Maksimiani

**Maksimian** (latinisht: *Marcus Aurelius Valerius Maximianus*;  ), me nofkën ***Herculius***,  ishte perandor romak nga 286 deri në 305. Ai ishte *Cezari* nga viti 285 në 286, pastaj *Augusti* nga 286 në 305.  Ai ndau titullin e fundit me bashkë-perandorin dhe eprorin e tij, Dioklecianin, truri politik i të cilit plotësonte forcën ushtarake të Maksimianit. Maksimian krijoi rezidencën e tij në Trier, por pjesën më të madhe të kohës e kaloi në fushatë. Në fund të vitit 285, ai shtypi rebelët në Gali të njohur si Bagaudae . Nga viti 285 deri në 288, ai luftoi kundër fiseve gjermane përgjatë kufirit të Rhein . Së bashku me Dioklecianin, ai nisi një fushatë për tokën e djegur thellë në territorin Alamannik në vitin 288, duke forcuar kufirin.

Njeriu që ai emëroi në policinë e brigjeve të Kanalit, Carausius, u rebelua në vitin 286, duke shkaktuar shkëputjen e Britanisë dhe Galisë veriperëndimore. Maksimiani nuk arriti ta dëbonte Carausius dhe flota e tij pushtuese u shkatërrua nga stuhitë në 289 ose 290. Vartësi i Maksimianit, Konstanci, bëri fushatë kundër pasardhësit të Carausius, Allectus, ndërsa Maximian mbajti kufirin e Rhein . Udhëheqësi rebel u rrëzua në vitin 296 dhe Maximian u zhvendos në jug për të luftuar piraterinë pranë Hispania dhe inkursionet berbere në Mauretania . Kur këto fushata përfunduan në vitin 298, ai u nis për në Itali, ku jetoi i qetë deri në vitin 305. Me urdhër të Dioklecianit, Maksimiani abdikoi më 1 maj 305, ia dha postin e Augustit Konstancit dhe u tërhoq në Italinë jugore.

## Biografia 
Maksimiani lindi rreth vitit 250  afër Sirmiumit ( Sremska Mitrovica moderne, Serbi ) në provincën e Panonisë, në një familje tregtarësh.   Përtej kësaj, burimet e lashta përmbajnë aludime të paqarta për Ilirikun si atdheun e tij,  për virtytet e tij panoniane  dhe për edukimin e tij të ashpër përgjatë kufirit të Danubit të shkatërruar nga lufta.  Maksimiani u bashkua me ushtrinë, duke shërbyer me Dioklecianin nën perandorët Aurelian (r. 270–275) dhe Probus (r. 276–282). Ai ndoshta mori pjesë në fushatën Mesopotamiane të Carus në 283 dhe mori pjesë në zgjedhjen e Dioklecianit si perandor më 20 nëntor 284 në Nikomedia .  Emërimi i shpejtë i Maksimianit nga Diokleciani si Cezar është marrë nga shkrimtari Stephen Williams dhe historiani Timothy Barnes për të nënkuptuar se të dy burrat ishin aleatë afatgjatë, se rolet e tyre përkatëse ishin dakorduar paraprakisht dhe se Maksimiani ndoshta kishte mbështetur Dioklecianin gjatë fushatës së tij kundër Karinit . (r. 283–285) por nuk ka asnjë provë të drejtpërdrejtë për këtë. 

Maksimiani kishte dy fëmijë me gruan e tij siriane, Eutropia : Maxentius dhe Fausta . Nuk ka asnjë dëshmi të drejtpërdrejtë në burimet antike për datëlindjet e tyre. Vlerësimet moderne të vitit të lindjes së Maxentius kanë variuar nga viti 276 deri në 283,  dhe shumica e datojnë lindjen e Faustës mes 289 ose 290. Theodora, gruaja e Constancius Chlorus, shpesh quhet njerka e Maksimianit nga burimet antike, duke çuar në pretendimet e Otto Seeck dhe Ernest Stein se ajo ka lindur nga një martesë e mëparshme midis Eutropia dhe Afranius Hannibalianus.  Barnes e sfidon këtë pikëpamje, duke thënë se të gjitha burimet e "njerkës" e marrin informacionin e tyre nga vepra pjesërisht jo e besueshme e historisë *Kaisergeschichte*, ndërsa burime të tjera, më të besueshme, i referohen asaj si vajza natyrale e Maksimianit.  Barnes arrin në përfundimin se Theodora lindi jo më vonë se shek. 275 për një grua të mëparshme pa emër të Maksimianit, ndoshta një nga vajzat e Hanibalianit. 

Më pas, Diokleciani ishte i pambrojtur në atë që nuk kishte djem, vetëm një vajzë, Valeria, e cila nuk mund ta pasonte kurrë. Prandaj ai u detyrua të kërkonte një bashkësundimtar nga jashtë familjes së tij dhe ai bashkësundimtar duhej të ishte dikush që i besonte.  Historiani Uilliam Seston ka argumentuar se Diokleciani, si perandorët pa trashëgimtarë para tij, e adoptoi Maksimianin si *filius Augusti* ("djalin e Augustanit") pas emërimit të tij në detyrë. Disa pajtohen, por historiani Frank Kolb ka deklaruar se argumentet për adoptimin bazohen në keqlexime të provave papirologjike.  Megjithatë, Maksimiani mori *emrin* e Dioklecianit ( emri i familjes ) Valerius. 

Më në fund, Diokleciani e dinte se sundimi i vetëm ishte i rrezikshëm dhe se precedenti ekzistonte për sundimin e dyfishtë. Pavarësisht nga aftësitë e tyre ushtarake, të dy perandorët e vetëm Aurelian dhe Probus ishin hequr lehtësisht nga pushteti.  Në të kundërt, vetëm disa vjet më parë, perandori Carus dhe djemtë e tij kishin sunduar bashkërisht, megjithëse jo për shumë kohë. Edhe perandori i parë, Augustus, (r. 27 para Krishtit – 14 pas Krishtit), kishte ndarë pushtetin me kolegët e tij dhe zyrat më formale të bashkëperandorit kishin ekzistuar që nga Marcus Aurelius (r. 161-180) e tutje. 

I nxitur nga kriza me Carausius, më 1 prill 286,  Maksimian mori titullin *Augustus* (perandor).  Kjo i dha atij të njëjtin status si Carausius - kështu që përplasja ishte midis dy *Augusti*, dhe jo midis një *Augusti* dhe një *Cezari* - dhe, në propagandën perandorake, Maksimiani u shpall vëllai i Dioklecianit, i barabartë me autoritetin dhe prestigjin e tij.  Diokleciani nuk mund të kishte qenë i pranishëm në emërimin e Maksimianit,  duke bërë që Seeck të sugjeronte se Maksimiani uzurponte titullin dhe u njoh vetëm më vonë nga Diokleciani me shpresën për të shmangur luftën civile. Ky sugjerim nuk ka fituar shumë mbështetje dhe historiani William Leadbetter e ka hedhur poshtë së fundmi.  Pavarësisht distancës fizike midis perandorëve, Diokleciani i besoi Maksimianit mjaftueshëm për t'i investuar atij fuqitë perandorake, dhe Maksimiani ende e respektonte mjaftueshëm Dioklecianin për të vepruar në përputhje me vullnetin e tij. 

Në fillim të vitit 288, Maksimiani emëroi prefektin e tij pretorian, Konstanci Klorus, bashkëshortin e vajzës së Maksimianit, Theodora, për të udhëhequr një fushatë kundër aleatëve frankë të Carausius. Këta frankë kontrolluan grykëderdhjet e Rhein, duke penguar sulmet e detit kundër Carausius. Constancius u zhvendos në veri përmes territorit të tyre, duke shkaktuar kërdi dhe duke arritur në Detin e Veriut . Frankët paditën për paqe dhe në zgjidhjen e mëvonshme Maksimiani rivendosi mbretin e rrëzuar të Frankut Gennobaudes .  Gennobaudes u bë vasal i Maksimianit dhe, me krerët më të vegjël frankë që nga ana e tyre u betuan për besnikëri ndaj Gennobaudes, dominimi rajonal romak u sigurua. 

Me kthimin fitimtar të Constantius, Maximian ishte në gjendje të përqendrohej në konfliktin në Mauretania ( Afrika Veriperëndimore ).  Ndërsa autoriteti romak u dobësua gjatë shekullit të tretë, fiset nomade berbere ngacmuan vendbanimet në rajon me pasoja gjithnjë e më të rënda. Në vitin 289, guvernatori i Mauretania Caesariensis (përafërsisht Algjeria moderne) fitoi një pushim të përkohshëm duke vendosur një ushtri të vogël kundër Bavares dhe Quinquegentiani, por sulmuesit u kthyen shpejt. Në vitin 296, Maksimiani ngriti një ushtri, nga kohorta pretoriane, legjionarë akuileianë, egjiptianë dhe danubianë, ndihmës galikë dhe gjermanë dhe rekrutët trakë, duke përparuar nëpër Spanjë më vonë atë vit.  Ai mund të ketë mbrojtur rajonin kundër bastisjes së maurëve  përpara se të kalonte ngushticën e Gjibraltarit në Mauretania Tingitana (përafërsisht Maroku modern) për të mbrojtur zonën nga piratët frankë. 

Sipas Aurelius Victor, ai ndërtoi gjithashtu një pallat pranë qytetit të tij të lindjes, Sirmium .  Përveç pallatit perandorak në Sirmium, në Glac është gjetur një pallat tjetër, që mund të jetë ai i Maksimianit. 

*Vicennalia* e Dioklecianit, 20-vjetori i mbretërimit të tij, u festua në Romë në vitin 303. Disa dëshmi sugjerojnë se pikërisht atëherë Diokleciani mori një premtim nga Maksimiani për t'u tërhequr së bashku, duke ia kaluar titujt e tyre si *Augusti* *Cezarëve* Konstanci dhe Galeri.  Me sa duket, djali i Maksimianit, Maxentius dhe i biri i Kostandinit, Kostandini, fëmijë të rritur së bashku në Nikomedia, do të bëheshin më pas *Cezarët* e rinj. Ndërsa Maksimiani mund të mos kishte dashur të tërhiqej, Diokleciani ishte ende në kontroll dhe kishte pak rezistencë. Përpara daljes në pension, Maximian do të merrte një moment të fundit lavdie duke ushtruar detyrën në Lojërat Laike në 304. 

Më 1 maj 305, në ceremoni të veçanta në Milano dhe Nikomedi, Diokleciani dhe Maksimiani dolën në pension njëkohësisht. Pasardhja nuk i pëlqeu plotësisht Maksimianit: ndoshta për shkak të ndikimit të Galeriusit, ish-shoku i ushtrisë së Galerius Severus dhe nipi i Galerius Maksiminus (të cilët të dy kishin karriera të gjata ushtarake) u emëruan *Cezar*, duke përjashtuar kështu Kostandinin dhe Maxentin.  Maksimiani u përkeqësua shpejt në tetrarkinë e re, e cila pa Galeriun të merrte pozicionin dominues që Diokleciani mbante dikur. Megjithëse Maksimiani drejtoi ceremoninë që shpalli Severus si *Cezar*, brenda dy vjetësh ai ishte mjaft i pakënaqur për të mbështetur rebelimin e djalit të tij kundër regjimit të ri.  Diokleciani u tërhoq në pallatin e gjerë që kishte ndërtuar në atdheun e tij, Dalmaci afër Salonës në Adriatik . Maximian u tërhoq në vilat në Campania, Lucania ose Sirmium, ku jetoi një jetë të qetë dhe luksoze.  Edhe pse larg qendrave politike të Perandorisë, Diokleciani dhe Maksimiani mbetën mjaft afër për të qëndruar në kontakt të rregullt. 

Në fund të vitit 306, Maksimiani mori përsëri titullin e *Augustit* dhe ndihmoi djalin e tij, Maxentius, dhe rebelimin e tij në Itali. Në prill të vitit 307, ai u përpoq të rrëzonte djalin e tij, por dështoi dhe u arratis në oborrin e pasuesit të Kostandinit, Konstandinit (njerku dhe dhëndri i Maksimianit), në Trier. Në Këshillin e Carnuntum në nëntor 308, Diokleciani dhe pasardhësi i tij, Galerius, e detyruan Maksimianin të hiqte dorë përsëri nga pretendimi i tij perandorak. Në fillim të vitit 310, Maksimiani u përpoq të merrte titullin e Konstandinit ndërsa perandori ishte në fushatë në Rhine. Pak e mbështetën atë dhe ai u kap nga Kostandini në Marsejë . Maksimian vrau veten në mesin e vitit 310 me urdhër të Konstandinit. Gjatë luftës së Konstandinit me Maxentius, imazhi i Maksimianit u spastrua nga të gjitha vendet publike. Megjithatë, pasi Kostandini rrëzoi dhe vrau Maksentin, imazhi i Maksimianit u rehabilitua dhe ai u hyjnizua.

Më 11 nëntor 308, për të zgjidhur paqëndrueshmërinë politike, Galerius thirri Dioklecianin (nga pensioni) dhe Maksimianin në një mbledhje të këshillit të përgjithshëm në qytetin ushtarak të Carnuntum në Danubin e sipërm. Atje, Maksimiani u detyrua të abdikonte përsëri dhe Kostandini u ul përsëri në *Cezar*, me Maksimin *Cezarin* në lindje. Licinius, një shok ushtarak besnik i Galerius, u emërua *Augustus* i Perëndimit.  Në fillim të vitit 309 Maksimiani u kthye në oborrin e Kostandinit në Gali, e vetmja gjykatë që do ta pranonte akoma.  Pasi Kostandini dhe Maksimini refuzuan të qetësoheshin me titujt e *Bijve të Augustit*, ata u promovuan në fillim të vitit 310, me rezultat që tani kishte katër *Augusti* . 
## Shih edhe 
* Iliriku
* Perandorët ilirë
* Prefektura e Ilirikut
* Lista e personaliteteve ilire
## Literatura 
* 
## Referime