Aleksiada

***Aleksiada*** është një tekst historik dhe biografik mesjetar i shkruar rreth vitit 1148, nga princesha bizantine Ana Komnene, vajza e perandorit Aleksi I Komnenos .  Është shkruar në një formë të greqishtes artificiale atike . Ana përshkroi historinë politike dhe ushtarake të Perandorisë Bizantine gjatë mbretërimit të babait të saj, duke ofruar kështu një përshkrim të rëndësishëm mbi Bizantin e Mesjetës së Lartë . Ndër temat e tjera, *Aleksiada* dokumenton ndërveprimin e Perandorisë Bizantine me Kryqëzatat dhe nxjerr në pah perceptimet kontradiktore të Lindjes dhe Perëndimit në fillim të shekullit të 12-të. Ajo nuk përmend përçarjen e vitit 1054 - një temë që është shumë e zakonshme në shkrimet bashkëkohore. Ajo dokumenton nga afër rënien e ndikimit kulturor bizantin në Evropën lindore dhe perëndimore, veçanërisht në përfshirjen në rritje të Perëndimit në sferën e tij gjeografike.  *Aleksiada* u parafrazua në greqishten mesjetare të folur në gjuhën e përditshme në mesin e shekullit të 14-të për të rritur lexueshmërinë e saj, gjë që dëshmon për interesin e qëndrueshëm të veprës. 

## Struktura 
Libri është i ndarë në 15 libra dhe një prolog. Shtrirja e tij është e kufizuar në kohëzgjatjen e mbretërimit të Aleksit, të cilën kështu është në gjendje ta përshkruajë me hollësi të plotë,  veçanërisht në lidhje me marrëdhëniet politike midis Perandorisë Bizantine dhe fuqive të Evropës Perëndimore.

**1.** Sulmet kundër perandorisë bizantine nga Normanët, nën udhëheqësin e tyre Robert Guiscard (Librat 1–6):

: **Libri 1** trajton bërjen e Aleksit gjeneral dhe Domestikos ton Scholon . Ai gjithashtu diskuton përgatitjet e normanëve për pushtimin e tyre. **Libri 2** trajton revoltën e Komnenëve. **Libri 3** trajton Aleksin si Perandor (1081), problemet e brendshme me familjen Doukas dhe kalimin e normanëve në Detin Adriatik . **Libri 4** trajton luftën kundër normanëve (1081–1082). **Libri 5** trajton gjithashtu luftën kundër normanëve (1082–1083) dhe përplasjen e tyre të parë me "heretikët". **Libri 6** trajton fundin e luftës kundër normanëve (1085) dhe vdekjen e Robert Guiskardit.

**2.** Marrëdhëniet bizantine me turqit (Librat 6–7, 9–10 dhe 14–15):

: **Libri 7** trajton luftën kundër skithëve (1087–1090). **Libri 9** trajton operacionet kundër Tzakëve dhe dalmatëve (1092–1094) dhe komplotin e Nikifor Diogjenit (1094). **Libri 10** trajton luftën kundër Kumanëve dhe fillimin e Kryqëzatës së Parë (1094–1097). **Libri 14** trajton turqit, frankët, kumanët dhe manikeanët (1108–1115). **Libri 15** trajton ekspeditat e fundit — Bogomilët — Vdekja e Aleksit (1116–1118).

**3.** Pushtimet peçenege në kufirin verior bizantin (Librat 7–8)

: **Libri 8** trajton fundin e luftës skithase (1091) dhe komplotet kundër Perandorit.

**4.** Kryqëzata e Parë dhe reagimet bizantine ndaj saj (Librat 10–11)

: **Libri 11** trajton gjithashtu Kryqëzatën e Parë (1097–1104).

**5.** Sulme ndaj kufijve bizantinë nga djali i Robert Guiskardit, Bohemondi I i Antiokisë (Librat 11–13) 

: **Libri 12** trajton konfliktet e brendshme dhe përgatitjet normane për pushtimin e tyre të dytë (1105–1107). **Libri 13** trajton komplotin e Aaronit dhe pushtimin e dytë norman (1107–1108).

## Temat 
Fokusi qendror i *Aleksiadës* është mbretërimi i Aleksit Komnenos nga viti 1081 deri në vitin 1118. Ana paraqet një portret të idealizuar të mbretërimit të babait të saj, duke u përqendruar në luftërat e tij me rivalë të tillë si normanët, peçenegët, turqit dhe latinët e Kryqëzatës së Parë .  Ndërsa ajo pranon disa nga të metat e babait të saj dhe thekson vazhdimisht dëshirën e saj për të arritur objektivitetin e përshtatshëm për një historian, Ana e lavdëron vazhdimisht atë si një sundimtar model. Fitoret e tij i atribuohen dinakërisë dhe mbështetjes hyjnore, ndërsa humbjet e tij zakonisht zbuten nga rrëfimet e trimërisë personale ose të suksesit të mëvonshëm që vijnë nga pengesat fillestare. Ai shpesh krahasohet me figura nga antikiteti klasik, me historianë të tillë si Leonora Neville që theksojnë se si "karakterizimi i Aleksit si kapiten detar dinak që drejton perandorinë përmes stuhive të vazhdueshme me dinakëri dhe guxim kujton fuqishëm Odiseun ". 

## Stili narrativ 
*Aleksiada* u shkrua në greqisht rreth vitit 1148 dhe u redaktua për herë të parë nga Possinus në vitin 1651.  Ana Komnene e përshkroi veten në tekst dhe pranon hapur ndjenjat dhe mendimet e saj për disa ngjarje, gjë që bie ndesh me formatin tipik të historiografisë .  Ajo ndryshonte shumë nga historianët grekë të prozës dhe për këtë arsye libri fillimisht u prit mirë; më vonë iu nënshtrua kritikave.  *Aleksiada* u intereson shumë historianëve sepse Ana e shkroi atë në një format të ndryshëm nga norma e kohës.  Ana Komnene është e vetmja historiografe greke femër e epokës së saj dhe historianët janë të prirur të besojnë se stili i saj i të shkruarit i detyrohet shumë të qenit e saj grua.  Pavarësisht se e përfshin veten në historiografi dhe cilësitë e tjera që e bëjnë stilin e saj shumë të ndryshëm nga historiografia tipike e epokës, *Aleksiada* e Ana Komnenes është parë si një histori "e drejtpërdrejtë". 

## Ndikimet 
Shkrimet e Ana Komnenës janë një burim i rëndësishëm informacioni mbi të atin, Aleksin I të Perandorisë Bizantine.  Ajo ishte rreth moshës 55 vjeç kur filloi punën në *Aleksiadë* .  Ajo i përçmonte kryqtarët që i erdhën në ndihmë të atit të saj për veprimet e tyre kundër Perandorisë, pasi ata plaçkitën pushtime të ndryshme dhe nuk arritën t'i kthenin pronës së Bazileut shumë nga tokat që i premtuan t'ia kthenin atij. Ajo i konsideronte kryqtarët, të cilët i quan keltë, latinë dhe normanë, si barbarë të paarsimuar.   Pavarësisht kësaj, Ana pretendon se i portretizoi ata në një dritë neutrale. Disa historianë besojnë se puna e saj është e anshme për shkak të ndjenjave të saj ndaj kryqtarëve dhe sa shumë e vlerësonte ajo të atin. 

### Paragjykimi 
Në hyrjen e saj, Ana Komnena deklaroi qëllimin e saj për të regjistruar ngjarje të vërteta dhe për të dhënë një rrëfim të veprave të babait të saj të cilat "nuk meritojnë të lihen në harresë". Ajo është e vetëdijshme se, duke shkruar historinë e babait të saj, mund të akuzohet për përdorim të gjuhës panegjirike dhe shpesh përpiqet t'i kujtojë lexuesit integritetin e saj si një raportuese e paanshme e ngjarjeve të kaluara.  Theksi mbi Aleksin si një "perandor specifikisht i krishterë", dhe një perandor moral, si dhe politikisht i lavdërueshëm, është i përhapur. Peter Frankopan krahason trajtimin e Aleksit në tekst me teknikat e traditës hagiografike, ndërsa e kontraston atë me portretin negativ ose mungesën e pasardhësve të tij, Gjonit II dhe Manuelit I.  Ana diskutoi për latinët ( Normanët dhe " frankët "), të cilët i përshkroi si barbarë. Kjo neveri shtrihet edhe tek turqit dhe armenët . *Aleksiada* gjithashtu kritikoi Gjon II Komnenin për ngjitjen e tij në fron (në vend të vetë Anës) pas vdekjes së Aleksit. Nga pikëpamja e një lexuesi modern, mospërputhjet në përshkrimet e ngjarjeve ushtarake dhe fatkeqësive të Perandorisë (pjesërisht për shkak të këtyre ndikimeve letrare dhe veçanërisht homerike ) mund të duken të ekzagjeruara dhe stereotipike. Pavarësisht këtyre çështjeve, George Ostrogorsky thekson rëndësinë e *Alexiadës* si një dokument parësor. 

## Gjinia dhe autorësia 
### Çështje të autorësisë 
Ka pasur disa debate nëse *Aleksiada* është shkruar në të vërtetë nga Ana Komnene. Është rënë dakord kryesisht që Ana Komnene ishte autorja.  Përmendjet në tekst të fejesës së saj, rolit të saj si grua dhe komenteve mbi modestinë e saj femërore që ndikojnë në shkrimin e saj e bëjnë autorësinë e Anës për *Aleksiadën* "të pagabueshme", sipas disa studiuesve.  Mbizotërimi i çështjeve ushtarake argumentohet se përputhet me zgjedhjen e Anës për të shkruar historinë në zhanrin epik, duke reflektuar ndikimin kulturor të familjes së saj.  Ajo sigurisht që mund të kishte shkruar për çështjet ushtarake, pasi ishte në gjendje të shoqëronte të atin, perandorin, në fushatat ushtarake.  Ajo i emërton burimet e saj në mënyrë të qartë si "ata që shoqëruan perandorin në fushatë", si dhe Aleksi Komnen dhe Gjergj Paleolog, kështu që "[n]uk është e nevojshme të imagjinohet se ajo la jashtë një referencë për burimin e saj më të rëndësishëm".  Shumë studiues  besojnë se detajet e mëdha rreth jetës familjare dhe stilit ushtarak të babait të saj, të kombinuara me përvojat dhe përmendjet e saj të feminitetit, ofrojnë një argument të fortë për autorësinë e saj të *Alexiadës* .

Pak fragmente në tekst që mund të identifikohen si koment subjektiv i autores, përveç referencave të ngarkuara emocionalisht ndaj burrit të saj, vështirë se e tradhtojnë gjininë e autores ose ndonjë aspekt tjetër të prejardhjes së saj.  Kjo veçori u shfrytëzua nga James Howard-Johnston, i cili argumentoi, në mënyrë kontraverse, se *Alexiada* nuk mund të ishte shkruar nga një grua.  Duke tërhequr vëmendjen te pjesët e gjera ushtarake të *Alexiadës* dhe duke sugjeruar se Ana po punonte thjesht nga shënimet e burrit të saj nga terreni, Howard-Johnston propozoi që vepra të riemërtohej " *Alexiada* e Nicephoros ".  Megjithatë, siç theksoi Peter Frankopan, asnjë vepër e krahasueshme nga një grua nuk ka mbijetuar nga periudha bizantine dhe "nuk ka asnjë arsye pse kjo autore duhet të përputhet me një model të përcaktuar nga lexuesi" (domethënë me supozimet bashkëkohore rreth gjinisë). 

### Përfaqësimet e gjinisë 
Gratë e aristokracisë kishin më shumë mundësi për të ndjekur arsim të lartë, në krahasim me ato me origjinë të përulur, arsimimi i të cilave konsistonte kryesisht në të mësuarit e shkrimit dhe leximit, mësimin përmendësh të psalmeve dhe studimin e shkrimeve të shenjta. Disa aristokrate kishin interes për letërsinë dhe do të lavdëroheshin për thellësinë e njohurive të tyre nga shkrimtarët bashkëkohorë. Pavarësisht kësaj, arsimi i lartë dhe ekspertiza e Komnenës në letërsinë laike - studimi i së cilës zakonisht dekurajohej - mbeti e jashtëzakonshme. 

Në *Aleksiadë*, Ana Komnene portretizon gjininë dhe stereotipet gjinore në një mënyrë të pazakontë. Ashtu si homologët e saj meshkuj, ajo i karakterizon gratë sipas stereotipeve tipike, të tilla si "të prirura për lot dhe frikacake përballë rrezikut".  Pavarësisht kësaj, gratë në *Aleksiadë* nuk qajnë kurrë, me përjashtim të funeralit të Aleksit, gjatë të cilit pikëllimi është përgjigja e duhur kulturore.  Asnjë nga personazhet femra nuk vepron në një mënyrë frikacake.  Ajo tregon gjininë e saj në një mënyrë të ngjashme kur përmend lotët e saj ndërsa shkruan ngjarje të caktuara. Menjëherë ajo e informon lexuesin se do të ndalojë së qari siç duhet për t'u rikthyer në detyrën e saj të historisë, një episod të cilin e përsërit dy herë në rrëfim.  Ajo tregon një dëshirë për të kontrolluar aspekte që, për kulturën e saj, janë femërore.  Ana merret kryesisht me intelektin, të cilin ua atribuon burrave dhe grave. Qëndrimet e saj, së bashku me mungesën e burimeve të krahasueshme nga autore femra në atë epokë, e bëjnë *Aleksiadën* të konsiderohet nga disa si një burim i dobët për t’u përdorur kur vlerësohet se si ndiheshin gratë mesatare në Bizant për Kryqëzatën e Parë. 

### Gjinia dhe stili 
Stili i pazakontë i shkrimit të historisë nga Ana Komnena i është atribuar gjinisë së saj. Stili i saj është i rëndësishëm në atë që përfshinte një histori të veprimeve të babait të saj gjatë Kryqëzatës së Parë dhe reagimet e saj ndaj disa prej këtyre ngjarjeve. Mendimet dhe komentet e saj mbi ngjarje të veçanta në një tekst ndryshe historik i janë caktuar gjinisë së saj si pozitivisht ashtu edhe negativisht.  Ky interpretim i historive të saj njihet si një "histori e gjinuar", që do të thotë se është historia e Aleksit dhe e Anës përmes stilit të saj, i cili nuk shihet tek autorët meshkuj.  Ndërsa historiani romak Edward Gibbon e pa këtë rrëfim "të gjinuar" si tradhtar "në çdo faqe të kotësisë së një autoreje femër", me disa studiues që pajtohen me të, studiues të tjerë pohojnë se ky stil mund të jetë tregues i mentorit të Anës, Michael Psellos .     Disa e çojnë këtë edhe më tej duke sugjeruar që Ana përdori *Kronografinë* e Psellos si model për rrëfimin e saj në historinë e saj dhe e çoi stilin e tij edhe më tej, duke sugjeruar se nuk ishte gjinia e saj, por ndikimet e saj që çuan në stilin e saj të shkrimit. 

Ana Komnena konsiderohet unike për kohën e saj për nga intensiteti me të cilin ajo integron rrëfimin dhe emocionin e saj, megjithatë ajo nuk përmend të gjitha detajet personale, siç është të paturit e katër fëmijëve.   Për disa, ky kombinim i stilit dhe mungesës së informacionit personal, gjinor, pajtohet nga mungesa e idealeve moderne feministe, pa të cilat ajo nuk ishte e interesuar të vinte në pikëpyetje vendin e saj shoqëror në rrëfimin e saj, edhe pse përshkrimet e saj të grave nuk përputhen me shumicën e autorëve meshkuj të kohës.  Stili i saj mund të kuptohet nga bindja e saj se inteligjenca dhe fisnikëria janë shumë më të mëdha se gjinia për sa i përket rëndësisë dhe kështu Ana nuk e sheh historinë e saj si tejkalim të çdo roli të nevojshëm gjinor. 

## Shih edhe 
* Kryqëzata e Parë
* Perandoria Bizantine

## Referime