Mesjeta

.]]
**Mesjeta** ose **periudha mesjetare** në historinë e Evropës, zgjati afërsisht nga fundi i shekullit të 5-të deri në fund të shekullit të 15-të, ngjashëm me periudhën post-klasike të historisë globale. Filloi me rënien e Perandorisë Romake Perëndimore dhe kaloi në Rilindjen dhe Epokën e Zbulimeve. Mesjeta është periudha e mesme e tre ndarjeve tradicionale të historisë perëndimore: antikiteti klasik, periudha mesjetare dhe periudha moderne. Periudha mesjetare në vetvete ndahet në Mesjetën e hershme, Mesjetën e Lartë dhe në Mesjetën e Vonë.

## Përmbledhje 
Rënia e popullsisë, kundërurbanizimi, rënia e autoritetit të centralizuar, pushtimet dhe shpërnguljet masive të fiseve, të cilat kishin filluar në antikitetin e vonë, vazhduan në mesjetën e hershme. Lëvizjet në shkallë të gjerë të periudhës së migrimit, duke përfshirë popuj të ndryshëm gjermanikë, formuan mbretëri të reja në atë që mbeti nga Perandoria Romake Perëndimore. Në shekullin e VII, Afrika e Veriut dhe Lindja e Mesme - së fundmi pjesë e Perandorisë Romake (ose Bizantine) Lindore - ranë nën sundimin e Kalifatit Umajad, një perandori islame, pas pushtimit nga pasardhësit e Muhamedit . Megjithëse pati ndryshime thelbësore në shoqëri dhe në strukturat politike, ndarja me antikitetin klasik nuk ishte e plotë. Perandoria Bizantine ende e madhe, vazhdimësia e drejtpërdrejtë e Romës, mbijetoi në Mesdheun Lindor dhe mbeti një fuqi e madhe. Ligji laik u avancua shumë nga *Kodi i Justinianit* . Në Perëndim, shumica e mbretërive përfshinin institucione ekzistuese romake, ndërsa peshkopata dhe manastire të reja u themeluan ndërsa krishterimi u zgjerua në Evropë. Frankët, nën dinastinë Karolingiane, krijuan shkurtimisht Perandorinë Karolingiane gjatë shekullit të 8-të dhe fillimit të shekullit të 9-të. Ajo mbuloi pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore, por më vonë iu nënshtrua presioneve të luftërave të brendshme civile të kombinuara me pushtimet e jashtme: vikingët nga veriu, maxharët nga lindja dhe saraçenët nga jugu.

Gjatë Mesjetës së Lartë, e cila filloi pas vitit 1000, popullsia e Evropës u rrit shumë pasi inovacionet teknologjike dhe bujqësore lejuan që tregtia të lulëzonte dhe ndryshimet klimatike të periudhës së ngrohtë mesjetare lejuan rritjen e rendimenteve të të korrave. Manorializmi, organizimi i fshatarëve në fshatra që u detyroheshin fisnikëve qiranë dhe shërbimet e punës, dhe feudalizmi, struktura politike ku kalorësit dhe fisnikët e statusit më të ulët u detyroheshin shërbimin ushtarak zotërinjve të tyre në këmbim të së drejtës për të marrë qira nga tokat dhe pallatet. dy nga mënyrat e organizimit të shoqërisë në Mesjetën e Lartë. Kjo periudhë pa edhe ndarjen formale të kishave katolike dhe ortodokse, me skizmën Lindje-Perëndim të vitit 1054 . Kryqëzatat, të cilat filluan në 1095, ishin përpjekje ushtarake nga të krishterët e Evropës Perëndimore për të rimarrë kontrollin e Tokës së Shenjtë nga myslimanët, dhe gjithashtu kontribuan në zgjerimin e të ashtuquajturit krishterim latin në rajonin Baltik dhe Gadishullin Iberik . Mbretërit u bënë krerët e shteteve kombëtare të centralizuara, duke reduktuar krimin dhe dhunën, por duke e bërë më të largët idealin e një të ashtuquajturi krishterim të bashkuar. Në Perëndim, jeta intelektuale u karakterizua nga skolasticizmi, një filozofi që theksonte bashkimin e besimit me arsyen, dhe nga themelimi i universiteteve . Teologjia e Thomas Aquinas, pikturat e Xhotos, poezia e Dantes dhe Chaucer, udhëtimet e Marco Polo dhe arkitektura gotike e katedraleve si Chartres shënojnë fundin e kësaj periudhe.

Mesjeta e vonë u shënua nga vështirësi dhe fatkeqësi, duke përfshirë urinë, murtajën dhe luftën, të cilat pakësuan ndjeshëm popullsinë e Evropës; ndërmjet viteve 1347 dhe 1350, Vdekja e Zezë vrau rreth një të tretën e evropianëve. Polemika, herezia dhe skizma perëndimore brenda Kishës Katolike paralelizuan konfliktin ndërshtetëror, grindjet civile dhe revoltat fshatare që ndodhën në mbretëri. Zhvillimet kulturore dhe teknologjike transformuan shoqërinë evropiane, duke përfunduar mesjetën e vonë dhe duke filluar periudhën e hershme moderne .

## Terminologjia 
Mesjeta është një nga tre periudhat kryesore në skemën më të qëndrueshme për analizimin e historisë evropiane : Antikiteti, Mesjeta dhe Periudha Moderne .  Një term i ngjashëm shfaqet për herë të parë në latinisht në 1469 si  ose "sezonin e mesëm".  Në përdorimin e hershëm, kishte shumë variante, duke përfshirë  , ose "mosha e mesme", e regjistruar për herë të parë në 1604,  dhe  , ose "shekujt e mesëm", regjistruar për herë të parë në 1625.  Mbiemri "mesjetar" dhe "mesjetare"   që do të thotë diçka që i përket mesjetës, rrjedh nga  .  Koncepti i të jetuarit në një "moshë të mesme" ishte i huaj për ta, dhe ata i referoheshin vetes si "  ". ", ose "ne njerëzit modernë".  Në konceptin e tyre, epoka e tyre filloi kur Krishti i solli dritën njerëzimit dhe e krahasoi dritën e epokës së tyre me errësirën shpirtërore të periudhave të mëparshme. Humanisti dhe poeti italian Petrarch (v. 1374) ishte i pari që rishikoi metaforën. Ai ishte i bindur se një periudhë rënieje kishte filluar kur perandorët me origjinë joitaliane morën pushtetin në Perandorinë Romake dhe e përshkroi atë si një epokë "errësirë". Koncepti i tij u zhvillua më tej nga humanistët si Giovanni Boccaccio (v. 1375) dhe Filippo Villani të cilët theksuan "rilindjen" e kulturës në epokën e tyre pas një periudhe të gjatë errësirë kulturore.  Leonardo Bruni ishte historiani i parë që përdori periodizimin trepalësh në *Historinë e Popullit të Firences* (1442), me një periudhë të mesme "midis rënies së Perandorisë Romake dhe ringjalljes së jetës së qytetit diku në fund të shekullit të njëmbëdhjetë dhe të dymbëdhjetë".  Periodizimi trepalësh u bë standard pasi historiani gjerman i shekullit të 17-të Christoph Cellarius e ndau historinë në tre periudha: antike, mesjetare dhe moderne. 

Pika e fillimit më e zakonshme për Mesjetën është rreth vitit 500,  me datën 476-viti kur u rrëzua perandori i fundit romak perëndimor-për herë të parë u përdor nga Bruni.  Datat e mëvonshme të fillimit përdoren ndonjëherë në pjesët e jashtme të Evropës.  Për Evropën në tërësi, viti 1500 shpesh konsiderohet të jetë fundi i Mesjetës,  por nuk ka një datë përfundimtare të rënë dakord universalisht. Në varësi të kontekstit, ndonjëherë përdoren ngjarje të tilla si pushtimi i Kostandinopojës nga turqit në 1453, udhëtimi i parë i Kristofor Kolombit në Amerikë në 1492, ose Reformimi Protestant në 1517.  Historianët anglezë shpesh përdorin Betejën e Fushës së Bosworth në 1485 për të shënuar fundin e periudhës.  Për Spanjën, datat e përdorura zakonisht janë vdekja e mbretit Ferdinand II në 1516, vdekja e Mbretëreshës Isabella I të Kastiljes në 1504, ose pushtimi i Granadës në 1492. 

Historianët nga vendet që flasin romanisht priren ta ndajnë mesjetën në dy pjesë: një periudhë më të hershme "të lartë" dhe më vonë "të ulët". Historianët anglishtfolës, duke ndjekur homologët e tyre gjermanë, në përgjithësi e ndajnë mesjetën në tre intervale: "Early", "High" dhe "Late".  Në shekullin e 19-të, e gjithë Mesjeta shpesh quhej "Epoka e Errët ", por me miratimin e këtyre nënndarjeve, përdorimi i këtij termi u kufizua në Mesjetën e Hershme në fillim të shekullit të 20-të. 

## Periodizimi 
Periudha e mesjetës ndahet në tri nën periudha më të shkurtra e që janë:
# Mesjeta e hershme
# Mesjeta klasike
# Mesjeta e vonë

## Shih edhe 
* Antikiteti
* Kryqëzatat
* Historia e Evropës
* Historia e Ballkanit
* Universitetet mesjetare
* Humanizmi dhe Renesansa

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime