Agathia

**Agathia** ose **Agathia Skolastiku** (    ;  582 

Agathia përmend të qenit i pranishëm në Aleksandri si student i drejtësisë në kohën kur një tërmet shkatërroi Berytusin ( Bejrut ).  Shkolla juridike e Berytusit ishte njohur si një nga tre shkollat juridike zyrtare të perandorisë (533). Brenda pak vitesh, si pasojë e tërmetit katastrofik të vitit 551,    studentët u transferuan në Sidon .  Datimi i ngjarjes në vitin 551: si student i drejtësisë, Agathia mund të ishte në të njëzetat, gjë që do ta vendoste lindjen e tij në  . 

Ai u kthye në Kostandinopojë në vitin 554 për të përfunduar trajnimin e tij dhe ku u përgatit si avokat ( *scholasticus* ) në gjykata. Gjoni i Epifanisë raporton se Agathia e ushtroi profesionin e tij në kryeqytet. Evagrius Scholasticus dhe Nikephoros Kallistos Xanthopoulos e përshkruajnë Agathian si një retor ("folës publik"). *Suda* dhe një pasazh i Gjonit të Nikiû e quajnë atë "Agathia skolastiku".   Ai njihet se ka shërbyer si pater civitatis ("Babai i qytetit", në fakt magjistrat ) i Smyrna -s. Atij i besohet ndërtimi i banjove publike për qytetin. Ndërsa Agathia i përmend këto ndërtesa, ai nuk arrin të përmendë rolin e tij në ndërtimin e tyre. 

Myrina dihet se ka ngritur statuja për të nderuar Agathian, babai i tij Memnoniu dhe vëllai i paidentifikuar i Agathias. Ai duket se ishte i njohur për bashkëkohësit e tij më shumë si avokat dhe poet. Ka pak përmendje të Agathias si historian. 

Pak detaje kanë mbetur nga jeta e tij personale – kryesisht në poezitë e tij ekzistuese. Njëra prej tyre tregon historinë e maces së tij të përkëdhelur duke ngrënë thëllëzën e tij. Një tjetër (Gr.Anth. 7.220) i përgjigjet duke parë varrin e kortezanes Lais të Korinthit, duke nënkuptuar një vizitë në atë qytet, të cilit i referohet duke përdorur emrin poetik Ephyra. Asnjë llogari e plotë e jetës së tij nuk ka mbijetuar. 

## Shkrimet 
Letërsia, megjithatë, ishte pasioni i tij më i preferuar dhe ai mbetet më i njohur si poet. Nga *Daphniaca* e tij, një përmbledhje me poezi të shkurtra në heksametër mbi 'dashurinë dhe romancën' në nëntë libra, ka mbetur vetëm hyrja.  Por ai shkroi gjithashtu mbi njëqind epigrame, të cilat i botoi së bashku me epigrame të miqve dhe bashkëkohësve në *Ciklin e Epigrameve të Reja* ose *Cikli i Agathias*, ndoshta në fillim të mbretërimit të perandorit Justin II (r. 565–578). Kjo vepër mbijeton kryesisht në *Antologjinë Greke* — botimi i Maximus Planudes ruan shembuj që nuk gjenden diku tjetër.  Kjo vepër në pesë libra, *Mbi mbretërimin e Justinianit*, vazhdon historinë e Prokopit, stilin e të cilit imiton dhe është autoriteti kryesor për periudhën 552–558. Ai merret kryesisht me betejat e ushtrisë perandorake, nën komandën e gjeneralit Narses, kundër gotëve, vandalëve, frankëve dhe persëve . 

Vepra ka mbijetuar, por duket e paplotë. Pasazhe të historisë së tij tregojnë se Agathia kishte planifikuar të mbulonte si vitet e fundit të Justinit II ashtu edhe rënien e Hunëve, por vepra në formën e saj të njohur nuk përfshin asnjërën. Menander Protektori nënkupton se Agathia vdiq para se të kishte një shans për të përfunduar historinë e tij. Ngjarja e fundit e përmendur në Histori është vdekja e mbretit persian Khosrau I (r. 531–579); gjë që tregon se Agathia ishte ende gjallë në kohën e mbretërimit të Tiberius II Konstandinit (r. 578–582). Perandori Maurice (r. 582–602) nuk përmendet kurrë, duke sugjeruar se Agathia kishte vdekur në vitin 582. 

Menander Protektori vazhdoi historinë e Agathias, duke mbuluar periudhën nga viti 558 deri në 582. Evagrius Scholasticus aludon në veprën e Agathias, por ai nuk duket se ka pasur akses në Historinë e plotë.

Sipas *Enciklopedisë Katolike*, Historitë e Agathias kanë "shumë reflektim filozofik. Ai është i aftë dhe i besueshëm, ndonëse informacionet e tij i mblodhi nga dëshmitarët okularë dhe jo si Prokopi në ushtrimin e funksioneve të larta ushtarake dhe politike. Ai kënaqet duke përshkruar sjelljet, zakonet dhe fenë e popujve të huaj për të cilët ai shkruan; turbullimet e mëdha të kohës së tij, tërmetet, murtajat, zitë e bukës, i tërheqin vëmendjen dhe nuk mungon të fusë “shumë njoftime të rastësishme për qytete, kalatë e lumenjë, filozofë dhe komandantë vartës”. Shumë nga faktet e tij nuk gjenden diku tjetër dhe ai është parë gjithmonë si një autoritet i vlefshëm për periudhën që ai përshkruan”.

Sipas Botimit të Njëmbëdhjetë të *Encyclopædia Britannica*, "Autori krenohet me ndershmërinë dhe paanshmërinë e tij, por atij i mungon gjykimi dhe njohuria e fakteve; vepra, megjithatë, është e vlefshme nga rëndësia e ngjarjeve të cilat trajton". 

Komentatorët e krishterë vënë në dukje sipërfaqësinë e krishterimit të Agathias: "Ka arsye për të dyshuar se ai ishte i krishterë, megjithëse duket e pamundur që ai të mund të kishte qenë në atë datë të vonë një pagan i vërtetë" ( *Enciklopedia Katolike* ). "Asnjë pagan i hapur nuk mund të priste një karrierë publike gjatë mbretërimit të Justinianit, megjithatë thellësia dhe gjerësia e kulturës së Agathias nuk ishte e krishterë" ( Kaldellis ).

Agathia ( *Historitë* 2.31) është autoriteti i vetëm për historinë e mbylljes nga Justiniani të Akademisë Platonike (në fakt neoplatonike ) të rithemeluar në Athinë (529), e cila nganjëherë citohet si data e mbylljes së " Antikës ".  Neoplatonistët e shpërndarë, me aq materialë nga biblioteka e tyre sa mund të transportohej, gjetën strehim të përkohshëm në kryeqytetin persian të Ktesifonit, dhe më pas - nën garancitë e traktatit të sigurisë që përbëjnë një dokument në historinë e lirisë së mendimit - në Edessa, e cila vetëm një shekull më vonë u bë një nga vendet ku mendimtarët myslimanë u ndeshën me kulturën e lashtë greke dhe u interesuan për shkencën dhe mjekësinë e saj.

*Historitë* e Agathias janë gjithashtu një burim informacioni për Iranin para-islamik, duke ofruar &#x2014; në formë të përmbledhur &#x2014; "provën tonë më të hershme thelbësore për traditën Khvadhaynamagh ",  që më vonë formoi bazën e Shahname -së së *Ferdowsit* dhe dha shumë nga materiali iranian për *Historinë* e al-Tabariut .

## Botime dhe përkthime të *Historive* 
* Bonaventura Vulcanius (1594)
* Barthold G. Niebuhr, në *Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae* (Bon, 1828)
* Jean P. Migne, në *Patrologia Graeca*, vëll. 88 (Paris, 1860), kol. 1248–1608 (bazuar në botimin e Niebuhr)
* Karl Wilhelm Dindorf, në *Historici Graeci Minores*, vëll. 2 (Leipzig, 1871), fq.&nbsp;132–453.
* R. Keydell, *Agathiae Myrinaei Historiarum libri quinque* në *Corpus Fontium Historiae Byzantinae*, vëll. 2, Seria Berolinensis, Walter de Gruyter, 1967
* S. Costanza, *Agathiae Myrinaei Historiarum libri quinque* (Universita degli Studi, Messina, 1969)
* JD Frendo, *Agathias: The Histories* in *Corpus Fontium Historiae Byzantinae* (përkthim në anglisht me hyrje dhe shënime të shkurtra), vëll. 2A, Seria Berolinensis, Walter de Gruyter, 1975
* P. Maraval, *Agathias, Histoires, Guerres et malheurs du temps sous Justinien* (frëngjisht), Paris, Les Belles Lettres, 2007, 
* A. Alexakis, *Ἀγαθίου Σχολαστικοῦ, Ἱστορίαι* (në greqisht) Athinë, Kanakis Editions, 2008, 

## Shih edhe 
* Iliria
* Historia
* Greqia e lashtë
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë

## Referime