Historia ekonomike e Japonisë

djathtas|parapamje| Zhvillimi historik i PBB-së për njeriu**Historia ekonomike e Japonisë** është studiuar më së shumti për rritjen spektakolare sociale dhe ekonomike në vitet 1800 pas Restaurimit Meixhi. Japonia u bë ekonomia e dytë më e madhe në botë pas Shteteve të Bashkuara dhe nga viti 2010 pas Kinës gjithashtu. Studiuesit kanë vlerësuar pozicionin unik ekonomik të vendit gjatë Luftës së Ftohtë, eksporte japoneze shkojnë tek fuqitë e lidhura me SHBA-në dhe atë Sovjetik, edhe për situatën e periudhës së pas Luftës së Ftohtë të "dekadave të humbura" japoneze .

## Periudha Mexhi (1868–1912) 
djathtas|parapamje| Zyra kryesore e Komisionit të Zhvillimit të Hokkaidō Sapporo ( Fshati Historik i Hokkaido )
Kur shogunati i Tokugawa u përmbys në 1868 dhe u themelua qeveria Meiji, perëndimorizimi japonez filloi plotësisht. Termi i parë është gjatë Japonisë së paraluftës, termi i dytë është Japonia e pasluftës. 

Gjysma e dytë e periudhës dëshmoi industrializimin e shpejtë, zhvillimin e një ekonomie kapitaliste dhe transformimin e shumë punëtorëve feudalë në punë me pagesë . Përdorimi i aksionit të grevës u rrit, dhe 1897, me krijimin e një sindikate për punëtorët e metaleve, pa fillimet e lëvizjes moderne të sindikatave japoneze . 

Revolucioni industrial u shfaq fillimisht në tekstile, duke përfshirë pambukun dhe veçanërisht mëndafshin, i cili bazohej në punëtoritë shtëpiake në zonat rurale. Deri në vitet 1890, tekstilet japoneze dominuan tregjet vendase dhe konkurruan me sukses me produktet britanike në Kinë dhe Indi, gjithashtu. Transportuesit japonezë po konkurronin me tregtarët evropianë për të transportuar këto mallra nëpër Azi dhe madje edhe në Evropë. Ashtu si në Perëndim, fabrikat e tekstilit punësonin kryesisht gra, gjysma e tyre nën moshën njëzet vjeç. Ata u dërguan atje nga etërit e tyre dhe ua kaluan pagën etërve të tyre.

Një nga ndikimet më të mëdha në ekonomi që solli periudha Meiji ishte fundi i sistemit feudal. Me një popullsi më të arsimuar, sektori industrial i Japonisë u rrit ndjeshëm. Zbatimi i idealit perëndimor të kapitalizmit në zhvillimin e teknologjisë dhe zbatimi i tij në ushtrinë e tyre ndihmoi që Japonia të shndërrohej në një fuqi ekonomike në fillim të shekullit të 20-të. 

Në periudhën Meiji, udhëheqësit filluan një sistem të ri arsimor me bazë perëndimore për të gjithë të rinjtë, dërguan mijëra studentë në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë dhe punësuan më shumë se 3000 perëndimorë për të mësuar shkencën moderne, matematikën, teknologjinë dhe gjuhët e huaja në Japoni. ( O-yatoi gaikokujin ). 

Qeveria ndihmonte në sigurimin e kushteve ekonomike në të cilat biznesi mund të lulëzonte. Me pak fjalë, qeveria duhej të ishte udhërrëfyesi dhe biznesi prodhuesi. Qeveria ndërtoi fabrika dhe kantiere detare që u shitën sipërmarrësve me një fraksion të vlerës së tyre. Qeveria u shfaq si promotori kryesor i sipërmarrjes private, duke zbatuar një sërë politikash pro-biznesit.

### Bankare 
Qeveria dërgoi vëzhgues në Shtetet e Bashkuara dhe në fillim kopjoi sistemin e decentralizuar amerikan pa bankë qendrore.  *Akti i monedhës së re* i Meiji 4 (1871) hoqi monedhat lokale dhe vendosi jenin si monedhën e re dhjetore. Ish hanët (feudet) u bënë prefektura dhe minierat e tyre u bënë banka private me qira. Fillimisht ata ruajtën të drejtën për të shtypur para. Për një kohë si qeveria qendrore ashtu edhe këto të ashtuquajtura banka "kombëtare" emetuan para. Ajo periudhë përfundoi kur banka qendrore - Banka e Japonisë - u themelua në 1882, sipas modelit belg. Që atëherë ajo ka qenë pjesërisht në pronësi private (stoqet e saj tregtohen në banak, pra numri i aksioneve).  Bankës Kombëtare iu dha një monopol në kontrollin e ofertës monetare në 1884, dhe deri në vitin 1904 kartëmonedhat e emetuara më parë ishin të gjitha në pension.  Banka filloi me standardin e argjendit, por miratoi standardin e arit në 1897. Standardi i arit u pezullua në 1917 dhe ra në 1931. Në vitin 1973 u miratuan kurse fleksibël të këmbimit. 
## Epoka Taishō (1912–1926) 
Nga viti 1918-1921, midis luftave, ishte kulmi e fuqisë punëtore të organizuar. Një rënie e zgjatur ekonomike që pasoi solli shkurtime në punësimin në industrinë e rëndë .  Në vitin 1928, GNP Japoneze arriti kulmin në 16,506 milion ¥. Në viteve 1930, normat e pagave nominale japoneze ishin një e dhjeta e atyre në SHBA, ndërsa niveli i çmimeve vlerësohet të ketë qenë rreth 44% ai i SHBA-së. 

Krahasimi i PBB-së (USD) midis vendeve të Azisë Lindore dhe SHBA-së në 1935:

## Epoka Shōwa (1926–1989) 
Në vitet 1930, ekonomia japoneze vuajti më pak nga Depresioni i Madh sesa shumica e vendeve të industrializuara, GDP e saj u zgjerua me një ritëm të shpejtë prej 5% në vit. Prodhimi dhe minierat përbënin më shumë se 30% të PBB-së, më shumë se dyfishi i vlerës për sektorin e bujqësisë.

Duke filluar nga viti 1937 me konfiskimet e konsiderueshme tokash në Kinë dhe në një masë më të madhe pas vitit 1941. Ndër burimet natyrore që Japonia kapi dhe zhvilloi ishin: qymyri në Kinë, kallam sheqeri në Filipine, nafta nga Inditë Lindore Hollandeze dhe Birmania, dhe kallaji dhe boksiti nga Inditë Lindore Hollandeze dhe Malaja . Japonia bleu gjithashtu prodhimin e orizit të Tajlandës, Birmanisë dhe Cochinchina .

Gjatë fazave të hershme të zgjerimit të Japonisë, ekonomia japoneze u zgjerua në mënyrë të konsiderueshme. Prodhimi i çelikut u rrit nga 6,442,000-ton në 8,838,000-ton gjatë të njëjtës periudhë kohore. Në vitin 1941 10,000 avionë në vit. Pjesa më e madhe e këtij zgjerimi ekonomik përfitoi " zaibatsu ", konglomeratet të mëdha industriale.

Gjatë rrjedhës së Luftës së Paqësorit, ekonomitë e Japonisë dhe territoret e saj të okupuara të gjitha vuajtën rëndë. Inflacioni ishte e rende; industria e rëndë japoneze nuk ishte në gjendje të përmbushte kërkesat tregtare të Japonisë (e cila më parë ishte mbështetur në tregtinë me vendet perëndimore për mallrat e tyre të prodhuara). Industritë lokale nuk ishin në gjendje të prodhonin në nivele mjaft të larta për të shmangur mungesat e mëdha. Tregtia detare u kufizua ashpër nga dëmtimi i flotës tregtare japoneze gjatë rrjedhës së luftës.

Në fund të luftës, ajo që mbeti nga Perandoria Japoneze u shkatërrua nga mungesat, inflacioni dhe zhvlerësimi i monedhës.

### Pas Luftës së Dytë Botërore 
Lufta fshiu shumë nga fitimet që Japonia kishte bërë që nga viti 1868. Rreth 40% e impianteve industriale dhe infrastrukturës së vendit u shkatërruan dhe prodhimi u kthye në nivelet e rreth pesëmbëdhjetë vjet më parë. Fabrikat e reja u pajisën me makinat më të mira moderne, duke i dhënë Japonisë një avantazh fillestar konkurrues ndaj shteteve fituese, të cilat tani kishin fabrika më të vjetra. Ndërsa filloi periudha e dytë e zhvillimit ekonomik të Japonisë, miliona ish-ushtarë iu bashkuan një force pune të disiplinuar dhe shumë të arsimuar për të rindërtuar Japoninë.

Pas dorëzimit të japonezëve më 15 gusht 1945, forcat aleate, kryesisht amerikane, filluan të mbërrinin me shpejtësi në Japoni. Një veprim ishte një ligji për sindikatat për të lejuar për herë të parë punëtorët të organizoheshin, greveshin dhe negocionin kolektivisht, i cili u miratua nga Dieta e Japonisë në 22 dhjetor 1945. . Ai u krijua nga një komision i madh këshillues ligjor i kryesuar nga studiuesi juridik Suehiro Izutaro. Komisioni ishte mjaft i madh, i përbërë nga "tre burokratë të Ministrisë së Mirëqenies dhe dy studiues, një komitet drejtues prej 30 anëtarësh (duke përfshirë shoqëruesin komunist Kyuichi Tokuda ) dhe një anëtarësi të përgjithshme prej më shumë se 130 anëtarësh që përfaqësojnë universitete, korporata, parti politike, burokracia, punonjësit socialë dhe puna”.  Ndihma e SHBA arriti në rreth 1.9 miliardë dollarë gjatë pushtimit, ose rreth 15% e importeve të vendit dhe 4% e GNP-së në atë periudhë. Rreth 59% e kësaj ndihme ishte në formën e ushqimit, 15% në materiale industriale dhe 12% në pajisje transporti. Megjithatë, ndihma e granteve të SHBA-së u zvogëlua shpejt në mesin e viteve 1950. Prokurimet ushtarake amerikane nga Japonia arritën kulmin në një nivel të barabartë me 7% të PBB-së së Japonisë në 1953 dhe ranë nën 1% pas vitit 1960. Një sërë masash të sponsorizuara nga Shtetet e Bashkuara gjatë pushtimit, si reforma e tokës, kontribuan në ecurinë e mëvonshme të ekonomisë duke rritur konkurrencën. Në veçanti, spastrimi i pasluftës i udhëheqësve industrialë lejoi që talentet e reja të rriteshin në menaxhimin e industrive të rindërtuara të vendit. Së fundi, ekonomia përfitoi nga tregtia e jashtme sepse ishte në gjendje të zgjeronte eksportet me shpejtësi të mjaftueshme për të paguar importet e pajisjeve dhe teknologjisë pa rënë në borxhe, siç kishin bërë një numër vendesh në zhvillim në vitet 1980. 

#### "Dhurata nga qielli" 
Kjo dhurata ishte revolucionit demokratik pa gjak nga lart, të nisur nga forcat amerikane që i dhanë fund një lufte të dobët shoqërore.  Nga shumë aspekte të revolucionit nga lart, reformat që zgjeronin të drejtën e votës për gratë, forcimin e sindikalizimit dhe liberalizimin e ekonomisë ishin disa nga ndryshimet më të qëndrueshme që qëndrojnë deri më sot.  

Pas zgjedhjeve të vitit 1947, në të cilat Partia Socialiste e Japonisë doli e para, kryeministri Tetsu Katayama formoi një qeveri koalicioni me Partinë Demokratike dhe Partinë e Kooperativës Kombëtare .  Një nga reformat e para dhe më të rëndësishme ekonomike ishte ndarja dhe shpërndarja e tokës rurale për fermerët qiramarrës japonezë. Më parë, prona u përkiste pronarëve dhe fermerët punonin në të në një sistem të tipit feudal. Japonia ne periudhen perandorake nuk e ndryshoj kjo monopoli. Teoria kapitaliste pohoi se kjo praktikë feudale nuk nxiti rritjen dhe klasa e pronarëve u shpërbë.  Konglomeratet masive të biznesit të njohur si " Zaibatsu " që kishin kontrolluar efektivisht ekonominë japoneze për gati 100 vjet u shpërbënë gjithashtu dhe u përballën me konkurrencën e tregut.  Ligji për Eliminimin e Përqendrimit të Tepruar Ekonomik (i miratuar në dhjetor 1947) parashikonte shpërbërjen e çdo kompanie që konsiderohej monopoliste,  ndërsa "ligji për dëbimin e kontrolleve të lidhura me Zaibatsu" i janarit 1948 zbatoi dorëheqjen e Anëtarët e bordit të Zaibatsu që kishin lidhje të ngushtë me familjet Zaibatsu. Një ligj për punonjësit e qeverisë, u emërua grupi i parë i gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë japoneze, u riorganizuan qeveria lokale dhe policia, wera në ligjin penal dhe u arrit përparim në reformën e tokës.  Sindikalizimi i punëtorëve japonezë u inkurajua nga forcat pushtuese amerikane që i detyruan kompanitë të konkurrojnë në teknologji dhe inovacion. 

#### Rindërtimi 
Vitet e hershme të pasluftës iu kushtuan rindërtimit të kapaciteteve të humbura industriale: investime të mëdha u bënë në energjinë elektrike, qymyrin, çelikun dhe kimikatet. Nga mesi i viteve 1950, prodhimi përputhej me nivelet e paraluftës. E çliruar nga kërkesat e qeverisë së dominuar nga ushtria, ekonomia jo vetëm rikuperoi vrullin e humbur, por edhe tejkaloi ritmet e rritjes së periudhave të mëparshme. Ndërmjet viteve 1953 dhe 1965, PBB-ja u zgjerua me më shumë se 9% në vit, prodhimi dhe miniera me 13%, ndërtimi me 11% dhe infrastruktura me 12%. Në vitin 1965, këta sektorë punësonin më shumë se 41% të fuqisë punëtore, ndërsa vetëm 26% mbetën në bujqësi. Sistemi arsimor i mirëpritur i Japonisë i pasluftës kontribuoi fuqishëm në procesin e modernizimit. Shkalla më e lartë e shkrim-leximit në botë dhe standardet e larta të arsimit ishin arsyet kryesore për suksesin e Japonisë në arritjen e një ekonomie të përparuar teknologjikisht. Shkollat japoneze inkurajuan gjithashtu disiplinën, një përfitim tjetër në formimin e një force pune efektive.

#### Kriza e naftës 
Japonia u përball me një sfidë të rëndë ekonomike në mesin e viteve 1970. Kriza e naftës e vitit 1973 tronditi një ekonomi që ishte bërë e varur nga nafta e importuar. Japonia përjetoi rënien e parë të prodhimit industrial të pasluftës, së bashku me inflacionin e rëndë të çmimeve. Ruajtja e rritjes industriale përballë kostove të larta të energjisë kërkon ndryshime në strukturën industriale. 

Ndryshimi i kushteve të çmimeve favorizoi ruajtjen dhe burimet alternative të energjisë industriale. Megjithëse kostot e investimit ishin të larta, shumë industri me energji intensive reduktuan me sukses varësinë e tyre nga nafta gjatë fundit të viteve 1970 dhe 1980 dhe rritën produktivitetin e tyre. Përparimet në mikrocipet dhe gjysmëpërçuesit në fund të viteve 1970 dhe 1980 çuan në rritjen e industrive të reja në elektronikën e konsumit dhe kompjuterët. Ministria e Tregtisë dhe Industrisë Ndërkombëtare e Japonisë ofroi subvencione, të cilat ishin të paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar, për të ndihmuar kompanitë japoneze gjysmëpërçuese të shesin çipat e tyre me çmime artificialisht të ulëta në Shtetet e Bashkuara, ndërsa i mbanin çmimet të larta në Japoni, një praktikë tregtare eshte quajtur dumping. Kjo ishte pikerisht per te permiresuar ekonomine japonine. Kjo praktikë tregtare kontroversiale krijoi disa debate në komunitetin ndërkombëtar dhe ishte në kundërshtim me dispozitat e ligjit ndërkombëtar. Rezultati neto i këtyre rregullimeve ishte rritja e efikasitetit energjetik të prodhimit dhe zgjerimi i industrive me njohuri intensive. Industritë e shërbimeve u zgjeruan në një ekonomi gjithnjë e më postindustriale. 

Megjithatë, ndryshimet strukturore ekonomike nuk ishin në gjendje të kontrollonin ngadalësimin e rritjes ekonomike pasi ekonomia u maturua në fund të viteve 1970 dhe 1980, duke arritur normat vjetore të rritjes vetëm në 4-6%. Gjithesesi, kjo tregon sa i forte ishte ekonomia japoneze, sepse pervec, japonise bota ishte ne nje krize ekonomik. Këto norma ishin të jashtëzakonshme në një botë me naftë të shtrenjtë dhe në një komb me burime të pakta natyrore. Norma mesatare e rritjes së Japonisë prej 5% në fund të viteve 1980, për shembull, ishte shumë më e lartë se norma e rritjes prej 3.8% e Shteteve të Bashkuara.. Ai u zgjerua pa inflacionin dyshifror që goditi vendet e tjera industriale (dhe që kishte shqetësuar vetë Japoninë pas krizës së parë të naftës në 1973). Japonia përjetoi një rritje më të ngadaltë në mesin e viteve 1980, por bumi i saj ekonomik i mbështetur nga kërkesa në fund të viteve 1980 ringjalli shumë industri të trazuara. 

#### Faktorët e rritjes 
Faktorët kompleksë ekonomikë dhe institucionalë ndikuan në rritjen e Japonisë pas luftës. Periudha Tokugawa (1600-1867) la trashëgim një *sektor jetik tregtar* në qendrat urbane në zhvillim, një elitë relativisht të arsimuar, një burokraci të sofistikuar qeveritare, bujqësi produktive, një komb ngushtë të bashkuar me shumë të zhvilluar sistemet financiare dhe të marketingut, dhe një infrastrukturë kombëtare të rrugëve. Ndërtimi i industrisë gjatë periudhës Meiji deri në pikën ku Japonia mund të konkurronte për fuqinë botërore ishte një prelud i rëndësishëm për rritjen e pasluftës nga viti 1955 deri në 1973 dhe siguroi një grup pune me përvojë. 

E dyta, dhe më e rëndësishme, ishte niveli dhe cilësia e investimeve që vazhduan gjatë viteve 1980. Investimet në pajisjet kapitale, të cilat mesatarisht përbënin më shumë se 11% të GNP-së gjatë periudhës së paraluftës, u rritën në rreth 20% të GNP-së gjatë viteve 1950 dhe në më shumë se 30% në fund të viteve 1960 dhe 1970. Gjatë bumit ekonomik të fundit të viteve 1980, norma ende lëvizte rreth 20%. Bizneset japoneze importuan teknologjitë më të fundit për të zhvilluar bazën industriale. Në vitet 1970 dhe 1980, Japonia përmirësoi bazën e saj industriale përmes licencimit nga SHBA, blerjeve të patentave dhe imitimit dhe përmirësimit të shpikjeve të huaja. Në vitet 1980, industria e rriti kërkimin dhe zhvillimin e saj, dhe shumë firma u bënë të famshme për risitë dhe kreativitetin e tyre. 

Fuqia punëtore shumë e aftë dhe e arsimuar, normat e jashtëzakonshme të kursimeve dhe nivelet shoqëruese të investimeve, produktiviteti ose kultura e punes, dhe rritja e ulët e fuqisë punëtore të Japonisë ishin faktorët kryesorë në shkallën e lartë të rritjes së produktivitetit. KKursimet ishin nje gje qe shume shtetet aziatike lindore praktikonin. Rritja e lartë e produktivitetit luajti një rol kyç në rritjen ekonomike të pasluftës.

#### Ndryshimi i strukturës profesionale 
Në fund të vitit 1955, rreth 40% e fuqisë punëtore ende punonte në bujqësi, por kjo shifër kishte rënë në 17% deri në vitin 1970 dhe në 7.2% deri në vitin 1990 dhe nën 5% në shekullin e 21-të pasi Japonia importonte gjithnjë e më shumë ushqimin e saj. dhe fermat e vogla familjare u zhdukën.  Sot e kesaj dites, ka shume pak fermer te vogel japoneze.

Rritja ekonomike e Japonisë në vitet 1960 dhe 1970 u bazua në zgjerimin e shpejtë të prodhimit të rëndë në fusha të tilla si automobilat (si toyota dhe subaru), çeliku, ndërtimi i anijeve, kimikatet. Sektori dytësor (prodhimi, ndërtimi dhe miniera) u zgjerua në 35.6% të fuqisë punëtore deri në vitin 1970. Nga fundi i viteve 1970, megjithatë, ekonomia japoneze filloi të largohej nga prodhimi i rëndë drejt një baze më të orientuar drejt shërbimeve (sektori terciar). Gjatë viteve 1980, vendet e punës në shitje me shumicë, pakicë, financa, sigurime, pasuri të paluajtshme, transport, komunikim dhe qeveri u rritën me shpejtësi, ndërsa punësimi në sektorin dytësor mbeti i qëndrueshëm. Sektori terciar u rrit nga 47% e fuqisë punëtore në 1970 në 59.2% në 1990. Sot, Japonia mbetet nje ekonomi i sherbimit.

### 1980 
Gjatë gjithë viteve 1970, Japonia kishte produktin e tretë më të madh kombëtar bruto në botë ( GNP ) - vetëm pas Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik - dhe u rendit e para në mesin e kombeve të mëdha industriale në vitin 1990 në GNP për frymë në 23,801 USD, duke u rritur ndjeshëm nga 9,068 USD në 1980. . Pas një rënieje të lehtë ekonomike në mesin e viteve 1980, ekonomia e Japonisë filloi një periudhë zgjerimi në 1986 që vazhdoi derisa ajo përsëri hyri në një periudhë recesioni në 1992. Rritja ekonomike mesatarisht 5% midis 1987 dhe 1989 ringjalli industritë, të tilla si çeliku dhe ndërtimi, të cilat kishin qenë relativisht të fjetura në mesin e viteve 1980, dhe sollën paga dhe punësim rekord. Megjithatë, në vitin 1992, rritja reale e GNP-së së Japonisë u ngadalësua në 1.7%. Edhe industri të tilla si automobilat dhe elektronika që kishin përjetuar rritje fenomenale në vitet 1980, hynë në një periudhë recesioni në 1992. Tregu i brendshëm për automobilat japonezë u tkurr në të njëjtën kohë që pjesa e Japonisë në tregun e Shteteve të Bashkuara ra. Një nga faktorët kyç për këtë recesion ishte tkurrja e tregut të brendshëm për automobilat japonezë. Pas një periudhe të rritjes së shpejtë, tregu i brendshëm nuk mund të vazhdonte të rritet në të njëjtën shkallë. Një faktor tjetër ishte rritja e konkurrencës ndërkombëtare në tregun e Shteteve të Bashkuara, i cili ishte një treg kyç për ekspertet japoneze. Konkurrentët evropianë dhe koreanë filluan të fitonin pjesë tregu me automjete që ishin më konkurruese në çmim dhe cilësi. Kjo solli një ulje të pjesëmarrjes së tregut të automjeteve japoneze në Shtetet e Bashkuara.

Kërkesa e jashtme dhe e brendshme për elektronikë japoneze gjithashtu ra, dhe Japonia dukej se po humbiste lidershipin e saj në tregun botëror të gjysmëpërçuesve në Shtetet e Bashkuara, Korenë dhe Tajvanin.

Ndryshe nga bumet ekonomike të viteve 1960 dhe 1970, kur rritja e eksporteve luajti rolin kryesor në zgjerimin ekonomik, kërkesa e brendshme e shtyu ekonominë japoneze në fund të viteve 1980. Ekonomia eksoportonte shume, por edhe kerkonin shume. Popullsia ishte akoma ne rritje dhe pjesa me e madhe e tyre ishin te rinj. Ky zhvillim përfshinte një ristrukturim themelor ekonomik, duke kaluar nga varësia nga eksportet tek mbështetja në kërkesën e brendshme. Bumi që filloi në vitin 1986 u krijua nga vendimet e kompanive për të rritur shpenzimet private të impianteve dhe pajisjeve dhe të konsumatorëve për të shkuar në një zbavitje blerjeje. Importet e Japonisë u rritën me një ritëm më të shpejtë se eksportet. Kjo ishte edhe sponzorizuar nga sheti japoneze. Rritja në industritë e teknologjisë së lartë në vitet 1980 rezultoi nga rritja e kërkesës së brendshme për produkte të teknologjisë së lartë; kujdes më i mirë mjekësor dhe më shumë mirëqenie; objektet e zgjeruara të kohës së lirë. 

Gjatë viteve 1980, ekonomia japoneze e zhvendosi theksin e saj nga aktivitetet parësore dhe dytësore (veçanërisht bujqësia, prodhimi dhe miniera) në përpunim, me telekomunikacionin dhe kompjuterët duke u bërë gjithnjë e më jetike. Rritja e një ekonomie të bazuar në informacion u drejtua nga kërkime të mëdha në teknologji shumë të sofistikuara. Shitja dhe përdorimi i informacionit u bënë shumë të dobishme për ekonominë. Tokio u bë një qendër e madhe financiare, shtëpia e disa prej bankave të mëdha botërore, firmave financiare, kompanive të sigurimit dhe bursës më të madhe në botë, Tokio Securities/Stock Exchange. Edhe këtu, megjithatë, recesioni bëri të vetën. Në vitin 1992, mesatarja e aksioneve Nikkei 225 e filloi vitin me 23,000 pikë, por ra në 14,000 pikë në mes të gushtit, përpara se të ulej në 17,000 deri në fund të vitit. Japonia ishte nje vende qe shume njerez nga Kina, Vietnami, Filipinet, etj. shkonin per te studjuar si mund te zhvillohet nje vende.

## Epoka e Heiseit (1989–2019) 
### Flluskë ekonomike 1989 
parapamje|300x300px|Bondat ne Japoni
Në dekadat pas Luftës së Dytë Botërore, Japonia zbatoi tarifa dhe politika të rrepta për të inkurajuar njerëzit të kursejnë të ardhurat e tyre. Me më shumë para në banka, huatë dhe kreditë u bënë më të lehta për t'u marrë, dhe me Japoninë që kishte teprica të mëdha tregtare, jenit u rritën kundrejt valutave të huaja. Kjo i lejoi kompanitë vendase të investonin në burimet kapitale më lehtë sesa konkurrentët e tyre jashtë shtetit, gjë që uli çmimin e mallrave të prodhuara në Japoni dhe zgjeroi më tej suficitin tregtar. Dhe, me mbiçmimin e jenit, aktivet financiare u bënë fitimprurëse. Në vitet '80 dhe '90, Banka Qendrore e Japonisë ndoqi politika të shumësisë së likuiditetit dhe ulje të interesit për të stimuluar ekonominë. Kjo politikë krijoi një mjedis të favorshëm për kredi të lehta dhe rritje të fuqishme të sektorëve si ndërtimi, pasuritë e paluajtshme, dhe spekullimi në tregun e aksioneve.

Me kaq shumë para të gatshme për investime, spekulimet ishin të pashmangshme, veçanërisht në bursën e Tokios dhe tregun e pasurive të paluajtshme. Indeksi i aksioneve Nikkei arriti nivelin më të lartë të të gjitha kohërave më 29 dhjetor 1989 kur arriti një nivel më të lartë brenda ditës prej 38,957.44 para se të mbyllej në 38,915.87. Për më tepër, bankat dhanë kredi gjithnjë e më të rrezikshme. Japonia është një ekonomi e hapur që ndihet prej ndryshimeve globale. Instabiliteti në tregjet ndërkombëtare, lufta tregtare dhe zhvillimet ekonomike në vende të tjera mund të kenë ndikim në tregun e aksioneve dhe obligacioneve të Japonisë.

Në kulmin e flluskës, pasuritë e paluajtshme ishin jashtëzakonisht të mbivlerësuara. Deri në vitin 2004, prona kryesore "A" në rrethet financiare të Tokios kishte rënë dhe shtëpitë e banimit të Tokios ishin një pjesë e kulmit të tyre, por gjithsesi arritën të renditeshin si pronat e paluajtshme më të shtrenjta në botë. Triliona u fshinë me kolapsin e kombinuar të aksioneve të Tokios dhe tregjeve të pasurive të paluajtshme.

Me ekonominë e Japonisë të nxitur nga normat e saj të larta të riinvestimit, ky përplasje goditi veçanërisht rëndë. Investimet u drejtuan gjithnjë e më shumë jashtë vendit dhe firmat prodhuese japoneze humbën një farë mase të avantazhit të tyre teknologjik. Ndërsa produktet japoneze u bënë më pak konkurruese jashtë shtetit, disa njerëz argumentojnë se shkalla e ulët e konsumit filloi të ndikojë në ekonomi, duke shkaktuar një spirale deflacioni. Normat e larta të riinvestimit në Japoni kanë bërë që firmat japoneze të shpenzojnë më shumë jashtë vendit në vend që t'i investojnë në inovacion dhe rritje brenda vendit. Kjo ka çuar në një shpërngulje të kapitalit dhe ekspertizës teknologjike, duke humbur avantazhin e tyre konkurrues në disa sektorë.

Si rezultat i shpërnguljes së investimeve, disa firma japoneze kanë humbur pjesën e tyre të avantazhit konkurrues teknologjik. Konkurrentët ndërkombëtarë kanë përmirësuar prodhimin dhe teknologjinë e tyre dhe kanë arritur. Kredia lehtësisht e arritshme që kishte ndihmuar në krijimin dhe zbutjen e flluskës së pasurive të paluajtshme vazhdoi të ishte një problem për disa vitet në vijim, dhe deri në vitin 1997, bankat po jepnin ende kredi që kishin një garanci të ulët për t'u shlyer. Oficerët e kredisë dhe stafi i investimeve e kishin të vështirë të gjenin ndonjë gjë për të investuar që do të kthente një fitim. Ndërkohë, norma jashtëzakonisht e ulët e interesit e ofruar për depozitat, si 0.1%, nënkuptonte që kursimtarët e zakonshëm japonezë ishin po aq të prirur t'i vendosnin paratë e tyre nën shtretër sa edhe t'i vendosnin në llogaritë e kursimeve. Korrigjimi i problemit të kredisë u bë edhe më i vështirë pasi qeveria filloi të subvencionojë bankat dhe bizneset në dështim, duke krijuar shumë të ashtuquajtura "biznese zombie". Përfundimisht u zhvillua një tregti e mbartur në të cilën paratë huazoheshin nga Japonia, investoheshin për kthime diku tjetër dhe më pas japonezët u paguan, me një fitim të mirë për tregtarin. Normat e ulëta të interesit dhe kreditë e lehta kanë krijuar një flluskë të pasurive të paluajtshme në Japoni. Investitorët dhe konsumatorët kanë investuar në pronat e paluajtshme dhe tregun e aksioneve me shpresën për rritje të vazhdueshme të çmimeve. Kjo ka çuar në krijimin e një baloni të pasurive dhe një marrëzi të shtuar në tregun e pasurive të paluajtshme.

### Deflacioni nga vitet 1990 
Deflacioni në Japoni filloi në fillim të viteve 1990. Më 19 mars 2001, Banka e Japonisë (BOJ) dhe qeveria japoneze morën masa për të luftuar deflacionin, duke përfshirë uljen e normave të interesit. Kjo bëri pjesë në politikën e tyre të njohur si "lehtësimi sasior" ose "qeitja sasiore". Qëllimi kryesor i kësaj politike ishte të nxisë rritjen ekonomike dhe të luftonte deflacionin, që ishte një sfidë serioze për ekonominë japoneze. Pavarësisht se kishte norma interesi afër zeros për një periudhë të gjatë, kjo strategji nuk pati sukses.  Pasi normat e interesit gati zero nuk arritën të ndalonin deflacionin, disa ekonomistë, si Paul Krugman, dhe disa politikanë japonezë folën për shkaktimin e qëllimshëm (ose të paktën krijimin e frikës) të inflacionit.  Arsyet sistematike për deflacionin në Japoni mund të thuhet se përfshijnë:

Deri në vitin 1998, projektet e punëve publike të Japonisë ende nuk mund të stimulonin mjaftueshëm kërkesën për t'i dhënë fund stagnimit të ekonomisë. Në dëshpërim, qeveria japoneze ndërmori politika "reformash strukturore" që synonin të fshinte ekseset spekulative nga tregjet e aksioneve dhe të pasurive të paluajtshme. Fatkeqësisht, këto politika e çuan Japoninë në deflacion në shumë raste midis 1999 dhe 2004. Banka e Japonisë përdori lehtësimin sasior për të zgjeruar ofertën monetare të vendit në mënyrë që të rrisë pritshmëritë për inflacionin dhe të nxisë rritjen ekonomike. Ne 2005, ekonomia më në fund filloi atë që duket të jetë një rimëkëmbje e qëndrueshme. Rritja e PBB-së për atë vit ishte 2.8%, me një zgjerim vjetor të tremujorit të katërt prej 5.5%, duke tejkaluar ritmet e rritjes së SHBA-së dhe Bashkimit Evropianë.  Ndryshe nga tendencat e mëparshme të rimëkëmbjes, konsumi i brendshëm ka qenë faktori dominues i rritjes.
parapamje|300x300px| Tregu japonez i obligacioneve
djathtas|parapamje|300x300px| Partnerët japonezë eksportues në 2005
Pavarësisht uljes së normave të interesit afër zeros për një periudhë të gjatë kohore, strategjia e lehtësimit sasior nuk pati sukses në ndalimin e deflacionit të çmimeve.  Kjo bëri që disa ekonomistë, si Paul Krugman, dhe disa politikanë japonezë, të mbrojnë gjenerimin e pritshmërive më të larta për inflacionin.  Në korrik 2006, politika e normës zero përfundoi. Në vitin 2008, Banka Qendrore Japoneze kishte ende normat më të ulëta të interesit në botën e zhvilluar, por deflacioni ende nuk ishte eliminuar . Në 5 prill 2013, Banka e Japonisë njoftoi se do të blinte 60-70 trilion jen në obligacione dhe letra me vlerë në një përpjekje për të eliminuar deflacionin duke dyfishuar ofertën e parasë në Japoni gjatë dy viteve. Kjo taktik kishte nje rezultat pozitiv.Nikkei 225 që ka shtuar më shumë se 42% që nga nëntori 2012.  Në vitet e fundit, Japonia ka qenë tregu kryesor i eksportit për pothuajse 15 vende tregtare.

Recesioni ekonomik global i fundit të viteve 2000 dëmtoi ndjeshëm ekonominë e Japonisë. Vendi pësoi një humbje prej 0.7% të PBB-së reale në vitin 2008 e ndjekur nga një humbje e rëndë prej 5.2% në 2009. Në të kundërt, të rritjen të PBB-së botërore ishin një rritje prej 3.1% në vitin 2008 e ndjekur nga një humbje 0.7% në 2009. 

*The Economist* ka sugjeruar që përmirësimet në ligjin e falimentimit, ligjin e transferimit të tokës dhe ligjit të taksave do të ndihmojnë ekonominë e Japonisë. Në tetor 2009, qeveria japoneze njoftoi planet për të rritur taksat e duhanit dhe të gjelbër, duke ulur tarifat për kompanitë e vogla dhe të mesme, sipas NHK .

Në vitin 2011, Japonia nën drejtimin e Yoshihiko Noda vendosi të konsiderojë anëtarësimin në Partneritetin Ekonomik Strategjik Trans-Paqësor. Kjo do perhapte ekonomin japoneze tek disa shtete Paqesor.

Në dhjetor 2018, një marrëveshje e tregtisë së lirë midis Japonisë dhe Bashkimit Evropian u miratua për të filluar në shkurt 2019. Ajo krijon zonën më të madhe të tregtisë së lirë në botë, e vlerësuar në 1/3 e prodhimit të brendshëm bruto global. Kjo ul tarifat për makinat japoneze me 10%, tarifat me 30% për djathin dhe 10% për verërat dhe hap tregjet e shërbimeve. 

Politika ekonomike gjatë disa tremujorëve të fundit në Japoni është ndikuar nga debati ' Abenomics ', me qeverinë që ndjek rritje agresive të shpenzimeve të infrastrukturës qeveritare dhe zhvlerësime të konsiderueshme të jenit.

## Epoka Reiwa (2019–tani) 
Përpara recesionit global të COVID-19, PBB-ja e tremujorit të katërt 2019 u tkurr me 7.1% vjetore nga tremujori i mëparshëm  për shkak të dy faktorëve kryesorë.  Njëra është rritja e taksës së konsumit nga qeveria nga 8% në 10%.  Tjetra janë efektet shkatërruese të tajfunit Hagibis.  Në prill 2020, kryeministri Shinzo Abe njoftoi se pandemia COVID-19 në Japoni, e cila gjithashtu detyroi një gjendje të jashtëzakonshme kombëtare,  i dha vendit krizën e tij më të keqe ekonomike që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.  Jun Saito i Qendrës Japoneze për Kërkime Ekonomike deklaroi se pandemia i dha "goditjen përfundimtare" ekonomisë së vjetër të Japonisë, e cila gjithashtu rifilloi rritjen e ngadaltë në 2018.  Dy paketa stimuluese, në prill dhe maj 2020, injektuan 234 trilion jen (2.2 trilion dollarë), ose pothuajse 40% të PBB-së së Japonisë.  Më pak se një e katërta e japonezëve presin që kushtet e jetesës të përmirësohen në dekadat e ardhshme. 

Në tetor 2020, Japonia dhe Mbretëria e Bashkuar nënshkruan nje marrëveshje, e cila do të rrisë tregtinë me rreth 15.2 miliardë paund. Ai mundëson tregti pa tarifa në 99% të eksporteve drejt Japonisë.   Më 15 shkurt 2021, mesatarja Nikkei kaloi 30 mijë, më e larta që nga nëntori 1991.  Kjo është për shkak të fitimeve të forta të korporatave, të dhënave të PBB-së dhe optimizmit mbi programin e vaksinimit kundër COVID-19 në vend.  Megjithatë, ky është fitimi më i madh vjetor i një kompanie japoneze në historinë e vendit.

### Pas recesionit (2021–tani) 
Në fund të marsit 2022, Ministria e Financave njoftoi se borxhi kombëtar arriti saktësisht në 1.017 milionë jen.  Japonia ka përballur një rritje të ngadalshme ekonomike për disa vite. Demografia e plakjes dhe ngadalësimi i rritjes së popullsisë kanë ndikuar në rritjen e dobët të tregut të brendshëm. Kjo mund të ketë ndikim negativ në performancën e aksioneve dhe obligacioneve. 
Pas vitit 2019, ekonomia e Japonisë ka përjetuar periudha të stabilizimit dhe periudha të volatilitetit, duke u ndikuar nga faktorë të ndryshëm. 

## Afati kohor 
* 1600, themelimi i shogunatit Tokugawa, fillimi i industrializimit të hershëm modern
* 1868, Restaurimi i Meiji, fillimi i industrializimit
* 1930, Ekonomia e kontrolluar
* 1945, Dorëzimi i Japonisë: sexhde ekonomike; Pushtimi Amerikan
* 1948, Reverse Course Qeveritë konservatore
* Vitet 1950, Rimëkëmbja dhe rritja.
* 1960, Plani i dyfishimit të të ardhurave
* 25 Prill 1971, Fundi i standardit të arit
* 22 shtator 1985, Plaza Accord
* Më 29 dhjetor 1989, Nikkei 225 arrin kulmin mesatar në 38,915
* Vitet 1990, " Dekada e Humbur ", koha pasi flluska ekonomike e Japonisë u shemb. Indeksi i aksioneve Nikkei 225 zbriti në 7603.76 në prill 2003, u zhvendos në një kulm të ri prej 18,138 në qershor 2007, përpara se të rifillonte një prirje rënëse.
* Korrik 1997, fillimi i krizës financiare aziatike që shkaktoi falimentimin e disa kompanive, përfshirë Nissan Mutual Life Insurance dhe Yaohan .
* Pas vitit 2000, Banka e Japonisë fillon strategjinë e lehtësimit sasior
* 2011, pasojat e tërmetit dhe cunamit të Tōhoku të vitit 2011 patën pasoja të gjera ekonomike
* 2012, programi i kryeministrit Abenomics Shinzō Abe për të ndihmuar rimëkëmbjen ekonomike të vendit: ana ekonomike është një pjesë e një programi më të përgjithshëm, i cili u komentua nga Joseph Stiglitz . 
* 2020, pandemia COVID-19, me Abe që njoftoi se Japonia ishte përballur me krizën e saj më të keqe ekonomike që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. 

* Banka e Japonisë
* Ekonomia e Japonisë
* Marrëdhëniet ekonomike të Japonisë
* Ekonomia e Japonisë feudale
* Historia e Japonisë
* Kuzhina japoneze
* Keiretsu – një mënyrë e veçantë japoneze në të cilën firmat lidhen
* Tregu i punës i Japonisë
* Varfëria në Japoni
* Flluskë japoneze e çmimeve të aktiveve
* Dekada e humbur (Japoni)
* Mrekullia ekonomike japoneze

## Butimet 
## Leximi më tej 
* Allen, GC *A Short Economic History of Modern Japan* (ed. 3. 1982) në internet
* Black, Cyril, ed. *Modernizimi i Japonisë dhe Rusisë: Një studim krahasues* (1975)
* Duus, Peter, ed. *Historia e Kembrixhit e Japonisë, vëll. 6: Shekulli i njëzetë* (1989), fragmenti i kapitullit 8–12
* Ericson, *Steven* J. *Tingulli i bilbilit: Hekurudhat dhe shteti në Meiji Japoni* (Këshilli i Harvardit për Studimet e Azisë Lindore, 1996)
* Fairbank, John K., Edwin Reischauer dhe Albert M. Craig. *Azia Lindore: Tradita e madhe* dhe *Azia Lindore: Transformimi modern* (1960) [2 vëll 1960] në internet falas për t'u huazuar, libër shkollor i famshëm.
* Ferris, William W. *Japan to 1600: A Social and Economic History* (2009) ekstrakt dhe kërkim teksti
* Flath, David. *Ekonomia Japoneze* (botim i 3-të. Oxford UP, 2014), në kushtet e fundit
* Francks, Penelope. "Dieta dhe krahasimi i standardeve të jetesës përgjatë Divergjencës së Madhe: Historia e ushqimit japonez në një pasqyrë angleze." *Journal of Global History* 14.1 (2019): 3–21.
* I lirë, Dan. *Hekurudhat e hershme japoneze 1853–1914: Triumfet inxhinierike që transformuan Japoninë e epokës Meiji* (Botimet Tuttle, 2012).
* Fukao, Kyoji dhe Saumik Paul. 2020. "  ." *Rishikimi i Historisë Ekonomike* .
* Gordon, Andrew, ed. *Japonia e pasluftës si histori* (1993), f.&nbsp;99–188, 259–92
* Hashino, Tomoko dhe Osamu Saito. "Tradita dhe ndërveprimi: tendencat e kërkimit në historinë moderne industriale japoneze", *Rishikimi i Historisë Ekonomike Australiane,* nëntor 2004, vëll. 44 Çështja 3, f. 241–258.
* Hayami, Yujiro dhe Saburo Yamada. *Zhvillimi bujqësor i Japonisë: perspektiva e një shekulli* (University of Tokyo Press, 1991).
* , "Ekonomia" (bibliografi) fq.&nbsp;304–307.
* Honjō, Eixhiro. *Historia sociale dhe ekonomike e Japonisë* (1965) 
* Jansen, Marius B. ed. *Historia e Kembrixhit e Japonisë, vëll. 5: Shekulli i nëntëmbëdhjetë* (1989), f. 569–617. ekstrakt
* Jansen, Marius B. *The Making of Modern Japan* (2002), fragment i pasim
* 
* 
* Kodama, Riotaro. *Transporti hekurudhor në Japoni* (1898) 
* Kornicki, Peter F., red. *Meiji Japan: Political, Economic and Social History 1868–1912* (4 vëll; 1998) 1336 faqe
* Kozo, Yamamura dhe Yasuba Yasukichi, eds. *Ekonomia Politike e Japonisë: Vëllimi 1 - Transformimi i Brendshëm* (1987)
* Lechevalier, Sébastien, ed. *Transformimi i madh i kapitalizmit japonez* (2014) në 1980–2012 https://www.amazon.com/Transformation-Japanese-Capitalism-Institute-Routledge/dp/0415717663/ fragment
* Macpherson, WJ *Zhvillimi Ekonomik i Japonisë 1868–1941* (1995) në internet , 92 f.
* Minami, Ryoshin. *Zhvillimi Ekonomik i Japonisë: Një Studim Kuantitativ* (1994), mbulim i thelluar
* Morikawa, Hidemasa. *Një histori e menaxhimit të lartë në Japoni: Ndërmarrjet menaxheriale dhe ndërmarrjet familjare* (2001)
* Nakamura, Takafusa, *etj.* eds. *Historia Ekonomike e Japonisë: 1600–1990: Vëllimi 1: Shfaqja e Shoqërisë Ekonomike në Japoni, 1600–1859* (2004); *Vëllimi 3: Historia ekonomike e Japonisë 1914–1955: Një strukturë e dyfishtë* (2003)
* Nakamura, James. *Prodhimi Bujqësor dhe Zhvillimi Ekonomik i Japonisë, 1873–1922* (Princeton University Press, 1966)
* Odagiri, Hiroyuki dhe Akira Goto; *Teknologjia dhe zhvillimi industrial në Japoni: Ndërtimi i aftësive duke mësuar, inovacion dhe politika publike* (1996)
* Soyeda, Juichi. *Një histori bankare në Japoni* (Routledge, 2013).
* Tang, John P. "Zgjerimi dhe Industrializimi i Hekurudhave: Dëshmi nga Meiji Japonia". *Journal of Economic History* 74#3 (2014), pp.&nbsp;863–886. online
* Tiedemann, Arthur E. "Politikat e Jashtme Ekonomike të Japonisë, 1868-1893". në James William Morley, ed., ''Japan's Foreign Policy: 1868–1941* (1974) fq 118–152, historiografi
* Tolliday, Steven. *Zhvillimi Ekonomik i Japonisë Moderne, 1868–1945: Nga Restaurimi i Meiji në Luftën e Dytë Botërore* (vëllimi 2; 2001), 1376 faqe
* Wilkins, Mira. "Ndërmarrja shumëkombëshe japoneze para 1914." *Rishikimi i Historisë së Biznesit* (1986) 60#2: 199–231 në internet .
* Yamamura, Kozo. "Roli i Samurai në zhvillimin e bankingut modern në Japoni." *Journal of Economic History'' 27.2 (1967): 198–220.