Mahajana

[parapamje|289x289px| Një ilustrim në një dorëshkrim të *Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra* nga [Nalanda, që përshkruan bodhisattva Maitreya, një figurë e rëndësishme në Mahāyāna]]
**Budizmi Mahāyāna** ose **Automjet i Madhe** është një degë e gjerë e budizmit që u zhvillua në Indinë e lashtë. Ajo është një nga tre degët kryesore të budizmit, së bashku me Theravada dhe Vajrayana. Mahāyāna përfshin mësimet e hershme të budizmit, por gjithashtu pranon edhe shkrime dhe doktrina të tjera. Ajo thekson rrugën e bodhisattvëve dhe rëndësinë e diturisë (Prajñāpāramitā). Vajrayāna është një nëngrup i Mahāyāna-s që përdor metoda tantrike qe te behesh nje Buda.

Mahāyāna gjithashtu përkon me rrugën e bodhisattvës që përpiqet të bëhet një Buddha i plotësisht zgjuar për dobinë e të gjithë qenieve të ndjeshme, dhe për këtë arsye quhet gjithashtu "Vetura e Bodhisattvës" (Bodhisattvayāna). Budizmi Mahāyāna shikon përgjithësisht qëllimin e bërjes Buddha përmes rrugës së bodhisattvës si diçka që është e mundur për të gjithë dhe sheh gjendjen e arhatit si të papërfunduar. Mahāyāna përfshin gjithashtu shumë Buddha dhe bodhisattva që nuk gjenden në Theravada (siç është Amitābha dhe Vairocana). Filozofia budiste Mahāyāna gjithashtu promovon teori të veçanta, si teoria Madhyamaka e zbrazëtisë (śūnyatā), doktrina Vijñānavāda dhe mësimi i natyrës së Budës.

Edhe pse në fillim ishte një lëvizje e vogël në Indi, Mahāyāna u rrit dhe u bë një fuqi tërheqëse në Budizmin indian. Qendrat e mësimdhënies të lidhura me Mahāyāna si Nalanda dhe Vikramashila u zhvilluan në shekujt e 7-të deri në 12-të. Gjatë historisë së saj, Budizmi Mahāyāna u përhap në të gjithë Azinë Jugore, Azinë Qendrore, Azinë Lindore dhe Azinë Juglindore. Ai vazhdon të ketë ndikim sot në Kinë (Tibet), Mongoli, Hong Kong, Kore, Japoni, Singapor, Vietnam, Filipine, Nepal, Malajzi, Tajvan dhe Butan.

## Historia 
Budizmi Mahāyāna ka origjinën e tij në Indinë e lashtë. Ai u zhvillua në fillim të shekullit të parë p.e.s., duke u bërë një degë e ndryshme e Budizmit nga tradita Theravāda. Mahāyāna u karakterizua nga ideja e të qenit bodhisattva dhe synimi për të arritur zgjimin e plotë për të gjithë qeniet ne univers. Kjo shkollë e Budizmit zhvilloi doktrina të ndryshme dhe shtoi tekste të reja. Me kalimin e kohës, Mahāyāna u përhap në të gjithë Azinë dhe mori forma të ndryshme sipas kontekstit kulturor dhe gjuhësor të vendeve ku u përhap.

Në fillim, Mahāyāna u përhap kryesisht në zonën e Kaskadës së Himalajve në Indi, ku u zhvilluan qendra të rëndësishme si Nalanda dhe Vikramashila. Këto qendra ishin vendet ku studiuesit dhe mësuesit e Budizmit zhvillonin hulumtime të thella mbi tekstet dhe doktrinat e Mahāyāna. Me kalimin e kohës, Mahāyāna u përhap nëpër zonat tjera të Azisë, duke arritur në Kinë, Tibet, Kore, Japoni, Vietnami, Mongoli, Singapor, Filipinet, Nepal, Malajzi, Tajvan dhe Bhutan.

Mahāyāna buddhizmi është një prej tre degëve kryesore të Budizmit, së bashku me Theravāda dhe Vajrayāna. Ai ka lënë një ndikim të madh në zhvillimin e kulturës, artit dhe filozofisë në vendet ku ka përhapur.

Ne përgjithësi ka disa teori që shpjegojnë origjinën e budizmit Mahāyāna. Njëra prej tyre është teoria e origjinës popullore ose të vendbanimeve (lay origins). Sipas kësaj teorie, Mahāyāna u zhvillua nga besimtarët laikë, të cilët ishin të angazhuar në praktika të zgjimit dhe e promovuan lëvizjen nga poshtë, ndërsa i kundërvënia traditës monastike.

Një teori tjetër është teoria e origjinës Mahāsanghika, që sugjeron se Mahāyāna u zhvillua nga një sekt i quajtur Mahāsanghika. Kjo sekt besonte në doktrina dhe praktika të ndryshme nga Budizmi tradicional Theravāda.

Hipoteza "e pyllit" është një teori tjetër që lidh origjinën e Mahāyāna me traditën e pyllit dhe mënyrën e jetesës eremitike. Sipas kësaj teorie, Mahāyāna u zhvillua në kushte të largëta nga qendrat urbane, nga eremitët dhe praktikantët qëndrorë që jetonin në pyll.

Këto teori janë vetëm disa prej shpjegimeve të propozuara për origjinën e budizmit Mahāyāna. Siç është rasti me shumë aspekte të historisë së Budizmit, nuk ka një konsensus të qartë dhe konkluziv rreth origjinës së Mahāyāna.

### Mahajana e hershme 
Dokumentet tekstuale më të hershme për "Mahāyāna" vijnë nga sūtrat (bisedat) që filluan të shfaqen rreth fillimit të erës sonë. Jan Nattier ka vënë re se disa nga tekstet më të hershme të Mahāyāna, si Ugraparipṛccha Sūtra, përdorin termi "Mahāyāna", por nuk ka ndonjë dallim doktrinal midis Mahāyāna në këtë kontekst dhe shkollave të hershme. Në vend të kësaj, Nattier shkruan se në burimet më të hershme, "Mahāyāna" u referohej emulimit rigoroz të rrugës së Gautama Buddhas drejt Budizmit. 

Mahāyāna indian kurrë nuk kishte dhe asnjëherë nuk u përpjek për të pasur një linjë të veçantë Vinaya ose urdhërimi nga shkollat e hershme të Budizmit, dhe prandaj secili bhikṣu ose bhikṣuṇī (murgj budist) që pranonte Mahāyāna formalisht i përkiste një prej shkollave të hershme budiste. Anëtarësia në këto nikāyas, ose rendet monastike, vazhdon sot, me nikāya Dharmaguptaka që përdoret në Azinë Lindore, dhe nikāya Mūlasarvāstivāda që përdoret në Budizmin tibetan. Prandaj, Mahāyāna asnjëherë nuk ishte një sekt monastik i veçantë jashtë shkollave të hershme. Paul Harrison sqaron se ndërsa Mahāyānistët monastikë i përkisnin një nikāya, jo të gjithë anëtarët e një nikāya ishin Mahāyānistë. 

Nga të dhënat e murgjve kinezë që vizitonin Indinë, tani e dimë se si Mahāyānistët dhe murgjtë jo-Mahāyānistë në Indi shpesh jetonin në të njëjtat manastire anë më anë. Është gjithashtu e mundur që, formalisht, Mahāyāna do të kuptohej si një grup murgjësh ose motrash brenda një manastiri më të madh që marrnin një premtim bashkë (i njohur si "kriyākarma") për të mësuar dhe studiuar një tekst ose tekstet Mahāyāna. 

### Pushtet Mahayana ne Indi 
Ka gjithashtu disa dëshmi që perandori Kushan Huviṣka ishte një ndjekës i Mahāyāna. Një fragment dorëshkrimi Sanskrit në Koleksionin Schøyen përshkruan Huviṣkën si të "drejtuar drejt Mahāyāna-s". Dëshmi e emrit "Mahāyāna" në shkrimet indiane në periudhën para shekullit V është shumë e kufizuar krahasuar me shumëllojshmërinë e shkrimeve Mahāyāna të transmetuara nga Azia Qendrore dhe në Kinë në atë kohë. Pavarësisht se ishte një minoritet në Indi, Mahāyāna indiane ishte një lëvizje intelektuale e gjallë. Disa tradita të mëdha Mahāyāna janë Prajñāpāramitā, Mādhyamaka, Yogācāra, Buda-natyra (Tathāgatagarbha), dhe shkolla e Dignaga dhe Dharmakirti si e fundit dhe më e re. Figurat kryesore të hershme përfshijnë Nagarjunën, Āryadeva-n, Aśvaghoṣa-n, Asanga-n, Vasubandhu-n dhe Dignaga-n. Buddhizmi Mahāyāna duket se ka qenë aktiv në Perandorinë Kushan (30–375 e.s., një periudhë që shënoi veprimtari misionare dhe letrare të madhe nga budistët. Ky fakt është i mbështetur nga veprat e historianit Taranatha.

## Rritje e Degës Mahayana 
[parapamje| Rrënojat e [Nalanda|Nalanda Mahavihara (Manastiri i Madh) në Bihar, një qendër kryesore për studimin e budizmit Mahajana nga shekulli i pestë i erës sonë deri në shek. 1200 es]]
djathtas|parapamje| Zgjerimi budist në Azi, nga zemra budiste në Indinë veriore (portokalli e errët) duke filluar nga shekulli i 5-të pes, në mbretërinë e shumicës budiste (portokalli) dhe shtrirja historike e ndikimeve budiste (e verdhë). Mahāyāna (shigjeta e kuqe), Theravāda (shigjeta jeshile) dhe Tantric - Vajrayāna (shigjeta blu). "Rrugët e Mëndafshit" tokësore dhe detare ishin të ndërlidhura dhe plotësuese, duke formuar atë që studiuesit e kanë quajtur "rrethi i madh i budizmit".

### Zgjerimi jashtë Indisë 
Në shekullin e parë pas Krishtit, me shpërthimin e lëvizjes Mahāyāna në Indi, u ndodhën ndërveprimet e para me budizmin e hershëm nga Azia Qendrore. Shkolla Gandhāra në Afganistan u bë qendra e rëndësishme për përhapjen e Mahāyānës në këtë rajon. Të dhënat arkeologjike dhe tekstet e gjetura tregojnë se mësues të Mahāyānës nga India, përfshirë edhe monastirin Sārnāth, udhëtonin nëpër Gandhāra për të mësuar dhe transmetuar doktrinat Mahāyāna. Këto kontakte u zhvilluan më tej në shekullin II-III e.s., siç tregon numri i sūtrave dhe tekstevete Mahāyāna që u përkthyen në gjuhën kushanishte. Studiuesit Mahajana të Azisë Qendrore ishin shumë të rëndësishëm në Transmetimin e Budizmit në Rrugën e Mëndafshit   Ato përfshijnë përkthyes si Lokakṣema (rreth 167–186), Dharmarakṣa (rreth 265–313), Kumārajīva (rreth 401) dhe Dharmakṣema (385–433). Vendi i Dunhuang duket se ka qenë një vend veçanërisht i rëndësishëm për studimin e Budizmit Mahajana.

Mahayana u përhap nga Kina në Kore, Vietnami dhe Tajvan, të cilat (së bashku me Korenë) më vonë do ta përhapnin atë edhe në Japoninë .Mahayana u përhap gjithashtu nga India në Myanmar, dhe më pas në Sumatra dhe Malajzi .  

Në skolasticizmin e mëvonshëm Mahajana, si në veprën e Kamalashila dhe Atiśa, pesë shtigjet dhe dhjetë sistemet janë shkrirë dhe ky është modeli i rrugës progresive që përdoret në budizmin tibetian. Sipas Paul Williams, në këto sisteme, i parë arrihet sapo njeriu të arrijë "kuptim të drejtpërdrejtë, jokonceptual dhe jo të dyfishtë në zbrazëtinë në përthithjen meditative", që lidhet me rrugën e të parit ( *darśana -mārga* ). Në këtë pikë, një bodhisattva konsiderohet një *ārya* (një qenie fisnike).

### Mjetet e aftë dhe mjeti i vetëm 
Mjetet e shkathëta ose teknikat e përshtatshme (Skt. upāya) është një tjetër virtyt dhe doktrinë e rëndësishme në budizmin Mahāyāna. Ideja është më e famshme e ekspozuar në Sutra i Zambakut  Bardhë, dhe i referohet çdo metodë apo teknike efektive që është e favorshme për rritjen shpirtërore dhe çon qeniet në zgjim dhe nirvana. Kjo doktrinë thotë se, nga dhembshuria, Buda e përshtat mësimin e tij me këdo që ai po mëson. Për shkak të kësaj, është e mundur që Buda mund t'u mësojë gjëra në dukje kontradiktore njerëzve të ndryshëm. Kjo ide përdoret edhe për të shpjeguar korpusin e gjerë tekstual që gjendet në Mahāyāna.

Një mësim i lidhur ngushtë është doktrina e Një Automjeti (ekayāna). Ky mësim thotë se edhe pse Buda thuhet se ka mësuar tre automjete (automjetin e dishepujve, automjetin e Budave të vetmuara dhe automjetin bodhisattva, të cilat pranohen nga të gjitha shkollat e hershme budiste), këto në fakt janë të gjitha mjete të shkathëta të cilat çojnë në të njëjtin vend: Buda. Prandaj, në të vërtetë nuk ka tre automjete në kuptimin përfundimtar, por një automjet, automjeti suprem i Budave, i cili mësohet në mënyra të ndryshme në varësi të fakulteteve të individëve. Edhe ata qenie që mendojnë se e kanë përfunduar rrugën (pra arhatët) në fakt nuk janë bërë, dhe ata përfundimisht do behen nje Buda.

### Prajñāpāramitā (Njohuri transcendente) 
parapamje|332x332px|Një pikturë tibetiane me një sūtra Prajñāpāramitā në qendër të mandalas
Disa nga mësimet kryesore Mahāyāna gjenden në tekstet Prajñāpāramitā ("Njohuria Transcendente" ose "Përsosmëria e Urtësisë"), të cilat janë disa nga veprat më të hershme mahāyāna. Prajñāpāramitā është një njohuri e thellë e realitetit të cilën Budat dhe bodhisattvat arrijnë. 

Është një lloj njohurie transcendente, jo konceptuale dhe jo e dyfishtë në natyrën e vërtetë të gjërave. Kjo urtësi është e lidhur edhe me mendjemprehtësinë (śūnyatā) e dharmave (fenomeneve) dhe natyrën e tyre illusoire (māyā). 

Kjo përbën idenë se të gjitha fenomenet (dharmat) pa përjashtim nuk kanë "bërthamë thelbësore të pandryshueshme" (d.m.th. ata mungojne svabhāva, një thelb ose natyrë e qenësishme), dhe për këtë arsye nuk kanë "asnjë ekzistencë thelbësisht reale". Këto fenomene boshe thuhet gjithashtu se janë ndërtime konceptuale.

Për shkak të kësaj, të gjitha dharmat (gjërat, fenomenet), madje edhe Mësimi i Budës, vetë Buda, Nirvāna dhe të gjitha qeniet e gjalla, janë si "iluzione" ose "magji" (māyā) dhe "ëndrra" (svapna). Kjo zbrazëti apo mungesë e ekzistencës reale vlen edhe për lindjen dhe ndërprerjen e dukshme të fenomeneve. Për shkak të kësaj, të gjitha fenomenet përshkruhen edhe si të palindura (anutpāda), të palindura (ajata), "përtej ardhjes dhe shkuarjes" në literaturën Prajñāpāramitā. 

Më e famshmja, Heart Sutra pohon se "të gjitha fenomenet janë bosh, pra pa karakteristika, të paprodhuara, të pashkelura, inox, jo inox, të pashlyera, të paplotësuara". Tekstet Prajñāpāramitā përdorin edhe metafora të ndryshme për të përshkruar natyrën e gjërave. Për shembull, Sutra e Diamantit krahason fenomenet me: "Një yll qitjeje, një mjegullim i shikimit, një llambë, një iluzion, një pikë vese, një flluskë, një ëndërr, një shkrepje rrufeje, një re bubullimë."

Prajñāpāramitā is also associated with not grasping, not taking a stand on or "not taking up" (*aparigṛhīta*) anything in the world. The *Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra* explains it as "not grasping at form, not grasping at sensation, perception, volitions and cognition". This includes not grasping or taking up even correct Buddhist ideas or mental signs (such as "not-self", "emptiness", bodhicitta, vows), since these things are ultimately all empty concepts as well.

Attaining a state of fearless receptivity (*ksanti*) through the insight into the true nature of reality (*Dharmatā*) in an intuitive, non-conceptual manner is said to be the *prajñāpāramitā,* the highest spiritual wisdom. According to Edward Conze, the "patient acceptance of the non-arising of dharmas" (*anutpattika-dharmakshanti*) is "one of the most distinctive virtues of the Mahāyānistic saint." The Prajñāpāramitā texts also claim that this training is not just for Mahāyānists, but for all Buddhists following any of the three vehicles.

### Madhyamaka (Centrizmi) 
parapamje|Figura tibetianë qe tregon Nagarjunën
Shkolla filozofike Mahāyāna e quajtur Madhyamaka (teoria e Mesme ose Qendrueshmëria, gjithashtu e njohur si śūnyavāda, 'teoria e zbrazëtisë') u themelua nga figura e shekullit të dytë, Nagarjuna. Kjo traditë filozofike përqendrohet në refuzimin e të gjitha teorive që paraqesin ndonjë lloj substancë, ekzistencë thelbësore ose natyrë intrinseke (svabhāva). 

Në shkrimet e tij, Nagarjuna përpiqet të tregojë se çdo teori e natyrës intrinseke është e kundërta me teorinë e Buddhas mbi origjinën e varësisë, pasi çdo gjë që ka ekzistencë të pavarur nuk mund të jetë e varur nga varësia. Filozofët e śūnyavāda ishin të vendosur se mohimi i tyre i svabhāva nuk është një lloj nihilizmi (në kundërshtim me protestat e kundërshtarëve të tyre). 

Duke përdorur teorinë e dy së vërtetave, Madhyamaka pretendon se ndërsa mund të flitet për ekzistencën e gjërave në një kuptim konvencional dhe relativ, ato nuk ekzistojnë thelbësisht në një kuptim përfundimtar. Madhyamaka gjithashtu argumenton se vetë zbrazëtia është gjithashtu "e zbrazët", nuk ka një ekzistencë absolute të vetë. Ajo gjithashtu nuk duhet kuptuar si një realitet absolut transcendental. Përkundrazi, teoria e zbrazëtisë është thjesht një koncept i dobishëm që nuk duhet të mbahet fort. Në fakt, për Madhyamaka, pasi çdo gjë është e zbrazët nga ekzistenca e vërtetë, të gjitha gjërat janë vetëm konceptualizime (prajñapti-matra), duke përfshirë teorinë e zbrazëtisë, dhe të gjitha konceptet duhet të braktisen në fund të fundit për të kuptuar vërtet natyrën e gjërave.

### Vijñānavāda (Doktrina e Ndërgjegjes) 
Vijñānavāda ("doktrina e vetëdijes", njohur gjithashtu si vijñapti-mātra, "vetëm perceptime" dhe citta-mātra "vetëm mendje") është një doktrinë tjetër e rëndësishme e promovuar nga disa sutra Mahāyāna, e cila më vonë u bë teoria kryesore e një lëvizje filozofike të madhe që u ngrit gjatë periudhës së Gupta, e quajtur Yogācāra. Sutra kryesore e lidhur me këtë shkollë mendimi është Saṃdhinirmocana Sūtra, e cila pretendon se śūnyavāda nuk është mësimi përfundimtar i definitivë i Buddhas. Në vend të kësaj, së vërteta e fundit (paramārtha-satya) thuhet se është qëndrimi se të gjitha gjërat (dharmat) janë vetëm mendje (citta), vetëdije (vijñāna) ose perceptime (vijñapti) dhe se objektet dukshëm "jashtme" (ose subjektet "brenda") nuk ekzistojnë në të vërtetë jashtë rrjedhës së përvojave mendore që lindin në mënyrë të varur nga varësia. 

Kur kjo rrjedhë mendore shihet si e zbrazët nga dualiteti subjekt-objekt që i vënë mbi të, arrin njohjen jo-dyfelore të "Tillësisë" (tathatā), që është nirvana. Kjo doktrinë zhvillon nëpërmjet teorive të ndryshme, më të rëndësishmet janë tetë vetëdija dhe tre natyrat (Yogachara). Saṃdhinirmocana e quan doktrinën e saj "të tretin kthim të rrotës së dharmës". Sutra Pratyutpanna gjithashtu përmend këtë doktrinë, duke thënë: "çdo gjë që i përkasin kësaj bote triple nuk është asgjë tjetër veçse mendim [citta-mātra]. Pse është kështu? Është sepse sa herë që e imagjinoj gjërat, atëherë ato shfaqen në atë mënyrë".

### Buda-natyrë 
Doktrina e embrionit të Tathāgatës ose mitrës së Tathāgatës (Tathāgatagarbha), e njohur gjithashtu si natyra e Buddhës, matricë ose princip (Sanskritisht: Buddha-dhātu), është e rëndësishme në të gjitha traditat moderne Mahāyāna, megjithëse interpretohet në mënyra të ndryshme. Në përgjithësi, Buda-natyra merret me shpjegimin e asaj që e lejon njerez të bëhen Buda. Burimet më të hershme për këtë ide mund të përfshijnë Sutrën e Tathāgatagarbhas dhe Sutrën Mahāyāna Mahāparinirvāṇa. Sutra Mahāyāna Mahāparinirvāṇa e quan "nje natyrë të shenjtë që është baza për [qenie] që të bëhen buddha", dhe gjithashtu e përshkruan atë si 'Vetveten' (atman). 

Idetë që gjenden në literaturën e Buddha-naturës janë burim i shumë debateve dhe mosmarrëveshjeve midis filozofëve buddhistë Mahāyāna si dhe akademikëve modernë. Disa studiues kanë parë këtë si një ndikim nga hinduizmi brahmanik, dhe disa prej këtyre sutrave pranojnë se përdorimi i termi 'Vetveta' bëhet pjesërisht për të fituar besimtarët asketë jo-buddhistë (me fjalë të tjera, është një mjet i shkathtë). Sipas disa studiuesve, Buddha-natura e diskutuar në disa sutra Mahāyāna nuk paraqet një vetë substanciale (ātman) që Buddha e kritikoi; në vend të kësaj, ajo është një shprehje pozitive e zbrazëtisë (śūnyatā) dhe paraqet potencialin për të realizuar Budeses nëpërmjet praktikave buddhiste. 

## Praktika 
Praktika budiste Mahāyāna është mjaft e larmishme. Një grup i përbashkët virtytesh dhe praktikash që ndahen nga të gjitha traditat Mahāyāna janë gjashtë përsosmëritë ose virtytet transcendente (pāramitā). Kjo do të thotë se disa praktika përdoren si monedhë, e cila grumbullohet gjatë jetës për të behesh nje Buda.

### Paramita 
Sūtrat Mahāyāna, veçanërisht ato të kategorisë Prajñāpāramitā, mësojnë praktikën e gjashtë virtyteve ose pāramitāve transcendente para se te behesh nje Buda. Vëmendje të veçantë i kushtohet njohjes transcendente (prajñāpāramitā), e cila shihet si një virtyt kryesor. Sūtrat e Prajñapāramitā, dhe një numër i madh i teksteve të tjera Mahāyāna, rendisin gjashtë pāramitāt ose virtytet:
# *Dāna pāramitā*: bujari, bamirësi, dhënie
# *Śīla pāramitā*: virtyt, disiplinë, sjellje e duhur
# *Pāramitā*: durim, tolerancë, durim, pranim, durim
# *Vīrya pāramitā*: energji, zell, energji, përpjekje
# *Dhyāna pāramitā*: përqendrim me një pikë, meditim, meditim
# *Prajñā pāramitā*: urtësi transcendente, njohuri shpirtërore

Kjo listë përmendet gjithashtu nga komentuesi i shkolles Theravāda Dhammapala, i cili e përshkruan atë si një kategorizim të të njëjtave dhjetë pāramitā të budizmit Theravāda. Sipas Dhammapalas, Sacca klasifikohet si të dy Śīla dhe Prajñā, Mettā dhe Upekkhā klasifikohen si Dhyāna, dhe Adhiṭṭhāna përfshihet në të gjitha gjashtë.

### Meditimi 
Budizmi Mahajana mëson disa praktikash meditimi. Këto përfshijnë meditimet që ndahen me traditat e hershme budiste, duke përfshirë vëmendjen e frymëmarrjes; vëmendje ndaj gjërave jotërheqëse të trupit; dashamirësi; soditja e origjinës së varur; dhe ndërgjegjja e Budës. Në budizmin kinez, këto pesë praktika njihen si "pesë metodat për qetësimin ose qetësimin e mendjes" dhe mbështesin zhvillimin e fazave të Dhyanës.

Yogācārabhūmi-Śāstra (përpiluar rreth shekullit IV), i cili është traktati më gjithëpërfshirës indian mbi praktikën Mahajana, diskuton metoda dhe tema të shumta të meditimit klasik budist, duke përfshirë katër llojet e ndryshme të samādhit (fokusim), zhvillimin e mprehtësisë ( *vipaśyanā* ) dhe qetësi (*śamatha*), katër *themelet* e ndërgjegjësimit (*smṛtyupasthāna* ), pesë pengesat (*nivaraṇa*) dhe meditimet klasike budiste si soditja e mostërheqjes, përhershmëria (*anitya*), vuajtja (*duḥṇañajsa*) dhe vdekja. 

Punime të tjera të shkollës Yogācāra, të tilla si *Abhidharmasamuckaya* e Asaṅga, dhe *Madhyāntavibhāga -bhāsya* e Vasubandhu gjithashtu diskutojnë tema të meditimit si ndërgjegjja, *smṛtyupasthana ,* 37 krahët e zgjimit *dhe* *samadhi*.

Një praktikë shumë e njohur Mahajana që nga kohët e hershme përfshinte vizualizimin e një Buda ndërsa praktikonte vëmendjen e një Buda ( *budhānusmṛti* ) së bashku me Tokën e tyre të Pastër. Kjo praktikë mund ta shtyjë medituesin të ndiejë se ata ishin në prani të Budës dhe në disa raste mendohej se mund të çonte në vizione të Budave, përmes të cilave mund të merreshin mësime prej tyre. 

Ky meditim mësohet në sutra të shumta Mahajana si sutra e Tokës së Pastër, *Akṣobhya-vyūha* dhe *Pratyutpanna Samādhi* .   *Pratyutpanna* thotë se nëpërmjet vëmendjes së meditimit të Budës, dikush mund të jetë në gjendje ta takojë këtë Budë në një vizion ose ëndërr dhe të mësojë prej tyre. 

Në rastin e Budizmit të Tokës së Pastër, besohet gjerësisht se praktika e recitimit të emrit të Budës (i quajtur *nianfo* në kinezisht dhe *nembutsu* në japonisht) mund të çojë në rilindje në Tokën e Pastër të Budës, si dhe në rezultate të tjera pozitive. Në Budizmin e Azisë Lindore, Buda më popullor i përdorur për këtë praktikë është Amitabha. 

Budizmi Mahajana i Azisë Lindore zhvilloi gjithashtu metoda të shumta unike të meditimit, duke përfshirë praktikat Chan (Zen) të huatou, meditimin koan dhe ndriçimin e heshtur (Jp. *shikantaza* ). Budizmi tibetian përfshin gjithashtu forma të shumta unike të soditjes, të tilla si *tonglen* ("dërgimi dhe marrja") dhe *lojong* (*"stërvitja e mendjes"* ).

Ekzistojnë gjithashtu praktika të shumta medituese që përgjithësisht konsiderohen të jenë pjesë e një kategorie të veçantë dhe jo të meditimit të përgjithshëm ose të zakonshëm Mahajana. Këto janë praktikat e ndryshme të lidhura me Vajrayāna (e quajtur edhe Mantrayāna, Mantra Sekrete, Tantra Budiste dhe Budizmi Ezoterik). Kjo familje praktikash, të cilat përfshijnë forma të ndryshme si Yoga Hyjnore, Dzogchen, Mahamudra, Gjashtë Dharmat e Naropës, recitimi i mantrat dhe dharanit, dhe përdorimi i mudras dhe mandalas, janë shumë të rëndësishme në budizmin tibetian, si dhe në disa. forma të Budizmit të Azisë Lindore (si Shingon dhe Tendai ).

## Shkrimi i Shenjtë 
Budizmi Mahāyāna merr mësimet bazë të Buddhës të regjistruara në shkruarave të hershme si pikënisje e mësimeve të tij, si ato që lidhen me karma dhe ringjallje, anātman, zbrazëti, origjinën e varur, dhe Katër Nobëlësirat. Budistët Mahāyāna në Lindjen e Azisë kanë studiuar tradicionalisht këto mësime në Āgamas të ruajtura në kanonin budist kinez. "Āgama" është termi që përdoret nga shkollat tradicionale budiste në Indi që përdorën sanskritisht për kanonin e tyre bazë. Këto korrespondojnë me Nikāyas që përdoren nga shkolla Theravāda. 

Āgamat e ruajtura në përkthimin kinez përkasin të paktën dy shkollave. Shumica e Āgamave kurrë nuk u përkthyen në kanonin tibetan, i cili sipas Hirakawas, përmban vetëm disa përkthime të sūtrave të hershme që korrespondojnë me Nikāyat ose Āgamas. Megjithatë, këto doktrina bazë gjenden në përkthimet tibetane të veprave më të vona si Abhidharmakośa dhe Yogācārabhūmi-Śāstra.

### Mahajana sutra 
parapamje|320x320px|Kryevepër Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra (Sutra Diamanti), libri më i vjetër i njohur i shtypur me datë në botë
Përveç pranimit të shkruarave themelore të shkollave të hershme budiste si të vlefshme, budizmi Mahāyāna mbart koleksione të mëdha sūtrash që nuk njihen si autentike nga shkolla moderne Theravada. Jo te gjithë sutrat më të hershme të këtyre nuk quajnë veten Mahāyāna. 
Në budizmin Mahāyāna, sūtrat Mahāyāna shpesh i jepen autoritet më të madh se Āgamas. Shkrimet e para të kësaj natyre specifike Mahāyāna u shkruanin më së shumti rreth shekullit të parë p.e.s. ose shekullit të parë pas erës sonë. Disa sūtra Mahāyāna të ndikshme janë sūtrat Prajñaparamita si Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra, Sutra i Zambakut , sūtrat e Tokës së Pastër, Vimalakirti Sutra, sūtra e Dritës së Artë, Avatamsaka Sutra, Sandhinirmocana Sutra dhe sūtrat Tathāgatagarbha.

Sūtrat Mahāyāna përmbajnë disa elemente përveç promovimit të ideales së bodhisattvas, duke përfshirë "kosmologji të zgjeruara dhe histori mite, ide për vendlindje të pastër dhe Budda dhe bodhisattvat të mëdhenj 'qiellorë', përshkrime të praktikave të reja fetare. Këto tekstesh japin histori të zbulimeve në të cilat Buda mëson sūtrat Mahāyāna për disa bodhisattvas që betohen të mësojnë dhe përhapin këto sūtra pas vdekjes së Budës. Praktika e meditimit dhe vizualizimit të Budave është parë nga disa studiues si një shpjegim i mundshëm për burimin e disa sūtrave Mahāyāna që tradicionalisht shihen si zbulime drejtpërdrejta vizionare nga Buddhët në vendlindjet e tyre të pastër. 

Një tendenca tjetër i disa sūtrave Mahāyāna, veçanërisht atyre më të vonme, është rritja e sektarianizmit dhe armiqësisë ndaj praktikuesve jo-Mahāyāna të cilët përshkruhen ndonjëherë si pjesë e 'hīnayāna' (rruga 'e ulët') që refuzojnë të pranojnë rrugën 'më të mirë' ë Mahāyāna-s. Në lidhje me rrugën e bodhisattvës, disa sūtra Mahāyāna e promovojnë atë si një rrugë universale për të gjithë, ndërsa të tjerë si Ugraparipṛcchā e shohin atë si diçka për një elite të vogël të asketëve të fortë. 

Në veprën Mahāyāna Abhidharma Abhidharmasamuccaya e shekullit të katërt, Asaṅga i referohet koleksionit që përmban āgamas si Śrāvakapiṭaka dhe e lidh atë me sravakat dhe pratyekabuddhat. Asaṅga klasifikon sūtrat Mahāyāna si të përket Bodhisattvapiṭaka, i cili është caktuar si koleksioni i mësimeve për bodhisattvat.

### Shkruajtimet te tjera 
Tradita budiste Mahāyāna mbështetet gjithashtu në komente të shumta jo-Mahayana (śāstra), një traditë shumë me ndikim është Abhidharmakosha e Vasubandhut, e cila është shkruar nga një perspektivë jo-Mahayana Sarvastivada-Sautrantika.

Tradita budiste Mahāyāna mbështetet gjithashtu në komente të shumta jo-Mahayana (śāstra), një traditë shumë me ndikim është Abhidharmakosha e Vasubandhut, e cila është shkruar nga një perspektivë jo-Mahayana Sarvastivada-Sautrantika.

Vasubandhu është gjithashtu autor i teksteve të ndryshme Mahāyāna Yogacara mbi teorinë filozofike të njohur si vijñapti-matra (ndërtimi i ndërgjegjshëm vetëm). Filozofi i shkollës Yogacara Asanga shquhet edhe për komente të shumta me shumë ndikim. Në Azinë Lindore, Satyasiddhi śāstra ishte gjithashtu me ndikim.

## Shih edhe 
* Budizmi Theravada
* Zen
* Budizmi tibetian
* Historia e Budizmit

## Referime