Progresivizmi

**Progresivizmi** është një filozofi politike dhe lëvizje reformuese me prirje të majtë që kërkon të avancojë gjendjen njerëzore përmes reformës sociale, kryesisht bazuar në përparimet e supozuara në organizimin shoqëror, shkencën dhe teknologjinë .  

## Hyrje 
Përkrahësit e kësaj lëvizje mendojnë se progresivizmi ka zbatim universal dhe përpiqen ta përhapin këtë ide në shoqëritë njerëzore kudo. Progresivizmi u ngrit gjatë epokës së iluminizmit nga besimi se qytetërimi në Evropë po përmirësohej për shkak të aplikimit të njohurive të reja empirike . 

Në diskursin politik modern, progresivizmi shpesh lidhet me liberalizmin social,    një lloj liberalizmi me prirje të majtë dhe demokracinë sociale .   Brenda progresivizmit ekonomik, ka një farë larmie ideologjike në vazhdimësinë social-liberale në socialdemokrate, si dhe herë pas here disa ndryshime në çështjet kulturore; shembuj të kësaj përfshijnë disa lëvizje komunitare kristian-demokrate dhe me prirje konservatore.   Ndërsa shumë ideologji mund të bien nën flamurin e progresivizmit, si lëvizja aktuale ashtu edhe ajo historike karakterizohen nga një kritikë e kapitalizmit të parregulluar, duke dëshiruar një qeveri demokratike më aktive për të marrë një rol në mbrojtjen e të drejtave të njeriut, duke sjellë zhvillimin kulturor dhe duke qenë një kontroll dhe ekuilibër mbi monopolet e korporatave.   Ka dallime në qasjet specifike midis fraksioneve, duke përfshirë social liberalët me prirje kapitaliste dhe socialdemokratët kundrejt disa socialistëve demokratë antikapitalistë.  
]]
]]
Immanuel Kant e identifikoi përparimin si një lëvizje larg nga barbaria drejt qytetërimit .  Filozofi dhe politologu i shekullit të 18-të Marquis de Condorcet parashikoi se përparimi politik do të përfshinte zhdukjen e skllavërisë, rritjen e shkrim-leximit, pakësimin e pabarazisë seksuale, reformën e burgjeve, të cilat në atë kohë ishin të ashpra dhe rënien e varfërisë. 

## Historia 
Moderniteti ose modernizimi ishte një formë kryesore e idesë së përparimit, siç u promovua nga liberalët klasikë në shekujt 19 dhe 20, të cilët kërkuan modernizimin e shpejtë të ekonomisë dhe shoqërisë për të hequr pengesat tradicionale për tregjet e lira dhe lëvizjen e lirë të njerëzve. 

Në fund të shekullit të 19-të, një pikëpamje politike u rrit në popullaritet në botën perëndimore se përparimi po mbytej nga pabarazia e madhe ekonomike midis të pasurve dhe të varfërve, kapitalizmi *laissez-faire* i rregulluar minimalisht me korporata monopoliste jashtë kontrollit, konflikte intensive dhe shpesh të dhunshme midis kapitalistëve dhe punëtorëve, me nevojën për masa për të adresuar këto probleme.  Progresivizmi ka ndikuar në lëvizje të ndryshme politike. Liberalizmi social u ndikua nga koncepti i filozofit liberal britanik John Stuart Mill për njerëzit që ishin "qenie progresive".  Kryeministri britanik Benjamin Disraeli zhvilloi konservatorizëm progresiv nën torizmin e një kombi .  

Në Francë, hapësira midis revolucionit social dhe qendrës së djathtë socialisht konservatore *laissez-faire* u mbush me shfaqjen e radikalizmit, i cili mendonte se përparimi shoqëror kërkonte antiklerikalizëm, humanizëm dhe republikanizëm . Veçanërisht antiklerikalizmi ishte ndikimi dominues në qendrën e majtë në shumë vende franceze dhe romantike deri në mesin e shekullit të 20-të. Në Gjermaninë Perandorake, kancelari Otto von Bismarck miratoi masa të ndryshme progresive të mirëqenies sociale nga motivimet konservatore paternaliste për të larguar punëtorët nga lëvizja socialiste e kohës dhe si mënyra humane për të ndihmuar në ruajtjen e Revolucionit Industrial . 

Në vitin 1891, enciklika e Kishës Katolike Romake *Rerum novarum* e lëshuar nga Papa Leo XIII dënoi shfrytëzimin e punës dhe kërkoi mbështetje për sindikatat dhe rregullimin qeveritar të bizneseve në interes të drejtësisë sociale, duke mbrojtur të drejtën e pronës dhe duke kritikuar socializmin.  Një këndvështrim progresiv protestant i quajtur Ungjilli Social u shfaq në Amerikën e Veriut që u përqendrua në sfidimin e shfrytëzimit ekonomik dhe varfërisë dhe, nga mesi i viteve 1890, ishte i zakonshëm në shumë seminare teologjike protestante në Shtetet e Bashkuara. 

Progresivizmi i fillimit të shekullit të 20-të përfshinte mbështetjen për angazhimin amerikan në Luftën e Parë Botërore dhe krijimin dhe pjesëmarrjen në Lidhjen e Kombeve,   sterilizimin e detyrueshëm në Skandinavi,  dhe eugjenikën në Britaninë e Madhe,  dhe lëvizjen e maturisë .   Progresistët besonin se progresi ishte mbytur nga pabarazia ekonomike, korporatat monopoliste të rregulluara në mënyrë joadekuate dhe konflikti midis punëtorëve dhe elitave, duke argumentuar se nevojiteshin masa korrigjuese. 
 
## Shih edhe 
* Liberalizmi
* Sekularizmi
* Demokracia
* Egalitarianizmi
* Transhumanizmi
* Politika e gjelbër

## Literatura 
* Dudley, Larkin Sims. "Enduring narratives from progressivism." *International Journal of Organization Theory & Behavior* 7.3 (2003): 315–340.
* Eisenach, Eldon J., ed. *Social and Political Thought of American Progressivism.* (Hackett Publishing, 2006).
* Frohman, Larry. "The Break-Up of the Poor Laws—German Style: Progressivism and the Origins of the Welfare State, 1900–1918." *Comparative Studies in Society and History* 50.4 (2008): 981–1009.
* Jackson, Ben. "Equality and the British Left: A study in progressive political thought, 1900-64." in *Equality and the British Left* (2013) 
* Kloppenberg, James T. *Uncertain Victory: Social Democracy and Progressivism in European and American Thought, 1870–1920*. Oxford University Press, US, 1988. .
* Lakoff, George. ''Don't Think of an Elephant: Know Your Values and Frame the Debate*. Chelsea Green Publishing, 2004. .
* Link, Arthur S. and McCormick, Richard L. *Progressivism (American History Series)*. Harlan Davidson, 1983. .
* McGerr, Michael. *A Fierce Discontent: The Rise and Fall of the Progressive Movement in America, 1870–1920*. 2003. 
* Nugent, Walter. *Progressivism: A very short introduction* (Oxford University Press, 2009).
* Petrow, Stefan. "Progressivism in Australia: the case of John Daniel Fitzgerald, 1900-1922." *Journal of the Royal Australian Historical Society* 90.1 (2004): 53–74.
* Sawyer, Stephen, and William J. Novak. "Emancipation and the creation of modern liberal states in America and France." *Journal of the civil war era* 3.4 (2013): 467–500. online
* Schutz, Aaron. *Social Class, Social Action, and Education: The Failure of Progressive Democracy* . Palgrave, Macmillan, 2010. .
* Tröhler, Daniel. *Progressivism*. In: *Oxford Research Encyclopedia of Education''. Oxford University Press, 2017.

## Referime