Cillian Murphy

**Cillian Murphy** (lindur  më 25 maj 1976) është një aktor irlandez. Ai bëri debutimin e tij profesional në shfaqjen e Enda Walsh të vitit 1996, *Disco Pigs*, një rol që ai e riprodhoi më vonë në përshtatjen e ekranit të vitit 2001. Kriteret e tij të hershme të shquara të filmit përfshijnë filmin horror *28 Days Later* (2002), komedinë e errët *Intermission* (2003), thriller *Syri i Kuq* (2005), dramë lufte irlandeze *The Wind That Shakes the Barley* (2006), dhe thriller fantashkencë *Sunshine* (2007). Ai luajti një grua transgjinore irlandeze në komedinë-dramë *Breakfast on Pluto* (2005), e cila i dha atij një nominim për Golden Globe Award.

Murphy filloi të bashkëpunonte me regjisorin Christopher Nolan më 2005, duke luajtur Dr. Jonathan Crane / Scarecrow në trilogjinë *The Dark Knight* (2005–2012) si dhe duke u shfaqur në *Inception* (2010), *Dunkirk* (2017) dhe duke portretizuar rolin kryesor të J. Robert Oppenheimer në epikën biografike *Oppenheimer* (2023). Ai fitoi më shumë rëndësi për rolin e tij si Tommy Shelby në serialin dramatik të periudhës së BBC-së *Peaky Blinders* (2013–2022) dhe për luajtjen në vazhdimin horror *A Quiet Place Part II* (2020).

Në vitin 2011, Murphy fitoi Irish Times Theatre Award për aktorin më të mirë dhe Drama Desk Award për Performancën e Jashtëzakonshme Solo për shfaqjen e një personi *Misterman*. Në vitin 2020, *The Irish Times* e quajti atë një nga aktorët më të mëdhenj të filmit irlandez.

## Jeta e hershme dhe edukimi
parapamje|Murphy (i dyti nga e djathta) me Tim Smyth, Eoin O'Sullivan dhe Maria-Theresa Grandfield më 1992
Murphy lindi më 25 maj 1976 në Douglas, Cork. Nëna e tij mësonte frëngjisht ndërsa babai i tij, Brendan, punonte për Departamentin e Arsimit. Gjyshi, hallat dhe dajat e tij ishin gjithashtu mësues. Ai u rrit në Ballintemple, Cork, së bashku me vëllain e tij më të vogël Páidi dhe dy motrat më të vogla Sile dhe Orla. Ai filloi të shkruante dhe interpretonte këngë në moshën 10-vjeçare.

Murphy u rrit si katolik dhe ndoqi shkollën e mesme katolike me tarifa Presentation Brothers College, ku ia doli mirë akademikisht, por shpesh hynte në telashe, ndonjëherë duke u pezulluar; ai vendosi në vitin e tij të katërt se sjellja e keqe nuk ia vlente mundimi. Romancieri William Wall, i cili ishte mësuesi i tij i anglishtes, e inkurajoi atë të ndiqte aktrimin, por ai ishte vendosur të bëhej një yll roku. Në fund të adoleshencës dhe në fillim të viteve 20, ai këndoi dhe luajti kitarë në disa grupe së bashku me vëllain e tij, Páidi, dhe dyshja e fiksuar pas Beatles e quajtën grupin e tyre më të suksesshëm The Sons of Mr. Green Genes, të cilin e adoptuan nga kënga e Frank Zappa me të njëjtin emër. Ai më vonë tha se grupi "i specializuar në tekste të çuditshme dhe solo të pafundme kitarë". Atyre iu ofrua një marrëveshje me pesë albume nga Acid Jazz Records, të cilën ata e refuzuan sepse Páidi ishte ende në shkollë dhe dyshja nuk ishin dakord me shumën e vogël të parave që do të merrnin për t'i dhënë etiketës diskografike të drejtat për kompozimet e Murphy. Më vonë, Murphy rrëfeu: "Jam shumë i kënaqur në retrospektivë që ne nuk nënshkruam, sepse ti ia lëshon jetën një labeli dhe të gjithë muzikën tënde."

Murphy filloi të studionte drejtësi në University College Cork (UCC) (UCC) në 1996, por dështoi në provimet e tij të vitit të parë sepse ai "nuk kishte ambicie për ta bërë atë".

Ai vazhdoi të luante në shumë produksione të tjera teatrale, duke përfshirë komedinë e Shekspirit *Much Ado About Nothing* (1998), *The Country Boy,* dhe *Juno and the Paycock* (të dyja në vitin 1999). Në fillim të shekullit të 21-të, ai filloi të shfaqej në filma të pavarur si *On the Edge* (2001), dhe në filma të shkurtër, duke përfshirë *Filleann an Feall* (2000) dhe *Watchmen* (2001). Ai gjithashtu e ripërsëriti rolin e tij për përshtatjen filmike të *Disco Pigs* (2001) dhe u shfaq në përshtatjen televizive të BBC-së në miniserinë *The Way We Live Now*. Gjatë kësaj periudhe, ai u zhvendos nga Cork, duke u zhvendosur fillimisht në Dublin për disa vite, pastaj në Londër në vitin 2001. Në vitin 2002, Murphy luajti rolin e Adamit në një prodhim teatral të Neil LaBute *The Shape of Things* në Gate Theatre në Dublin.

### 2002–2004: *28 Days Later* dhe përparimi
Murphy u zgjodh për rolin kryesor në filmin horror të Danny Boyle, *28 Days Later* (2002). Ai portretizoi të mbijetuarin e pandemisë, Jim, i cili është "i hutuar që e gjen veten vetëm në botën e shkretë, post-apokaliptike" pasi zgjohet nga koma në një spital në Londër. I publikuar në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 2002, deri në korrikun e ardhshëm, *28 Days Later* ishte bërë një sleeper hit në Amerikën e Veriut dhe sukses në të gjithë botën, duke e vendosur Murphy para një audience masive për herë të parë. Performanca e tij i siguroi atij një nominim për Çmimin e Filmit të Ri më të Mirë në Empire Awards i 8-të dhe Performancën më të Mirë Mashkullore në MTV Movie Awards 2004.

Në vitin 2003, Murphy luajti rolin e Konstantine në një prodhim skenik të veprës *The Seagull* të Chekhov në Festivalin Ndërkombëtar të Edinburgut. Ai tha se donte të luante Konstantine sepse personazhi “ndërmerr këtë udhëtim të mrekullueshëm përmes shfaqjes [...] ai arrin të kuptojë se nuk ka kuptim të jesh një shkrimtar ikonoklast vetëm për hir të saj, dhe se kërkimi për forma të reja duhet të ketë diçka pas saj”.

Murphy luajti rolin e një shitësi supermarketi të pafat dhe të dashuruar, i cili komploton një grabitje banke me Colin Farrell në *Intermission* (2003), i cili u bë filmi i pavarur irlandez me fitimet më të larta në historinë e kinemave irlandeze (derisa *The Wind That Shakes the Barley* theu rekordin në vitin 2006). Ai pati një rol të vogël mbështetës në dramën e suksesshme të periudhës hollivudiane *Cold Mountain* (2003). Ai portretizoi një ushtar dezertues i cili ndan një skenë të zymtë me personazhin e Jude Law dhe qëndroi në Rumani vetëm për një javë. Murphy deklaroi se ishte një "prodhim masiv", duke vënë në dukje se regjisori Anthony Minghella ishte regjisori më i qetë që kishte takuar ndonjëherë. Murphy gjithashtu pati një rol si kasap në *Girl with a Pearl Earring* (2003) me Scarlett Johansson dhe Colin Firth.

Në vitin 2004, Murphy bëri një turne në Irlandë me Druid Theatre Company, në *The Playboy of the Western World* (duke luajtur personazhin e Christy Mahon) nën drejtimin e Garry Hynes—i cili më parë e kishte drejtuar Murphy-n në vitin 1999 në produksionet teatrale të *Juno and the Paycock*—dhe gjithashtu në *The Country Boy*.

### 2005–2006: Role të këqija dhe sukses kritik
[parapamje|upright|majtas|Murphy në [Festivali i Filmit në Nju Jork|Festivalin e Filmit në Nju Jork në vitin 2005]]
Murphy u shfaq si Dr. Jonathan Crane në filmin e Christopher Nolan, *Batman Begins* (2005). Fillimisht i kërkuar të bënte audicion për rolin e Bruce Wayne/Batman, Murphy nuk e pa kurrë veten si person me fizikun e duhur për superheroin, por shfrytëzoi menjëherë mundësinë për t'u lidhur me regjisorin Nolan. Filmi u vlerësua pozitivisht dhe fitoi pothuajse 100 milionë dollarë në të gjithë botën.

Murphy mori disa nominime për çmime për rolet e tij si zuzar në vitin 2005, midis tyre një nominim si Zuzari më i Mirë në 2006 MTV Movie Awards për *Batman Begins*. *Entertainment Weekly* e renditi atë midis "MVP-ve të Verës" të vitit 2005, një listë me 10 artistë me performanca të jashtëzakonshme.

Murphy luajti rolin e Patrick/"Kitten" Braden, një grua transgjinore irlandeze në kërkim të nënës së saj, në komedinë-dramën e Neil Jordan, *Breakfast on Pluto* (2005), bazuar në romanin me të njëjtin titull nga Patrick McCabe. dhe Roger Ebert vuri në dukje mënyrën se si Murphy e luajti personazhin me një "zë të hutuar dhe shpresëplotë". Ndërsa kritikat e vakëta të *Breakfast on Pluto* prireshin ta vlerësonin shumë performancën e Murphy, disa kritikë nuk u pajtuan: *The Village Voice*, i cili e kritikoi filmin, e gjeti atë "jo bindës" dhe tepër të lezetshëm. Murphy u nominua për një Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë në një Muzikal ose Komedi për  *Breakfast on Pluto* dhe fitoi çmimin e katërt të Akademisë Irlandeze të Filmit dhe Televizionit për Aktorin më të Mirë. Revista *Premiere* përmendi performancën e tij si Kitten në filmin e tyre "24 Performancat më të Mira të vitit 2005". Murphy ishte veçanërisht i etur për t'u shfaqur në film për shkak të lidhjeve të tij të ngushta me Cork, Irlandë, ku u xhirua filmi. Murphy bëri gjashtë audicione për rolin e Damien O'Donovan, një doktor i ri i shndërruar në revolucionar, përpara se të fitonte rolin. Murphy e konsideroi një privilegj shumë të veçantë që i ishte dhënë roli dhe deklaroi se ishte "jashtëzakonisht krenar" për filmin, duke vënë në dukje se "kujtimet janë shumë, shumë të thella - politika, përçarjet dhe të gjithë kanë histori për anëtarët e familjes që u përfshinë në këtë luftë". David Denby vuri në dukje momentet e Murphy-t të qetësisë së thellë dhe veçorive të tij në portretizimin e personazhit. Kenneth Turan i *Los Angeles Times* shkroi se "Murphy është veçanërisht i mirë në interpretimin e fanatizmit, si dhe të kërkimit të vetes dhe keqardhjes, në na treguar një njeri që është ngrënë i gjallë sepse është i detyruar të veprojë në mënyra që janë në kundërshtim me prejardhjen dhe formimin e tij". Revista *GQ* i dha Murphy çmimin e saj të vitit 2006 si Aktori i Vitit për punën e tij në *The Wind That Shakes the Barley*.

### 2006–2012: Role të tjera në teatër dhe film
[parapamje|Murphy (majtas në fund) me kastin e *[Inception* më 2010]]
Murphy u rikthye në skenë duke luajtur përkrah Neve Campbell në New Ambassadors Theatre në West End të Londrës nga nëntori 2006 deri në shkurt 2007, duke luajtur rolin kryesor në shfaqjen *Love Song* të John Kolvenbach. *Theatre Record* e përshkroi personazhin e tij të Beane si një hero të vetmuar sentimental dhe "joshës", mendërisht të paqëndrueshëm, duke vënë në dukje se si ai në mënyrë magnetike, me "sy blu dhe duar që dridheshin", kalon "në mënyrë komike nga një letër-muri me dhimbje të turpshme në një mashkull të folur e të dashuruar". Revista *Variety* e konsideroi performancën e tij si "po aq magnetike në skenë sa edhe në ekran", duke vënë në dukje se "hutimi i tij i pa nxituar e tërheq nga buzë të greminës atë paksa të çmuar në naivitetin idiot-dijetar të personazhit".

Ai luajti në filmin fantastiko-shkencor *Sunshine* (2007) si një fizikant-astronaut i ngarkuar me rindezjen e diellit, gjithashtu me regji të Danny Boyle. Ai luajti përballë Lucy Liu në komedinë romantike të Paul Soter, *Watching the Detectives* (2007); filmi i pavarur u shfaq premierë në Festivalin e Filmit Tribeca në vitin 2007 dhe u publikua direkt në DVD. Murphy luajti rolin e Richard Neville, redaktor i revistës radikale psikedelike nëntokësore *Oz* në filmin *Hippie Hippie Shake*, i cili u xhirua në vitin 2007, por projekti, i vonuar shumë, u anulua përfundimisht në vitin 2011.

Murphy u rishfaq për një kohë të shkurtër si Scarecrow në filmin e Nolan *The Dark Knight* (2008), vazhdimi i *Batman Begins*, përpara se të luante në *The Edge of Love*—që flet për një katërkëndësh dashurie që përfshin poetin Dylan Thomas—me Keira Knightley, Sienna Miller dhe Matthew Rhys. Në korrik 2008, Murphy bëri një paraqitje debutuese në një medium tjetër—në një pullë postare; Zyra Postare Irlandeze, An Post, publikoi një seri prej katër pullash që i bënin homazh kreativitetit të filmave të prodhuar së fundmi në Irlandë, përfshirë një që paraqiste Murphy në një pamje nga *The Wind That Shakes the Barley*. Në vitin 2009, Murphy luajti përkrah këngëtarit të rokut Feist dhe aktorit [David Fox}} në *[The Water (film i shkurtër)|The Water*, me regji nga Kevin Drew i Broken Social Scene. Filmi i shkurtër kanadez 15-minutësh, i publikuar në internet në prill 2009, është pothuajse i heshtur derisa kënga e Feist me të njëjtin titull luhet afër fundit. Murphy u tërhoq nga roli si fans i Broken Social Scene dhe nga perspektiva e realizimit të një filmi pa zë, të cilin e konsideronte si "provën më të vështirë për çdo aktor". Murphy luajti gjithashtu në ''Perrier's Bounty*, një dramedi kriminale nga krijuesit e *Intermission*, në të cilën ai portretizoi një kriminel të vogël në arrati nga një gangster i luajtur nga Brendan Gleeson.

Në vitin 2010, ai u rikthye në teatër në *From Galway to Broadway and back again*, një shfaqje skenike që festoi 35-vjetorin e Druid Theatre Company. Në thrillerin psikologjik të transmetuar direct-to-video, *Peacock* (2010), Murphy luajti rolin e një burri me personalitet të ndarë që i bën njerëzit të besojnë se është edhe gruaja e tij. Christian Toto i *The Washington Times* e quajti filmin "një dramë psikologjike e montuar bukur me një rol tërheqës nga Cillian Murphy", dhe vuri në dukje se megjithëse Murphy nuk ishte i panjohur me të luajturit në drag, puna e tij në film vendosi një "standard të ri për performancat që ndryshojnë gjininë". Murphy luajti më pas në filmin e Christopher Nolan *Inception* (2010), duke luajtur sipërmarrësin Robert Fischer, mendja e të cilit infiltrohet nga personazhi Cobb i luajtur nga DiCaprio për ta bindur atë të shpërbëjë biznesin e tij. Atë vit, Murphy bëri gjithashtu një rol të shkurtër të pakredituar si programuesi Edward Dillinger Jr., djali i antagonistit origjinal të *Tron*, Ed Dillinger (David Warner) në *Tron: Legacy*.

Në vitin 2011, Murphy interpretoi në monodramën skenike *Misterman*, me regji dhe skenar nga Enda Walsh, me të cilën kishte punuar më parë në *Disco Pigs''. Prodhimi u vu fillimisht në Galway dhe u shfaq në St. Ann's Warehouse në Brooklyn, Nju Jork. Performanca e tij fitoi vlerësime kritike, duke fituar Irish Times Theatre Award dhe një Drama Desk Award. Ai luajti rolin kryesor në filmin horror britanik *Retreat* (2011), i cili pati një publikim të kufizuar. Ai u shfaq gjithashtu në filmin fantastiko-shkencor *In Time* (2011), me protagonistë Justin Timberlake dhe Amanda Seyfried, i cili u kritikua dobët.

Murphy luajti në *Red Lights* (2012) me Robert De Niro dhe Sigourney Weaver. Ai luajti Tom Buckley, asistentin e personazhit të Weaver, i cili është një hetues paranormal. Filmi u kritikua nga kritikët dhe nuk u performua mirë në arkë. Murphy vazhdoi të përsëriste rolin e tij si Scarecrow për herë të tretë në *The Dark Knight Rises* (2012), dhe pati një rol mbështetës si Mike në filmin e pavarur britanik *Broken* (2012). Performanca e tij i fitoi atij një nominim për BIFA Awards për Aktorin më të Mirë Mbështetës.

## Jeta personale
Në mesin e vitit 2004, Murphy u martua me të dashurën e tij prej kohësh Yvonne McGuinness, të cilën e takoi në një nga shfaqjet e grupit të tij rock në 1996. Ata jetuan në Londër nga viti 2001 deri në vitin 2015, përpara se të transferoheshin në Dublin. Ata kanë dy djem, të lindur në dhjetor 2005 dhe korrik 2007 respektivisht.

Një dashnor i zjarrtë i muzikës, Murphy deklaroi në vitin 2004, "E vetmja gjë ekstravagante në lidhje me stilin tim të jetesës është sistemi im stereo, blerja e muzikës dhe shkuarja në koncerte." Në vitin 2005, ai emëroi shokët e tjerë aktorë irlandezë Colin Farrell, Jonathan Rhys Meyers, dhe Liam Neeson si miq, duke e quajtur Neeson "babain e tij zëvendësues të filmit". Megjithatë, miqësitë e tij më të ngushta janë ato që ai bëri përpara se të bëhej i njohur.

Murphy u rrit si katolik romak dhe kishte qenë në prag të agnosticizmit derisa hulumtoi rolin e tij si fizikan dhe astronaut në filmin *Sunshine* të vitit 2007, i cili konfirmoi ateizmin e tij. Në vitin 2019, ai deklaroi se besimi katolik ende formësonte moralin e tij. Ai ishte vegjetarian për rreth 15 vjet, gjë që ai tha se ndodhi sepse ai ishte "i shqetësuar për sëmundjen e lopës së çmendur" dhe jo një vendim moral. Ai gjithashtu kishte shqetësime për praktikat e pashëndetshme të agrobiznesit. Ai filloi të hante mish përsëri për të rritur për rolin e tij në *Peaky Blinders*.

## Filmografia
### Filma 
### Television 
## Çmimet dhe nominimet
## Referime
## Lidhje të jashtme
*