Dukati i Builjonit

**Dukati i Builjonit** () ishte një dukat që përfshinte Builjonin dhe qytezat dhe fshatrat përreth në Belgjikën e tanishme.

Shteti e kishte origjinën në shekullin e X si pronë e zotërve të Builjonit, zotërues të Kështjellës së Builjonit. kryqëtari Godfrej i Builjonit, më vonë mbreti i parë i Jeruzalemit, ia shiti Builjonin princ-peshkopatës së Liezhit, në vitin 1095. Princ-peshkopët e Liezhit në vijim u bënë zotërit e Builjonit, që më pas adoptuan titullin e dukës. Dukati më vonë u pretendua nga anëtarët e Derës La Marck dhe La Tour d'Auvergne. Nga viti 1678, ai ishte një dukat sovran nën mbrojtjen franceze dhe sundohej nga Dera La Tour. Ai u aneksua nga Franca në vitin 1795. Në përputhje me Traktatin e Parisit të 1815-ës, sovraniteti i ish dukatit iu atribua mbretit të Holandës si dukë i madh i Luksemburgut, me të të cilin u bashkua dhe Builjoni. Në vitin 1830, territori i ish Dukatit të Builjonit, bashkë me shumicën e dukatit të madh, u rrebelua dhe bashkua me Belgjikën. Builjoni tashmë është pjesë e Belgjikës. 
## Historia
Origjina e Dukatit të Builjonit është e paqartë. Përmendja e parë e Kështjellës së Builjonit vjen nga viti 988 dhe nga shekulli XI, Builjoni ishte një pronë feudale e zotëruar nga Dera e Ardeneve, që e quanin veten zotër të Builjonit. Me vdekjen e Godfrejit III, duka i Lorenës së Poshtme në vitin 1069, Builjoni i kaloi nipit të tij, Godfrejit të Builjonit. Në vitin 1095, Godfreji i Builjonit e shiti atë te Otberti, princ-peshkopi i Liezhit, në mënyrë që të financonte pjesëmarrjen e tij në Kryqëzatën e Parë. Godfreji më vonë u bë monarku i parë i Mbretërisë së Jeruzalemit.

Në vitin 1415 princ-peshkopi i Liezhit ia dha kështjellarinë e Builjonit Derës La Marck. Në vitin 1456, Louis de Bourbon, peshkopi i Liezhit u bë individi i parë që e quajti veten "Duka i Builjonit".  Në vitin 1482, kështjellari i atëhershëm i Builjonit, Uilliam de La Marck, urdhëroi vrasjen e Louis-it në një komplot për të vendosur të birin, Jean de la Marck, si princ-peshkop. Ky komplot doli i pasuksesshëm: Johani i Hornes u zgjodh si pasues i Louis de Bourbon-it si prince-peshkop i Liezhit. Johani pastaj zhvilloi një luftë me Uilliamin, që përfundoi me Traktatin e Tongerenit, të nënshkruar më 21 maj 1484, me familjen de la Marck që hiqte dorë nga pretendimet e saj mbi Liezhin, megjithatë ata mbajtën Kështjellën e Builjonit si një peng për një hua prej 30,000 lirash dhe për mbështetjen e tyre për princ-peshkopin kundër perandorit Maksimiliani I. Në vitin 1492 Roberti II de la Marck nisi ta quante veten "Duka i Builjonit", por në vitin 1521, Érard de La Marck, princ-peshkopi i Liezhit (dhe vëllai i Robertit), me mbështetjen e trupave të Karlit të V, perandor gjermaniko-romak, arriti ta rimerte Builjonin për Princ-Peshkopatën.

Me tu bërë kastelan në vitin 1536, Robert Fleuranges III de La Marck e quajti gjithashtu veten "Duka i Builjonit" dhe pasuesi i tij, Roberti IV ruajti të drejtën për këtë titull. Gjatë Luftës Italiane të viteve 1551–1559, Builjoni u pushtua nga forcat e Henrit të II të Francës, për ta mbajtur atë largë ndikimit Habsburg, por Henri e konfirmoi Robertin IV si dukë të Builjonit.

Nga viti 1560 deri në vitin 1642, dukët e Builjonit ishin gjithashtu sundues të Principatës së pavarur të Sedanit.

Me vdekjen e Charlotte de La Marck në vitin 1594, dukati dhe titulli i kaluan burrit të saj, Henri de La Tour d'Auvergne dhe në vijim u bë zotërim i Derës së La Tour d'Auvergne. Franca e pushtoi prapë Builjonin në vitin 1676, gjatë Luftës Franko-Holandeze, por Godefroy Maurice de La Tour d'Auvergne e ruajti titullin. Nga kjo ngjarje e në vijim, megjithëse Dukati i Builjonit ishte akoma pjesë e Perandorisë Gjermaniko-Romake, faktikisht ishte një protektorat i Francës. Kjo gjëndje e punëve u konfirmua nga Traktati i vitit 1678 të Nijmegenit.

Me fillimin e Revolucionit Francez, në vitin 1794, Ushtria Revolucionare Franceze e pushtoi Dukatin e Builjonit, duke krijuar Republikën jetë-shkurtër të Builjonit. Në vitin 1795, Builjoni u anekua nga Franca. Duka i fundit, Jacques Léopold de La Tour d'Auvergne, vdiq në vitin 1802 pa fëmijë (gjë që i dha fund familjes La Tour d'Auvergne).

Në vitin 1815 Kongresi i Vjenës vendosi një komision arbitrimi për të përcaktuar "Dukën e Builjonit", duke vendosur në favor të Charles Alain Gabriel de Rohan (i afërmi më i afërt i dukës së fundit, nga ana e babait) ndaj Philippe d'Auvergne (një i afërm i pretenduar, që ishte adoptuar dhe shpallur trashëgimtar nga babai i Jacques, Godefroy de La Tour d'Auvergne, kur ai ishte dukë). Ndërkohë Dukati i Builjonit u përfshi në Dukatin e Madh të Luksemburgut, atëherë në bashkim personal me Mbretërinë e Holandës (më vonë duke u bër pjesë e Mbretërisë së Belgëve në vitin 1830). Titulli, territori dhe borxhet e Builjonit mbetën një çështje e debatuar midis peshkopatës dhe dyerve fisnike, para dhe pas aneksimit francez të Builjonit në vitin 1795. Vendimet e gjykatës rreth pretendentëve nuk do të zgjidheshin deri në vitin 1825.

## Gjeografia
Dukati i Builjonit ishte një dukat sovran deri në vitin 1795. Në vitin 1789, ai kishte një popullsi prej 2,500 banorësh. Qyteti më i madh ishte Builjoni, i vendosur gjatë Lumit Semois. Ai përbëhej nga këta fshatra rrethues: Sugny, Corbion, Alle, Rochehaut, Ucimont, Botassart, Sensenruth, Noirefontaine, Gros-Fays, Fays-les-Veneurs, Bertrix, Carlsbourg, Paliseul, Jehonville, Opont, Anloy, Porcheresse, Gembes, Gedinne, Sart-Custinne dhe Tellin.

Builjoni është i vendosur në rajonin Valon të Belgjikës, në provincën e Luksemburgut në Belgjikë.

## Lista e dukëve të Builjonit 
### Princ peshkopët e Liezhit 1456–? 
### Dera La Marck, ?–1588 
### Dera e La Tour d'Auvergne, 1588–1802 
### Dera e Rohanit, 1816–1975 
Në vitin 1816, Kongresi i Vjenës e riktheu titullin e "Dukës së Builjonit", duke ia dhënë atë Charles Alain Gabriel de Rohan, nipit të Marie Louise de La Tour d'Auvergne, e cila ishte e bija e ish dukës Charles Godefroy de La Tour d'Auvergne. Në vitin 1918, Austria u bë një republikë, kështu që titujt dukalë pushuan së ekzistuari.

## Shiko edhe
* Lista e zotërve të Builjonit
* Luksemburg (Belgjikë)
* Monarkia e Belgjikës
* Lista e monarkëve të Belgjikës
* Historia e Belgjikës
* Konti i Artois
* Duka i Brabanit
* Duka i Burgundisë
* Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
* Lista e kontëve të Berghut
* Lista e monarkëve të Holandës
* Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
* Lista e piktorëve të hershëm holandikë
* Lista e pensionarëve të mëdhenj
* Lista e mbretërve frankë
* Lista e sunduesve të Saksonisë
* Duka i Parmës
* Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës
* Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
* Luftërat e Grepit dhe Merlucit
* Holanda Burgunde
* Holanda Habsburge
* Shtatëmbëdhjetë Provincat
* Mbretëria e Bashkuar e Holandës

## Shënimet
## Bibliografia 
* 
* 
*