Rinoceronti i bardhë jugor

**Rinoceronti i bardh jugor** apo **rinoceronti buzë- katrore jugor** ( Ceratotherium simum simum ), është një nga dy speciet e rinocerontit të bardha (të tjera duke qenë rinoceront bardhë veriore ). Kjo është nëngrupi më i zakonshëm dhe i përhapur i rinocerontëve .

Që nga fundi i dhjetorit 2007, popullsia e përgjithshme u vlerësua në 17,460 rinoceront jugor të bardhë në të egra, duke i bërë ato deri në nënspeciet më të shumta të rinocerontëve në botë. Afrika e Jugut është shtëpia për këtë specia (93.0%), ruajtjen e 16,255 individëve në të egra në vitin 2007. Regjistrimi i tanishëm nga Ruatja e Rinocerontit  faqen zyrtare 's zbuloi ka 19,682-21,077 rinoceront të bardh jugor nga viti 2015.

## Historia taksonomike dhe evolucionare 
Rinoceronti i bardh jugor është emër i nëngrupit , i cili iu dha emri shkencor Ceratotherium simum simum nga eksploruesi anglez William John Burchell në 1810. Emrat e tjerë u propozuan gjithashtu për nëngrupet e jugut. Njihet gjithashtu si rinoceronti i Burchellit ( Ceratotherium simum burchellii ) pas William John Burchell dhe rinoceronti **i** Oswell ( Ceratotherium simum oswellii ) pas William Cotton Oswell respektivisht. Megjithatë, ato konsiderohen si sinonime me emrin e tij origjinal shkencor.

Ceratotherium simum kiaboaba (ose rinoceronti kiaboabak ), i njohur edhe si rinoceronte me korniza të drejtpërdrejta , u propozua si një varietet tjetër që gjendet pranë Liqenit Ngami dhe në veri të shkretëtirës Kalahari . Sidoqoftë, u zbulua të ishte një rinoceronti i bardh jugor.

Duke ndjekur konceptin e specieve filogjenetike , hulumtimet e fundit në 2010 kanë sugjeruar se rinocerontët e bardhë jugore dhe veriore mund të jenë lloje të ndryshme, në vend të nëngrupeve të rinocerontit të bardhë, në të cilin rast emri i saktë shkencor për nëngrupet veriore është Ceratotherium cottoni dhe nëngrupet jugore duhet të i njohur si thjesht Ceratotherium simum . Dallimet e dallueshme morfologjike dhe gjenetike sugjerojnë se dy speciet e propozuara janë ndarë për të paktën një milion vjet.

## Përshkrimet fizike 
parapamje|Një nënë rinoceronti i bardh jugor  me viç në Namibi .
Rinoceronti i bardh jugor është një nga kafshët më të mëdha dhe më të rënda të tokës në botë . Ka një trup të madh dhe kokë të madhe, një qafë të shkurtër dhe gjoks të gjerë. Femrat peshojnë 1.700 kg (3.750 lb) dhe meshkujt 2.300 kg (5.070 lb). Gjatësia e kokës dhe trupit është 3.4-4.5 m (11.2-14.8 ft) dhe lartësia e shpatullave prej 160-186 cm (5.25-6.10 ft). Në nofullën e tij ai ka dy brirë . Briri i parë është më i madh se briri tjetër dhe mesatarisht 60 cm në gjatësi dhe mund të arrijë në 150 cm (59 in).Femrat zakonisht kanë brirë më të hollë sesa meshkujt, të cilët janë më të mëdhenj, por më të shkurtër. Rinocerontët e bardh jugor gjithashtu ka një hov të rëndësishëm muskulor që mbështet kokën relativisht të madhe. Ngjyra e kësaj kafshe mund të variojë nga kafe e verdhë në të zezë. Shumica e flokëve të trupit gjenden në skajet e veshëve dhe shiritat e pasëm, ndërsa pjesa tjetër shpërndahet shumë pak mbi pjesën tjetër të trupit. Rinocerontët e bardh jugor kanë gojën e sheshtë që përdoret për kullotje.

## Habitat dhe shpërndarja 
parapamje|Një çift rinocerontësh të bardh jugor në Parkun Kombëtar të Mosi-oa-Tunya , Zambia .
Rinoceronti i bardh jugor jeton në kullota dhe savane të Afrikës jugore, duke filluar nga Afrika e Jugut deri në Zambie . Rreth 98.5% e rinocerontëve të bardhë jugor ndodhin në vetëm pesë vende (Afrika e Jugut, Namibia , Zimbabve , Kenia dhe Uganda). Rinoceronti i bardh jugor ishte pothuajse i zhdukur me vetëm 20 individë në një rezervat të vetme afrikano-jugore në fillim të shekullit të 20-të. Popullsia e vogël e rinocerontëve të bardhë është rikuperuar ngadalë gjatë viteve, duke u rritur në 840 individë në vitet 1960- 1980. Gjuetia e rinocerontëve të bardha u çlegalizua dhe popullsia u rimëkëmb në vitin 1968, dhe pas analizave të gabimeve fillestare, tani shihet se ka ndihmuar në rimëkëmbjen e specieve duke siguruar stimuj për pronarët e tokave për të rritur popullsinë e rinocerontëve.

Pothuajse në skaj të zhdukjes në shekullin e 20-të, rinoceronti i bardh jugor ka bërë një rikthim të jashtëzakonshëm. Në vitin 2001, u vlerësua se kishte 11.670 rinoceront të bardhë në të egra të Afrikës jugore me 777 persona të tjerë në robëri në mbarë botën, duke e bërë atë rinocerontët më të zakonshëm në botë. Deri në fund të vitit 2007, rinoceronti i bardhë jugor që jetonte në mënyrë të egër ishte rritur në rreth 17,480 kafshë. Në vitin 2015, ka një popullsi të vlerësuar prej 19,682-21,077 rinocerontë të egra të bardhë jugor. 

## Kërcënimet 
Rinoceronti i bardh jugor është renditur si Pranë Kërcënimit , edhe pse kryesisht është i kërcënuar nga humbja e habitatit, vjedhja e vazhdueshme në vitet e fundit dhe kërkesa e lartë e paligjshme për brinjën për qëllime komerciale dhe përdorimi në mjekësinë tradicionale kineze .

## Statusi i ruajtjes 
parapamje|Një kope  rinocerontësh të bardh jugor në Liqenin Nakuru , Kenia .
**Projektet e hyrjes / rikthimit**
[parapamje|Një rinoceront i bardhë jugor në Bioparc Valencia , Valencia , [Spanja|Spanjë .]]
Ka popullsi më të vogla të rikthyera brenda zonës historike të rinoceronteve të bardha jugore në Namibi , Botsvanë , Zimbabve , Svaziland , Zambie dhe në Republikën Demokratike të Kongos , ndërsa një popullsi e vogël mbijeton në Mozambik . Popullatat gjithashtu janë futur jashtë kufijve të mëparshëm të specieve në Kenia , Uganda dhe Zambia , ku ndodheshin të afërmit etyre më veriorë .Rinocerontët e bardhë jugor janë rifutur në  Ugandë, dhe në Parkun Kombëtar të liqenit Nakuru dheqendrërnpër jetën e egër në Kirigo në Kenia.

Në vitin 2010, nëntë rinocerot  të bardh jugor u importuan nga Afrika e Jugut dhe u dërguan në provincën e Yunnanit nga juglindja e Kinës, ku ata u mbajtën në një park kafshësh për aklimat. Në mars të vitit 2013, shtatë prej kafshëve u dërguan në Parkun Kombëtar të Pyjeve të Laiyanghe , një vendbanim ku jetonin një herë rinocerontët sumatran dhe javan . Dy nga rinocerontët e bardhë jugor filluan procesin e lëshimit në të egër më 13 maj 2014.

**Në robëri**

Rinoceronti i bardh jugor t të egër rriten lehtë në robëri, duke pasur parasysh sasi të mjaftueshme të hapësirës dhe ushqimit, si dhe prania e rinoceronteve të tjera të moshës së mbarështimit. Shumë rinocerontë që jetojnë në kopshtin zoologjik sot janë pjesë e një programi edukativ bashkëpunues për të rritur numrin e popullsisë dhe për të ruajtur diversitetin gjenetik pa tërhequr individë nga egra.  Për shembull, 96 viça kanë lindur në Parkun Safari të Zoologjisë në San Diego që nga viti 1972. Megjithatë, shkalla e riprodhimit është mjaft e ulët në mesin e femrave të bardh jugor të lindura nga robëria, potencialisht për shkak të dietës së tyre. Hulumtim i vazhdueshëm nëpërmjet Zoologjisë së San Diegos Global shpreson të mos përqëndrohet vetëm në këtë, por edhe në identifikimin e llojeve të tjera të robërve që mund të preken dhe zhvillimin e dietave të reja dhe praktikave të ushqyerjes që synojnë rritjen e fertilitetit

## Referime