Frumentarii

parapamje|281px|Mbishkrim rreth një frumentari nga Legio VII Gemina.
***Frumentarii*** ishin një njësi ushtarake e Romës së lashtë dhe organizatë policie sekrete e përdorur si një agjenci intelligjence. Ata e filluan hisotorinë e tyre si një shërbim korrier dhe u zhvilluan në një agjenci spiunazhi perandorake. Organizata e tyre do të përfshinte edhe vrasje. *Frumentarii* e kishin qendrën në Castra Peregrina dhe drejtoheshin nga *princeps peregrinorum*. Ata u shpërbënë nën sundimin e Dioklecianit, për shkak të reputacionit të tyre të keq mes popullsisë.

## Historia 
Përdorimi i informatorëve dhe spiunëve kishe qenë një politikë e hershme e legjioneve dhe ushtrive romake pushtuese, por kurrë në një mënyrë të organizuar. Kjo ishte veçanërisht e vërtetë në qytetin e Romës, që ishte e mbushur me pëshpëritje dhe komplote të pafundme. *Frumentarii* me gjasa u themeluan nga Domiciani, megjithëse ata shfaqen në rregjistrime pak pas sundimit të tij në fillim të shekullit të II. Kur u themeluan, baza e tyre gjendej në *Castra Peregrina* në Kodrën Keliane, megjithëse Trajani më vonë do ta përqëndronte bazën e tyre në Romë. Duke qenë pjesë e *immunes* që, që nga koha e Republikës, gjatë hisorisë së tyre të hershme, ata ngarkoheshin me furnizimin me grurë të ushtrisë, duke dërguar mesazhe midis provincave dhe perandorisë, dhe mbledhjen e parave të taksave.

[parapamje|majtas|237px|Epitaf i Klaudius Viktorit, frumentar i Legio VII Gemina nën [Septim Severin]]
Një mbishkrim në fakt pohon se mund të siguronin burgjet, apo edhe sigurinë e armëve. Ndonjëherë ata quheshin *nomas* ("nomadë" në latinisht) për të mbrojtur identitetin e tyre në territor armik.

Pas përfundimit të Dinastisë Flaviane, *frumentarii* u zhvilluan në një forcë policore. Ata punonin si nënoficerë me kohortë pretorianë për të policuar popullsinë. Kjo organizatë ishte pjesë e ushtrisë dhe anëtarët e saj ishin legjionarë. Anëtarët e këtij grupi rekrutoheshin nga ushtria. Nga shekulli II, nevoja për një shërbim inteligjence gjithë perandorak qe e qartë. Por edhe një perandor nuk mund të krijonte lehtësisht një zyrë me qëllimin e shprehur të spiunimit të qytetarëve të zotërimeve të gjera të Romës. Një kompromis i përshtatshëm u gjet nga Adriani. Ai përdori *frumentarii* si një agjenci spiunazhi, pasi detyrat e tyre i vuanë atë në kontakt me mjaftë vende dhe vendas, duke i lejuar ata të fitonin informacione të konsiderueshme rreth një territori të caktuar. Përkrahë këtyre detyrave, ata mund të mbikëqyrnin dhe ruanin gjithashtu operancionet e minierave.

Ata shërbyen si polici sekrete dhe si një agjenci inteligjence në Romën e lashtë. Perandorët do ti përdornin ata shpesh për të mbledhur informacione mbi miqtë, familjen, zyrtarët ose ushtarët. Kjo organizatë ndonjëherë ngarkohej me vrasjen e kujtdo që dëshironte perandori. Fshatarët nuk i donin *frumentarii* për shkak të arrestimeve false dhe arbitrare. Ata shiheshin si një "sëmundje" tiranike mbi perandorinë. Këto ankesa çuan në shpërndarjen e organizatës në vitin 312, gjatë sundimit të Dioklecianit. *Frumentarii* u zëvendësuan nga *agentes in rebus*.

Bashkë me formacionin e *speculatores* (eksploratorë apo atë ngarkuar me spiunazh), që ishin faktikisht të ngarkuar me mbledhjen e informacioneve të të gjitha provincave të perandorisë dhe me sigurinë e shtetit, përbënin një lloj shërbimi sekret të perandorisë.

Ata drejtoheshin nga *princeps peregrinorum*, i ngarkuar me sigurinë e përgjithshme të shtetit, i cili mendohej se ishte një centurion i vjetër dhe përgjigjej drejtpërdrejtë te perandori dhe varej nga prefekti pretorian. *subprinceps* ishte i dyti në komandë ndaj *princeps peregrinorum* dhe *optio peregrinorum*, *canaliclarius,* dhe *aedilis castrorum* ishin të gjithë zyra të tjera të *frumenatarii*. *Curatio frumentarii* do të komandonte *frumentarët* në provincat perandorake.  *Frumentarët* shërbyen në *officium consularis* të guvernatorit vendor.

Historia në vijim është përdorur si dëshmi e rolit të frumentarëve:

«*Vigjilenca e [Adriani]t nuk kufizohej me shtëpinë e tij, por shtrihej edhe te ato të miqve të tij dhe nëpërmjet agjentëve të tij privatë (*frumentarios*) ai madje depërtonte në të gjitha sekretet e tyre dhe kështu me zotësi, që atë nuk qenë kurrë në dijeni se perandori ishte i njohur me jetët e tyre private, deri sa ai e tregonte atë vetë. Në lidhje me këtë, futja e një incidente nuk do të ishte e pa mirëpritur, duke treguar se ai mësonte shumë rreth miqve të tij. Gruaja e njëfarë burri i shkruante burrit të saj, duke u ankuar se ai ishte aq i shqetësuar me kënaqësitë dhe banjot, sa nuk do të kthehej në shtëpi te ajo dhe Adriani e zbuloi këtë nëpërmjet agjentëve të tij privatë. Dhe kështu, kur burri kërkoi një leje, Adriani e qortoi atë për banjot dhe kënaqësit e tij. Ndërsa burri deklaroi: "Çfarë, të ka shkruar gruaja ime atë që më shkroi mua?"*.»

## Shiko gjithashtu
* Policia sekrete
* Agjencia e sigurisë
* Agentes in rebus
* Inteligjenca ushtarake
* Agjencia e inteligjencës
* Kultura e Romës së lashtë
* E drejta romake
* Të Drejtat Latine
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Romanizimi (kulturor)
* Filozofia e lashtë romake
* Arsimi në Romën e lashtë
* Feja romake
* Martesa në Romën e lashtë
* Arti romak
* Kopshtet romake
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Ekonomia Romake
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Rrugët romake
* Kuzhina antike romake
* Pax Romana

## Referime 
### Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*