Ajvallëk

**Ayvalık** është një qytet bregdetar në bregun veriperëndimor të Egjeut të Turqisë. Është një distrikt i Provincës Ballëkesir. Qendra e qytezës së Ayvalık është e rrethuar nga arkipelagu i Ishujve Ayvalık, të cilët përballen me ishullin e afërt grek të Lesbos.Ayvalik është kryeqyteti i Atdheut Blu, doktrinës kombëtare që mbulon zonat e juridiksionit detar (ujërat territoriale, shelfin kontinental dhe zonën ekonomike ekskluzive) të shpallura nga Republika e Turqisë në Detin e Zi, Mesdhe dhe Egje.

Ishte një qytezë port i lashtë grek Aeplian, i quajtur *Kydonies* (greqisht: Κυδωνίες) dhe shërbente për qytetet përreth greke eoliane, si Pergamos; që nga epoka osmane, emri i qytetit ndryshoi në Ayvalik, qyteti mbeti kryesisht grek, dhe megjithëse turqit përdorën emrin e tij turk, popullsia e tij greke përdori pa dallim emrin e tij të lashtë *Kydonies* dhe emrin e tij të ri helenizuar në *Aivali* (Αϊβαλί).

## Gjeografia
Ayvalık është një qark në provincën Ballëkesir të Turqisë në Gjirin Edremit të Detit Egje dhe Gjirin Dikili. Qendra e saj ndodhet në një fushë të ngushtë bregdetare të rrethuar nga kodra të ulëta në lindje, të mbuluara me pisha dhe ullinj. Ayvalık është gjithashtu i rrethuar nga arkipelagu i Ishujve Ayvalık (më i madhi prej të cilëve është ishulli Cunda) në perëndim, dhe nga një gadishull i ngushtë në jug i quajtur Gadishulli Hakkıbey. Altınova dhe Küçükköy janë lagje të tjera jugore të Ayvalik, të cilat janë larg qendrës së qytezës. Altınova dhe Sarımsaklı i Küçükköy kanë plazhe të gjata të pacenuara në brigjet e tyre. Ayvalık është distrikti më jugor i Ballëkesirit dhe Gjirit Edremit. Gömeç, Burhaniye dhe Edremit janë distrikte të tjera të provincës Ballëkesir të cilat ndodhen në Gjirin Edremit të Detit Egje dhe janë të rreshtuar përkatësisht në veri. Distrikti Dikili i provincës İzmir është në jug të Ayvalık, dhe gjithashtu përfshin pjesën e mbetur jugore të Gjirit Dikili. Distrikti i lashtë Bergama i Izmirit është në lindje të Ayvalık. Ishulli grek i Lesbos është më në perëndim të Ayvalık. Rajoni është nën ndikimin e një klime tipike mesdhetare me dimër të butë dhe me shi dhe verë të nxehtë e të thatë.

### Në antikitet
Ayvalık ishte vendosur në rajonin e lashtë të quajtur Aeolis në lashtësi. Rrënojat e tre qyteteve të rëndësishme të lashta janë në një distancë të shkurtër nga Ayvalık: Assos dhe Troja janë në veri, ndërsa Pergamon është në lindje. Mali Ida (turqisht: *Kaz Dağı*) i cili luan një rol të rëndësishëm në mitologjinë e lashtë greke dhe përrallat popullore (si kulti i Kibelës; librat sibilinë; Lufta e Trojës dhe poema epike Iliada e Homerit; nimfa Idaea (gruaja e perëndisë së lumit Scamander); Ganymede (djali i Tros); Paridi (djali i Priamit); Eneu (djali i Anchises dhe perëndeshës Afërditë) që është protagonisti i poemës epike të lashtë romake Eneida e Virgjilit) është gjithashtu pranë Ayvalık. (në veri) dhe mund të shihet nga zona të shumta në dhe rreth qendrës së qytezës.

## Ayvalık modern
[parapamje|majtas|[Ishujt Ayvalıl në Detin Egje, e parë nga kodra e Tavolinës së Djallit.]]

Sot, popullsia e Ayvalık është afër 80,000, e cila rritet ndjeshëm gjatë verës për shkak të turizmit. Ayvalık dhe rrethinat e tij janë të famshëm për cilësinë e vlerësuar të prodhimit të vajit të ullirit, i cili siguron një burim të rëndësishëm të ardhurash për popullsinë vendase. Ayvalık dhe ishuj të shumtë që rrethojnë zonën e gjirit janë vendpushime të njohura pushimi. Më i madhi dhe më i rëndësishmi prej këtyre ishujve është Ishulli Cunda (Ishulli Alibey) i cili lidhet me ishullin Lale, dhe prej andej me kontinentin, nga një urë dhe xhade e ndërtuar në fund të viteve 1960. Kjo është ura më e vjetër në Turqi që lidh tokat e ndara nga një ngushticë. Si Ayvalık ashtu edhe ishulli Cunda janë të famshëm për restorantet e tyre me ushqim deti të cilat ndodhen menjëherë në breg të detit.

parapamje|Dy xhami (më parë kisha) në qendrën historike të qytezës së Ayvalık.

Ayvalık ka gjithashtu dy nga plazhet më të gjata me rërë të Turqisë, të cilat shtrihen deri në distriktin Dikili të Izmirit, gati 30 km në jug. Këto janë plazhet *Sarımsaklı* dhe *Altınova*. Vitet e fundit, Ayvalık është bërë gjithashtu një pikë e rëndësishme tërheqëse për zhytësit me faunën e tij nënujore.

Ayvalık është në afërsi të Bergamës (Pergamon e lashtë), e cila është një tjetër tërheqje e rëndësishme për turistët, me rrënojat e saj që datojnë që nga antikiteti. Gjiri i Edremit, mali Ida dhe qytetet antike të Assos dhe Trojës në veri; dhe qytetet turistike bregdetare të Dikilit (afër Atarneusit të lashtë) dhe Foça (Phocaea e lashtë) në jug; janë gjithashtu brenda distancës me makinë për ekskursione ditore. Tragete operojnë çdo ditë midis Ayvalık dhe Mytilene në afërsi të ishullit Lesbos, Greqi.

Akademia Ndërkombëtare e Muzikës Ayvalık (AIMA) u krijua në shtator 1998. Nxënësit marrin klasa master-udhëzuese për violinë, viola dhe cello.

Me trashëgiminë e tij të pasur arkitekturore, Ayvalık është anëtar i Shoqatës Evropiane të Qyteteve dhe Rajoneve Historike (EAHTR) me bazë në Norwich.

## Kultivimi i ullirit
Ayvalık ka një mijëvjeçarë të raportuar të kultivimit të ullirit me mbi 2.5 milionë pemë që mbulojnë 13.200 hektarë ose 41.3% të rajonit. Qindra pemë janë mbi 500 vjeçare. Prodhimi tregtar filloi në vitet 1950 dhe u bë i spikatur në vitet 1960.

Ayvalık (24% dhe pjalmues i mirë) është ndër dhjetë kultivarët kryesorë në Turqi. 80% e frutave përpunohet për vaj, 20% për ullinj tavoline, zona është prodhuesi i dytë më i madh në Turqi. Të tjerat janë Çekishte (26% rendiment me 1.300.000 pemë), *Çelebi* (400.000 pemë dhe 20% rendiment), *Domat*, *Erkence* (25% rendiment dhe pjalmues i mirë me 3.000.000 pemë), *Gemlik* (29% rendiment dhe pjalmues i mirë), *Izmir Sofralik* (20% rendiment), *Memecik*, *Memeli* (20% rendiment dhe pjalmues i mirë), dhe *Uslu* (900 000 pemë).

## Personalitetet 
* Photios Kontoglou (1895–1965), shkrimtar dhe artist
* Şahin Alpay (l. 1944), gazetar
* Muhtar Kent (l. 1952), President dhe Drejtor Kryesor Operativ i Kompanisë Coca-Cola.
* Marco Misciagna (l. 1984), violist italian, është i pari dhe i vetmi që ka marrë nënshtetësinë nderi të qytetit të Ayvalık
* Mustafa Olpak (1953–2016), autor dhe aktivist i librit afro-turk
* Şahin Şenoduncu (l. 1994), shëtitës

## Referime