Zonja Bovari

***Zonja Bovari*** (fr. ), botuar fillimisht si ***Zonja Bovari: Morale të provincës*** (fr. ), është një roman nga shkrimtari francez Gustave Flaubert, botuar në vitin 1857. Personazhi që i jep titullin veprës jeton përtej mundësive të saj financiare në përpjekje për t’i shpëtuar banalitetit dhe zbrazëtisë së jetës provinciale.

Kur romani u botua për herë të parë me seri në *Revue de Paris* midis 1 tetorit dhe 15 dhjetorit 1856, prokurorët publikë e sulmuan veprën për fyerje të moralit. Gjyqi pasues në janar të vitit 1857 e bëri historinë famëkeqe. Pas shpalljes së pafajësisë së Flaubert-it më 7 shkurt 1857, *Zonja Bovari* u bë një bestseller në prill të po atij viti, kur u botua në dy vëllime. Një vepër themelore e realizmit letrar, romani sot konsiderohet kryevepra e Flaubert-it dhe një nga veprat më me ndikim në historinë e letërsisë.

## Përmbledhja e librit 
[parapamje| Ilustrim nga [Charles Lucien Léandre|Charles Léandre *Madame Bovary*, gdhendur nga . (Ilustrim pa tekst në faqen 322: Emma me kostum mashkulli në ballo)]]
Sharl Bovari është një adoleshent i turpshëm dhe i veshur në mënyrë të çuditshme, i cili bëhet *Officier de santé* në Shërbimin e Shëndetit Publik. Ai martohet me gruan që nëna e tij ka zgjedhur për të—vejushën e pakëndshme, por gjoja të pasur, Heloizë Dybyk. Më pas, vendos të ndërtojë një praktikë mjekësore në fshatin Tot.

Një ditë, Sharli viziton një fermë lokale për t’i trajtuar një këmbë të thyer pronarit dhe aty njeh vajzën e pacientit, Ema Rou. Ema është një vajzë e bukur, e veshur me një hijeshi poetike, e cila ëndërron për luks dhe romancë, e frymëzuar nga romanet popullore që lexon. Sharli ndien menjëherë një tërheqje ndaj saj, dhe kur Heloiza vdes, ai pret një periudhë të përshtatshme para se ta kërkojë Emën seriozisht. I ati i saj jep pëlqimin, dhe Ema martohet me Sharlin.

Ema e gjen jetën e saj të martuar të mërzitshme dhe bëhet e pangopur. Sharli vendos që gruaja e tij ka nevojë për një ndryshim vendi dhe e zhvendos praktikën e tij në qytetin më të madh tregtar të Jonvil. Atje, Ema lind një vajzë, Bertën, por nëna e re përballet me zhgënjimin e maternitetit. Ajo fillon të merret me Leon Dypuinë, një student të drejtësie që ndan me Emën pasionin për letërsinë dhe muzikën. Ema nuk e pranon pasionin e saj për Leonin, i cili largohet për në Paris për të vazhduar studimet e tij.

Më pas, Ema fillon një romancë me një pronar të pasur dhe joshës, Rudolf Bulanzhe. Pas katër vjetësh, ajo këmbëngul që të ikin bashkë. Rudolfi nuk e ndan entuziazmin e saj për këtë plan dhe, natën para nisjes së tyre të planifikuar, ai e përfundon marrëdhënien me një letër të vendosur në fund të një shporte me kajsi që i dërgohet Emës. Trishtimi është aq i madh saqë Ema sëmuret rëndë dhe kthehet në fe.

Kur Ema shërohet, ajo dhe Sharli shkojnë në operë, sipas insistimit të Sharlit, në Ruan, një qytet aty pranë. Opera e zgjon sërish pasionin e Emës, dhe ajo takohet përsëri me Leonin, i cili tani është arsimuar dhe punon në Ruan, gjithashtu duke ndjekur operën. Ata nisin një marrëdhënie të re. Ema kënaq dëshirën e saj për mallra luksoze dhe rroba duke bërë blerje me kredi nga tregtari Lëre, i cili organizon që ajo të marrë autorizimin për të pasur pushtet mbi pasurinë e Sharlit.

Kur Lerëja kërkon pagesën e borxhit të Bovarisë, Ema i kërkon para disa njerëzve, por ata e refuzojnë. Në mjerim, ajo gëlltit arsenik dhe vdes një vdekje të tmerrshme dhe të dhimbshme. Sharli, i trishtuar thellë, dorëzohet në pikëllim, ndalon punën dhe jeton duke shitur pasuritë e tij. Kur ai vdes, vajza e tij e re, Berta, vendoset me gjyshen e saj, e cila vdes shpejt. Berta jeton me një tezë të varfër, e cila e dërgon të punojë në një fabrikë pambuku. Libri përfundon me farmacistin lokal Ome, i cili kishte konkurruar me praktikën mjekësore të Sharlit, duke fituar një emër të madh mes njerëzve të Jonvilit dhe duke u shpërblyer për arritjet e tij mjekësore.

## Personazhet 
* **Ema Bovari** është protagonistja e romanit dhe personazhi që mban emrin e tij. Ajo ka një vizion të shumë romantizuar për botën dhe dëshiron bukurinë, pasurinë, pasionin dhe shoqërinë e lartë.
* **Sharl Bovari**, bashkëshorti i Emës, është njeri shumë i thjeshtë dhe i zakonshëm. Ai është një *officier de santé*, ose "oficer shëndeti".
* **Rudolf Bulanzhe** është një njeri i pasur lokal që e josh Emën si një nga shumë të dashurat e tij.
* **Leon Dypui** është një nënpunës që e njeh Emën me poezinë dhe bie në dashuri me të.
* **Zoti Lëre** është një tregtar i zgjuar që i huazon para Sharlit dhe i çon Bovaritë në borxhe dhe shkatërrim financiar.
* **Zoti Ome** është farmacisti i qytetit.
* **Justini** është ndihmës i Zotit Ome dhe kushëriri i tij i dytë, i cili ka një pëlqim për Emën.

## Stili 
Libri ishte në disa aspekte i frymëzuar nga jeta e një shokut të shkollës së autorit, i cili u bë mjek. Miku dhe mentor i Flaubert-it, Louis Bouilhet, i sugjeroi atij që ky mund të ishte një subjekt "realist" dhe "i thjeshtë" për një roman dhe që Flaubert-i duhej të përpiqej të shkruante në një "manerë natyrale," pa devijime.  Stili i shkrimit ishte shumë i rëndësishëm për Flaubert-in. Gjatë shkrimit të romanit, ai shkroi se do të ishte "një libër për asgjë, një libër i varur nga asgjë jashtë, i cili do të qëndronte i bashkuar nga fuqia e brendshme e stilit të tij,"  një qëllim që, sipas kritikës së Jean Rousset, bëri Flaubert-in "të parin në kohë të romanistëve jo-figurativë," si James Joyce dhe Virginia Woolf.  Edhe pse Flaubert-i nuk kishte asnjë simpati për stilin e Balzakut, romani që ai prodhoi u bë, pa dyshim, një shembull kryesor dhe një përforcim i realizmit letrar në linjën e Balzakut. "Realizmi" në roman do të provohej si një element i rëndësishëm në gjyqin për ndyrshmërinë: prokurori kryesor argumentoi se jo vetëm që romani ishte imoral, por se realizmi në letërsi ishte një ofendim ndaj artit dhe dinjitetit. 

Lëvizja realiste ishte, pjesërisht, një reagim kundër romantizmit. Ema mund të quhet si mishërimi i një romantiku: në procesin e saj mendor dhe emocional, ajo nuk ka lidhje me realitetet e botës së saj. Edhe pse në disa mënyra ai mund të duket se identifikohet me Emën,   Flaubert-i shpesh e tall me ëndrrat e saj romantike dhe shijen e saj në letërsi. Saktësia e pohimit të supozuar të Flaubert-it se "Madame Bovary, c'est moi" ("Zonja Bovari jam unë") është vënë në dyshim.  Në letrat e tij, ai e distancoi veten nga ndjenjat në roman. Tek Edma Roger des Genettes, ai shkroi, "Tout ce que j'aime n'y est pas" ("gjithçka që unë dua nuk është aty") dhe tek Marie-Sophie Leroyer de Chantepie, "je n'y ai rien mis ni de mes sentiments ni de mon existence" ("nuk kam përdorur asgjë nga ndjenjat e mia ose nga jeta ime").

*Madame Bovary* është parë si një koment mbi borgjezinë, budallallëkun e aspiratave që nuk mund të realizohen kurrë ose besimin në vlefshmërinë e një kulture personale të vetëkënaqur dhe të mashtruar, e cila është e lidhur me periudhën e Flaubert-it, veçanërisht gjatë mbretërimit të Louis Philippe-it, kur klasa e mesme u rrit dhe u bë më e identifikueshme në kontrast me klasën punëtore dhe aristokracinë. Flaubert-i e urrente borgjezinë. Në Fjalorin e Ideve të Marrë të tij, borgjezia karakterizohet nga sipërfaqësia intelektuale dhe shpirtërore, ambicia e egër, kultura e cekët, dashuria për gjërat materiale, lakmia dhe mbi të gjitha, përsëritja pa mend e ndjenjave dhe besimeve. 

Për Vargas Llosën, "Drama e Emës është hendeku mes iluzionit dhe realitetit, distanca mes dëshirës dhe realizimit të saj" dhe tregon "shenjat e para të alientimit që një shekull më vonë do të kapin burrat dhe gratë në shoqëritë industriale." 

## Rëndësia dhe pritja letrare 
I njohur prej kohësh si një nga romanet më të mëdha, libri është përshkruar si një vepër "e përsosur" fiksioni. Henry James shkroi: "*Zonja Bovari* ka një përsosmëri që jo vetëm e shënon atë, por që e bën atë të dalë pothuajse vetëm: ajo qëndron me një siguri të papërsëritshme që si ngacmon ashtu edhe sfidon gjykimin." Marcel Proust vlerësoi "pastërtinë gramatikore" të stilit të Flaubert-it, ndërsa Vladimir Nabokov tha se "stilistikisht është proza që bën atë që poezia duhet të bëjë."  Po ashtu, në parathënien e tij për romanin *Shakaja*, Milan Kundera shkroi: "jo deri në veprën e Flaubert-it proza humbi stigmat e inferioritetit estetik. Që nga *Zonja Bovari*, arti i romanit është konsideruar i barabartë me artin e poezisë." Giorgio de Chirico tha se sipas mendimit të tij "nga këndvështrimi narrativ, libri më i përsosur është *Zonja Bovari* nga Flaubert-i." Julian Barnes e quajti atë romanin më të mirë që është shkruar ndonjëherë.

Romani eksemplifikon tendencën e realizmit, gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë, për t’u bërë gjithnjë e më psikologjik, i shqetësuar për përfaqësimin e saktë të mendimeve dhe emocioneve, më shumë se sa të gjërave të jashtme. Kështu, ai paraprin veprën e romancierëve modernistë Marcel Proust, Virginia Woolf dhe James Joyce.

Libri ishte kontroversial pas publikimit të tij: përmbajtja e tij skandaloze çoi në një gjyq për pafytyrësinë vitin 1857. Flaubert u shpall i pafajshëm. *Le Figaro* ishte negativ ndaj veprës. Ata deklaruan, "Zoti Flaubert nuk është një shkrimtar."

## Shih edhe 
* *Unë nuk jam Zonja Bovari* (titulluar fillimisht *Unë nuk jam Pan Jinlian*)
* *Orgjia e Përjetshme*
* Helmimi me arsenik
* Delphine Delamare

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Madame Bovary në Standard Ebooks
* Dorëshrkimi origjinal nga Project Gutenberg
* Madame Bovary në LibriVox (libër audio në domenin publik)
* Les manuscrits de *Madame Bovary*  – Faqe interneti me imazhe dhe transkriptime të dorëshkrimeve origjinale të Flaubert-it, plus 4500 faqe materiale të fshira/censuruara
* *Madame Bovary*, përshtatje me 13 pjesë e Globe Radio, transmetuar në NPR Playhouse në fund të viteve 1980.
* *Madame Bovary*, varianti audio 20x20px 
* *Madame Bovary*  (varianti origjinal) me mbi 7500 shënime në anglisht në Tailored Texts
* Madame Bovary, diskutim në BBC Radio 4 me Andy Martin, Mary Orr dhe Robert Gildea (*In Our Time*, 12 korrik 2007)