Triballët

parapamje|300x300px| Zona Triballiane.
**Triballët** (Triballi) ishin një fis i lashtë territori i të cilit ishte rreth fushave të Kosovës   pjesa veriore e Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë perëndimore, në *Angrus* dhe *Brongus*  ( *Morava Jugore dhe* Perëndimore) dhe lumi Iskar, përafërsisht e përqendruar aty ku janë bashkuar Serbia dhe Bullgaria.  

## Përmbledhje 
Në vitin 424 para Krishtit, ata u sulmuan nga Sitalkes, mbreti i Odrysave, i cili u mund dhe humbi jetën në betejë.  Ata u shtynë në lindje nga Autariatët, një fis ilir; por që data e kësaj ngjarje është e pasigurt. 

Në vitin 376 para Krishtit, një grup i madh i Triballëve nën mbretin Hales kaloi malin Haemus dhe përparoi deri në Abdera ; ku ata ata kishin mbështetje edhe nga Maroneia dhe përgatiteshin për të rrethuar qytetin kur Chabrias u shfaq në bregdet, me flotën athinase,  dhe organizoi një pajtim. 

Në vitin 339 para Krishtit, kur Filipi II i Maqedonisë po kthehej nga ekspedita e tij kundër Scythianëve, Triballët refuzuan ta lejojë atë të kalojë Haemus nëse nuk marrin një pjesë të plaçkës. Armiqësitë u zhvilluan, në të cilat Filipi u mund  dhe u plagos nga një shtizë në kofshën e tij të djathtë, por Triballët duket se më në fund ishin nënshtruar prej tij.  

Pas vdekjes së Filipit, Aleksandri i Madh kaloi nëpër tokat e Odrysianëve në vitin 335-334 para Krishtit, kaloi vargjet Haemus dhe pas tre betejash (Beteja e Haemusit, Beteja në Lumin Lyginus, Beteja në Ishullin Peuce) i mposhti dhe i përzuri Triballianët në kryqëzimin e Lyginës në Danub.  3,000 Triballë u vranë, pjesa tjetër iku. Mbreti i tyre Syrmus (i njëjti emër me Roman Sirmium ) u strehua në ishullin Danubian të Peukës, ku shumica e mbetjeve të trakëve të mundur u internuan. Sulmet e suksesshme maqedonase terrorizuan fiset rreth Danubit; fiset autonome trake dërguan haraç për paqen, Aleksandri ishte i kënaqur me operacionet e tij dhe pranoi paqen për shkak të luftërave të tij më të mëdha në Azi.

Ata u sulmuan edhe nga Autariatët dhe Keltët në vitin 295 para Krishtit. 

Dënimi i vendosur nga Ptolemeu Keraunos mbi Getae, megjithatë, i shtyu Triballët të padisin për paqen. Rreth vitit 279 pes, një mori Gaulësh ( Scordiskë  ) nën komandën e Cerethrius mundi Triballët me një ushtri prej 3000 kalorësish dhe 15,000 ushtarë këmbësorë. Humbja e shtyu Triballëi më tej në lindje.  Sidoqoftë, ata vazhduan t'u shkaktojnë telashe qeveritarëve romakë të Maqedonisë  për pesëdhjetë vjet (135&nbsp;pes – 84&nbsp;pes.).

Fisi ilir Dardanët u vendosën në jugperëndim të zonës së Triballëve në vitin 87 para Krishtit. Emrat e vendeve trake i mbijetojnë romanizimit të rajonit. 

Plini Plaku (23-79 pas Krishtit) i regjistron ata si një nga fiset e Moesisë. 

Në kohën e Ptolemeut (90–168 pas Krishtit), territori i tyre ishte i kufizuar në rrethin midis lumenjve Ciabrus ( Tzibritza ) dhe Utus ( Vit ), pjesë e asaj që tani është Bullgaria ; qyteti kryesor i tyre ishte Eskusi. 

Nën Tiberius, përmendet Triballia në Moesia; dhe Perandori Maximinus Thrax (mbretëroi 235–237) kishte qenë komandant i një skuadrile të Triballëve. Emri përmendet për herë të fundit gjatë sundimit të Dioklecianit, i cili daton nga një letër nga *Triballis* .  

Marin Barleti (1450–1513), shkroi në biografinë e tij për Skënderbeun (botuar midis viteve 1508–10), se babai i nënës së Skënderbeut Voisava ishte një "fisnik triball" ( *pater nobilissimus Triballorum princeps* ).  Në një kapitull tjetër, kur fliste për banorët e Dibrës së Epërme që mbronin Svetigradin, ai i quan ata "bullgarë ose triballë" ( *Bulgari sive Tribali banor* ). 

Me fillimin e Kryengritjes së Parë Serbe, Parlamenti miratoi stemën serbe në vitin 1805, vula e tyre zyrtare përshkruante emblemat heraldike të Serbisë dhe Tribalisë. 

Edhe pse të dy emrat u përdorën si sinonime nga disa burime bizantine dhe trashëgimi të caktuara heraldike, historiografia zyrtare serbe nuk i barazon serbët dhe triballët, as nuk fabrikon një vazhdimësi kulturore midis të dyjave. 

Në Rumani, "Tribalia" i referohet rajonit të Luginës së Timokut të ndarë midis Serbisë dhe Bullgarisë në të cilën jeton një popullsi vllahe. 

Gjetjet arkeologjike dëshmojnë se triballët banonin në rajonin e Luginës së Moravës ( Morava e Madhe dhe Morava e Jugut ) në Epokën e Hekurit. 

* Në vitin 2005, disa varre ndoshta triballe u gjetën në Kodrën e Hisarit në Leskovac, Serbia juglindore. 
* Në qershor 2008, një varr tribalësh u gjet së bashku me qeramikën (urna) në Požarevac, në Serbinë qendrore-lindore. 
* Një varr tribalësh u zbulua edhe në Ljuljaci, në perëndim të Kragujevac, Serbia qendrore. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Dardania
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* Bouzek, J. and Ondřejová, I., 1990. The Rogozen treasure and the art of the Triballoi. Eirene, 27, pp.&nbsp;81–91.
* 
* 

## Referime