Gryka e Rugovës

**Kanioni i Rugovës** ose **Gryka e Rugovës**  është një kanion afër Pejës në Perëndim të Kosovës, në Bjeshkët e Nemuna, në afërsi të kufirit me Malin e Zi. Me një gjatësi prej  dhe thellësi prej 1,000 metra, Rugova konsiderohet të jetë një nga kanionët më të gjata dhe më të thella të Evropës.Ajo është krijuar nga erozioni ujit dhe tërheqja e akullnajave në Pejë. Lumbardhi i Pejës-Bistrica kalon përmes kanionit.

Në 1985, Kanioni i Rugovës ishte shpallur një monument i mbrojtur i trashëgimisë natyrore për shkak të vlerave gjeologjike, hidrologjike, speleologjike dhe botanike të saj, si dhe për peizazhin e saj mbresëlënës .

## Gjeografia 
Kanioni fillon të ngushtohet rreth tre kilometra larg Pejës dhe vazhdon të ngushtohet për gjashtë kilometrat e ardhshme, duke krijuar kështu një luginë të madhe në të cilën rrjedh lumi Bistrica e Pejës. Ajo ngushtohet sërish në një derdhje përgjatë rrugës perëndimore të rajonit që lidh Kosovën me Malin e Zi . Thellësia mesatare e luginës është 650-1000 metra. Kanioni është i banuar në anën e saj lindore dhe në anën e saj perëndimore gjatë muajve të verës.

Ka pak ujëvara dhe shumë burime uji, siç është *Uji i Zi* dhe *Kroi i km-5*. Në kilometrin e gjashtë të kanionit ka një ujëvarë 25 metër të lartë që buron nga shkëmbinjtë në anën e saj jugore dhe bie në lumë. Qindra shpella janë ende për tu hulumtuar në grykë, me shumicën e tyre ende të pa eksploruara. Shpella të njohura përfshijnë *Gryka e Madhe* (e cila është eksploruar rreth 11&nbsp;km), *Shpella e Karamakazit* dhe *Shpella e Kallabes* (ku janë zbuluar mbetjet arkeologjike të njerëzve të lashtë). Një urë harkore e njohur lidh kanionin, para së cilës është një shkëmb me një vizatim të një atleti që mendohet të jetë nga periudha pellazge .
### Gryka e Madhe 
**Gryka e Madhe** ndodhet në kilometrin e 8-të të Grykës së Rugovës, në anën e majtë, rreth 60 m mbi lumin Lumbardh, në lartësi 637 m. Hulumtimi në këtë shpellë ka filluar në vitin 1993, kur u zbulua nga speleologët sllovak të cilët po udhëtonin për në Maqedoni përmes Grykës së Rugovës. Megjithatë, shpella ishte e njohur gjatë kohë para kësaj për banorët vendas. Është identifikuar se korridoret e shpellës janë në profil oval, dhe ka karakterin e një kanion të vazhdueshme të nëndheshme me mure të larta. Nivelet më të larta të shpellës nuk kanë sedimente, ndërsa nivelet më të ulëta përmbajnë  shkëmbinj të mëdhenj në rrethore formë. Pesë nivelet e shpellës deri më tani janë hulumtuar. I pari është në nivelin e lumit, e cila është 66 metra i thellë duke filluar nga hyrja e saj. Sedimente me ngjyra të ndryshme janë identifikuar në këtë nivel. Për shkak të terrenit saj të ashpër dhe me rrezik të lartë për njerëzit të hyjnë brenda, shpella rrallë vizitohet dhe është në gjendje të mirë. Ekipet e ndryshme të ekspertëve nga Sllovakia, Bullgaria, OJQ "Aragonite" dhe AKMM kanë hulumtuar shpellën .

## Galeria 

File:The Rugova Canyon II.jpg|Kanioni i Rugovës
File:Rugove (7).JPG|Ura mbi lumin
File:Standing above Guri Shpuem.jpg|The cliff of Lugu i Shkodres in Rugova Gorge
File:Gryka e Rugoves.JPG|Rrugë në Grykën e Rugovës
File:Rugove (3).JPG|Lumi Lumbardh
File:Gryka e rugovës.JPG|Rrugë në Grykën e Rugovës
File:Gryka e rugoves, Kosovë.JPG|Rrugë në shkëmbijtë e Grykës së Rugovës
File:Passaway at Rocky Rugova Gorge, Peja.jpg|Rrugë në Grykën e Rugovës
File:Green Rugova Gorge.jpg|Gjelbërim në Rugova Canyon
File:Rruga Pejë - Çakorr.JPG|Rruga
File:A Tunel.JPG|Tuneli nën shkëmbinjtë
File:Rugovë (21).jpg|Ura mbi lumin
File:Peja with Rugova.jpg|Peja, dhe hyrja e kanionit
Ujëvarë nga Rugova.JPG|Ujëvara në kilometrin e pestë
File:Ujëvara e Rugovës.JPG|Ujëvara në kilometrin e gjashtë
File:Kanioni i grykës së Rugovës.JPG|Kanioni i Rugovës
File:Rugovë (1).jpg|Rugova
File:Rugova waters.jpg|Rugova
File:Canyon Rugove Image.jpg|Kanioni i Rugovës

## Shih edhe 
*Rugova (rajon)
*Ura në grykën e Rugovës

## Referime