Çerkezia

parapamje|280px|Çerkesia më 1750
**Çerkesia** ose **Çirkezia** (Adigjisht: Адыгэ Хэку, Адыгей, romanizuar: *Adıgə Xəku*, *Adıgey*; Rusisht: Черкесия) ishte një vend dhe rajon historik në Kaukazin e Veriut përgjatë bregut verilindor të Detit të Zi. Ajo u shkatërrua pas Luftës Ruso-Çerkeze (1763–1864) ndërsa 90% e popullit çerkez u masakruan dhe u migruan nga rajoni në gjenocidit çerkez.

Çerkezët gjithashtu dominuan në veri të lumit Kuban në mesjetën e hershme dhe të lashtë, por me sulmet e Perandorisë Mongole, Hordhisë së Artë dhe Hanllëkut të Krimesë, ata u tërhoqën në jug të Kuban, nga Gadishulli Taman në Osetinë e Veriut. Gjatë epokës mesjetare, zotërit çerkezë nënshtruan dhe vasalizuan fqinjët karaçak-balkarë dhe osete. Termi Çerkesia përdoret gjithashtu si emër kolektiv i shteteve çerkeze të vendosura në territorin çerkez.

Megjithëse Çerkesia është atdheu origjinal i popullit çerkez, sot shumica e çerkezëve jetojnë në mërgim.

## Emri
Emri Çerkesia është një latinizim i *Cherkess*, emri turkik për popullin adigje. Ky latinizim u shfaq për herë të parë në shekullin e 15-të me tregtarët dhe udhëtarët gjenovezë mesjetarë në Çerkesi. Emri *Cherkess* është aplikuar tradicionalisht në Adigje nga popujt fqinjë turkik (kryesisht tatarët e Krimesë dhe turqit).

## Gjeografia 
Çerkesia ishte e vendosur në Evropën Lindore, në veri të Azisë Perëndimore, pranë bregdetit verilindor të Detit të Zi. Para pushtimit rus të Kaukazit (1763–1864), ajo mbuloi të gjithë pllajën pjellore dhe stepën e rajonit veriperëndimor të Kaukazit, me një popullsi të vlerësuar prej 1 milion.

Diapazoni i madh historik i Çerkesisë shtrihej nga Gadishulli Taman në perëndim, deri në qytetin Mozdok në Osetinë e Veriut–Alania të sotshme në lindje. Historikisht, Çerkezia mbulonte gjysmën jugore të krahinës së sotme të Krasnodar Krai, Republikës së Adigeas, Karaçaj-Çerkesisë, Kabardino-Ballkarisë dhe pjesëve të Osetisë së Veriut–Alania dhe Stavropol Krai, të kufizuara nga lumi Kuban në veri i cili e ndau atë nga Perandoria Ruse.

Në bregdetin e Detit të Zi klima është e ngrohtë dhe e lagësht, ndërsa është e moderuar në ultësira dhe më e freskët në malësi. Pjesa më e madhe e Çerkesisë është pa acar për më shumë se gjysmën e vitit. Ka livadhe stepash në fusha, pyje ahu dhe lisi në ultësirë, dhe pyje me pisha dhe livadhe alpine në male.

Soçi konsiderohet nga shumë çerkezë si kryeqyteti i tyre tradicional. Sipas çerkezëve, fshati Olimpik Dimëror 2014 është ndërtuar në një zonë të varreve masive të çerkezëve pas disfatës së tyre nga rusët në vitin 1864.

## Popullsia 
Ekzistojnë dymbëdhjetë princëritë historike adigje ose fise të Çerkesisë (tre demokratike dhe nëntë aristokrate); Abzahët, Besleney, Bzhedugët, Hatuqwai, Kabardianët, Mamhegët, Natuhajët, Shapsugët, Çemirgojët, Ubihitët, Yegeruqwai dhe Zhaney.

Sot, rreth 700,000 çerkezë mbeten në Çerkezinë historike në Rusinë e sotme. Sipas regjistrimit rus më 2010, 718,727 Çerkez, nga të cilët 516,826 janë Kabardian, 124,835 janë adigje, 73,184 janë *Cherkess* dhe 3,882 Shapsugë. Popullsia më e madhe çerkeze banon në Turqi (1,400,000 - 6,000,000 baorë). Një popullatë çerkeze ekziston gjithashtu në vende të tjera, duke përfshirë Kosovën.

## Referime