Turizmi në Mal të Zi

**Turizmi në Mal të Zi** është një veprimtari ekonomike e cila dekadave dhe viteve të fundit ka përjetuar një rritje të vazhdueshme.  Kështu p.sh. në vitin 2007, mbi një milion turistë vizituan Malin e Zi, duke bërë rreth 7.3 milion fjetje (23% rritje, krahasuar me 2006). Kjo përbënte rreth 480 milionë euro të ardhura nga turizmi në vitin 2007 (39% rritje, krahasuar me vitin e kaluar).  Në vitin 2015, turizmi realizoi mbi 1.7 milionë të ardhura, me një rritje të mëtejshme në vitin 2016.  Në të njëjtin vit, qyteti bregdetar i Kotorrit u emërua qyteti më i mirë për t'u vizituar nga Lonely Planet,  ndërsa vetë vendi përfshihet vazhdimisht në top listat turistike. Me një total prej 1.8 milionë vizitorësh në vitin 2016, kombi u bë vendi i 36-të (nga 47 shtete) më të popullorizuara për të udhëtuar në Evropë.  Mali i Zi u vizitua më tej nga mbi 2 milionë turistë në vitin 2017. Qeveria synon tërheqjen e investimeve Greenfield, të cilat duhet të shfrytëzojnë sa më mirë pjesët e pazhvilluara të bregdetit, si Plazhi i Jazit, Plazhi i Madh i Ulqini, Ada e Bunës dhe Bularica .

Mali i Zi mund të paraqitet si një destinacion që ofron një sërë atraksionesh dhe turizmi gjatë gjithë vitit është i mundur duke publikuar veçoritë e tij të ndryshme. Prandaj, Masterplani i Turizmit i Malit të Zi po hap gjithashtu rrugën për një program kombëtar zhvillimi për turizmin e bazuar në natyrë, veçanërisht ecja në këmbë dhe çiklizëm, me infrastrukturë dhe shërbime të reja. Realizimi i një programi 3-vjeçar filloi në vitin 2007. Mali i Zi ka dy vende të Trashëgimisë Botërore dhe dy të tjera të përbashkëta me vende të tjera. 

## Pikat kryesore të interesit 
### Rajoni bregdetar 
**Rajoni i Bregut të Veriut**

Ky rajon i shquar bregdetar është me interes parësor për turistët në Mal të Zi. Bregdeti malazez i Adriatikut është 295&nbsp;km i gjatë, me 72&nbsp;km plazhe, dhe me shumë qytete të lashta të ruajtura mirë. Tërheqjet kryesore përgjatë bregdetit verior janë:

* Qyteti i vjetër Herceg Novi
* Manastiri Savina me pamje nga hyrja e Gjirit të Kotorrit
* Qyteti i vjetër i Kotorrit, i listuar në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s
* Gryka e Kotorrit (Boka Kotorska) (Gjiri i Kotorrit), me qytetin e vogël antik të Perastit
* Porto Montenegro – Marina e jahteve luksoze në Tivat (i vetmi qytet në bregdetin malazez që ka aeroport)
* Qyteti i vjetër i Budvës, një qytet i vjetër i ruajtur mirë
* Shën Stefani (Sveti Stefan), një fshat i vogël ishull i kthyer në një hotel luksoz
* Qyteti Petrovac afër Budvës

Skeda:Budva - panoramio.jpg|Budva
Skeda:Savina Montenegro-13.JPG|Manastiri i Savinës
Skeda:Sveti Stefan (06).jpg|Sveti Stefan
Skeda:20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg|Kotorri
**Rajoni i Bregut Jugor**

Rajoni i Bregut Jugor të Malit të Zi konsiderohet si një nga "zbulimet" e reja të mëdha mes turistëve botërorë. Në janar 2010, The New York Times e renditi rajonin e Ulqinit të Bregut Jugor të Malit të Zi, duke përfshirë Plazhën e Madhe të Ulqinit, Adën e Bunës dhe Hotelin Mediteran të Ulqinit, si ndër "31 vendet më të mira për të vizituar në vitin 2010" si pjesë e një renditjeje mbarëbotërore të destinacioneve turistike https://www.nytimes.com/2010/01/10/travel/10places.html?pagewanted=2&ref=travel

Rajoni i Bregdetit Jugor, me qendër në Ulqin, është pjesërisht i popullarizuar për shkak të plazheve me rërë të "Flamurit Blu", aktiviteteve eko-aventurore, qyteteve-kështjellave antike dhe jetës së gjallë të natës. Këto destinacione përfshijnë:

* Kalaja e Ulqinit me betejat e tij të spikatura dhe muret ciklopike, jetën e gjallë të natës dhe bregun buzë detit, dhe shtëpia e plazhit më të gjatë të pacenuar të Malit të Zi, Plazha e Madhe e Ulqinit.
* Qyteti i vjetër i Tivarit, Mali i Zi me "muzeun e tij të gjallë" në Stari Bar.
* Ada e Bunës në jug të vijës bregdetare të Malit të Zi, me peshkimin e saj të famshëm të freskët të përditshëm të paraqitur në restorantet e zonës me ushqim deti buzë lumit.16&nbsp;km nga Ulqini .
* Zona e madhe ujore dhe rezervat e kafshëve të egra Liqeni i Shkodrës në Kriporat e Ulqinit, një nga vendet më të mëdha të foleve në kontinentin evropian për shpendët shtegtarë.
* Plazhi me guralecë dhe ullishte masive në Valdanos.
* Plazhi, shpellat e detit dhe rrëshira e pishës në ajër në Plazhin e Zonjave të Ulqinit, që prej brezash vendasit e kanë njohur premtojnë kura për infertilitetin dhe sëmundje të tjera.
* I vetmi port me ujë të thellë dhe port tregtar në Mal të Zi, në Tivar (Bar) .
* Plazhe, kështjella dhe fshatra në Liqenin e Shkodrës

Skeda:Panorama of Ulcinj in Montenegro (2).jpg|Qyteti i Vjetër i Ulqinit
Skeda:Ada Bojana, stredisko hnuti nudistu.jpg|Ada e Bunës
Skeda:The wall of Stari Bar.jpg|Tivari i Vjetër
Skeda:The Rumija Mountain and the Skadar Lake.jpg|Rumija dhe Liqeni i Shkodrës

### Rajoni Verior 
Rajoni Verior është qendra e turizmit malor malazez. Ajo ka vendpushimet e skive, dhe është e njohur për natyrën e saj të paprekur. E gjithë zona e malit Durmitor dhe kanioni i lumit Tara mbrohet si park kombëtar dhe renditet në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s.

Destinacionet në veri:

* Qyteti i Plavës dhe maja e vizitorëve 2211 m mbi nivelin e detit (maja e malit) mbi Plavë. Pamje e mrekullueshme panoramike e maleve të Shqipërisë, Kosovës, Serbisë dhe Malit të Zi. Përgjatë majës së Bogiçevicës 2533 m dhe majës së Kolatës së Keqe 2535 m e cila është maja më e lartë në Mal të Zi. Xhamia Sultanija e fundit e llojit të saj në Ballkan. Liqeni i Plavës është liqeni më i madh akullnajor në Mal të Zi, dhe është gjithashtu atraksioni më i njohur turistik në zonë. Kulla Redzepagiqëve është objekti më i vjetër dhe më interesant i mbrojtjes dhe strehimit në qytetin e Plavës. Është ndërtuar në vitin 1671. Kulla tani pret koleksionin lokal etnografik me më shumë se 2000 ekspozita të cilat arrijnë nga mesjeta deri në ditët e sotme. Liqeni i Hridit njihet nga vendasit si Liqeni i Zanave dhe liqeni i lumturisë, është 1970 m mbi nivelin e detit dhe është liqeni më i lartë i Alpeve Shqiptare dhe Malit të Zi. Një not freskues më i mirë në korrik dhe gusht dhe i paarritshëm me automjete. Burimet e Ali-Pashës (Ali Pashini Izvori) është një nga atraksionet primare në Parkun Kombëtar Prokletije. Lumi është formuar drejtpërdrejt nga shpërthimi i tokës, nga burimet e shumta të vogla, disa kilometra nga Gucia . Ka shumë fshatra etnikë (Etno Selo) për të shijuar ushqimin tradicional, terapinë bimore dhe hipur në kalë.

* Qyteti i Plevlës me stemën e urës Gjurgjeviq mbi Tarën në lumin Tara (lumin), kanioni më i madh në Evropë, kanioni i dytë më i thellë në botë dhe kanioni më i bukur në botë për sa i përket mjedisit natyror. Kanioni është i njohur për tërheqjen e burimeve të panumërta të shpejta nga shkëmbinjtë e gjatë rafting .
* Zinxhiri malor i trefishtë i Lubishnjës dhe vargu malor pyjor më i madh në Mal të Zi me qendër në fshatin Bobovo. Sandica Ubo fshati historik në shkëmbinjtë e lumit Tara është pjesë e Parkut Kombëtar Durmitor . Ngjitja, ecja në këmbë, fotografimi i zonave pyjore të bukura jorealiste është një praktikë turistike. Habitati i kuajve të egër ndodhet në fushën e Kuajve në Lubishnjës. Produktet e qumështit dhe ushqimet organike prodhohen nga fermerët vendas.
* Komuna S. . . Vendi arkeologjik Komini Plevla nga periudha romake zbuluar nga arkeologu Arthur Evans .
* Muzeu i Trashëgimisë së Plevlës më përfaqësues dhe më i pasur në Mal të Zi me një pjesë unike të kupës së kafazit .
* Manastiri i Trinisë së Shenjtë pranë Plevlës është i famshëm si një vend pelegrinazhi i njohur si një manastir për të cilin një vëllazëri shumë e famshme mesjetare iluministe ka ruajtur skeptrin e peshkopit dhe një sënduk me ura të shenjta të njërës dorë të Shën Savës për shekuj me radhë të cilat u zhvendosën në Kishën e Shën Savës .
* Xhamia e Husein-pashës në Plevle me arabeskën e famshme artistike blu në tavanin e kupolës më të lartë të xhamisë dhe me minaren më të lartë (42 m) në Ballkan.
* Kompleksi monumental memorial kushtuar luftëtarëve partizanë të vrarë gjatë Betejës së Plevlës, monumenti më i lartë i lëvizjes antifashiste në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë .
* Monumenti përkujtimor kushtuar themelimit të Brigatës Garibaldi i formuar në luginën e fshatit Mrzovici pranë Plevlës u hap me një ceremoni me respekt nga presidenti italian Sandro Pertini .

Skeda:Tara River Canyon (3).JPG |Kanioni i Tarës
Skeda:Montenegro Tara bridge.JPG|Ura Gjurgjeviça Tara
Skeda:Piva.river.JPG | Kanioni i Pivës
Skeda:Manastir Piva 2.jpg|Manastiri i Pivës
Skeda:Zaseok Jovići i Božovići u Bobovu.jpg|Katuni Jovici dhe Bozovici në Bobovë
Skeda:Џамија Султанија Плав.JPG|Xhamia Sulltania në Plavë

* Qyteti i Zhabjakut në malin Durmitor, destinacioni më popullor i turizmit malor në Mal të Zi 
* Qyteti i Kolashinit, një tjetër destinacion turistik, pranë parkut kombëtar Biogradska Gora, malit Bjelasica dhe vendpushimit të skive Bjelasica

* Biogradska Gora, me Liqenin Biogradsko, një park kombëtar dhe pyll të virgjër të paprekur.

Skeda:Biogradska gora - National Park, the oldest protected natural resource in Montenegro 01.jpg|Parku Kombëtar Biogradska Gora
Skeda:Durmitor - Bobotov kuk.jpg|Parku Kombëtar Durmitor
Skeda:Jezerski Vrh (2694) sa Karanfila (2480).jpg|Parku Kombëtar Alpet Shqiptare
Skeda:Trnovacko jezero.jpg|Liqeni i Tërnovaçkos

### Rajoni qendror 
Edhe pse është zona më e dendur e populluar e Malit të Zi, rajoni qendror ka më pak atraksione turistike. Vendet më të shquara janë:

* Manastiri i Ostrogut, një vend pelegrinazhi ortodoks
* Mbetjet arkeologjike të Dukles ( Doclea ) nga koha romake jashtë Podgoricës
* Cetinje kryeqyteti i vjetër mbretëror i Malit të Zi
* Mali Lovćen, parku kombëtar dhe mauzoleumi i Petar II Petrović-Njegosh kanë pamje nga zona përreth

Skeda:Monasterio de Ostrog, Montenegro, 2014-04-14, DD 14.JPG|Manastiri i Ostrogut
Skeda:Montenegro 1 (35783841882).jpg|Parku Kombëtar i Liqenit të Shkodrës
Skeda:Lovćen national park, Primorska Planinarska Transverzala, Montenegro 107.jpg|Parku Kombëtar Lovćen
Skeda:Mavzolej na lovcheni.jpg|Mauzoleumi i Njegoshit

* Manastiri i Cetinjes ndodhet në kryeqytetin e vjetër mbretëror të Cetinjes dhe selia e Mitropolitit të Malit të Zi
* Kanioni i Moraçës
* Manastiri i Moraçës me pamje nga Kanioni i Moraçës
* Podgorica kryeqyteti i vendit

Skeda:Monastero di cetinje, 01.JPG|Manastiri i Cetinjes
Skeda:Río Moraca, norte de Podgorica, Montenegro, 2014-04-14, DD 09.JPG|Kanioni i Moraçës
Skeda:Manastir Moraca.jpg|Manastiri i Moraçës
Skeda:PodgoricaOverview.jpg|Podgorica

## Plazhet 
Gjatësia e vijës bregdetare të Malit të Zi është 293&nbsp;km. Ka 73&nbsp;km plazhe, ka mbi 120 plazhe të tilla. Ka stile të ndryshme plazhi nga rëra në guralecë me gjatësi të ndryshme.

**Ulqini**

Riviera e Ulqinit ka një vijë bregdetare që është 32&nbsp;km e gjatë. Ka më shumë se 10 plazhe. Ada e Bunës është një ishull lumor. Është në formë trekëndëshi me detin nga njëra anë. Plazhi është me rërë dhe i gjatë. Plazhi i Madh i Ulqinit është plazhi më i gjatë në Mal të Zi, një nga plazhet më të ngrohta dhe më të bukura në Detin Adriatik . Është 12&nbsp;km i gjatë dhe është i mbuluar me rërë. Është shumë i cekët. Plazhi i vogël i qytetit është i njëjtë me Plazhin e Madh, por nuk është aq i gjatë. Valdanos është liman i vogël me plazh me guralecë dhe florë të bukur rreth tij.

**Tivari**

Riviera e Tivarit është 44&nbsp;km i gjatë dhe ka 9&nbsp;km plazhe. Ka më shumë se 20 plazhe, por Bari ka 2 plazhe buzë liqenit. Plazhi kryesor në Bar është Pzhi Sutomore. eshte 1&nbsp;km i gjatë dhe është i mbuluar me rërë. Plazhi Canj është 1&nbsp;km i gjatë dhe është një vend turistik. Plazhi është i mbuluar me rërë të imët, por fundi i detit është i mbuluar me guralecë të rrumbullakët shkëmbor. Plazhi i Mbretëreshës është shumë afër Canjit, por mund të afrohet vetëm nga deti. Plazhi i kuq është specifik sepse është i mbuluar me guralecë të rrumbullakët të kuq dhe pamja prej tij është e jashtëzakonshme. Plazhi i Zukotrlicës është mbi 1&nbsp;km i gjatë dhe është afër qytetit. Ajo është e mbuluar me guralecë të bardhë dhe në sfond është një pyll i vogël i bukur me pisha. Plazhi Utjeha quhet ndryshe edhe “Gjiri i Ullirit”, sepse në sfond ka qindra ullinj. Është i mbuluar me guralecë dhe është shumë i kthjellët. Në liqen ka dy plazhe: Pjesacac dhe Murici. Ato janë të mbuluara me guralecë. Pamja prej andej në Liqenin e Shkodrës është e mahnitshme.

**Budva**

Riviera e Budvës ka mbi 25 plazhe dhe ato janë destinacioni i preferuar për turistët në Mal të Zi. Plazhi më i gjatë është Plazhi i Jazit  që është 2.5&nbsp;km i gjatë dhe është me rërë. Plazhi Mogren ka guralecë të vegjël specifikë. Ai përbëhet nga dy plazhe të vogla dhe ato janë të lidhura me një tunel. Plazhi Slovenska është 1.5&nbsp;km i gjatë dhe është i mbuluar me rërë. Në sfond ka shumë hotele, restorante dhe parqe. Plazhi Becici është i gjatë dhe një nga më të bukurit në Mesdhe, është me rërë. Plazhi Milocer, plazhi i Mbretëreshës dhe plazhi i Sveti Stefanit janë plazhet më ekskluzive në Mal të Zi për shkak të rërës fantastike, florës dhe pamjes së mahnitshme në ishullin-hotel Sveti Stefan. Plazhi i Petrovacit është i qetë i gjatë dhe është i mbuluar me guralecë të vegjël të kuq. Atraksion i veçantë janë dy ishuj të vegjël dhe kështjella e vogël pranë plazhit. Plazhi i Bularicës është i mbuluar me rërë dhe është 2&nbsp;km i gjatë.

**Tivati**

Zona e Tivatit ka mbi 15 plazhe të vogla. Opatovo është plazh i gjatë rreth 200 m. dhe është me guralecë. Fari i vogël ndan plazhin në dy pjesë. Plazhi Plavi Horizonti është ndoshta më i famshmi dhe më i bukuri në Tivat. Është 300&nbsp;m i gjatë dhe i mbuluar me guralecë të vegjël të bardhë. Pranë Tivatit ka dy ishuj: Ishulli i Shën Markos dhe Ishulli i Luleve. Ata kanë plazhe shumë të bukura dhe tërheqëse.

**Kotorri**

Kjo është pjesa më e thellë e Grykës së Kotorrit, kështu që ka më pak plazhe. Ka rreth 10 plazhe të vogla. Plazhi i Morinjit është plazh shumë i bukur me guralecë me sfond dhe pamje të bukur nga gjiri. Plazhi Risan është një plazh i qetë, i gjatë dhe shkëmbor. Rahoveci është plazhi i preferuar në Kotorr. Është me guralecë dhe me shtëpi të vjetra prej guri në sfond. Tërsteno është një nga plazhet më të bukura me guralecë në Mal të Zi. Është 200&nbsp;m i gjatë me ujë të pastër dhe sfond natyror.

**Herceg Novi**

Riviera e Herceg Novit është 25 vjeç&nbsp;km e gjatë dhe ka mbi 20 plazhe. Plazhi Igalo është 1.5&nbsp;km i gjatë dhe me rërë. Plazhi i Trëndafilit është shkëmbor me sfond pyjor shumë të bukur. Plazhi Zanjic është një nga më të bukurit në Herceg Novi. Është 300&nbsp;m i gjatë dhe është i mbuluar me guralecë të bardhë.
Skeda:Kamenovo beach02.JPG|Kamenova në Rivierën e Budvës
Skeda:Radovici - Plavi horizonti.jpg|Plavi Horizonti në Tivat
Skeda:Jaz beach 11.jpg|Plazhi i Jazit
Skeda:Sveti Stefan Budva - panoramio.jpg|Sveti Stefan
Skeda:Herceg Novi beach.JPG|Herceg Novi
Skeda:Kraljičina plaža.jpg|Çanji
Skeda:Villa Miločer.jpg|Milocer në Rivierën e Budvës
Skeda:Budva-Muntenegru.plaja Mogren.jpg|Mogreni në Rivierën e Budvës

## Statistikat sipas vitit 
## Ardhjet dhe netët e turistëve sipas kombësisë 
Shumica e vizitorëve që erdhën në Mal të Zi të cilët qëndruan në akomodim të regjistruar erdhën nga vendet e mëposhtme: 

## Shih edhe 
* Ulqini
* Valdanosi
* Ada e Bunës
* Kalaja e Ulqinit
* Komuna e Ulqinit
* Ulqini i Vjetër (ishull)
* Plazhi i vogël (Ulqin)
* Plazhi i madh i Ulqinit
* Lista e plazheve në Ulqin
* Parqet kombëtare të Malit të Zi

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Udhëzues udhëtimi për  e Zi 
*    
* Faqja Zyrtare e Turizmit në Mal të Zi