Narkoshteti

parapamje|Udhëheqësi panamez Manuel Noriega, pas arrestimit të tij nga autoritetet amerikane.
**Narko-shteti**, i quajtur edhe **narko-kapitalizëm** ose **narko-ekonomi**, është një term politik dhe ekonomik që zbatohet për vendet ku të gjitha institucionet legjitime depërtohen nga fuqia dhe pasuria e tregtisë së paligjshme të drogës. Termi u përdor për herë të parë për të përshkruar Bolivinë pas grushtit të shtetit të vitit 1980 të Luis García Meza, i cili shihej se financohej kryesisht me ndihmën e trafikantëve të narkotikëve.

Termi shpesh shihet nga kritikët si i paqartë për shkak të diferencimit midis narko-shteteve. Përshkrimi i përgjithshëm do të përbëhej nga organizata të paligjshme që prodhojnë, transportojnë ose shesin drogë dhe mbajnë nën kontroll institucionet legjitime përmes forcës, ryshfetit ose shantazhit. Kjo situatë mund të lindë në forma të ndryshme. Për shembull, Kolumbia, ku bosi i drogës Pablo Escobar drejtoi Kartelin Medellín (i emëruar sipas vendit të tij të lindjes) gjatë pjesës më të madhe të viteve 1970 dhe 1980, duke prodhuar dhe trafikuar kokainë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Escobar arriti të merrte kontrollin e shumicës së forcave policore në Medellín dhe zonat përreth përmes ryshfetit dhe shtrëngimit, duke i lejuar atij të zgjeronte biznesin e tij të trafikimit të drogës.

Aktualisht, studiuesit argumentojnë se termi "narko-shtet" është tepër i thjeshtuar për shkak të rrjeteve themelore që drejtojnë organizatat e trafikimit të drogës. Për shembull, Karteli i Guadalajarës në Meksikë, i udhëhequr nga Miguel Ángel Félix Gallardo, i cili arriti të bashkojë disa familje të vogla të trafikimit të drogës në një kartel gjithëpërfshirës, ​​duke kontrolluar prodhimin e marijuanës në zonat rurale të Meksikës, ndërsa trafikonte kokainë kolumbiane në SHBA në të njëjtën kohë.

Me kalimin e kohës, tregu i kokainës u zgjerua në Evropë, duke çuar në zbulimin e rrugëve të reja nga Kolumbia përmes Brazilit ose Venezuelës dhe Afrikës Perëndimore. Këto rrugë të reja rezultuan më fitimprurëse dhe të suksesshme sesa transporti nga Amerika e Veriut dhe i shndërruan shtetet afrikane si Nigeria, Gana dhe më vonë Guinea-Bissau në narko-shtete të vërteta. Ndërsa kokaina transportohej përmes Afrikës Perëndimore, talebanët prodhuan opium në zonat rurale të Afganistanit duke përdorur të ardhurat për të financuar luftën e tyre guerile. Pavarësisht përpjekjeve amerikane dhe të NATO-s për të imponuar ligje mbi prodhimin e opiumit në Afganistan, qeveritë aktuale afgane në fillim të viteve 2000 e mbrojtën tregtinë e opiumit nga politikat e jashtme sa më shumë që të ishte e mundur. Që nga viti 2024, regjimi i Asadit në Siri konsiderohej si narko-shteti më i madh në botë, me një eksport global të Captagon të vlerësuar në 30-57 miliardë dollarë në vit. Të ardhurat nga eksportet e paligjshme të drogës përbënin rreth 90% të të ardhurave të regjimit të Asadit.

Diskutimet e vazhdueshme i ndajnë studiuesit në grupe të veçanta, duke pretenduar ose mohuar ngjashmërinë midis narko-shteteve dhe shteteve të dështuara. Në varësi të vetive që i atribuohen përkufizimit të një shteti të dështuar, përkufizimi është në përputhje me narko-shtetin. Ndërsa shumica e narko-shteteve tregojnë shenja të shkallës së lartë të korrupsionit, dhunës dhe vrasjeve, veti që i atribuohen edhe shteteve të dështuara, nuk është gjithmonë e qartë nëse dhuna mund të gjurmohet deri te trafikimi i drogës.

## Shiko edhe 
* Narkotikët
* Karteli i drogës
* Tregtia e paligjshme e drogës
* Krimi i organizuar

## Referime