Kisha e Zojës së Fitores (Valeta)

Kisha **Zoja e Fitores**, e njohur më parë si **Kisha e Shën Antonit Abati**,  ishte kisha dhe ndërtesa e parë e përfunduar në Valeta, Maltë. Në vitin 1566, pas Rrethimit të Madh të Maltës, Mjeshtri i Madh Jean Parisot de Valette dhe Urdhri i tij treguan interes për të ndërtuar një kishë në emër të Lindjes së Marisë si një formë falënderimi; ndërtimi u financua nga De Valette.

## Origjina 
Kisha u ndërtua për të përkujtuar fitoren e Kalorësve të Urdhrit të Shën Gjonit dhe Maltezëve mbi pushtuesit Osmanë në 8 Shtator 1565.  Ajo u ndërtua në vendin ku u mbajt një ceremoni fetare për të përuruar vendosjen e gurit të themelit të qytetit të ri të Valeta më 28 mars 1566. Një kishë u zgjodh si ndërtesa e parë për të shprehur mirënjohje. Jo vetëm që kisha është kushtuar Lindjes së Marisë por piktura titullore ndodhet prapa altarit kryesor gjithashtu dhe përshkruan lindjen e Zojës së Bekuar.

Grandmaster Jean Parisot de Valette financoi ndërtimin e ndërtesës. Ai vdiq nga ethet më 21 gusht 1568 dhe u varros në dhomën e nëndheshme të kishës. Sidoqoftë, kur u ndërtua bashkë-katedralja e Shën Gjonit, eshtrat e tij u transferuan atje.  

Në 1617, urdhri i Shën Gjonit zgjodhi këtë kishë si kishën e tyre famullitare. Kisha atëherë iu kushtua Shën Antonit Abatit . Në 1699, absida e kishës u zgjerua me urdhër të Mjeshtrit të Madh Ramon Perellos y Roccaful . Në 1716, artisti maltez Alessio Erardi u porosit nga Perellos të pikturonte kasafortën me skena elementare që portretizonin Jetën e Virgjëreshës; këto përfunduan për dy vjet. Në 1752, fasada, sakristi, kambanarja dhe shtëpia e priftit të famullisë u zgjeruan. Fasada mori një pamje të bukur barok. Fasada përfshin gjithashtu një bust bronzi të Papës Innocent XII .  Për më tepër, në pjesën e dytë të shekullit të 18-të, përveç altarëve kushtuar Shën Gjon Pagëzorit dhe Shën Palit, u ndërtuan edhe dy altarë të tjerë. 

Në 1837, kisha u bë Kisha e Garnizonit në Regjimentin Mbretëror Malta Fencible i cili më vonë u bë Artileria Mbretërore e Maltës . Përgjatë viteve, kisha përjetoi disa dëmtime si në strukturën e saj ashtu edhe në pikturat e saj. Më 23 Prill 1942, tavani i kishës u dëmtua si pasojë e një sulmi ajror që goditi Valetën e cila shkatërroi gjithashtu Shtëpinë e Operës Mbretërore aty pranë. 
majtas|parapamje|267x267px| Brendësia e kishës

## Vepra arti 
Kisha ka një numër thesarësh artistikë. Pikturat në secilin skaj mbi altar përshkruajnë Shën Antonin e Egjiptit dhe Shën Antonin e Padovës . Këto u sollën në Maltë në 1530 nga Kalorësit e Maltës pasi Perandori Charles V i dha ishullin Urdhrit të Shën Gjonit si bazë. Kisha gjithashtu përmban vepra nga Francesco Zahra, Ermenegildo Grech dhe Enrico Arnaux.

Në 1792, Admirali i Madh Venedikut Angelo Emo vdiq në Maltë. Ai dëshironte që zemra e tij të varroset në kishën Zoja e Fitores; një monument në emrin e tij nga skulptori maltez Vincenzo Dimech u ngrit në 1802. 

## Ditët e sotme 
djathtas|parapamje| brendësia
Në vitin 2000, besimi kombëtar i Maltës, Din l-Art Ħelwa, filloi një projekt të restaurimit së bashku me Projektin e Rehabilitimit të Valetës dhe Departamentin e Muzeve. Restaurimi u krye në çati, pjesët e fundit dhe një pjesë të kambanares, e cila u sponsorizua nga Computime. Restaurimi i jashtëm përfundoi deri në 2002; PricewaterhouseCoopers ishte një sponsor kryesor. Rinovimi i brendshëm filloi në 2004. Kisha është ende duke u restauruar dhe puna duhet të përfundojë deri në vitin 2016. 

Ndërtesa e kishës është e shënuar në Inventarin Kombëtar të Pronës Kulturore të Ishujve Maltezë . 

Kisha është e hapur për publikun falas.

## Referime