Urdhri ushtarak fetar

[parapamje|345px|Indikacione për praninë e urdhrave ushtarakë të lidhur me [Mbretëria e Jeruzalemit|Mbretërinë e Jeruzalemit dhe Tokën e Shenjtë gjatë Kryqëzatave (në gjermanisht).]]
**Urdhri ushtarak** (latinisht: *militaris ordo*) është një shoqëri fetare e krishterë e kalorësve. Urdhrat origjinale ushtarake ishin Kalorësit Tempullarë, Kalorësit Hospitaler, Urdhri i Shën Jakobit, Urdhri i Kalatravës dhe Kalorësit Teutonikë. Ato u ngritën në mesjetë në bashkëpunim me Kryqëzatat, si në Tokën e Shenjtë, në Baltik dhe në Gadishullin Iberik; anëtarët e tyre duke u përkushtuar për mbrojtjen e pelegrinëve dhe të krishterëve, si dhe mbrojtjen e shteteve kryqtare. Ata janë paraardhësit e urdhrave kalorësiakë.

Shumica e anëtarëve të urdhrave ushtarakë ishin laikë që bënin betime fetare, të tilla si varfëria, dëlirësia dhe bindja, sipas idealeve monastike. Urdhrat zotëronin shtëpi të quajtura komanderia në të gjithë Evropën dhe kishin një strukturë hierarkike të udhëheqjes me mjeshtrin e madh në krye.

Kalorësit Templarë, urdhrat më të mëdhenj dhe më me ndikim ushtarak, u shtypën në fillim të shekullit të katërmbëdhjetë; vetëm një pjesë e vogël e urdhrave u krijuan dhe u njohën më pas. Megjithatë, disa vazhduan më gjatë në funksionet e tyre origjinale, të tilla si Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës dhe Urdhri i Shën Gjonit, pasardhësit përkatës katolikë dhe protestantë të Kalorësve Hospitaler. Ato urdhra ushtarakë që mbijetojnë sot janë shndërruar në urdhra thjesht nderi ose ceremonialë ose ndryshe në fondacione bamirësie.

## Historia 
Në vitin 1053, për Betejën e Civitate, Kalorësit e Shën Pjetrit *(Milites Sancti Petri)* u themeluan si një militia nga Papa Leoni IX për t'iu kundërvënë normanëve.

Në përgjigje të pushtimeve islamike të ish-Perandorisë Bizantine, urdhra të shumtë ushtarakë katolikë u krijuan pas Kryqëzatës së Parë. Themelimi i urdhrave të tillë i përshtatej planit të kishës katolike për të kanalizuar përkushtimin e fisnikërisë evropiane drejt arritjes së qëllimeve kohore të Kishës, dhe gjithashtu plotësonte Paqen dhe Armëpushimin e Zotit. Themelimi i Kalorësve Templarë më 1118 siguroi të parën në një seri forcash ushtarake të organizuara fort me qëllim të kundërshtimit të pushtimeve islamike në Tokën e Shenjtë dhe në Gadishullin Iberik — shih Reconquista — si dhe pushtuesit islamikë dhe fiset pagane në Evropën Lindore të cilat u perceptuan si kërcënime për supremacinë e Kishës.

Urdhri i parë ushtarak i shekullarizuar ishte Urdhri i Shën Gjergjit, i themeluar në vitin 1326 nga mbreti Karli I i Hungarisë, përmes të cilit ai bëri që të gjithë fisnikëria hungareze t'i betohej për besnikëri ndaj tij. Menjëherë pas kësaj, Urdhri i "Kalorësve të Bandës" u themelua në vitin 1332 nga Mbreti Alfonso XI i Kastiljes. Të dy urdhrat ekzistonin vetëm për rreth një shekull.

## Qëllimi 
Tiparet origjinale të urdhrave ushtarakë ishin kombinimi i mënyrave të jetesës fetare dhe ushtarake. Disa prej tyre, si Kalorësit Hospitaler, Kalorësit e Shën Tomasit, dhe Urdhri i Shenjtorëve Maurice dhe Lazarus kishin gjithashtu qëllime bamirësie dhe kujdeseshin për të sëmurët dhe të varfërit. Megjithatë, ato nuk ishin institucione thjesht mashkullore, pasi murgeshat mund të bashkoheshin si manastiret e urdhrave. Një tipar domethënës i urdhrave ushtarakë ishte se vëllezërit klerikë mund të vareshin nga vëllezërit e pa shuguruar.

Në vitin 1818, orientalisti Joseph von Hammer i krahasoi urdhrat ushtarakë katolik, veçanërisht Kalorësit Templarë, me modele të caktuara islamike, siç është sekti mysliman i Vrasësve. Në vitin 1820, José Antonio Conde sugjeroi se ata ishin modeluar sipas ribatit, një institucion fetar i fortifikuar që bashkoi një mënyrë jetese fetare ose spitalore me luftën kundër armiqve të Islamit. Sado të njohura këto pikëpamje mund të jenë bërë, të tjerët e kanë kritikuar këtë pikëpamje, duke sugjeruar se nuk kishte ribate të tilla rreth Outremer deri pasi të ishin themeluar urdhrat ushtarakë.

Roli dhe funksioni i urdhrave ushtarakë shtrihej përtej shfrytëzimeve të tyre ushtarake në Tokën e Shenjtë, Prusi dhe Baltik. Në fakt, ata kishin prona dhe staf të gjerë në të gjithë Evropën Perëndimore. Shumica ishin laikë. Ato siguruan një kanal për inovacionin kulturor dhe teknik, si futja e mbushjes në Angli nga *Knights Hospitaller*, dhe objektet bankare të Kalorësve Templarë.

## Bibliografia 
* 
* Nicholson, Helen J. *The Knights Hospitaller* (2001).
* Riley-Smith, Jonathan. *Hospitallers: The History of the Order of St John* (1999).
* Morten, Nicholas Edward. *The Teutonic Knights in the Holy Land 1190-1291* (Woodbridge: Boydell Press, 2009)
*Forey, Alan John. *The Military Orders: From the Twelfth to the Early Fourteenth Centuries*. *(Basingstoke: Macmillan Education, 1992)
* 

## Referime