Energjia

**Energjia** përkufizohet si aftësia e trupit për të kryer punë. Burime të energjisë janë ushqimet, dielli, uji dhe lëndët djegëse si qymyri, druri, nafta, etj. Fjala *energji* vjen nga Greqishtja energos, që do të thotë aktivitet. Në fizikë, është aftësia e ndërveprimit të një sistemi me një tjetër. Energjia është një madhësi e konservuar- ligji i ruajtjes së energjisë pohon se energjia mund të ndryshojë formë por as të krijohet dhe as të shkatërrohet.

Ka shumë lloje të energjisë: energji kimike nga fosilet djegëse, energji elektrike nga shfrytëzimi i fuqisë së ujit,energji potenciale, energji diellore, energjia e erës, energji termale, dhe energji bërthamore nga ndarja e atomit.Kemi dhe energjinë potenciale gravitacionale dhe energjinë potenciale të elasticitetit të cilat ne i hasim në jetën e përditshme.  Njësia e energjisë është xhauli  shënohet me shenjën "**J**", për nder të Xhejms Xhaulit. Meqenë se xhauli ose [J] është njësi shumë e vogël, në jetën e perditëshme përdorim kiloxhaulin që shënohet [kJ].

Për shkak të njëvlershmërisë masë-energji, çdo objekt që ka masë kur është i palëvizshëm (i quajtur masë pushimi ) gjithashtu ka një sasi të njëvlerëshme energjie, forma e së cilës quhet energji e prehjes, dhe çdo energji shtesë (të çdo forme) të marrë nga objekti mbi atë energji prehje do të rrisë masën totale të objektit ashtu siç rrit energjinë e tij totale.

Qytetërimi njerëzor kërkon energji për të funksionuar, të cilën e merr nga burimet energjetike si lëndët djegëse fosile,karburantet bërthamore ose energjia e ripërtëritshme . Proceset e klimës dhe ekosistemeve të Tokës drejtohen nga energjia që planeti merr nga Dielli (edhe pse një sasi e vogël i faturohet edhe energjisë gjeotermale ).

## Format e energjisë 
Energjia totale e një sistemi mund të ndahet dhe klasifikohet në energji potenciale, energji kinetike ose kombinime të të dyjave në mënyra të ndryshme. Energjia kinetike përcaktohet nga lëvizja e një objekti - ose lëvizja e përbërë e përbërësve të një objekti - dhe energjia potenciale pasqyron potencialin e një objekti për të pasur lëvizje, dhe në përgjithësi është një funksion i vendndodhjes së një objekti brenda një fushe ose mund të ruhet në vetë fushën.

### Energjia kinetike 
Objektet që lëvizin kanë energji kinetike, që do të thotë është energji e lëvizjes. Sa më shpejt të lëvizë diçka, aq më shumë energji kinetike ka. Ndërsa kur e ul shpejtësinë, ajo humbet energji kinetike.
Ne jetën e përditshme, hasim shumë shpesh në raste që kanë të bëjnë me energjinë kinetike. Për njehsimin e energjisë kinetike përdorim formulën:

: E_k =\tfrac{1}{2} mv^2 

### Energjia potenciale 
* **Energjia potenciale gravitacionale**
* **Energjia kimike** 
* **Energjia diellore**
* **Energjia zanore etj**
Është trajtë e energjisë mekanike e kushtëzuar prej pozitës reciproke të trupave ose të molekulave të njëjtit tip. Energji potenciale kanë trupat të cilët janë të aftë të kryejnë punë për shkak të pozitës, p.sh. Teli i lakuar, tjegullat në kulm, librat në rafte etj.

#### Shndërrimi 
Energjia nuk mund të krijohet apo shkatërrohet. Kjo do të thotë se sasia e energjisë në Gjithësi është gjithnjë e njëjtë. Sa herë që ndodh ndonjë gjë, energjia thjesht shndërrohet në një formë tjetër. Kjo gjë ndodh, për shembull, kur bimët përdorin energji nga drita e diellit për të krijuar ushqim, që pastaj e hanë kafshët.  

Shndërrime të energjisë ka kudo në jetën tonë. Marrim një makinë me rrota dhe e lidhim me një trup me një rrotull te palëvizshme. Trupi i varur ka një lloj lartësie nga toka. Kjo i jep atij energji potenciale ose të lartësisë. Kur ne do ta lëshojmë trupin energjia e tij e lartësisë do të shndërrohet në energjinë e lëvizjes së karrocës me rrota. Ka shumë forma energjie. Disa prej llojeve të energjisë janë energjia mekanike, e lartësisë, e lëvizjes, energjia kimike, e ushqimit që përcillet në muskuj, energjia bërthamore që përdoret për energjinë elektrike, energjia termike kur molekulat dhe atomet në lëvizje çlirojnë nxehtësi. Dielli është një burim energjie termike dhe dritore.

## Ligji i ruajtjes së energjisë 
Ligji i ruajtjes së energjisë thotë që: Energjia as nuk mund të krijohet as nuk shkatërrohet, por mund të transformohet nga një formë në një tjetër. 
Shpejtësia e ndryshimit të energjisë (e brendshme dhe mekanike) të nje vëllimi material është e barabartë me fuqinë e forcave të jashtme masore dhe sipërfaqësore si dhe me shpejtësinë e prurjes ose të largimit të nxehtësisë së atij vëllimi.

## Shiko edhe 
* Puna
* Fuqia (fizikë)
* Entropia
* Termodinamika
* Eksergjia
* Energjia e lirë

## Lidhje të jashtme 
* Reaksionet dhe Energjia Bërthamore - Gjimnazi Sami Frashëri - dokument në internet, prill 2007