Tajar Zavalani

parapamje|Tajar bej Zavalani
**Tajar Zavalani** (ang. *Thomas-Henry Zavalaane*; Manastir, 15 gusht 1903 - Londër, 19 gusht 1966) ka qenë publicist, përkthyes dhe shkrimtar shqiptar. Njihet për përkthimin e *Nënës* së Gorkit, *Manifestit Komunist* të Marksit, *ABC-ja komuniste* e Buharinit dhe autorësinë e librit *Histori e Shqipnís*.

## Biografia 
U lind në Manastir 15 gusht të vitit 1903, i biri i Fehim beut dhe Qerimeja e Sulejmanbejllinjve të Frashërit. Si nga i ati, ashtu edhe nga e ëma, rridhte prej familjeve çifligare të Kolonjës. I ati qe vendosur në qendrën e vilajetit, ku bashkëpunoi me Halit bej Bërzeshtën, kunetërit e tij Sabri e Shefqet Frashëri, Qiriazët, mori pjesë në Kongresin e Manastirit dhe atë të Dibrës. Kongresi i Manastirit u mbajt në hotelin e tyre. Tajari mori mësimet e para në shkollën katolike të Vëllezërve Maristë. Pas bombardimeve të Luftës së Parë Botërore, shkoi në Selanik ku u shkollua te liceu francez, ku i përfundoi studimet për letërsi.

Më 1922 shkoi në Tiranë për të filluar punë në Ministrinë e Jashtme. Në fillim qe emruar sekretar i Komisionit Shqiptar për Çështjet e Kufijve, të cilin e kryesonte Ali pashë Kolonja. Ky Komision merrte pjesë në grupin e përfaqësuesve ndërkombëtar të shteteve të ndryshme, që kishin mbi vete këtë çështje. Në fakt kufijtë ishin të caktuar në Konferencën e Paqes, mirëpo ky Komision kishte për detyrë t'i zbatonte përfundimet e bëra që të ishin sa më të natyrshme.

U emërua Sekretar i Legatës Shqiptare në Romë. Ashtu si shumë të rinj intelektualë shqiptarë të brezit të tij, ra në kontakt me idetë komuniste të kohës, duke ushqyer endrrën se komunizmi do të ishte rruga e shpëtimit të popullit të shumëvuajtur shqiptar. *Njeriu në këllëf* dhe *Novela të zgjedhura* nga Çehov më 1934, *Zonja me kameljet* i Dymasë birit, *Nëna* e Gorkit më 1935, *I fundshmi i Samurai. Heroi japonez i Port-Arthur-it* nga Roland Strunk dhe *Fajdexhiu Gobsek* nga Balzaku më 1936 (ribot. 1944), *Anna Karenina* nga Tolstoi vëllimin e parë më 1936, të dytin dhe të tretin më 1938; *Ishulla e thesarit* e Stevenson më 1937, *Tartarini i Taraskonit* i Daudet më 1938. Si përkthim të përgatitur për shtyp la në Shqipëri kur qe i detyruar të ikë, "Jeta e Napoleonit" prej E. Ludwig, e gjithashtu një pjesë bilingue të të famshmit Larousse (frengjisht-shqip), pjesën shqip.

Në mergim përktheu nga rusishtja në gjuhën frenge librin e kolonelit G.A.Tokaev "Kujtimet e mia mbi parajasën e Stalinit" (Mes memoires - Le Paradis de Stalin), që u botua në Paris më 1957. Si vepër të posaçme publikoi në gjuhën angleze librin "Sa është e fortë Rusia?" (How strong is Russia?), në të cilën dëshironte t'i tregojë botës se lirë se "Ariu i bardhë" nuk është aq i rrezikshëm sa u paraqitet të tjerëve, ku me argumente faktike ve në dukje dobësinë e Rusisë nga brenda, në çdo pikëpamje. Gjithashtu ka lënë në dorëshkrim përkthimin e papërfunduar të "Njeriu-ky i panjohur" të Aleks Karel.

Në botimin e përkthimit të *Njeriut me këllef* të Çehovit, gjenden dhe dy tregime të Zavalanit, "Kirurgia" dhe "Teze Bahrija marton të nipin". Një vend të posaçëm në veprimtarinë e tij si vepra më e mirë origjinale do të mbetet "Historia e Shqipnis" në dy vëllime, të cilën e botoi në Londër në vitin 1965. Pjesa e parë përfshin kohët prej Ilirëve e deri në Kongresin e Berlinit, kurse e dyta vazhdon e mbërrin deri në ditët tona (në vitet gjashtëdhjetë).

## Shih edhe 
* Tajar Zavalani - Misioni i shekullit XX

## Referime