Auvernjat

***Auvernjat*** ose ***Ocitanishja auvernjate***  ( Ocitanisht :   ) është një dialekt verior i oksitanishtes që flitet në Francën qendrore dhe jugore, veçanërisht në ish-rajonin administrativ të Auvernjës .

Për momentin, hulumtimet tregojnë se nuk ka vërtet një dialekt të vërtetë Auvernjat, por një zonë e gjerë gjuhësore ocitane veriore. Fjala “Auvernjat” është mbi të gjitha një krijim historiografik vendas.   Sipas gjuhëtarit Jean Roux, “Përdorimi i këtij termi vjen për arsye thjeshtimi, sepse në asnjë rast dialekti Auvernjat nuk mund të konsiderohet si një ent gjuhësor autonom”. 

Me rreth 80,000 folës në rajonin e Auvernjës në fillim të shekullit të 21-të, dialekti konsiderohet të jetë shumë i rrezikuar .

## Klasifikimi 
Auvernjat ndjek kategoritë dhe nënkategoritë e mëposhtme: Indo-Europiane, Italike, Romance, Italo-Perëndimore, Gallo-Iberike, Gallo-Romance, Occitan.

## Historia 
Disa trobadurë ishin nga Auvergne, duke përfshirë Castelloza, Dalfi d'Alvernhe, Monje de Montaudon, Vesques de Clarmon, Peire d'Alvernhe, Peire Rogier dhe Pons de Capduelh . Megjithatë, ata nuk kompozuan në dialektin Auvernjat, por në regjistrin standard letrar të ocitanishtes së vjetër . 

Dokumentet zyrtare në Auvernjat u përhapën në masë rreth vitit 1340 dhe vazhdojnë të gjenden deri në vitin 1540, kur kalimi në frëngjisht u bë i plotë. Kulmi i përdorimit të Auvernjates si gjuhë zyrtare ishte midis 1380 dhe 1480.  Ekziston një shfaqje pasioni, ''Passion d'Auvergne*, e luajtur për herë të parë në Montferrand në 1477, që është shkruar kryesisht në frëngjisht, por që përmban një seksion auvernjat prej 66 rreshtash. Auvernjatja ishte zëvendësuar tashmë me frëngjishten për përdorim zyrtar në Montferrand më 1388. Frengjishtja gjithashtu kishte zëvendësuar auvernjaten si gjuhë e klasave të larta, por ajo mbeti gjuha e komuniteteve rurale. 

## Shpërndarja gjeografike 
parapamje|300x300px| Dialekti verior ocitan
parapamje|300x300px| Kufizim i dialektit Auvernjat dhe isogloset e tij
parapamje|354x354px| Një tip klasifikimi i gjuhës shumëqendershe ocitane
parapamje|300x300px| Dialekti arverno-lemosin (hulumtim i  Jacques Allières)
Kufijtë e auvernjates nuk përkojnë plotësisht me ato të rajonit të Auvernjës ose rajonit historik të Auvernjës, por mund të përshkruhen si më poshtë:

* I gjithë departamenti i Puy-de-Dome
* një seksion i madh i departamentit Kantal, i përqendruar kryesisht në Saint-Flour dhe Mauriac. Aurillac dhe Kantoni Pierrefort flasin një dialekt të quajtur *carladézien*, një formë lengodocjane, me zgjedhime auvernjate dhe pjesa tjetër kryesisht e ngjashme me lengodocjanen standarde.
* Pjesa më e madhe e Haute-Loire mënjanë Yssingeaux që flet dialektin Vivaro-Alpin ,
* gjysma jugore e Allierit, ose provinca Bourbonnais, pranë Montluçon dhe Vishi, me gjysmën veriore drejt Moulins që tradicionalisht flasin frëngjisht.
* Komunitetet e Noirétable dhe La Chamba në anën perëndimore të departamentit Loire .

## Nëndialektet 
Auvernjatja kategorizohet më shpesh në grupin e dialekteve ocitane veriore, së bashku me dialektet Limuzin dhe Vivaro-Alpin .

Ekzistojnë dy dallime kryesore në Auvernjat:

* Auvernjate Veriore ( *nord-auvernjat*, gjithashtu *bas-auvernjat* ) në Puy-de-Dôme dhe Allier (Bourbonnais) dhe Haute-Loire në veri të Brioude.
* Auvernjate jugore ( *sud-auvernjat*, gjithashtu *haut-auvernjat* ) që flitet në Cantal, Haute-Loire (me një pjesë të Ardèche dhe pjesën më të madhe të Lozère).

## Gjallëria dhe përdorimi gjuhësor 
Një pasqyrë e gjallërimit dhe përdorimit të përgjithshëm të auvernjates mund të arrihet nga një studim i kryer në vitin 2006 në rajonin e Auvernjës. 

Kur u pyetën banorët për emrin e dialektit të tyre, u dhanë këto përgjigje nga ana e tyre: *patois* (78% e popullsisë) krahasuar me terma të tjerë rajonalë, me identitete të caktuara kulturore që shfaqen, si *auvernjat* (10%), *ocitan* (8%), *bourbonnais* (5%) ose *langue d'oc'' (4%).

Gjuha rajonale, qoftë ocitane (në të gjithë rajonin e Auvernjës) ose Oïl (në veri të Allierit), shfaq një prani të fortë në rajon:

* 61% mëtojnë se e kuptojnë gjuhën e tyre rajonale pak a shumë, me 22% që mëtojnë se e kuptojnë atë lehtësisht ose në mënyrë të përsosur.
* 42% mëtojnë se janë në gjendje ta flasin atë pak a shumë, me 12% që mëtojnë se është e lehtë.
* 29% mëtojnë se lexojnë Auvernjat pak a shumë, me 10% që mëtojnë se është e lehtë.
* 17% mëtojnë të shkruajnë Auvernjat pak a shumë, me 4% që e deklarojnë të lehtë.

Një pjesë e madhe e popullsisë që kupton ose flet qoftë edhe pak ose rrjedhshëm, nuk di të shkruajë e as të lexojë në atë gjuhë.

Mësimi i gjuhës rezulton të jetë thelbësor brenda shtëpisë, sipas anketës, (gjyshërit shënuan 61%, ose anëtarët e tjerë të familjes në 50%) me një rezultat shumë të dobët nga shkollat (10%). Këtu gjendet problemi i transmetimit të gjuhës kur varet nga sponsorizimi i shtetit. 40% e të rriturve që nuk ua mësuan gjuhën fëmijëve të tyre raportojnë se janë penduar për këtë në kohën e bërjes së sondazhit. Kjo ndjenjë raportohet më fort tek  demografia 35 vjeç ose më pak , në 58%. Dëshira për të mësuar gjuhën vendase është raportuar e fortë, me përfaqësim në rritje tek të rinjtë, raportuar në 23%. Sipas anketës, dëshira për të inkorporuar mësimin e gjuhës lokale në shkolla është si vijon: Haute-Loire (53%), Puy-de-Dome (51%) dhe Cantal (74%). Dëshira për t'u mësuar fëmijëve të tyre është e fortë (41%) dhe është akoma më e fortë me demografinë 35 vjeç e poshtë (58%). 71% e banorëve të rajonit janë të favorshëm për idenë e ruajtjes së gjuhës dhe kulturës rajonale, me një rezultat më të fortë në 35 vjeç e poshtë (76%). Për të arritur këtë dëshirë, institucione të ndryshme pritet të luajnë një rol (në përqindje të të anketuarve):

* France 3 Auvergne, kanali televiziv lokal duhet të ofrojë programe në gjuhë rajonale (54%)
* Rajoni (54%), Arsimi Kombëtar (43%), Ministria e Kulturës (42%) dhe komunitetet shihen nga shumica e Auvernjatëve si vendet më korrekte për të zhvilluar dhe përcjellë gjuhën dhe kulturën Auvernjat.

## Autorët 
Më poshtë janë autorët që kanë botuar në Auvernjat:

* Pierre Bonnaud
* Daniel Brugès
* Antoine Clet (1705-1785)
* François Cognéras
* Étienne Coudert
* Andrée Homette
* Karl-Heinz Reichel
* Jean Roux ( tezë doktorature në internet, 2020 ).
* Henri-Antoine Verdier, ''Mémoires d'un papi auvernjat*, tekst në dialektin Auvernjat dhe frëngjisht, 2000.

## Poetët 
Poetët që përdorin Auvernjat:

* Louis Delhostal (1877–1933)
* Faucon, *La Henriade de Voltaire, mise en vers burlesques par Faucon*, Riom; 1798; *Le Conte des deux perdrix*
* Roy Gelles, *Le Tirage*, poemë, Clermont, 1836; *Le Maire compétent*, Clermont, 1841,
* Camille Gandilhon *Gens d'Armes*
* Ravel, *La Paysade'', poemë epike;
* Joan de Cabanas

## Kantautorë 
Këngëtarët që përdorin Auvernjat:

* Joseph Canteloube ( Chants D'Auvergne: Vol. IV, Nr. 6: Lou Coucut në internet, 2017 )

## Shiko gjithashtu 
* Gjuhët e Francës
* Gjuha ocitane
* Fonologjia oksitane

## Referencat