Armenia

**Armenia** (armenisht: Հայաստան; romanizuar: *Hayastan*) zyrtarisht **Republika e Armenisë** (armenisht: Հայաստանի Հանրապետություն, romanizuar: ''Hayastani Hanrapetut'yun*) është një shtet pa dalje në det në Malësitë armene të Azisë Perëndimore. Është një pjesë e rajonit të Kaukazit dhe kufizohet me Turqinë në perëndim, Gjeorgjinë në veri dhe Azerbajxhanin në lindje, dhe Iranin dhe enklavën azerbajxhanase të Nahçivanit në jug. Jerevani është kryeqyteti, qyteti më i madh dhe qendra financiare.

Armenia është një shtet-komb unitar, shumëpartiak, demokratik me një trashëgimi kulturore të lashtë. Shteti i parë armen i Urartu u krijua në vitin 860 pes, dhe në shekullin e 6-të pes u zëvendësua nga Satrapia e Armenisë. Mbretëria e Armenisë arriti kulmin e saj nën Tigranin e Madh në shekullin e 1-rë pes dhe në vitin 301 u bë shteti i parë në botë që miratoi Krishterimin si fenë e saj zyrtare. Armenia ende njeh Kishën Apostolike Armene, kishën kombëtare më të vjetër në botë, si themelimin kryesor fetar të vendit.

Indeksi i shteteve të brishta që nga raporti i tij i parë në vitin 2006 deri më i fundit në vitin 2019, e renditi vazhdimisht Armeninë më mirë se të gjitha vendet fqinje (me një përjashtim në 2011).

Armenia ka të drejtë universale të votës mbi moshën tetëmbëdhjetë vjeç.

### Njësitë administrative 
Armenia është e ndarë në dhjetë provinca (*marzer*, njëjës *marz*), me qytetin (*kaghak*) të Jerevanit (Երևան) që ka status të veçantë administrativ si kryeqyteti i vendit. Shefi ekzekutiv në secilën nga dhjetë provincat është *marzpet* (guvernatori i *marz*), i emëruar nga qeveria e Armenisë. Në Jerevan, shefi ekzekutiv është kryetari i bashkisë, i zgjedhur që nga viti 2009.

Brenda çdo krahine ka bashkësi (*hamaynkner*, njëjës *hamaynk*). Çdo bashkësi është i vetëqeverisur dhe përbëhet nga një ose më shumë vendbanime (*bnakavayrer*, njëjës *bnakavayr*). Vendbanimet klasifikohen ose si qytete (*kaghakner*, njëjës *kaghak*) ose fshatra (*gyugher*, njëjëes *gyugh''). Që nga viti 2007, Armenia përfshin 915 bashkësi, nga të cilat 49 konsiderohen urbane dhe 866 konsiderohen rurale. Statusin e bashkësisë e ka edhe kryeqyteti Jerevani. Për më tepër, Jerevani është i ndarë në dymbëdhjetë rrethe gjysmë autonome.

## Gjeografia 
Armenia është një shtet pa dalje në det në rajonin gjeopolitik të Transkaukazit (Kaukazi i Jugut), që ndodhet në Malet e Kaukazit Jugor dhe ultësirat e tyre midis Detit të Zi dhe Detit Kaspik, dhe në verilindje të Malësive Armene. E vendosur në Azinë Perëndimore, në Malësitë Armene, kufizohet me Turqinë në perëndim, Gjeorgjinë në veri, korridorin e Laçinit i cili është një pjesë e Distriktit Lachin që është nën kontrollin e një force paqeruajtëse ruse dhe Azerbajxhanin në lindje, dhe Irani dhe enklava e Nahçivanit e Azerbajxhanit në jug. dhe është e treta më e dendur e populluar nga ish-republikat sovjetike. Ka pasur një problem të rënies së popullsisë për shkak të niveleve të larta të emigrimit pas shpërbërjes së BRSS. Në vitet e fundit nivelet e emigrimit kanë rënë dhe një rritje e popullsisë vërehet që nga viti 2012.

### Qytetet 
### Gjuhët 
Armenët kanë alfabetin dhe gjuhën e tyre të veçantë, që është e vetmja gjuhë zyrtare. Alfabeti u shpik rreth shekullit 405 e.r. nga Mesrop Mashtots dhe përbëhet nga tridhjetë e nëntë shkronja, tre prej të cilave u shtuan gjatë periudhës kilike. Gjuhët e huaja kryesore që armenët dinë janë rusishtja dhe anglishtja. Për shkak të së kaluarës së saj sovjetike, shumica e popullsisë së vjetër mund të flasë mjaft mirë rusisht. Sipas një sondazhi të vitit 2013, 95% e armenëve thanë se kishin njohuri të rusishtes (24% e avancuar, 59% e mesme) krahasuar me 40% që thanë se dinin pak anglisht (4% e avancuar, 16% e mesme dhe 20% fillestar). Megjithatë, më shumë të rritur (50%) mendojnë se anglishtja duhet të mësohet në shkollat ​​e mesme publike sesa ata që preferojnë rusishten (44%).

### Feja 
Armenia u bë shteti i parë në botë që të miratojë Krishterimin si fe shtetërore të saj, në vitet e hershme të shekullit të 4-të (data tradicionalisht vërtetuar është viti 301) Republika e Armenisë moderne e pranon Kishën Apostolike Armene si kisha më e vjetër kombëtare në botë, e cila është në bashkësi vetëm me kishat që përbëjnë Ortodoksinë Orientale – pjesë e së cilës është edhe vetë.

## Kultura 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Armenica.org
* CIA - The World Factbook -- Armenia 
* Portali Armeninsë në Evropë  (anglisht dhe gjermanisht)
* Extensive Armenia info and links
* The History of the Ancient Near East
* Armenianhistory.info
* Armenian Ministry of Foreign Affairs 
* Library of Congress Portals on the World - Armenia
* Armenia's brain drain
* Armenia Pictures 
* Project Communis: blogging from Armenia
* Caucaz.com : Weekly online publishing articles and reports about Armenia and South Caucasus. Available in English and French