Përpjekja për të krijuar një Federatë Ballkanike

djathtas|parapamje|347x347px| Projekti komunist i Federatës Ballkanike.
**Krijimi i një Federate Ballkanike** u tentua në vitet pas Luftës së Dytë Botërore, midis vitit 1945 dhe 1948.

Një federatë ballkanike ishte një synim tradicional i lëvizjes punëtore . Deri në vitin 1948, Federata Ballkanike ishte zyrtarisht pjesë e programeve të të gjitha partive komuniste në Ballkan. Besohej se një Ballkan i bashkuar do të zgjidhte të gjitha çështjet kombëtare dhe do të siguronte pavarësinë e vërtetë.

Pas fitores mbi fashizmin, dukej se më në fund ishin pjekur kushtet për bashkim. Në vitet e pasluftës, Jugosllavia, Shqipëria, Bullgaria dhe partizanët grekë u afruan më shumë. Udhëheqësi jugosllav Josip Broz u përpoq të imponohej si udhëheqës i Federatës Ballkanike. Tito synonte të përfshinte republikat e Shqipërisë dhe Bullgarisë në strukturën ekzistuese federale të Jugosllavisë. Bullgarët donin të hynin në një shtet të përbashkët në kushte të barabarta me Jugosllavinë, ndërsa sovjetikët këmbëngulnin për bashkim nën patronazhin e Moskës. Ishte planifikuar përfshirja e Greqisë në federatë pas fitores partizane, ose të paktën pjesët veriore të saj nën kontrollin partizan.

Përpjekja e Titos për të vënë nën kontroll Shqipërinë dhe Greqinë në bashkëpunim me Bullgarinë, pra për të krijuar një bllok të madh socialist ballkanik jashtë kontrollit të Moskës, shkaktoi një konflikt me Stalinin . 

Bllokada e Jugosllavisë nga vendet e Cominform në 1948 dhe disfata e mëpasshme e partizanëve në Luftën Civile Greke në 1949 pengoi krijimin e Federatës Ballkanike.

## Planet e unifikimit 
Pas Luftës së Dytë Botërore, autoritetet e reja komuniste të RS të Jugosllavisë, Republikës Popullore të Bullgarisë, Republikës Popullore të Rumanisë dhe Republikës Popullore të Shqipërisë, me pjesëmarrjen aktive të BRSS, konsideruan bashkimin në një Republikë Federale Ballkanike, e cila do të përfshinte Greqinë në rast të fitores partizane në Luftën Civile Greke . Në atë kohë, Tito punonte shumë aktivisht për krijimin e Federatës Ballkanike.  Jugosllavia ndihmoi aktivisht partizanët grekë dhe punoi për bashkimin e Shqipërisë me Jugosllavinë.  Gjatë bisedimeve sovjeto-jugosllave në Moskë në maj 1946, Stalini nuk kishte asgjë kundër dëshirës së jugosllavëve për të përfshirë Shqipërinë në RPF të Jugosllavisë. 

Më 1 korrik 1946, u lidh një Traktat Miqësie dhe Bashkëpunimi ndërmjet FPR të Jugosllavisë dhe RP të Shqipërisë.   U arrit një marrëveshje për ndjekjen e një politike të unifikuar ekonomike dhe formimin e ndërmarrjeve të përziera shqiptaro-jugosllave.

Një pjesë e udhëheqjes shqiptare ishte kundër "ndërhyrjes totale të jugosllavëve në sferat më të ndryshme të jetës shqiptare", kundër të cilit në janar 1947 ministri shqiptar i Ekonomisë, Nako Spiru, u ngrit publikisht. Ai është akuzuar nga Beogradi për sabotim të bashkëpunimit ekonomik dhe nga pjesa tjetër e udhëheqjes shqiptare për shovinizëm. Menjëherë pas kësaj ai u vetëvra, gjë që filloi përkeqësimin e marrëdhënieve shqiptaro-jugosllave. 

### Çështja e Kosovës 
Në një takim mes Titos dhe Hoxhës në Beograd, në verën e vitit 1946, udhëheqësit jugosllavë dhe shqiptarë diskutuan çështjen e Kosovës. Sipas Titos, në atë kohë ishte e papërshtatshme të ngrihej çështja e aneksimit të kësaj zone në Shqipëri. Aktivizimi i kësaj çështjeje, sipas tij, mund t'i dobësonte pozitat e pushtetit jugosllav, veçanërisht në Serbi. Në të njëjtën kohë, ai avokoi domosdoshmërinë e zbatimit të të gjitha masave për lidhjen e popullit të Kosovës dhe popullit të Shqipërisë, duke përfshirë hapjen e kufirit jugosllavo-shqiptar.  Besohej se marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave (së bashku me çështjen e Kosovës ) do të zgjidheshin përfundimisht në kuadrin e një konfederate socialiste ballkanike. 

Sipas kujtimeve të Millovan Đilas, pas bashkimit, minoriteti kombëtar shqiptar "i rëndësishëm dhe kompakt" do t'i aneksohej Shqipërisë, si një republikë më vete në federatën jugosllavo-shqiptare. 

## Negociatat mes Jugosllavisë dhe Bullgarisë 
[parapamje|238x238px| [Gjergj Dimitrov|Georgi Dimitrov]]
Në vjeshtën e vitit 1944 në një takim të delegacioneve jugosllave dhe bullgare, u diskutua për federatën. Georgi Dimitrov më 23 nëntor 1944 shkruante në ditarin e tij: “Më pas ramë dakord për përgatitjen e lidhjes së një aleance midis Bullgarisë dhe Jugosllavisë, duke pasur parasysh perspektivën e krijimit të një federate të përbashkët të sllavëve të jugut”.  Drafti i Marrëveshjes së Aleancës, i hartuar nga dy liderët e BKP-së, G. Dimitrov dhe V. Kolarev, thuhej:

Kishte mosmarrëveshje midis Jugosllavisë dhe Bullgarisë për formën e bashkimit. Bullgarët propozuan që shteti i përbashkët të organizohej mbi parimet e një konfederate, ndërsa jugosllavët këmbëngulën që Bullgaria të bëhej pjesë e RPFJ tashmë ekzistuese me të njëjtat të drejta si republikat e tjera. Stalini nuk e miratoi "përthithjen" e Bullgarisë në federatën jugosllave, por e miratoi bashkimin. 

Në shkurt 1945 në Konferencën e Jaltës, Britania e Madhe dhe SHBA kundërshtuan përfundimin e Traktatit të Bashkimit dhe Ndihmës së Ndërsjellë midis Bullgarisë dhe Jugosllavisë. Ata besonin se Bullgaria, e cila ishte në një gjendje armëpushimi, nuk mund të lidhte një marrëveshje të tillë. BRSS nuk donte të sfidonte "veton" britanike. Qeveria sovjetike propozoi të pritej me bashkimin bullgaro-jugosllav derisa Bullgaria të nënshkruante një traktat paqeje. Kjo u ra dakord në Moskë në një takim midis udhëheqësve sovjetikë dhe delegacionit jugosllav, të udhëhequr nga Tito, më 7 qershor 1946. 

Më në fund, Jugosllavia dhe Bullgaria, pas takimit në Bled, nga 30 korrik deri më 1 gusht 1947 nënshkruan një marrëveshje për miqësi, bashkëpunim dhe ndihmë të ndërsjellë. Marrëveshja përfshinte një paragraf për vendosjen e lidhjeve të ngushta për shkak të provokimeve të shpeshta në kufi nga monarkistët grekë dhe një qëndrim të përbashkët të të dy vendeve ndaj Komisionit Hetimor, i formuar me vendim të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, si dhe ndalimin e hyrjes së përfaqësuesve të tij në territorin e Jugosllavisë dhe Bullgarisë.  Sidoqoftë, Stalini më 8 gusht 1947 paralajmëroi se shpallja e bashkimit, para ratifikimit të traktatit të paqes, do të përdorej nga amerikanët dhe britanikët për të rritur ndihmën ushtarake për Greqinë dhe Turqinë, megjithëse kishte mbetur vetëm një muaj deri në hyrjen në fuqi të traktatit të paqes. Titos dhe Dimitrovit më 12 gusht 1947, u erdhën telegrame të njëjta nga Stalini. Dimitrov të nesërmen  më 13 gusht, dërgoi një telegram të koduar në Beograd, përmbajtja e të cilit ishte:

Traktati i paqes me Bullgarinë hyri në fuqi në shtator 1947 ndërsa më 16 shtator z. Dimitrov mori telegramin e mëposhtëm nga Moska: "Më 16 shtator hyn në fuqi traktati i nënshkruar i paqes. Mendoj se Qeveritë e Bullgarisë dhe Jugosllavisë mund të vazhdojnë me zbatimin e marrëveshjes për miqësinë dhe ndihmën e ndërsjellë. Drushkov (Stalin) Alekseev (Molotov)". 

Pranë Varnës, më 27 nëntor 1947, gjatë vizitës zyrtare të Titos në Bullgari, u mbajt ceremonia e nënshkrimit të Marrëveshjes për Miqësinë, Bashkëpunimin dhe Ndihmën e ndërsjellë ndërmjet Jugosllavisë dhe Bullgarisë. Në një komunikatë të përbashkët ata theksuan se formimi i Komisionit Ballkanik nga Këshilli i Sigurimit shkel Kartën e OKB-së dhe parimin e sovranitetit shtetëror të popujve ballkanikë dhe për këtë arsye ata nuk mund të ofrojnë asnjë bashkëpunim dhe as ta lejojnë atë në territorin e tyre.

## Situata në Greqi 
parapamje| Partizanët maqedonas, pjesëmarrës në luftën civile greke në krah të Ushtrisë Demokratike.
Në shtator 1947 në territorin jugosllav u mbajt plenumi i tretë i Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Greqisë, në të cilin u miratua plani për krijimin e të ashtuquajturës Greqia e Lirë me qendër në Selanik dhe u mor vendimi që deri në pranverë të trefishoheshin përmasat e Ushtrisë Demokratike të Greqisë dhe të formohej një trupë që do të pushtonte Selanikun . 

Në dhjetor 1947, komunistët grekë formuan Qeverinë e Përkohshme Demokratike të Greqisë, duke llogaritur se do të njiheshin nga Beogradi, Sofja dhe, ndoshta, Moska. Në fund të dhjetorit, përmes Radio Beogradit, Partia Komuniste e Greqisë dhe Qeveria e Përkohshme uruan popullin grek për Vitin e Ri. Kështu, Jugosllavia doli si partneri kryesor i Partisë Komuniste të Greqisë. Qeveria greke reagoi ashpër nga Athina dhe i dërgoi një notë të ngarkuarit me punë jugosllave në Greqi për shkak të njoftimit publik për formimin e PDVG-së, si dhe në lidhje me funksionimin e radiostacionit "Greqia e Lirë" në territorin jugosllav. 

Formimi i Qeverisë së Përkohshme të Greqisë u perceptua në Uashington si një kërcënim i mbështetjes së hapur ushtarake nga Jugosllavia dhe Bullgaria për partizanët grekë. Raporti i Departamentit Amerikan të Mbrojtjes thekson se njohja e Qeverisë së Përkohshme Demokratike të Greqisë do të ishte shkelje e Rezolutës 21 të OKB-së nga 21 tetori 1947 dhe dënon veprimtarinë e Shqipërisë, Bullgarisë dhe Jugosllavisë, që mund të kuptohet si sulm i armatosur (në rastin e dërgimit të formacioneve të armatosura) ndaj një anëtari të OKB - Greqisë. 

## Bashkimi i Maqedonisë 
parapamje| Shoku Tempo përshëndet Brigadën e Parë Maqedonase dhe partizanët grekë në Luginën e Karaxhavës në vitin 1943.
Sipas kujtimeve të Svetozar Vukmanoviqit, kur formuluan qëllimet politike të luftës partizane në Maqedoni në vitin 1943, ata u gjendën para një dileme: a do ta vendosnin si synim të afërt çlirimin dhe bashkimin e popullit maqedonas? U ra dakord që fillimisht të kufizoheshin në çlirimin e Maqedonisë si pjesë e Jugosllavisë dhe të luftonin për fitoren e lëvizjes nacionalçlirimtare në vendet përreth, e cila do të njihte lirinë dhe barazinë e popullit maqedonas. Kështu, kur të piqen kushtet për Federatën Ballkanike, një Maqedoni e lirë dhe e bashkuar do të jetë pjesë e saj.  Kjo shkaktoi rezistencë. Një grup maqedonasish lëshuan një proklamatë duke kërkuar lirinë dhe bashkimin e gjithë Maqedonisë si qëllim imediat i luftës. Nga ana tjetër, kryesia e Frontit Atdhetar Bullgar deklaroi se i njeh popullit maqedonas të drejtën për vetëvendosje, por me kushtin që Maqedonia të mos aneksohet nga asnjë shtet ballkanik. 

Në vitin 1944, Partia Komuniste e Bullgarisë, Partia Komuniste e Jugosllavisë dhe Partia Komuniste e Maqedonisë gjetën një zgjidhje për mosmarrëveshjen e vjetër serbo-bullgare për territorin e Maqedonisë, duke njohur identitetin e veçantë maqedonas dhe të drejtën e bashkimit të popullit maqedonas. Në përputhje me rrethanat, autonomia kulturore u ra dakord për Maqedoninë e Pirinit në Bullgari. 

Gjuha maqedonase u krijua si gjuhë letrare në vitin 1944 kur Bullgaria ka futur një standard të ri letrar maqedonas në shkollat në Maqedoninë Pirine. Jugosllavia futi edhe maqedonishten në shkolla. Politika zyrtare bullgare inkurajoi regjistrimin e banorëve të Maqedonisë Pirin në regjistrim si maqedonas, gjatë Autonomisë Kulturore të Maqedonisë Pirine 1944-1948.  Një deklaratë e ngjashme u inkurajua nga politika zyrtare jugosllave në Maqedoninë e Vardarit. Gjithashtu, Ministria Bullgare e Arsimit me 30 janar urdhëroi që historia e rajonit të Maqedonisë të studiohej veçmas nga historia bullgare. 

Në të njëjtën kohë, Fronti Popullor Çlirimtar Maqedonas luftoi në Greqi për bashkimin e maqedonasve.

## Reagimi i Perëndimit 
[parapamje| Aeroplanmbajtësja amerikane Franklin Roosevelt në Greqi, shtator [1946 .]]
Perëndimi në vitin 1945, kur u bë e ditur për planet për afrimin bullgaro-jugosllav, shprehu një qëndrim jashtëzakonisht negativ ndaj idesë së një federate bullgaro-jugosllave nga frika se do të kishte pretendime territoriale ndaj Greqisë, kur ishte fjala për Maqedoninë e Egjeut .

Në kulmin e luftës civile greke gjatë verës së vitit 1947, në Këshillin e Sigurimit të OKB-së u zhvillua një luftë e vërtetë fjalësh midis përfaqësuesve të SHBA-së nga njëra anë dhe BRSS dhe Jugosllavisë nga ana tjetër, lidhur me akuzat ndaj Shqipërisë, Bullgarisë dhe Jugosllavisë për “kërcënimet e tyre për paqen”.  Aleanca jugosllavo-bullgare u perceptua nga vendet perëndimore si një kërcënim serioz për Greqinë dhe interesat e tyre në rajon.  Megjithatë, ai tërhoqi vëmendjen e jugosllavëve për mundësinë e ndërlikimit të marrëdhënieve me Anglinë, për shkak të politikave të tyre në rajon:

parapamje|243x243px| Stalini
 
Në një bisedë me delegacionin jugosllav në Moskë, Stalini mbështeti bashkimin e Jugosllavisë me Bullgarinë, e më pas të Shqipërisë (në këtë bashkim), por tha se kryengritja në Greqi duhet të shtypet (përdori shprehjen "svernut" - i përkulur, i përdredhur), domethënë se partizanët grekë duhet të lihen në baltë, sepse Amerika në botë ishte më e fortë për të ndërhyrë. 

Marrëdhëniet sovjeto-jugosllave u tensionuan pas datës 19 janar 1948 kur Tito i kërkoi presidentit shqiptar Enver Hoxha të siguronte një bazë për vendosjen e një divizioni jugosllav në Shqipërinë e Jugut për shkak të kërcënimit të një inkursioni grek në territorin shqiptar me mbështetjen e "anglo-amerikanëve". Tito e bëri këtë pa u konsultuar me Moskën. Kur Stalini e kundërshtoi këtë, Tito u përgjigj se ai "do *ta pranonte atë këshillë, por, në rast se Greqia pushtonte Shqipërinë e Jugut, atëherë Jugosllavia do ta shijojë atë qull së bashku me Bashkimin Sovjetik* ".  Asokohe pak kush besonte se Tito do të mbetej në pushtet.

## Bllokada e Jugosllavisë dhe disfata e partizanëve grekë 
parapamje| Fëmijët refugjatë kalojnë kufirin mes Greqisë dhe RSFJ-së, pak para sulmit nga monarko-fashistët grekë.
Pas rezolutës së Informbyros, Bashkimi Sovjetik dhe satelitët e tij filluan një bllokadë të Jugosllavisë, e cila kishte qenë mbështetësi më i madh i partizanëve grekë. Kjo çoi në një ndarje në udhëheqjen greke. Në janar 1949 gjenerali i famshëm Markos, i cili akuzohej për *titizëm*, u shkarkua dhe u zëvendësua nga Zahariadis, i cili i përmbahej linjës së Stalinit.

Në të njëjtën kohë, filluan përplasjet staliniste me udhëheqësit dashamirës të Jugosllavisë në vendet fqinje. Në muajin maj 1949 në Tiranë u zhvillua gjyqi i kreut të Partisë Komuniste Shqiptare, Koçi Xoxe, me akuzën e mbështetjes së Titos dhe punës kundër Informbiros. Xoxe u dënua me vdekje dhe u ekzekutua më 11. qershor 1949.

Nën presion nga Lindja dhe Perëndimi, Jugosllavia mbylli kufirin e saj për partizanët grekë në korrik 1949 dhe i shpërndau kampet e tyre brenda Jugosllavisë.

Në korrik 1949 Presidenti i Bullgarisë, një avokat i madh i bashkimit me Jugosllavinë , Georgi Dimitrov, vdiq në një sanatorium afër Moskës. Disa dyshojnë se ai u helmua sepse Stalinit nuk i pëlqente ideja e një Federate Ballkanike mbi të cilën ai nuk do të kishte kontroll, as afërsia e tij me Titon. Të tjerët i hedhin poshtë këto pretendime.

Në gusht 1949. Qeveria greke nisi një ofensivë të madhe kundër partizanëve në Greqinë veriore, duke përfshirë avionët që hidhnin bomba napalm . Deri në shtator 1949 shumica e luftëtarëve u dorëzuan dhe mijëra refugjatë kaluan në Jugosllavi.

Më 30. Nëntor 1949  nisi një gjyq i madh në Sofje kundër Trajçe Kostovit, zëvendëskryeministër i Bullgarisë dhe nëntë zyrtarë të tjerë të lartë bullgarë. Ai u dënua si agjent i shtetit terrorist të Titos dhe u ekzekutua më 16 dhjetor në Sofje.

## Shih edhe 
* Lufta Civile Greke
* Federata Ballkanike
* Ndarja mes Titos dhe Stalinit

## Referime