Hamurabi

[parapamje|upright|Hamurabi (në këmbë), paraqitur duke marrë shenjën mbretërore nga [Shamashi. Hamurabi mban duart mbi gojën e tij si shenjë lutjeje. (reliev i pjesës së sipërme të mbishkrimit të kodit të Hamurabit)]]

**Hamurabi** (në gjuhën akadiane nga gjuha amorite *ʻAmmurāpi*, "i afërmi është shërues," nga *ʻAmmu*, "i afërm," dhe *Rāpi*, "shërues"; (vdiq rreth 1750 p.e.r)) ishte mbreti i gjashtë i Babilonisë (do të thotë, i Dinastisë së Parë Babilonase) nga 1792 p.e.r deri më 1750 p.e.r. U bë mbreti i parë i Perandorisë Babilonase pas abdikimit të të atit, Sin Muballit, dhe zgjeroi kontrollin e Babilonisë në Mesopotami duke fituar disa luftëra me mbretëritë fqinje. Ndonëse perandoria e tij kontrollonte të tërë Mesopotaminë në kohën kur ai vdiq, pasardhësit e tij qenë të paaftë të ruanin perandorinë.

Hamurabi njihet për një grumbull ligjesh të përmbledhura në Kodin e Hamurabit, një nga kodet e para ligjore të shkruara në histori. Këto ligje ishin të shkruara në tableta guri (stele) 2.4 metra të gjata, me origjinë të panjohur, që u zbuluan në Persi në 1901. Duke pasur reputacionin modern si legjislator i lashtë, portreti i Hamurabit gjendet në shumë ndërtesa qeveritare në të gjithë botën.

## Historia 
parapamje|300px|Hartë që tregon territorin babilonas në kohën e ngjitjes në fron të Hamburabit rreth 1792 p.e.r dhe pas vdekjes së tij rreth 1750 p.e.r

Hamurabi ishte mbret i Dinastisë së Parë të qytet-shtetit të Babilonisë dhe e trashëgoi këtë pushtet nga babai i tij, Sin-Muballit, rreth vitit 1792 p.e.r. Babilonia ishte një nga shumë qytet-shtetet që gjendeshin në Mesopotami, të cilat luftonin me njëra-tjetrën për të pasur nën zotërim tokën bujqësore pjellore. Ndonëse shumë kultura bashkëjetonin në Mesopotami, kultura babilonase arriti një shkallë të lartë e të rëndësishme në klasat e edukuara në të tërë Lindjen e Mesme. Mbretërit të cilët kishin sunduar përpara Hamurabit kishin filluar të konsolidonin sundimin mbi Mesopotaminë qendrore nën duart e hegjemonisë babilonase dhe gjatë kohës së sundimit të tij, nën Babiloninë ishin vënë poshtë qytet-shtetet e Borsipës, Kishit dhe Siparit. ndonëse vdekja e tij e parakohshme do ta përçante perandorinë semitike që kishte pushtuar.

Dekadat e para të sundimit të Hamurabit qenë relativisht paqësore. Hamurabi përdori pushtetin për të ndërmarrë një seri punësh publike, si lartësimin e mureve të qytetit për qëllime mbrojtëse dhe zgjerimin e tempujve. Rreth vitit 1701 p.e.r, mbretëria e fuqishme e Elamit, e cila kishte nën zotërim rrugët tregtare nëpër Malet Zagros, pushtoi rrafshinën e Mesopotamit. Me anë të aleatëve të shteteve të rrafshinës, Elami sulmoi dhe shkatërroi perandorinë e Eshnunës, duke shkatërruar disa qytete dhe duke vendosur sundimin e tyre në pjesë të rrafshinës për të parën herë. Për të konsoliduar këtë pozicion, Elami u përpoq të fillonte një lufte me mbretërinë babilonase të Hamurabit dhe mbretërinë e Larsës. Hamurabi dhe mbreti i Larsës lidhën një aleancë kur zbuluan planet e Elamit dhe qenë të aftë t’i mundnin ata, megjithëse Larsa nuk kreu kontribut të madh në këtë përpjekje ushtarake.

Ndërsa Hamurabi ndihmohej gjatë luftës në jug nga aleatët e tij nga veriu, mungesa e ushtarëve në veri solli trazira.  Më pas ushtria babilonase pushtoi shtetet e mbetura veriore, përfshirë ish aleatët e Babilonisë, Marin, ndonëse është e mundur që pushtimi i Marit të ketë qenë një dorëzim pa një luftë apo konflikt të vërtetë. Në pak vjet, Hamurabi kishte arritur të bashkonte tërë Mesopotaminë nën sundimin e tij.

Një numër i madh tabletash, që i datojnë kohës së Hamurabit dhe pasardhësve të tij, janë zbuluar, ashtu si edhe 55 letra të tij. Këto letra japin një përshtypje të drejtimit të një perandorie, që nga marrja e masave për përmbytjet dhe korrigjimi i kalendarit, deri në të kujdesurit për bagëtitë e shumta të Babilonisë. Hamurabi vdiq dhe ia trashëgoi perandorinë djalit të tij Samsu-iluna rreth vitit 1750 p.e.r.

## Kodi ligjor 
Hamurabi është shquar për krijimin e një kodi të ri të ligjit babilonas: Kodin e Hamurabit. Ky Ligj është shkruar përpara Kodit Mozaik dhe ishte një nga ligjet e para të shkruara në botë. Kodi i Hamurabit u shkruajt në një stele, një monument guri i madh dhe i vendosur në një vend publik që të gjithë ta shihnin atë, megjithëse mendohet se pak veta dinin të shkruanin e të lexonin. Kjo stele më vonë u plaçkit nga Elamitët dhe u hoq nga kryeqyteti i tyre, Susa; ajo u rizbulua atje më 1901 dhe gjendet tani në Muzeun e Luvrit në Paris. Kodi i Hamurabit përmban 282 nene, i shkruar në 12 tableta. Ndryshe nga ligjet më të hershme, ai shkruhej në gjuhën akadiane, gjuha ditore e Babilonisë dhe mund të lexoheshin kësisoj nga çdokush në qytet që dinte të lexonte.

parapamje|upright|Një mbishkrim i Kodit të Hamurabit.

Struktura e kodit ishte shumë e hollësishme, ku çdo shkelje kishte dënimin e saj. Dënimet kishin prirje për të qenë shumë të ashpra me standardet moderne, ku shumë shkelje çonin në vdekje, sakatim ose përdorim të filozofisë "Sy për sy, dhëmb për dhëmb" ("Ligji i Shpagimit"). Kodi është një nga shembujt më të hershëm të idesë së prezumimit të pafajësisë dhe gjithashtu këshillon që akuzuesi dhe i akuzuari të kenë mundësinë për të sjellë prova. Megjithatë, nuk ka asnjë pikë që merr parasysh rrethanat e shkeljes për të ndryshuar dënimin e përshkruar.

Një gdhendje në krye të steles portretizon Hamurabin duke marrë ligjet nga zoti Shamash ose ndoshta nga Marduku, dhe parathënia deklaron se Hamurabi ishte zgjedhur nga perënditë e popullit të tij për t’ia sjellë këto ligje njerëzve. Mund të hiqen paralele ndërmjet kësaj historie me atë të Moisiut për hebrenjtë e lashtë – ndryshime të dukshme ndërmjet këtyre dy kodeve ligjore (dhe gjithashtu mënyrës së dërgimit të tyre) janë treguar nga autorë të ndryshëm ndër vite.

Kode të ngjashme ligjorë u krijuan në disa qytetërime afër, përfshirë shembujt e hershëm mesopotamas të kodit të Ur-Nammu, Ligjeve të Eshnunës dhe kodit të Lipit-Ishtar dhe kodit të mëvonshëm ligjor të hititëve.

## Trashëgimia dhe portretizimi 
Nën sundimet e pasardhësve të Hamurabit, Perandoria babilonase u dobësua nga presioni ushtarak i ushtruar nga hititët, të cilët e plaçkitën Babiloninë në 1531 p.e.r (kronologjia e shkurtër). Megjithatë ishin kasitët të cilët e pushtuan përfundimisht Babiloninë dhe sunduan Mesopotaminë për 400 vjet, duke adoptuar pjesë të kulturës babilonase, përfshirë kodin ligjor të Hamurabit.

Për shkak të reputacionit të Hamurabit si ligjvënës, ai paraqitet në disa ndërtesa qeveritare në SHBA. Hamurabi është një nga 23 ligjvënësit të paraqitur në basorelieve mermeri në Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA në Kapitol. Ka gjithashtu një frizë nga Adolf Vainman që paraqet "ligjvënësit e mëdhenj të historisë", përfshirë Hamurabin, në ndërtesën e Gjykatës Supreme të SHBA.

## Referime 
* .
* .
* .
* 

## Lidhje të jashtme 
* A Closer Look at the Code of Hammurabi (Louvre museum) 

## Shënime