Kibela

parapamje|Kibela në fron
**Kibela** (frig. *Matar Kubileya* / **Kubeleya** / **Kubileya** / *Nënë Kubela*", ndoshta "Nëna e Maleve";  Lidisht. *Kuvava*; Greqisht: *Kybele*, Κυβήβη *Kybebe*, Κύβελις *Kybelis*) është një perëndeshë nënë e Anadollit; ajo mund të ketë një pararendës të mundshëm në neolitin më të hershëm në Çatalhöyük, ku statuja të grave, ndonjëherë ulur, janë gjetur në gërmime. E vetmja perëndeshë e njohur e Frigjisë, ajo mund të ketë qenë hyjnia e saj kombëtare. Kolonistët grekë në Azinë e Vogël (Turqia sot) adoptuan kultin e saj frigjian dhe e përhapën atë në Greqinë kontinentale dhe në kolonitë më të largëta greke perëndimore rreth shekullit VI p.e.s.

Në Greqi, Kibela u takua me një pritje të përzier. Ajo u asimilua pjesërisht në aspektet e Perëndeshës së Tokës Gaia, apo ekuivalentin e saj minoanRea, dhe të Perëndeshës së korrjes-Nënë Demetera. Disa qytete-shtete, veçanërisht Athina, e evokuan atë si një mbrojtëse, por ritet dhe procesionet e saj më të famshme greke e tregojnë atë si një perëndeshë në thelb të huaj, e cila arrin në një karrocë të tërhequr nga luani për shoqërimin e muzikës së egër, verës, etj. dhe një vijim i çrregullt. Veçanërisht në fenë greke, ajo kishte një karakter priftëror eunuk.  Shumë nga kultet e saj greke përfshinin ritet në një kantier hyjnor, kantier frigjian, i cili ishte ndoshta një shpikje greke. Në Greqi, Kibela u lidh me malet, muret e qytetit dhe qytetin, natyrën pjellore dhe kafshët e egra, veçanërisht luanët.

Në Romë, Kibela u bë e njohur si Magna Mater ("Nëna e Madhe"). Shteti romak adoptoi dhe zhvilloi një formë të veçantë të kultit të saj sipas orakullit Sibiline në vitin 205 p.e.s. që rekomandoi rekrutimin e saj si një aleat kryesor fetar në luftën e dytë të Romës kundër Kartagjenës (218 deri në vitin 201 p.e.s.). Mitografët romakë e rikrijuan atë si një perëndeshë trojane, një perëndeshë stërgjyshore të popullit romak me anë të princit trojan Enea. Ndërsa Roma përfundimisht vendosi hegjemoninë e saj mbi botën mesdhetare, format e romanizuara të kulteve të Kibelas u përhapën në gjithë Perandorinë e Romës. Shkrimtarët grekë dhe romakë debatuan dhe diskutuan kuptimin dhe moralin e kulteve dhe priftërive të saj, të cilat mbeten tema të diskutueshme në rrethet moderne.

## Shih edhe 
* Rea
* Hekata
* Afërdita

## Referime 
* Beard, Mary, ''The Roman and the Foreign: The Cult of the 'Great Mother' in Imperial Rome*, in Nicholas Thomas and Caroline Humphrey, eds., Shamanism, History, and the State (Ann Arbor, University of Michigan, 1994) pp.&nbsp;164–90.
* Burkert, Walter, 1982. *Greek Religion* (Cambridge:Harvard University Press), especially section III.3.4
* Cameron, Alan, *The Last Pagans of Rome*, Oxford University press, 2011.
* Duthoy, Robert, *The Taurobolium: Its Evolution and Terminology, Volume 10*, Brill, 1969.
* Lane, Eugene, (Editor) *Cybele, Attis, and Related Cults: Essays in Memory of M.J. Vermaseren*, Brill, 1996.
* Laroche, Emanuel, "Koubaba, déesse anatolienne, et le problème des origines de Cybèle", Eléments orientaux dans la religion grecque ancienne, Paris 1960, p.&nbsp;113–128.
* Motz, Lotte, *The Faces of the Goddess*, Oxford University Press US, 1997. 
* Roller, Lynn E., "Attis on Greek Votive Monuments; Greek God or Phrygian?" *Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens*, Vol. 63, No. 2 (Apr. – Jun., 1994), pp.&nbsp;245–262.
* 
* Roscoe, Will, "Priests of the Goddess: Gender Transgression in Ancient Religion", *History of Religions*, Vol. 35, No. 3 (Feb., 1996), University of Chicago Press, pp.&nbsp;195–230.
* 
* Virgil, *The Aeneid'' trans from Latin by West, David (Penguin Putnam Inc. 2003) p.&nbsp;189-190