Maria Stuart

**Meri, Mbretëresha e Skocezëve** (8 dhjetor 1542 - 8 shkurt 1587), e njohur gjithashtu si **Meri Stjuart** ose **Maria I e Skocisë**, ishte Mbretëresha e Skocisë nga 14 dhjetori 1542, deri në abdikimin e saj të detyruar në vitin 1567.

I vetmi fëmijë i ligjshëm i mbijetuar i Xhejmsit V të Skocisë, Meri ishte gjashtë ditëshe, kur babai i saj vdiq dhe ajo u ngjit në fron. Gjatë fëmijërisë së saj, Skocia u qeveris nga regjentë, së pari nga trashëgimtari i fronit, Xhejms Hamilton, Konti i Arranit dhe më pas nga nëna e saj, Maria e Guise. Në vitin 1548, ajo u fejua me Françeskun, *Dauphin-in* e Francës dhe u dërgua për t'u rritur në Francë, ku do të ishte e sigurt nga pushtimi i forcave angleze gjatë "Dëshpërimit të përafërt". Maria u martua me Françeskun në vitin 1558, duke u bërë mbretëreshë bashkëshorte e Francës nga pranimi i tij në vitin 1559, deri në vdekjen e tij në dhjetor 1560. E ve, Meri u kthye në Skoci në gusht të vitit 1561. Pas Reformës Skoceze, klima e tensionuar fetare dhe politike që hasi Meri gjatë kthimit të saj në Skoci u trazua më tej nga skocezët e shquar si Xhon Noksi, i cili pyeti haptasi nëse subjektet e saj kishin për detyrë t'i bindeshin asaj. Vitet e para të sundimit të saj personal u karakterizuan nga pragmatizmi, toleranca dhe moderimi. Ajo lëshoi një shpallje duke pranuar vendbanimin fetar në Skoci ashtu siç e kishte gjetur pas kthimit të saj, mbajti këshilltarë si Xhejms Stjuart, Kontin e Moreit dhe Uilliam Maitland nga Letingtoni, dhe qeverisi si monarke katolike e një mbretërie protestante.

Maria u martua me gjysmëkushëririn e saj, Henri Stjuart, Lordin e Darnleit, në vitin 1565, ndërsa në qershor të vitit 1566, ata lindën një djalë, Xhejmsin. Në shkurt të vitit 1567, rezidenca e Darnleit u shkatërrua nga një shpërthim dhe ai u gjet i vrarë në kopsht. Xhejms Hepbërn, Konti i 4-të i Bothwell-it, përgjithësisht besohej se kishte orkestruar vdekjen e Darnleit, por ai u lirua nga akuza në prill të vitit 1567 dhe muajin pasardhës, ai u martua me Merin. Pas një kryengritjeje kundër çiftit, Maria u burgos në Kështjellën Loch Leven. Më 24 korrik 1567, ajo u detyrua të abdikonte në favor të djalit të saj njëvjeçar. Pas një përpjekjeje të pasuksesshme për të rimarrë fronin, ajo u largua drejt jugut duke kërkuar mbrojtjen e kushërirës së saj të parë, Elizabeth I të Anglisë (Elizabeta ishte mbesa e Henrikut VII të Anglisë, kurse Meri ishte stërmbesa e tij.).

Maria dikur kishte pretenduar fronin e Elizabetës si të sajin dhe konsiderohej sovrania legjitime e Anglisë nga shumë katolikë anglezë, duke përfshirë pjesëmarrësit në një rebelim të njohur si Ngritja e Veriut. Duke e perceptuar Merin si një kërcënim, Elizabeta e mbylli atë në kështjella dhe shtëpi të ndryshme feudale në brendësi të Anglisë. Pas tetëmbëdhjetë vjet e gjysmë në robëri, Meri u shpall fajtore për komplot për të vrarë Elizabetën në vitin 1586 dhe iu pre koka vitin e ardhshëm në Kështjellën Fotheringhay. Jeta e Merit, martesat, prejardhja, përfshirja e supozuar në komplote kundër Elizabetës dhe ekzekutimi i mëvonshëm e vendosën atë si një personazh historik përçarës dhe shumë të romantizuar, e përshkruar në kulturë për shekuj.

Maria lindi më 8 dhjetor 1542 në Pallatin Linlithgow, Skoci, nga mbreti Xhejmsi V dhe gruaja e tij e dytë franceze, Maria de Guise. Ajo ishte stërmbesa e mbretit Henrit të VIII të Anglisë. Më 14 dhjetor, gjashtë ditë pas lindjes së saj, ajo u bë Mbretëresha e Skocisë kur babai i saj vdiq.

Meqenëse Maria ishte një foshnjë gjashtë ditëshe kur trashëgoi fronin, Skocia drejtohej nga regjentë, derisa ajo u bë e rritur. Që në fillim, kishte dy pretendime për regjencën: një nga kardinali katolik Beaton, dhe tjetri nga konti protestant i Arranit, i cili ishte në radhën për fronin. Arrani, u bë regjent deri në vitin 1554, kur nëna e Marisë arriti ta largonte dhe ta pasonte.

### Traktati i Greenwich-it 
majtas|parapamje|Të dy, Maria dhe babai i saj kanë lindur në Pallatin Linlithgow në West Lothian.
Mbreti Henri VIII i Anglisë shfrytëzoi mundësinë e regjencës për të propozuar martesë midis Merit dhe djalit dhe trashëgimtarit të tij, Eduardit, duke shpresuar për një bashkim të Skocisë dhe Anglisë. Më 1 korrik 1543, kur Maria ishte gjashtë muajshe, u nënshkrua Traktati i Grinuiçit, i cili premtonte se, në moshën dhjetë vjeçare, Maria do të martohej me Eduardin dhe do të shkonte në Angli, ku Henri mund të mbikëqyrte rritjen e saj. Traktati parashikonte që të dy vendet do të qëndronin ligjërisht të ndara dhe, nëse çifti nuk do të kishte fëmijë, bashkimi i përkohshëm do të shpërbëhej.

Traktati i Grinuiçit u refuzua nga Parlamenti i Skocisë në dhjetor. Refuzimi i traktatit të martesës dhe rinovimi i aleancës midis Francës dhe Skocisë nxiti "Dëshpërimin e përafërt" të Henrit, një fushatë ushtarake e krijuar për të imponuar martesën e Marisë me djalin e tij. Forcat angleze kryen një seri bastisjesh në territorin skocez dhe francez. Në maj 1544, konti anglez i Hertfordit (më vonë Duka i Somersetit) bastisi Edinburgun dhe skocezët e çuan Marinë në Dunkeld për siguri.

Mbreti Henri II i Francës propozoi të bashkonte Francën dhe Skocinë, duke e martuar mbretëreshën e re me djalin e tij trevjeçar, *Dauphin* Francis. Me premtimin e ndihmës ushtarake franceze dhe një dukë francez për vete, Arran ra dakord për martesën. Më 7 korrik 1548, një kuvend skocez i mbajtur në një manastir pranë qytetit ra dakord për traktatin francez të martesës.

### Jeta në Francë 
Me marrëveshjen e saj të martesës në fuqi, Meri pesë-vjeçare u dërgua në Francë për të kaluar trembëdhjetë vitet e ardhshme në oborrin francez.

E gjallë, e bukur dhe e zgjuar (sipas tregimeve bashkëkohore), Maria pati një fëmijëri premtuese. Në oborrin francez, ajo ishte e preferuar nga të gjithë. Maria mësoi të luante llautë, ishte kompetente në prozë, poezi, kalërim dhe punime me gjilpërë dhe mësoi frëngjisht, italisht, latinisht, spanjisht dhe greqisht, përveç skocishtes. Gjyshja e Marisë nga nëna, Antoinette de Bourbon, ishte një tjetër ndikim i fortë në fëmijërinë e saj dhe veproi si një nga këshilltarët e saj kryesorë.

Portretet e Marisë tregojnë se ajo kishte një kokë të vogël në formë ovale, një qafë të gjatë e të hijshme, flokë të ndezur ngjyrë gështenjë, sy kafe lajthi, nën qepalla të rënda të ulura dhe vetulla të harkuara imët, lëkurë të zbehtë të lëmuar, një ballë të lartë dhe të rregullt. Ajo u konsiderua një fëmijë e bukur dhe më vonë, si një grua, jashtëzakonisht tërheqëse. Maria ishte elokuente dhe veçanërisht e gjatë sipas standardeve të shekullit të XVI-të (1,80 m).

Më 4 prill 1558, Maria nënshkroi një marrëveshje të fshehtë, duke lënë trashëgim Skocinë dhe pretendimin e saj ndaj Anglisë për kurorën franceze, nëse ajo vdiste pa problem. Njëzet ditë më vonë, ajo u martua me *dauphin-in* në Notre Dame de Paris, që u bë bashkëshorti mbret i Skocisë.

### Pretendimi për fronin anglez 
Në nëntor të vitit 1558, vajza e madhe e Henrit të VIII, Maria I e Anglisë, u pasua nga motra e saj e vetme e mbijetuar, Elizabeta e I. Ajo u njoh si trashëgimtare e motrës së saj dhe testamenti i fundit i Henrit të VIII i kishte përjashtuar Stuartët nga trashëgimi i fronit anglez. Megjithatë, në sytë e shumë katolikëve, Elizabeta ishte e paligjshme dhe Maria Stuart ishte mbretëresha e ligjshme e Anglisë, si pasardhësja e vjetër legjitime e mbijetuar e Henrit të VII përmes gjyshes së saj, Margaret Tudor. Pretendimi i Marisë për fronin anglez ishte një pengesë e përhershme midis saj dhe Elizabetës.

Kur Henri II vdiq, më 10 korrik 1559, pesëmbëdhjetëvjeçari Francis dhe Maria gjashtëmbëdhjetë vjeçare u bënë mbreti dhe mbretëresha e Francës. Dy nga xhaxhallarët e Mbretëreshës, duka i Guisesë dhe Kardinali i Lorenës, ishin tani dominues në politikën franceze, duke shijuar epërsinë.

Në Skoci, fuqia e Lordëve Protestantë të Kongregacionit po rritej në kurriz të nënës së Marisë, e cila ruante kontrollin efektiv vetëm nëpërmjet përdorimit të trupave franceze. Në fillim të vitit 1560, Lordët protestantë ftuan trupat angleze në Skoci në një përpjekje për të siguruar protestantizmin. Një kryengritje Hygenote në Francë, Turbullira e Amboise, e bëri të pamundur që francezët të dërgonin mbështetje të mëtejshme. Në vend të kësaj, vëllezërit Guise dërguan ambasadorë për të negociuar një zgjidhje. Më 11 qershor 1560, motra e tyre, nëna e Merit, vdiq dhe kështu çështja e marrëdhënieve të ardhshme franko-skoceze ishte një çështje urgjente. Sipas kushteve të Traktatit të Edinburgut, të nënshkruar nga përfaqësuesit e Marisë më 6 korrik 1560, Franca dhe Anglia morën përsipër ti tërhiqnin trupat nga Skocia. Franca njohu të drejtën e Elizabetës për të sunduar Anglinë, por Maria shtatëmbëdhjetë vjeçare, ende në Francë dhe e pikëlluar për nënën e saj, refuzoi ta ratifikonte traktatin.

## Shiko edhe
* Henri VIII
* Elizabeta I
* Xhejmsi VI i Skocisë dhe I i Anglisë
* Historia e Skocisë
* Mbretëria e Anglisë
* Historia e Anglisë
* Traktati i Bashkimit
* Mbretëria e Britanisë së Madhe
* Historia e Ishujve Britanikë

## Referenca