Emrat e shqiptarëve dhe Shqipërisë

Shqiptarët dhe vendi i tyre Shqipëria janë identifikuar nga shumë etnonime. Endonimi amtarë është Shqiptar . Emri "Albanians" latinisht : *Albanenses/Arbanenses* ) u përdor në dokumentet mesjetare greke dhe latine që hynë gradualisht në gjuhët evropiane nga të cilat dolën emra të tjerë të ngjashëm derivatesh.  Gjuhëtarët besojnë se pjesa *Alb* në fjalën rrënjë e ka origjinën nga një term indo-evropian për një lloj topografie malore, që do të thotë "kodër, mal", gjithashtu i pranishëm në *Alpe* .  Nëpërmjet fjalës rrënjësore *alban* dhe ekuivalentëve të saj rotacizuar *arban*, *albar* dhe *arbar*, termi në shqip u përkthye si *arbëreshë* ( Gheg Albanian   ) për popullin dhe *Arbërinë* ( Gheg Albanian:   ) për vendin. 

Gjuha bashkëkohore shqipe përdor një etnonim tjetër, ku shqiptarët e sotëm i referohen vetes si *Shqiptarë* dhe vendit të tyre si *Shqipëria* .  Shqiponja ishte një simbol heraldik i zakonshëm për shumë dinastitë shqiptare në mesjetën e vonë dhe u bë një simbol i shqiptarëve në përgjithësi, për shembull flamuri i Skënderbeut, simboli i familjes së të cilit ishte shqiponja e zezë dykrenare, siç shfaqet në Flamuri shqiptar .      Ajo epokë solli ndryshime fetare dhe të tjera sociopolitike.   Gjuha shqipe quhej *arbërisht* ( Gheg Albanian   ).  Ndërsa vendi quhej *Arbëni*, shquar : *Arbënia* dhe *Arbëri*, shquar: *Arbëria* nga shqiptarët.  Etnonimi kombëtar *shqiptar* rrjedh nga *Albanoi*,    një fis ilir i përmendur nga Ptolemeu me qendër qytetin e Albanopolis,  që ndodhet në Shqipërinë e sotme qendrore, pranë qytetit. të Krujës .   Pjesa *Alb* në fjalën rrënjësore për të gjitha këto terma besohet nga gjuhëtarët se është një fjalë indo-evropiane për një lloj topografie malore, që do të thotë "kodër, mal", e pranishme edhe në *Alpe* .  *Lab*, gjithashtu *Labe*, *Labi* ; Nëngrupi i shqipes dhe krahina gjeografike/etnografike e *Labërisë*, e përcaktuar: *Labëria* në Shqipëri janë edhe endonime të formuara nga rrënja *Alb* . 

Termat që rrjedhin nga të gjitha ato endonime si ekzonime shfaqen në burimet bizantine që nga shekulli i njëmbëdhjetë dhe përkthehen si *Albanoi*, *Arbanitai* dhe *Arbanites* dhe në latinisht dhe dokumente të tjera perëndimore si *Albanenses* dhe *Arbanenses* .   Shkrimtarët e parë bizantinë që përmendin shqiptarët në kuptimin etnik janë Michael Attaliates (në librin *Histori* ) dhe Anna Comnena (në librin *Alexiad* ), duke iu referuar atyre si *Albanoi* dhe *Arbanitai*, në shekullin e 11-të.   Në përdorimin e mëvonshëm bizantin, termat "Arbanitai" dhe "Albanoi" me një sërë variantesh përdoreshin në mënyrë të ndërsjellë, ndërsa ndonjëherë të njëjtat grupe quheshin edhe me emrin klasicizues ilirë.    Referenca e parë për gjuhën shqipe daton në vitin 1285. 
[djathtas|parapamje|280x280px| *[Lista e valleve shqiptare|Vallje* tradicionale arbëreshe .]]
Vendi në burimet bizantine njihej si *Arbanon* (Άρβανον) dhe në burimet latine si *Arbanum* .    Nga këto etnonime, emrat e shqiptarëve janë nxjerrë edhe në gjuhë të tjera që kanë qenë ose janë ende në përdorim.    Termi *arbëreshë* përdoret ende si endonim dhe ekzonim për shqiptarët që emigruan në Itali gjatë mesjetës, arbëreshët .  Përdoret edhe si endonim nga arvanitasit në Greqi . Brenda Ballkanit, arumunët ende përdorin një term të ngjashëm,  , në gjuhën arumune për shqiptarët bashkëkohorë.  

## *Arbanasi* 
*Arbanas* (Арбанас), shumës: *Arbanasi* (Арбанаси); është etnonimi i vjetër që sllavët e jugut si bullgarët dhe serbët përdornin për të treguar shqiptarët etnonim ky që daton në mesjetë .  Termi *Arbănas* përdorej edhe nga rumunët për shqiptarët.  Termi ishte në përdorim në mesin e sllavëve të jugut deri në mesin e shekullit të 20-të. Emri *Arbanasi* përdoret ende si një ekzonim për një komunitet të vogël shqiptar në Kroaci në bregdetin dalmat që migroi atje gjatë shekullit të 18-të.  Në gjuhët moderne sllave të jugut termi është *albanac* . 

## *Arvanitasit* 
[parapamje|280x280px| [Shqiptarët në shek]]
*Arvanitas* (Αρβανίτης), shumës: *arvanitas* (Αρβανίτες); është një term që është përdorur historikisht në mesin e popullatës më të gjerë greqishtfolëse për të përshkruar një shqipfolës pavarësisht nga përkatësitë e tyre fetare deri në periudhën e ndërmjetme, së bashku me *Alvanoi* (Αλβανοί).  Emri u krijua në gjuhën greke nga etnonimi origjinal *Alvanitis* (Άλβανίτης), i cili në kthim rrjedh nga *Alvanos* (Άλβάνος).  Emri shfaqet si etnonim i *shqiptarëve* në burimet mesjetare bizantine, fillimisht si "Arbanitai",   (në gjuhën greke shkronja 'b' shqiptohet si 'v'; pra "Arvanitai") dhe është përkthyer në greqishtja moderne si “arvanitas”. 

Sot, termi *arvanitas* përdoret nga grekët për t'iu referuar pasardhësve të shqiptarëve ose *arbëreshëve* që migruan në Greqinë jugore gjatë epokës mesjetare dhe që aktualisht identifikohen si grekë, si rezultat i asimilimit.    Ndonjëherë varianti i tij *Alvanites* mund të përdoret në vend të tyre.  Ndërsa termi *arvanitika* (Αρβανίτικα) përdoret brenda Greqisë për të gjitha varietetet e gjuhës shqipe që flitet atje, ndërsa brenda akademisë perëndimore termi përdoret për gjuhën shqipe që flitet në Greqinë Jugore.   Krahas këtyre etnonimeve termi *Arvanitia* (Αρβανιτιά) për vendin është përdorur edhe nga shoqëria greke në folklor, thënie, gjëegjëza, valle dhe toponime.  Për shembull, disa shkrimtarë grekë përdorën termin *Arvanitia* krahas termit më të vjetër grek Epirus për pjesë ose të gjithë Shqipërinë bashkëkohore dhe Epirin modern në Greqi deri në shekullin e 19-të. 

## *Arnaut/Arnavut* 
[parapamje|281x281px| *Arnauti duke pirë duhan në [Kajro* - Jean-Léon Gérôme 1865]]
*Arnaut* (ارناود), *arvanid* (اروانيد), *arnavud* (آرناوود), shumës: *Arnavudlar* (آرناوودلار): turqishtja moderne : *Arnavut*, shumës: *Arnavutlar* ; janë etnonime të përdorura kryesisht nga turqit osmanë dhe bashkëkohorë për shqiptarët me emrin *Arnavutça* të gjuhës shqipe.     Këto etnonime rrjedhin nga termi grek *arvanitas* dhe hynë në turqisht pasi grupi i rrokjes *furgon* u riorganizua përmes metatezës në *nav* duke dhënë format përfundimtare turke si *Arnavut* dhe *Arnaut* .  Ndërkohë, në greqisht emri *Arvanitis* rrjedh nga emri origjinal *Alvanitis* [Άλβανίτης] (në kthim rrjedh nga *Alvanos* [Άλβάνος]).    Gjatë periudhës së vonë osmane, zyrtarët qeveritarë përdorën termat *Arnavudlar* (shqiptarët) dhe *Arnavud kavmı* (populli shqiptar) për grupin etnik, së bashku me termat gegë dhe toskë për nëngrupet etno-kulturore shqiptare veriore dhe jugore.  Në turqishten moderne *Arnavutluk* i referohet vetëm Republikës së Shqipërisë. 

Historikisht si ekzonim termi turk *Arnaut* është përdorur për shembull nga disa evropianoperëndimorë si sinonim për shqiptarët që ishin të punësuar si ushtarë në ushtrinë osmane.  Termi ''Arnā'ūṭ* (الأرناؤوط) hyri gjithashtu në gjuhën arabe si një ekzonim për komunitetet shqiptare që u vendosën në Levant gjatë epokës osmane e tutje, veçanërisht për ata që banonin në Siri.  Termi *arnaut* (Арнаут), shumës: *Arnauti* (Арнаути) është huazuar edhe në gjuhët sllave jugore ballkanike si bullgarishtja dhe brenda serbishtes fjala ka marrë edhe konotacione poshtëruese për shqiptarët.    Gjatë epokës osmane, emri u përdor për shqiptarët etnikë pavarësisht nga përkatësitë e tyre fetare, ashtu si sot.  Në Venecia, termi *albanesoti* (njëjës, *albanesoto* ) u përdor në shekujt XV dhe XVI për ata shqiptarë dhe pasardhësit e tyre që kishin marrë nënshtetësinë veneciane dhe jetonin në territoret veneciane në veri të Italisë. 

Termi *Albanesi* u përdor për disa trupa ballkanike të rekrutuara (mesi i shekullit të 18-të - fillimi i shekullit të 19-të) nga Mbretëria e Napolit që tregonte origjinën e tyre të përgjithshme (pa nënkuptuar konotacione etnike) ose stilin e luftimit, për shkak të reputacionit që shqiptarët kishin se shërbenin si mercenarë në osmane. ushtritë. 

## *Epirot* 
[parapamje| *Historia de vita et gestis Scanderbegi, Epirotarum principis* ("Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut, Princit të Epirotëve") nga [Marin Barleti, 1508.]]
Në mesjetën e vonë, gjatë periudhës së Humanizmit dhe Rilindjes Evropiane, termat *epirot*, *Epir* dhe *gjuhë epirote* ( latinisht : *epirota*, *Epirus*, *lingua epirotica* ) u preferuan në rrethet intelektuale, letrare dhe klerikale të kohës, të përdorura si sinonimet për *arbën*, *Arbën*, *Dheu i Arbënit*, *Arbëní/rí*, *abënuer/arbëror*, *i arbënesh/arbëresh*, e më vonë, përkatësisht për *shqiptar*, *Shqipni/Shqipëri*, (lingua) *shqipe* . Më pas, kjo lidhje etnike gjuhësore-historike u ndoq me besnikëri edhe nga intelektualët shqiptarë dhe klerikët katolikë gjatë mesjetës.  Në një letër dërguar princit të Tarantos Giovanni Orsini në vitin 1460, Zoti shqiptar Skënderbeu shkruante: “Se le nostre cronache non metono, noi ci chiamiamo Epiroti” (“Nëse kronikat tona nuk gënjejnë, ne e quajmë veten Epiroti”. ").  Botuar në Romë në vitin 1635 nga peshkopi dhe shkrimtari shqiptar Frang Bardhi, fjalori i parë i gjuhës shqipe titullohej: *Dictionarium latino-epiroticum* (“Fjalori latino-epirotan [shqip]”. 

## *Shqiptar* 
[majtas|parapamje|230x230px| *Sqipetari – Albanezul*, gazeta e [Shqiptarët në Rumani|pakicës shqiptare në Rumani e vitit 1889.]]
*Shqip(ë)tar* dhe *Shqyptar* (në dialektet e shqipes veriore) është endonimi bashkëkohor i përdorur nga shqiptarët për veten e tyre, ndërsa *Shqipëria* dhe *Shqypnia/Shqipnia* janë toponime amtare që përdoren nga shqiptarët për të emërtuar vendin e tyre.  Termi *Šiptar* (Шиптар), shumës: *Šiptari* (Шиптари) dhe gjithashtu *Šiftari* (Шифтари) është një prejardhje e përdorur nga popujt sllavë ballkanikë dhe ish-shtetet si Jugosllavia ; Shqiptarët e konsiderojnë këtë si nënçmuese për shkak të konotacioneve negative, duke preferuar *Albancin'' .    

## Shih edhe 
* Origjina e shqiptarëve
* Albania
* Albanët (ilirë)
* Historia e Shqipërisë
* Arbëreshët
* Emri shqip

## Referime