Lënda djegëse fosile

Një **lëndë djegëse fosile**  është një material që përmban hidrokarbur si qymyri, nafta dhe gazi natyror,  i formuar natyrshëm në koren e Tokës nga mbetjet e bimëve dhe kafshëve të vdekura që nxirret dhe digjet si lëndë djegëse . . Lëndët djegëse fosile mund të digjen për të siguruar nxehtësi për përdorim direkt (si p.sh. për gatim ose ngrohje), për të fuqizuar motorët (si motorët me djegie të brendshme në automjetet motorike) ose për të gjeneruar energji elektrike .  Disa lëndë djegëse fosile rafinohen në derivate si vajguri, benzina dhe propani përpara se të digjen. Origjina e lëndëve djegëse fosile është dekompozimi anaerobik i organizmave të vdekur të varrosur, që përmbajnë molekula organike të krijuara nga fotosinteza .  Shndërrimi nga këto materiale në lëndë djegëse fosile me karbon të lartë zakonisht kërkon një proces gjeologjik prej miliona vjetësh. 

Në vitin 2019, 84% e konsumit të energjisë primare në botë dhe 64% e energjisë elektrike të saj ishte nga lëndët djegëse fosile.    Djegia në shkallë të gjerë e lëndëve djegëse fosile shkakton dëme serioze mjedisore . Mbi 80% e dioksidit të karbonit (CO 2 ) e krijuar nga aktiviteti njerëzor (rreth 35&nbsp;miliardë tonë në vit) vjen nga djegia e tyre,  krahasuar me 4&nbsp;miliardë nga zhvillimi i tokës .  Proceset natyrore në Tokë, kryesisht thithja nga oqeani, mund të heqin vetëm një pjesë të vogël të kësaj. Prandaj, ka një rritje neto prej shumë miliardë tonësh dioksid karboni atmosferik në vit.  Edhe pse rrjedhjet e metanit janë të rëndësishme,  : 52 djegia e lëndëve djegëse fosile është burimi kryesor i emetimeve të gazeve serrë që shkaktojnë ngrohjen globale dhe acidifikimin e oqeanit . Për më tepër, shumica e vdekjeve nga ndotja e ajrit janë për shkak të grimcave të karburanteve fosile dhe gazeve të dëmshme. Është vlerësuar se kjo kushton mbi 3% të prodhimit të brendshëm bruto global  dhe se heqja e karburanteve fosile do të shpëtojë miliona jetë çdo vit. 

Njohja e krizës klimatike, ndotjes dhe ndikimeve të tjera negative të shkaktuara nga lëndët djegëse fosile ka çuar në një tranzicion të gjerë të politikave dhe lëvizje aktiviste të fokusuar në përfundimin e përdorimit të tyre në favor të energjisë së qëndrueshme .  Megjithatë, për shkak se industria e karburanteve fosile është shumë e integruar në ekonominë globale dhe e subvencionuar shumë,  ky tranzicion pritet të ketë ndikime të rëndësishme ekonomike.  Shumë palë të interesuara argumentojnë se ky ndryshim duhet të jetë një tranzicion i drejtë  dhe të krijojë një politikë që adreson ngarkesat shoqërore të krijuara nga asetet e bllokuara të industrisë së karburanteve fosile.  

Politika ndërkombëtare, në formën e synimeve të zhvillimit të qëndrueshëm të Kombeve të Bashkuara për energji të përballueshme dhe të pastër dhe veprim për klimën, si dhe Marrëveshja e Parisit për Klimën, është krijuar për të lehtësuar këtë tranzicion në nivel global. Në vitin 2021, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë arriti në përfundimin se asnjë projekt i ri për nxjerrjen e karburanteve fosile nuk mund të hapej nëse ekonomia dhe shoqëria globale duan të shmangin ndikimet më të këqija të ndryshimeve klimatike dhe të përmbushin qëllimet ndërkombëtare për zbutjen e ndryshimeve klimatike.

## Origjina 
 ndodhen vetëm në vende të caktuara në Tokë, vetëm disa vende janë të pavarura nga nafta; vendet e tjera varen nga kapacitetet naftëprodhuese të këtyre vendeve.]]

Teoria se lëndët djegëse fosile të formuara nga mbetjet e fosilizuara të bimëve të ngordhura nga ekspozimi ndaj nxehtësisë dhe presionit në koren e Tokës gjatë miliona viteve u prezantua për herë të parë nga Andreas Libavius "në Alchemia [Alchymia] e tij 1597" dhe më vonë nga Mikhail Lomonosov "që në fillim 1757 dhe sigurisht deri në 1763”.  Përdorimi i parë i termit "lëndë djegëse fosile" ndodh në veprën e kimistit gjerman Caspar Neumann, në përkthimin anglisht në 1759.  *Fjalori anglez i Oksfordit* vëren se në frazën "karburant fosil" mbiemri "fossil" do të thotë "[o]i marrë nga gërmimi; i gjetur i varrosur në tokë", i cili daton të paktën në vitin 1652,  përpara emrit anglisht "fossil". " u referua kryesisht organizmave të vdekur prej kohësh në fillim të shekullit të 18-të. 

Fitoplanktoni dhe zooplanktoni ujor që vdiqën dhe u sedimentuan në sasi të mëdha në kushte anoksike miliona vjet më parë filluan të formojnë naftë dhe gaz natyror si rezultat i dekompozimit anaerobik . Me kalimin e kohës gjeologjike, kjo lëndë organike, e përzier me baltë, u varros nën shtresa të tjera të rënda të sedimentit inorganik. Temperatura dhe presioni i lartë që rezultoi bëri që lënda organike të ndryshonte kimikisht, fillimisht në një material dylli të njohur si kerogjen, i cili gjendet në argjilat e naftës, dhe më pas me më shumë nxehtësi në hidrokarbure të lëngëta dhe të gazta në një proces të njohur si katagjenezë . Pavarësisht nga këto transformime të nxitura nga nxehtësia, energjia e çliruar në djegie është ende me origjinë fotosintetike. 

Bimët tokësore prireshin të formonin qymyr dhe metan. Shumë nga fushat e qymyrit datojnë në periudhën karbonifere të historisë së Tokës . Bimët tokësore formojnë gjithashtu kerogjenin e tipit III, një burim gazi natyror. Megjithëse lëndët djegëse fosile formohen vazhdimisht nga proceset natyrore, ato klasifikohen si burime jo të rinovueshme sepse u duhen miliona vjet për t'u formuar dhe rezervat e njohura të qëndrueshme po shterohen shumë më shpejt se sa gjenerohen të reja.  

## Rëndësia 
, fitimet e kompanive energjetike u rritën me të ardhura më të mëdha nga çmimet më të larta të karburantit që rezultojnë nga pushtimi rus i Ukrainës, rënia e nivelit të borxhit, fshirja e taksave të projekteve të mbyllura në Rusi dhe tërheqja nga planet e mëparshme që. reduktojnë emetimet e gazeve serrë. Fitimet rekord ndezën thirrjet publike për taksa të papritura. ato përdoreshin kryesisht për hidroizolim dhe balsamim . 

Shfrytëzimi tregtar i naftës filloi në shekullin e 19-të. 

Gazi natyror, dikur u ndez si një nënprodukt i panevojshëm i prodhimit të naftës, tani konsiderohet një burim shumë i vlefshëm.  Depozitat e gazit natyror janë gjithashtu burimi kryesor i heliumit .

Nafta e rëndë e papërpunuar, e cila është shumë më viskoze se nafta bruto konvencionale, dhe rërat e naftës, ku bitumi gjendet i përzier me rërë dhe argjilë, filluan të bëhen më të rëndësishme si burime të lëndëve djegëse fosile në fillim të viteve 2000.  Shist argjilor nafte dhe materiale të ngjashme janë shkëmbinj sedimentarë që përmbajnë kerogjen, një përzierje komplekse e komponimeve organike me peshë të lartë molekulare, të cilat japin vaj të papërpunuar sintetik kur nxehen ( pirolizohen ). Me përpunim shtesë, ato mund të përdoren në vend të lëndëve djegëse të tjera fosile të krijuara. Gjatë viteve 2010 dhe 2020 ka pasur deinvestime nga shfrytëzimi i burimeve të tilla për shkak të kostos së tyre të lartë të karbonit në krahasim me rezervat e përpunuara më lehtë. 

Përpara gjysmës së dytë të shekullit të 18-të, mullinjtë e erës dhe mullinjtë e ujit siguronin energjinë e nevojshme për punë të tilla si bluarja e miellit, sharrimi i drurit ose pompimi i ujit, ndërsa djegia e drurit ose *torfe* siguronte ngrohjen shtëpiake. Përdorimi në shkallë të gjerë i lëndëve djegëse fosile, qymyrit në fillim dhe naftës më vonë, në motorët me avull mundësoi Revolucionin Industrial . Në të njëjtën kohë, dritat e gazit që përdorin gaz natyror ose gaz qymyri po hynin në përdorim të gjerë. Shpikja e motorit me djegie të brendshme dhe përdorimi i tij në automobila dhe kamionë rriti shumë kërkesën për benzinë dhe naftë, të dyja të prodhuara nga lëndë djegëse fosile. Format e tjera të transportit, hekurudhat dhe avionët, gjithashtu kërkojnë lëndë djegëse fosile. Përdorimi tjetër kryesor për lëndët djegëse fosile është në prodhimin e energjisë elektrike dhe si lëndë e parë për industrinë petrokimike . Katrani, një mbetje e nxjerrjes së naftës, përdoret në ndërtimin e rrugëve .

Energjia për Revolucionin e Gjelbër u sigurua nga lëndët djegëse fosile në formën e plehrave (gazit natyror), pesticideve (naftës) dhe ujitjes me lëndë djegëse hidrokarbure.  Zhvillimi i plehrave azotike sintetike ka mbështetur ndjeshëm rritjen e popullsisë globale; është vlerësuar se pothuajse gjysma e popullsisë së Tokës aktualisht ushqehet si rezultat i përdorimit të plehrave sintetike të azotit.  Sipas kreut të një agjencie të çmimeve të mallrave të plehrave, "50% e ushqimit në botë varet nga plehrat." 

## Efektet mjedisore 
 tregon se si shtimet në  që nga viti 1880 janë shkaktuar nga burime të ndryshme që rriten njëra pas tjetrës.]]

Djegia e lëndëve djegëse fosile ka një sërë ndikimesh të jashtme negativendikimet e dëmshme mjedisore ku efektet shtrihen përtej njerëzve që përdorin karburantin. Efektet aktuale varen nga karburanti në fjalë. Të gjitha lëndët djegëse fosile lëshojnë CO  kur digjen, duke përshpejtuar kështu ndryshimin e klimës . Djegia e qymyrit, dhe në një masë më të vogël nafta dhe derivatet e tij, kontribuojnë në grimcat atmosferike, smogun dhe shiun acid .  

Ndryshimi i klimës nxitet kryesisht nga çlirimi i gazeve serrë si , me djegien e lëndëve djegëse fosile që është burimi kryesor i këtyre emetimeve. Në shumicën e pjesëve të botës ndryshimet klimatike po ndikojnë negativisht në ekosistemet .  Kjo përfshin kontributin në zhdukjen e specieve dhe reduktimin e aftësisë së njerëzve për të prodhuar ushqim, duke shtuar kështu problemin e urisë në botë.Rritjet e vazhdueshme të temperaturave globale do të çojnë në efekte të mëtejshme negative si në ekosistemet ashtu edhe në njerëzit, me Organizatën Botërore të Shëndetësisë që ka deklaruar se ndryshimi i klimës është kërcënimi më i madh për shëndetin e njeriut në shekullin e 21-të.  

Djegia e lëndëve djegëse fosile gjeneron acide sulfurik dhe nitrik, të cilët bien në Tokë si shi acid, duke ndikuar si në zonat natyrore ashtu edhe në mjedisin e ndërtuar. Monumentet dhe skulpturat e bëra nga mermeri dhe guri gëlqeror janë veçanërisht të prekshme, pasi acidet shpërndajnë karbonatin e kalciumit .

Lëndët djegëse fosile përmbajnë gjithashtu materiale radioaktive, kryesisht uranium dhe torium, të cilat lëshohen në atmosferë. Në vitin 2000, rreth 12,000 ton torium dhe 5,000 ton uranium u lëshuan në mbarë botën nga djegia e qymyrit. Vlerësohet se gjatë vitit 1982, djegia e qymyrit në SHBA lëshoi 155 herë më shumë radioaktivitet në atmosferë sesa aksidenti i Three Mile Island . 

Djegia e qymyrit gjithashtu gjeneron sasi të mëdha hiri fundor dhe hiri fluturues . Këto materiale përdoren në një shumëllojshmëri të gjerë aplikimesh, duke shfrytëzuar, për shembull, rreth 40% të prodhimit të Shteteve të Bashkuara. 

Përveç efekteve që vijnë nga djegia, vjelja, përpunimi dhe shpërndarja e lëndëve djegëse fosile ka edhe efekte mjedisore. Metodat e nxjerrjes së qymyrit, veçanërisht heqja e majave të malit dhe minierat me shirita, kanë ndikime negative mjedisore dhe shpimi i naftës në det të hapur përbën një rrezik për organizmat ujorë. Puset e karburanteve fosile mund të kontribuojnë në çlirimin e metanit nëpërmjet emetimeve të gazit të arratisur . Rafineritë e naftës kanë gjithashtu ndikime negative mjedisore, duke përfshirë ndotjen e ajrit dhe ujit. Qymyri ndonjëherë transportohet me lokomotiva me naftë, ndërsa nafta e papërpunuar zakonisht transportohet me anije cisternë, duke kërkuar djegie të lëndëve djegëse fosile shtesë.

Janë bërë një sërë përpjekjesh zbutëse për të kundërshtuar efektet negative të lëndëve djegëse fosile. Kjo përfshin një lëvizje për të përdorur burime alternative të energjisë, të tilla si energjia e rinovueshme . Rregullorja mjedisore përdor një sërë qasjesh për të kufizuar këto emetime; për shembull, rregullat kundër çlirimit të produkteve të mbeturinave si hiri fluturues në atmosferë. 

Në dhjetor 2020, Kombet e Bashkuara publikuan një raport duke thënë se pavarësisht nevojës për të reduktuar emetimet e serrave, qeveri të ndryshme po "  " karburantet fosile, në disa raste duke devijuar mbi 50% të fondit të tyre stimulues të rimëkëmbjes COVID-19 në prodhimin e karburanteve fosile. në vend të energjisë alternative. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres deklaroi se "Njerëzimi po bën luftë kundër natyrës. Kjo është vetëvrasje. Natyra gjithmonë të kundërpërgjigjetdhe tashmë po e bën këtë me forcë dhe tërbim në rritje”. Megjithatë, Guterres tha gjithashtu se ka ende arsye për shpresë, duke parashikuar planin e Joe Biden që SHBA të bashkohet me emetuesit e tjerë të mëdhenj si Kina dhe BE në miratimin e objektivave për të arritur emetimet neto zero deri në vitin 2050.   

## Sëmundjet dhe vdekjet 
Ndotja e mjedisit nga lëndët djegëse fosile ndikon te njerëzit sepse grimcat dhe ndotja e tjera e ajrit nga djegia e karburanteve fosile shkaktojnë sëmundje dhe vdekje kur thithen. Këto efekte shëndetësore përfshijnë vdekjen e parakohshme, sëmundjet akute të frymëmarrjes, astmën e rënduar, bronkitin kronik dhe uljen e funksionit të mushkërive. Të varfërit, të paushqyerit,të rinjët dhe shumë të moshuarit, dhe njerëzit me sëmundje respiratore ekzistuese dhe shëndet të tjerë të sëmurë janë më të rrezikuar.  Vdekjet globale nga ndotja e ajrit për shkak të lëndëve djegëse fosile janë vlerësuar në mbi 8 milionë njerëz (2018, gati 1 në 5 vdekje në mbarë botën)  dhe në 10.2 milionë (2019). 

Ndërsa të gjitha burimet e energjisë në thelb kanë efekte negative, të dhënat tregojnë se lëndët djegëse fosile shkaktojnë nivelet më të larta të emetimeve të gazeve serrë dhe janë më të rrezikshmet për shëndetin e njeriut. Në të kundërt, burimet moderne të rinovueshme të energjisë duket të jenë më të sigurta për shëndetin e njeriut dhe më të pastra. Shkalla e vdekjeve nga aksidentet dhe ndotja e ajrit në BE është si më poshtë për teravat-orë: qymyr (24.6 vdekje), naftë (18.4 vdekje), gaz natyror (2.8 vdekje), biomasa (4.6 vdekje), hidrocentrale (0.02 vdekje), energjia bërthamore (0,07 vdekje), era (0,04 vdekje) dhe diellore (0,02 vdekje). Emetimet e gazeve serrë nga çdo burim energjie janë si më poshtë, të matura në ton: qymyr (820 ton), naftë (720 ton), gaz natyror (490 ton), biomasë (78-230 ton), hidrocentrale (34 ton), bërthamore energjia (3 ton), era (4 ton) dhe diellore (5 ton).  Siç tregojnë të dhënat, qymyri, nafta, gazi natyror dhe biomasa shkaktojnë norma më të larta vdekjeje dhe nivele më të larta të emetimeve të gazeve serrë sesa energjia hidrocentrale, energjia bërthamore, era dhe energjia diellore. Shkencëtarët sugjerojnë se 1.8 milionë jetë janë shpëtuar duke zëvendësuar burimet e karburanteve fosile me energjinë bërthamore. 

## Shkarkimi në faza 
 raportoi se në vitin 2022, investimet globale të tranzicionit të energjisë barazuan investimet në lëndët djegëse fosile për herë të parë. ]]
Heqja graduale e karburanteve fosile është reduktimi gradual i përdorimit dhe prodhimit të lëndëve djegëse fosile në zero, për të reduktuar vdekjet dhe sëmundjet nga ndotja e ajrit, për të kufizuar ndryshimet klimatike dhe për të forcuar pavarësinë energjetike. Është pjesë e tranzicionit të vazhdueshëm të energjisë së rinovueshme.

### Vetëm tranzicioni 
Tranzicioni i drejtë është një kornizë e zhvilluar nga lëvizja sindikale[ për të përfshirë një sërë ndërhyrjesh sociale të nevojshme për të siguruar të drejtat dhe mjetet e jetesës së punëtorëve kur ekonomitë po kalojnë drejt prodhimit të qëndrueshëm, kryesisht duke luftuar ndryshimin e klimës dhe mbrojtjen e biodiversitetit. Në Evropë, avokatët për një tranzicion të drejtë duan të bashkojnë drejtësinë sociale dhe klimatike, për shembull, për punëtorët e qymyrit në rajonet në zhvillim të varura nga qymyri, të cilëve u mungojnë mundësitë e punësimit përtej qymyrit.

### Shpërndarja 
Shpërndarja e karburanteve fosile dhe investimi në zgjidhjet klimatike është një përpjekje për të reduktuar ndryshimet klimatike duke ushtruar presion social, politik dhe ekonomik për heqjen institucionale të aseteve duke përfshirë stoqet, obligacionet dhe instrumentet e tjera financiare të lidhura me kompanitë e përfshira në nxjerrjen e fosileve.

Fushatat e zhveshjes së karburanteve fosile u shfaqën në kampuset në Shtetet e Bashkuara në vitin 2011 me studentët që u kërkonin administratave të tyre që t'i kthenin investimet në industrinë e karburanteve fosile në investime në energjinë e pastër dhe komunitetet më të ndikuara nga ndryshimet klimatike.Në vitin 2012, Unity College në Maine u bë institucioni i parë i arsimit të lartë që hoqi pasurinë e tij nga lëndët djegëse fosile.

Deri në vitin 2015, shpërbërja e lëndëve djegëse fosile raportohet se ishte lëvizja më e shpejtë e rritjes së investimit në histori. Që nga korriku i vitit 2023, më shumë se 1593 institucione me asete që arrijnë në më shumë se 40.5 trilion dollarë në të gjithë botën, kishin filluar ose kryer një formë të zhveshjes së lëndëve djegëse fosile.

## Sektori industrial 
Në vitin 2019, Saudi Aramco u rendit dhe arriti një vlerësim prej 2 trilion dollarësh në ditën e dytë të tregtimit,  pas ofertës më të madhe publike fillestare në botë. 

### Efektet ekonomike 
Ndotja e ajrit nga lëndët djegëse fosile në vitin 2018 është vlerësuar të kushtojë 2.9 trilionë dollarë, ose 3.3% të produktit të brendshëm bruto global (GDP). 

### Subvencionet 
**Subvencionet e lëndëve djegëse fosile** janë subvencione të energjisë për lëndët djegëse fosile . Ato mund të jenë ulje tatimore për konsumin, si p.sh. një taksë më e ulët e shitjes për gazin natyror për ngrohjen e banesave ; ose subvencione për prodhimin, të tilla si lehtësimet tatimore për kërkimin e naftës . Ose mund të jenë eksternalitete negative të lira ose të lira; të tilla si ndotja e ajrit ose ndryshimi i klimës për shkak të djegies së benzinës, naftës dhe karburantit të avionëve . Disa subvencione për karburantet fosile janë nëpërmjet prodhimit të energjisë elektrike, të tilla si subvencionet për termocentralet me qymyr .

Eliminimi i subvencioneve të karburanteve fosile do të reduktonte rreziqet shëndetësore të ndotjes së ajrit,  dhe do të reduktonte në masë të madhe emetimet globale të karbonit duke ndihmuar kështu në kufizimin e ndryshimeve klimatike .  Që nga 2021, studiuesit e politikave vlerësojnë se shumë më shumë para shpenzohen për subvencionet e karburanteve fosile sesa për subvencionet bujqësore të dëmshme për mjedisin ose subvencionet e ujit të dëmshëm për mjedisin. 

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë thotë se "Çmimet e larta të karburanteve fosile godasin më së shumti të varfrit, por subvencionet rrallëherë synohen mirë për të mbrojtur grupet vulnerabël dhe priren të përfitojnë segmente më të mira të popullsisë". 

Pavarësisht se vendet e G20 janë zotuar të heqin gradualisht subvencionet joefikase të karburanteve fosile,  që nga 2023 ato vazhdojnë për shkak të kërkesës së votuesve   ose për sigurinë e energjisë .  Subvencionet globale të konsumit të karburanteve fosile në vitin 2022 janë vlerësuar në një trilion dollarë;  edhe pse ato ndryshojnë çdo vit në varësi të çmimeve të naftës, ato janë vazhdimisht qindra miliarda dollarë. 

### Aktivitete lobimi 
**Lobi i karburanteve fosile** përfshin përfaqësues të paguar të korporatave të përfshira në industrinë e karburanteve fosile ( naftë, gaz, qymyr ), si dhe industri të ngjashme si kimikatet, plastika, aviacioni dhe transporti tjetër.  Për shkak të pasurisë së tyre dhe rëndësisë së energjisë, transportit dhe industrive kimike për ekonomitë lokale, kombëtare dhe ndërkombëtare, këto lobe kanë kapacitetin dhe paratë për të tentuar të kenë ndikim të madh në politikën qeveritare. Në veçanti, lobet dihet se pengojnë politikat në lidhje me mbrojtjen e mjedisit, shëndetin e mjedisit dhe veprimin ndaj klimës . 

Lobet janë aktive në shumicën e ekonomive intensive me lëndë djegëse fosile me qeverisje demokratike, me raportime për lobet më të spikatura në Kanada, Australi, Shtetet e Bashkuara dhe Evropë, megjithatë lobet janë të pranishme në shumë pjesë të botës. Kompanitë e mëdha të naftës si ExxonMobil, Shell, BP, TotalEnergies, Chevron Corporation dhe ConocoPhillips janë ndër korporatat më të mëdha të lidhura me lobin e karburanteve fosile.  Instituti Amerikan i Naftës është një lobues i fuqishëm i industrisë për Big Oil me ndikim të rëndësishëm në Uashington, DC.

Në vitin 2022, Guardian kritikoi praninë e kompanive të mëdha të karburanteve fosile në forume globale për vendimmarrje, si Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike,  negociatat e Marrëveshjes së Parisit për Klimën,  ose pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022,   në përpjekje për të rikthyer rregulloret ekzistuese ose për të justifikuar zhvillimin e ri të karburanteve fosile.  

## Shënime
## Referime 
## Lexo më tej
* Barrett, Ross; Worden, Daniel (eds.), *Oil Culture*. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2014.
* Bob Johnson, *Carbon Nation: Fossil Fuels in the Making of American Culture*. Lawrence, KS: University Press of Kansas, 2014.

## Linqe të jashtme
* Global Fossil Infrastructure Tracker 
* Centre for Research on Energy and Clean Air