Dolani (Gumenicë)

**Dolan-i** (greqisht: Γεροπλάτανος *Yeroplátanos*) është fshat në krahinën e Çamërisë, Greqi. Në Dolan ndodhet vendbanimi antik i Fanotit i ndërtuar në Shekulli IV p.e.s.. 
[parapamje|Pamje nga Dolani, [Çamëria|Çamëri]]
Fanoti ka qenë një ndër qytetet e Mbretërisë së Epirit duke u bazur tek citimi që i bën historiani romak Titus Livius. Historiani shpjegon sesi qyteti i fortifikuar me 2 mure mbrojtëse arriti të zbraps rrethimin romak në vitin  170 p.e.s. - 169 p.e.s. dhe një vit më pas ishte qyteti i parë i Epirit që u pushtua nga romakët. Nga pikëpamja administrative, në periudhën e vonë të sundimit Osman, Dolani ishte pjesë e Kazasë së Filatit, ndërsa përfshihet përsëri në ndarjen e re administrative të Filatit edhe pas Traktatit të fshehtë të Londrës të vitit 1913 i cili copëtoi trojet shqiptare dhe krahina e Çamërisë i kaloi Greqisë. Deri në vitin 1955, toponimi i përdorur në ndarjen administrative ishte forma greke e emrit Dolan - Ντόλιανη *Ntóliani* ndërsa pas vitit 1955 i ndërrohet emri në  Γεροπλάτανος *Yeroplátanos*. Në vitin 1997 iu bashkua bashkisë së Varfanjit *(Parapotámou)* ndërsa nga viti 2011 i përket njësisë bashkiake të Varfanjit në bashkinë e Gumenicës *(Igoumenítsas)*.

## Gjeografia 
Dolani ndodhet në një lartësi afërsisht 80 metra nga niveli i detit. Nga veriu Dolani kufizohet me Pjadhulin, nga jugu me Rrëzanjin, nga lindja me Sklavin, nga perëndimi me Varfanjin e Vërselën. Para Luftës së Dytë Botërore, Dolani kishte këto lagje: **Ahmetat, Dërvizhat, Mëhalla e Sipërme dhe Sqeleva-ja .**

**Toponimet të fshatit Dolan :** (Para Luftës së Dytë Botërore)

* **Ahuri Horës** - grumbull gurësh to skalitur të kohës Iashtë me vizatime në P.
* **Ar’ e Bebriut** - arë, në P.
* **Ar’ e Elbit** - arë në mal e cila mbillej elb, në P.
* **Ar’ e Madhe** - arë në P.
* **Ar’ e Pelës** - arë, në J.
* **Ar’ e Vejkos** - arë e kullotë, në L.
* **Ar’ e Valiut** - arë në L.
* **Avlitë** - ara, pranë qëndresës fshatit.
* **Baltëza** - arë, në P.
* **Baçëla** - arë, në L.
* **Ballëverdhëza** - majë në qendër
* **Balli Braho Kolit** - qafë mali, në V.
* **Beqëla** - arë, në L.
* **Bira e Gamines** - sterrë e thellë ku strehoheshin pullumba t’egër, në V.
* **Bira e Stihisë** - birrë në një shkëmb të madh ku thuhet se ka qenë strehuar një stihi. Në V.
* **Birat e Dhelprës** - bira në një faqe kodre. në L.
* **Bishtarca** - ara pranë qendrës. 
* **Bishti Horës** - rrëzë mali në P.
* **Bokçet** - ara pranë qendrës.
* **Bokrrimat e Kroit Zërës** - bokërimë në L. 
* **Bostani Satatit** - ara pranë qendrës
* **Brahëla** - arë në L.
* **Bregu i Dakos** - breg, kullotë, në L.
* **Bregu çafallive** - breg në L.
* **Bregu i Çeflikut** - breg, kullotë në J.
* **Bregu i Kaçarlës** - breg në V.
* **Bregu i Kodrës** - breg në L.
* **Bregu Lutruvisëe** - breg i veshur me pyll në VL.
* **Bregu Manushaqes** - breg në L.
* **Bregu Mullait** - breg i vogël pranë një gërmadhë mulliri, në L.
* **Bregu i Mushit** - breg shkëmbor në L.
* **Bregu Okoles** - kodër në J.
* **Bregu Palovështit** - breg pranë qendrës
* **Bregu Sorrave** - breg, në qendër
* **Bregu Shkallëzës** - breg në L.
* **Bregu Varvetës** - breg, në V.
* **Bregjet e Dragonëlës** - kodra me pyje përralli, sqindesh, shkozash etj, në VL.
* **Brrinjazt** - brinja mali, në V.
* **Burbusël/a** - arë me një burim pranë në V.
* **Burimi Qafës** - burim në L.
* **Burim i Xhaasë** - burim në L.
* **Çairet** - ara no JL.
* **Çefliku** - ara në mal, në J.
* **Çokalet** - (shm. çoqele)- ara me grumbuj gurësh të vegjël, në JL.
* **Draganëla** - burim në përrua, në V.
* **Dardhëza** - arë, në J.
* **Dulga e Meros** - kullotë, në P.
* **Dhi e Kardhaqes** - tabje e kohës turke, në L.
* **Evgjitëza** - pllajë afër qëndrës.
* **Faqa e Rrëzanjit** - faqe mali në kufi me fshatin Rrëzanj, në P.
* **Fiqet** - fushë, në VL.
* **Fijt e Okoles** - ara e fiq, në J.
* **Fiteja** - baçë me ullinj, pranë qendrës.
* **Frrashëre** - arra, në L.
* **Fshati Horës** - gërmadha të një fshati të vjetër, në P.
* **Gërmadhat** -  ara, në J.
* **Goneet** - ara, në L.
* **Gorricëla** - arë, në P.
* **Gostanji** - breg shkëmbor, grykë lumi, në P.
* **Gostora** - ara në fushë, në VP.
* **Grop’ e Botës** - vend gropë ku populli merrnin baltë të bardhë për të zbardhur muret e brendëshme të banesave, në L.
* **Grop’ e Hallkushit** - vend gropë, në L.
* **Grop Qirishte** - vend gropë, në L.
* **Gurët** - ara në L.
* **Guri Lejlekut** - gur i madh në qendër.
* **Guri Mejtepit** - gur, në qendër.
* **Guri Meros** - arë, në P.
* **Guri Stravatoit** - shkëmb në radhua, në L.
* **Gjiri Horës** - gji në lumin e KaIamait, në L.
* **Hjers e Abedinit** - ara e ullinj, në P. 
* **Kalaja e Horës** - gërmadhat e një kalaje të tjetër, në P.
* **Kalaja e Vjetër** - gërmadhë e një kalaje të vjetër, në V.
* **Kalldrëmet** - kalldrëme të vjetër, në L.
* **Këmba e Bakiut** - këmbë mali në P. këmba e Ullive-këmbë mali, në P.
* **Klisha** - gërmadhë kishe në P.
* **Konopicëla** - arë në fushë, në J.
* **Kroi Thatë** - krua që rridhte pak ujë, në J.
* **Kroi Vashëzës** - krua, në J.
* **Kroi Zerrit** - krua, në L.
* **Kroi Zërës** - burim në përrua, në L. “Gjushi na molloiste se atje ne ai krua ka pasur zëra. po po n’e di u i varfëri se çi ishnë ato zëra, aj e dij se ish i vjetër. po u s’e keshë pjerë (pyetur) no një herë at” (Dalip Duçe-Dolan).
* **Kruathi** - krua, në P.
* **Kashirat** - fushë, në J. 
* **Kshirazi** - arë në fushë, në J.
* **Kula** - gërmadhë e një qendre antike, në P.
* **Lëm i Nënarrës** - lëm i gurtë, në P. 
* **Lëm i Qafhorës** - Iëm me pllaka guri pranë qendrës.
* **Lëmënjeza** - kodër e vogël në fushë, në P.
* **Likudhëza** - përrua me në burim, në L. 
* **Lisëlat** - ara, në P.
* **Litruvija** - mulli vaji në qendër.
* **Llonxha** - muze në fshatin e vjetër të Horës, në JP. 
* **Mali Çafallive** - mal, në L.
* **Mali Sqindaresë** - mal, në V.
* **Manëla** - arë e të shoqes Manes, në P.
* **Marmura** - fushë, në L. 
* **Marmuret** - ara, në L.
* **Mejdani Diellit** - ara, në L.
* **Mejtepi** - ndërtesë e ish shkollës fillore në kohën turke, e kthyer në greqisht pas pushtimit të Çamërisë nga greket, pranë qendrës.
* **Mesonisia** - fushë, në VP.
* **Mesorova** - fushë, në VL.
* **Mëmëlat** - ara, në J.
* **Mushëla** - arë, në VL.
* **Nënarra** - ara në fushë, ku ka pasur dhe arra, në P.
* **Nënëshkëmbet** - arë e madhe pranë lumit, në JP.
* **Nisitë** - ara, në L.
* **Okolet** - ara, në J.
* **Palovështi** - ara pranë qendrës.
* **Parasporeza** - ara, në P. 
* **Pezulet e Likudhës** - ara, në V.
* **Pilli Himës** - pyll pranë qendrës.
* **Pilli Vjetër** - faqe mali në pyll, në V.
* **Pllajeja e Mesme** - brinjë mali, në P.  
* **Pllajeja e Rrushqalesë** (rrushkullit) - pllajë, në V.
* **Pllakareja** - pllajë shkëmbore, në afërsi të qendrës.
* **Prroi Dushkut** - përrua që kalon në qendër të fshatit. 
* **Prroi Dhelprës** - përrua, në L.
* **Prroi Math** - përrua që kalon afër mesit fshatit.
* **Prroi Mushit** - përrua, në P.
* **Qaf’ e Gostanjit** - qafë, në V. 
* **Qaf’ e Kodrës** - qafë, në L. 
* **Qaf’ e Qoshqëzës** - qafë, në J.
* **Qaf’ e Rrahut Kolit** - qafë, në V. 
* **Qaf’ e Sohorës** - qafë, në JP. 
* **Qaf’ e Shkallëzës** - qafë midis kodrash, në L. 
* **Qafazt** - qafë e vogël, në L.
* **Qafkodëra** - bregore ku rrinin pleqtë e fshatit, në P.
* **Qafora** - lëm i gurtë, në P.
* **Qafqoshqeza** - qafë mali, në V.
* **Qepuri/a** - vend gropë, afër qendrës.
* **Qeramaréja** - arë, në L.
* **Qirishta** - pllajë, në L. 
* **Qirishtet** - brigje, në L.
* **Qiuri Rexhepit** - varr pranë qendrës.
* **Qoshqeza e Mameçit** - kullotë në mal, në J.
* **Qotek/u** - mur gur i vjetër, në JP.
* **Radhoi Zboqes** - brez shkëmbor, në L.
* **Rraha e Rexhepit** - ara, në J.
* **Rraparéja** - arë në fushë, në J.
* **Rrapi Kroit** - rrap pranë kroit, në qendër.
* **Rrapomadhi** - rrap i madh në qendër.
* **Rrepekanëla** - fushë, në P.
* **Rrënjat** - fushë, në P.
* **Rripat** - ara, në P.
* **Rripat e Potameve** - ara, në P.
* **Rripat e Varikoit** - ara, në L.
* **Rripi Hajdërit** - ara, në VL.
* **Rrip Shkallëzës** - arë, në L. 
* **Rrug’ e Sklavit** - udhë që të çon në fshatin e Sklavit.
* **Sohorë/a** - gërmadha të kohës lashtë me gurë të mëdhenj të skalitar.
* **Shkallëza** - rrugë e ngushtë shkëmbore që kalon nga një përrua, në L.
* **Shkëmbët e Prroit Dhelprës** - shkëmbenj, në L.
* **Shkëmb i Bregut Mushit** - radhua, në L.
* **Shtëpia e Çibéesë** - gërmadhë afër qendrës.
* **Shtrung’ e Meros** - shtrungë e gurit, në V.
* **Shur’ e Galipit** - arë, në P.
* **Shur/i** - ara, në afërsi të qendrës.
* **Tragarëlat** - përrua, në V.
* **Ullit e Mushit** - baçë me uIlinj, në P.
* **Urëza** - ara, në J.
* **Vaj’ e Nuhut** - va lumi, në P.
* **Vakëfet** - arë, në P, pronë e xhamisë.
* **Varikdéetë** - ara, në L.
* **Vavetat** - ara të vjetra që nuk punoheshin, në V.
* **Varr i S’ëmës Hajdërit** - varr i vjetër, në L.
* **Vësht i Duhanje** - baçë me ullinj, në P.
* **Vësht i Shegës** - arë, në P.
* **Vréshtazi** - ara, në qendër.
* **Vreshtat e Beut** - baça me fiq, arra e ullinj, në L.
* **Vrojnéja** - ara, në P.
* **Vrojnerat** - ara, në P.
* **Xhamia** - xhami e fshatit, në qendër.
* **Xhami e Sipërme** - ish xhami e kthyer në shkollë greke pas pushtimit të Çamërisë nga këta të fundit.
* **Zboqe/a** - ara në mal, në L.
* **Zboqa e Safallive** - ara, në L.

## Demografia 
**Familjet në fshatin Dolan:** ( Para Luftës së Dytë Botërore )

Lista e familjeve të mbledhura nga Fatos Mero Rrapaj: Alizoti, Balenj, Banenj, Çafallinj, Çelohora ( fis i shuar ), Dërvizhatët ( Dautenj e Hamitenj ), Duçenj, Panenj, Kutupatët dhe Zeqirenj .

Sipas statistikave të Perandorisë Osmane të vitit 1895, popullsia e Dolanit arrinte në 305 banorë (175 burra dhe 130 gra), të ndarë në 66 familje,  në regjistrimin e vitit 1913 kishte 298 banorë. Deri në vitin 1944 (Genocid ndaj shqiptarëve të Çamërisë) të gjithë banorët ishin me kombësi shqiptare.

## Lidhje të jashtme 
* vendndodhja

## Burimet