Korrupsioni në Lituani

**Korrupsioni në Lituani** përshkruan parandalimin dhe shfaqjen e korrupsionit në Lituani.

## Përmbledhje 
Raporti Freedom in the World 2020 nga Freedom House vë në dukje se korrupsioni mbetet një problem në Lituani, por jep rezultate të larta për fushat kryesore të lidhura: masa mbrojtëse të forta dhe efektive kundër korrupsionit zyrtar (3 nga 4), hapja e qeverisë dhe transparenca (3 nga nga 4), dhe një gjyqësor i pavarur (3 nga 4).

Qendra Evropiane e Kërkimit për Anti-Korrupsionin dhe Ndërtimin e Shtetit (ERCAS) vëren se ndërsa Lituania ka një bazë ligjore gjithëpërfshirëse kundër korrupsionit të krijuar, institucionet e zbatimit të ligjit janë të dobëta. Në Indeksin e Integritetit Publik 2019, të publikuar nga Qendra, Lituania renditet e 30-ta nga 117 vende.

Sipas Flash Eurobarometri 482: Qëndrimet e bizneseve ndaj korrupsionit në BE, të publikuar nga Komisioni Evropian, vetëm 15% e drejtuesve të biznesit e vunë re korrupsionin si një problem kur bëni biznes. Raporti Lituanisht Harta e Korrupsionit 2019, i publikuar nga STT, vë në dukje se përqindja e bizneseve që kanë paguar ryshfet ka ardhur duke u ulur gradualisht gjatë dekadave të fundit, me vetëm 9% të bizneseve që e kanë paguar atë në 5 vitet e fundit dhe 5% në 12 muajt e fundit.

Sipas Barometrit Global të Korrupsionit të Bashkimit Evropian në vitin 2021 (GCB EU 2021), 48% e lituanezëve mendojnë se qeveria po ecën keq në luftimin e korrupsionit ndërsa 42% mendojnë se po ecën mirë, pothuajse duke përputhur mesataren e BE-së prej 49% dhe 43. % përkatësisht.

### Shtrirja 
Sipas raportit të GCB BE 2021, njerëzit konsiderojnë se institucionet apo individët më të korruptuar janë: deputetët (33%), drejtuesit e biznesit (27%), përfaqësuesit e pushtetit vendor dhe kryetarët e bashkive (21%), gjyqtarët dhe magjistratët (21%). Raporti vë në dukje rastet më të zakonshme të ryshfetit në 12 muajt e fundit sipas shërbimit: institucionet shëndetësore (19%), dokumentet e identitetit (6%) dhe policia (4%).

Raporti *Harta Lituaneze e Korrupsionit 2019*, i publikuar nga STT, ofron një pasqyrë të bazuar në anketat e popullsisë, drejtuesve të kompanive dhe nëpunësve publikë. Sipas anketës së njerëzve, format më të zakonshme të korrupsionit janë: nepotizmi, patronazhi politik dhe ryshfeti. Rastet më të shpeshta të korrupsionit u perceptuan në: institucionet shëndetësore, gjykata, parlament, komuna dhe parti politike.

Sipas një sondazhi të Baltijos tyrimai në 2019, policia kishte besim nga 69% e njerëzve, Gjykata Kushtetuese e Lituanisë nga 62%, dhe STT nga 55%. Megjithatë, vetëm 39% e njerëzve u besuan prokurorëve dhe 33% u besuan gjykatave. Një sondazh i kryer nga Vilmorus në vitin 2020 tregoi se fushat më të korruptuara të perceptuara nga të anketuarit ishin: kujdesi shëndetësor (47%), gjykatat (37%) dhe parlamenti (30%). I njëjti sondazh vëren se lituanezët e konsiderojnë korrupsionin si problemin e katërt më akut në vend. Vetëm 3% e njerëzve të anketuar pranuan se kishin dhënë ryshfet vitin e kaluar.

### Renditja ndërkombëtare 
Sipas Indeksit të Perceptimit të Korrupsionit 2022 të Transparency International, Lituania renditet e 33-ta në mesin e 180 vendeve në Indeks, ku vendi i renditur i pari perceptohet se ka sektorin publik më të ndershëm. Indeksi vlerëson vendet në një shkallë nga 0 ("shumë të korruptuar") në 100 ("shumë të pastër") dhe më pas rendit vendet sipas pikëve. Renditja e Lituanisë për vitin 2022 u bazua në rezultatin 62. Për krahasim, rezultati më i mirë ishte 90 (renditur 1), rezultati më i keq ishte 12 (renditur 180) dhe rezultati mesatar ishte 43.

## Mekanizmat kundër korrupsionit 
Shërbimi i Hetimit Special (shkurtuar si STT, Lituanisht: *Specialiųjų tyrimų tarnyba*) është institucioni kryesor i zbatimit të ligjit në Lituani për të luftuar korrupsionin. Institucione të tjera të zbatimit të ligjit gjithashtu luajnë një rol të madh në luftimin e korrupsionit. Në veçanti, Shërbimi i Hetimit të Krimit Financiar (shkurtuar si FNTT, *Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba*) heton pastrimin e parave dhe aktivitetet kryesore të mashtrimit financiar. Zyra Kombëtare e Auditimit të Lituanisë (*Valstybės kontrolė*) është institucioni suprem i auditimit i cili gjithashtu mbikëqyr ligjshmërinë dhe efektivitetin e menaxhimit dhe përdorimit të fondeve dhe burimeve shtetërore.

Në vitin 2019 ka hyrë në fuqi Ligji për Mbrojtjen e Denoncuesve, duke ofruar mbrojtje ligjore si dhe shpërblime dhe masa të tjera për ata që raportojnë korrupsion apo shkelje të tjera. Lobimi në Lituani rregullohet nga Ligji i Lobimit i vitit 2001. Sipas raportit të Shërbimit Kërkimor të Anëtarëve të BE-së nga viti 2016, Lituania është një nga vendet e pakta të BE-së që ka kodin e sjelljes dhe një regjistër të detyrueshëm për lobistët.

## Shiko edhe 
* Korrupsioni
* Lituania

## Referime