Strukturat themelore të popullsisë

**STRUKTURAT THEMELORE TË POPULLSISË**

Individët që e përbëjnë popullsinë e një vendi apo të një territori dallohen për nga veçoritë:

	**a) gjinia,**
	**b) nga mosha,**
	**c) nga gjendja martesore,**
	**d) nga profesioni dhe veprimtaritë,**
	**e) nga përgatitja shkollore,**
	**f) nga përkatësia fetare, nacionale, raciale etj.**

**Populli është bashkësi e individëve**, në të cilin çdo individ merr pjesë me veçoritë e veta. Veçoritë mund të jenë: (profesioni, përgatitja shkollore etj.) që çdo individ kontribon me veçoritë e veta.
Struktura e popullsisë në **kuptimin e ngushtë** të fjalës ndahet në tri grupe:
        **a) struktura biologjike,**
        **b)struktura ekonomiko – sociale dhe**
        *c)struktura arsimore ose intelektuale.**

Struktura në **kuptimin e gjerë** përfshin strukturën etnike, gjuhësore, fetare, raciale, regjionale. ***Strukturën biologjike*** e përbëjnë popullsia ***sipas gjinisë*** (femërore, mashkullore), ***sipas moshës***(grup-mosha: e re, mesatare dhe e moshuar), ***gjendjes martesore*** (të pamartuar, të martuar, të ndarë, të shkurorëzuar, vejë-vejan) ***sipas pjellorisë*** etj.
***Strukturën ekonomiko-sociale*** e përbëjnë popullsia active dhe joaktive, sipas veprimtarive, profesionit, pozitës në profesion, , veçorive familjare etj.
***Strukturwn arsimore-intelektuale*** e përbëjnë personat sipas veçorisë së shkrim-leximit, përgatitjes shkollore, kualifikimet etj.
***Popullsia sipas gjinisë*** tregon raportin midis gjinisë mashkullore dhe femërore.
Zakonisht raporti është i njëjtë (50:50).
Ndryshimet në strukturën gjinore më së shumti ndodhin gjatë luftërave dhe migrimeve. ***Emigrimi*** (largimi ose zhvendosja) ndikon në zvogëlimin e popullsisë aktive mashkullore, ndërsa ***imigrimi*** (ardhja ose vendosja) ndikon në shtimin e popullsisë së re.
***Luftërat*** ndikojnë në zvogëlimin e popullsisë së re mashkullore, si dhe në raste të rralla në zvogëlimin e popullsisë së moshuar mashkullore.

	**Struktura e popullsisë sipas moshës**

Struktura e popullsisë sipas moshës tregon numrin e banorëve sipas grup-moshave. Ajo ndahet në grup-moshat ***parashkollore, shkollore, paraaktive, active, pasaktive (të moshuar).'''* Popullsia sipas potencialit të riprodhimit ndahet në tri grup-mosha :
	*a) mosha parafertile 0-14 vjet,*
	*b) mosha fertile 15-49 vjet dhe*
	*c) postfertile 50 e më shumë vjet.*

Për nga vlerësimi i aftësive punuese popullsia ndahet në tri grupe të mëdha të moshës:
	*a) kontigjenti i papunës 0-14 vjet,*
	*b) kontigjenti i punës 15- 64 vjet tek meshkujt dhe 15-49 vjet tek femrat,*
	*c) kontigjenti i paspunës (pensionit) mbi 65 vjet tek meshkujt dhe mbi 60 tek femrat.*

Për shkak të shkollimit më të gjatë në vendet e zhvilluara, poashtu edhe punësimi është më i vonshëm, popullsia ndahet në:
	*a) popullsinë e moshës paraaktive 0-19 vjet,*
	*b) popullsinë e moshës ekonomikisht aktive 20-64 vjet,*
	*c) popullsinë e moshës postaktive më shumë se 65 vjet.*

Për ***nevojat e shkollimit***, popullsia ndahet në disa grupe:
	a) popullsia e moshës parashkollore 0-6 vjet,
	b) popullsia e shkollimit fillor të detyruar 7-14 vjet,
	c) popullsia e shkollimit të mesëm 15-19 vjet
	d) popullsia e shkollimit të lartë dhe superior 20-24 vjet.

Struktura sipas moshës dhe gjinisë paraqitet me piramidën e moshës (trungut të moshës ose trungut të jetës). Dallohen tre tipa kryesorë të popullsisë:
	***a) tipi progresiv,***
	***b) tipi stagnues dhe***
	***c) tipi regresiv.**''
a) **Tipi progresiv** dallohet me pjesëmarrje të popullsisë së re dhe me shtim natyror të lartë.
b) **Tipi stagnues** dallohet me pjesëmarrje të popullsisë mesatare dhe më pak të re me shtim natyror të ulët.
c) **Tipi regresiv** dallohet kryesisht me pjesëmarrje të popullsië së moshuar si dhe të moshuar me shtimi natyror të ulët.