Observatori Astrofizik i Shamakhit

**Observatori Astrofizik **Nasīr al-Dīn al-Tūsī** në Shamakhi** () - është një observator në qytetin e Shamakhit, Azerbajxhan, në ultësirën jug-lindore të kurrizit të Maleve të Mëdha Kaukaziane, në bazë të astrofizikës si sektor i Institucionit të Fizikës të Akademisë Kombëtare të Shkencave të Azerbajxhanit, rreth 22&nbsp;km larg nga qendra e Shamakhit dhe 144&nbsp;km larg nga Baku, në një lartësi prej 1,435&nbsp;m.

## Historia 
Ndërtimi i observatorit filloi në vitin 1958 në vendin që atëherë quahej Azerbaijan SSR dhe zyrtarisht u hap më 13 janar 1960. Yusif Mammadaliyev – shkenctar eminent azerbajxhanas – luajti një rol të rëndësishëm në themelimin e observatorit.

Gjatëperiudhës sovjetike, observatori mati polarizimin e dritës në Comet d'Arrest.

Në vitin 1991, observatori u emërua sipas Nasiraddin Tusit – matematikan, fizikan dhe astronom i mesjetës. Një vendbanim për banim të punëtorëve është themeluar në bazë të observator dhe ajo u emërua sipas Yusif Mammadaliyevit (Pirgulu).

Në shtator të vitit 2008, observatori kaloi nëpër riparim të kapitalit, si një rezultat, salla e ekspozitës, muzeu, sallat e konferencave dhe ligjëratave, gjatë ndërtesa për teleskopa, duke përfshirë edhe ndërtimin e shtëpive kryesore me teleskopin dy metra, dhe ndërtesën kryesore administrative janë rikonstruktuar dhe u ndërtua një mensë dhe disa shtëpiza.

## Teleskopat 
djathtas|parapamje|209x209px|Observatori Astrofizik i Shamakhit në stampën e Azerbajxhanit
Instrumenti kryesor – teleskopi reflektues i prodhuar në Gjermani, me diametër të pasqyrës prej 2 metrave dhe i cili u dorëzua për operim në vitin 1966, është njëkohësisht edhe teleskopi i parë i madh në Kaukazin Jugor. Përveç kësaj, instrumentet pasuese përdoren po ashtu në observator:
* Horoskopi solar horizontal me një diametër të pasqyrës kryesore prej 50&nbsp;cm, për investigime spektrale të atmosferës solare;
* Një teleskop kromosferik dhe fotosferik AFR-2 me dimensione 20/13&nbsp;cm, i përdorur për nevoja në shërbim solar; 
* Reflektor AZT-8 me diametër të një pasqyre prej 70&nbsp;cm;
* Reflektor nga kompania Carl Zeiss, me diametër të një pasqyre prej 60&nbsp;cm;
* Teleskopi menisk i sistemit të Maksutovit, i pajisur me një thjerrë prizëm, me diametër të portit hyrës prej 35&nbsp;cm.
Në vitin 2013, një Teleskop Schmidt 90-cm AZT-15 u instalua në obsertavor.

## Bashkëpunimi dhe arritjet ndërkombëtare 
Observatori i Shamakhit ka bërë një kontribut të madh në programet sovjetike dhe post-sovjetike në astrofizikë dhe astronomi fundamentale. Observatori punon në tri drejtime kryesore shkencore: fizika e yjeve, investigimi i turpave të sistemit diellor dhe fizika diellore dhe marrëdhëniet diellore-terrestriale. Hulumtimet aktuale po ashtu përfshijnë efektet e historinë e astronomisë, astrofizikën teorike, kozmologjinë, helioseizmologjinë, radio-astronominë, astronominë praktike, mekanikën qiellore, galaksitë dhe dinamikën e satelitëve artificial. Në vitet e fundit, një fushë e re e punimeve është zhvilluar dhe janë ndërtuar pajisje astronomike si spektografët Echelle, i përdorur për zbulimin e trupave qiellor.

## Pushimet 
Observaatori është i njohur për publikun azerbajxhanas për parashikimet e kohës së saktë të festave, si viti i ri tradicional, Novruz. Observatori tregon momentin e ekuinoksit pranveror, kohën kur Dielli kalon në ekuator, e cila shënon fillimin e vitit të ri.

## Drejtorët e observatorit 
## Punonjës të famshëm të observatorit 
* Nadir Ibrahimov

## Referime