Albaniana (fortesë romake)

parapamje|345px|Rindërtim modern i Castellum Albaniana në parkun tematik historik, Archeon
**Albaniana** ishte emri që romakët i dhanë një ngulimi në brigjet jugore të lumit Rin, rreth 40 kilometra nga grykëderdhja e tij në Detin e Veriut, të njohur si Alfen dhe Alphen aan den Rijn modern në Holandë. Ata ndërtuan një fortesë ushtarake () aty, si pjesë e një vargu fushimesh të ndërtuara strategjikisht, për të mbrojtur dhe mbikëqyrur lumin, kufirin (*limes*) e Perandorisë Romake dhe intinerarin kryesor të mallrave dhe trupave. Harta historike *Tabula Peutingeriane* e vendos ngulimin midis Matilonit (Leiden) dhe Praetorium Agrippinae (Valkenburg) poshtë rrjedhës dhe Nigrum Pullum (Zwammerdam) si dhe Fectio (Vechten) lartë rrjdhës. Fshat është përmendur në rregjistrin Antonin të rrugëve *Itinerarium Antonin Augusti* nga shekulli III. Fortesa duhet të ketë qenë e rrethuar nga një mur dheu dhe hunjë druri, me porta dhe kulla vrojtimi.

## Historia
Origjina e Alphen aan den Rijn mund të datoi afërsisht nga viti 40 i e.s.. Qyteza që tani përbëhet prej rreth 70,000 banorësh, atëherë ishte një ngulim rural me pak më shumë sesa 100 banorë. Emri Albaniana do të thotë "përkrahë ujërave të bardha". Këto ujëra të bardha me shumë gjasa i referohen Rinit të Vjetër, ku fushimi i ushtrisë ishte i vendosur.

### Fortesa ushtarake – castellum
parapamje|majtas|396px|Rindërtim i anijes dhe fortesës romake të Albanianës
Një datim dendrokronologjik i drurëve në mundëson të themi se fortesa u ndërtua pas vizitës së Kaligulës në Germania Inferior në vitet 40–41 të e.s..

## Gërmimet
parapamje|majtas|Anije romake e zbuluar në Zwammerdam
Në vitin 1920, drejtori i Muzeut Kombëtar të Etnologjisë, profesori i Leidenit, Jan Hendrik Holwerda, vizitoi sitin e ndërimit të një kishte në varrezat e Alphen dhe nga gjetjet konkludoi se duhet të shihej si një fakt se romakët kishin jetuar aty. Castellum Albaniana është gërmuar përgjatë një periudhe prej 60 vjetësh, kurdo që kishte një mundësi. Në fillim të viteve 1950 punimet u kryen nën drejtimin e Albert Egges van Giffen; nga viti 1959 deri në vitin 1978, nën drejtimin e Jules Bogaers dhe më sistematikisht nga viti 1978 deri në vitin 1998, nën drejtimin e profesor Jan Kees Haalebos, i cili do të përcaktonte vendndodhjen dhe hartografimin e fortesës.

Në vitin 2001, filloi një studim i gjerë arkeologjik në qendër të Alphen aan den Rijn. Në atë studim u arritën shumë gjetje. Këto gërmime nxorën sasi të mëdha gjetjesh dhe që kur mbetjet e castellum u zbuluan poshtë nivelit të ujit, ato konservohen mirë, duke përfshijnë mbetje organike. Mbetjet e castellum, përfshijnë zbulimin e një *canabae* (barrakë ushtarësh) e gjendur pranë varrezave. U gjetën pjesë të dy ndërtesave të zgjatura që mund të kenë shërbyer si depo dhe barraka me dysheme druri. Për më tepër, u identifikuan një numër objektesh ushtarake dhe personale që u përkisnin ushtarëve romakë, si mjete shkrimi, një pasqyrë dhe mbi tetë qintë monedha që datojnë nga sundimi i perandorëve Tiber, Kaligula, Klaud dhe Neron (midis viteve 14-68 të e.s.). 

parapamje|379px|Qendra e qytetit modern, Alphen aan den Rijn, ku ndodhej fortesa, ndërsa tani ndodhet Teater Castellum
Gjithashtu, është ruajtur ushqim i mbetur, duke mbërë të mundur të studjohen teknikat bujqësore dhe zakonet e ngrënies së ushtarëve. U nxorën në dritë themelet, duke na mundësuar njohur mbi teknikat e ndërtimit të përdorura nga romakët. Në Albaniana u zbuluan gdhëndie të *Classis Germanica*, një flotë ushtarake romake. Një numër i këtyre artefakteve të zbuluara mund të shihen në Rijksmuseum van Oudheden në Leiden.

## Veçori të tanishme
Qyteti i Alphen aan den Rijn nuk e harruar historinë e tij romake. Në vendin ku gjendej kampi, mund të shihet një teatër dhe kinema të emërtuara *Castellum*, një gur me mbishkrime romake qëndron pranë ujit në Rijnplein dhe në Alphen aan den Rijn mund të gjendet një muze në qiell të hapur i emërtuar Archeon. Në muze është rikrijuar historia e hershme e fshatit, duke përfshirë përvojën jetësore të kohës romake nëpërmjet rivënies në skenë. Jashtë qytetit, përgjatë rrugës provinciale N11, mund të shihet një shtatore ushtari romak.

## Galeri gjetjesh dhe ilustrimesh

Skeda:Alphen aan den Rijn Albaniana fibula.jpg|Fibula (mbërtheca sigurimi)
Skeda:Alphen aan den Rijn castellum signaalhoorn.jpg|Instrument pothuajse i plotë muzikor (bri ose *cornu*), bronz i rrahur
Skeda:11688 Alphen ad Rijn Castellum gesp peltavorm provZH.jpg|Objekt bronzi
Skeda:11649 Alphen ad Rijn Castellum helmboshouder cmbalk provZH.jpg|Pjesë e një helmete romake prej bronzi
Skeda:30360 Alphen ad Rijn Castellum pantsergesp provZH.jpg|Togëz armature
Skeda:30354 Alphen ad Rijn Castellum naamplaatje provZH.jpg|Pllakatëz, me gjasa centurioni: L. Patrici Sabini
Skeda:5429 Alphen ad Rijn Castellum meloenkraal provZH.jpg|Rruazë
Skeda:2369 a Alphem ad Rijn Castellum ketel provZH.jpg|Enë gatimi prej bronzi, me riparime
Skeda:IJzeren fruitmesje AlphenadRijn 109625 RMO Leiden.jpg|Thikë hekuri frutash
Skeda:9230 Alphen ad Rijn Castellum knijpschaar cmbalk provZH.jpg|Gërshërë
Skeda:2378 b Alphen ad Rijn Castellum Handboei open provZH.jpg|Prangë dore
Skeda:19971 Alphen ad Rijn Castellum Lans provZH.jpg|Majë hekuri heshte
Skeda:20024 Alphen ad Rijn Castellum drietand provZH.jpg|Trident hekuri ose Sfurku i Neptunit
Skeda:9555 Alphen ad Rijn Castellum spade provZH.jpg|Lopatë
Skeda:IJzeren steekbeitel AlphenadRijn 109624 RMO Leiden.jpg|Daltë hekuri
Skeda:Kommetje TS Alphen 113967 RMO Leiden.jpg|Enë romake prej *terra sigillat*
Skeda:2373 Alphen ad Rijn Castellum bootshaak provZH.jpg|Grep varke hekuri
Skeda:31081 Alphen ad Rijn Castellum vislood-cmbalk provZH.jpg|Plumbçe peshkimi
Skeda:Bronzen schijf email AlphenadRijn 100893 RMO Leiden.jpg|Dekorim për kuaj, i zbuluar në *De Schans*, ku është identifikuar një ngulim civil
Skeda:Romeins aardewerk.jpg|Enë balte romake
Skeda:Alphen aan den Rijn pijpaarden jongenskopje.jpg|Kokë shtatoreje, qeramikë romake, e bërë prej gipsi, e gjetur në ngulimin civil
Skeda:TabulaPeutingeriana2.jpg|Pjesë e itinerarit Tabula Peutingeriane, ku tregohet Albaniana

## Shiko edhe
* Holanda gjatë Periudhës Romake
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Historia e Holandës
* Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Alphen aan den Rijn
* Gjermanikët
* Valkenburg
* Woerden
* Nijmegeni
* Velsen
* Voorburg
* Heerlen
* Houten
* Cuijk
* Maastricht
* Venlo
* Iliro-romakët
* Latinët në Itali
* Bovillae
* Labici
* Limes
* Lista e kolonive romake
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Burgus
* Castellum
* Castra
* Braccae
* O tempora, o mores!
* Mos maiorum
* Turma (njësi ushtarake)
* Agentes in rebus
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arti romak
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Curia Calabra
* Dominati (Roma)
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Feja romake
* Filozofia e lashtë romake
* Frumentarii
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Itinerarium Antonin Augusti
* Jus trium liberorum
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Kohorta (njësi ushtarake)
* Kolonia Romake
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Ludi
* Lustrum
* Lustratio
* Legjioni romak
* Magjistratët romakë
* Magister militum Ilirikum
* Mansio
* Martesa në Romën e lashtë
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Mos maiorum
* Notitia Dignitatum
* Novus homo
* Panem et circenses
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Plumbata
* Principati (Roma)
* Republika Romake
* Rrugët romake
* Senati Romak
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Tabula Peutingeriane
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Tirones
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Veshjet në Romën e lashtë
* Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
* Via Appia

## Referime 
## Bibliografia 
* P. Geyl, Geschiedenis van de Nederlandse stam, Boek I De Germaanse stammen, fq. 12-16
* Fleur Kemmers "Caligula on the Lower Rhine: coin finds from the Roman fort of Albaniana (The Netherlands)" *Revue Belge de Numismatique et de Sigillographie* 150 (2004) fq.&nbsp;15–49.
* Jona Lendering, *Albaniana (Alphen aan den Rijn)*, te Livius.org
* Nieuwe Leidsche Courant, De kerk te Alphen, 20 shtator 1920.
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* 
* 
* http://www.cultuurwijzer.nl/oud/i000657.html 
* http://www.limeswiki.nl/index.php/Gebiedskaart_ALBANIANA_Alphen_aan_de_Rijn 
* http://www.prosellarcheo.nl/informatie/updates/Vondsten-aan-de-Hoge-Zijde-in-Albaniana
* https://vici.org/vici/61?lang=nl