Judeu Endacak

parapamje|Hebreu Endacak nga Gustave Doré.
parapamje|Përshtatje e motivit të judeut endacak, Bazel, 1820–1840, Muzeu Jude i Zvicrës.
**Judeu Endacak** (herë pas here i referuar si **Judeu i Përjetshëm**, një përkthim i gjermanishtes "*der Ewige Jude*") është një njeri mitik i pavdekshëm, legjenda e të cilit filloi të përhapet në Evropë në shekullin e 13-të. Në legjendën origjinale, një jude që e tallte Jezusin gjatë rrugës për në Kryqëzim u mallkua më pas të ecte në Tokë deri në Ardhjen e Dytë. Natyra e saktë e pamaturisë së endacakut ndryshon në versione të ndryshme të rrëfimit, ashtu si edhe aspekte të karakterit të tij; ndonjëherë thuhet se është këpucar ose tregtar tjetër, ndërsa ndonjëherë është portieri në pronën e Ponc Pilatit.

## Emri 
Një dorëshkrim i hershëm që përmban legjendën është Flores Historiarum nga Roger i Wendoverit, ku shfaqet në pjesën për vitin 1228, nën titullin e Judeut Jozef, i cili është ende gjallë duke pritur ardhjen e fundit të Krishtit. Figura qendrore quhet Cartaphilus përpara se të pagëzohet më vonë nga Anania si Jozef. Rrënja e emrit Cartaphilus mund të ndahet në kartos dhe philos, të cilat mund të përkthehen përafërsisht si "i dashur" dhe "i dashur", duke e lidhur legjendën e Judeut Endës me "dishepullin që Jezusi e donte".

Të paktën që nga shekulli i 17-të, emri Ahasver i është dhënë Judeut Endës, me sa duket i adaptuar nga Asuero (Kserksi), mbreti persian në Librin e Esterit, i cili nuk ishte hebre, dhe vetë emri i të cilit midis hebrenjve mesjetarë ishte një shembull i një budallai. Ky emër mund të jetë zgjedhur sepse Libri i Esterit i përshkruan hebrenjtë si një popull të persekutuar, të shpërndarë në çdo provincë të perandorisë së gjerë të Asuerit, ngjashëm me diasporën e mëvonshme hebraike në vendet ku shteti dhe/ose fetë e shumicës ishin forma të Krishterimit.

Që atëherë, Hebreut Endacak i janë dhënë një sërë emrash, duke përfshirë Matathias, Buttadeus dhe Isaac Laquedem, i cili është një emër për të në Francë dhe Vendet e Ulëta në legjendën popullore, si dhe në një roman me të njëjtin titull nga Dumas. Emri Paul Marrane (një version i anglicizuar i Giovanni Paolo Marana, autori i supozuar i Letra të Shkruara nga një Spiun Turk) iu atribua gabimisht Hebreut Endacak nga një artikull i vitit 1911 në Enciklopedinë Britannica, megjithatë gabimi ndikoi në kulturën popullore. Emri i dhënë Hebreut Endacak në Letrat e spiunit është Michob Ader.

Emri Buttadeus (Botadeo në italisht; Boutedieu në frëngjisht) ka shumë të ngjarë të ketë origjinën në një kombinim të versionit vulgar latin të fjalës batuere ("të rrahësh ose të godasësh") me fjalën për Zotin, deus. Ndonjëherë ky emër interpretohet gabimisht si Votadeo, që do të thotë "i përkushtuar ndaj Zotit", duke krijuar ngjashmëri me etimologjinë e emrit Cartaphilus.

Ku flitet gjermanisht ose rusisht, theksi ka qenë në karakterin e përhershëm të ndëshkimit të tij, dhe kështu ai njihet atje si Ewiger Jude dhe vechny zhid (вечный жид), "Hebreu i Përjetshëm". Në frëngjisht dhe gjuhë të tjera romane, përdorimi ka qenë t'i referohet endësve, si në le Juif errant (frëngjisht), judío errante (spanjisht) ose l'ebreo errante (italisht), dhe kjo është ndjekur në anglisht nga Mesjeta si Hebreu Endacak. Në finlandisht, ai njihet si Jerusalemin suutari ("Këpucar i Jerusalemit"), që nënkupton se ai ishte këpucar me zanatin e tij. Në hungarisht, ai njihet si bolyongó zsidó ("Hebreu endacak", por me një konotacion të mungesës së qëllimit).

## Shiko edhe 
* Kryqëzimi i Jezusit
* Ardhja e Dytë e Jezusit

## Referime