Owen Wilson

**Owen Cunningham Wilson** (lindi më 18 nëntor 1968) është një aktor dhe skenarist amerikan. Ai ka punuar shpesh me regjisorin Wes Anderson, me të cilin ka ndarë meritat e skenarit dhe aktrimit në filmat *Bottle Rocket* (1996), *Rushmore* (1998), dhe *The Royal Tenenbaums* (2001), ky i fundit mori një nominim për Academy Award dhe BAFTA Award për Skenarin më të Mirë Origjinal. Ai është shfaqur gjithashtu në filmat e Anderson *The Life Aquatic with Steve Zissou* (2004), *The Darjeeling Limited* (2007), *Fantastic Mr. Fox* (2009), *The Grand Budapest Hotel* (2014), dhe *The French Dispatch* (2021).

Wilson luajti gjithashtu në komedinë romantike të Woody Allen, *Midnight in Paris* (2011), si skenaristi i zhgënjyer Gil Pender, për të cilin mori një nominim për Golden Globe Award. Në vitin 2014, ai u shfaq në *Inherent Vice* të Paul Thomas Anderson dhe ''She's Funny That Way* të Peter Bogdanovich. Ai debutoi në Marvel Cinematic Universe në serialin e Disney+ *Loki* (2021–2023) si Mobius M. Mobius.

Wilson njihet gjithashtu si pjesë e Frat Pack, me të cilët ka luajtur në filmat komikë *Meet the Parents* (2000), *Zoolander* (2001), *Starsky & Hutch* (2004), *Wedding Crashers* (2005), *You, Me and Dupree*, *Night at the Museum* (të dyja në vitin 2006), *Night at the Museum: Battle of the Smithsonian* (2009), *How Do You Know* (2010), *The Internship* (2013), dhe *Night at the Museum: Secret of the Tomb* (2014). Ai ka bashkëpunuar me Jackie Chan në tre filma aksion-komedi: *Shanghai Noon* (2000), *Shanghai Knights* (2003), dhe *Around the World in 80 Days* (2004). Ai është gjithashtu i njohur për paraqitjen në filmat familjarë *Marley and Me* (2008) dhe *Haunted Mansion* (2023). Filmat e tij jo-komikë përfshijnë *Anaconda* (1997), *Armageddon* (1998), *The Haunting* (1999), *Behind Enemy Lines* (2001) dhe *No Escape* (2015). Rolet e tij të dublimit përfshijnë Lightning McQueen në ekskluzivitetin *Cars* (2006–2017), personazhin kryesor në *Marmaduke* (2010), dhe Reggie në *Free Birds* (2013).

Çmimet e Wilson përfshijnë një nominim për Academy Award  dhe një nominim për BAFTA për Skenarin më të Mirë Origjinal (për *The Royal Tenenbaums*), një Golden Globe dhe dy nominime për aktrim në SAG (për *Midnight in Paris* dhe *The Grand Budapest Hotel*) dhe një Independent Spirit Award (për *Inherent Vice*).

## Jeta e hershme 
Wilson lindi në Dallas, fëmija i mesëm i tre djemve të fotografesLaura Cunningham Wilson (l. 1939) dhe Robert Andrew Wilson (1941–2017), një drejtues reklamash dhe operator i një stacioni televiziv publik. Vëllezërit e tij Andrew dhe Luke janë gjithashtu aktorë. Prindërit e Wilson janë me prejardhje irlandeze.

## Karriera 
### 1994–1999: Filmat e hershëm 
Wilson debutoi në film në filmin e shkurtër të Wes Anderson, *Bottle Rocket* (1994), i cili më vonë u zgjerua në filmin me metrazh të gjatë *Bottle Rocket* (1996). Wilson bashkëshkroi skenarin me Anderson dhe luajti përkrah vëllait të tij, Luke Wilson. David Hunter i *The Hollywood Reporter* e vlerësoi filmin, duke thënë: "Një film debutues i mrekullueshëm për regjisorin, skenaristin dhe aktorët kryesorë, *Bottle Rocket* nxitet nga një qasje e re ndaj zhanrit të mashtrimit".. Po atë vit, ai pati një rol mbështetës në komedinë e zezë *The Cable Guy* (1996), me protagonist Jim Carrey dhe të drejtuar nga Ben Stiller, një admirues i hershëm i *Bottle Rocket*. Në vitin 1997, ai pati një rol në thrillerin aventuresk *Anaconda* dhe ishte producent ekzekutiv i komedisë së James L. Brooks, *As Good as It Gets*.

Në vitin 1998, Wilson pati role në filmin fantastiko-shkencor *Armageddon* dhe në filmin dramë të pavarur *Permanent Midnight*.

Ai gjithashtu u ribashkua me Anderson, duke bashkëshkruar skenarin për dy filmat e tij të ardhshëm, *Rushmore* dhe *The Royal Tenenbaums'', të cilët i drejtoi Anderson. Dyshja fitoi një nominim për Oscar për Skenarin më të Mirë Origjinal për 'Tenenbaums'. Wilson nuk luajti në *Rushmore*, por u shfaq shkurtimisht në një fotografi në film. Pasi u shfaq në role dytësore në vitin 1999, ai luajti në filmin horror *The Haunting*, dhe *The Minus Man*. E dashura e tij e ardhshme, këngëtarja Sheryl Crow, ishte një bashkë-yll në filmin e fundit.

### 2000–2006: Ylli i filmit 
Wilson luajti në filmin aksion komedi të vitit 2000, *Shanghai Noon*, përkrah Jackie Chan. Filmi fitoi gati 100 milionë dollarë në të gjithë botën. Fama e tij vazhdoi të rritej pasi luajti së bashku me Ben Stiller dhe Will Ferrell në filmin e vitit 2001 *Zoolander*. Thuhet se [[Gene Hackman] e vuri re performancën e Wilson në *Shanghai Noon* dhe i rekomandoi aktorit të luante bashkë në filmin aksion të vitit 2001, *Behind Enemy Lines*. Gjithashtu në vitin 2001, Wilson dhe Anderson bashkëpunuan në filmin e tyre të tretë, *The Royal Tenenbaums*, një sukses financiar dhe kritik. Filmi i siguroi ekipit të skenaristëve një nominim për Academy Award për Skenarin më të Mirë Origjinal.

Wilson u rikthye në zhanrin e komedisë shokësh në vitin 2002 me komedinë aksion *I Spy*, ku luajti bashkë me Eddie Murphy. Ribërja në ekranin e madh e serialit televiziv me të njëjtin emër nuk pati sukses në arkë. Ai bëri një paraqitje të shkurtër në videoklipin e Girl Skateboards, *Yeah Right!*, në vitin 2003. Më pas ai u ribashkua me Chan për të bërë *Shanghai Knights* (2003), dhe luajti bashkë në ribërjen e serialit televiziv të viteve 1970 *Starsky & Hutch* (2004). Për shkak të axhendës së tij të ngjeshur si aktor dhe një gjendjeje të vazhdueshme të sinusit, Wilson nuk ishte i disponueshëm për të bashkëpunuar në skenarin e filmit të katërt të Wes Anderson, *The Life Aquatic with Steve Zissou*. Filmi i vitit 2004 u bashkëshkrua përfundimisht nga regjisori Noah Baumbach. Megjithatë, Wilson luajti në film si djali i ardhshëm i Bill Murray, Ned Plimpton; ishte një rol i shkruar posaçërisht për të. Në vitin 2004, ai dhe vëllai i tij Luke luajtën rolin e vëllezërve Wright në filmin *Around the World in 80 Days*. Thuhet se Wilson është i lidhur me një vazhdim të *Shanghai Knights*, duke shënuar bashkëpunimin e tij të tretë me Jackie Chan.

parapamje|majtas|Wilson në premierën e *You, Me and Dupree* në Londër më 2006
Wilson bashkëpunoi me Vince Vaughn në filmin komedi të vitit 2005 *Wedding Crashers*, i cili fitoi mbi 200 milionë dollarë vetëm në Shtetet e Bashkuara. Gjithashtu në vitin 2005, Owen bashkëpunoi me vëllezërit e tij në *The Wendell Baker Story*, shkruar nga Luke dhe drejtuar nga Luke dhe Andrew. Në vitin 2006, Wilson i dha zërin Lightning McQueen në filmin Disney/Pixar *Cars*, luajti në *You, Me and Dupree* me Kate Hudson dhe u shfaq me Stiller në *Night at the Museum* si kauboji Jedediah.

### 2007–2015: Karrierë e themeluar 
Wilson u shfaq në një film tjetër të Wes Anderson, *The Darjeeling Limited*, i cili u shfaq në Festivalin e 45-të vjetor të Filmit në Nju Jork, Festivalin e Filmit në Venecia dhe u hap më 30 shtator 2007. *The Darjeeling Limited* u zgjodh për një publikim në DVD dhe Blu-ray nga The Criterion Collection në tetor 2010. Wilson luajti më pas në komedinë e Judd Apatow, *Drillbit Taylor*, e cila u publikua në mars 2008. Ai u shfaq në një përshtatje filmike të kujtimeve më të shitura të John Grogan, *Marley & Me* (2008), ku luan bashkë me Jennifer Aniston. Ai siguroi zërin për Whackbat Coach Skip në filmin e animuar stop-motion të Wes Anderson, *Fantastic Mr. Fox* (2009). Wilson është anëtar i vëllazërisë së aktrimit komik të njohur në gjuhën e folur si Frat Pack. Wilson bëri një paraqitje të ftuar në komedinë e NBC *Community* me anëtarin tjetër të Frat Pack, Jack Black.

[parapamje|upright|Wilson me [Woody Allen në premierën e *Midnight in Paris* në Festivalin e Filmit në Kanë më 2011]]
Në vitin 2011, Wilson luajti rolin e një shkrimtari të kapur nga nostalgjia në komedinë romantike *Midnight in Paris*, me regji dhe skenar të Woody Allen. Filmi u shfaq premierë në Festivalin e 64-të të Filmit në Kanë me vlerësime kritike. Filmi u bë filmi me fitimet më të larta të Allen deri më tani, dhe u prit mirë edhe nga kritikët. Roger Ebert shkroi për performancën e Wilson, "[Ai] është çelësi i atraktivitetit të filmit". Peter Debruge i *Variety* gjithashtu vlerësoi Wilson, duke shkruar "Wilson e bën rolin të vetin në mënyrë tërheqëse". Për performancën e tij, Wilson fitoi një nominim për Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë në një Film - Komedi ose Muzikal.

Po atë vit, ai luajti në filmin *The Big Year* (2011), një përshtatje e librit të Mark Obmascik, *The Big Year: A Tale of Man, Nature and Fowl Obsession*. Filmi u publikua në tetor 2011 nga 20th Century Fox, dhe bashkë-luajti me Jack Black, JoBeth Williams, Steve Martin dhe Rashida Jones. Po atë vit, Wilson u rikthye për të dubluar zërin e McQueen në *Cars 2*. Në mars 2012, Wilson nënshkroi kontratë për të luajtur në thrillerin e John Erick Dowdle,*The Coup*, më vonë i riemëruar "No Escape", në të cilin ai luajti rolin e babait të një familjeje amerikane që shpërngulet në Azinë Juglindore, vetëm për t'u përfshirë në një valë dhune rebele që po e ka pushtuar qytetin. Filmi nuk u publikua deri në vitin 2015, dhe ishte rikthimi i Wilson në zhanrin e aksionit për herë të parë që nga *Behind Enemy Lines* më 2001. Ai gjithashtu i dha zërin gjelit të detit Reggie në filmin e parë të animuar të Reel FX, *Free Birds*.

Në vitin 2014, Wilson u shfaq në komedinë e vlerësuar të Wes Anderson, *The Grand Budapest Hotel*, dhe në përshtatjen e librit të [Paul Thomas Anderson]] të *Inherent Vice*. Në vitin 2015, ai luajti me Jennifer Aniston në filmin e Peter Bogdanovich ''She's Funny That Way*, dhe në filmin thriller aksion *No Escape'' së bashku me Lake Bell dhe Pierce Brosnan. Filmat e Wilson kanë fituar më shumë se 2.25 miliardë dollarë amerikanë brenda vendit (Shetat e Bashkuara dhe Kanada), me një mesatare prej 75 milionë dollarësh amerikanë për film.

## Filmografia 
### Film 
### Televizion 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*