Sistemi i Tregtimit të Emetimeve të Bashkimit Evropian

parapamje|Çmimi i CO2 në Sistemin e Tregtimit të Emetimeve të BE-së.
**Sistemi i Tregtimit të Emetimeve të Bashkimit Evropian** (**EU ETS**) është një skemë tregtimi e emetimeve të karbonit (ose skema e kufizimit dhe tregtisë) që filloi në vitin 2005 dhe synon të ulë emetimet e gazrave serrë në BE. Skemat e kufizimit dhe tregtisë kufizojnë emetimet e ndotësve të caktuar në një zonë dhe u lejojnë kompanive të tregtojnë të drejtat e emetimeve brenda asaj zone. ETS mbulon rreth 40% të emetimeve të gazrave serrë të BE-së.

Që nga viti 2027, transporti rrugor dhe ndërtesat dhe instalimet industriale që kanë dalë nga EU ETS do të mbulohen nga një EU ETS2 i ri. ETS-ja "e vjetër" dhe lejet e reja të EU ETS2 do të tregtohen në mënyrë të pavarur. Një ndryshim i madh me ETS është se ETS2 do të mbulojë emetimet e CO2 në rrjedhën e sipërme - ku furnizuesit e akredituar të karburantit që e vendosin karburantin në tregun e BE-së do të jenë të detyruar ta mbulojnë atë karburant me lejet e emetimeve të ETS2. Kur të bëhet funksional, 75% e emetimeve të GHG të Bashkimit Evropian do të mbulohen nga një sistem kufizimi dhe tregtie.

Skema është ndarë në katër "periudha tregtare". Periudha e parë tregtare e ETS zgjati tre vjet, nga janari 2005 deri në dhjetor 2007. Periudha e dytë tregtare zgjati nga janari 2008 deri në dhjetor 2012, duke përkuar me periudhën e parë të angazhimeve të Protokollit të Kiotos. Periudha e tretë tregtare zgjati nga janari 2013 deri në dhjetor 2020. Krahasuar me vitin 2005, kur u zbatua për herë të parë EU ETS, kufizimet e propozuara për vitin 2020 përfaqësojnë një ulje prej 21% të gazrave serrë. Ky objektiv u arrit gjashtë vjet më herët, pasi emetimet në ETS ranë në 1.812 miliardë (109) ton në vitin 2014.

Faza e katërt filloi në janar 2021 dhe do të vazhdojë deri në dhjetor 2030. Uljet e emetimeve që duhen arritur gjatë kësaj periudhe janë të paqarta që nga nëntori 2021, pasi Marrëveshja e Gjelbër Evropiane kërkon shtrëngimin e objektivit aktual të reduktimit të ETS të BE-së për vitin 2030 prej -43% në krahasim me vitin 2005. Komisioni i BE-së propozon në paketën e tij "Përshtatje për 55" të rrisë objektivin e reduktimit të ETS të BE-së për vitin 2030 në -61% krahasuar me vitin 2005.

Kufiri ulet gradualisht dhe duhet të arrijë zero deri në vitin 2039. Pas këtij viti nuk do të shpërndahen më leje dhe kur të mbarojnë lejet e papërdorura, nuk do të lejohen më emetime.

Vendet e BE-së e shohin skemën e tregtimit të emetimeve si të nevojshme për përmbushjen e objektivave klimatike. Një treg i fortë karboni udhëzon investitorët dhe industrinë në kalimin e tyre nga lëndët djegëse fosile. Një studim i vitit 2020 zbuloi se EU ETS uli me sukses emetimet e CO2 edhe pse çmimet për karbonin ishin vendosur në çmime të ulëta. Një shqyrtim i 13 vlerësimeve të politikave e përcakton këtë efekt të reduktimit të emetimeve në 7%. Një studim i vitit 2023 mbi efektet e EU ETS identifikoi një reduktim të emetimeve të karbonit në rendin e -10% midis viteve 2005 dhe 2012 pa ndikime në fitime ose punësim për firmat e rregulluara. Çmimi i lejeve të BE-së tejkaloi 100 €/tCO2 (118 dollarë) në shkurt 2023. Një studim i vitit 2024 tregoi më tej se EU ETS ka kontribuar rastësisht në uljen e niveleve atmosferike të ndotësve të ajrit në BE, duke përfshirë dioksidin e squfurit, lëndën e imët grimcore dhe oksidin e azotit. Ky reduktim është përkthyer në përfitime të përbashkëta shëndetësore lokale, së bashku me qëllimin kryesor të sistemit për zbutjen e ndryshimeve klimatike. Gjatë viteve 2005-2025, EU ETS uli emetimet në sektorët e mbuluar me rreth 50%.

## Shiko edhe 
* Standardet Evropiane të Emetimeve

## Referime