Deklarata e Pavarësisë së Finlandës

parapamje|djathtas|Qeveria bolsheviste e Rusisë e udhëhequr nga Lenini miratoi pavarësinë e Finlandës
**Deklarata e Pavarësisë së Finlandës** (finlandisht: *Suomen itsenäisyysjulistus*; suedisht: *Finlands självständighetsförklaring*; rusisht: Провозглашение независимости Финляндии) u miratua nga Parlamenti i Finlandës më 6 dhjetor 1917. Ajo e shpalli Finlandën një komb të pavarur, duke i dhënë fund autonomisë së saj brenda Rusisë si Principata e Madhe e Finlandës, duke iu referuar një projektligji të dorëzuar njëkohësisht në Parlament për ta bërë Finlandën një republikë të pavarur.

Shpallja e pavarësisë ishte vetëm një pjesë e procesit të gjatë që çoi në pavarësinë e Finlandës. Deklarata festohet si Dita e Pavarësisë në Finlandë.

## Historia
### Revolucioni në Rusi
Pas Revolucionit të Shkurtit dhe abdikimit të Carit Nikolla II, Princi i Madh i Finlandës, më 2 mars (15 mars S.R.) 1917, bashkimi personal midis Rusisë dhe Finlandës humbi bazën e tij ligjore - të paktën sipas pikëpamjes në Helsinki. Pati negociata midis Qeverisë së Përkohshme Ruse dhe autoriteteve finlandeze.

Propozimi që rezultoi, i miratuar nga Qeveria e Përkohshme, u rishkrua shumë në *Eduskunta* (parlamenti finlandez) dhe u shndërrua në të ashtuquajturin Akt të Pushtetit (finlandisht: *Valtalaki*, suedisht: *Maktlagen*), ku Parlamenti deklaroi veten të mbajë tani të gjitha kompetencat e legjislacionit, përveç në lidhje me çështjet e politikës së jashtme dhe ushtarake, dhe gjithashtu se ai mund të shpërbëhej vetëm në vetvete. Në kohën e votimit, besohej se qeveria e përkohshme do të mposhtej shpejt nga rebelimi në Shën Petersburg. Qeveria e Përkohshme mbijetoi, megjithatë, nuk miratoi Aktin e Pushtetit dhe shpërndau Parlamentin.

Pas zgjedhjeve të reja dhe humbjes përfundimtare të Qeverisë së Përkohshme në Revolucionin e Tetorit, Parlamenti Finlandez vendosi të krijojë një këshill regjence prej tre anëtarësh, bazuar në Kushtetutën e Finlandës, dhe më saktë në pikën §38 të Instrumentit të Qeverisë të vitit 1772, që ishte miratuar nga Estates pas grushtit të shtetit pa gjak të Gustav III. Ky paragraf parashikonte zgjedhjen e një monarku të ri në rast të zhdukjes së linjës mbretërore dhe në Finlandë u interpretua si dhënie e sovranitetit të pronave, më vonë Parlamentit, në një interregnum të tillë. Këshilli i regjencës nuk u zgjodh kurrë, për shkak të kundërshtimit të fortë të socialistëve finlandezë dhe grevës së tyre të përgjithshme që kërkonte veprime më radikale.

Më 2 nëntor (15 nëntor S.R.) 1917, bolshevikët shpallën një të drejtë të përgjithshme të vetëvendosjes, duke përfshirë të drejtën e shkëputjes së plotë, "për Popujt e Rusisë". Në të njëjtën ditë, Parlamenti finlandez lëshoi një deklaratë me të cilën ai mori, *pro tempore*, të gjitha kompetencat e sovranit në Finlandë.

Megjithatë, Instrumenti i Qeverisë nuk u konsiderua më i përshtatshëm. Qarqet drejtuese e kishin mbajtur prej kohësh monarkizmin dhe fisnikërinë e trashëguar si të vjetëruar, dhe mbrojtën një kushtetutë republikane për Finlandën.

### Pavarësia
[thumb|[Senati i Finlandës së vitit 1917, Kryeministri P. E. Svinhufvud në krye të tavolinës.]]
Senati i Finlandës, qeveria që Parlamenti kishte emëruar në nëntor, hartoi një Deklaratë të Pavarësisë dhe një propozim për një Instrument të ri Republikan të Qeverisë. Kryetari i Senatit (kryeministri) Pehr Evind Svinhufvud lexoi Deklaratën në Parlament më 4 dhjetor. Deklaratës së Pavarësisë iu dha teknikisht forma e një preambule të propozimit dhe synohej të miratohej nga Parlamenti, i cili miratoi Deklaratën më 6 dhjetor.

Më 18 dhjetor (31 dhjetor S.R.) qeveria sovjetike ruse nxori një dekret, duke njohur pavarësinë e Finlandës, dhe më 22 dhjetor (4 janar 1918 S.R.) u miratua nga organi më i lartë ekzekutiv sovjetik, Komiteti Qendror Ekzekutiv Gjith-Rus (VTsIK).

## Deklarata dhe 15 Nëntori
Në lidhje me deklaratën e 15 nëntorit, deklarata thotë:

### Teksti i Deklaratës së Pavarësisë së Finlandës
**Senati finlandez:**
parapamje|djathtas|Nënshkrimet e Senatit Finlandez

## Njohjet ndërkombëtare
[parapamje|upright=1.5|Vendimi i Sovjetit të Komisarëve Popullorë për të njohur pavarësinë e Finlandës, i nënshkruar nga [Vladimir Lenin, Leon Trotsky, Grigory Petrovsky, Joseph Stalin, Isaac Steinberg, Vladimir Karelin, dhe Alexander Schlichter]]

## Shiko gjithashtu
* Historia e Finlandës
* Pavarësia e Finlandës
* Sistemi shtetëror i Finlandës
* Rusifikimi i Finlandës

## Referime
## Lidhje të jashtme
*Deklarata e Pavarësisë (finlandisht) nga Wikisource
*Deklarata e Pavarësisë (suedisht) nga Wikisource
*Instrumenti i Qeverisë (suedisht) nga Wikisource
*Regjistrimi audio i Svinhufvud duke lexuar fjalimin në 1937 nga YLE