Jashar Erebara

**Jashar Erebara** (Podujevë, 1875 - Tiranë, 24 qershor 1953) ka qenë veprimtar i Rilindja Kombëtare, gazetar, deputet i prefekturës së Drinit (Dibrës) në Kuvendin Kombëtar në legjislatura të ndryshme në shtetin shqiptar mes dy luftërave botërore. Ka qenë themelues i të parës shkollë shqipe të Kumanovës, botues i të parës gazetë të përjavshme në vilajetin e Kosovës, koleksionist dhe orientalist shqiptar.

## Biografia 
Mendohet se u lind në Mostar, i biri i Sadik Fejzullahut, nëpunës i postë-telegrafës osmane i cili ishte caktuar me punë atje, me prejardhje nga Podujeva. Burime të tjera e paraqesin të lindur në Podujevë dhe zhvendosjen në Mostar e radhisin kur ka qenë fëmijë. Para luftës ruso-turke të 1877 u shpërngulën në Mostar, ku i ati u emërua zëvendësdrejtor i postës së atyshme.

Pas pushtimit të Mostarit nga serbët përgjatë luftës ruso-turke, si popullsia joserbe e gjendur në një situatë të vështirë, ashtu edhe familja e tij u shpërngul në Dibër, ku gjetën strehim te xhamia e Bajram Beut. Më pas iu bë bamirëse familja e Sejfulla Erebarës. Pasi prindërit i ndërruan jetë, Erebarajt e rritën dhe e shkolluan. Në Dibër ndoqi shkollimin fillor në mejtep dhe iptidaijen e vendit dhe shkollimin e mesëm e ndoqi në ryzhdijen në Manastir, ku ndiqnin shkollën të rinjtë që mund të ishin pjesë e administratës. Shkrimin e shqipes e mësoi prej Hoxhë Said Najdenit me botimet e diasporës shqiptare në Rumanit, prej ku dhe u ushqye me idetë kombëtare të atyre botimeve. Në mjediset ku kultivoheshin idetë kombëtare dhe përhapja e librave që nxisnin këto ide, u njoh me Gjerasim Qiriazin, i cili e rekomandoi te Sami Frashëri, të cilin e njohu gjatë një udhëtimi në Stamboll. Pasi kreu rendin e mesëm arsimor u kthye në Dibër, ku u njoh dhe u miqësua me bashkëmoshatarin Dervish Himën dhe nisin agjitacionin për idetë kombëtare në qytetin ku ishin shkolluar. Për shkak të veprimtarisë së tyre që u denoncua, u lëshua një urdhër arresti prej autoriteteve osmane, dhe të dy u detyruan të largohen dhe gjetën strehë sa në Tiranë, Elbasan dhe Durrës. Në Durrës u njohën me Nikolla Naçon, i cili i bindi të shkonin Bukuresht ku zhvillohej një lloj kursi për të përsosur të nxënit e shqipes.

Në ujdi me rrethin patriotik të Stambollit, Erebara ndoqi kursin e shqipes në kryeqendrën rumune vitet 1893-1895, ku kishte kolegë studentë njerëz si Asdreni, Jani Lehova, Kristo Luarasi dhe Mihal Grameno. Gjatë 10 viteve të qëndrimit të tij në Rumani, u njoh dhe pati komunikim me një numër të madh njerëzish të interesuar dhe të angazhuar për lëvizjen kombëtare shqiptare. Më 1907 u kthye në Rumani, pjesë e emigracionit politik me Ibrahim Temon dhe Dervish Himën.

Me shpalljen e kushtetutës osmane pas revolucionit xhonturk, Erebara u vendos në Kumanovë ku u emërua si llogaritar në administratën vendore dhe vijoi veprimtarinë për lëvizjen kombëtare shqiptare. Më 29 janar 1909 themeloi degën e shoqërisë "Bashkimi" dhe u lajmërua botimi i të përkohshmes *Lirija*. Ndryshe prej komitetit të Beogradit që merrej me lobim politik, shoqëria e Kumanovës u angazhua në përhapjen e leximit të shqipes me alfabetet e Kongresit të Manastirit. Në Kumanovë nisi kursin ku jepte mësime shqipeje, që e ndiqnin dhjetëra fëmijë çdo ditë, ku ndër ta edhe rekasi Anastas Albanski. Më 1911 përpunoi dhe botoi një abetare shqipe, me të cilën përhapte më tej mësimin e shqipes në vilajetin e Kosovës; asokohe çeli edhe shkollën e parë shqipe në Kumanovë. Autoritetet osmane të bezdisura nga veprimtaria e tij e pushuan nga puna, gjë që e shtrengoi Jasharin të ikte të kërkonte punë në Shkup.

Më 1950 shteti shqiptar gjatë regjimit komunist e nxorri jashtë nga shtëpia duke e syrgjynosur, vendim që u zhbë shtatorin e 1952. Ndërroi jetë më 24 qershor 1953 në Tiranë, u shti në dhé në varrezat e teqesë bektashie në kryeqytet.

## Veprimtaria 
Erebara ishte përkrah rilindasve të tjerë të kohës së tij dhe në kontakte e bashkëpunim me personaliete të njohura të lëvizjes kombëtare shqiptare  përmes shoqërive, klubeve, degëve të tyre, gazetave e revistave, kuvendeve e kongreseve të ndryshme, zhvilloi një aktivitet të ngjeshur në fushën e arsimit, publicistikës, botimeve, përpilimit të peticioneve, kërkesave, memorandumeve, dhe aktivitete tjera të diplomatike e politike, në të mirë të bashkimit dhe pavarësisë së Shqipërisë etnike.

Në Bukuresht bashkëpunoi me Dervish Himën nxorën gazetën *Indipendenta Albanie* (), me qëllim informimin e përgjithshëm, por që doli vetëm me dy numra. Bashkëpunoi në gjuhën rumune edhe me të përkohshme rumune si *Avdeni*, *Dropetul* apo *Lassa*, si dhe me të tjera të përkohshme të shoqërive patriotike shqiptare.

Ekzistojnë më se 700 letra të këmbyera mes Erebarës dhe personaliteteve të njohura brenda e jashtë atdheut.

Në të përkohshmen *Leka* të jezuitëve në numrin e janarit 1933 tek rubrika lajmet kulturore kumtohet se deputeti Erebara kishte zbuluar një gramatikë të gjuhës shqipe me shkronja arabe.

Ruajti me kujdes thirrjet, protesta, memorandume e peticione drejtuar Stambollit e Fuqive të Mëdha apo edhe letërkëmbimet e shumta që pati me personalitete të shquara të kohës, i cili sot ruhet në Arkivin Qendror të Tiranës. Është kjo një trashëgimi ndër më të të rrallat e me një vlerë të posaçme për njohjen e historisë sonë. Dokumentacioni është i llojllojshëm, i shkruar në shumë gjuhë, gjuhën turko-osmane, angleze, frënge, arabe, shqipe, serbokroate dhe maqedone. Ky fond është sistematizuar në 4500 faqe dhe i ndarë në 134 dosje.

## Nderime 
Në kujtim dhe vlerësim të jetës dhe veprës së tij të çmuar, sidomos në fushën e publicistikës, Shoqata e Gazetarëve, me qendër në Shkup, ka dhënë për personat më të aftë në profesion, çmimin me emrin *“Jashar Erebara”.* Një rrugë mban emrin e tij në Tiranë.

## Referime