Franklin D. Roosevelt

[thumb|180px|Franklin D. Roosevelt [1933]]
**Franklin Delano Roosevelt** lindi më 30 janar 1882 në Hyde Park, New York; vdiq më 12 prill 1945 në Warm Springs, Georgia. Ishte president prej vitit 1933 deri pasi ndërroi jetë në vitin 1945. Ishte President Demokrat dhe marrës i çmimit Nobel President të ShBA.

Ai hartoi nje program te qarte reformash per te nxjerre vendin nga kriza.Ky program mori emrin : "Kursi i ri".Synimi i ketij programi ishtekapercimi i krizes, dhe krijimi i shtetit te mierqenies sociale.ai [Franklin Ruzvelt] premtoi se do te plotesone te gjitha nevojat e shoqerise , duke i siguruar popullit jeten nga lindja ne vdekje.
Franklin Delano Roosevelt (/ roʊzəvəlt /, shqiptimi i tij, [2] ose / roʊzəvɛlt /; 30 janar 1882 - 12 prill 1945), i njohur zakonisht si FDR, ishte një burrështetas amerikan dhe udhëheqës politik i cili shërbeu si Presidenti i 32-të Shtetet e Bashkuara nga 1933 deri në vdekjen e tij në vitin 1945. Një demokrat, ai fitoi një rekord katër zgjedhjesh presidenciale dhe doli si një figurë qendrore në ngjarjet botërore gjatë shekullit të 20-të. Ai drejtoi qeverinë e Shteteve të Bashkuara gjatë shumicës së Depresionit të Madh, duke zbatuar axhendën e brendshme të tij të Re Deal në përgjigje të krizës më të keq ekonomike në historinë e SHBA. Si një udhëheqës dominant i partisë së tij, ai ndërtoi Koalicionin e Re Deal, riorganizimin e politikës amerikane në Sistemin e Partisë së Pestë dhe përcaktimin e liberalizmit amerikan gjatë gjithë tridhjetë të mesëm të shekullit të 20-të. Kushtet e tij të tretë dhe të katërt u dominuan nga Lufta e Dytë Botërore. Ai shpesh vlerësohet nga studiuesit si një nga tre presidentët më të mëdhenj të SHBA, së bashku me George Washington dhe Abraham Lincoln.
Roosevelt u lind në 1882 në një familje të shquar holandezo-amerikane të Nju Jorkut dhe mori pjesë në Shkollën Groton. Ai vazhdoi të diplomojë në Kolegjin Harvard në vitin 1903 dhe mori pjesë në Fakultetin Juridik të Columbia-it përpara se të praktikohej ligji në New York City. Në vitin 1905, ai u martua me Eleanor Roosevelt, dhe çifti vazhdoi të kishte gjashtë fëmijë. Ai fitoi zgjedhjet në Senatin e Shtetit të Nju Jorkut në vitin 1910 dhe më pas shërbeu si Ndihmës Sekretar i Marinës nën Presidentin Woodrow Wilson gjatë Luftës së Parë Botërore. Roosevelt ishte shoku i drejtimit të James M. Cox në listën kombëtare të Partisë Demokratike 1920, por Cox u mund nga Warren G. Harding. Në 1921, Roosevelt kontraktuar një sëmundje paralytike, e cila i la këmbët e tij përgjithmonë paralizuar. Ai u përpoq të rimëkëmbte nga sëmundja dhe themeloi qendrën e trajtimit në Springs të Ngrohtë, Gjeorgji, për njerëzit me poliomielitet. Roosevelt u kthye në zyrën publike duke fituar zgjedhjet si Guvernator i Nju Jorkut në vitin 1928. Ai ishte në detyrë nga viti 1929 deri më 1933 dhe shërbeu si një guvernator i reformës, duke promovuar programe për të luftuar krizën ekonomike, duke hyrë në Shtetet e Bashkuara në atë kohë.

Në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932, Roosevelt mundi Presidentin republikan Herbert Hoover në një rrëshqitje të tokës. Roosevelt mori detyrën ndërsa Shtetet e Bashkuara ishin në mes të krizës më të keq ekonomike në historinë e saj. Gjatë 100 ditëve të para të Kongresit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Roosevelt drejtoi legjislacionin federal të paprecedentë dhe nxori një urdhër ekzekutiv që krijoi New Deal-një shumëllojshmëri programesh të dizajnuara për të prodhuar lehtësime, rimëkëmbje dhe reforma. Ai krijoi programe të shumta për të ofruar ndihmë për të papunët dhe fermerët, ndërsa kërkonte rimëkëmbjen ekonomike me Administratën Kombëtare të Rimëkëmbjes dhe programe të tjera. Ai gjithashtu krijoi reforma të mëdha rregullatore në lidhje me financat, komunikimet dhe punën, dhe kryesoi mbarimin e ndalimit. Ekonomia u përmirësua me shpejtësi nga viti 1933-1937 dhe Roosevelt fitoi një rizgjedhje të thellë në vitin 1936, por ekonomia u rikthye në një recesion të thellë në vitet 1937-1938. Pas zgjedhjeve të 1936, Roosevelt galvanizoi opozitën duke kërkuar kalimin e ligjit të riorganizimit të Gjyqësorit të vitit 1937, i cili do të kishte zgjeruar madhësinë e Gjykatës Supreme të Shteteve të Bashkuara. Koalicioni Konservator dypartiak që formoi në vitin 1937 e pengoi kalimin e atij projektligji dhe bllokoi zbatimin e programeve dhe reformave të reja të Dealeve. Programet kryesore të mbijetuara dhe legjislacioni i zbatuar nën Roosevelt përfshijnë Komisionin e Letrave me Vlerë dhe Shkëmbim, Aktin Kombëtar të Marrëdhënieve të Punës, Korporatën Federale të Sigurimit të Depozitave dhe Sigurimin Social.
Roosevelt kandidoi për rizgjedhje në vitin 1940 dhe fitorja e tij e bëri atë presidentin e parë dhe të vetëm që do të shërbejë për më shumë se dy mandate. Me Luftën e Dytë Botërore që u shfaq pas vitit 1938 me pushtimin japonez të Kinës dhe agresionin e Gjermanisë naziste, Roosevelt i dha mbështetje të fortë diplomatike dhe financiare Kinës, Mbretërisë së Bashkuar dhe Bashkimit Sovjetik, ndërkohë që mbeten zyrtarisht neutral. Pas sulmeve të befasishme japoneze në Pearl Harbor më 7 dhjetor 1941, të cilën ai e quajti "një datë që do të jetojë në një të keqe", Roosevelt mori një deklaratë lufte në Japoni të nesërmen dhe disa ditë më vonë në Gjermani dhe Itali . Ndihmuar nga ndihmësi i tij më i lartë Harry Hopkins dhe me mbështetje shumë të fortë kombëtare, ai punoi ngushtë me Kryeministrin britanik Winston Churchill, kreun sovjetik Joseph Stalin dhe Generalissimo kinez Chiang Kai-shek në udhëheqjen e aleatëve kundër Fuqive të Boshtit. Ai mbikëqyri mobilizimin e ekonomisë së SHBA për të mbështetur përpjekjet e luftës dhe zbatoi një strategji të parë të Gjermanisë, duke e bërë disfatën e Gjermanisë një përparësi ndaj asaj të Japonisë. Ai gjithashtu filloi zhvillimin e bombës së parë atomike në botë dhe bashkëpunoi me udhëheqësit e tjerë aleatë për të hedhur themelet për Kombet e Bashkuara dhe institucionet e tjera të pasluftës. Shëndeti fizik i Rooseveltit ka rënë seriozisht gjatë viteve të luftës dhe ai vdiq në prill 1945, 11 javë në mandatin e tij të katërt. Fuqitë e Boshtit u dorëzuan tek aleatët në muajt pas vdekjes së Roosevelt, gjatë presidencës së pasardhësit të Rooseveltit, Harry S. Truman.