Paraliza cerebrale

**Paraliza cerebrale** ( **PC** ) është një grup çrregullimesh të lëvizjes që shfaqen në fëmijërinë e hershme. Shenjat dhe simptomat variojnë mes njerëzve dhe gjithashtu ndryshojnë me kalimin e kohës, por përfshijnë koordinim të dobët, muskuj të ngurtësuar, muskuj të dobët dhe dridhje.  Mund të ketë probleme me ndjesinë, shikimin, dëgjimin dhe të folurit. PC bëhet evidente kur foshnja arrin fazën e zhvillimit në 6 deri në 9 muaj dhe po fillon të mobilizohet, ku shihet përdorimi preferencial i gjymtyrëve, asimetria ose vonesa e zhvillimit motorik bruto. 

Shpesh, foshnjat me paralizë cerebrale nuk rrokullisen, ulen, zvarriten ose nuk ecin aq herët sa fëmijë të së njëjtës moshë. Simptoma të tjera përfshijnë konvulsione (dridhje epileptike) dhe probleme me të menduarit ose me arsyetimin, secila prej të cilave ndodh në rreth një të tretën e njerëzve me PC. Ndërsa simptomat mund të bëhen më të dukshme gjatë viteve të para të jetës, problemet themelore nuk përkeqësohen me kalimin e kohës. 

Paraliza cerebrale shkaktohet nga zhvillimi jonormal ose dëmtimi i pjesëve të trurit që kontrollojnë lëvizjen, ekuilibrin dhe qëndrimin për arsye të ndryshme. Faktorët e rrezikut përfshijnë lindjen e parakohshme, të qenit binjak, disa infeksione gjatë shtatzënisë, të tilla si toksoplazmoza ose rubeola, ekspozimi ndaj metilmerkurit gjatë shtatzënisë, një lindje e vështirë dhe trauma në kokë gjatë viteve të para të jetës, dhe vetëm 2% e rasteve besohet se janë për shkak të një shkaku gjenetik të trashëguar . 

Një sërë nënllojesh klasifikohen, bazuar në problemet specifike të pranishme. Personat me muskuj të ngurtë kanë paralizë cerebrale spastike, ata me koordinim të dobët në lëvizje kanë paralizë cerebrale ataksike dhe ata me lëvizje shtrënguese kanë paralizë cerebrale diskinetike. Diagnoza bazohet në zhvillimin e fëmijës me kalimin e kohës. Gjithashtu testet e gjakut dhe imazhet mjekësore mund të përdoren për të përjashtuar shkaqe të tjera të mundshme. 

Disa nga shkaqet e PC janë të parandalueshme përmes imunizimit të nënës dhe përmes përpjekjeve për të parandaluar dëmtimet e kokës tek fëmijët, si p.sh. përmes përmirësimit të sigurisë. Nuk ka një kurë të njohur për PC, por trajtimet mbështetëse, mjekimet dhe kirurgjia mund të ndihmojnë shumë individë. Kjo mund të përfshijë terapi fizike, terapi profesionale dhe terapi të të folurit. Medikamente të tilla si diazepam, baclofen dhe toksina botulinum mund të ndihmojnë në relaksimin e muskujve të ngurtësuar. Kirurgjia mund të përfshijë zgjatjen e muskujve dhe prerjen e nervave tepër aktivë .  Shpesh, mbajtëset e jashtme dhe splinat Lycra dhe teknologji të tjera ndihmëse janë të dobishme me lëvizshmërinë.   Disa fëmijë të prekur mund të arrijnë një jetë pothuajse normale të të rriturve me trajtimin e duhur Megjithëse ilaçet alternative përdoren shpesh, nuk ka asnjë provë për të mbështetur përdorimin e tyre. 

Paraliza cerebrale ndodh në rreth 2.1 në 1000 lindje të gjalla. PC është dokumentuar gjatë historisë, me përshkrimet e para të njohura që ndodhën në veprën e Hipokratit në shekullin e 5-të pes. Studimi i gjerë i gjendjes filloi në shekullin e 19-të nga William John Little, pas të cilit diplegjia spastike u quajt "sëmundja e Little".  William Osler fillimisht e quajti atë "paralizë cerebrale" nga  (paraliza cerebrale e fëmijës). Një numër trajtimesh të mundshme janë duke u ekzaminuar, duke përfshirë terapinë me qeliza staminale. Megjithatë, kërkohen më shumë kërkime për të përcaktuar nëse është efektive dhe e sigurt. 

## Shenja dhe simptoma 
PC përkufizohet si "një grup çrregullimesh të përhershme të zhvillimit të lëvizjes dhe qëndrimit, që shkaktojnë kufizim të aktivitetit, që i atribuohen shqetësimeve jo progresive që kanë ndodhur në zhvillimin e trurit të fetusit ose të foshnjës". PC shoq rohet meVvshtirësitm në të menduarit, të mësuarit, ndjenjën, komunikimin dhe sjelljen (shpesh ndodhin bashkë), me 28% që kanë epilepsi, 58% kanë vështirësi në komunikim, të paktën 42% kanë probleme me shikimin dhe 23 – 56% kanë paaftësi në të mësuar.  Kontraktimet e muskujve tek njerëzit me paralizë cerebrale zakonisht mendohet se vijnë nga mbiaktivizimi.

PC karakterizohet nga toni anormal i muskujve, reflekset ose zhvillimi dhe koordinimi motorik. Lezioni neurologjik është parësor dhe i përhershëm ndërsa manifestimet ortopedike janë dytësore dhe progresive. Në paralizën cerebrale, rritja e pabarabartë midis njësive muskulore-tendon dhe kockave përfundimisht çon në deformime të kockave dhe nyjeve. Në fillim, deformimet janë dinamike, dhe me kalimin e kohës, deformimet priren të bëhen statike dhe zhvillohen kontrakturat e kyçeve. Deformimet në përgjithësi dhe deformimet statike në specifike ( kontrakturat e kyçeve ) shkaktojnë vështirësi në rritje në ecje në formën e ecjes me majë të gishtave, për shkak të shtrëngimit të tendinit të Akilit dhe ecjes në formë gërshërë, për shkak të shtrëngimit të aduktorëve të hipit. Për më tepër, ecja e përkulur (e përshkruar gjithashtu si ecja e përkuljes së gjurit)  është e përhapur tek fëmijët që zotërojnë aftësinë për të ecur. Efektet e paralizës cerebrale bien në një vazhdimësi të mosfunksionimit motorik, i cili mund të variojë nga ngathtësia e lehtë në skajin e butë të spektrit deri te dëmtimet aq të rënda sa që e bëjnë lëvizjen e koordinuar praktikisht të pamundur në skajin tjetër të spektrit. Megjithëse    shumica e njerëzve me PC kanë probleme me rritjen e tonit të muskujve, disa kanë ton normal ose të ulët të muskujve. Toni i lartë i muskujve mund të jetë ose për shkak të spasticitetit ose distonisë.

Foshnjat e lindura me paralizë cerebrale të rëndë shpesh kanë qëndrim të parregullt; trupat e tyre mund të jenë ose shumë të lëvizshëm ose shumë të ngurtë. Së bashku me PC ndodhin ndonjëherë defekte të lindjes, të tilla si lakimi i shtyllës kurrizore, një nofull e vogël ose një kokë e vogël. Simptomat mund të shfaqen ose ndryshojnë kur fëmija rritet. Foshnjat e lindura me paralizë cerebrale nuk shfaqen menjëherë me simptoma. 

Fryrja e gojës është e zakonshme tek fëmijët me paralizë cerebrale, e cila mund të ketë një sërë ndikimesh duke përfshirë refuzimin social, të folurit e dëmtuar, dëmtimin e veshjeve dhe librave dhe infeksionet e gojës.   

Mesatarisht, 55.5% e njerëzve me paralizë cerebrale përjetojnë simptoma të traktit urinar më të ulët, më shpesh probleme të ruajtjes së tepërt sesa probleme me zbrazjen. Ata me probleme të zbrazjes dhe mbiaktivitet të dyshemesë së legenit mund të përkeqësohen si të rritur dhe të përjetojnë mosfunksionim të traktit të sipërm urinar.

Fëmijët me PC mund të kenë gjithashtu probleme të përpunimit ndijor. Të rriturit me paralizë cerebrale kanë një rrezik më të lartë të dështimit të frymëmarrjes.

### Skeleti 
Që kockat të arrijnë formën dhe madhësinë e tyre normale, ato kërkojnë stres nga muskulatura normale. Njerëzit me paralizë cerebrale janë në rrezik të densitetit të ulët mineral kockor. Boshtet e kockave janë shpesh të holla (gracile), dhe bëhen më të holla gjatë rritjes. Kur krahasohen me këto boshte të hollë ( diafiza ), qendrat ( metafizat ) shpesh duken mjaft të zmadhuara (balone).  Për shkak të ngjeshjes më shumë se normale të kyçeve të shkaktuara nga çekuilibrat muskulorë, kërci artikular mund të atrofizojë, duke çuar në ngushtimin e hapësirave të kyçeve. Në varësi të shkallës së spasticitetit, një person me PC mund të shfaqë një sërë deformimesh të nyjeve këndore. Për shkak se trupat vertebralë kanë nevojë për forca vertikale të ngarkesës gravitacionale për t'u zhvilluar siç duhet, spasticiteti dhe një ecje jonormale mund të pengojnë zhvillimin e duhur ose të plotë të kockave dhe skeletit. Njerëzit me PC priren të jenë më të shkurtër në gjatësi se personi mesatar, sepse kockat e tyre nuk lejohen të rriten në potencialin e tyre të plotë. Ndonjëherë kockat rriten në gjatësi të ndryshme, kështu që personi mund të ketë njërën këmbë më të gjatë se tjetra.  

Fëmijët me PC janë të prirur ndaj frakturave të ulëta të traumës, veçanërisht fëmijët me nivele më të larta të Sistemit të Klasifikimit të Funksionit Motorik Bruto (GMFCS) të cilët nuk mund të ecin. Kjo ndikon më tej në lëvizshmërinë, forcën dhe përvojën e dhimbjes së fëmijës dhe mund të çojë në mungesë shkollimi ose dyshime për abuzimin e fëmijëve. Këta fëmijë përgjithësisht kanë fraktura në këmbë, ndërsa fëmijët e pa prekur kryesisht thyejnë krahët në kontekstin e aktiviteteve sportive.

Zhvendosja e ijeve dhe equinus i kyçit të këmbës ose deformimi i përkuljes shputore janë dy deformimet më të zakonshme tek fëmijët me paralizë cerebrale. Për më tepër, mund të ndodhë deformim i përkuljes së ijeve dhe gjurit. Ndër të tjera, hasen edhe deformime përdredhëse të kockave të gjata si femuri dhe tibia   Fëmijët mund të zhvillojnë skoliozë para moshës 10 vjeç - prevalenca e vlerësuar e skoliozës tek fëmijët me PC është midis 21% dhe 64%.  Nivelet më të larta të dëmtimit në GMFCS shoqërohen me skoliozë dhe dislokim të ijeve. Skolioza mund të korrigjohet me kirurgji, por PC i bën më të mundshme ndërlikimet kirurgjikale, edhe me teknika të përmirësuara. Migrimi i ijeve mund të menaxhohet me procedura të indeve të buta, siç është lirimi i muskulaturës ngjitëse. Shkallët e avancuara të migrimit ose dislokimit të ijeve mund të menaxhohen me procedura më të gjera si osteotomitë korrigjuese të femurit dhe legenit. Si procedurat e indeve të buta ashtu edhe ato kockore synojnë parandalimin e dislokimit të kofshës në fazat e hershme ose synojnë kontrollin dhe restaurimin e anatomisë në fazat e vona të sëmundjes.  Deformimi i Equinus menaxhohet me metoda konservatore veçanërisht kur është dinamik. Nëse pason deformim fiks/statik, operacioni mund të bëhet i detyrueshëm. 

Shpërthimet e rritjes gjatë pubertetit mund ta bëjnë më të vështirë ecjen për njerëzit me PC.

### Të ngrënurit 
Për shkak të dëmtimeve shqisore dhe motorike, personat me PC mund të kenë vështirësi në përgatitjen e ushqimit, mbajtjen e enëve ose përtypjen dhe gëlltitjen. Një foshnjë me PC mund të mos jetë në gjendje të thithë, të gëlltisë ose të përtypë. Refluksi gastro-ezofageal është i zakonshëm tek fëmijët me PC.  Fëmijët me PC mund të kenë shumë pak ose shumë ndjeshmëri rreth dhe në gojë. Bilanci i dobët kur gjenden ulur, mungesa e kontrollit të kokës, gojës dhe trungut, pamundësia për të përkulur ijet sa duhet për të lejuar që krahët të shtrihen përpara për të arritur dhe për të kapur ushqimin ose enët, dhe mungesa e koordinimit sy-dorë mund të bëjë veten - të ushqyerit e vështirë.  Vështirësitë e të ushqyerit lidhen me nivelet më të larta të GMFCS.  Problemet dentare gjithashtu mund të kontribuojnë në vështirësitë me të ngrënit. Pneumonia është gjithashtu e zakonshme ku ekzistojnë vështirësi në të ngrënë, të shkaktuara nga aspirimi i pazbuluar i ushqimit ose lëngjeve. 

Fëmijët me paralizë cerebrale të rëndë, veçanërisht me probleme orofaringeale, janë në rrezik të kequshqyerjes   Testet e palosjes së lëkurës triceps janë gjetur të jenë një tregues shumë i besueshëm i kequshqyerjes tek fëmijët me paralizë cerebrale. 

### Gjuhe 
Çrregullimet e të folurit dhe të gjuhës janë të zakonshme tek personat me PC. Incidenca e disartrisë vlerësohet të variojë nga 31% në 88%, dhe rreth një e katërta e njerëzve me PC janë joverbale.  Problemet e të folurit shoqërohen me kontroll të dobët të frymëmarrjes, mosfunksionim të laringut dhe velofaringit dhe çrregullime të artikulimit oral që janë për shkak të lëvizjes së kufizuar në muskujt oral-facial. Ekzistojnë tre lloje kryesore të disartrisë në paralizën cerebrale: spastike, diskinetike (atetotike) dhe ataksike.

Përdorimi i hershëm i sistemeve të komunikimit shtues dhe alternativ mund të ndihmojë fëmijën në zhvillimin e aftësive të gjuhës së folur. Në përgjithësi, vonesa e gjuhës shoqërohet me probleme të njohjes, shurdhimit dhe pafuqisë së mësuar.  Fëmijët me paralizë cerebrale janë në rrezik të pafuqisë së mësuar dhe të bëhen komunikues pasivë, duke filluar me pak komunikim.  Ndërhyrja e hershme me këto persona dhe prindërit e tyre, shpesh synon situata në të cilat fëmijët komunikojnë me të tjerët në mënyrë që ata të mësojnë se mund të kontrollojnë njerëzit dhe objektet në mjedisin e tyre nëpërmjet këtij komunikimi, duke përfshirë marrjen e zgjedhjeve, vendimeve dhe gabimeve. 

### Dhimbja dhe gjumi 
Dhimbja është e zakonshme dhe mund të rezultojë nga deficitet e natyrshme që lidhen me gjendjen, së bashku me procedurat e shumta që zakonisht përballen fëmijët. Kur fëmijët me paralizë cerebrale kanë dhimbje, ata përjetojnë spazma muskulore më të rënda. Dhimbja shoqërohet me muskuj të shtrënguar ose të shkurtuar, qëndrim jonormal, nyje të ngurtësuara, ortoza të papërshtatshme, etj. Migrimi ose dislokimi i ijeve është një burim i dallueshëm dhimbjeje tek fëmijët me PC dhe veçanërisht tek popullata adoleshente. Megjithatë, vlerësimi dhe shkallëzimi i përshtatshëm i dhimbjes tek fëmijët me PC mbetet sfidues.  Dhimbja në PC ka një sërë shkaqesh të ndryshme dhe dhimbje të ndryshme u përgjigjen trajtimeve të ndryshme.

Ekziston gjithashtu një probabilitet i lartë i çrregullimeve kronike të gjumit dytësore si për faktorët fizikë ashtu edhe për ato mjedisore.  Fëmijët me paralizë cerebrale kanë norma dukshëm më të larta të shqetësimit të gjumit sesa fëmijët zakonisht në zhvillim. Foshnjat me paralizë cerebrale që kanë probleme me ngurtësimin mund të qajnë më shumë dhe të jenë më të vështirë për t'i vënë në gjumë sesa foshnjat pa aftësi të kufizuara, ose foshnjat "floppy" mund të jenë letargjikë. Dhimbja kronike është nën-njohur te fëmijët me paralizë cerebrale, edhe pse tre nga katër fëmijë me paralizë cerebrale përjetojnë dhimbje. Të rriturit me PC gjithashtu përjetojnë më shumë dhimbje sesa popullata e përgjithshme.

### Çrregullime të shoqëruara 
Çrregullimet e shoqëruara përfshijnë paaftësi intelektuale, krizat, kontraktimet e muskujve, ecjen jonormale, osteoporozën, çrregullimet e komunikimit, kequshqyerjen, çrregullimet e gjumit dhe çrregullimet e shëndetit mendor, si depresioni dhe ankthi. Përveç këtyre, mund të shfaqen edhe anomalitë funksionale gastrointestinale që kontribuojnë në obstruksionin e zorrëve, të vjella dhe kapsllëk. Të rriturit me paralizë cerebrale mund të kenë më shpesh sëmundje ishemike të zemrës, sëmundje cerebrovaskulare, kancer dhe trauma. Obeziteti te njerëzit me paralizë cerebrale ose me një vlerësim më të rëndë të sistemit të klasifikimit të funksionit motorik bruto konsiderohen veçanërisht faktorë rreziku për multimorbiditetin. Çështje të tjera mjekësore mund të ngatërrohen si simptoma të paralizës cerebrale, dhe kështu mund të mos trajtohen siç duhet.

Kushtet e ngjashme mund të përfshijnë apraksi, dëmtime ndijore, mosmbajtje urinare, mosmbajtje fekale ose çrregullime të sjelljes.&#x5B; '''' &#x5D;

Menaxhimi i konvulsioneve është më i vështirë te njerëzit me PC pasi krizat shpesh zgjasin më shumë. Epilepsia dhe astma janë sëmundje të zakonshme që ndodhin bashkë tek të rriturit me PC.  Çrregullimet shoqëruese që ndodhin bashkë me paralizën cerebrale mund të jenë më paaftësie sesa problemet e funksionit motorik.