open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arma e shkatërrimit në masë

thumb|240px|Harta botërore me simbole të armës së shkatërrimit në masë
Një **armë e shkatërrimit në masë** është një armë bërthamore, radiologjike, kimike, biologjike, ose çdo armë tjetër që mund të vrasë dhe të sjellë dëm të konsiderueshëm për shumë njerëz ose të shkaktojë dëme të mëdha në strukturat e bëra nga njeriu (p.sh. ndërtesat), strukturat natyrore (p.sh., malet), ose biosfera. Fushëveprimi dhe përdorimi i këtij termi ka evoluar dhe është diskutuar, shpesh duke nënshkruar më shumë politikisht sesa teknikisht. Fillimisht e krijuar në lidhje me bombardimet ajrore me eksplozivë kimikë gjatë Luftës së Dytë Botërore, më vonë ka ardhur për t'iu referuar armëve në shkallë të gjerë të teknologjive të tjera, të tilla si luftë kimike, biologjike, radiologjike ose bërthamore.

## Armët bërthamore
I vetmi vend që ka përdorur një armë bërthamore në luftë është Shtetet e Bashkuara, të cilat hodhën dy bomba atomike në qytetet japoneze Hiroshima dhe Nagasaki gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Ka tetë vende që kanë deklaruar se posedojnë armë bërthamore dhe dihet që kanë provuar një armë bërthamore, vetëm pesë prej të cilave janë anëtare të NPT. Të tetë janë  Kina, Franca, India, Koreja e Veriut, Pakistani, Rusia, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara. Izraeli konsiderohet nga shumica e analistëve që kanë numra të armëve bërthamore edhe në qindra të ultë, por mban një politikë zyrtare të paqartësisë bërthamore, as duke mohuar dhe konfirmuar statusin e saj bërthamor.

Afrika e Jugut zhvilloi një arsenal të vogël bërthamor në vitet 1980, por shkatërroi ato në fillim të viteve 1990, duke e bërë atë të vetmin vend që tërhoqi plotësisht një arsenal të armëve bërthamore të zhvilluar në mënyrë të pavarur. Bjellorusia, Kazakistani dhe Ukraina trashëguan stoqe të armëve bërthamore pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, por i hoqën ato në Federatën Ruse.

Vendet ku armët bërthamore janë vendosur përmes marrëveshjeve të ndarjes bërthamore përfshijnë Belgjikën, Gjermaninë, Italinë, Holandën dhe Turqinë.

## Armët kimike
Armët kimike janë përdorur në të gjithë botën nga civilizime të ndryshme që nga kohërat e lashta. Në epokën industriale, ato u përdorën gjerësisht nga të dy palët gjatë Luftës së Parë Botërore, dhe nga fuqitë e Boshtit gjatë Luftës së Dytë Botërore (si në betejë ashtu dhe në dhomat e gazit në kampin shfarosës) megjithëse fuqitë aleate gjithashtu i grumbulluan ato. Vendet në Evropën Perëndimore hoqën dorë nga përdorimi i armëve të tilla. Që nga viti 2018, një pjesë e vogël e vendeve kanë njohur inventarët, dhe shumë janë në proces të shkatërrohen në mënyrë të sigurtë nën Konventën e Armëve Kimike. Megjithatë, përhapja dhe përdorimi në zonat e luftës mbetet një shqetësim aktiv, së fundmi përdorimi i armëve kimike në Luftën Civile Siriane.

## Referime
Muzeu i Rilindjes i Gjirokastrës

**Muzeu i Rilindjes i Gjirokastrës** u hap më 1969, në banesën e lagjes Dunavat ku lindën vëllezërit Bajo e Çerçiz Topulli, U kushtohet ngjarjeve dhe figurave historike të periudhës 1839-1939 në rrethin e Gjirokastrës. Nis me kryengritjet fshatare, paraqiten koha e Lidhjes së Prizrenit, veprimtaria . kryengritëse, në veçanti e vëllezërve Topulli, përpjekjet për shkollën dhe kulturën shqiptare, shoqëritë patriotike, pjesëmarrja në Luftën e Vlorës më 1920 etj.
Telegrafia në Shqipëri

Telegrafia si një nga shërbimet më të hershme të postëtelekomunikacionit në Shqipëri ka filuar që në shek. XIX. Nëpërmjet telegrafisë kryheshin komunikimet e ndryshme, siç ishin ato në prag të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Ky shërbim ishte i shtrirë në disa qendra të banuara të vilajeteve shqiptare. Në prag të Shpalljes së Pavarësisë së vendit nëpërmjet këtij shërbimi Ismail Qemali komunikonte brenda vendit dhe me botën e jashtme. Nëpërmjet telegrafit u bë edhe njoftimi mbi shpalljen e pavarësisë. Aparati Mors i përdorur për këtë qëllim ndodhet sot në muzeun e Vlorës. Para Çlirimit shërbimi telegrafik ishte i zhvillar pak. Me Tiranën ishin lidhur me rrjet telegrafik vetëm me një përcjellës ajror qytetet më kryesore dhe kishte vetëm një stacion transmetimi të vogël. Pas Çlirimit, shërbimi telegrafik u fuqizua dhe u modernizua me aparatura e pajisje të kohës. I cili gradualisht u shtri në të gjithë rrethet dhe zvrat postëtelegrafonike të vendit. Shërbimi telegrafik u realizua automatikisht nëpërmjet centraleve automatike telegrafike dhe u shtri deri në qendrat e fshatrave të bashkuara.
Gas-maska

djathtas|parapamje| Një maskë polake me gaz MUA, e përdorur në vitet 1970 dhe 1980
**Gas maska** është një maskë që përdoret për të mbrojtur veshësin nga thithja e ndotësve të ajrit dhe gazrave toksikë. Maska formon një mbulesë të mbyllur mbi hundë dhe gojë, por gjithashtu mund të mbulojë sytë dhe indet e tjera të ndjeshme (të buta) të fytyrës. Shumica e maskave të gazit janë respiratorë, megjithëse fjala *maskë gazi* shpesh përdoret për t'iu referuar pajisjeve ushtarake (p.sh. maskë mbrojtëse në terren). Maska e gazit mbron vetëm përdoruesin nga tretja, thithja dhe kontakti përmes syve (shumë agjentë ndikojnë përmes kontaktit me sy). Filtrat më të kombinuar të maskave të gazit do të zgjasin rreth 8 orë në një situatë kimike biologjike bërthamore (NBC). Filtrat specifikë kimikë mund të zgjasin deri në 20 orë në një situatë NBC. 

Materialet toksike të ajrit mund të jenë të gazta (për shembull, gazi i mustardës dhe gazi i klorit ) ose grimcave (siç janë agjentët biologjikë ). Shumë gas maska përfshijnë mbrojtjen nga të dy llojet. Gas maska përdoret për tu mbrojtur kundër tymrave të saldimit, kundër asbestit ose grimcave të tjera të rrezikshme, dhe në industrinë kimike kur merren me materiale të rrezikshme, si në bërjen e riparimeve të pajisjeve që rrjedhin ose pastrohen pas derdhjeve; punëtorët zakonisht pajisen me gas maska si një masë paraprake kundër rrjedhjeve. 

Gjatë demonstratave dhe protestave ku gazi lotsjellës ose gazi CS përdoret nga policia gjatë trazirave, gas maska zakonisht përdoret si nga policia ashtu edhe nga demonstruesit. Përveç shërbimit të qëllimeve të tyre funksionale, gas maskat përdoren gjithashtu si emblema në muzikën industriale.          
 
parapamje| Ushtarët gjermanë me maska gazi, 1915

## Shih edhe 
* Respiratori 
* Maska kirurgjike 

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 

* How Stuff Works - Gas Masks Science.com
* The History of Gas Masks  inventors.about.com, About, Inc. updated August 6, 2016
* Respirator Fact Sheet
* CBRN SCBA NIOSH Approved Respirators List of NIOSH Approved CBRN SCBA respirators
Maska

parapamje| Kjo maskë prej guri nga periudha neolitike para-qeramike daton rreth vitit 7000 p.e.s. dhe është ndoshta maskë më e vjetër në botë ( Musée "Bible et Terre Sainte" )
**Maska** është një objekt i veshur normalisht në fytyrë, zakonisht për mbrojtje, maskim, performancë ose argëtim . Maska janë përdorur që nga lashtësia për qëllime ceremoniale dhe praktike, si dhe në artet interpretuese dhe për argëtim. Zakonisht ato vishen në fytyrë, megjithëse mund të pozicionohen për efekt diku tjetër në trupin e veshësit. 

Më përgjithësisht në historinë e artit, veçanërisht skulpturës, "maskë" është termi për një fytyrë pa një trup (i cili do ta bënte atë një "kokë").

Maska është një term me origjinë nga gjuha shqipe , ku pa spjegim të thellë etimollogjik shtjellohet “ çka ndodho kur maska vendoset në fëtyrë pra ska mo fëtyr” pra MASKA ska mo fëtyr prapa maskes prandaj edhe kështu shpjegohet ky term.

## Etimologjia 
[djathtas|parapamje| E ashtuquajtura ' Maskë e Agamemnonit ', një maskë e shekullit XVI p.e.s. zbuluar nga [Henrik Shliman|Heinrich Schliemann në vitin 1876 në Mycenae, Greqi . Muzeu Arkeologjik Kombëtar, Athinë . ]]
Fjala "maskë" u shfaq në anglisht në vitin 1530, nga gjuha frenge *masque* "që mbulon për të fshehur ose për të ruajtur fytyrën", rrjedh nga ana tjetër nga gjuha italiane *maschera,* nga latinishtja mesjetare *masca* "maskë, spektër, makth".  Kjo fjalë është me origjinë të pasigurt, mbase nga arabishtja *maskharah* مَسْخَرَۃٌ "bufoon", nga folja *sakhira* "deri në tallje". Megjithatë, ajo mund gjithashtu të vijë nga dialekti provansal *mascarar* "në të zezë (fytyrë)" (ose në lidhje me katalanishten *mascarar,* frengjishtja e vjetër *mascurer).* Nga ana tjetër, kjo është me origjinë të pasigurt - mbase nga një burim gjermanik i ngjashëm me "rrjetën" angleze, por mbase nga *maskë-* "e zezë", një huazim nga një gjuhë para-indo-evropiane .  Një autor gjerman pretendon se fjala "maskë" rrjedh origjinalisht nga spanjishtja *más que la cara* (fjalë për fjalë, "më shumë se fytyra" ose "fytyrë e shtuar"), e cila evoluoi në "máscara", ndërsa arabishtja "maskharat" - duke iu referuar te buferia e cila është e mundur vetëm duke maskuar fytyrën - do të bazohej në këto rrënjë spanjolle.  Forma të tjera të lidhura janë hebraisht *masecha* = "maskë"; *Maska* arabe Arabisht *مَسْخَرَ* = "ai tallet, ai u tall me", *masakha* مَسَخَ = "ai e transferoi " ( kalimtar ). 

## Shih edhe 
* Gasmaska 
* Respiratori 
* Maska e pluhurit 
* Maska kirurgjike 

## Referime 
## Literatura 
*       
*       
*      
*      
*      
*  
*   Përkthim hungarez i Rasmussen 1926. 
* Sivin, Carole (1986). "Maskmaking". Worcester, Massachusetts, USA: Davis Publications, Inc. 
* Smith, Susan Valeria Harris, "Maska në dramën moderne", Berkeley: University of California Press, 1984. 
* Huteson, Pamela Rae, "Maska Transformimi", Blaine 2007 www.hancockhouse.com      
* Wilsher, Toby, "Manuali i Maskave - Një Udhëzues Praktik", Routledge 2007, www.routledge.com
Respiratori

djathtas|i_kornizuar| Një respirator pastrues i ajrit gjysmë fytyre elastomerik në përgjithësi përdoret për të mbrojtur veshin nga pluhuri dhe tymrat e bojës.
**Respiratori** është një pajisje e krijuar për të mbrojtur veshësin nga thithja e atmosferave të rrezikshme, duke përfshirë lëndë grimcash siç janë pluhurat dhe mikroorganizmat e ajrit, si dhe gazrat e rrezikshëm, avujt dhe gazrat. Ekzistojnë dy kategori kryesore: *respiratori pastrues i ajrit,* në të cilin merret ajri i butë duke filtruar një atmosferë të kontaminuar, dhe *frymëmarrësin e furnizuar me ajër,* në të cilin *furnizohet* një furnizim alternativ i ajrit. Brenda secilës kategori, teknika të ndryshme përdoren për të zvogëluar ose eliminuar ndotësit e dëmshëm të ajrit. 

Respiratorët pastrues të ajrit variojnë nga maska relativisht të lira për përdorim të vetëm dhe të disponueshëm, të cilat ndonjëherë quhen maskë pluhuri në modele më të fuqishme të ripërdorshme me fishekë të zëvendësueshëm, që shpesh quhen gas maskë. 
djathtas|parapamje| Maska Stenhouse
parapamje| Maska me valvulë (klasa: FFP3)

## Shih edhe 
* Maska
* Gasmaska
* Maska kirurgjike
* Maska e pluhurit

## Bibliografia 
* *Nancy Bollinger, Robert Schutz et al.* NIOSH Guide to Industrial Respiratory Protection. — NIOSH. — Cincinnati, Ohio: DHHS (NIOSH) Publication No. 87-116, 1987. — 305 p.
* *Linda Rosenstock et al.* TB Respiratory Protection Program In Health Care Facilities. Administrator's Guide. — DHHS (NIOSH) Publication No. 99-143. — Cincinnati, Ohio, 1999. — 120 p.
* *Nancy Bollinger et al.* NIOSH Respirator Selection Logic. — DHHS (NIOSH) Publication No. 2005-100. — Cincinnati, Ohio, 2004. — 39 p
* Respiratory protective equipment at work. A practical guide. 4 ed. — HSE (UK). — Norwich: Crown, 2013. — 59 p. —  .
* BGR/GUV-R 190 Benutzung von Atemschutzgeräten. — Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung e.V. (DGUV), Medienproduktion. — Berlin (BRD), 2011. — 174 p.
* *Jaime Lara, Mireille Vennes*. Guide pratique de protection respiratoire.  —  Institut de recherche Robert-Sauvé en santé et en sécurité du travail (IRSST). — Montréal (Canada), 2002. — 56 p. —  

* 
* 
* 
* NIOSH respirators main page
* NIOSH respirator fact sheet
* What’s Special about Chemical, Biological, Radiological, and Nuclear (CBRN) Air-Purifying Respirators (APR)? NIOSH Fact Sheet
* NIOSH-Approved Disposable Particulate Respirators (Filtering Facepieces)
* TSI Application note ITI-041: Mechanisms of Filtration for High Efficiency Fibrous Filters
Maska e pluhurit

parapamje| Një maskë pluhuri me gjysmë fytyre vishet përgjithësisht për të mbrojtur veshin nga lëndët e vogla të grimcave
**Maska e pluhurit** është një maskë fleksibël e mbajtur mbi hundë dhe gojë nga shirita elastikë ose gome për tu mbrojtur kundër pluhurave të ndryshme gjatë ndërtimit ose aktiviteteve të pastrimit, siç janë pluhurat nga tullat, drurët, tekstili me fije qelqi, silici (nga prodhimi i qeramikës ose qelqit ), ose spastrimi. Një maskë pluhuri gjithashtu mund të vishet për të mbrojtur kundër alergjeneve siç janë poleni i pemëve dhe barit. 

## Shiko gjithashtu 
* Maska 
* Respiratori 
* Gas maska 
* Maska mjekësore
Malet Asterousia

**Malet Asterousia** janë vargmale në Kretën jugore që ndan Rrafshin e Mesarës nga deti Libian. Dëshmitë e kulturave antike të Kretës janë gjetur në gërmimet e kryera brenda vendeve të përfshira në këtë vargmal; për më tepër, një nga vendet më të rëndësishme *Minoan* në Kretë është gërmuar në Phaistos aty pranë në veri; me sa duket, pallati Phaistos ishte krijuar për të lejuar pamje nga fusha e gjerë Mesara dhe Malet Asterousi. Një emër i mëtejshëm historik për këtë varg raportohet nga Encyclopædia Britannica si **Vargmali i Kofinos**, i quajtur pas majës më të lartë të Asteroussia, Kofinas (1231m). 

## Shiko edhe 
* Hagia Triada 

## Referime
Gjigantizmi

[thumb|240px|Madhësia e [André the Giant ishte rezultat i gjigantizmit]]
**Gjigantizmi** (Greqisht:  γίγας, *gígas*, "gjigant", plural γίγαντες, *gígantes*) është një gjendje e karakterizuar nga rritje e tepruar dhe lartësi dukshëm mbi mesataren. Tek njerëzit, kjo gjendje është shkaktuar nga mbipesha e prodhimit të hormonit të rritjes në fëmijëri që rezulton tek njerëzit 2.1 deri në 2.7 metra në lartësi.

Është një çrregullim i rrallë që vjen nga nivelet e rritura të hormonit të rritjes përpara bashkimit të pllakës së rritjes e cila zakonisht ndodh në një moment menjëherë pas pubertetit. Kjo rritje është më shpesh për shkak të rritjeve anormale të tumorit në gjëndrën e hipofizës. Gjigantizmi nuk duhet të ngatërrohet me akromegalinë, formën e të rriturve të çrregullimit, të karakterizuar nga zgjerimi somatik posaçërisht në ekstremitetet dhe fytyrën.

## Shkaqet
Gjigantizmi karakterizohet nga një teprim i hormonit të rritjes. Kjo mbiprodhim i hormonit të rritjes që sjell gjigantizëm është praktikisht gjithmonë i shkaktuar nga rritjet e hipofizës (adenomat).

Si rezultat i sasive të tepërta të hormonit të rritjes, fëmijët arrijnë lartësi që janë shumë mbi nivelet normale. Mosha specifike e fillimit të gjigantizmit ndryshon midis pacientëve dhe gjinisë, por mosha e zakonshme që fillojnë të shfaqen simptomat e rritjes së tepërt ka qenë rreth 13 vjet.

## Trajtimi
Shumë trajtime për gjigantizëm marrin kritika dhe nuk pranohen si ideale. Trajtime të ndryshme që përfshijnë operacionin dhe ilaçet janë përdorur për të trajtuar gjigantizmin.

Pegvisomant është një ilaç farmaceutik që ka marrë vëmendjen për të qenë një rrugë e mundshme trajtimi për gjigantizëm. Pas trajtimit me pegvisomant, normat e larta të rritjes mund të ulen ndjeshëm. Pegvisomant është parë të jetë një alternativë e fuqishme për trajtime të tjera si analoge somatostatine, një metodë e zakonshme e trajtimit për akromegalinë, nëse trajtimi i ilaçeve çiftëzohet me rrezatim.

Gjetja e nivelit optimal të pegvisomantit është e rëndësishme, kështu që rritja normale e trupit nuk ndikohet negativisht. Për ta bërë këtë, titrimi i ilaçeve mund të përdoret si një mënyrë për të gjetur nivelin e duhur të administrimit.

## Referime
Bujqësia socialiste (revistë)

**Bujqësia socialiste** është një revistë e përmuajshme tekniko-shkencore në gjuhën shqipe. Kjo revistë kryesisht boton artikuj për çështje teknike, organizative dhe përgjithëson përvojën e përparuar. Poashtu përhap të rejat e shkencës bashkëkohore në degët e ndryshme të prodhimit bujqësor dhe blegtoral.
Revista Pedagogjike (revistë)

Revistë tremujore në gjuhën shqipe. Shkencore e metodike, organ i Institutit të Studimeve Pedagogjike. Numri i parë doli në dhjetor 1945 me titullin "Shkolla e re", më pas ka ndërruar disa herë emërtimin dhe periodicitetin: "Arsimi" (1946), "Arsimi popullor" (1947-1953), "Arsimi dhe kultura popullore" (1954-1956), "Arsimi popullor" (1957-1971). Deri më 1969 ishte organ i Ministrisë së Arsimit, dhe Institutit të studimeve e botimeve shkollore, nga viti 1972 botohej me titullin "Revista Pedagogjike". Revista trajtonte probleme aktuale të edukimit komunist të brezit të ri, të revolucionarizimit të mëtejshëm të shkollës dhe të sistemit arsimor, të përmbajtjes së arsimit, të formave dhe metodave të mësimdhënies për të tre komponentët mësim-punë prodhuese, edukim fizik e ushtarak, të psikologjisë etj. Botonte materiale me karakter studimor eksperimental dhe nga historiku i shkollës e mendimit pedagogjik shqiptar. Rubrikat kryesore ishin: çështje të punës mësimore-edukative, çështje të psikologjisë, historia e shkollës dhe e mendimit pedagogjik, kritikë e bibliografi, jeta shkencore. Revista u drejtohet kryesisht mësuesve e pedagogëve.
Rruga e partisë (revistë)

Ishte revistë e përmuajshme teorike dhe politike, organ i KQ të PPSH. Ka filluar të botohej më 1953. Trajtonte probleme të rëndësishme të vijës së përgjithshme të PPSH për ndërtimin e socializmit, të politikës ekonomike të Partisë, të revolucionit ideologjik e kulturor, të luftës ideologjike kundër imperializmit, socialimperializmit dhe revizionizmit modem. Një vend të posaçëm në faqet e saj zinte veprimtaria dhe përvoja e organeve dhe organizatave-bazë të Partisë. Në "Rruga e Partisë" pasqyrohej edhe veprimtaria e përvoja e partive marksiste-leniniste dhe e lëvizjes komuniste e punëtore ndërkombëtare. Revista luantete një rol të rëndësishëm për edukimin marksist-leninist dhe ngritjen ideoteorike të komunistëve dhe të kuadrove.
Skena dhe ekrani (revistë)

Revistë tremujore artistike e shoqërore e ilustruar në gjuhën shqipe. Organ i Komitetit të Kulturës e të Arteve. Numri i parë doli në shkurt 1980. Trajtonte probleme teorike e praktike të krijimtarisë e të interpretimit në teatër, kinematografi, televizion, estradë, operë, balët, në teatrin e kukullave dhe në cirk. Botonte edhe krijimtari të zgjedhur letrare-drama e skenarë për film artistik. Ndër rubrikat e tjera të përhershme ishin edhe: autori dhe personazhi, shfaqjet premierë, figura të shquara të skenës dhe të ekranit, portrete artistësh, nëpër skenat e artistëve amatorë.
Triseta

**Triseta**, roman parahistorik me autor Hysen Sinani. Botuar në Tiranë nga "Artemida", në vitin 2002. Libri ka 224 faqe.
Varri i fshehtë

**Varri i fshehtë**, roman me autor Petraq Kolevica. Botuar në Tiranë nga "Logoreci", në vitin 2002. Libri ka 144 faqe.
Mashtrim dhe ndëshkim

**Mashtrim dhe ndëshkim**, roman me autor Broz Simoni. Botuar në Shkodër nga "Camaj-Pipa", në vitin 2003. Libri ka 250 faqe.
Dyer të paputhitura

**Dyer të paputhitura**, roman me autor Halit Shamata. Botuar në Tiranë nga "SAIT", në vitin 2001. Libri ka 181 faqe.
Titi Daullja na u bë zoti Titi

**Titi Daullja na u bë zoti Titi**, roman me autor Sami Gega. Botuar në Tiranë, në vitin 2002. Libri ka 209 faqe.
Kapitulli i fundit : ngjarje në zhvillim

**Kapitulli i fundit : ngjarje në zhvillim**, roman me autor Vladimir Marku. Botuar në Tiranë nga "Marin Barleti", në vitin 2001. Libri ka 455 faqe.
Maturantët

**Maturantët**, roman me autor Vullnet Mato. Botuar në Tiranë nga "Milosao", në vitin 2002. Libri ka 239 faqe.
Henri Caesar

**Henri Caesar** i njohur si **Black Caesar** ishte pirat dhe revolucionar haitian i shekullit 19-të. 

Ai gjoja ishte lindur nga një familje skllave e mbajtur nga një pronar francez i plantacionit të njohur si Arnaut. Ai punoi si një djalë i shtëpisë në pasuri dhe, si i ri, punoi në oborrin e shtëpisë. Ai u keqtrajtua nga mbikëqyrësi dhe më vonë vrau burrin gjatë kryengritjes së skllevërve, duke e torturuar me sharrë. Duke u bashkuar me forcat kryengritëse të udhëhequr nga Dutty Boukman dhe Toussaint Louverture, ai mbeti me revolucionin deri në pavarësinë e tij nga Franca në vitin 1804, kur ai u largua për të provuar fatin e tij në det. Me qendër në Port-de-Paix, ai kapi një anije spanjolle më 1805 dhe shpejt filloi të sulmojë fshatra të vegjël dhe anije të vetme pranë Kubës dhe Bahamet nga baza e tij në jug të Floridës spanjolle. Duke adoptuar emrin Black Caesar, ai ishte shumë i suksesshëm gjatë karrierës së tij piratike para zhdukjes së tij në vitin 1830.

Fati i tij është i pasigurt. Ai mund të ketë ikur nga zona pasi presidenti Andrew Jackson urdhëroi një ekspeditë kundër piratëve aktivë në brigjet e Floridës pas blerjes së saj nga Shtetet e Bashkuara në vitin 1821. Një version i historisë së tij thotë se ai u kap, u dërgua në Key West dhe u dogj për vdekje ndërsa ishte i lidhur në një pemë. E veja e një predikuesi sytë e të cilit ishin djegur nën tortura nga Black Caesar u lejua të ndizte zjarrin.

Caesar supozohet të ketë varrosur midis 2 dhe 6 milion dollarë në një prej më shumë lokacioneve në Floridën Jugperëndimore, përfshirë Pine Island, White Horse Key, Marco Island, Elliot Key dhe Sanibel Island, megjithëse asnjë nuk është gjetur ndonjëherë. Ai është shoqëruar ndonjëherë me José Gaspar, një tjetër pirat mitik që gjoja kishte operuar në të njëjtën zonë në afërsisht të njëjtën kohë.

## Referimet
## Burimi
*Black Caesar (anglisht)
Agron Dalipaj

**Agron Dalipaj** është autor që ka shkruar për etimologjinë e gjuhës shqipe. Ai pozicionon veten si kritik i hulumtimeve etimologjike të Eqrem Çabejt, duke shprehur që ai "nuk ka bërë etimologji" dhe se i quan shumicën e gjuhës shqipe të huazuar. Dalipaj argumenton që fjalët në gjuhën shqipe përbëhen nga "embriomorfema" (nyje të imëta që ngjiten së bashku), duke konstatuar që shumë fjalë paraprakisht të menduar të huazuara nga gjuhët indo-evropiane janë në të vërtetë vendase shqipe. Kritikët e tij, si përkthyesi Ardian Vehbiu dhe profesori Rami Memushaj, e quajnë Dalipajn një "folk-etimolog" dhe konsiderojnë që metoda e tij e zbërthimit të etimologjisë bie ndesh me historinë e gjuhës shqipe, dhe se i përngjan pseudoshkencës.

Ndër veprat e tij të njohura përfshijnë *Mitet, Origjina dhe Gjuha e Tyre*, dhe *Gjuha Kozmike*.

Dalipaj ka kryer studimet e larta në degën Financë në Institutin Bujqësor të Kamzës. Ka shërbyer për një periudhë si kryetar i Dhomës së Tregtisë në Përmet. Për disa vite jetoi në Athinë, Greqi, ku hapi një librari me libra të ndryshëm në gjuhën shqipe. Gjatë kësaj kohe botonte gazetën me emrin “Iliria”.  Në vitin 2009 u kthye në Shqipëri dhe u vendos në qytetin e Pogradecit. Pas kthimit në Shqipëri, kreu universitetin e dytë part-time në Universitetin Fan Noli në Korçë në degën Gjuhë dhe Letërsi Shqipe. Ai ka thënë që është përjashtuar dy herë nga universiteti.  në lidhje me etimologjinë e gjuhës shqipe dhe ka krijuar të ashtuquajturën "Teoria e embriomorfemave". 

## Botime 
*Gjuha Kozmike  - 2016
*Gjuha Kozmike 2  - 2017
*Greqishtja: një bijë e shqipes  - 2019
*Pseudoorientalizmat në gjuhën shqipe : ("turqizmat")   -  2020
*Latinishtja dhe Italishtja në prizmin e shqipes 1   - 2021
*Latinishtja dhe Italishtja në prizmin e shqipes 2  - 2021
**Mitet, origjina dhe gjuha e tyre*   - 2023
* Greqishtja: një bijë e shqipes 2 - 2025

## Referime
Gjuha Kozmike 2

**Gjuha Kozmike** (2)
Autor: Agron Dalipaj

Redaktor: Butrint Balaj

Botues: Libraria "Kotti", Korçë

Viti i botimit: 2017

ISBN: 9789928167750

Formati: 208 faqe; 21 cm

Gjuha Kozmike  është një libër i autorit shqiptar Agron Dalipaj, i cili synon të eksplorojë origjinën dhe strukturën e gjuhës shqipe, duke ofruar një qasje alternative ndaj etimologjisë dhe lidhjeve të saj me gjuhë të tjera. Libri ka lindur si një reagim ndaj polemikave që kanë mbizotëruar në rrjetet sociale dhe në botën akademike shqiptare lidhur me rrënjët dhe evolucionin e gjuhës shqipe.

Agron Dalipaj synon të ofrojë një analizë të thelluar të fjalëve shqipe, duke eksploruar prejardhjen e tyre dhe lidhjet me fjalë të huaja. Ai sugjeron se shqipja ka një histori dhe një rrënjë shumë më të thellë dhe më të gjerë sesa ajo që pranohet zakonisht nga akademikët dhe studiuesit e gjuhësisë tradicionale. Dalipaj argumenton se shqipja ka ruajtur struktura dhe kuptime që mund të ndihmojnë në shpjegimin e fenomeneve të mëdha të gjuhësisë dhe kulturës njerëzore, të cilat ai i përmbledh në konceptin e "gjuhës kozmike".

Libri është i strukturuar në disa kapituj ku autori shqyrton elementet kyçe të gjuhës shqipe, duke filluar nga rrënjët e saj fonetike dhe morfologjike e deri te mënyra se si ajo është ndikuar dhe ka ndikuar në gjuhë të tjera historikisht. Një pjesë e rëndësishme e librit fokusohet në fjalorë etimologjikë dhe përpjekjet për të sqaruar prejardhjen e fjalëve bazuar në strukturën e tyre fillestare.

Dalipaj, megjithatë, përballet me kritika nga studiuesit e disiplinës së etimologjisë për metodologjinë e tij dhe për faktin se nuk ndjek parimet tradicionale të shkencës së etimologjisë. Përveç kësaj, disa kritikë pretendojnë se autori shpesh interpreton lirisht burimet historike dhe gjuhësore për të mbështetur hipotezat e tij.

Duke qenë një libër me qasje jo-konvencionale, Gjuha Kozmike ka shkaktuar debat të gjerë në rrethet e studiuesve të gjuhësisë dhe në rrjetet sociale. Disa mbështetës të tij vlerësojnë përpjekjen e autorit për të sfiduar paradigmat ekzistuese dhe për të eksploruar më tej origjinën e shqipes, ndërsa të tjerë e kritikojnë për mungesën e një metode të rreptë shkencore dhe për qasjen spekulative.

Pavarësisht polemikave, Gjuha Kozmike përfaqëson një përpjekje për të rishqyrtuar dhe analizuar rrënjët e gjuhës shqipe nga një këndvështrim alternativ, që sfidon kufijtë tradicionalë të gjuhësisë shqiptare. Libri ofron një perspektivë të re për lexuesit që janë të interesuar në etimologjinë e gjuhës shqipe dhe në historinë e saj të lashtë, duke shtuar një dimension më kozmik dhe filozofik në studimin e gjuhëve.

Në përfundim, Gjuha Kozmike është një ftesë për lexuesit që të reflektojnë mbi origjinën e gjuhës shqipe dhe mbi atë që autorët e konsiderojnë si potencialin e saj për të shpjeguar lidhjet universale mes gjuhëve dhe kulturave të ndryshme.

## Referime
Vajza e gjysmës së diellit

**Vajza e gjysmës së diellit**, roman me autore Vojsava Jakllari (Nelo). Botuar në Tiranë nga "Kodea", në vitin 2001. Libri ka 298 faqe.
Shpirtbrengosur (roman)

**Shpirtbrengosur**, roman me dy tregime me autor Çobo Skënderi. Botuar në Tiranë nga "Mokra", në vitin 2002. Libri ka 168 faqe.
Moti i keq për dashuri

**Moti i keq për dashuri**, roman me autor Bashkim Hoxha. Botuar në Durrës nga "Teuta", në vitin 2002. Libri ka 109 faqe.
Shkallët e greminës

**Shkallët e greminës**, roman me autor Isuf Nelaj. Botuar në Tiranë nga "Dudaj", në vitin 2002. Libri ka 148 faqe.
Pas kuintave të teatrit Diktonian

**Pas kuintave të teatrit Diktonian**, roman me autor Qerim Skënderaj. Botuar në Tiranë nga "Plejad", në vitin 2007. Libri ka 156 faqe.
Mihail Gjika

**Mihail D. Gjika** i njohur edhe si **Mihalaq Gjika** (1794 - 1850 ) ishte një amator i letërsisë dhe pikturës, arkeolog, koleksionist i objekteve të artit dhe antikave, i nominuar, që nga viti 1842 anëtar i Shoqatës së *Historisë dhe Arkeologjisë në* Odessa dhe themelues i Muzeut Kombëtar të Historisë Rumune në Bukuresht. Përndryshe njihet si babai i Elena Gjikës.   

Dora d'Istria, duke folur për babanë e saj, Mihail Gjika, mes tjerash shkroi se ai kishte mbledhur në shtëpi, në muzeun e tij, të gjitha antikitetet që mund të shmangeshin ose të humbnin nga pakujdesia e fshatarëve. Elias Regnault, në *Principatat e Danubit*, flet për shpatën e Carol XII, të gjetur në Târgoviște e që ruhej në këtë muze, me mbishkrimin "Carolus XII Suecorum Rex". Në koleksionet e lashta të tij kishte edhe dy mbishkrime në pllaka hekuri, të gjetura në qarkun Romanați, gjatë perandorëve Hadrian dhe Marcu Aureliu, i pari që daton nga dekadat e para të shekullit II të epokës së re, për dhënien e të drejtës martesore ( *konubium* ) disa ushtarëve nga grupet ilire.   

E bija e tij, Elena Gjika, e njohur me pseudonimin Dora d'Istria , njëra ndër shkrimtaret e para ashtu si edhe e para femër që kishte arritur që të ngjitet në majën Mönch (4105 m) në Alpet zvicerane më 11 qershor të vitit 1855 ndërsa në majë të Mont Blankut, me 1 qershor të vitit 1860. 

## Shkrimet 
* Mihail Ghica, *Relațiǎ cătră obscésca Adunare*, București, [ed.] Z. Carcalechi, 1836. Citată la p. 36 în: Dimitrie Iarcu, Bibliografia chronologica Română sau Catalogu generalu de cărțile române, imprimate de la adoptarea imprimeririi [sic] , dziumetate secolu... Edițiunea a doua, Bucuresci, Imprimeria Statului, 1873

## Shih edhe 
* Vllahia 
* Elena Gjika
* Familja Gjika
* Grigor Gjika i IV

## Referime 
## Bibliografia 
* *Enciclopedia română*, de Dr. C. Diaconovich, tomul II, Sibiu, 1900, Editura și tiparul lui W. Krafft. În articolul *Mihail D. Ghica* (p. 550) se menționează: „fratele lui Alexandru D. Ghica, mare vornic dinlăuntru (1834 -1842) și președinte al sfatului domnesc”.
* Nicolae Vătămanu: *Odinioară în București*, Editura Eminescu, București, 1975, pag. 122-129. Cartea a fost reeditată în anul 2007 la Editura Domino, ISBN 978-973-1838-03-8 și în anul 2014 la Editura Vremea, ISBN 973-645-634-3.
Studentet

**Studentet**, libër me autor Kapllan Resuli. Botuar në Tiranë nga "Marin Barleti", në vitin 2001. Libri ka 152 faqe.
Globi në rrjetë

***Globi në rrjetë***, roman me autor Astrit Delvina. Botuar në Tiranë nga "Plejad", në vitin 2002. Libri ka 110 faqe.
Për mbrojtjen e Atdheut

**Për mbrojtjen e atdheut** ishte revistë e përmuajshme në gjuhën shqipe, organ teorik politiko-ushtarak i Ministrisë së Mbrojtjes Popullore të RPSSH. Numri i parë doli në prill 1948 me titullin "Revista ushtarake", më 1954 u quajt "Revista ushtarako-politike" e më pas "Revista politiko-ushtarake", nga viti 1975 ka dalë me titullin "Për mbrojtjen e Atdheut". Nëpërmjet artikujve dhe materialeve studimore, propagandistike e metodike revista zbërthente kërkesat e vijës, direktivave dhe vendimeve të PPSH në fushën e mbrojtjes; pasqyron përvojën e punës për edukimin politik, ideologjik dhe ushtarak të efektivave; trajtonte e zbërthen çështje të shkencës ushtarake dhe të Artit Ushtarak mbi Luftën Popullore. Në faqet e saj përgjithësohej përvoja e pasur e Luftës ANÇ dhe e luftërave të tjera të popullit shqiptar për liri e pavarësi. Pasqyronte punën për edukimin e stërvitjen ushtarake të popullit në shkollën e lirë; metodat e mësimdhënies e të drejtimit të stërvitjes etj.
Dashuria e parë (roman)

**Dashuria e parë**, roman me autor Arben Prifti. Botuar në Tiranë nga "Sejko", në vitin 2002. Libri ka 216 faqe.
Qyteti i shiut : historia e një qyteti të mërzitur

**Qyteti i shiut : historia e një qyteti të mërzitur**, roman me autor Albri Brahusha. Botuar në Tiranë nga "Onufri", në vitin 2002. Libri ka 151 faqe.
6 (gjashtë) muaj nga jeta e Besianit

**6 (gjashtë) muaj nga jeta e Besianit**, roman me autor Skënder Hasko. Botuar në Tiranë nga "Toena", në vitin 2002. Libri ka 140 faqe.
Ferri i çarë

**Ferri i çarë**, roman me autor Visar Zhiti. Botuar në Tiranë nga "Omsca-1", në vitin 2002. Libri ka 453 faqe.
Republika e 1100 çudirave

**Republika e 1100 çudirave**, roman për nxënësit e ciklit të ulët, me autor Bedri Dedja. Botuar në Tiranë nga "Erik", në vitin 2002. Libri 120 faqe.
Hipertermia

**Hipertermia** (nga greqishtja ὑπέρ, *hiper*, që do të thotë "sipër" ose "mbi", dhe θέρμος, *termos*, që do të thotë "nxehtë") është një gjendje ku temperatura e trupit të një individi ngrihet përtej normales për shkak të termorregullimit të dështuar. Trupi i personit prodhon ose thith më shumë nxehtësi sesa shpërndahet. Kur ndodh ngritje ekstreme e temperaturës, bëhet urgjencë mjekësore që kërkon trajtim të menjëhershëm për të parandaluar paaftësinë ose vdekjen. Pothuajse gjysmë milioni vdekje regjistrohen çdo vit nga hipertermia, dhjetë herë më shumë vdekje sesa nga hipotermia.

Shkaqet më të zakonshme përfshijnë goditjen e nxehtësisë dhe reagimet e kundërta ndaj ilaçeve. Goditja e nxehtësisë është një ngritje akute e temperaturës e shkaktuar nga ekspozimi ndaj nxehtësisë së tepërt, ose kombinimi i nxehtësisë dhe lagështisë, që mposht mekanizmat rregullues të nxehtësisë në trup. Kjo e fundit është një efekt anësor relativisht i rrallë i shumë ilaçeve, veçanërisht atyre që prekin sistemin nervor qendror. Hipertermia malinje është një ndërlikim i rrallë i disa llojeve të anestezisë së përgjithshme. E kundërta është hipotermia, e cila ndodh kur temperatura bie poshtë asaj që kërkohet për të ruajtur metabolizmin normal.

## Klasifikimi
Tek njerëzit, hipertermia përcaktohet si një temperaturë më e madhe se 37,5–38,3 ° C, në varësi të referencës së përdorur, që ndodh pa ndryshim në pikën e caktuar të temperaturës së trupit.

Temperatura normale e trupit të njeriut mund të jetë deri në 37.7 ° C në pasditen e vonë. Në raste të rënda, temperaturat mund të kalojnë 40 ° C.

## Referime
Gjarpri i shtëpisë (roman)

**Gjarpri i shtëpisë**, roman me autor Arian Leka. Botuar në Tiranë nga "Ideart", në vitin 2002. Libri ka 262 faqe.
Harpia

thumb|240px|Harpy
**Harpy** (Greqisht: Ἇρπυια *harpyia* ) është një personifikim gjysmë-njeri dhe gjysmë-zog i erave të stuhishme sipas mitologjisë greke dhe romake.

## Përshkrimi
Në përgjithësi ato përshkruheshin si zogj me kokat e vajzave, fytyrat zbeheshin nga uria dhe kthetrat e gjata në duar. Shkrimtarët romakë dhe bizantinë detajuan shëmtinë e tyre. Arti i qeramikës që përshkruan harpat shfaqte gra të bukura me krahë. Ovidi i përshkroi ato si shqiponjë njerëzorë. Për Hesiodin, ata ishin imagjinuar si shërbëtore të mbyllura dhe të krahëve, të cilët tejkaluan erërat dhe zogjtë në shpejtësinë e fluturimit të tyre. Por, qysh në kohën e Eskilit, ato përshkruhen si krijesa të shëmtuara me krahë, dhe shkrimtarët e mëvonshëm mbajnë idetë e tyre për harpat deri më tani, sa i përfaqësojnë ata si monstrat më të neveritshme.

## Funksionet dhe vendbanimet
Harpat duket se fillimisht kanë qenë shpirtrat e erës (personifikime të natyrës shkatërruese të erës). Emri do të thotë "hajdutë të shpejtë" dhe ata vjedhin ushqim nga viktimat e tyre ndërsa ata janë duke ngrënë dhe mbajnë keqbërës (sidomos ata që kanë vrarë familjen e tyre) te Eriniet. Kur një person papritmas u zhduk nga Toka, u tha se ai u hoq nga harpat. Kështu, ata morën bijat e mbretit Pandareus dhe i dhanë si shërbëtorë të Erinietit. Në këtë formë ata ishin agjentë ndëshkimi që rrëmbyen njerëz dhe i torturuan ata gjatë rrugës për në Tartarus. Ata ishin të egër dhe të dhunshëm.

Harpët u quajtën "qenat ose minitrat e Zeusit të fuqishëm". Shkrimtarët e mëvonshëm renditnin harpat midis rojeve të nëntokës midis monstruoziteteve të tjera, përfshirë Centauri, Scylla, Briareus, Lernaean Hydra, Kimera, Gorgonë dhe Geryon.

Vendbanimi i tyre është ose ishujt e quajtur Strofades, një vend në hyrje të Orcus, ose një shpellë në Kretë.

## Referimet
Yuki-onna

[thumb|**Yuki-onna** (ゆき女) prej *[Hyakkai-Zukan* nga Sawaki Suushi]]
**Yuki-onna** (雪女, "gruaja e borës") është një shpirt ose yōkai në folklorin japonez. Karakteri i saj është përshkruar shpesh në letërsinë japoneze, filma ose animacion.

## Paraqitja
Yuki-onna shfaqet në netët me dëborë si një grua e gjatë, e bukur, me flokë të gjatë të zinj dhe me buzë blu. Lëkura e saj çnjerëzore apo edhe e tejdukshme e bën atë të përzihet në peizazhin me dëborë (siç përshkruhet në mënyrë të famshme në *Kwaidan: Tregime dhe Studime të Gjërave të Çuditshme* të Lafcadio Hearn). Ajo shpesh vesh një kimono të bardhë, por legjendat e tjera e përshkruajnë atë si nudo, me vetëm fytyrën dhe flokët e saj të ngritur përballë borës. Megjithë bukurinë e saj çnjerëzore, sytë e saj mund të godasin terrorin tek njerëzit e vdekshëm. Ajo noton nëpër dëborë, duke mos lënë gjurmë (në fakt, disa përralla thonë se ajo nuk ka këmbë, një tipar i shumë fantazmave japoneze), dhe ajo mund të shndërrohet në një re të mjegullës ose borës nëse kërcënohet.

## Referime
Epirotët

Epirotë janë quajtur banorët që jetonin në perëndim të vargmaleve të Pindit të cilët në jug kufizoheshin me gjirin e Abrakisë (Artës së sotme) dhe në veri kufizoheshin me grykëderdhjen e lumit Vjosa. Vendi i tyre quhej Epir, një fjalë greke që ka kuptimin "kontinent". 

Pirro i Epirit mbahet si mbreti më i famshëm i zonës. Ai vinte nga fisi mollos dhe e shtriu mbretërinë e tij të Epirit deri në Lezhë, gjë që më vonë beri të njihej si Epiri i Ri nga romakët. Prandaj edhe shqiptarët që banonin aty u njohen si epirotë. Gjithsesi Epiri i lashtë, i cili shtrihej nga Vlora e poshtë kishte më shumë popullsi greke. Kjo vërtetohet nga elementet e kulturës së lashtë helene të pranishme aty: tempujt, teatrot, mbishkrimet, emrat, feja etj. Pjesëmarrja në lojërat olimpike është një element tjetër kyç për të konfirmuar se epirotetë ishin grekë. Athiniotët zakonisht i quanin barbarë, me kuptimin "të pacivilizuar", pasi fiset e Epirit, më të njohur prej tyre mollosët, thesprotët dhe kaonët, jetonin në fshatra. Shqiptarët e populluan vendin pas vitit 1200, duke u shtyrë më poshtë prej presioneve sllave. Ilirët e kanë sunduar Epirin me periudha të shkurtra: mbretërit ilirë që e kanë pushtuar vendin ishin Glaukias dhe Agroni. Vija ndarëse e Epirit me Ilirinë ka qenë gjithmonë lumi Vjosa në lindje dhe Malet Akrokeraune në perëndim.
Medreseja e Madhe e Shkupit

parapamje|300px|Medreseja e Madhe e Shkupit
**Medreseja e Madhe e Shkupit** e njohur edhe si **Medreseja e Madhe e Mbretit Aleksandër** (), e njohur edhe si **Medreseja Mbretërore e Shkupit**, ishte një shkollë e mesme fetare në Shkup, Jugosllavi, e cila ekzistonte nga viti 1924 deri në vitin 1941. Shumica e studentëve të këtij institucioni arsimor dhe edukativ fetar ishin nga rrethi i Maqedonisë, Kosovës, Sanxhaku, Mali i Zi dhe Bosnje-Hercegovina.  

## Historiku 
Deri në vitin 1927 në territorin aktual të Kosovës me rrethinë kishte 73 shkolla të mesme fetare myslimane të drejtuara nga individë privatë. Pas reformës arsimore, ato mbeten 5: pra vetëm nga 1 në Prizren, Tetovë, Manastir, Plevël dhe Shkup. Prej tyre, 4 të parat mbeten private ndërsa vetëm në qytetin e Shkupit vazhdoi të ishte publike. Të diplomuarit e kësaj shkolle kishin të drejtë që të punojnë vetëm si zyrtarë të ulët fetarë. Të diplomuarit e Medresesë Shtetërore në Shkup, megjithatë, kishin të drejtë të vazhdojnë shkollimin e tyre edhe në institucione tjera të arsimit të lartë. 

Sipas planprogramit, kishte 28 lëndë mësimore në medrese, 9 prej të cilave kishin të bëjnë me Islamin. Në fillim të viteve '30, u regjistruan 25 studentë të mbështetur nga shteti dhe 25 të tjerë.  Në vitin 1936 shkolla u shndërrua në një shkollë të mesme, dhe në vitin 1940 në shkollë të mesme publike, ku mësohej islami, gjuha arabe dhe gjuha turke, ndër lëndët e tjera.

Nga viti 1926 deri më 1941, 269 studentë u larguan ose u dëbuan nga shkolla. Shkolla u mbyll në vitin 1941. 

## Studentë të dalluar 
* Meto Bajraktari
* Zenel Hajdini
* Hysni Zajmi
* Ali Sokoli
* Vehap Shita
* Hasan Kaleshi
* Xhemaludin Ahmeti
* Adem Gllavica
* Zeqir Bajrami
* Aziz Sylejmani
* Hivzi Sylejmani
* Rexhep Bunjaku
* Zekë Bërdynaj
* Idriz Ajeti
* Mustafa Memiq

## Shih edhe 
* Shkolla normale
* Arsimi në Maqedoninë e Veriut
* Shkolla Normale Darulmualimin e Shkupit
* Edukimi dhe arsimi në Perandorinë Osmane
* Shkolla Normale "Zef Lush Marku" në Shkup

## Referimet
Dhelpra seçurane

**Dhelpra seçurane**  ( Lycalopex sechurae ), i quajtur edhe si **dhelpra e praruar e shkretëtirë** apo **Zorro seçuran** , është një kanid i vogël Amerikës Jugore të lidhura ngushtë me dhelpra të tjera të Amerikës së Jugut "të rreme" ose Zorro . Ajo është gjetur në shkretëtirën e Sechura në Ekuadorin jugperëndimor dhe Perun veriperëndimore . 

## Përshkrimi 
Dhelpra seçurane është një prej kanidëve më të vegjël, peshon 2.6 deri në 4.2 kilogramë (5.7 deri 9.3 lb), me një gjatësi kokë dhe trup prej 50 deri 78 centimetra (20 deri 31 in) dhe një bisht 27-234 centimetra (11 në 13 in). Leshi i tij është agouti gri mbi pjesën më të madhe të trupit, duke u zbehur në të bardhë ose me krem ​​me ngjyrë në nënshartesa. Ka shenja kafe të kuqërremta në pjesën e pasme të veshëve, rreth syve dhe këmbëve. Muzgu është gri i errët dhe një brez gri shkon përtej gjoksit. Bishti i saj është i mbuluar me të zezë. Ka dhëmbë të vegjël, të përshtatur për tu ushqyer me insekte dhe bimë të thatë . 

Numri i kromozomit është 2n = 74.

## Shpërndarja dhe habitati 
Habitati i identifikuar në shkretëtirën e Sechuras , ndodhet nëEkuadorin jugperëndim  dhe Perusëperëndimore  , në lartësi nga niveli i detit deri në të paktën 1,000 metra (3,300 ft), dhe ndoshta shumë më e lartë. Brenda këtij rajoni është raportuar nga fushat perëndimore të Andeve poshtë në bregdet, duke banuar në shkretëtira, pyje të thatë dhe plazhe. Nuk ka nënspecie të njohura.

Disa fosile të dhelprave seçurane janë të njohura nga Pleistoceni i vonë i Ekuadorit dhe Perusë, afër vargut moderne. Analiza gjenetike sugjeron që familja më e afërt e gjallë e dhelprës seçurane është dhelpra e Darvinit , e cila është vendase në Kili .

## Sjellja dhe dieta 
Dhelpra seçurane është krijesë nate , dhe harxhon orët e ditës në një strofull të gërmuar në tokë. Në përgjithësi është i vetmuar, megjithëse herë pas here shihet duke udhëtuar në çifte.Këlyshët lindin në Tetor dhe Nëntor, megjithëse shumë pak dihen për sjelljen e saj riprodhuese.

Dhelpra është një ushqyes oportunist, dhe dieta e saj ndryshon shumë në varësi të stinës dhe habitatit lokal. Ёshtë zbuluar se ushqehet me bishtajore të farave , veçanërisht ato të kaçubave Prosopis juliflora dhe të shkurreve të kaperit , si dhe frutin e bimëve Cordia dhe mito , dhe është i aftë të mbijetojë në një dietë krejtësisht barishtore kur është e nevojshme. Sidoqoftë, më shpesh, ajo ha edhe insekte, brejtës dhe vezë zogjsh si pjesë e dietës së saj.  Ndoshta mund të mbijetojë për periudha të gjata kohore pa pirë, duke jetuar me ujë në ushqimin e tij.

## Konservimi 
Dhelpra seçurane është e kërcënuar nga humbja e habitatit, e cila ka qenë veçanërisht e gjerë në Ekuador. Ata kanë qenë të njohur se gjuajnë bagëtitë lokale, si pula, dhe janë gjuajtur për të zvogëluar sulmet e tilla dhe në mënyrë që pjesët e trupit të tyre të mund të përdoren në zejtari lokale, ilaç popullor ose rituale magjike. Kafsha konsiderohet me rrezik të ulët në Ekuador, dhe gjuetia nuk lejohet në Peru pa licencë. Speciet janë renditur si të Kërcënuara nga IUCN .

## Referime
Meto Bajraktari

**Meto Bajraktari** (Mitrovicë, 1916 - Nebregosht, afër Prizrenit, dhjetor 1943), pjesëmarrës në Luftën Nacionalçlirimtare dhe hero kombëtar i Luftës Nacional Çlirimtare të Kosovës. 
## Shih edhe 
* Kosova në Luftën e Dytë Botërore
Mali i Brarit

Mali i Brarit është mal në Bashkinë Tiranë, në veri të Malit të Dajtit nga i cili ndahet nga gryka e Lumit të Tiranës, ose siç njihet me emrin Shkallët e Tujanit. Maja më e lartë e Malit të Brarit është 1220 m mbi nivelin e detit. Bën pjesë në Parkun Kombëtar të Dajtit. Në rrëzë të malit ndodhet fshati Brar, nga e merr edhe emrin mali. Maja jugore që është edhe më e larta, njihet si maja e Brarit ose Mali i Brarit, kurse maja veriore, që është më e ulët, njihet si Maja e Priskës së Vogël, për shkak të fshatit Priskë e Vogël që ndodhet në rrëzë të kësaj maje. 
Mali i Brarit është i veshur me bimësi të ndarë në kate: bimësi mesdhetare (mare, shqopë), brezi i dushkut, dhe brez panje me tek-tuk ndonjë ah në lartësinë mbi 1000 m. Mali vuan nga prerjet e shumta dhe vëniet e zjarreve nga barinjtë dhe banorët vendas, duke dëmtuar kështu florën e faunën e malit dhe duke rritur gërryerjen.
Shkolla e mesme "Naim Frashëri"

**Shkolla e Mesme "Naim Frashëri"** është një shkollë e mesme në Shqipëri . Krijimi i saj pasqyron historinë moderne shqiptare . Shkolla e mesme ndodhet në qytetin e Durrësit . Ajo u themelua në 1957-1958 nga qeveria shqiptare. Më shumë se 1430 studentë janë aktualisht studentë ndërsa shkolla  ka 45 mësues. Ndërtesa me katër kate ka një numër total prej 30 klasash. Shkolla e mesme e mori emrin  nga Naim Frashëri (25 maj 1846 - 20 tetor 1900) i cili ishte një poet dhe shkrimtar shqiptar. Ai ishte një nga figurat më të shquara të Zgjimit Kombëtar Shqiptar ( Rilindja Kombëtar) të shekullit XIX, së bashku me dy vëllezërit e tij Samiun dhe Abdylin. Ai vlerësohet gjerësisht si poeti kombëtar i Shqipërisë.  Ai është autor i 22 veprave. Shkolla e Mesme Naim Frashëri u klasifikua si një nga pesë shkollat më të mira në Republikën e Shqipërisë në vitet 2005-2006 dhe është shpërblyer me çmimin  *Nderi i qytetit të Durrësit* . 

## Referime
Perikli Çuli

**Perikli Çuli** është skulptor shqiptar. Ai është Laureat i Çmimit të Republikës në arte dhe është emëruar qytetar nderi në qytetin e Përmetit. Atij i është dhënë nderi Artist i merituar. 

Çuli ka lindur më 1938 në qytetin e Përmetit, e më vonë është shpërngulur në Tiranë. Pas studimeve të tij në Tiranë dhe në Rumani, ai është berë I njohur në Shqipëri si një nga artistët më të talentuar të kohës. Perikliu ka një familje gjithashtu të njohur. Duke filluar që nga djali I tij, *Hervin Çuli*, I cili është një nga aktorët dhe regjizorët më të njohur në vend, e deri tek mbesa e tij, *Diana Çuli*, e cila është një ndër shkrimtaret më të mira dhe gjithashtu një përkthyese e librave më të famshëm.

Çuli ka një marrëdhënie shumë të mirë me familjarët e tij, por personi që ai dashuron është gruaja e tij *Lejla Çuli*. Perikliu thot se Lejla ka qënë dhe do të jetë gjithmonë muza e tij dhe se ai do ta dojë deri në fund të jetës.

Ai vazhdon punën dhe pse 86 vjec në *Liceun e Arteve.*

## Monumente
* “Toka jonë”, (në qendër të Lushnjës) 
* “Ylli i lirisë”, (Qukës, Librazhd-Përrenjas)
* “4 heroinat e Mirditës”, vepër me bashkautorë (Ishte i vendosur në Rrëshen)
* “Tanush Topia”
Pandemia e COVID-19 në Shtetet e Bashkuara

Një pandemi e vazhdueshme në të gjithë botën e sëmundjes COVID-19 (), një sëmundje e re infektive e shkaktuar nga sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2 (), u konfirmua për herë të parë që ishte përhapur në Shtetet e Bashkuara në janar të vitit 2020. Rastet janë konfirmuar në të gjitha pesëdhjetë shtetet e ShBA-së, Rrethin e Kolumbisë dhe të gjitha territoret e banuara të ShBA-së, përveç Samoas Amerikane. Deri më 28 mars 2020, ShBA ka rastet më të konfirmuara aktive në botë dhe renditet e gjashta në numrin e vdekjeve totale nga virusi. 

Rasti i parë i njohur i COVID-19 në ShBA u konfirmua më 20 janar 2020, te një burrë 35-vjeçar që ishte kthyer nga Wuhan, Kinë, pesë ditë më parë. Dy ditë më vonë, administrata Trump shpalli një emergjencë të shëndetit publik dhe njoftoi kufizime për udhëtarët që vijnë nga Kina. Më 26 shkurt, rasti i parë në ShBA te një person me "asnjë ekspozim të njohur ndaj virusit përmes udhëtimit ose kontakt të ngushtë me një individ të njohur të infektuar" u konfirmua nga Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) në veri të Kalifornisë.

## Shiko edhe 
* Pandemia koronavirus 2019–20 sipas vendit dhe territorit 

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* CDC: Sëmundja Coronavirus 2019 (COVID-19), Qendrat e SHBA për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) 
** CDC: Harta e rasteve në SH.B.A. 
** CDC: Salla e lajmeve mbi sëmundjen e koronavirusit 2019 (COVID-19) 
** CDC: Drejtoria e Shëndetit të Shtetit dhe Territorit 
* California CDPH Office of Public Affairs, njoftime për lajmet nga Departamenti i Shëndetit Publik në Kaliforni (CDPH) 
* New York Times : Ndjekja e Casedo Rasti të Koronavirusit në SH.B.A.: Harta e plotë 
* Mjet Vetëvlerësimi Coronavirus  nga Universiteti i Kalifornia Jugore 
* Mbulimi i C-SPAN i përgjigjeve qeveritare dhe të tjera ndaj shpërthimit të koronavirusit 
* Coronavirus (COVID-19): burim informacioni dhe përgjigje e qeverisë amerikane