Temjani

parapamje| Temjani
**Temjani**, i njohur gjithashtu si **olibanum**  është një rrëshirë aromatike e përdorur në temjan dhe parfume, e marrë nga pemët e gjinisë *Boswellia* në familjen Burseraceae . Fjala është nga frëngjishtja e vjetër  ('temjan me cilësi të lartë').  Ka disa lloje të *Boswellia* që prodhojnë temjan të vërtetë:  *Boswellia sacra* ( sin. *B. bhaw-dajiana*, syn. *B. carteri* ), *B. frereana*, *B. serrata* ( *B. thurifera* ) dhe *B. papyrifera* . Rrëshira nga secila është e disponueshme në klasa të ndryshme, gjë që varet nga koha e korrjes. Rrëshira është e renditur me dorë për cilësi.
Fjala angleze *frankincense* rrjedh nga shprehja e vjetër franceze , që do të thotë ' temjan i vërtetë', ndoshta me kuptimin ' temjan me cilësi të lartë'.   Mbiemri franc në frëngjishten e vjetër do të thoshte 'fisnik, i vërtetë', në këtë rast ndoshta 'i pastër'; megjithëse *franga* rrjedh përfundimisht nga emri fisnor i frankëve, nuk është një referencë e drejtpërdrejtë për ta në fjalën *temjan* . 

## Etimologjia 
Fjala për temjan në greqishten koine të Dhiatës së Re, λίβανος   (ose λιβανωτός   ), është e ngjashme me emrin e Libanit ( Greek:   ); e njëjta gjë mund të thuhet për sa i përket arabishtes, fenikasve, hebraishtes  Medieval Latin   rrjedh nga  ose  . " *o* " kryesore mund të ketë ardhur nga Latin    &#x2009;&#x27; vaj &#x27;

 , ose nga artikulli grek *o-* ose artikulli arab *al-* .  Emra të tjerë përfshijnë Arabic     , Persian     , Syriac     , Hebrew     , Bengali     , Somali   , Turkish   , Classical Latin   . 

## Përshkrimi 
parapamje| Lulet dhe degët e pemës *Boswellia sacra*
Pemët fillojnë të prodhojnë rrëshirë rreth moshës tetë deri në 10 vjeç.  Përgjimi bëhet dy deri në tre herë në vit me çezmat e fundit që prodhojnë lotin më të mirë për shkak të përmbajtjes së tyre më të lartë aromatike terpene, sesquiterpene dhe diterpene . Në përgjithësi, rrëshirat më të errëta janë cilësia më e mirë. Sot 90 për qind e prodhimit botëror të temjanit vjen nga Briri i Afrikës, kryesisht nga komunitetet kufitare në kufirin Somali - Etiopi . Somalia mbetet prodhuesi më i madh në botë i dhuratës së parë të Krishtlindjes – temjanit erëz që i është dhënë foshnjës Jezus. 

Llojet kryesore në tregti janë:

* *Boswellia frereana* rritet në Somalinë veriore.
* *Boswellia occulta* :  Somali . Për një kohë të gjatë, vjelësit somalezë e konsideronin *Boswellia occulta* si specie të njëjta me *Boswellia carteri* edhe pse format e tyre ishin të ndryshme, dhe shisnin rrëshira nga të dyja llojet si të njëjtën gjë. Megjithatë në vitin 2019, ishte e qartë se përbërjet kimike të vajrave esencialë të tyre janë krejtësisht të ndryshme. 
* *Boswellia sacra* : Somali, Arabia e Jugut . [14] &#x3A;&#x200A;10&#x200A;
** *Boswellia bhaw-dajiana* (drejtshkrimi më i vjetër *Boswellia bhau-dajiana* ) [15] Është një sinonim i *Boswellia sacra*
** *Boswellia carteri* (drejtshkrimi më i vjetër *Boswellia carterii* ): [14] Ai konsiderohej prej kohësh një specie e pavarur,  por në vitet 1980 u përcaktua të ishte një sinonim i *Boswellia sacra* .  
* *Boswellia serrata* (sinonim *Boswellia thurifera* ): Indi . [14] &#x3A;&#x200A;10&#x200A;
* *Boswellia papirifera* : Etiopi, Eritrea, Sudan . [14] &#x3A;&#x200A;10&#x200A;

Studimet e fundit tregojnë se popullatat e pemëve të temjanit janë në rënie, pjesërisht nga mbishfrytëzimi .   Pemët e trokitura shumë prodhojnë fara që mbijnë me vetëm 16% ndërsa farat e pemëve që nuk ishin prekur mbijnë më shumë se 80%. Përveç kësaj, djegia, kullotja dhe sulmet nga brumbulli i brirëve të gjatë kanë reduktuar popullsinë e pemëve.  Pastrimi i pyjeve të temjanit për t'u kthyer në bujqësi është gjithashtu një kërcënim i madh. 

## Përdorimet 
right
Kisha Ortodokse është përpjekur vazhdimisht që njeriu të adhurojë Perëndinë me të gjithë qenien e tij, duke përfshirë edhe të gjithë shqisat e tij. Edhe temjani është një ndër elementët më të përdorshëm që ndihmon në adhurimin dhe lutjet e besimtarëve të krishterë ortodoksë.

Temjani është lëng i ngurtësuar aromatik. Kur digjet ai lëshon aromë, për këtë qëllim dhe në këtë mënyrë përdoret në adhurim.  
Nga Dhiata e Vjetër dhe Dhiata e Re, si edhe nga jeta adhuruese shekullore e Kishës na tregohet mjaft për kohën, vendin, mënyrën dhe përdorimin e temjanit.

Nga historia dimë se temjan ofronin edhe idhujtarët gjatë lutjeve drejtuar perëndive të tyre të shumta pagane. Dallimi është se të krishterët i ofrojnë temjan Perëndisë dhe Zotit Jezus Krisht, ndërsa ata perëndive (objekte, planete, statuja, perandorë) të kuptuar dhe sajuar nga mendja e tyre.

Temjan i ofrojmë Perëndisë gjatë lutjeve, dhe ofrimi i tij është shprehje lutjeje, përgjërimi, besimi të nxehtë, ofrimi shpirtëror, gëzimi, lartësimi shpirtëror, mirënjohjeje, falenderimi, lavdërimi, nderimi dhe përulësie drejtuar Perëndisë. 
Djegia e tij simbolizon lutje drejtuar Perëndisë, siç thotë edhe Psalmi (140:2) “Le të drejtohet lutja ime si temjan përpara teje”, si edhe Joan Ungjillori në vegimin e tij te libri i Apokalipsit (8:3-4) “Edhe erdhi një tjetër engjëll, dhe qëndroi mbi altar, e mbante një temjanicë të artë; dhe iu dhanë atij shumë temjane, që t’i bjerë bashkë me lutjet e gjithë shenjtorëve mbi altarin e artë që është përpara fronit të Perëndisë. Edhe u ngjit tymi i temjaneve me lutjet e shenjtorëve prej dorës së engjëllit përpara Perëndisë”.

Gjithashtu ai konsiderohet edhe ofertë drejtuar Perëndisë, pra si një ofertë erëmirë. Profeti Malakia thotë “që nga lind dielli e deri atje ku perëndon, emri im do të jetë i madh midis kombeve dhe në çdo vend do t'i ofrohet temjan emrit tim dhe një blatim i pastër, sepse emri im do të jetë i madh midis kombeve, thotë Zoti” (1:11). Kështu edhe prifti, në shërbesat kishtare, përpara se të fillojë procesin e temjanisjes me temjan thotë: “Temjan po të blatojmë, o Krisht Perëndi, si erë kundërmimi shpirtëror, të cilën pasi ta pranosh në altarin tënd përmbiqiellor, dërgona si shpërblim hirin e Shpirtit tënd të Tërëshenjtë”.
Kështu temjani është një element ndihmës gjatë lutjeve dhe shërbesave kishtare, djegia e të cilit ka kuptimin e ngritjes lart në qiell të mendjes dhe të zemrës sonë gjatë momentit të lutjes.

Temjanin e përdorim në tempullin e krishterë (kishë) në të gjitha shërbesat lutësore kishtare, duke temjanisur altarin, ikonat, klerikët, besimtarët, kishën etj. Në shërbesat kishtare kur kleriku temjanis besimtarët ata përkulen me shpresëtari.  Kanoni i tretë apostolik përmend temjanin dhe vajin si oferta që lejohen dhe i japin hijeshi tempullit të krishterë (kishës). 
Temjanin mund ta përdorim edhe në lutjet tona personale kudo që mund t’i bëjmë: në shtëpi, në punë etj., duke temjanisur ikonat, personat rreth nesh, shtëpinë etj.

right

Temjanin e djegim mbi një qymyr të vogël të cilin e ndezim brenda një mbajtëseje që quhet temjanicë, e cila përdoret posaçërisht vetëm për djegien e temjanit. Kemi dy lloj temjanicash: temjanicë metalike të posaçme që përdoret vetëm nga klerikët për shërbesat kishtare dhe temjanicë metalike ose qeramike të posaçme që përdoret nga çdo besimtar për lutjet personale, e cila mund të vendoset në këndin e ikonave, pranë kandilit.

                              **“Le të drejtohet lutja ime si temjan përpara teje”**

= Referimet =