Tepelena : të dhëna gjeografike, historike, demografike, social-ekonomike e kulturore të rrethit

Tepelena: Të dhëna gjeografike, historike, demografike, social-ekonomike dhe kulturore të rrethit 

Tepelena është një qytet dhe një rreth në jug të Shqipërisë, i njohur për historinë, natyrën dhe kulturën e tij të pasur. Ky artikull përshkruan disa nga aspektet kryesore gjeografike, historike, demografike, social-ekonomike dhe kulturore të rrethit të Tepelenës, bazuar në monografinë e autorit Nasip Meçaj, botuar nga Toena në vitin 2007.

Gjeografia

Tepelena shtrihet në jug të Shqipërisë, në një terren të thyer malor të karakterizuar nga një peizazh i bukur dhe i larmishëm. Ky rajon ndodhet përgjatë lumit Vjosë dhe përfshin një zonë me pasuri të shumta natyrore, përfshirë lumenjtë, malet dhe pyjet. Pozicioni gjeografik e bën Tepelenën një nyjë strategjike mes rrugëve kryesore të jugut të Shqipërisë, me lidhje të ngushta me qytete si Gjirokastra dhe Vlora.

Gjeomorfologjia e rrethit të Tepelenës është komplekse, me male të larta që kufizojnë zonën dhe lugina që e bëjnë më të mundshme zhvillimin e bujqësisë. Mali i Nemërçkës dhe mali i Trebeshinës janë ndër karakteristikat më të dallueshme të kësaj zone.

Historia

Tepelena ka një histori të pasur, e cila daton që nga kohërat antike. Roli i saj ka qenë i rëndësishëm në periudha të ndryshme historike, nga kohët ilire e deri në periudhën otomane. Një prej figurave më të njohura historike nga kjo zonë është Ali Pashë Tepelena, një sundimtar i fuqishëm i Epirit gjatë shekullit XVIII, i cili bëri Tepelenën një qendër të fuqisë politike dhe ekonomike.

Kështjella e Tepelenës, e cila u rindërtua dhe u fortifikua nga Ali Pasha, është një prej monumenteve më të rëndësishme historike të qytetit. Gjithashtu, gjatë Luftës së Dytë Botërore, Tepelena u bë një pikë kyçe e rezistencës kundër forcave pushtuese.

Demografia

Popullsia e Tepelenës është ndikuar nga migrimi dhe ndryshimet sociale-ekonomike në Shqipëri. Sipas të dhënave të monografisë së Nasip Meçajt, gjatë dekadave të fundit ka pasur një tendencë të migrimit të brendshëm dhe të jashtëm, veçanërisht nga zonat rurale të rrethit drejt qyteteve më të mëdha dhe jashtë vendit. Kjo ka çuar në një ulje të popullsisë dhe një plakje të strukturës demografike në shumë fshatra.

Popullsia është kryesisht shqiptare, me një shumicë dërrmuese që i përket fesë myslimane, megjithatë ka edhe një numër të vogël të krishterësh ortodoksë, duke reflektuar një përzierje të kulturave dhe besimeve në rajon.

Ekonomia

Ekonomia e Tepelenës mbështetet kryesisht në bujqësi dhe blegtori. Për shkak të terrenit malor, shumë zona nuk janë të përshtatshme për kultivimin e gjerë të tokës, por banorët kultivojnë kryesisht perime, drithëra dhe bimë mjekësore. Blegtoria është gjithashtu një burim kryesor të ardhurash, me rritjen e bagëtisë së imët (dele dhe dhi) që është pjesë tradicionale e jetesës rurale të rajonit.

Sektori i turizmit ka filluar të zhvillohet më shumë vitet e fundit, duke tërhequr vizitorë që kërkojnë të eksplorojnë natyrën e paprekur të rajonit, kulturën dhe trashëgiminë historike. Kështjella e Tepelenës, vendet natyrore si kanionet e Nivicës dhe lumenjtë e pastër të Vjosës janë atraksione të rëndësishme për turistët.

Kultura

Kultura e Tepelenës është e pasur dhe e larmishme. Traditat e lashta të kësaj zone ruhen ende, përmes zakoneve të bujqësisë, artizanatit dhe kulinarisë. Folklori është pjesë e rëndësishme e jetës kulturore të rajonit, me këngë polifonike që janë trashëguar brez pas brezi. Polifonia shqiptare është e njohur edhe ndërkombëtarisht si pjesë e trashëgimisë shpirtërore të UNESCO-s.

Në Tepelenë, organizohen gjithashtu festivale dhe ngjarje kulturore, si festivali i këngëve dhe valleve tradicionale, të cilat mbledhin bashkë artistë dhe qytetarë për të festuar dhe ruajtur identitetin e tyre kulturor.

Monografia e Nasip Meçajt për Tepelenën ofron një pasqyrë të detajuar dhe të thellë mbi këtë rajon të rëndësishëm të Shqipërisë. Me përshkrime të detajuara mbi gjeografinë, historinë, demografinë dhe kulturën e rrethit, ky libër është një burim i rëndësishëm për ata që duan të kuptojnë më mirë Tepelenën, një zonë që luajti një rol historik dhe që vazhdon të ketë një rëndësi të madhe në peizazhin kulturor dhe natyror të Shqipërisë.

Mbi librin:

**Tepelena : të dhëna gjeografike, historike, demografike, social-ekonomike e kulturore të rrethit** : monografi me autor Nasip Meçaj. Botuar në Tiranë nga "Toena" në vitin 2007. Faqet e librit 339.

## Burimet