Arti shkëmbor në Shqipëri

**Arti shkëmbor në Shqipëri**

Arti shkëmbor në Shqipëri përfaqëson një nga format më të hershme të shprehjes artistike dhe kulturore të popullsive të lashta që kanë banuar në këtë rajon. Ai përfshin gdhendje, vizatime dhe gravura të realizuara në sipërfaqet e shkëmbinjve që datojnë që nga periudhat parahistorike deri në kohët antike. Këto vepra artistike, të zbuluara në zona të ndryshme të Shqipërisë, japin dëshmi të vlefshme mbi jetën, besimet dhe ritualet e popullsive që kanë jetuar në territorin shqiptar.

Një nga burimet kryesore për studimin e artit shkëmbor në Shqipëri është libri i titulluar "Arti shkëmbor në Shqipëri", i autorit Muzafer Korkuti. Ky libër, i botuar në Tiranë nga shtëpia botuese Mali Pleshti në vitin 2008, është një studim i detajuar mbi veprat artistike të gdhendura në shkëmbinj dhe rëndësinë e tyre arkeologjike. Redaktimi i këtij botimi është kryer nga Bardhyl Xhama, ndërsa përkthimi është realizuar nga Oriona Shegaj. Edicioni është përgatitur nga Oliver Gilkes.

Libri përmban një analizë të hollësishme të zbulimeve të ndryshme dhe të metodave të përdorura për identifikimin dhe studimin e tyre. Gjithashtu, përmban bibliografi të detajuar, duke ofruar burime të mëtejshme për studiuesit dhe pasionantët e arkeologjisë dhe historisë së artit.

Shqipëria është e pasur me vendndodhje ku janë gjetur dhe dokumentuar artefakte shkëmbore të periudhave të ndryshme. Disa prej këtyre vendndodhjeve më të rëndësishme janë:

* Mali i Tomorit: Në këtë zonë janë zbuluar disa gdhendje shkëmbore që përfaqësojnë figura të ndryshme dhe simbole, duke përfshirë figura njerëzore dhe shtazore. Mali i Tomorit ka pasur një rëndësi të veçantë kulturore dhe shpirtërore që nga kohërat antike, duke u konsideruar si një vend i shenjtë.

* Rajoni i Dukatit: Në jug të Shqipërisë, Dukati përmban një mori vizatimesh dhe pikturash shkëmbore që pasqyrojnë jetën dhe aktivitetet e përditshme të banorëve të hershëm të zonës, si gjuetia dhe aktivitetet rituale.

* Zonat përreth liqeneve të Prespës dhe Ohrit: Këto zona kanë qenë të banuara që në kohët prehistorike, dhe artefaktet shkëmbore të gjetura aty ofrojnë dëshmi të një shoqërie komplekse dhe të zhvilluar që ndihmon në kuptimin e organizimit social dhe kulturor të epokave të lashta.

Arti shkëmbor në Shqipëri paraqet një mori figurash dhe simbolesh, duke përfshirë:

* Figura njerëzore: Shumë prej këtyre janë të thjeshta dhe stilizuar, duke shfaqur skena të gjuetisë, vallëzimit apo ritualeve fetare.
* Figura shtazore: Në shumë vendndodhje janë gjetur vizatime të kafshëve të egra dhe atyre të shtëpizuara, të cilat ndihmojnë në identifikimin e faunës së kohës.
* Simbolet abstrakte: Simbole të ndryshme që mund të përfaqësojnë elemente të besimit, rituale apo hartime gjeografike janë të pranishme në shumë prej këtyre zbulimeve.

Studimi i artit shkëmbor është i rëndësishëm për arkeologjinë shqiptare sepse ofron një dritare unike në të kaluarën e hershme të rajonit. Këto artefakte ndihmojnë në përcaktimin e karakteristikave kulturore dhe të besimeve të popujve që kanë jetuar në këtë territor. Gjithashtu, zbulimi dhe dokumentimi i këtyre veprave artistike ofron mundësi për zhvillimin e turizmit kulturor dhe promovimin e trashëgimisë kulturore të vendit.

Libri "Arti shkëmbor në Shqipëri" përmban një bibliografi të detajuar në faqet 107-108, duke ofruar referenca për studiuesit e interesuar për të zgjeruar dijen e tyre mbi këtë fushë. Gjithashtu, ai ofron një pasqyrë të gjerë të zbulimeve arkeologjike dhe të metodave të përdorura për analizimin e tyre.

Fjalët kyçe: Arkeologjia, antikitete, arti antik, piktura antike, shkëmbinj, Shqipëri.

Arti shkëmbor në Shqipëri përfaqëson një element të rëndësishëm të trashëgimisë kulturore dhe arkeologjike të vendit. Ai ofron një pasqyrë unike të jetës, besimeve dhe aktiviteteve të popullsive të lashta dhe ndihmon në ruajtjen e një trashëgimie të çmuar që përforcon identitetin kulturor shqiptar. Studimi i vazhdueshëm i këtyre veprave është i rëndësishëm jo vetëm për të ruajtur historinë, por edhe për të frymëzuar gjeneratat e ardhshme për të njohur dhe vlerësuar trashëgiminë e tyre kulturore.

## Referime