Traktati i Parisit (1783)

[parapamje|369px|*Traktati i Parisit*, pikturë nga [Benjamin West, duke përshkruar delegatët e Shteteve të Bashkuara në Traktatin e Parisit. Piktura është e papërfunduar, pasi britanikët refuzuan të pozohenin]]
**Traktati i Parisit**, i nënshkruar në Paris nga përfaqësuesit e Mbretit George III të Britanisë së Madhe dhe përfaqësues të Shteteve të Bashkuara të Amerikës më 3 shtator 1783, zyrtarisht i dha fund Luftës Revolucionare Amerikane. Traktati vendosi kufijtë midis Perandorisë Britanike në Amerikën e Veriut dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në linja "*jashtëzakonisht bujare*" ndaj këtyre të fundit. Detajet përfshinin të drejtat e peshkimit dhe restaurimin e pronave dhe të burgosurve të luftës.

Ky traktat dhe traktatet e ndara të paqes midis Britanisë së Madhe dhe kombeve që mbështetën çështjen amerikane - Franca, Spanja dhe Republika Holandeze - njihen së bashku si Paqja e Parisit. Vetëm neni 1 i traktatit, i cili pranon ekzistencën e Shteteve të Bashkuara si shtet i lirë, sovran dhe të pavarur, mbetet në fuqi.

## Marrëveshja
Negociatat e paqes filluan në Paris në prill të vitit 1782 dhe vazhduan edhe gjatë verës. Përfaqësues të Shteteve të Bashkuara ishin Benjamin Franklin, John Jay, Henry Laurens, dhe John Adams. David Hartley dhe Richard Oswald përfaqësuan Britaninë e Madhe. Traktati u hartua më 30 nëntor 1782 dhe u nënshkrua në Hôtel d'York (aktualisht 56 Rue Jacob) në Paris më 3 shtator 1783, nga Adams, Franklin, Jay dhe Hartley.

[parapamje|left|379px|Harta e [ShBA|Shteteve të Bashkuara dhe territoreve të Amerikës Veriore, pas Traktatit të Parisit]]
Lidhur me Traktatin Amerikan, episodet kryesore erdhën në shtator të vitit 1782, kur Ministri i Jashtëm Francez Vergennes propozoi një zgjidhje që kundërshtohej fuqimisht nga aleati i tij i Shteteve të Bashkuara. Franca ishte e rraskapitur nga lufta dhe të gjithë dëshironin paqen përveç Spanjës, e cila këmbënguli të vazhdonte luftën derisa të mund të kapnin Gjibraltarin nga britanikët. Vergennes doli me marrëveshjen që Spanja do të pranonte në vend të Gjibraltarit. Shtetet e Bashkuara do të fitonin pavarësinë e tyre, por do të kufizoheshin në zonën në lindje të Maleve Apalashe. Britania e Madhe do të mbante zonën në veri të lumit Ohio, e cila ishte pjesë e Provincës së Kebekut. Në zonën në jug të kësaj do të ngrihej një shtet i pavarur barrierë indiane nën kontrollin e Spanjës.

Sidoqoftë, amerikanët e kuptuan se ata mund të merrnin një marrëveshje më të mirë direkt nga Londra. John Jay menjëherë u tha britanikëve se ishte i gatshëm të negocionte drejtpërdrejt me ta, duke i shkëputur Francën dhe Spanjën. Kryeministri britanik Lord Shelburne ra dakord. Ai ishte përgjegjës për negociatat britanike (disa prej të cilave u zhvilluan në studimin e tij në Lansdowne House, tani një lokal në Lansdowne Club) dhe ai tani pa një shans për ti ndarë Shtetet e Bashkuara larg Francës dhe për ta bërë vendin e ri një të vlefshëm si partner ekonomik. Termat perëndimorë ishin që Shtetet e Bashkuara të fitonin të gjithë zonën në lindje të Lumit Misisipi, në veri të Floridës dhe në jug të Kanadasë. Kufiri verior do të ishte pothuajse i njëjtë me sot. Shtetet e Bashkuara do të fitonin të drejtat e peshkimit në brigjet kanadeze dhe ranë dakord të lejojnë tregtarët dhe besnikët britanikë të përpiqeshin të rimernin pronën e tyre. Ishte një traktat mjaft i favorshëm për Shtetet e Bashkuara, dhe qëllimisht kështu nga këndvështrimi britanik. Kryeministri Shelburne parashikoi tregti shumë fitimprurëse dykahëshe midis Britanisë dhe Shteteve të Bashkuara në rritje të shpejtë, siç ndodhi vërtet.

[parapamje|djathtas|347px|Propozimi francez i vitit [1782 për ndarjen territoriale të Amerikës së Veriut, i cili u refuzua nga amerikanët]]
Britania e Madhe nënshkroi gjithashtu marrëveshje të ndara me Francën dhe Spanjën dhe (përkohësisht) me Holandën. Në traktatin me Spanjën, territoret e Floridës Lindore dhe Perëndimore iu dhanë Spanjës (pa një kufi të qartë verior, duke rezultuar në një mosmarrëveshje territoriale të zgjidhur nga Traktati i Madridit në vitin 1795). Spanja gjithashtu pranoi ishullin e Menorcës; Ishujt Bahamas, Grenadën dhe Montserratin, të kapur nga francezët dhe spanjollët, iu kthyen Britanisë. Traktati me Francën kishte të bënte kryesisht me shkëmbimin e territorit të kapur (fitimet e vetme neto të Francës ishin ishulli i Tobagos dhe Senegali në Afrikë), por gjithashtu përforcoi traktatet e mëparshme, duke garantuar të drejtat e peshkimit në Njufaundland. Zotërimet holandeze në Inditë Lindore, të kapura në vitin 1781, u kthyen nga Britania te Holanda, në këmbim të privilegjeve tregtare në Indinë Lindore Holandeze, nga një traktat i cili nuk u finalizua deri në vitin 1784.

Kongresi i Konfederatës së Shteteve të Bashkuara ratifikoi Traktatin e Parisit më 14 janar 1784 në Anapolis të Merilëndit në Dhomën e Senatit të Vjetër të Shtëpisë së Shtetit të Merilëndit, i cili e bëri Anapolisin kryeqytetin e parë të paqes të Shteteve të Bashkuara të reja. Kopjet u dërguan përsëri në Evropë për ratifikim nga palët e tjera të përfshira, e para që arriti në Francë në mars të vitit 1784. Ratifikimi britanik ndodhi më 9 prill 1784, dhe versionet e ratifikuara u shkëmbyen në Paris më 12 maj 1784.

## Pikat kryesore të traktatit
Ky traktat dhe traktatet e ndara të paqes midis Britanisë së Madhe dhe kombeve që mbështetën çështjen amerikane - Franca, Spanja dhe Republika Holandeze - njihen së bashku si Paqja e Parisit. Vetëm neni 1 i traktatit, i cili pranon ekzistencën e Shteteve të Bashkuara si shtet i lirë, sovran dhe të pavarur, mbetet në fuqi. Kufijtë e Shteteve të Bashkuara ndryshuan në vitet e mëvonshme, gjë që është një arsye kryesore që nenet specifike të traktatit të zëvendësohen.

*Preambula*. Shpall traktatin të jetë "në emër të Trinisë Më të Shenjtë dhe të pandarë" (ndjekur nga një referencë në Providencën Hyjnore) përcakton mirëbesimet e nënshkruesve dhe deklaron qëllimin e të dy palëve për të "*harruar të gjitha keqkuptimet dhe dallimet e kaluara*" dhe "*të sigurt për paqen dhe harmoninë e përhershme*".

# Britania pranon që Shtetet e Bashkuara (New Hampshire, Gjiri i Masaçusetsit, Rod Ajlëndi dhe Plantacionet e Providencës, Konektikati, Nju Jorku, Nju Xhersi, Pensilvania, Delaware, Merilëndi, Virxhinia, Karolina e Veriut, Karolina e Jugut dhe Xhorxhia) të jenë të lira, shtete sovrane dhe të pavarura, dhe se Kurora Britanike dhe të gjithë trashëgimtarët dhe pasardhësit heqin dorë nga pretendimet për qeverinë, pronën dhe të drejtat territoriale të së njëjtës, dhe çdo pjesë të saj;
# Vendosja e kufijve të Shteteve të Bashkuara, përfshirë, por pa u kufizuar në ato midis Shteteve të Bashkuara dhe Amerikës Veriore Britanike nga Lumi Misisipi deri në kolonitë e Jugut. Britania dorëzon tokën e tyre në pronësi të mëparshme;
# Dhënia e të drejtave të peshkimit për peshkatarët e Shteteve të Bashkuara në Brigjet e Mëdha, pranë Brigjeve të Njufaundlandit dhe në Gjirin e Shën Lorencit;
# Njohja e borxheve të ligjshme të kontraktuara për t'u paguar kreditorëve në të dyja palët;
# Kongresi i Konfederatës do t'u "*rekomandojë me zell*" legjislaturave shtetërore të njohin pronarët e ligjshëm të të gjitha tokave të konfiskuara dhe "*të parashikojnë kthimin e të gjitha pasurive, të drejtave dhe pronave, të cilat janë konfiskuar që u përkasin subjekteve britanike*" (Besnikët);
# Shtetet e Bashkuara do të parandalojnë në të ardhmen konfiskimet e pasurive të Besnikëve;
# Të burgosurit e luftës nga të dy palët do të lirohen; e gjithë prona e ushtrisë britanike (përfshirë skllevërit) tani në Shtetet e Bashkuara duhet të mbetet dhe të konfiskohet;
# Britanisë së Madhe dhe Shteteve të Bashkuara do t'u jepet secilës hyrje e përhershme në Lumin Misisipi;
# Territoret e kapura nga secila palë pas traktatit do të kthehen pa kompensim;
# Ratifikimi i traktatit do të ndodhë brenda gjashtë muajve nga nënshkrimi i tij.

:*Eschatocol*. "Bërë në Paris, këtë ditë të tretë të shtatorit të vitit të Zotit tonë, një mijë e shtatëqind e tetëdhjetë e tre".

## Shih edhe
* Deklarata e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara
* Revolucioni Amerikan
* Lufta Revolucionare Amerikane
* Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara
* Trembëdhjetë Kolonitë
* Historia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës
* Revolucioni Francez
* Luftërat Revolucionare Franceze
* Luftërat Napoleonike
* Lufta e vitit 1812
* Amerika Veriore Britanike
* Amerika britanike
* Kolonizimi Britanik i Amerikës
* Zotërimet Angleze të Përtejdetit
* Perandoria Britanike
* Historia e Mbretërisë së Bashkuar

## Referime