Njohuritë mediatike

**Njohuritë mediatike** janë një konceptualizim i zgjeruar i shkrim-leximit që përfshin aftësinë për të aksesuar dhe analizuar mesazhet mediatike, si dhe për të krijuar, reflektuar dhe ndërmarrë veprime - duke përdorur fuqinë e informacionit dhe komunikimit - për të bërë një ndryshim në botë.  dhe shihen si një aftësi e rëndësishme për punën, jetën dhe qytetarinë. 

Shembuj të njohurive mediatike përfshijnë reflektimin mbi zgjedhjet e dikujt në media,  identifikimin e përmbajtjes së sponsorizuar,  njohjen e stereotipeve,  analizimin e propagandës  dhe diskutimin e përfitimeve, rreziqeve dhe dëmeve të përdorimit të medias.  Aftësitë e analizës kritike mund të zhvillohen përmes praktikave si dekodifikimi konstruktivist i medias  dhe leximi lateral , që përfshin shqyrtimin e perspektivave të shumëfishta në vlerësimin e cilësisë së një pjese të caktuar të medias.  Njohuritë mediatike përfshijnë gjithashtu aftësinë për të krijuar dhe ndarë mesazhe si një komunikues shoqërisht i përgjegjshëm, dhe praktikat e sigurisë dhe të qytetërimit, aksesit në informacion dhe zërit dhe angazhimit qytetar nganjëherë quhen qytetari dixhitale . 

Edukimi mbi shkrim-leximin mediatik është procesi i përdorur për të avancuar kompetencat e shkrim-leximit mediatik dhe synon të promovojë ndërgjegjësimin për ndikimin e medias dhe të krijojë një qëndrim aktiv ndaj konsumimit dhe krijimit të medias.  Edukimi mbi shkrim-leximin mediatik mësohet dhe studiohet në shumë vende të botës.  Finlanda është cituar si një nga vendet kryesore që investon ndjeshëm në shkrim-leximin mediatik.  

## Arsimi mediatik 
Arsimi për njohuritë mediatike shpesh i inkurajon njerëzit të bëjnë pyetje rreth asaj që shikojnë, dëgjojnë dhe lexojnë. Disa shembuj të mediave të shqyrtuara përfshijnë, por nuk kufizohen vetëm në televizion, videolojëra, fotografi dhe mesazhe audio.

Edukimi mbi njohuritë mediatike ofron mjete për të ndihmuar njerëzit të zhvillojnë aftësi receptive mediatike për të analizuar në mënyrë kritike mesazhet, u ofron mundësi nxënësve të zgjerojnë përvojën e tyre me median dhe i ndihmon ata të zhvillojnë aftësi gjeneruese mediatike për të rritur aftësitë krijuese në krijimin e mesazheve të tyre mediatike.  Analizat kritike mund të përfshijnë identifikimin e autorit, qëllimit dhe pikëpamjes, shqyrtimin e teknikave dhe zhanreve të ndërtimit, shqyrtimin e modeleve të përfaqësimit mediatik dhe zbulimin e propagandës, censurës dhe paragjykimeve në programet e lajmeve dhe çështjeve publike (dhe arsyet për këto). Edukimi mbi njohuritë mediatike mund të eksplorojë se si tiparet strukturore - të tilla si pronësia e medias ose modeli i financimit të saj  ndikojnë në informacionin e paraqitur. **Njohuria mediatike për nga natyra ka karakter ndërdisiplinar.** Njohuritë mediatike përfaqësojnë një përgjigje të nevojshme, të pashmangshme dhe realiste ndaj mjedisit elektronik kompleks dhe në ndryshim të vazhdueshëm, si dhe bollëkut të komunikimit që na rrethon. 

Synimet mund të përfshijnë zhvillimin e zakoneve dhe aftësive për të aksesuar, analizuar, vlerësuar, krijuar dhe vepruar duke përdorur të gjitha format e komunikimit.  Edukimi rreth njohurive mediatike mund të fillojë që në fëmijërinë e hershme duke zhvilluar një pedagogji rreth të menduarit më kritik dhe analizës dhe vënies në pikëpyetje më të thellë të koncepteve dhe teksteve.  Ndërsa nxënësit rriten dhe hyjnë në moshën madhore, përdorimi i të mësuarit të njohurive mediatike do të ketë ndikim në identifikimin e standardeve etike dhe teknike në media, si dhe në kuptimin se si media lidhet me nevojat e tyre njohëse, sociale dhe emocionale. 

Në Amerikën e Veriut dhe Evropë, njohuritë mbi median përfshijnë si perspektivat e fuqizimit ashtu edhe ato proteksioniste.  Njerëzit e aftë për median mund të krijojnë dhe prodhojnë me mjeshtëri mesazhe mediatike, si për të treguar kuptim të cilësive specifike të secilit medium, ashtu edhe për të krijuar media dhe për të marrë pjesë si qytetarë aktivë. Njohuritë mediatike mund të shihen si kontribut në një konceptualizim të zgjeruar të shkrim-leximit, duke i trajtuar mediat masive, kulturën popullore dhe mediat dixhitale si lloje të reja 'tekstesh' që kërkojnë analizë dhe vlerësim. Duke e transformuar procesin e konsumit të medias në një proces aktiv dhe kritik, njerëzit fitojnë më shumë ndërgjegjësim për potencialin për keqinterpretim dhe manipulim, dhe kuptojnë rolin e mediave masive dhe mediave pjesëmarrëse në ndërtimin e pikëpamjeve të realitetit.  

Edukimi mbi shkrim-leximin mediatik nganjëherë konceptualizohet si një mënyrë për të adresuar dimensionet negative të medias, duke përfshirë manipulimin e medias, dezinformimin, stereotipet dhe dhunën mbi gjininë  dhe racën, seksualizimin e fëmijëve dhe shqetësimet për humbjen e privatësisë, ngacmimin kibernetik dhe grabitqarët e internetit . Duke ndërtuar njohuri dhe kompetenca në përdorimin e medias dhe teknologjisë, edukimi i shkrim-leximit mediatik mund të ofrojë një lloj mbrojtjeje për fëmijët dhe të rinjtë duke i ndihmuar ata të bëjnë zgjedhje të mira në zakonet e tyre të konsumit të medias dhe modelet e përdorimit. 

Ky projekt pedagogjik vë në pikëpyetje përfaqësimet e klasës, gjinisë, racës, seksualitetit dhe formave të tjera të identitetit, si dhe sfidon mesazhet mediatike që riprodhojnë shtypjen dhe diskriminimin. Mbështetësit e edukimit të shkrim-leximit mediatik argumentojnë se përfshirja e shkrim-leximit mediatik në kurrikulat shkollore nxit angazhimin qytetar, rrit ndërgjegjësimin për strukturat e pushtetit të natyrshme në mediat popullore dhe i ndihmon nxënësit të fitojnë aftësitë e nevojshme kritike dhe kërkimore.  Mediat mund të kenë një ndikim pozitiv ose negativ në shoqëri, por edukimi i njohurive mediatike i aftëson studentët të dallojnë rreziqet e pashmangshme të manipulimit, propagandës dhe paragjykimeve mediatike.  Një numër gjithnjë e në rritje kërkimesh kanë filluar të përqendrohen në ndikimin e njohurive mediatike tek të rinjtë. Në një meta-analizë të rëndësishme të më shumë se 50 studimeve, të botuara në *Journal of Communication*, ndërhyrjet në shkrim-leximin mediatik u zbuluan se kishin efekte pozitive në njohuri, kritikë, realizëm të perceptuar, ndikim, besime sjelljeje, qëndrime, vetëefikasitet dhe sjellje.  Njohuritë mediatike gjithashtu inkurajojnë të menduarit kritik dhe shprehjen e vetvetes, duke i mundësuar qytetarëve të ushtrojnë me vendosmëri të drejtat e tyre demokratike .  Njohuritë mediatike i mundësojnë popullsisë të kuptojë dhe të kontribuojë në diskursin publik, dhe, përfundimisht, të marrë vendime të shëndosha kur zgjedh udhëheqësit e saj.  Njerëzit që kanë njohuri mbi median mund të mbajnë një qëndrim kritik kur deshifrojnë mesazhet mediatike, pavarësisht pikëpamjeve të tyre në lidhje me një pozicion. Po kështu, përdorimi i pajisjeve mobile nga fëmijët dhe adoleshentët po rritet ndjeshëm; prandaj, është e rëndësishme të hetohet niveli i njohurive për reklamat e prindërve që bashkëveprojnë si ndërmjetës midis fëmijëve dhe reklamave mobile. 

Dixhitalizimi dhe zgjerimi i teknologjive të informacionit dhe komunikimit në fillim të shekullit të 21-të kanë modifikuar ndjeshëm median dhe marrëdhënien e saj me përdoruesit, gjë që logjikisht modifikon parimet themelore të edukimit mediatik.  Nuk është më aq shumë çështje edukimi i marrësve kritikë, sesa trajnimi i qytetarëve si konsumatorë të përgjegjshëm në mjedise virtuale dhe hibride. Edukimi mediatik aktualisht përfshin fenomene të tilla si rrjetet sociale, komunitetet virtuale, të dhënat e mëdha, inteligjenca artificiale, mbikëqyrja kibernetike etj., si dhe trajnimin e individit në përdorimin kritik të pajisjeve mobile të të gjitha llojeve. 

## Shih edhe 
* Informimi
* Keqinformimi
* Njohuria dixhitale

## Referime