Dukati i Madh i Finlandës

**Dukati i Madh i Finlandës**, i përkthyer gjithashtu si **Principata e Madhe e Finlandës**, ishte shteti paraardhës i Finlandës së sotme. Ajo ekzistonte midis viteve 1809 dhe 1917 si një pjesë autonome e ish-Perandorisë Ruse.

Me origjinë në shekullin e 16-të si një dukat i madh titullar i mbajtur nga Mbreti i Suedisë, vendi u bë autonom pas aneksimit të tij nga Rusia në Luftën Finlandeze të viteve 1808-1809. Duka i Madh i Finlandës ishte Perandori i Rusisë nga Romanov, i përfaqësuar nga Guvernatori i Përgjithshëm. Për shkak të strukturës qeveritare të Perandorisë Ruse dhe nismës finlandeze, autonomia e Dukatit të Madh u zgjerua deri në fund të shekullit të 19-të. Senati i Finlandës, i themeluar më 1809, u bë organi më i rëndësishëm qeveritar dhe pararendës i qeverisë moderne të Finlandës, Gjykatës së Lartë të Finlandës dhe Gjykatës së Lartë Administrative të Finlandës.

Ndryshimet ekonomike, shoqërore dhe politike në Dukatin e Madh të Finlandës u paralelizuan ngushtë me ato në pjesën tjetër të Perandorisë Ruse dhe në pjesën tjetër të Evropës. Ekonomia u rrit ngadalë gjatë gjysmës së parë të shekullit të 19-të. Mbretërimi i Aleksandrit II (1855-1881) pa një përparim të rëndësishëm kulturor, shoqëror dhe intelektual dhe një ekonomi industrializuese. Tensionet u rritën pasi Shën Petersburgu miratoi politikat e [[Rusifikimi i Finlandës|rusifikimit] në vitin 1898; rrethanat e reja panë futjen e një autonomie të kufizuar dhe reduktimin e shprehjes kulturore finlandeze. Trazirat në Rusi dhe Finlandë gjatë Luftës së Parë Botërore (1914–1918) dhe rënia e mëvonshme e Perandorisë Ruse më 1917 rezultuan në Deklaratën e Pavarësisë Finlandeze dhe fundin e Dukatit të Madh.

## Qeveria dhe politika 
200px|parapamje|Harta e Finlandës, rreth vitit 1900. Harta është në rusisht dhe përdor emrat e vendeve suedeze të shkruara në cirilik.
200px|parapamje|Provincat e Dukatit të Madh të Finlandës
Perandori rus sundoi si Duka i Madh i Finlandës dhe u përfaqësua në Finlandë nga Guvernatori i Përgjithshëm. Senati i Finlandës ishte organi më i lartë qeverisës i Dukatit të Madh dhe përbëhej nga finlandezë vendas. Në Shën Petersburg, çështjet finlandeze u përfaqësuan nga Ministri-Sekretari i Shtetit për Finlandën. Senati kishte një rol kryesisht këshillues derisa mori të drejtën e përfaqësimit në 1886. Përveçse kishte administratën e vet qendrore, rajonale dhe lokale, Finlanda kishte pullat, monedhën dhe ushtrinë e saj.
[200px|parapamje|[Aleksandri II (statujë në Helsinki)|Statuja e Aleksandrit II në Sheshin e Senatit në Helsinki u ndërtua për të përkujtuar rivendosjen e tij të Dietës së Finlandës më 1863.]]
Aleksandri I nuk donte që Dukati i Madh të ishte një monarki kushtetuese, por institucionet qeveritare të lindura gjatë sundimit suedez i ofruan atij një formë qeverisjeje më efikase sesa monarkia absolute në Rusi. Kjo evoluoi në një nivel të lartë autonomie nga fundi i shekullit të 19-të. Kishte gjithsej njëzet Guvernatorë të Përgjithshëm nga Lufta Finlandeze deri në pavarësinë:

### Provincat 
Ndarja administrative e Dukatit të Madh ndoqi modelin perandorak rus me provinca (rusisht: губерния guvernator, suedisht: *län*, finlandisht: *lääni*) të kryesuara nga guvernatorët. Megjithatë, u bënë pak ndryshime, dhe duke qenë se gjuha e administratorëve ishte ende suedeze, terminologjia e vjetër nga koha suedeze vazhdoi në përdorim lokal. Provinca Viipuri fillimisht nuk ishte pjesë e Dukatit të Madh, por në 1812 u transferua nga Car Aleksandri I nga Rusia në Finlandë. Pas 1831 kishte tetë provinca në Dukatin e Madh deri në fund dhe kjo vazhdoi në Finlandën e pavarur:

*Provinca Turku dhe Pori (Rusisht: Або-Бьернеборгская губерния, Swedish: Åbo och Björneborgs län, Finnish: Turun ja Porin lääni)
*Provinca Kuopio (Rusisht: Куопиоская губерния, Suedisht: *Kuopio län*, Finlandisht: *Kuopion lääni*)
*Provinca Vaasa (Rusisht: Николайстадская губерния, Suedisht: *Vasa län*, Finlandisht: *Vaasan lääni*)
*Provinca Uusimaa (Rusisht: Нюландская губерния, Suedisht: *Nylands län*, Finlandisht: *Uudenmaan lääni*)
*Provinca Mikkeli (Rusisht: Санкт-Михельская губерния, Suedisht: *S:t Michels län*, Finlandisht: *Mikkelin lääni*)
*Provinca Häme (Rusisht: Тавастгусская губерния, Suedisht: *Tavastehus län*, Finlandisht: *Hämeen lääni*)
*Provinca Oulu (Rusisht: Улеаборгская губерния, Suedisht: *Uleåborgs län*, Finlandisht: *Oulun lääni*)
*Provinca Viipuri (Rusisht: Выборгская губерния, Suedisht: *Viborgs län*, Finlandisht: *Viipurin lääni*)

## Popullsia historike e Dukatit të Madh 
: 1810: 863,000
: 1830: 1,372,000
: 1850: 1,637,000
: 1870: 1,769,000
: 1890: 2,380,000
: 1910: 2,943,000
: 1920: 3,148,000 (Finlanda e pavarur, që nga viti 1917)

## Shiko gjithashtu
* Pavarësia e Finlandës
* Ushtria e Dukatit të Madh të Finlandës
* Republika Socialiste Punëtore Finlandeze
* Finlanda e Vjetër
* Kongresi i Polonisë – Mbretëria e Polonisë (1815–1831), një tjetër monarki kushtetuese brenda Perandorisë Ruse
* Lufta e Åland
* Guvernatori i Estonisë
* Dukati i Madh i Lituanisë
* Lufta Civile Finlandeze

## Shënime
## Referime
## Bibliografia
* 
* .
* .
* .

## Lexim më tutje
* Alenius, Kari. "Russification in Estonia and Finland  Before 1917," *Faravid,* 2004, Vol. 28, pp.&nbsp;181–94 Online
* Huxley, Steven. *Constitutionalist insurgency in Finland: Finnish "passive resistance" against Russification as a case of nonmilitary struggle in the European resistance tradition* (1990)
*Jussila, Osmo, et al. *From Grand Duchy to a Modern State: A Political History of Finland Since 1809* (Hurst & Co. 1999).
* Kan, Aleksander. "Storfurstendömet Finland 1809–1917 – dess autonomi enligt den nutida finska historieskrivningen" (in Swedish) ["Autonomous Finland 1809–1917 in contemporary Finnish historiography"] *Historisk Tidskrift,* 2008, Issue 1, pp.&nbsp;3–27
* Polvinen, Tuomo. *Imperial Borderland: Bobrikov and the Attempted Russification of Finland, 1898–1904* (1995) Duke University Press. 342 pp.
* Thaden, Edward C. *Russification in the Baltic Provinces and Finland* (1981). JSTOR

## Lidhje të jashtne
* Dukati i Madh i Finlandëz në Flags of the World
* The text of The Imperial Manifesto of 1811 in German and Finnish
* [Finland, Grand Duchy of](https://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Finland,_Grand_Duchy_of), ''Encyclopedia Americana, 1920