Kolë Idromeno

thumb|right|Kolë Idromeno, *Vetëportret*, 1937
**Nikollë Idromeno** i njohur gjerësisht si **Kolë** **Idromeno** (Shkodër, 15 gusht 1860 - 12 dhjetor 1939) ka qenë artist shumëplanësh si piktor, skulptor, fotograf, butaforist, skenograf, muzikant si dhe arkitekt.

Mbahet si i pari përfaqësues i historisë së pikturës moderne shqiptare. Prej burimeve, Idromeno dha po ashtu të parat shfaqjet kinematografike në Shqipëri që më 1913. Si arkitekt projektoi dhe zbatoi planet e mbi 60 ndërtimeve kryesore, private dhe publike në qytetin e Shkodrës. 

korrigjimi-lugina e Preshevë

## Prejardhja 
Idromenot kishin prejardhjen nga Parga, asokohe në Vilajetin e Janinës, prej ku u larguan në kohën e Ali pashë Tepelenës për t'u vendosur në Korfuz. Popi Andrea Idromeno ishte mësues në Korfuz, ku përpiloi dhe botoi historinë e Pargës dhe të Sulit, e gjithashtu ndihmoi Grigor Gjirokastritin në përkthimin e *Ungjillit sipas Matheut* dhe *Dhjatës së Re* në gjuhën shqipe me alfabet grek. Pop Andrea kishte dy djem, Mihalin që ishte jurist dhe Arsenin, që kishte lindur në Korfuz.

Më 1856 u shpërngul në Shkodër, ku ushtroi zanatin e tij të marangozit e drugdhendësit si dhe projektuesit autodidakt e zbatuesit të ndërtimeve private në qytet, si shtëpitë e familjes Lukaj te *Arra Madhe*, Rokacollëve në *Serreq*, ndërtesa e Kryqit të Kuq, liceu *Illyricum* dhe shtëpia e vet në *Gjuhadol*. Dy vite më pas Arseni u martua me një vajzë shkodrane, Dranden ose Rozen e Filip Saraçit, më 5 dhjetor 1858.

## Biografia 
U lind në Shkodër më 15 gusht 1860, një vit pas së motrës, Tones. I vendosin dy emra të dytë: *Rrok* (si ditë emri) dhe *Spiridon*. Nisi shkollën fillore më 1867 në njërën prej shkollave qytetëse, ku mësim mund t'i kenë dhënë dy italianët Andrea Skanjeti dhe Marco Rebeschini. Ndër bashkënxënësit e tij në këtë shkollë ishte edhe poeti i ardhshëm Filip Shiroka, me të cilin do të kishte miqësi të gjatë e letërkëmbim të vazhdueshëm. Përpos klerit, vizatim i dha Pietro Marubbi; Kohës kur ende nuk kishte mbaruar klasën e katërt i përkasin vizatimet e hershme *Krye fëmije*, *Malësorja* dhe ''Gomari n'udhë*. Në vitet 1871-1875 iu përkushtua akuarelave të parë *E vorfna*, *Baresha*, *Fshatarja*, kompozimi i tij i parë mendohet të jetë *Pusija*, më pas *Netë kazanash* dhe *Dymdhetë luftarë të Pargës në lundër*. Marubbi ndikoi te Arseni që ta niste në Akademinë e Arteve në Venedik më 1875, ndërsa Mati Kodheli studjonte për fotografi në Trieste. Duke mos duruar mësimdhënien formale të akademisë, hoqi dorë pas gjashtë muajsh dhe nisi punë në studion e një piktori venecian.

Pasi u kthyen në vendlindje më 1878, me Matinë iu bashkuan *Daulles* së Palokë Kurtit, ku Idromeno ishte trombist, dhe hynë çirakë tek *Dritëshkronja e* Marubit. Miku dhe kolegu i tij ndërroi jetë më 1881, vendin e tij si çirak e zuri i vëllai, Keli. Më 1883 hapi studion e vet të fotografisë me kamera të importuara nga kompania *Pathé* në Francë, emërtuar *Dritëshkronja Idromeno*. Më 1904 ndihmoi në pajimin e shkollës së Mati Logorecit. Më 1911 hartoi programin e karnevaleve të organizuar nga klubi «Gjuha shqipe». Në gusht të 1912 nënshkroi një kontratë me kompaninë austro-hungareze *Joseph Stauber* për të importuar pajisje kinematografike dhe u bë njeriu i parë që hapi kinemanë e parë rudimentare ku u shfaqën pamjet e para filmike.

## Vepra e tij të njohura janë dasma shkodrane,oborri i shtëpisë shkodrane. 
### Fotografia 
Me hapjen e *Dritëshkronjës'' së tij më 1885, Më 1898 u ftua në një ekspozitë ndërkombëtare në Budapest. Njëvjetorin e shpalljes së pavarësisë në Vlorë punoi dekorin skenik «Festa e vetëqeverimit të Shqipnisë» për një shfaqje që u dha në qytet. 

### Arkitektura 
Bazat e inxhinierisë dhe arkitekturës i mori nga i ati dhe Marubi, të dy autodidaktë; më 1907 Idromeno bën projektin për një fabrikë, ndërsa më 1912 e nënshkruan një dokument me titullin e inxhinierit. Mendohet se planet e para të zbatuara prej tij nisën që pas tërmetit të 1905 që e dëmtoi shumë qytetin. Më 1908 ndërtoi shtëpinë e familjes Mazi, ku në mjedisin e poshtëm projektoi një sallon mbledhjesh e shfaqesh të klubit «Gjuha shqipe» dhe në katin e epërm për banim. Më 1925-1926 iu ngarkua zbatimi i planit për ndërtimin e vilës së Presidentit të Republikës Ahmet Zogu në Shirokë. Më pas projektoi një fabrikë lëkurësh, të cilën e zbatoi më 1927. Më 1928 bashkëprojektoi dhe zbatoi centralin elektrik që po ndërtoi nga shoqëria italiane SESA. Në vitet '30 projektoi dhe zbatoi planin e ndërtesës së Bankës së Shtetit me disa modifikime të mëvonshme, kafen "Adriatik" më 1932, kafe "Park" më 1935 dhe po këtë vit zbatoi edhe planin e kinemasë "Rozafat".

## Galeria 

Skeda:Kole Idromeno, Motra tone.jpg|*Motra Tone*, 1883. Galeria Kombëtare e Arteve, Tiranë.
Skeda:Kole Idromeno, Dasma Shkodrane.jpg|Dasma Shkodrane

## Referime 
### Literatura 
*
*