Lëvizja Kaçake

**Lëvizja Kaçake** ishte një seri kryengritjesh shqiptare në territoret e populluara me shqiptarë në Kosovë, Maqedoni dhe Sanxhak  nga viti 1919 deri në vitin 1927. Kryengritjet filluan pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, kur Kosova u bë pjesë e Mbretërisë së re të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (e njohur edhe si Jugosllavi). Pjesë të popullsisë shqiptare që i rezistuan sundimit jugosllav formuan lëvizjen guerile kaçake nën udhëheqjen e Komitetit për Mbrojtjen Kombëtare të Kosovës dhe kryen operacione ushtarake dhe sulme të stilit gueril kundër ushtarëve dhe institucioneve administrative jugosllave.

Në përgjigje të rebelimeve, autoritetet jugosllave u kundërpërgjigjën duke kryer operacione kundër rebelëve dhe popullatës civile. Gjatë kësaj periudhe, kundër popullatës shqiptare u raportuan shumë mizori, të cilat përfshinin masakra, shkatërrime fshatrash dhe plaçkitje. Vlerësohet se vetëm nga viti 1918 deri në vitin 1921 janë vrarë rreth 12,000 shqiptarë të Kosovës . Lëvizja kaçake u shtyp përfundimisht në vitin 1927 për shkak të përpjekjeve të përbashkëta të Jugosllavisë dhe Ahmet Zogut, të cilët shpërndanë krerët e Komitetit të Kosovës dhe shuan rezistencën e shumicës së çetës kaçake.

## Sfondi 
Para krijimit të Shtetit të Pavarur të Shqipërisë, Kosova ka qenë qendër e nacionalizmit shqiptar . Në vitin 1878 u formua Lidhja e Prizrenit, një organizatë politiko-ushtarake e krerëve shqiptarë, e cila u përpoq të mbronte trojet e banuara shqiptare. Ishte gjithashtu qendra e revoltës shqiptare të viteve 1910 dhe 1912 . Pavarësisht se kishte një popullsi shumicë prej rreth 75% shqiptare, ajo kishte një pakicë joshqiptare (kryesisht serbe) prej më pak se 25%, të cilët dëshironin të bashkoheshin me Mbretërinë e Serbisë .  

Shumë shqiptarë në Kosovë dhe Shqipëri rezistuan të përfshiheshin në regjimet jugosllave që ndryshonin shpesh, duke e ditur se forcat e reja jugosllave ishin të njëjtat trupa serbo-malazeze që kishin kryer masakra ndaj civilëve shqiptarë të pambrojtur . Shqiptarët e shihnin bashkëjetesën paqësore si të paarritshme duke pasur parasysh terrorin dhe dhunën që përjetuan.  

Pas Luftës së Parë Botërore, Serbia vuajti shumë nga pushtimi austro-hungarez dhe Kosova pa përleshje mes shqiptarëve dhe serbëve. Në vitin 1918, Aleatët e Luftës së Parë Botërore e shpërblyen Serbinë për përpjekjet e saj me formimin e një Mbretërie të centralizuar nga Serbia të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, e cila e mbajti Kosovën si pjesë të Serbisë. Kushtet për shqiptarët e Kosovës u përkeqësuan pasi autoritetet serbe zbatuan taktika asimiluese si mbyllja e shkollave në gjuhën shqipe, ndërsa inkurajuan shqiptarët të emigronin. Mbretëria promovoi vendosjen e kolonëve serbë dhe sllavë në Kosovë, duke filluar kështu kolonizimin jugosllav të Kosovës .   Ndër kërkesat e tyre ishin rihapja e shkollave në gjuhën shqipe, njohja e shqipes si gjuhë bashkëzyrtare dhe autonomia, 

## Historia 
### Ngritja e Lëvizjes Kaçake 
Në përgjigje të drejtpërdrejtë ndaj represionit ushtarak dhe përpjekjeve serbe për të çarmatosur shqiptarët dhe për të vendosur kryetarë komunash dhe zyrtarë serbë, kaçakët shqiptarë në Maqedoni filluan të rrëzonin zyrat serbe, të sulmonin gjykatat dhe trenat dhe të shushurisin bagëtitë; në fund të vitit 1918, vetëm në rajonin e Dibrës u vodhën rreth 10.000 kafshë. Kaçakët shqiptarë vepronin edhe rreth Ohrit dhe Manastirit .  

Shqiptarët e pakënaqur kosovarë, të cilët ishin tubuar rreth Hasan Prishtinës, formuan në vitin 1918 një “ Komitet për Mbrojtjen Kombëtare të Kosovës ” me qendër në Shkodër, me kërkesën kryesore bashkimin e Kosovës me Shqipërinë.  Komiteti përbëhej kryesisht nga përfaqësues shqiptarë kosovarë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare .  Më 6 maj 1919, Komiteti bëri thirrje për një kryengritje të përgjithshme në Kosovë për të kundërshtuar inkorporimin e Kosovës në Jugosllavi, duke rezultuar në Lëvizjen Kaçake. Më të njohurit nga krerët kaçakë ishin Bajram Curri, Hasan Prishtina dhe Azem Galica . Komiteti lëshoi udhëzime të rrepta për kaçakët e tyre, duke i nxitur ata të përmbahen nga synimi, dëmtimi ose keqtrajtimi i sllavëve të paarmatosur dhe të përmbahen nga djegia e shtëpive ose kishave. Në vend të kësaj, kaçakët kishin në shënjestër ushtrinë jugosllave dhe ndërtesat administrative.  Autoritetet serbe i konsideruan ata thjesht si banditë dhe, si kundërpërgjigje ndaj rebelimit të tyre, u kundërpërgjigjën duke kryer operacione pa dallim kundër kaçakëve dhe popullatës civile.  

Zona Neutrale e Junikut u krijua në nëntor 1921 nga autoriteti i Lidhjes së Kombeve pas mosmarrëveshjeve të vazhdueshme kufitare midis Shqipërisë dhe Mbretërisë së Jugosllavisë, ndërhyrjes së shpeshtë ushtarake nga pala jugosllave që nga viti 1918 në palën shqiptare si dhe përleshjeve të vazhdueshme midis guerilja shqiptare dhe ushtria jugosllave.  Shumica e bandave kaçake u vendosën në Zonën Neutrale dhe disa nga figurat e tjera politike të përfshira në Komitetin e Kosovës, si Hasan Prishtina, gjithashtu u zhvendosën në Junik.  

Kaçakët ishin të shqetësuar kryesisht për vetëqeverisjen dhe ruajtjen e mënyrës së tyre tradicionale të jetesës. Kanuni - një grup kodesh tradicionale të së drejtës zakonore shqiptare - mbizotëroi si bazë legjislative e Zonës Neutrale të Junikut, e cila ishte një zonë thellësisht tradicionale dhe përbëhej nga udhëheqës të shumtë klanesh. Komiteti i Kosovës funksiononte më shumë si një lidhje me shtetin e Shqipërisë, ndërsa jeta e përditshme në Zonën Neutrale ndiqte zakonet më tradicionale. 

Në mars të vitit 1922, Bajram Curri, Hasan Prishtina dhe Elez Isufi kryesuan një përpjekje të pasuksesshme për të rrëzuar Zogun, i cili përfundimisht u bë Kryeministër i Shqipërisë më 2 dhjetor 1922. Grindjet e tij me krerët e shqiptarëve të Kosovës e bënë atë kundërshtar të ashpër të Lëvizjes Kaçake, e veçanërisht të Kosovës . Ardhja në pushtet e Zogut rezultoi në fundin e mbështetjes së qeverisë shqiptare për Kosovën dhe ai gradualisht vrau drejtuesit e Komitetit të Kosovës ose i dëboi ata në mërgim. 

Gjatë rrjedhës së Lëvizjes Kaçake, jugosllavët u përpoqën të qetësonin shqiptarët e Kosovës duke përdorur çetat e armatosura çetnike dhe kolonistët, por në fund të fundit, ishte presioni ndërkombëtar dhe mungesa e mbështetjes nga regjimi zogist i Shqipërisë ajo që e shkatërroi Lëvizjen Kaçake. 

Lëvizja Kaçake u mposht përfundimisht në vitin 1927. Udhëheqësit e rezistencës shqiptare ose ranë në betejë, si Azem Galica më 1924, ose u vranë dhe u vranë nga regjimi zogist i Shqipërisë, si Hasan Prishtina dhe Bajram Curri.  Disa të dhëna thonë se ndërmjet viteve 1912-1920, 150.000 shqiptarë u dëbuan nga Kosova nga serbët. Në korrik të vitit 1921, Komiteti i Kosovës regjistroi se serbët kishin vrarë 12.371 shqiptarë kosovarë dhe kishin burgosur mbi 22.000 të tjerë.    Më shumë se 6.000 shqiptarë (kryesisht civilë) u vranë nga forcat jugosllave vetëm në vitin 1919, të shoqëruar me shkatërrimin e 3.873 shtëpive dhe dëbimin e 30.000-40.000 shqiptarëve nga Kosova që u detyruan të iknin në Shqipëri.  
## Shih edhe 
* Arbëria e Vogël
* Historia e Kosovës

## Referime