Tutanhamuni

[parapamje|240px|[Maska e Tutanhamunit|Maska e artë e mbretit]]
**Tutanhamuni** ose **Tutankamuni** (; 1341-1323 para erës sonë) ishte faraon i dinastisë së 18-të që sundoi nga viti 1323 deri më 1332 para erës sonë (në kronologjinë egjiptiane), gjatë periudhës së Historisë së Egjiptit e njohur si Mbretëria e Re.

Emri i tij origjinal, Tutankhaten, do të thotë "imazhi i gjallë i Atenit", ndërsa Tutanhamuni do të thotë "imazhi i gjallë i Amunit". Në hieroglifët, emri Tutanhamun ishte shkruar në mënyrë tipike Amun-tut-ankh për shkak të një zakoni shkrues që vendosi një emër hyjnor në fillim të një fraze për të treguar nderimin e duhur.

Zbulimi i vitit 1922 nga Howard Carter i varrit gati të paprekur të Tutanhamunit, i financuar nga Lord Carnarvon, mori një mbulim shtypi në të gjithë botën. Ajo ngjalli një interes të përtërirë të publikut për Egjiptin e lashtë, për të cilin maska e Tutanhamunit, tani në Muzeun Egjiptian, mbetet një simbol popullor. Në shkurt të vitit 2010, testimi gjenetik konfirmoi se ai ishte djali i mumjes së gjetur në varrin KV55, për të cilin besohet nga disa të jetë Akhenaten. Nëna e tij ishte motra dhe gruaja e babait të tij, emri i të cilit nuk dihet, por eshtrat e së cilës identifikohen pozitivisht si mumja The Younger Lady e gjetur në KV35. Vdekjet e disa prej tyre të përfshirë në zbulimin e mumjes së Tutankhamun u janë atribuar popullarisht mallkimit të faraonëve.
Tutanhamuni  besohet që ka vdekur gjatë një beteje shumë larg dinastisë së tij me armikun kryesor të jugut.
Ekspertët sugjerojnë se ai nuk mund të dërgohej në shtëpinë e tij në kohë për tu balsamuar kështu që atë e balsamoi një person që nuk i kishte aftesitë e duhura. Kjo vërtetohet pasi në trupin e Tutanhamunit nuk u gjet zemra e tij,gjë e pazakontë pasi që egjiptianët e linin zemrën që të sigurohej që personi të lidhej sigurt me botën tjetër.

## Jeta 
Tutanhamuni ishte me siguri djali i Akhenaten (dikur Amenhotep IV) dhe një nga motrat ose kushërirat e Akhenaten. Si princ, ai njihej si Tutankhaten. Ai u ngjit në fron në vitin 1333 para erës sonë, në moshën nëntë ose dhjetë, duke marrë emrin e fronit Nebkheperure. Mëndesha e tij ishte një grua e quajtur Maia, e njohur nga varri i saj në Saqqara.

Kur u bë mbret, u martua me gjysmë-motrën e tij, Ankhesenpaaten, e cila më vonë e ndryshoi emrin në Ankhesenamun. Ata kishin dy vajza, dhe asnjëra prej të cilave nuk mbijetoi në foshnjë. Vajza e lindur në shtatzëninë 9 muajsh kishte spina bifida, skoliozë dhe deformim të Sprengel (një gjendje që ndikon në vendosjen e shpatullës.

### Sundimi 
Tutanhamuni u bë faraon kur ishte 9 vjeç dhe sundoi për dhjetë vite. Tutanhamuni është historikisht i rëndësishëm sepse mbretërimi i tij ishte afër apogjeut të Egjiptit si një fuqi botërore dhe sepse ai hodhi poshtë risitë radikale fetare të prezantuara nga paraardhësi dhe babai i tij, Akhenaten. Ndërsa Tutanhamuni filloi mbretërimin e tij kaq i ri, pasardhësi i tij vezir dhe eventual, Ay, ishte ndoshta duke marrë shumicën e vendimeve të rëndësishme politike gjatë mbretërimit të Tutanhamunit.

[parapamje|Tutanhamuni duke marrur lule nga [Ankhesenamun]]
Tutanhamuni ishte një nga pak mbretërit që u adhurua gjatë jetës së tij. Një stel i zbuluar në Karnak dhe kushtuar Amun-Ra dhe Tutanhamuni tregon që mbreti mund të apelohej në gjendjen e tij të hyjnizuar për falje dhe të lironte kërkuesin nga një sëmundje e shkaktuar nga mëkati. Tempujt e kultit të tij u ndërtuan aq larg sa në Kawa dhe Faras në Nubia. Titulli i motrës së nënmbretit të Kushit përfshinte një referencë për mbretin e hyjnizuar, tregues i universalitetit të kultit të tij.

Vendi ishte ekonomikisht i dobët dhe në trazira pas mbretërimit të Akhenaten. Marrëdhëniet diplomatike me mbretëritë e tjera ishin lënë pas dore, dhe Tutanhamuni u përpoq t'i rivendoste ato, veçanërisht me Mitanni. Provat e suksesit të tij sugjerohen nga dhuratat nga vende të ndryshme që gjenden në varrin e tij. Megjithë përpjekjet e tij për marrëdhënie të përmirësuara, betejat me Nubianët dhe Aziatikët u regjistruan në tempullin e tij të morgut në Thebë. Varri i tij përmbante armaturën e trupit, jashtëqitjet e palosshme të përshtatshme për fushatat ushtarake dhe harqet, dhe ai u stërvit me hark. Sidoqoftë, duke pasur parasysh aftësinë e tij rinore dhe fizike, e cila dukej se kërkonte përdorimin e një kallami për të ecur, shumica e historianëve spekulojnë se ai personalisht nuk merrte pjesë në këto beteja.

Si pjesë e restaurimit të tij, mbreti filloi projekte ndërtimi, veçanërisht në Karnak në Tebë, ku i kushtoi një tempull Amunit. Shumë monumente u ngritën dhe një mbishkrim në derën e varrit të tij deklaron se mbreti "kishte kaluar jetën e tij në krijimin e pamjeve të perëndive". Tani festoheshin përsëri festat tradicionale, përfshirë ato që kishin të bënin me Demi Apis, Horemakhet dhe Opet.

Duke pasur parasysh moshën e tij, mbreti ndoshta kishte këshilltarë shumë të fuqishëm, me sa duket përfshirë gjeneralin Horemheb (djali i mundshëm dhe trashëgimtari i vizieri i madh Ay) dhe Vizierin e Madh Ay (i cili pasoi Tutanhamun). Horemheb regjistron që mbreti e emëroi atë "zot të vendit" si princ trashëgues për të ruajtur ligjin. Ai gjithashtu vuri në dukje aftësinë e tij për të qetësuar mbretin e ri kur temperamenti i tij u ndez.

Në vitin e tretë të tij mbretëror, nën ndikimin e këshilltarëve të tij, Tutanhamun përmbysi disa ndryshime të bëra gjatë mbretërimit të babait të tij. Ai i dha fund adhurimit të perëndisë Aten dhe e riktheu zotin Amun në epërsi. Ndalimi i kultit të Amunit u hoq dhe privilegjet tradicionale iu rikthyen priftërisë së tij. Kryeqyteti u zhvendos përsëri në Tebë dhe qyteti i Akhetaten u braktis. Kjo është kur ai e ndryshoi emrin e tij në Tutanhamun, "Imazhi i gjallë i Amunit", duke forcuar restaurimin e Amunit. pak para vdekjes së tij, dhe se këmba ishte infektuar. Analiza e ADN-së e bërë në vitin 2010 tregoi praninë e malaries në sistemin e tij, duke çuar në besimin se një kombinim i malaries dhe sëmundjes Köhler II çoi në vdekjen e tij.

Në vitin 2005, hulumtimi duke përdorur skanime CT mbi mumjen zbuloi se ai nuk u vra nga një goditje në kokë. Imazhet e reja të CT zbuluan të meta të lindura, të cilat janë më të zakonshme tek fëmijët e incestit. Vëllezërit kanë më shumë të ngjarë të kalojnë në kopjet binjake të aleleve të dëmshme, kjo është arsyeja pse fëmijët e incestit më shpesh shfaqin defekte gjenetike. Dyshohet se ai gjithashtu kishte një qiellzë të copëtuar, një defekt tjetër të lindur.

Sëmundjet e tjera të Tutanhamunit përfshinin sindromën Marfan, sindromën e prapambetjes mendore të lidhur me X Wilson-Turner, sindromën Fröhlich (distrofinë adiposogjenitale), sindromën Klinefelter, sindromën e pandjeshmërisë androgjenike, sindromën e tepërt të aromatazës në lidhje me sindromën e kraniosynostozës sagittale, sindromën Antley-Bixler ose një nga variantet e saj, dhe epilepsia e lobit të përkohshëm.

Një ekip hulumtues nga Qendra Kombëtare e Kërkimit në Kajro kreu më tej skanime CT, analiza STR ka hedhur poshtë hipotezën e gjinekomastisë dhe kraniosynostozave (p.sh., sindromi Antley-Bixler) ose sindromi Marfan, por një akumulim i keqformimeve në familjen e Tutanhamunit ishte i dukshëm. Disa patologji përfshirë sëmundjen Köhler II u diagnostikuan në Tutankhamun; askush vetëm nuk do të shkaktonte vdekje. Testimi gjenetik për gjenet STEVOR, AMA1, ose MSP1 specifike për Plasmodium falciparum zbuloi indikacione të malaries tropica në 4 nënat, përfshirë këtu edhe Tutanhamunin. Për më tepër, ai vuajti nga kyfoskolioza e butë, pes planus (këmbët e sheshta), hipofalangizmi i këmbës së djathtë, nekroza e kockave të eshtrave metatarsal të dytë dhe të tretë të këmbës së majtë, malarisë dhe një frakture komplekse kockore të gjurit të djathtë, e cila ndodhi shpejt para vdekjes së tij.

## Origjina 
## Referime 
### Referime 
* 
* 
* Reeves, C. Nicholas. *The Complete Tutankhamun: The King, the Tomb, the Royal Treasure*. London: Thames & Hudson, 1 November 1990,  (hardcover)/ (paperback) Fully covers the complete contents of his tomb.
*