Paulo Freire

**Paulo Reglus Neves Freire** (19 shtator 1921 - 2 maj 1997) ishte një arsimtar dhe filozof brazilian, përfaqësuesi kryesor i pedagogjisë kritike. Ai njihet më së shumti për kryeveprën e tij me ndikim të konsiderueshëm *Pedagogjia e të shtypurve*, e cila përgjithësisht konsiderohet si njëra nga veprat themelorë të lëvizjes së pedagogjisë kritike.    

## Biografia 
Freire u lind më 19 shtator 1921 në një familje të klasës së mesme në Recife, kryeqyteti i shtetit verilindor brazilian të Pernambuco. Ai u njoh me varfërinë dhe urinë që në moshë të re si rezultat i Depresionit të Madh. Më 1931, familja e tij u transferua në qytetin më të përballueshëm të Jaboatão dos Guararapes, 18 km në perëndim të Recife. Babai i tij vdiq më 31 tetor 1934.  

Gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës jeta shoqërore e Freires sillej rreth lojës së futbollit me fëmijët e tjerë të varfër, nga të cilët ai pretendon se ka mësuar shumë gjëra të rëndësishme. Këto përvoja do të krijonin shqetësimet e tij për të varfërit dhe do të ndihmonin në ndërtimin e këndvështrimit të tij të veçantë pedagogjik dhe arsimor. Freire deklaroi se varfëria dhe uria ndikuan rëndë në aftësinë e tij për të mësuar. Këto përvoja ndikuan në vendimin e tij për t'ia kushtuar jetën e tij përmirësimit të jetës së të varfërve: "Nuk kuptoja asgjë për shkak të urisë sime. Nuk isha memec. Nuk ishte mungesa e interesit. Gjendja ime shoqërore nuk më lejoi të kisha një arsim. Përvoja më tregoi edhe një herë marrëdhënien midis klasës shoqërore dhe njohurive". Përfundimisht, fatkeqësitë e familjes së tij u tejkaluan dhe perspektiva e tij u përmirësua. 

Freire u regjistrua në shkollën e drejtësisë në Universitetin e Recifes në vitin 1943. Ai gjithashtu studioi filozofinë, më konkretisht fenomenologjinë dhe psikologjinë e gjuhës. Megjithëse u pranua në avokaturën ligjore, ai kurrë nuk e praktikoi avokatrën dhe në vend të kësaj punoi si mësues portugez i shkollës së mesme. Më 1944, ai u martua me Elza Maia Costa de Oliveira, një mësuese tjetër dhe që dy punuan së bashku në çështjet arsimore dhe patën pesë fëmijë. 

Në vitin 1946, Freire u emërua drejtor i Departamentit të Arsimit dhe Kulturës në Pernambuco. Duke punuar kryesisht midis të varfërve analfabetë, Freire filloi të zhvillojë një praktikë arsimore që do të kishte një ndikim në lëvizjen e teologjisë çlirimtare të viteve 1970. Në vitet 1940 në Brazil, shkrim-leximi ishte një kërkesë për të votuar në zgjedhjet presidenciale .   
parapamje| Paulo Freire, 1963.
Grushti shteti në Brazilin e vitit 1964 i dha fund përpjekjes së shkrim-leximit të Freire, pasi junta ushtarake në pushtet nuk e aprovoi atë. Freire u burgos më pas si tradhtar për 70 ditë. Pas një internimi të shkurtër në Bolivi, Freire punoi në Kili për pesë vjet për Lëvizjen e Reformës Agrare të Krishterë Demokratikë dhe Organizatën e Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë . Në vitin 1967, Freire botoi librin e tij të parë, *Edukimi si praktikë e lirisë* . Ai e vazhdoi atë me veprën e tij më të famshme, kryeveprën e tij *Pedagogjia e të shtypurve*, botuar për herë të parë në vitin 1968.  

Pas një pritje pozitive ndërkombëtare të veprës së tij, Freires iu ofrua pozita e profesorit vizitues në Universitetin e Harvardit në vitin 1969. Vitin tjetër, *Pedagogjia e të shtypurve* u botua në spanjisht dhe anglisht, duke zgjeruar shumë shtrirjen e saj. Për shkak të mosmarrëveshjeve politike midis Freire, një socialisti të krishterë dhe qeverive të njëpasnjëshme të krahut të djathtë autoritar të Brazilit, libri në Brazil nuk u botua deri në vitin 1974, kur, duke filluar me presidencën e Ernesto Geisel, junta ushtarake filloi një proces të ngadaltë dhe të kontrolluar të liberalizimit politik.     

Pas një viti në Kembrixh, Masaçusets, Freire u transferua në Gjenevë për të punuar si një këshilltar arsimi special në Këshillin Botëror të Kishave. Gjatë kësaj kohe Freire veproi si këshilltar për reformën në arsim në disa ish- koloni portugeze në Afrikë, veçanërisht Guinea-Bissau dhe Mozambik. 

Në vitin 1979, ai vizitoi për herë të parë Brazilin pas më shumë se një dekade mërgimi, duke u zhvendosur përfundimisht në vitin 1980. Freire u bashkua me Partinë e Punëtorëve (PT) në São Paulo duke vepruar si mbikëqyrës i projektit të arsimimit të të rriturve nga viti 1980 deri në vitin 1986. Kur Partia e Punëtorëve fitoi zgjedhjet për kryetar bashkie të São Paulo në vitin 1988, Freire u emërua sekretar komunal i arsimit. 

Freire vdiq nga dështimi i zemrës më 2 maj 1997 në São Paulo.  

### Çmime dhe nderime 
* Çmimi i Zhvillimit Ndërkombëtar King Baudouin 1980: Paulo Freire ishte personaliteti i parë që mori këtë çmim. Ai u propozua nga Dr. Mathew Zachariah, profesor i pedagogjisë në Universitetin e Calgaryt. 
* Çmimi për edukatorë të shquar të krishterë, së bashku me gruan e tij Elza 
* Çmimi i UNESCO-s për Arsimin për Paqe 1986 
* Doktoratë Nderi, Universiteti i Nebraskës në Omaha, 1996, së bashku me Augusto Boal, gjatë qëndrimit të tyre në Konferencën e Dytë të Teatrit dhe Pedagogjisë së të Shtypurve në Omaha. 
* Një shkollë e mesme e pavarur publike në Holyoke, Massachusetts është emëruar sipas Freires. Shkolla e Kartës për Drejtësi Sociale Paulo Freire fitoi miratimin e shtetit më 28 shkurt 2012 dhe ishte planifikuar të hapet në vjeshtën e vitit 2012.  
* Diplomë Nderi nga Universiteti i Claremontit, 1992 
* Doktoratë Nderi nga Universiteti i Hapur (Open University), 1973 
* Hall of Fame e Arsimit Ndërkombëtar dhe Arsimit për të Rriturit, 2008  
* Diplomë Nderi nga Universiteti i Illinoisit në Çikago, 1993.  

## Veprat 
Freire shkroi dhe bashkëshkroi mbi 20 libra mbi arsimin, pedagogjinë dhe temat tjera të ndërlidhura.  

* Freire, P. (1970a). *Pedagogjia e të shtypurve (Pedagogy of the Oppressed)*. New York, Continuum.
* Freire, P. (1970b). *Cultural action for freedom*. [Cambridge], Harvard Educational Review.
* Freire, P. (1973). *Education for critical consciousness*. New York, Seabury Press.
* Freire, P. (1975). *Conscientization*. Geneva, World Council of Churches.
* Freire, P. (1976). *Education, the practice of freedom*. London, Writers and Readers Publishing Cooperative.
* Freire, P. (1978). *Pedagogy in Process: The letters to Guinea-Bissau*. New York, A Continuum Book: The Seabury Press.
* Freire, P. (1985). *The politics of education: culture, power, and liberation*. South Hadley, Mass., Bergin & Garvey.
* Freire, P. and D.P. Macedo (1987). *Literacy: reading the word & the world*. South Hadley, Mass., Bergin & Garvey Publishers.
* Freire, P. and I. Shor (1987). *Freire for the classroom: a sourcebook for liberators teaching*.
* Freire, P. and H. Giroux & P. McLaren (1988). *Teachers as intellectuals: towards a critical pedagogy of learning*.
* Freire, P. and I. Shor (1988). *Cultural wars: School and society in the conservative restoration 1969–1984*.
* Freire, P. (1993). *Pedagogy of the Oppressed*. New York, Continuum.
* Freire, P. (1993). *Pedagogy of the city*. New York, Continuum.
* Faundez, Antonion, and Paulo Freire (1992). *Learning to Question: A Pedagogy of Liberation*. Trans. Tony Coates, New York, Continuum.
* Freire, P. and A.M.A. Freire (1994). *Pedagogy of Hope: Reliving Pedagogy of the Oppressed*. New York, Continuum.
* Freire, P. (1997). *Mentoring the mentor : a critical dialogue with Paulo Freire*. New York, P. Lang.
* Freire, P. and A.M.A. Freire (1997). *Pedagogy of the heart*. New York, Continuum.
* Freire, P. (1998). *Pedagogy of freedom: ethics, democracy and civic courage.* Lanham, Rowman & Littlefield Publishers.
* Freire, P. (1998). *Politics and education*. Los Angeles, UCLA Latin American Center Publications.
* Freire, P. (1998). *Teachers as cultural workers: letters to those who dare teach*. Boulder, Colo., Westview Press.

## Shih edhe 
* Arsimi
* Pedagogjia
* Arsimi i të rriturve
* Pedagogjia kritike
* Pedagogjia e të shtypurve

## Referime 
## Literatura 
* Mann, Bernhard, *The Pedagogical and Political Concepts of Mahatma Gandhi and Paulo Freire.* In: Claußen, B. (Ed.) International Studies in Political Socialization and ion. Bd. 8. Hamburg 1996.  ISBN;3-926952-97-0
* Aronowitz, Stanley (1993). Paulo Freire's radical democratic humanism. In P. McLaren & P. Leonard. (Eds.), *Paulo Freire: A critical encounter* (pp.&nbsp;9-)
* Kincheloe, Joe L. (2008). Critical Pedagogy. 2nd Ed. New York: Peter Lang.
* Coben, Diana (1998), *Radical heroes.* *Gramsci, Freire and the Politics of Adult Education,* New York: Garland Press.
* Darder, Antonia (2002), *Reinventing Paulo Freire: A Pedagogy of Love*, Boulder: Westview.
* Darder, Antonia (2015), *Freire & Education*, New York: Routledge.
* Darder, Antonia (2017), *Reinventing Paulo Freire: A Pedagogy of Love (2nd edition)*, New York: Routledge.
* Elias, John (1994), *Paulo Freire: Pedagogue of Liberation*, Florida: Krieger.
* Ernest, Paul; Greer, Brian; Sriraman,Bharath(eds.), "Critical Issues in Mathematics Education", *The Mathematics Enthusiast*: Monograph Series in Mathematics Education, Information Age Publishing; Charolotte, NC,  
* Freire, Nita. Vittoria, Paolo "Dialogue on Paulo Freire". Interamerican Journal of Education for Democracy.Vol. 1. no. 1 RIED-IJED, 2007.
* Freire, Paulo (1997) "Mentoring the mentor: a critical dialogue with Paulo Freire", *Counterpoints: Studies in the Postmodern Theory of Education,* Vol 60, 1997,  
* Gadotti, Moacir (1994), *Reading Paulo Freire.* *His Life and Work*, Albany: SUNY Press.
* Gibson, Rich (2004), "The Promethean Literacy." Unpublished dissertation online.
* Gottesman, Isaac (2016), *The Critical Turn in Education: From Marxist Critique to Poststructuralist Feminism to Critical Theories of Race*, New York: Routledge.
* Kirkendall, Andrew J (2014) *Paulo Freire and the Cold War Politics of Literacy*, Chapel Hill: University of North Carolina Press.  ISBN 978-1-4696-2224-8
* McLaren, Peter (2000) *Che Guevara, Paulo Freire and the Pedagogy of Revolution*, Maryland: Rowman & Littlefield.
* McLaren, Peter and Leonard, Peter (eds.) (1993), *Paulo Freire: A Critical Encounter*, London and New York: Routledge.
* McLaren, Peter and Lankshear, Colin (eds.) (1994), *Politics of Liberation.* *Paths from Freire*, London and New York: Routledge.
* Mayo, Peter (1999), *Gramsci, Freire and Adult Education.* *Possibilities for Transformative Action*, London and New York: Zed Books.
* Mayo, Peter (2004, 2008), *Liberating Praxis.* ''Paulo Freire's Legacy for Radical Education and Politics*, Westport, Connecticut: Praeger; Rotterdam and Taipei: Sense.
* Morrow, Raymond A. and Torres, Carlos .A. (2002), *Reading Freire and Habermas.* *Critical pedagogy and Transformative Social Change'', New York and London: Teachers College Press.
* O'Cadiz, Maria del Pilar, Wong, Pia L. and Torres, Carlos A. (1997), *Education and Democracy.* *Paulo Freire, Social Movements and Educational Reform in São Paulo*, Boulder: Westview Press.
* Roberts, Peter (2000), *Education, Literacy, and Humanization Exploring the Work of Paulo Freire*, Westport, Connecticut: Bergin & Garvey.
* Rossatto, Cesar A. (2005), ''Engaging Paulo Freire's Pedagogy Of Possibility: From Blind To Transformative Optimism*, Lanham: Rowman & Littlefield.
* Schugurensky, Daniel (2011). Paulo Freire. London: Continuum.
* Sriraman, Bharath (2007), *On the origins of social justice: Darwin, Freire, Marx and Vivekananda*, The Montana Mathematics Enthusiast, Monograph 1, pp.&nbsp;1–6, University of Montana Press.
* Taylor, Paul V. (1993), *The Texts of Paulo Freire*, Buckingham: Open University Press.
* Torres, Carlos A and Noguera, Pedro (eds.) (2008), *Social Justice Education For Teachers.* *Paulo Freire and the Possible Dream*, Rotterdam and Taipei: Sense.
* Torres, Carlos A (2014). *First Freire: Early writings in Social Justice Education''. New York: Teachers College.
* Vittoria, Paolo (2016), "Narrating Paulo Freire. Toward a pedagogy of dialogue". London: IEPS publisher.