Anadolli

parapamje|Harta e Anadollit
**Anadolli** apo **Azia e Vogël**, është një gadishull i madh në Azinë Perëndimore dhe shtrirja më perëndimore e kontinentit aziatik. Ajo përbën pjesën më të madhe të Turqisë së sotme. Rajoni kufizohet nga ngushticat turke në veriperëndim, Deti i Zi në veri, malësitë armene në lindje, Deti Mesdhe në jug dhe Deti Egje në perëndim. Deti Marmara formon një lidhje midis detit të Zi dhe Egjeut përmes ngushticës së Bosforit dhe Dardanelit dhe ndan Anadollin nga Trakia në Gadishullin Ballkanik të Evropës Juglindore.

Kufiri lindor i Anadollit është mbajtur si një vijë midis Gjirit të Aleksandretës dhe Detit të Zi, i kufizuar nga Malësitë Armene në lindje dhe Mesopotamia në juglindje. Sipas këtij përkufizimi, Anadolli përfshin afërsisht dy të tretat perëndimore të pjesës aziatike të Turqisë. Sot, Anadolli ndonjëherë konsiderohet të jetë sinonim i Turqisë aziatike, duke përfshirë kështu pjesën perëndimore të malësive armene dhe Mesopotamisë veriore; kufijtë e saj lindorë dhe jugorë janë të njëtrajtshëm me kufijtë e Turqisë.

## Etimologjia 
Emri *Anadollia* rrjedh nga fjala greke Ἀνατολή (*Anatolḗ*) që do të thotë "Lindja" dhe që përcakton (nga këndvështrimi grek) rajonet lindore në përgjithësi.

Vetëm pas humbjes së rajoneve të tjera lindore gjatë shekullit të 7-të dhe zvogëlimit të domeneve lindore bizantine në Azinë e Vogël, ai rajon u bë e vetmja pjesë e mbetur e Lindjes Bizantine, dhe kështu zakonisht quhet (në greqisht) si Lindore (Ανατολής / *Anatolian*) pjesë e Perandorisë. Në të njëjtën kohë, u krijua Tema Anadolliane (Ἀνατολικὸν θέμα / "Tema lindore"), si një provincë (temë) që mbulonte pjesët perëndimore dhe qendrore të Rajonit të sotëm të Anadollit Qendrore të Turqisë, me qendër rreth Ikoniumit, por sundonte nga qyteti i Amoriumit.

## Gjeografia 
Tradicionalisht, Anadolli konsiderohet se shtrihet në lindje deri në një vijë të pacaktuar që shkon nga Gjiri i Aleksandretës deri në Detin e Zi, e njëjtë me Rrafshnaltën e Anadollit. Ky përkufizim gjeografik tradicional përdoret, për shembull, në botimin e fundit të *Fjalorit Gjeografik Merriam-Webster*. Sipas këtij përkufizimi, Anadolli kufizohet në lindje nga Malësia Armene, dhe Eufrati përpara atij lumi përkulet në juglindje për të hyrë në Mesopotami (Kurdistan).

Mali më i lartë në Rajonin e Anadollit Lindor (gjithashtu maja më e lartë në malësitë armene) është mali Ararat (5123 m). Lumenjtë Eufrat, Araxes, Karasu dhe Murat lidhin malësitë armene me Kaukazin e Jugut dhe Luginën e Eufratit të Epërm. Së bashku me Çoruh, këta lumenj janë më të gjatët në Rajonin e Anadollit Lindor.

## Historia 
### Periudha osmane 
[parapamje|Arkitektura civile e [Safranbolu është një shembull i Arkitekturës osmane]]
Midis udhëheqësve turq, osmanët u shfaqën si fuqi e madhe nën Osmanin I dhe djalin e tij Orhani I. Bejllëku selxhuk anadollian u zhytën në mënyrë të njëpasnjëshme nga Perandoria Osmane në rritje gjatë shekullit të 15-të. Nuk është kuptuar mirë se si Osmanlı, ose turqit osmanë, arritën të dominojnë fqinjët e tyre, pasi historia e Anadollit mesjetar është ende pak e njohur. Osmanët përfunduan pushtimin e gadishullit në vitin 1517 me marrjen e Halikarnasit (Bodrumi i sotëm) nga Kalorësit e Shën Gjonit. Pas gjenocidit armen, Armenia Perëndimore u riemërua Rajoni i Anadollit Lindor nga qeveria e sapokrijuar turke.

### Periudha republikane 
Në vitin 1941, me Kongresin e Parë të Gjeografisë, i cili e ndau Turqinë në shtatë rajone gjeografike bazuar në ndryshimet në klimë dhe peizazh, provincat lindore të Turqisë u vendosën në Rajonin e Anadollit Lindor, që korrespondon kryesisht me rajonin historik të Armenisë Perëndimore. emërtuar si e tillë pas ndarjes së Armenisë së Madhe midis Perandorisë Romake/Bizantine (Armenia Perëndimore) dhe Persisë Sasanide (Armenia Lindore) në vitin 387 e.r. Vazken Davidian e quan përdorimin e zgjeruar të "Anadollit" për të aplikuar në territorin në Turqinë lindore që më parë quhej Armenia (e cila kishte një popullsi të konsiderueshme armene përpara gjenocidit armen) një "imponim ahistorik" dhe vëren se një numër në rritje i letërsisë është e pakëndshme me referimin e Lindjes osmane si "Anadolli Lindor".

## Referime