Kryengritja në Mal të Zi (1941)

parapamje|Partizanët para Betejës së Plevlës
**Kryengritja në Mal të Zi** e njohur zakonisht si **Kryengritja e 13 korrikut** ishte një kryengritje kundër forcave pushtuese italiane në Mal të Zi e inicuar nga Partia Komuniste e Jugosllavisë më 13 korrik 1941. Kryengritja u shtyp brenda gjashtë javësh, por vazhdoi me një intensitet shumë më të ulët deri në Betejën e Plevles më 1 dhjetor 1941. Kryengritësit udhëhiqeshin nga një kombinim i komunistëve dhe ish oficerëve të Ushtrisë Mbretërore Jugosllave nga Mali i Zi. Disa nga oficerët ishin liruar së fundi nga kampet e të burgosurve të luftës pas kapjes së tyre gjatë pushtimit të Jugosllavisë. Komunistët drejtuan organizatën dhe siguruan komisarë politikë, ndërsa forcat ushtarake kryengritëse drejtoheshin nga ish oficerë. I gjithë kombi hodhi poshtë pozicionin e privilegjuar të ofruar nga pushtuesit e tij, hodhi poshtë kapitullimin për të luftuar për Jugosllavinë, së bashku me "Rusinë" (kryengritësit nacionalistë e perceptuan Bashkimin Sovjetik si Rusi në fillim të kryengritjes).

## Përmbledhje 
[djathtas|parapamje|253x253px| [Milovan Djilas|Milovan Đilas]]
djathtas|parapamje|237x237px| Gjenerali Alessandro Pirzio Biroli besonte se e vetmja gjë që njohu mentaliteti ballkanik ishte forca.
Brenda tre javësh nga fillimi i kryengritjes, kryengritësit arritën të pushtonin pothuajse të gjithë territorin e Malit të Zi.   Trupat italiane u detyruan të tërhiqen në bastionet e tyre në Plevla, Nikshiq, Cetinje dhe Podgoricë. Komandantët kryesorë të kryengritësve ishin ish oficerët kolonel Bajo Stanishiq  dhe major Gjorgjije Lashiq,  me kapiten Pavle Gjurishiq që u shfaq si një nga udhëheqësit kryesorë pasi u dallua gjatë sulmit të suksesshëm që ai drejtoi në Beranë përkrah forcave komuniste.

Kundërofensiva nga më shumë se 70,000 trupa italiane, e komanduar nga gjenerali Alessandro Pirzio Biroli, u ndihmua nga milicia myslimane e Sanxhakut nën Osman Rastoderin dhe forcat e parregullta shqiptare (Vulnetari nën fashistin Prek Cali dhe njësi ushtarake Skanderbeg) nga zonat kufitare midis Malit të Zi dhe Shqipërisë, dhe e shtypi kryengritjen brenda gjashtë javësh. Ish oficerët dhe komunistët e Ushtrisë Mbretërore Jugosllave ishin në mosmarrëveshje mbi strategjinë e kryengritësve. Nacionalistët donin të mbronin fshatrat malore nëse sulmoheshin. Komunistët nuk u pajtuan dhe organizuan një luftë frontale kundër forcave italiane në të cilën forcat rebele u mundën. Ndërmjet kryengritësve ndodhi një përçarje për shkak të disfatave të tyre që u shkaktuan nga italianët dhe për shkak se disa nga kryengritësit e kuptuan se kryengritja drejtohej nga komunistët. Josip Broz Tito e shkarkoi Millovan Gjillasin nga komanda e forcave partizane në Mal të Zi për shkak të gabimeve të tij gjatë kryengritjes, veçanërisht sepse Gjilas zgjodhi një luftë frontale në vend të taktikave guerile kundër forcave italiane dhe për shkak të " Gabimeve të majta". Pas disfatës së madhe të 1 dhjetorit 1941 gjatë sulmit të pasuksesshëm të forcave komuniste në garnizonin italian në Plevla, shumë ushtarë dezertuan nga forcat partizane dhe u bashkuan me çetnikët antikomunistë. Pas kësaj disfate, komunistët terrorizuan njerëzit që i perceptonin si armiq të tyre, gjë që antagoniste shumë në Mal të Zi.

Humbja e forcave komuniste gjatë Betejës së Plevlës, e kombinuar me politikën e terrorit që ata ndoqën, ishin arsyet kryesore për zgjerimin e konfliktit midis kryengritësve komunistë dhe nacionalistë në Mal të Zi pas kryengritjes. Në gjysmën e dytë të dhjetorit 1941, oficerët ushtarakë nacionalistë Gjurishiq dhe Lashiq filluan një mobilizim të njësive të armatosura të ndara nga partizanët.

Në fillim të marsit 1942, Gjurishiq rregulloi një nga marrëveshjet e para të bashkëpunimit midis italianëve dhe çetnikëve. Kjo marrëveshje ishte midis Gjurishiqit dhe Pirzio-Birolit dhe lidhej me zonën e operacioneve të Divizionit të 19-të të Këmbësorisë  . Në maj 1942, Gjurishiq sulmoi dhe mundi çetën e fundit të rëndësishme partizane në Mal të Zi. Bazuar në marrëveshjet e nënshkruara nga italianët me Gjurishiqin dhe udhëheqësit e tjerë çetnikë, pushtimi italian në Mal të Zi më pas u reduktua në qytete, ndërsa çetnikët mbetën nën kontrollin e pjesës tjetër të territorit të Malit të Zi. Në tremujorin e dytë të vitit 1942, një ofensivë e përbashkët italo-çetnike rezultoi në tërheqjen e forcave partizane të mbetura nga Mali i Zi.

## Shih edhe 
* Mali i Zi
* Lufta e Dytë Botërore
* Dita e Shtetit (Mali i Zi)

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime