Sabri Hamiti

**Sabri Hamiti** (Dumnicë, 10 maj 1950) është shkrimtar, studiues, profesor letërsie dhe akademik shqiptar nga Kosova.

## Jetëshkrimi 
Sabri Hamiti lindi më 10 maj 1950 në Dumnicë, Podujevë, nga baba Hamit Hamiti dhe nana Mehreme Duriqi. U rrit në familje bashkë me tri motra e dy vëllezër. 1957 Hyri në shkollën fillore në vendlindje. 1968 Mbaroi gjimnazin në Podujevë dhe u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Nisi botimet letrare në Bota e re e në gazeta e revista të tjera. Mori pjesë në demonstratat e studentëve në Prishtinë. I ndjekur nga policia, disa muaj jetoi duke u fshehur te të dashurit e tij. 1972 U diplomua shkëlqyeshëm në Universitetin e Prishtinës, në gjuhë e në letërsi shqipe. Botoi veprën e parë letrare te Rilindja e Prishtinës. Regjistroi studimet pasuniversitare me temë “*Poetika e re shqipe*” në Universitetin e Sorbonës në Paris, mirëpo për mungesë parash u kthye në Prishtinë. 1973 U martua me Kumrije Rugovën, moshatare dhe mike e studimeve. Hyri në punë në shtëpinë botuese Rilindja të Prishtinës. Nisi studimet pasuniversitare në Fakultetin Filozofik të Zagrebit, të cilat i kreu pas dy vitesh. 1980 Për një vit akademik u specializua për teorinë e formave letrare në École des Hautes Études en Sciences Sociales, në Paris. Mori Diplomën e Shkallës së Lartë për letërsi frënge e qytetërim frëng në Universitetin e Sorbonës në Paris. 1987 U doktorua me temë nga letërsia bashkëkohore shqipe në Universitetin e Prishtinës. 1989 Hyri në lëvizjen për Pavarësinë e Kosovës, të prirë nga Ibrahim Rugova, mik i tij i studimeve. Më vonë, shtatë herë me radhë (1992, 1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2014) u zgjodh deputet në Kuvendin e Kosovës, ndërsa nga viti 2006 është anëtar i Kryesisë së Kuvendit. 1993 U zgjodh profesor i letërsisë shqipe në Universitetin e Prishtinës. Po ashtu është ligjërues në studimet postdiplomike të letërsisë. 1995 Si anëtar i Komisionit Kombëtar punoi për njësimin e programeve shkollore të lëndëve nacionale dhe për hartimin e teksteve të përbashkëta për të gjitha shkollat shqipe. Më 24 shtator 1998 persona të panjohur të Sigurimit të fshehtë serb i bënë atentat në shkallët e banesës së tij në Dardani të Prishtinës. U shpëtua nga mjekët shqiptarë me ndihmën e Zotit. 2000 U zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë të Shkencave e Arteve të Kosovës. 2008 U zgjodh anëtar i rregullt i Akademisë të Shkencave e Arteve të Kosovës. 2023 U zgjodh anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.
2025 U nderua me titullin *Doctor Honoris Causa* nga Universiteti i Tiranës. 

Sabri Hamiti jeton dhe punon në Prishtinë.

## Mbi veprën letrare
Shqiptimi poetik si rebelim tematik e gjuhësor kundrejt letërsisë pararendëse shfaqet me figura të forta si *Njeriu vdes i ri*, madje në trajtë titulli. Më tutje kërkimi si vetënjohje, duke krijuar variantet e Narcisit modern, si figurë themelore e letërsisë në shkallën e parë të shkrimit. Edhe më tutje figurat e kujtimeve personale, të shtrira në kohë dhe në botën e të tjerëve, që presin me thikën e harrimit; dhe ritëm, rimë, muzikë.

*"Trungu ilir"*, figurë kryesore e identitetit e sprovuar në *Kohën moderne* të rrethanave. *Trungu ilir*, një libër kult, i dramatizuar në teatër dhe shfaqje e ndaluar nga censura. *"Leja e njohtimit", 1985*, libër binjak me të parin, kërkim i identitetit të rrezikuar nga jashtë, duke përfshirë një referencë të largët me fantazinë apo utopinë negative të Oruelit në 1984. Kujtimet e të ndodhurave i mbledh poema dramatike "*Kutia e zezë"*.

*"Kaosmos"*, shenjë a thirrje për frikën e torturën sistemore që prek individualitetin e universalitetin e njeriut. Dramatika e marshit barbar në ardhje e në shkuarje, ashtu dhe bukuria e jetës në rendin e përmbysur: *parajsa*, *purgatori*, *ferri*. Mandej *"ABC"* si katalog i dhembjeve etnike, me figurat që si shpërthyes të mprehtë prekin në kohë e në hapësirë. *Melankolia*, së fundi është gjendje e figurë për pasojat që ka bota e ndjesive e kaluar nëpër botën e egërsive.

Romani i rinisë "*Njëqind vjet vetmi*" shtreson psikologjinë e vetmitarit që rritet ndërmjet mungesave e pengesave. Aty është jeta e tre brezave që i ngjajnë kaq shumë njëri tjetrit. Vetmia është shekullore: *njëqind vjet*, por kjo është figurë e pambarimit. Referenca reale shkon nga Lidhja e Prizrenit e këndej. Po shkrimi ndjek logjikën e vet, që nga legjenda e përralla për të përfunduar në një epilog baladik të njohjes dhe të vetënjohjes shqiptare.

*"Futa"* e "*Misioni"*, dy tekste dramatike që lidhen fort me ndodhjet në Kosovë në deceniet e fundit të shekullit XX. Një shkrim i rrezikshëm dhe i rrezikuar, që universalen don ta provojë me realen: situata për t’u identifikuar. Dy heronjtë tragjikë të dramave japin tipa të ndryshëm heronjsh shqiptarë: një herë hero i mashtruar, herën tjetër hero i flijuar. Dhe këtu mbetet të rindërtohet heroi veprues, si vizion apo si realitet i vendit, që do ta përmbyllë skemën e heronjve shqiptarë.

*"Sprovat për një poetikë"*, një trajtim e kërkim teorik i letërsisë shqipe i të gjitha periudhave, shfaqet që nga libri i parë *"Variante"* deri te libri i fundit *"Bioletra"*, për të krijuar një sistematikë të kërkimit e një sistem të të menduarit. Pra, letërsia *a priori* e kritika *a posteriori*. Nga poetika e autorëve te poetika e periudhave dhe tutje te poetika e letërsisë shqipe. Dhe në fund të fundit poetika personale në "*Bioletra"*, e shfaqur si një teori e *shkrimit* dhe e *leximit* letrar.

Dy periudha të letërsisë shqipe: *letërsia filobiblike* dhe *letërsia romantike* rrokin katër shekujt e parë të kësaj letërsie. E para duke pasur karakteristikë zotëruese parashkrimin biblik, kurse e dyta duke e pasur për bazë temën e zgjimit nacional ashtu dhe shpërthimet individuale romantike. Të dyja të lexuara nëpërmjet autorëve më të mëdhenj. E para me Buzukun, Budin, Bogdanin e Varibobën, e dyta nëpërmjet De Radës, Naimit, Serembes, Pashko Vasës, Samiut, Mjedjes, Çajupit. Vetëdija për dy doktrina letrare.

Letërsia e gjysmës së parë të shekullit XX, e shfaqur më parë si letërsi e modelit kritik, përballë modelit himnizues romantik. E vijuar me letërsinë moderne që zbulon e shfaq poetika e individualitete të fuqishme letrare. Zhvillim i hovshëm i të gjitha gjinive letrare duke krijuar një ambient e një vetëdije ku krijohet dialogu i çuditshëm ndërmjet autorëve të mëdhenj, si Faik Konica, Gjergj Fishta e Fan S. Noli në një anë dhe Lasgush Poradeci, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli e Migjeni në anën tjetër.

Interpretimi i veprave të zgjedhura të autorëve të zgjedhur të letërsisë bashkëkohore. Shkrim i një dialogu të mbrendshëm letrar, në të cilin autorët e veprat e zgjedhin lexuesin-interpretuesin po aq sa ai i zgjedh këto. Kjo dëshmon më tepër një *sistematikë* të shkrimit e të leximit sesa një sistem. Pra, loja e përhershme e kërkimit është që autorët, krijuesi e interpretuesi, t’i shfaqen të hapur njëri-tjetrit, për të gjetur bashkërisht universalen letrare në trajtë të poetikës.

Katër monografi letrare për autorët e njohur të letërsisë bashkëkohore shqipe: dy të hullisë së shkrimit tradicional, një e nismës moderne e një e shkrimit modern. Njëri i futur në kodifikimin moral dhe i rebeluar fort (Hivzi Sylejmani), tjetri i bërë popullor nëpërmjet humanitetit e moralitetit të letërsisë (Nazmi Rrahmani); një poet i nemun e i ndjekur nga talenti i vet (Bilal Xhaferri) dhe autori emblematik i letërsisë moderne shqipe në gjysmën e dytë të shekullit XX (Anton Pashku).

*"Sympathia: testamente për Urtakun"* (2004), përmbledhje poetike me frymë personale e metafizike përnjëherësh, e lidhur pandërmjetshëm me "*Melankolinë"* (1999) e vitit të tmerrit e të mrekullisë për shkrimtarin e Kosovën, poezi e elementaritetit fizik e shpirtëror që dëfton frymë bashkëndjenje (sympathia e titullit). Librat sistematizues për fenomene letrare e kufitare me letërsinë: "*Bioletra"* (2000), "*Tematologjia"* (2005) dhe "*Albanizma"* (2009) bëjnë trininë "*Poetika shqipe"*, siç është quajtur në një botim tërësor të triave në vitin 2010. Studimi i temave, shkollave, kodeve, ligjërimeve, formave, figurave e shkallëve të letërsisë evoluon në një poetikë historike të shqipes. "*Utopia letrare"* (2013) studion veprat përfaqësuese utopike dhe distopike shqiptare në përqasje me letërsinë e përgjithshme utopike dhe distopike, prej traktateve sociale te letërsia fiksionale, një vepër e re në ngrehinën poetiko-historiko-letrare shqipe në përthyerje me veten dhe me botën perëndimore, në gjirin e të cilës ka lindur dhe gjallon. Librat monografikë për dy figura të mëdha kombëtare, shkrimtarë e misionarë: "*Presidenti Ibrahim Rugova: Memento për Rugovën"* (2007) dhe "*Zef Pllumi"* (2013) për Rugovën shkrimtar, prijës politik e njeri dhe Pllumin, misionarin e besimit me rrnue për me tregue, që bëhet besim letrar. "*Ndre Mjedja"* (2016) përvijon portretin letrar të shkrimtarit të madh në 150-vjetorin e lindjes, i cili kaloi nëpër tri formacione stilistike letrare për të mbetur përgjithmonë liriku klasik i shqipes.

## Veprat letrare 
### Poezi 
parapamje|Ballina e librit *Litota*

* Njeriu vdes i ri, 
* Faqe e fund, 
* Thikë harrimi, 
* Trungu ilir, 
* Leja e njohtimit 1985, 
* Lind një fjalë, përzgjedhje, 
* Kaosmos, 
* ABC, Albetare për fëmijë të rritur, 
* Melankolia, 
* Sympathia, 
* Lulet e egra, 
* Litota, 
* Kukuta e Sokratit, 
* Prishtina mon amour,  

### Roman 
* Njëqind vjet vetmi (Sabri Hamiti), 

### Drama 
* Futa, 
* Misioni, 
* Pasioni, 
* Maja, 

### Kritikë/Eseistikë/Studime 
parapamje|Ballina e librit *Lasgushi qindvjeçar*
* Variante, 
* Teksti i dramatizuar, 
* Kritika letrare, 
* A-ZH, Romanet e Nazmi Rrahmanit, 
* Arti i leximit, 
* Njeriu kryengritës, 
* Vetëdija letrare, 
* Faik Konica: jam unë, 
* Tema shqiptare, 
* Poeti i nemun Bilal Xhaferri, 
* Letra shqipe, 
* Lasgushi qindvjeçar, 
* Bioletra, 
* Studime letrare, 
* Shkollat letrare shqipe, 
* Tematologjia, 
* Presidenti Ibrahim Rugova (Memento për Rugovën), 
* Letërsia moderne, Tiranë, 
* Albanizma, 
* Poetika shqipe, 
* Utopia letrare, 
* Zef Pllumi, 
* Ndre Mjedja, 
* Anton Pashku, 
* Testamenti, studime, ese, 
* Át Gjergj Fishta, Botime Françeskane, Shkodër, 
* Naim Frashëri, 
* Enigma e poezisë, 
* Stilografia, 
* Kanoni - Ese për letërsinë shqipe, 

## Tekste shkollore 
* Letërsia e vjetër shqipe, ,
* Letërsia moderne shqipe, ,
* Letërsia romantike shqiptare, 

## Vepra komplete,  
parapamje|Ballina e një vepre të kompletit
* Vëllimi i parë: *Poezi*
* Vëllimi i dytë: *Poezi*
* Vëllimi i tretë: *Poezi*
* Vëllimi i katërt: *Roman*
* Vëllimi i pestë: *Drama*
* Vëllimi i gjashtë: *Kritika letrare*
* Vëllimi i shtatë: *Letërsia filobiblike, Letërsia romantike*
* Vëllimi i tetë: *Letërsia moderne*
* Vëllimi i nëntë: *Letërsia bashkëkohore*
* Vëllimi i dhjetë: *Letërsia bashkëkohore*

## Libra të Sabri Hamitit në gjuhë të huaja
Në gjuhë të huaja

* Nož zaborava, 1976 
* Lična karta, 1990 
* Albanian Literary Schools, 2004 
* Les ecoles litteraires albanaises, 2004 
* Dialogue des chasseurs barbares, 2005 
* La Mission, 2007 
* Passion, 2023
* The Literary Canon, 2025

## Studime për veprën e Sabri Hamitit 
* Dr. Ibrahim Rugova "Sistemi poetik i Sabri Hamitit", Tiranë, 2013.
* Dr. Nysret Krasniqi "Sabri Hamiti", Prishtinë, 2011.
* Muhamed Çitaku "Strategjitë e rrëfimit: romani *Njëqind vjet vetmi* i Sabri Hamitit", Prishtinë, 2010.
* Munish Hyseni "Sabri Hamiti - Bibliografi (1967-2015), Prishtinë, 2015.
* Alban Nuredini *Sistemi poetik i Lasgush Poradecit dhe Sabri Hamitit, Prishtinë, 2015.
* *Liber Amicorum* për Sabri Hamitin - botuar në 70-vjetorin e lindjes së shkrimtarit, Prishtinë 2020.
* Alban Nuredini *Sabri Hamitit the Poet&Thinker*, (poezi të përkthyera në anglisht), Prishtinë, 2022.
* Agnesa Beqiri *Proza moderne shqipe - Koliqi, Pashku, Hamiti*, Prishtinë, 2024.

## Tekste të Sabri Hamitit 
### Në gjuhën shqipe 
**Sabri Hamiti: Shkollat letrare shqipe
**Sabri Hamiti: Monumentet e kulturës së identitetit shqiptar
**Sabri Hamiti: Fraza e pambaruar
**Sabri Hamiti: Njeriu meditant, njeriu militant

### Në gjuhë të huaja
**Sabri Hamiti: Albanian literary schools (Përkthyer nga Dr. Muhamet Hamiti)
**Sabri Hamiti: Les écoles littéraires albanaises  (Përkthyer nga Dr. Halit Halimi)
**Poezi të Sabri Hamitit në anglishte (Përkthyer nga Dr. Robert Elsie)

## Mirënjohjet shtetërore
parapamje|Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"
* Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit, 2003
* Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu", 2010

## Shpërblimet letrare
* Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik *Thikë harrimi*, 1975 
* Shpërblimi vjetor për librin më të mirë të autorëve të rinj në ish-Jugosllavi, për romanin *Njëqind vjet vetmi*, 1976 
* Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik *Trungu ilir*, 1979 
* Shpërblimi i "Rilindjes" për libër të vitit, *Trungu ilir*, 1979 
* Shpërblimi i "Rilindjes" për libër të vitit, *Vetëdija letrare*, 1989 
* Shpërblimi i "Rilindjes" për libër të vitit, *Kaosmos*, 1990 
* Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik *ABC*, 1994 
* Shpërblimi "Naim Frashëri" për librin më të mirë shkollor të vitit për librin *Letërsia shqipe*, Libri Shkollor, 1995 
* Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik *Melankolia*, 1999 
* Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK), shpërblimi i vitit për librin poetik *Sympathia*, 2004 
* Penda e Argjendtë për librin më të mirë kritik në botimet shqiptare për librin *Tematologjia''; akorduar nga Ministria e Kulturës e Shqipërisë, 2006
* Çmimi kombëtar "Azem Shkreli", për veprën jetësore në fushën e letërsisë nga Ministria e Kulturës e Kosovës, 2010
* Çmimi i Madh për Letërsinë për vitin 2010 nga Ministria e Kulturës e Shqipërisë për veprën letrare "Poetika shqipe"
* Çmimi për veprën më të mirë studimore për librin "Zef Pllumi", Panairi i 16-të i Librit, Tiranë, 2013
* “Çmimi Special” për kontributin kulmor për letërsinë dhe kulturën shqipe i Akademisë Kult, 2014
* Çmimi Kombëtar "Àt Zef Pllumi" për Monografi, Lezhë 2019
* "Çmimi i karrierës" për kontributin në fushën e kulturës dhe letërsisë shqipe, Lezhë, 2023
* Çmimi "Jakov Xoxa" për librin studimor 'Stilografia', 2023

## Literatura 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* Dr. Ibrahim Rugova: Përurimi i veprës së madhe të Sabri Hamitit
*Prof. dr. Ali Aliu: Revolta ëndërrimtare
*Prof. dr. Zejnullah Rrahmani: Lexuesi duhet të mësojë notin për ta ndier shijen e paanësisë së detit të poezisë së Sabriut
*Dr. Kujtim M. Shala: Sprova për një Poetikë
*Dr. Kujtim M. Shala: TEMATOLOGJIA: THEMA E LOGOS
*Drama "Misioni" e Sabri Hamitit në frëngjisht