Urbanistika e Tiranës

**Urbanistika e Tiranës** quhet i gjithë mjedisi i ndërtuar i qytetit.

## Historia 
Në shekujt e parë të erës sonë, zona e sotme e Tiranës ka pasur një qendër fshatare, siç dëshmon Mozaiku i Tiranës. Qendra më pas u kthye në një vilë fshatare në shekullin e tretë. 

Tirana u themelua në një zonë fushore midis dy lumenjve që përdoreshin për furnizim me ujë të pijshëm: lumi Tirana dhe përroi Lana. 

### Planet rregulluese 
#### Plani i parë rregullues 1923 
Pas caktimit të Tiranës si kryeqytet (i përkohshëm) i Shqipërisë u projektua plani i parë rregullues nga arkitektë e inxhinierë austriakë.
parapamje|Plani i vitit 1925

#### Plani i dytë rregullues 1925 
Në fillim të vitit 1925, u vendos që Tirana të jetë kryeqyteti i përhershëm. Plani i dytë rregullues u projektua nga arkitekti italian Armando Brasini me objektiv krijimin e një "ishulli" të ri urban të shkëputur nga qyteti ekzistues në jug-përendimin e tij. Nga ky plan u realizua vetëm bulevardi i gjerë nga Sheshi Skënderbej drejt veriut, duke shembur shtëpitë në gjurmën e saj.

#### Plani i tretë rregullues 1928 
Plani i tretë u projekuta nga arkitekti austriak Wolfgang Köhler (Hans Köhler?). Plani kishte qëllim zgjerimin dhe zgjatimin e rrugëve kryesore dhe zhvillimin e qytetit të rij përkundrejt atij të vjetër.

#### Plani rregullues 1929 
Plani i katërt u projektua nga arkitekti italian Florestano Di Fausto dhe parashikonte rikualifikimin e një pjese të madhe të qytetit në parcela prej rreth 1500 metrash katrorë të pajisura me një hapësirë të madhe për lulishte. Në bazë të këtij plani u ndërtuan vila që shkonin nga stili neoklasik tek ai eklektik e deri te racionalizmi i daljes së parë. Prej 64 vilave të ndërtuara pas vitit 1929, mbijetuan 52 dhe u zhdukën 12.

Plani projektonte lidhjen e sheshit Skënderbej me bulevardin "Zogu i Parë".

#### Plani rregullues 1940 
Pas pushtimit të Shqipërisë nga Italia fashiste, Tirana duhej bërë një "qytet-shembull" të imperializmit italian. Arkitekti Gherardo Bosio projektoi një plan të përgjithshëm me një sistem rrugor radial, një unazë që përshkruan qytetin, dhe sistemimin e Lanës. Tirana do të konceptohej si një qytet-park.

Pjesa jugore e bulevardit (*viale dell impero*) dhe ndërtesat rrethuese si stadiumi, *casa del fascio* (sot UPT), *opera dopolavoro albanese* (sot Muzeu Arkeologjik), dhe *gioventu del litorio albanese* (sot Akademia e Arteve) janë vendosur në formën e simbolit fashist të sëpatës të mbështjellur me shkopinj (f*ascio littorio*).

#### Plani rregullues 1957 
Në vitin 1960 u prish Pazari i Vjetër për të ndërtuar Pallatin e Kulturës.

#### Plani rregullues 1990 
## Ndërtesat 
Sipas Censusit 2011, në gjithë bashkinë e Tiranës ishin rreth 63 678 ndërtesa banimi ku për rreth 24,07% të ndërtesave nuk ju dihet viti i ndërtimit.

; Shpërndarja në përqindje e banesave boshe në secilën njësi administrative
Gjatë 2011, Njësia Kashar me 43% ka patur përqindjen më të lartë të banesave boshe me gati gjysmën e tyre. Dajti (39,7%) dhe Farka (36,8%) ishin dy njësitë e tjera me përqindjen më të lartë të banesave boshe. Në 11 njësitë administrative urbane të Tiranës ishin vetëm 15,2% e banesave boshe.

; Përqindja e banesave sipas llojit të rrjetit ujësjellës kanalizimeve
* 90%: Brenda banesës
* 5%: Brenda ndërtesës, por jashtë banesës
* 1%: Jashtë ndërtesës
* 3%: Sistem i llojit tjetër

; Sipërfaqja mesatare e banimit për person
Në 2011, sipërfaqja e banueshme për person e Bashkisë Tiranë ishte 17 m2 (mesatarja e vendit: 14.5 m2).

### Shembjet e ndërtesave 
## Sheshet dhe rrugët 
## Shih edhe 
## Referime 
* Kushtet e Banimit në Tiranë sipas Census 2011, *opendata.tirana.al*

## Referime