Elaborati i Çubrilloviqit

**Elaborati i Çubrilloviqit** i njohur edhe me emrin **Memorandumi i Çubrilloviqit** ishte një leksion i mbajtur nga historiani jugosllav Vaso Čubrilović (1897–1990) më 7 mars 1937.  Teksti trajton dinamikën e përbërjes etnike të Kosovës dhe zonave të tjera të populluara nga shqiptarët brenda Jugosllavisë që nga kohërat mesjetare deri në ditët e sotme. Ndërsa shpjegon pse metodat e mëparshme të vendosura nga autoritetet jugosllave për të përmbysur shumicën etnike të shqiptarëve në ato zona kishin dështuar deri më tani, siç janë kolonizimi i ngadaltë ose reformat agrare, ai sugjeronte në detaje një zgjidhje radikale - dëbimin masiv të shqiptarëve. Dëbimi u pa nga Čubrilović si një masë gjeopolitike për të parandaluar irredentizmin e mundshëm shqiptar .     

## Sfondi 
[parapamje|Vaso Çubrilović në vitin 1914 gjatë gjyqit të tij për rolin e tij në [Atentati i Sarajevës|vrasjen e Franz Ferdinandit]]
Në Mbretërinë e Jugosllavisë, shqiptarët ishin të përqendruar në rajonin e Kosovës . 

Në vitin 1923, Greqia dhe Turqia bënë një shkëmbim të suksesshëm popullsie . Në fillim të vitit 1936, Turqia ishte e interesuar të nënshkruante një marrëveshje për zhvendosjen e një numri të konsiderueshëm myslimanësh nga Jugosllavia nëse popullsia do të pranonte.  fillimisht e paraqiti atë si një leksion më 7 mars 1937 në Klubin Kulturor Serb në Beograd.  Ai sugjeroi një zgjidhje radikale, spastrim etnik në formën e dëbimit, të shqiptarëve nga Kosova si një masë gjeopolitike, një mjet për të parandaluar irredentizmin shqiptar dhe për të siguruar një Kosovë *jugosllave* . 

Dokumenti detajon një zgjidhje radikale, dëbimin masiv të shqiptarëve.   Çubrilović propozoi që shqiptarët të detyroheshin të emigronin lirisht me dëshirë përmes ngacmimit dhe vendosjes së serbëve, duke i kërkuar ndihmë shtetit për ta bërë "Arnautin të vuante sa më shumë që të mundej".  Kjo do të bëhej përmes gjobave, arrestimeve, zbatimit të pamëshirshëm të të gjitha rregulloreve të policisë, ndëshkimit, kontrabandës, shpyllëzimit dhe dhunës. Do të përdorej një mbledhje e pamëshirshme e taksave dhe do të mbylleshin të gjitha shkollat publike. Shtëpitë dhe fshatrat e shqiptarëve mund të digjeshin, duke iu referuar dëbimeve të shqiptarëve në Nish dhe Kurshumli të viteve 1877-78.  Këto metoda do të rezultonin në spastrim etnik. 

 
Çubriloviqi besonte se shqiptarët ishin nacionalistë, tribalistë, fanatikë, supersticiozë dhe se planet e mëparshme të dëbimit, si ato të miratuara brenda rajonit më të gjerë të Nishit gjatë vitit 1878 në zona të tilla si Toplica dhe Luginat e Moravës të dhëna Serbisë në Traktatin e Shën Stefanit në vitet 1877–1878, do të ishin e vetmja mënyrë efektive. Ai propozoi që shqiptarët të quheshin *turq* dhe që jeta e tyre të bëhej sa më e mjerueshme të ishte e mundur, duke i detyruar të largoheshin. Marrëveshjet përfundimisht çuan në zhvendosjen e dhjetëra mijëra shqiptarëve të Kosovës në Turqi. 

## Pasojat dhe trashëgimia 
Programi ishte i vështirë për t’u vënë në praktikë për shkak të situatës ekonomike dhe politike në atë kohë. Jugosllavia nuk kishte fuqinë politike dhe ushtarake për ta zbatuar këtë plan dhe nuk u ndërmor asnjë veprim i vërtetë politik për ta realizuar atë.

Lufta e Prillit dhe rënia e Jugosllavisë nga pushtimi i ushtrisë gjermane të Rajhut të Tretë në prill të vitit 1941 e ndaluan atë dhe dokumenti mbeti i fshehur në arkiva për vite me radhë. Dokumenti i Çubriloviqit u "fshi" nga autoritetet komuniste sepse ato besonin se "të gjithë popujt jo-sllavë" duhet të përfshihen në Jugosllavi. Komuniteti ndërkombëtar e gjeti dokumentin në vitet 1960, i cili më pas iu dha presidentit shqiptar Enver Hoxha, i cili e përdori atë për të kritikuar autoritetet jugosllave, të cilat mohuan se një dokument i tillë ekzistonte. 

Dokumenti u përmend dhe u botua në janar të vitit 1988 në gazetën e Beogradit *Borba* dhe më vonë në revistën *Start* të Zagrebit . Dokumenti i Çubriloviqit nuk u mbështet nga historianët dhe profesorët jugosllavë, përveç Ivo Andriçit .

## Shih edhe 
* Kolonizimi i Kosovës
* Dëbimi i shqiptarëve

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* Former U.S. Congressman, Joe DioGuardi, referring to The Expulsion of the Albanians in 1998 on YouTube

## Referime