Göbekli Tepe

**Göbekli Tepe** (turqisht: ɟœbecˈli teˈpe turqisht për "Kodra e Mullës") është një vend arkeologjik në Rajonin Juglindor të Anadollisë së Turqisë afërsisht 12 kilometra në verilindje të qytetit të Shanllëurfas. Kodra (tumë artificiale) ka një lartësi prej 15 metrash dhe ka një diametër prej rreth 300 metrash. Është përafërsisht 760 metra mbi nivelin e detit. 

Kodra përfshin dy faza të përdorimit, që besohet të jenë të një natyre shoqërore ose rituale nga zbuluesi i saj dhe ekskavatori Klaus Schmidt, që daton nga mijëvjeçari 10–8 pes. 

Më shumë se 200 shtylla në rreth 20 rrathë janë të njohura aktualisht përmes hulumtimeve gjeofizike. Secila shtyllë ka një lartësi deri në 6 metra dhe peshon deri në 10 tonë. Në fazën e dytë, që i përkasin periudhës Neolitike Paraqeramikë B (PPNB), shtyllat e ngritura janë më të vogla dhe rrinë në dhoma drejtkëndëshe me dysheme me gëlqere të lëmuar. Zona u braktis pas periudhës Neolitike Paraqeramikë B (PPNB). Strukturat e reja datojnë nga kohët klasike. 

Detajet e funksionit të strukturës mbeten një mister. Gërmimet kanë vazhduar që nga viti 1996 nga Instituti Arkeologjik Gjerman, por pjesë të mëdha ende mbesin të pashpjeguara. Më 2018, vendi u caktua një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-së.

## Zbulimi 
alt=|majtas|parapamje|Göbekli Tepe (1)
alt=|majtas|parapamje|Göbekli Tepe gjatë gërmimeve.
Vendi u vu re për herë të parë në një studim të kryer nga Universiteti i Stambollit dhe Universiteti i Çikagos më 1963. Arkeologu amerikan Peter Benedikti identifikoi gurët e mbledhur nga sipërfaqja e vendit se i përkisnin periudhës Neolitike Qeramikë, por gabuan me pllaka guri (pjesët e sipërme të shtyllave në formë T) për shënjuesit e varreve, duke pretenduar se faza parahistorike ishte mbivendosur nga një varrezë bizantine. Kodra kishte qenë prej kohësh nën kultivim bujqësor, dhe breza të banorëve lokalë kishin lëvizur shpesh shkëmbinj dhe i kishin vendosur në grumbuj pastrimi, të cilat mund t'i kenë shqetësuar shtresat e sipërme të vendit. Në një moment, ishin bërë përpjekje për të prishur disa nga shtyllat, me sa duket nga fermerët që i gabuan ata për shkëmbinj të zakonshëm të mëdhenj. 

## Datimi 
alt=|parapamje|Pamje e vendit dhe gërmimeve
[alt=|parapamje|Data më e hershme e [Karboni 14|Karbonit-14 për Göbekli Tepe që nga viti 2013.]]
Stratigrafia imponuese e Göbekli Tepe dëshmon për shumë shekuj veprimtarie, duke filluar të paktën qysh në periudhën Epipaleolitike. Strukturat e identifikuara me periudhën pasuese, Neolitika Paraqeramikë A (PPNA), janë datuar në mijëvjeçarin e 10-të pes. Gjithashtu janë zbuluar mbetjet e ndërtesave më të vogla janë të identifikuara si Neolitika Paraqeramikë B (PPNB) dhe që datojnë nga mijëvjecari i 9-të pes. 

Janë botuar një numër datash radiokarboni: 

## Kompleksi 
Göbekli Tepe është në një rrafshnaltë të sheshtë dhe shterpë, me ndërtesa që shtrihen në të gjitha drejtimet. Në veri, rrafshnalta është e lidhur me një varg malesh fqinje. Në të gjitha drejtimet e tjera, kurrizi zbret në shpatet dhe shkëmbinjtë e pjerrët. Në majë të kurrizit ka prova të konsiderueshme të ndikimit njerëzor, përveç ndërtimit të thëngjillit. Gërmimet kanë ndodhur në shpatin jugor të kodrës, në jug dhe në perëndim të një mani që shënon një pelegrinazh islam, por gjetjet arkeologjike vijnë nga e gjithë rrafshnalta. Ekipi ka gjetur gjithashtu shumë mbetje mjetesh. 

### Pllaja 
alt=|majtas|parapamje|Zona përreth Göbekli Tepe
majtas|parapamje| Kompleksi E
[parapamje| Shtylla 2 nga mbyllja A (Shtresa III) me lehtësime të ulëta nga ato që besohet të jenë një [Kau|dem, dhelpër dhe zog ]]  
majtas|parapamje| Shtylla me skulpturën e një dhelpre
majtas|parapamje| Monolit me figura të mundshme të shpendëve.
parapamje| Stelet dhe skulpturat nga Göbekli Tepe në Muzeun Şanlıurfa.

## Konteksti kronologjik 
## Interpretimi 
parapamje| Klaus Schmidt, 2014 në Salzburg
Schmidt e konsideroi Göbekli Tepe një vend qendror për një kult të të vdekurve dhe se kafshët e gdhendura janë atje për të mbrojtur të vdekurit. Megjithëse deri më tani nuk janë gjetur varre ose varreza, Schmidt besonte se ato mbeten për t'u zbuluar në vendet e vendosura prapa mureve të qarqeve të shenjta.

## Në medie 
Në vitin 2019, u publikua një serial televiziv turk në platformën Netflix, nën titullin *The Gift*. Ngjarjet dhe xhirimet kryesore u zhvilluan në këtë vend arkeologjik.

## Shiko edhe 
* Feja parahistorike 

## Lidhje të jashtme 
*  
* Përmbledhje e projektit për ruajtjen Göbekli Tepe nga Global Heritage Fund 
* Eksploroni Göbekli Tepe me Google Earth në Rrjetin Global të Trashëgimisë 
* "Tepe Telegame: Lajme & Shënime nga Stafi i Kërkimit Göbekli Tepe" . (Blog zyrtar, duke siguruar azhurnime të shpeshta mbi ecurinë e gërmimeve, interpretimet aktuale të rezultateve të gërmimeve dhe informacione mbi publikimet dhe ngjarjet. ) 
* https://sketchfab.com/3d-models/gobekli-tepe-5a4d25c355ff48d59ab76c36812b9cf3 Modeli 3D 

### Artikuj 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* Symmes, Patrick (18 February 2010). "Turqia: Gërmimi Arkeologjik Historik i Njeriut" . Newsweek . 
* Buzzwords, Bogeymen dhe Banalitetet e Pseudoarchaeology: Göbekli Tepe

## Referime