Depresioni

**Depresioni** është një gjendje me humor të ulët dhe neveri ndaj aktivitetit. Mund të ndikojë në mendimet, sjelljen, motivimin, ndjenjat dhe ndjenjën e mirëqenies së një personi. Mund të shfaqë trishtim, vështirësi në të menduar dhe përqendrim dhe një rritje ose ulje të ndjeshme të oreksit dhe kohës së kaluar për të fjetur. Njerëzit që përjetojnë depresion mund të kenë ndjenja degjenerimi, mungesë shprese dhe ndonjëherë, mendime vetëvrasëse. Mund të jetë afatshkurtër ose afatgjatë. Simptoma thelbësore e depresionit thuhet se është anhedonia, e cila i referohet humbjes së interesit ose humbjes së ndjenjës së kënaqësisë në aktivitete të caktuara që zakonisht sjellin gëzim te njerëzit. Gjendja depresive është një simptomë e disa çrregullimeve të humorit siç janë çrregullimi depresiv madhor ose distrofia; është një reagim normal i përkohshëm ndaj ngjarjeve të jetës, siç është humbja e një të dashuri; dhe është gjithashtu një simptomë e disa sëmundjeve fizike dhe një efekt anësor i disa ilaçeve dhe trajtimeve mjekësore. 

## Faktorët 
### Ngjarjet e jetës 
Vështirësitë në fëmijëri, të tilla si humbja e nje personi te dashur, pakujdesia, abuzimi mendor, abuzimi fizik, abuzimi seksual ose trajtimi i pabarabartë prindëror i vëllezërve dhe motrave mund të kontribuojnë në depresionin në moshën e rritur. Abuzimi fizik ose seksual i fëmijës në veçanti lidhet ndjeshëm me mundësinë e përjetimit të depresionit gjatë jetës së viktimës. 

Ngjarjet në jetë dhe ndryshimet që mund të ndikojnë në gjendjen depresive përfshijnë (por nuk kufizohen vetëm nga): lindja e fëmijëve, menopauza, vështirësitë financiare, papunësia, stresi (siç janë nga puna, arsimi, familja, kushtet e jetesës etj.), Një diagnozë mjekësore (kancer, HIV, etj.), ngacmimi, humbja e një personi të dashur, fatkeqësitë natyrore, izolimi social, përdhunimi, problemet në marrëdhënie, xhelozia, ndarja ose dëmtimi katastrofik. Adoleshentët mund të jenë veçanërisht të prirur për të përjetuar një gjendje depresioni pas refuzimit shoqëror, presionit të bashkëmoshatarëve ose ngacmimit. 

### Personaliteti 
Ndryshimet në personalitet ose në mjedisin shoqëror të një personi mund të ndikojnë në nivelet e depresionit. Rezultatet e larta në neurotizmin e fushës së personalitetit bëjnë më shumë të ngjarë zhvillimin e simptomave depresive, si dhe të gjitha llojet e diagnozave të depresionit, dhe depresioni shoqërohet me ekstraversion të ulët. Tregues të tjerë të personalitetit mund të jenë: ndryshime të përkohshme por të shpejta të humorit, mungesa e shpreses  në afatë tëshkurtër, humbje interesi në aktivitetet që dikur ishin pjesë e jetës së dikujt, përçarje gjumi, tërheqje nga jeta e mëparshme shoqërore, ndryshime të oreksit dhe vështirësi për t’u përqendruar. 

### Trajtimet mjekësore 
Depresioni mund të jetë gjithashtu rezultat i kujdesit shëndetësor, siç është depresioni i shkaktuar nga mjekimi. Terapitë e lidhura me depresionin përfshijnë terapinë e interferonit, beta-bllokuesit, izotretinoinën, kontraceptivët, agjentët kardiakë, antikonvulsantët, ilaçet antimigrenë, antipsikotikët dhe agjentët hormonalë siç janë agonisti i hormoneve që lëshojnë gonadotropin. 

### Substanca induktuar 
Disa ilaçe abuzimi mund të shkaktojnë ose përkeqësojnë depresionin, qoftë në dehje, tërheqje dhe nga përdorimi kronik. Këto përfshijnë alkoolin, qetësuesit (përfshirë benzodiazepinat me recetë), opioidët (përfshirë vrasësit e dhimbjes me recetë dhe ilaçet e paligjshme si heroinë), stimuluesit (si kokaina dhe amfetaminet ), halucinogjenët dhe inhaluesit. 

### Sëmundjet jo psikike 
Gjendja depresive mund të jetë rezultat i një numri sëmundjesh infektive, mangësive ushqyese, kushteve neurologjike, dhe problemeve fiziologjike, përfshirë hipoandrogjenizmin (tek burrat), sëmundjen e Addison-it, sindromën e Cushing-ut, hipotiroidizmin, hiperparatiroidizmin, sëmundjen e Lyme-ut, sklerozën e shumëfishtë, sëmundjen e Parkinson-it, dhimbje kronike, goditje në tru, diabetin, dhe kancerin . 

### Sindromat psikiatrike 
Një numër i sindromave psikiatrike shfaqin gjendjen depresive si një simptomë kryesore. Çrregullimet e humorit janë një grup çrregullimesh që konsiderohen si shqetësime parësore të humorit. Këto përfshijnë çrregullime depresive të mëdha (MDD; zakonisht quhen depresione të mëdha ose depresion klinik) ku një person ka të paktën dy javë humor depresivë ose një humbje interesi ose kënaqësie në pothuajse të gjitha aktivitetet; dhe distrofia, një gjendje e depresionit kronik, simptomat e së cilës nuk plotësojnë ashpërsinë e një episodi depresiv të madh. Një çrregullim tjetër i humorit, çrregullimi bipolar, përmban një ose më shumë episode të gjendjes shpirtërore të ngritur, njohjes dhe nivelit të energjisë, por gjithashtu mund të përfshijë një ose më shumë episode të depresionit. Kur rrjedha e episodeve depresive ndjek një model sezonal, çrregullimi (çrregullimi depresiv i madh, çrregullimi bipolar, etj.) mund të përshkruhet si një sëmundje afektive sezonale. Jashtë çrregullimeve të humorit: çrregullimi i personalitetit kufitar shpesh përmban një humor depresiv jashtëzakonisht intensiv; çrregullimi i përshtatjes me humor depresiv është një shqetësim i humorit që shfaqet si një përgjigje psikologjike ndaj një ngjarje ose shkaktari të identifikueshëm, në të cilin simptomat emocionuese ose të sjelljes që rezultojnë janë domethënëse, por nuk plotësojnë kriteret për një episod depresiv kryesor; dhe çrregullimi i stresit post-traumatik, një çrregullim mendor që ndonjëherë pason traumën, shoqërohet zakonisht me humor të depresionit. 

### Trashëgimia historike 
Studiuesit kanë filluar të konceptojnë mënyra me të cilat trashëgimia historike e racizmit dhe kolonializmit mund të krijojnë kushte depresive. 

## Masat 
Masat e depresionit si një çrregullim emocional përfshijnë, por nuk kufizohen vetëm në: Inventarin e depresionit Beck-11 dhe shkallen e depresionit 9-pikësh në Pyetësorin e Shëndetit të Pacientëve. Të dyja këto masa janë teste psikologjike që bëjnë pyetje personale të pjesëmarrësit, dhe kryesisht janë përdorur për të matur ashpërsinë e depresionit. Inventari i Depresionit Beck (BDI) është një shkallë e vetë-raportimit që ndihmon një terapist të identifikojë modelet e simptomave të depresionit dhe të monitorojë shërimin. Përgjigjet në këtë shkallë mund të diskutohen në terapi për të hartuar ndërhyrje për simptomat më shqetësuese të depresionit. Megjithatë, disa studime kanë përdorur këto masa për të përcaktuar edhe individë të shëndetshëm të cilët nuk vuajnë nga depresioni si një çrregullim mendor, por si një çrregullim i rastit i humorit. Kjo vërtetohet me faktin se depresioni si një çrregullim emocional shfaq simptoma të ngjashme me depresionin minimal dhe nivelet e ulëta të çrregullimeve mendore siç është çrregullimi depresiv kryesor; prandaj, studiuesit ishin në gjendje të përdorin të njëjtën masë në mënyrë të ndërsjellë. Për sa i përket shkallës, pjesëmarrësit që shënuan midis 0-13 dhe 0-4 përkatësisht u konsideruan individë të shëndetshëm. 

Një masë tjetër e gjendjes së depresionit do të ishte Treguesi Shumë Ndikues i IWP. Është një test psikologjik që tregon emocione të ndryshme, siç janë entuziazmi dhe depresioni, dhe kërkon shkallën e emocioneve që pjesëmarrësit kanë ndier në javën e kaluar. Ekzistojnë studime që kanë përdorur më pak artikuj nga Treguesi Shumë Ndikues i IWP i cili më pas u zvogëlua në nivelet ditore për të matur nivelet ditore të depresionit si një çrregullim emocional. 

## Lidhjet 
### Alkoolizmi 
Alkooli mund të jetë një qetësues që ngadalëson disa rajone të trurit, si korteksi parafjalor dhe i përkohshëm, duke ndikuar negativisht në racionalitetin dhe kujtesën tonë. Ai gjithashtu ul nivelin e serotoninës në trurin tonë, i cili potencialisht mund të çojë në shanse më të larta të një gjendje depresioni. 

Lidhja midis sasisë së konsumimit të alkoolit, nivelit të humorit në depresion dhe mënyrës se si ajo ndikon në rreziqet e shfaqjes së pasojave nga alkoolizmi, u studiua në një studim të bërë për studentët e kolegjit. Studimi përdori 4 profile latente, të dallueshme të konsumit të ndryshëm të alkoolit dhe nivelin e depresionit; Depresioni i butë ose i moderuar, dhe konsumuesit e alkoolit të rëndë ose të tepruar. Tregues të tjerë që përbëhen nga faktorët shoqërorë dhe sjelljet individuale u morën parasysh gjithashtu në studim. Rezultatet treguan se niveli i depresionit si një emocion ndikoi negativisht në sasinë e sjelljes së rrezikshme dhe pasojat nga pirja, ndërsa kishte një lidhje të kundërt me strategjitë mbrojtëse të sjelljes, të cilat janë veprime të sjelljes të ndërmarra nga vetvetja për mbrojtje nga dëmi relativ i konsumit të alkoolit. Duke pasur një nivel të ngritur të humorit në depresion, rrjedhimisht, çon në pasoja më të mëdha nga pirja. 

### Ngacmimi 
Abuzimi shoqëror, siç është ngacmimi, përcaktohet si veprim i veçimit dhe i shkaktimit të dëmtimit të individëve në nevojë. Për të kapur një vëzhgim të përditshëm të marrëdhënieve midis efekteve të dëmshme të abuzimit social, shëndetit mendor të viktimës dhe gjendjes depresive, u krye një studim nëse individët do të kishin një nivel më të lartë të humorit në depresion kur ekspozohen ndaj akteve të përditshme të sjelljes negative. Rezultati arriti në përfundimin se ekspozimi i përditshëm ndaj sjelljeve abuzive si ngacmimi ka një marrëdhënie pozitive me gjendjen depresive në të njëjtën ditë. 

Studimi ka shkuar përtej krahasimit të nivelit të gjendjes depresive midis viktimave dhe jo-viktimave të ngacmimit të përditshëm. Edhe pse viktimat ishin parashikuar të kishin një nivel më të lartë të humorit depresiv, rezultatet kanë treguar ndryshe se ekspozimi ndaj akteve negative ka çuar në nivele të ngjashme të humorit depresiv, pavarësisht nga statusi i viktimës. Rezultatet, pra, kanë arritur në përfundimin se autorët e përkohshëm dhe jo-viktimat ndjehen po aq të dëshpëruar sa viktima kur i ekspozohen veprimeve të tilla si abuzimi shoqëror. 

Sidoqoftë, disa çrregullime depresive të humorit mund të kenë një efekt pozitiv për kreativitetin. Pas identifikimit të disa studimeve dhe analizimit të të dhënave që përfshijnë individë me nivele të larta të krijimtarisë, Christa Taylor ishte në gjendje të konkludonte se ekziston një marrëdhënie e qartë pozitive midis krijimtarisë dhe gjendjes depresive. Një arsye e mundshme është që të kesh një gjendje emocionale të ulët mund të çojë në mënyra të reja të perceptimit dhe të mësuarit nga bota, por nuk është në gjendje të llogarit për disa çrregullime depresive. Lidhja e drejtpërdrejtë midis krijimtarisë dhe depresionit mbetet e paqartë, por hulumtimi i kryer mbi këtë korrelacion ka hedhur dritë se individët që po luftojnë me një çrregullim depresiv mund të kenë nivele edhe më të larta të krijimtarisë sesa njerëzit normal, dhe do të ishin një temë e ngushtë për të monitoruar në varësi  mbi tendencat e ardhshme se si krijimtaria do të perceptohet dhe kërkohet. 

### Teknikat e menaxhimit të stresit 
Ekzistojnë prova empirike të një lidhje midis llojit të teknikave të menaxhimit të stresit dhe nivelit të gjendjes depresive të përditshme. Aktiviteti fizik mund të ketë një efekt mbrojtës kundër shfaqjes së depresionit.  

Aktiviteti fizik gjithashtu mund të ulë simptomat depresive për shkak të lëshimit të proteinave neurotrofike në tru që mund të ndihmojnë në rindërtimin e hipokampusit që është zvogëluar për shkak të depresionit. Gjithashtu joga mund të konsiderohet një mundësi e trajtimit ndihmës për pacientët me çrregullime depresive dhe individë me nivele të ngritura të depresionit. 

Reminishenca e kujtimeve të vjetra dhe të dashura është një formë tjetër alternative e trajtimit, veçanërisht për të moshuarit që kanë jetuar më gjatë dhe kanë më shumë përvoja në jetë. Është një metodë që bën që një person të kujtojë kujtimet e jetës së vet, duke çuar në një proces të vetë-njohjes dhe të identifikimit të stimujve të njohur. Duke ruajtur të kaluarën dhe identitetin personal të një personi, është një teknikë që stimulon njerëzit që të shikojnë jetën e tyre në një mënyrë më objektive dhe të ekuilibruar, duke i bërë ata që t'i kushtojnë vëmendje informacionit pozitiv në tregimet e tyre të jetës, gjë që do të zvogëlonte me sukses nivelet e humorit depresiv.

## Epidemiologjia 
Depresioni është shkaku kryesor i aftësisë së kufizuar në të gjithë botën, njoftoi Agjensia Shëndetësore e Kombeve të Bashkuara (KB), duke vlerësuar se prek më shumë se 300 milion njerëz në të gjithë botën - shumica e tyre gra, të rinj dhe të moshuar. Rreth 4.4 përqind e popullsisë globale vuan nga depresioni, sipas një raporti të lëshuar nga Organizata Botërore e Shëndetit e KB (OBSH), që tregon një rritje prej 18 përqind të numrit të njerëzve që jetojnë me depresion midis 2005 dhe 2015. 

## Konteksti Global i Shëndetit të Depresionit 
Depresioni është shkaku kryesor i shëndetit mendor të Barrës Globale të sëmundjeve. Pasojat e saj çojnë më tej në një barrë të konsiderueshme për shëndetin publik, të cilat përfshijnë rrezik më të madh të çmendurisë, vdekshmërinë e parakohshme që vjen nga çrregullimet fizike dhe ndikimet e depresionit të nënës në rritjen dhe zhvillimin e fëmijëve. Përafërsisht 76% deri 85% e njerëzve me depresion në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme nuk po marrin trajtime; pengesat për trajtimin përfshijnë: vlerësimin e pasaktë, mungesën e ofruesve të trajnuar të kujdesit shëndetësor, stigmën sociale dhe mungesën e burimeve. 

Organizata Botërore e Shëndetit ndërtoi udhëzime që synojnë të rritin shërbimet për njerëzit me çrregullime mendore, neurologjike dhe të përdorimit të substancave të njohura si Programi i Veprimit të Shëndetit Mendor Gap (mhGAP). Shembuj të terapive nga depresioni i synuar nga mhGAP janë Terapia Ndërpersonalë e Grupit si trajtim në grup për depresionin dhe mendimin e shëndetit i cili përdor terapi njohëse të sjelljes për të trajtuar depresionin perinatal. Për më tepër, kontrollimi efektiv në kujdesin parësor është thelbësor për aksesin e trajtimeve. Programi mhGAP adoptoi qasjen e tij për të përmirësuar shkallën e zbulimit të depresionit duke trajnuar mjekë të përgjithshëm. Sidoqoftë, ka akoma prova të dobëta që mbështesin këtë trajnim.

## Lidhje te jashtme 
* 
* Depresioni psikotik

## Referime