Lev Vigotski

**Lev Semyonovich Vygotsky** (; 1896 - 11 qershor 1934) ishte një psikolog sovjetik, i njohur për kontributin e tij mbi zhvillimin psikologjik te fëmijët. Ai botoi në një gamë të larmishme temash dhe nga këndvështrime të shumta ndërsa perspektiva e tij ndryshoi me kalimin e viteve. Ndër studentët e tij ishte Aleksandër Luria dhe shkolla e psikologjisë në Kharkiv.

Ai është i njohur për konceptin e tij të zonës së zhvillimit proksimal (ZPD): distancën midis asaj që një student (çiraku, punonjësi i ri, etj.) mund të bëjë vetë, dhe asaj që ata mund të arrijnë me mbështetjen e dikujt më të ditur rreth aktiviteti. Vygotsky e pa ZPD-në si një masë të aftësive që janë në proces të maturimit, si një shtesë e masave të zhvillimit që shikojnë vetëm aftësinë e pavarur të një nxënësi.

Ndikues janë edhe veprat e tij mbi marrëdhëniet midis gjuhës dhe mendimit, zhvillimin e gjuhës dhe një teori të përgjithshme të zhvillimit nëpërmjet veprimeve dhe marrëdhënieve në një mjedis socio-kulturor. Kjo mund të gjendet në shumë nga esetë e tij.

## Biografia 
Lev Semionovich Vygotsky ( Russian   ; November 17 [    - 11 qershor 1934) lindi në familjen Vygodskii në qytetin e Orsha, Bjellorusi (atëherë i përkiste Perandorisë Ruse ) në një familje të klasës së mesme jo-fetare, me origjinë hebreje ruse .  Babai i tij Simkha Vygodskii ishte një bankier.

Vygodskii u rrit në qytetin e Gomelit, ku u shkollua në shtëpi deri në vitin 1911 dhe më pas mori një diplomë formale me dallim në një gjimnaz privat hebre, i cili i lejoi hyrjen në një universitet. Në vitin 1913, Vygodskii u pranua në Universitetin e Moskës me votim të thjeshtë përmes një " Lotarie Hebreje ": në atë kohë administrohej një kuotë studentore hebreje prej tre për qind për hyrje në universitetet e Moskës dhe Shën Petersburgut. Ai kishte interes për shkencat humane dhe shoqërore, por me insistimin e prindërve të tij ai aplikoi në shkollën e mjekësisë në Universitetin e Moskës. Gjatë semestrit të parë të studimeve u transferua në fakultetin e drejtësisë. Atje studioi për drejtësi dhe paralelisht ndoqi leksionet në Universitetin Shaniavskii.

Interesat e hershme të Vygodskiit ishin në art dhe, kryesisht, në temat e historisë së popullit hebre, traditës, kulturës dhe identitetit hebre. Në të kundërt, gjatë kësaj periudhe ai ishte shumë kritik ndaj ideve të socializmit dhe sionizmit, dhe propozoi zgjidhjen e "çështjes hebraike" duke u kthyer në ortodoksinë tradicionale hebraike. Megjithatë, akademikët e tij përfshinin një fushë të gjerë studimesh, duke përfshirë gjuhësinë, psikologjinë dhe filozofinë.

I ndërprerë nga kryengritja bolshevike e tetorit në 1917, Vygodskii nuk i përfundoi kurrë studimet e tij formale në Universitetin Imperial të Moskës, dhe kështu, ai nuk mori kurrë një diplomë. Pas këtyre ngjarjeve, ai u largua nga Moska dhe përfundimisht u kthye në Gomel. Nuk ka pothuajse asnjë informacion për jetën e tij kur Gomel ishte nën pushtimin gjerman (administrativisht i përkiste shtetit ukrainas në atë kohë) gjatë Luftës së Parë Botërore, derisa bolshevikët pushtuan qytetin në 1919. Pas kësaj, ai ishte një pjesëmarrës aktiv i transformimeve të mëdha shoqërore nën sundimin bolshevik dhe një përfaqësues mjaft i shquar i qeverisë bolshevike në Gomel nga 1919 deri në 1923. Nga fillimi i viteve 1920, siç pasqyrohet në botimet e tij gazetareske të asaj kohe, ai ndryshoi joformalisht emrin e tij të lindjes me tingull hebre, 'Lev Símkhovich Výgodskii' ( Russian  ), me mbiemrin që bëhet *Vygótskii* dhe patronimi 'Símkhovich' duke u bërë sllav 'Semiónovich'. Ishte nën këtë pseudonim që fama më pas i erdhi atij. Vajzat e tij (të lindura më pas në 1925 dhe 1930) dhe të afërmit e tjerë, megjithatë, ruajtën emrin e tyre origjinal të familjes 'Vygodskii'. Drejtshkrimi tradicional anglez i mbiemrit të tij në ditët e sotme është 'Vygotsky'. 

Në janar 1924, Vygotsky mori pjesë në Kongresin e Dytë Psikoneurologjik Gjith-Rus në Petrograd (menjëherë pas kësaj u riemërua Leningrad ). Pas Kongresit, Vygotsky u takua me Alexander Luria dhe me ndihmën e tij mori një ftesë për t'u bërë studiues në Institutin Psikologjik në Moskë, i cili ishte nën drejtimin e Konstantin Kornilov . Vygotsky u transferua në Moskë me gruan e tij të re, Roza Smekhova. Ai e filloi karrierën e tij në Institutin Psikologjik si "shkencëtar staf, i klasit të dytë".  Ai gjithashtu u bë mësues i mesëm, duke mbuluar një periudhë të karakterizuar nga interesimi i tij për proceset e të nxënit dhe rolin e gjuhës në të mësuar. 

Në fund të vitit 1925, Vygotsky përfundoi disertacionin e tij të titulluar "Psikologjia e Artit", që nuk u botua deri në vitet 1960, dhe një libër të titulluar "Psikologjia pedagogjike", që me sa duket u krijua në bazë të shënimeve leksionesh që ai përgatiti në Gomel. ndërsa ishte instruktor psikologjie në institucionet arsimore lokale. Në verën e vitit 1925 ai bëri udhëtimin e tij të parë dhe të vetëm jashtë vendit në një kongres të Londrës për edukimin e të shurdhërve.  Pas kthimit në Bashkimin Sovjetik, ai u shtrua në spital për shkak të tuberkulozit dhe, pasi mbijetoi për mrekulli, do të mbetej invalid dhe pa punë deri në fund të vitit 1926   Disertacioni i tij u pranua si parakusht për një diplomë shkencore, e cila iu dha Vygotsky në vjeshtën e vitit 1925 *në mungesë* .

Pas lirimit nga spitali, Vygotsky bëri punë teorike dhe metodologjike mbi krizën në psikologji, por kurrë nuk e mbaroi draftin e dorëshkrimit dhe e ndërpreu punën e tij rreth mesit të vitit 1927. Dorëshkrimi u botua më vonë me ndërhyrje dhe shtrembërime të dukshme editoriale në vitin 1982 dhe u prezantua nga redaktorët si një nga veprat më të rëndësishme të Vygotsky.      Në këtë dorëshkrim të hershëm, Vygotsky argumentoi për formimin e një psikologjie të përgjithshme që mund të bashkonte fillesat natyraliste objektiviste të shkencës psikologjike me qasjet më filozofike të orientimit marksist. Megjithatë, ai kritikoi ashpër edhe ata nga kolegët e tij që u përpoqën të ndërtonin një "Psikologji Marksiste " si një alternativë ndaj shkollave natyraliste dhe filozofike. Ai argumentoi se nëse dikush donte të ndërtonte një Psikologji të vërtetë marksiste, nuk kishte rrugë të shkurtra për të gjetur thjesht duke kërkuar citate të zbatueshme në shkrimet e Marksit . Më tepër duhet kërkuar një metodologji që ishte në përputhje me frymën marksiste. 

Nga viti 1926 deri në vitin 1930, Vygotsky punoi në një program kërkimor që heton zhvillimin e funksioneve më të larta njohëse të kujtesës logjike, vëmendjes selektive, vendimmarrjes dhe të kuptuarit të gjuhës, nga format e hershme të funksioneve primare psikologjike. Gjatë kësaj periudhe ai mblodhi një grup bashkëpunëtorësh duke përfshirë Aleksandër Luria, Boris Varshava, Alexei Leontiev, Leonid Zankov dhe disa të tjerë. Vygotsky i udhëzoi studentët e tij në hulumtimin e këtij fenomeni nga tre këndvështrime të ndryshme:

* Qasja instrumentale, e cila synonte të kuptonte mënyrat se si njerëzit i përdorin objektet si ndihmë ndërmjetësuese në kujtesë dhe arsyetim.
* Një qasje zhvillimore, e fokusuar në mënyrën se si fëmijët fitojnë funksione më të larta njohëse gjatë zhvillimit
* Një qasje kulturore-historike, duke studiuar se si modelet sociale dhe kulturore të ndërveprimit formojnë format e ndërmjetësimit dhe trajektoret e zhvillimit 

Në fillim të viteve 1930, Vygotsky përjetoi kriza të thella, si personale ashtu edhe teorike, dhe pas një periudhe autokritike masive, ai bëri një përpjekje për një rishikim rrënjësor të teorisë së tij. Puna e përfaqësuesve të psikologjisë Gestalt dhe studiuesve të tjerë holistikë ishte e rëndësishme në këtë zhvendosje teorike. Në 1932-1934, Vygotsky synoi të krijonte një teori psikologjike të vetëdijes, por për shkak të vdekjes së tij, kjo teori mbeti vetëm e pakonfirmuar dhe e papërfunduar.

### Vdekja dhe fama pas vdekjes 
Vygotsky vdiq nga një rikthim i tuberkulozit më 11 qershor 1934, në moshën 37 vjeçare, në Moskë të Bashkimit Sovjetik . Një nga shënimet e fundit të fletores private të Vygotsky jep një vetëvlerësim proverbial, por shumë pesimist të kontributit të tij në teorinë psikologjike:Kjo është gjëja e fundit që kam bërë në psikologji – dhe do të më pëlqente që Moisiu të vdiste në majë, pasi kishte parë tokën e premtuar, por pa shkelur këmbën mbi të. Lamtumirë krijime të dashura. Pjesa tjetër është heshtje. 

Menjëherë pas vdekjes së tij, Vygotsky u shpall një nga psikologët kryesorë në Bashkimin Sovjetik, megjithëse reputacioni i tij yjor u dëmtua disi nga dekreti i Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të vitit 1936 që denonconte lëvizjen masive, disiplinën dhe praktikën shoqërore të lidhur me të ashtuquajturës pedologji. Megjithatë, edhe përkundër disa kritikave dhe censurës ndaj veprave të tij, veçanërisht, në epokën pas Stalinit nga studentët dhe ndjekësit e tij më të mirë të vetëshpallur, Vygotsky mbeti gjithmonë ndër studiuesit më të cituar në këtë fushë dhe është bërë një figurë kulti për një numri i intelektualëve dhe praktikantëve bashkëkohorë në Rusi dhe komuniteti ndërkombëtar psikologjik dhe arsimor njësoj.  

## Pasqyrë e trashëgimisë shkencore 
Pavarësisht pretendimit të tij për një "psikologji të re" që ai e parashikoi si një "shkencë e Supernjeriut" të së ardhmes komuniste,     Puna kryesore e Vygotsky ishte në psikologjinë e zhvillimit . Për të kuptuar plotësisht mendjen njerëzore, ai besonte se duhet kuptuar gjeneza e saj. Rrjedhimisht, pjesa më e madhe e punës së tij përfshinte studimin e sjelljes së foshnjës dhe fëmijës, si dhe zhvillimin e përvetësimit të gjuhës (siç është rëndësia e të folurit me gisht dhe të folurit e brendshëm  ) dhe zhvillimin e koncepteve; tani shpesh referohen si skema ose skema.   

Në fillim të periudhës së kërkimit psikologjik të karrierës së tij (1920), e cila u përqendrua në "psikologjinë instrumentale" mekanike dhe reduktuese, në shumë mënyra të frymëzuara nga puna e Ivan Pavlovit (teoria e tij e "aktivitetit më të lartë nervor") dhe Vladimir Bekhterev (dhe e tij " pasuesit e refleksologut), Vygotsky argumentoi se zhvillimi psikologjik i njeriut mund të formohej nëpërmjet përdorimit të shenjave të pakuptimta (pra, praktikisht të rastësishme) që ai i shihte si ekuivalentin psikologjik të përdorimit të instrumenteve në punën dhe industrinë njerëzore.  Në një moment (rreth viteve 1929–30), Vygotsky nuk u pajtua me kuptimin e mësimit dhe zhvillimit të Piaget dhe mbajti një pozicion teorik të ndryshëm nga Piaget në temën e të folurit të brendshëm; Piaget pohoi se të folurit egocentrik te fëmijët "shpërndahej" ndërsa ata piqen, ndërsa Vygotsky pohoi se fjalimi egocentrik u bë i brendshëm, atë që ne tani e quajmë "të folurit e brendshëm".  Megjithatë, në fillim të viteve 1930 ai ndryshoi rrënjësisht mendimin e tij për teorinë e Piaget dhe e lavdëroi hapur për zbulimin e origjinës sociale të fjalës, arsyetimit dhe gjykimeve morale të fëmijëve. Piaget lexoi veprën e Vygotsky vetëm pas vdekjes së tij.  Megjithatë, kontributi i tij më i rëndësishëm dhe gjerësisht i njohur është teoria e tij për zhvillimin e "funksioneve më të larta psikologjike", e cila e konsideron zhvillimin psikologjik të njeriut si të shfaqur përmes unifikimit të lidhjeve ndërpersonale dhe veprimeve të ndërmarra brenda një mjedisi të caktuar socio-kulturor (d.m.th., gjuha, kultura., shoqëria dhe përdorimi i mjeteve). Vygotsky përfundimisht erdhi në dialog me linjën kryesore të mendimit Gestalt dhe miratoi një qasje më holistike për të kuptuar zhvillimin. Nën ndikimin në rritje të të menduarit holistik të studiuesve të lidhur kryesisht me lëvizjen gjermano-amerikane të psikologjisë Gestalt, Vygotsky miratoi pikëpamjet e tyre mbi "sistemet psikologjike" dhe - i frymëzuar nga " psikologjia topologjike (dhe vektoriale) " e Kurt Lewin -it - prezantoi konstrukt enigmatik i " zonës së zhvillimit proksimal ". Pikërisht gjatë kësaj periudhe ai identifikoi lojën e fëmijëve të vegjël si "aktivitetin e tyre drejtues", të cilin ai e kuptonte si burimin kryesor të zhvillimit psikologjik të parashkollorëve dhe që ai e shihte si një shprehje e një uniteti të pandashëm emocional, vullnetar, dhe zhvillimin kognitiv. Në këtë kohë, Vygotsky zbuloi plotësisht interesin e tij të gjatë për filozofinë e Spinozës, i cili do të mbetej një nga mendimtarët e tij të preferuar gjatë gjithë jetës së tij. Një spinozist i zjarrtë në shumë aspekte, Vygotsky u ndikua thellësisht nga mendimi i Spinozës, kryesisht në përgjigje të ekzaminimeve të Spinozës në lidhje me emocionet njerëzore.         Ndërsa puna e tij u maturua, mendimi i Spinozës u bë një vizitë më qendrore në veprën e mëvonshme të Vygotsky-t, duke u fokusuar gjithnjë e më shumë në çështjen e emocionit njerëzor dhe rolin e tij në funksionet dhe zhvillimin më të lartë psikologjik, të cilat ai i kishte lënë në masë të madhe në punën e tij të mëparshme dhe krejtësisht të nevojshme për krijimin e një psikologjie holistike. teori.

Që në mesin e viteve 1920, idetë e Vygotsky-t u prezantuan në Perëndim, por ai mbeti praktikisht i panjohur deri në fillim të viteve 1980, kur popullariteti midis edukatorëve të psikologjisë konstruktiviste zhvillimore dhe teorisë arsimore të Jean Piaget (1896-1980) filloi të bjerë dhe, në të kundërt, nocioni i Vygotsky për "zonën e zhvillimit proksimal" u bë një komponent qendror i zhvillimit të kthesës " konstruktiviste sociale " në psikologjinë dhe praktikën zhvillimore dhe, kryesisht, arsimore. Një studim *i Rishikimit të Psikologjisë së Përgjithshme*, i botuar në 2002, e renditi Vygotsky si psikologun e 83-të më të mirë të shekullit të njëzetë dhe të tretin (dhe të fundit) rus në listën e 100-të pas Ivan Pavlov dhe bashkëpunëtorit të gjatë të Vygotsky, Alexander Luria . 
## Veprat 
* Vetëdija si problem në Psikologjinë e Sjelljes, 1925
* Psikologji edukative, 1926
* Kuptimi historik i krizës në psikologji, i papërfunduar dhe i ndërprerë në 1927
* Problemi i zhvillimit kulturor të fëmijës, 1929
* Problemet Themelore të Defektologjisë, 1929
* Ndryshimi socialist i njeriut, 1930
* Majmuni, Njeriu primitiv dhe Fëmija: Ese në Historinë e Sjelljes, AR Luria dhe LS Vygotsky, 1930
* Vegël dhe simbol në zhvillimin e fëmijës,  1930
* Pedologjia e adoleshentëve, 1929-1931
* Loja dhe roli i saj në zhvillimin mendor të fëmijës, prezantim gojor 1933
* Të menduarit dhe të folurit, 1934
* Psikologjia e Artit, 1971 (përkthim në anglisht nga MIT Press)
* Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes, 1978 (Harvard University Press)
* Përmbledhje veprash të LS Vygotsky, 1987

## Shih edhe 
* Psikologjia 
* Psikologjia shkollore
* Psikologjia zhvillimore
* Psikologjia e të mësuarit
* Psikologji pedagogjike

## Referime