Republika Socialiste Punëtore Finlandeze

**Republika Socialiste e Punëtorëve Finlandeze**, e quajtur më shpesh si **Finlanda e Kuqe**, ishte një shtet i vetëshpallur socialist finlandez që sundoi pjesë të vendit gjatë Luftës Civile Finlandeze të vitit 1918. Ajo u përshkrua më 29 janar 1918 nga Delegacioni i Popullit Finlandez, Garda e Kuqe dhe Partia Social Demokratike Finlandeze, pas revolucionit socialist në Finlandë më 26 janar 1918. Kryeministër i vetëm i saj ishte Kullervo Manner, kryetar i komitetit qendror.

Emri "Republika Socialiste e Punëtorëve Finlandeze" (finlandisht: *Suomen sosialistinen työväentasavalta*) u shfaq vetëm në Traktatin midis Delegacionit të Popullit Finlandez dhe Këshillit të Komisarëve Popullorë rus, të nënshkruar më 1 mars 1918. Delegacioni Popullor kishte përdorur më parë emrin Republika e Finlandës (*Suomen tasavalta*), por udhëheqësi sovjetik V. I. Lenin propozoi shtimin e atributeve "Republika Socialiste e Punëtorëve" në emër gjatë negociatave. Delegacioni Popullor më vonë fajësoi delegatët e tij se iu nënshtruan kërkesës së Leninit, pasi emri zyrtar i shtetit duhej të ishte vendosur nga vetë finlandezët.

## Synimet
Finlanda e Kuqe ishte një përpjekje për të krijuar një shtet socialist, bazuar në trashëgiminë e kulturës skandinave-finlandeze, idetë socialiste me origjinë nga Evropa Qendrore dhe nacionalizmi finlandez, duke përfshirë planet për të zgjeruar territorin finlandez. Vizionet e tyre politike përfshinin parimet e demokracisë, por pasi Finlanda e Kuqe ishte kryesisht formimi i revolucionit dhe luftës civile, aktet e dhunës dhe të luftës u theksuan në politikë. Garda e Kuqe përfshinte një fraksion të vogël bolshevikësh finlandezë që mbështetën shoqatën e FSWR-së në Rusinë Sovjetike. Finlanda e Kuqe nuk fitoi kurrë një status dhe formë të vërtetë të shtetit dhe republikës pasi Reds humbën Luftën Civile më 5 maj 1918.

## Zona gjeografike
Zona gjeografike e Finlandës së Kuqe si dhe vija e frontit midis Finlandës së Bardhë dhe të Kuqe mori formë afërsisht midis 28 janarit dhe 3 shkurtit 1918 dhe mbeti kryesisht e pandryshuar deri në ofensivën e përgjithshme të të bardhëve në mars 1918.

## Projektkushtetuta
Delegacioni i Popullit Finlandez, kryesisht Otto Ville Kuusinen, formuloi dhe parashtroi, më 23 shkurt 1918, një draft për kushtetutën e Finlandës së Kuqe, mbi bazën e parimeve dhe mentalitetit socialdemokrat finlandez. Koncepti marksist i diktaturës së proletariatit mungonte në program. Në vend të kësaj, ajo përfaqësonte një ide të socializmit demokratik dhe u ndikua nga kushtetutat e Zvicrës dhe Shteteve të Bashkuara dhe Revolucioni Francez. Modeli kushtetues përfshinte shumicën e të drejtave civile demokratike për qytetarët finlandezë, duke përfshirë përdorimin e gjerë të referendumit në vendimmarrjen politike, por të drejtat e pronës private u përjashtuan dhe iu dhanë administratës shtetërore dhe lokale. Drafti kurrë nuk u formulua dhe u miratua përfundimisht në Finlandën e Kuqe, përpara humbjes së saj në luftën e vitit 1918.

Situata politike pas Revolucionit të Janarit në Finlandë ngriti një pyetje madhore përsa i përket draftit të kushtetutës, mes socialistëve finlandezë (të moderuar). U ngrit pyetja nëse fuqia e fituar nëpërmjet revolucionit do t'i lejonte demokracisë një mundësi të vërtetë në shoqërinë finlandeze.

## Marrëdhëniet me Leninin
Megjithëse Republika Socialiste Punëtore Finlandeze u mbështet nga Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë (RSFSR), e udhëhequr nga Vladimir Lenin, dhe Traktati i Kuq i 1 marsit 1918 u nënshkrua midis këtyre dy shteteve të paqëndrueshme socialiste, një nivel ideal i bashkëpunimit dhe koordinimit nuk u arrit kurrë, për shkak se të dy shtetet ishin të preokupuar me luftërat e tyre civile përkatëse. Qëllimi i shumicës së finlandezëve të kuq ishte një Finlandë neutrale dhe e pavarur, dhe disa prej tyre kërkuan aneksimin e zonave Aunus, Viena Karelia dhe Petsamo të Karelisë ruse në Finlandë. Traktati ruso-finlandez i Kuq kishte vetëm një rëndësi të vogël për bolshevikët pasi ata kryenin negociatat e paqes me Perandorinë Gjermane. Në fund, fati i finlandezëve të kuq dhe Finlandës së Kuqe u përcaktua përmes vendimeve politike të pushtetit të marra midis Rusisë dhe Gjermanisë.

Lenini synonte të ndalonte një kolaps të plotë të Rusisë pas vitit revolucionar 1917. Ndërsa ishte në opozitë politike përpara Revolucionit të Tetorit, Lenini theksoi politikën e të drejtës së kombeve për vetëvendosje për pjesët e mëparshme të Perandorisë Ruse. Pas marrjes së suksesshme të pushtetit në tetor 1917 dhe në janar 1918, strategjia politike e pushtetit të bolshevikëve u zhvendos gradualisht drejt federalizmit. Sa i përket Finlandës, Lenini komplotoi aneksimin e saj nga Rusia, por Lufta Civile Ruse, Traktati i Brest-Litovsk, Finlanda-operacioni i ushtrisë gjermane, fitorja e Gardës së Bardhë në luftën civile finlandeze dhe nacionalizmi i theksuar midis socialistët finlandezë e penguan planin e tij.

## Lufta Civile
Pas fillimit të Luftës Civile Finlandeze, më 28 janar 1918, Kullervo Manner u emërua kryetar i Delegacionit Popullor, Qeverisë së Kuqe. Më 10 prill të të njëjtit vit, Reds reformuan të gjithë administratën e tyre dhe Manner u emërua udhëheqës i Finlandës së Kuqe dhe Komandant Suprem i Gardës së Kuqe nën autoritetin e diktatorit.

Lufta midis të kuqve dhe të bardhëve mori vëmendjen dhe energjinë e madhe të udhëheqjes së Kuqe, dhe situata nuk u lehtësua nga humbja e shumë vendeve me rëndësi strategjike, si Tampere, për të bardhët.

## Humbja e Finlandës së Kuqe
[thumb|[Divizioni i Detit Baltik|Divizioni Gjerman i Detit Baltik në paradë pas Betejës së Helsinkit të vitit 1918]]
Lufta Civile Finlandeze përfundoi me pushtimin gjerman të Finlandës dhe humbjen pasuese të Gardës së Kuqe Finlandeze më 5 maj 1918. Pas luftës, fillimisht socialdemokratët finlandezë të fuqishëm dhe të mirëorganizuar, të lindur dhe të edukuar në vende relativisht të lira dhe atmosfera sociale nacionaliste, brenda kulturës skandinave dhe ruse, dhe e prekur kryesisht nga idetë socialiste të Gjermanisë, Austrisë dhe Çekosllovakisë (Austro-Hungaria e para Luftës së Parë Botërore), u ndanë në dysh. Socialistët e moderuar vazhduan kulturën e tyre politike të para 1918-ës, iu përmbajtën shoqërisë dhe sistemit politik të Finlandës, ndërsa fraksioni i ekstremit të majtë formoi Partinë Komuniste të Finlandës në gusht 1918 në Moskë, me udhëheqësit kryesorë që jetonin në mërgim në Rusi dhe një shënonte një pjesë të përkrahësve të përbashkët që jetonin në Finlandë.

## Referime
**Shënime**

**Bibliografia**
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .

## Lidhje të jashtme
*Traktati i Miqësisë me Republikën Socialiste të Punëtorëve Finlandeze, një traktat ruso-finlandeze.
*Traktati me Republikën Socialiste të Punëtorëve Finlandeze, Shkrimet e Leninit për këtë çështje.