Pirenejtë Atlantikë

**Pyrenees-Atlantiques** ( ; Ocitanisht Gaskon : *Pirenèus Atlantics* ; Baskisht:  ) është një departament në cepin jugperëndimor të Francës dhe në rajonin e Akuitanisë së Re . I emërtuar sipas vargmalit malor të Pirenejve dhe Oqeanit Atlantik, ai mbulon Vendin Bask Francez dhe Bearnën. Prefektura e tij është Pau . Në vitin 2019, ai kishte një popullsi prej 682,621.

## Historia 
I quajtur fillimisht **Basses-Pyrénées**, është një nga 83 departamentet e para të Francës të krijuara gjatë Revolucionit Francez, më 4 mars 1790. Ai u krijua nga pjesë që i përkisnin ish-provincës më të madhe të Guyenne dhe Gaskonisë, si dhe Béarn - Navarrës (ende, të paktën nominalisht, Mbretëria e Navarrës), që do të thotë provincat baske të Navarrës së Poshtme, Laburdit, Bajonës (të shkëputura disa vite më parë nga Laburdi) dhe Sulës, si dhe Béarnit .
majtas|parapamje| Vendi Bask Francez (ana perëndimore) dhe Béarn (ana lindore)
Dizajni administrativ i vitit 1790 solli fundin e institucioneve dhe ligjeve vendase . Të gjithë përfaqësuesit e pronave baske nga Laburdi kundërshtuan haptazi strukturën e re administrative pasi ajo shtypte institucionet dhe ligjet e tyre. Përfaqësuesit e Navarrës së Poshtme refuzuan të votonin në Paris me arsyetimin se nuk ishin pjesë e Mbretërisë së Francës; ata të Sulës votuan kundër. Vëllezërit Garat, që përfaqësonin Laburdin, votuan përfundimisht po, duke menduar se kjo do t'u jepte atyre një zë në vendimet e ardhshme politike.

Më 10 tetor 1969, Pirenejtë e Poshtëm u riemërtua Pirenejtë-Atlantikë.

### Qytetet kryesore 
Komuna më e populluar është Pau, prefektura. Që nga viti 2019, ka 11 komuna me më shumë se 10,000 banorë:

## Demografia 
Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:

### Zonat urbane 
Pirenejtë-Atlantikë, një departament kufitar, ka kultivuar një sërë lidhjesh ekonomike dhe kulturore me Spanjën.

Ekzistojnë dy përqendrime urbane në lindje dhe perëndim të departamentit: Pau, i cili ka 145,000 banorë dhe 344,000 punëtorë në zonën vendore; dhe Bajonë-Anglet-Biarritz e cila ka 166,400 banorë dhe 235,000 punëtorë në zonën lokale.

### Turizmi 
Departamenti është i njohur për industrinë turistike:
Skeda:Château de Pau 01.JPG|Kështjella e Paut
Skeda:Villa belza.jpg|Villa Belza në Biarritz
Skeda:Ossau sur Lac.jpg|Liqeni Gentau
Skeda:Gave Aspe Oloron-Sainte-Marie.jpg|Auloron-Shën Mëri
Skeda:Ainhoa, Pyrénées-Atlantiques.jpg|Anjoa

## Kultura 
Pjesët e departamentit që ishin pjesë e Gyjenës dhe Gaskonisë, si dhe Béarnit, kanë një kulturë të ndikuar shumë nga baskët, por qartësisht identitete të ndryshme.

Si varianti bearnez i Gaskonit ashtu edhe gjuha baske janë vendase në rajon në rrethet e tyre përkatëse. Gaskoni nga ana tjetër është një dialekt i ocitanishtes, dikur gjuha kryesore e Francës jugore. Është më e lidhur me katalanishten sesa me frëngjishten . Baskishtja është një gjuhë e izoluar, që nuk lidhet me ndonjë gjuhë të njohur. Sot, frëngjishtja, gjuha e vetme zyrtare e Republikës Franceze, është gjuha amtare mbizotëruese dhe flitet pothuajse nga të gjithë banorët.

Pirenejtë-Atlantikë është gjithashtu shtëpia e një numri skuadrash sportive profesionale, duke përfshirë klubet e futbollit të unionit të rugbit Aviron Bayonnais, Biarritz Olympique dhe Section Paloise ; klubi i basketbollit Élan Béarnais Pau-Orthez ; dhe shoqata e klubit të futbollit Pau FC .

Çmimi i Madh i Paut, një garë automobilistike e mbajtur për herë të parë në 1901, ka pritur Kampionatin Botëror të Makinave Turistike, Formulën Britanike Tre, Serinë e Formula 3 Euro dhe Kampionatin Evropian të Formulës 3 të FIA-s .

## Politika 
Pirenejtë-Atlantikë është një bastion i Lëvizjes Demokratike Centriste (MoDem). Themeluesi dhe presidenti i saj, François Bayrou, ka shërbyer si kryebashkiak i Paut që nga viti 2014 .

## Heraldika 
Stema e Pirenejve-Atlantikë kombinon ato të katër provincave tradicionale:

# Navarra e Poshtme
# Béarni
# Laburdi
# Sula