Shën Vasili

**Shën Vasili** ( *San Basile* në arbëreshë  ) është një komunë italiane me 942 banorë në provincën e Kozencës në Kalabri .

Ngrihet 540 metra mbi nivelin e detit në shpatet e Monte Pollino, në luginën e sipërme të lumit Coscile. Është pjesë e Parkut Kombëtar Pollino . Është një komunitet arbëresh (minoriteti etno-gjuhësor shqiptar) i Italisë, i cili ruan gjuhën, zakonet, ritin, traditat dhe kulturën bizantine-greke .  

## Gjeografia fizike 
### Klima 
San Basile gëzon një klimë kryesisht të butë dhe ky klasifikim padyshim ndikohet nga të paktën dy faktorë: lartësia mesatare e kodrës dhe orografia e veçantë e zonës. Qyteti ndodhet në një lartësi që varion nga 540&nbsp;m në 570&nbsp;me qëndron rrëzë kompleksit malor më perëndimor të Parkut Pollino, i cili gjatë verës garanton temperatura të ditës që nuk janë tepër të nxehta dhe mbrëmje të freskëta. Vjeshta është me shi por me temperatura të këndshme. Sezoni i dimrit, falë pengesës që ofron në veri nga zinxhiri i afërt Pollino, nuk është veçanërisht i ftohtë, megjithatë reshjet e borës nuk janë të rralla. Pason një pranverë përgjithësisht e qetë, me temperatura të ulëta dhe me pak reshje shiu, sidomos në pjesën fillestare. Sezoni i shirave zgjat nga nëntori deri në mars dhe ajrimi është përgjithësisht modest.

## Historia 
San Basile është një nga komunat me origjinë greko-shqiptare e pranishme në territorin kalabrez. Ajo u themelua nga një komunitet shqiptarësh rreth viteve 1475-1480, të cilët mbërritën në Itali pas vdekjes së Giorgio Castriota Skënderbeut për t'i shpëtuar pushtimit turk të Ballkanit dhe Greqisë. Ai u ngrit rreth manastirit të San Basilio Craterete, nga i cili rrjedh edhe emri, dhe populloi rreth manastirit Basilian sot, shenjtëroren e Santa Maria Odigitria, një nga vetëm tre manastiret e ritit greko-bizantin që ekzistojnë në Itali. Dokumenti i parë që dëshmon për praninë e shqiptarëve janë kapitujt e përcaktuar me peshkopin e Cassano all'Ionio ( Marino Antonio Tomacelli ) që datojnë në vitin 1510 . Qyteti u krijua në veri të manastirit antik dhe shtëpitë e para u ndërtuan mbi lagjen **Kroj** ( *gjitonia* ) që në arbërisht do të thotë *burim* . Pikërisht për shkak të origjinës së saj, pjesa më e madhe e popullsisë flet gjuhën shqipe ( *arbëreshë* ) dhe predikon fenë katolike me ritin greko-bizantin. Ishte një çiflig i dukësve të Castrovillari, i Nicola Interzato da Cariati, i Francesco Campolongo i Altomonte dhe i familjes Rende të Bisignano  . Më 1617 kaloi te Duka i Saraçenës, më pas te igumeni i Castrovillarit dhe më në fund te princat e Scalea . Vetëdija për përkatësinë në të njëjtin grup etnik, edhe nëse është e shpërndarë dhe e shpërbërë, fiksohet ndër të tjera në një moto shumë të përhapur, të cilën shqipfolësit e kujtojnë shpesh kur takohen: " **Gjaku ynë i shprisht** ", që do të thotë " *Gjaku ynë i shpërndarë* ". .

Ndër bijtë e tij më të shquar kujtojmë: Angelo Bellizzi (shek. XVIII) prift, teolog, historiograf dhe poet; Costantino Bellizzi (shek. 19), heroi i Risorgimentos.

### Simbolet 
Stema komunale u dha me Dekret të Presidentit të Republikës së 18 janarit 1988. 

## Monumentet dhe vendet me interes 
#### Kisha e San Giovanni Battista 
Kisha e San Giovanni Battista u ndërtua pas ardhjes së shqiptarëve, në gjysmën e dytë të shekullit të 18-të, pikërisht në vitin 1791 siç dëshmohet nga data e gdhendur në kornizën e vetë ndërtesës. Sipas dëshmive gojore, është ndërtuar nga punëtorë vendas dhe banorë të qytetit, të cilët transportonin materialet e përdorura për ditë të tëra. Punime shumë më të mëdha u kryen në ndërtim falë përfshirjes së Kurisë Episkopale të Kasanos, nga e cila varej San Basile, për këtë arsye, stili i kishës nuk është bizantin, por barok i vonë . Pamja e jashtme e ndërtesës duket e thjeshtë, me një kambanore jo shumë të lartë, e pajisur me kambana të ndërtuara në vitin 1500, të cilat sigurisht i përkisnin Manastirit Colloreto. Hyrja kryesore përbëhet nga tre dyer druri, punë e mjeshtërisë vendase. Planimetria e kishës është me tre nefet dhe me altarin kryesor të vendosur nën harkun e triumfit. Arkitektura e brendshme është tipike baroke me frize dhe figura engjëllore. Për t'iu përshtatur stilit nevojave të veçanta të ritit bizantin, në vitin 1930 altari kryesor u shkatërrua për shkak të strukturës së tij të parregullt dhe u zëvendësua nga një katror i mbivendosur nga një tendë. Me formën katrore, Trupi dhe Gjaku i çmuar i Zotit tonë Jezu Krisht shpërndahet në katër pikat kryesore të tokës. Altari ndahet nga pjesa tjetër e kishës nga një ndarje prej druri e quajtur ikonostas, një dritare simbolike e përjetësisë. Ikonostasi është plot me ikona dhe piktura të vlefshme.

#### Manastiri i Santa Maria Odigitria 
Manastiri Basilian i Santa Maria Odigitria është vazhdimi i manastirit antik të San Basilio Craterete, i themeluar nga fundi i shekullit të 10-të dhe fillimi i shekullit të 11-të . Ajo qëndron në një pozicion panoramik në shpatet e maleve të pyllëzuara midis masivit madhështor Pollino në veri dhe fushës së Sibarit në lindje. Thuhet se një nga malet me pamje nga Manastiri dhe qyteti është krateri i një vullkani, prandaj emri "craterete" i është dhënë në kohët e lashta Manastirit të San Basilio (sipas Prof. B. Cappelli "craterete" nga crateròs, fortesë, i fuqishmi: atribut për Shën Vasilin e Madh ).

Kisha e Santa Maria Odigitria ruan me xhelozi, përballë altarit kryesor, një afresk që përfaqëson bustin e një Madone të veshur në blu nën një mantel të kuq dhe me një kokë të kurorëzuar dhe nga e cila një vello jeshile e lehtë e varur në një të verdhë të madhe të artë. halo. Është një pjesë e të gjithë afreskut, e ruajtur në shekullin e 13-të, dhe e vetmja mbetje e manastirit antik të San Basilio, i cili kishte ekzistuar tashmë për të paktën tre shekuj. Ikonostasi, një pengesë e lartë që ndan Vimën ose shenjtëroren nga naosi, quhet kështu sepse është zbukuruar me ikona të shenjta. Është karakteristikë e kishave të ritit bizantin dhe e ka origjinën pas rikthimit të kultit të imazheve të shenjta (viti 843).

### Vende të tjera me interes 
Në zonë ndodhen edhe *Kisha e Shën Anës* ( *Kopela Sandë Anës-ka Konëza* ) dhe *Kopela Rinucit* .

## Shoqëria 
## Kultura 
[parapamje| Veshjet e femrës arbëreshe të ekspozuara gjatë *[Çifti, Kalabri|valljes* tipike.]]
Festa e shenjtorit mbrojtës Shën Gjon Pagëzori festohet më 25 maj. Të mërkurën pas Rrëshajëve, për nder të Madonna della Misericordia, zhvillohet një paradë me kostumin unik shqiptar të zonës. Në periudhën e Pashkëve (për Pashkët) mbahen *valle* për nder të heroit Skënderbeu, një traditë popullore e cila sot bashkë me gjuhën rrezikon të humbasë.

## Ekonomia 
Karakteristike është kultivimi i hardhisë nga e cila përftohet vera fisnike dhe e shijshme "Murge".

## Administrata 
### Një shtëpi në San Basile 
Në maj të vitit 2010, fshati u bë kryefjalë falë nismës "Një shtëpi në San Basile"  të kryebashkiakut aktual Vincenzo Tamburi, e cila konsiston në shitjen e disa shtëpive të pabanuara duke filluar nga shifrat 5000 €, me qëllim inkurajimin ripopullimi i qendrës së banuar arbëreshe, duke bashkuar kështu ata që në kohët e shkuara duhej të braktisnin vendlindjen e tyre.

## Shih edhe 
* Arbëreshët
* Riti bizantin
* Eparkia e Lungros
* Parku Kombëtar Pollino

## Referime