Tivari

{{Infobox settlement
| name                    = Tivari
| settlement_type     = Qytet
| nicknames                   = 
| mottoes                    = 
| image_flag          = Flag of Bar, Montenegro.svg
| flag_link       = 
| image_seal            = Coat of Arms of Bar.png
| seal_link         = 
| seal_size          = 
| image_skyline                   = Tivari 2.JPG
| image_caption     = Pamje nga Tivari

|Shteti                  = Mali i Zi
|SeksioniA-majtas1       = {{#if:{}| Komuna }}
|SeksioniA-djathtas1     = {{#if:{}| {} }}
|Qarku                   = 
|Bashkia                 =
|Komuna                  = 

|Sipërfaqja              = 505  
| population_total               = 17.727
|Dendësia                = 67

|Lartësia                = {}
| population_demonym                = {}
| established_date               = {}
|Zona Kohore             = UTC+1
|Ora Verore              = UTC+2
| postal_code             = 85000
|Prefiksi                = 382 30
| registration_plate     = BR
|Aeroporti               = 
|Kryetari i Bashkisë     = 
|Asambleja rajonale      = 
| website                = www.bar.me
|E-Posta                 =
 
| image_map              =
| map_caption        =  
| map_size           = 255
| image_map                   =
  |CoordAddon            = type:city_region:RS-KM_scale:250000
 
| gjer_g=42  | gjer_m=10   | gjer_s=0   | gjer_dr =N 
| gjat_g=19  | gjat_m=10   | gjat_s=0   | gjat_dr =E
 
|gjerësi                 =  
|gjatësi                 =  
}}
**Tivari** (malazisht: Бар/Bar), i njohur edhe si **Tivari i Ri**, është qytet bregdetar në jug të Malit të Zi. Është porti më i madh i Malit të Zi si dhe qendra e Komunës së Tivarit.

Në qytetin e Tivarit jetojnë 17,727 banorë, sipas censusit të v. 2011. Komuna e Tivarit, ecila ka një sipërfaqe prej 598&nbsp;km2, ka një popullsi prej 42,068 banorësh.

Në pranverën e vitit 1945, Tivari ishe vendi ku u masakruan rreth 1500–2000 shqiptarë në rastin e quajtur Masakra e Tivarit.

thumb|right|300px|Tivari 25 gushtit 1863

## Etimologji 
Në gjuhën shqipe njihet si Tivar, ndërsa në gjuhët sllavojugore thjeshtë si *Бар/Bar*. Në gjuhën italiane njihet si *Antivari* apo *Antibari*; në gjuhën greke si *Antivarion* (Αντιβάριον) app *Thivárion* (Θηβάριον); në latinisht si *Antibarium*. Emri i këtij qyteti është i lidhur me emrin e qytetit të Barit në Itali dhe i cili përshkruan poziten gjeografike, përballë qytetit të Barit dhe në anën e përtejme të detit Adriatik.

## Historia 
Ekspedita të ndryshme të arkeologëve kanë vërtetuar se sipërfaqja e qytetit dhe rrethinës  së tij kanë qenë të populluara që në parahistori.  Materialet e gjetura tregojnë prezencën e Ilirëve.  Mendohet se qyteti është ndërtuar mbi apo në afërsi të qytetit të lashtë të njohur si Antipargal në shekullin e VI. Emrin Antibarium (Përballë Barit në Itali) duket të jetë përmendur rreth shekullin X.

Duket se shumë sundues të Dioklesë kanë përdorur këtë qytet si seli të tyre.  Kështu sunduesi i parë i Dioklesë Mihali e ka konfirmuar kurorëzimin në këtë qytet sikurse më vonë Bodini.

Nga 1166 deri më 1183 qyteti ishte nën zotërimin e bizantinëve nga të cilët Stefan Nemanja e kishte marrë dhe bashkangjitur së bashku me Zetën sundimit të tij në Rashkë.

Nga relacioni i kryepeshkopit të Tivarit Guljelm Adam drejtuar Dukës së Burgonjës Filipit të VII Valua, 1332
(MONUMENTIS POUR L’HISTOIRE DES PROVINCE DE NAMUR, vëll. IV, f. 293-298. Origj. latinisht. Përkthyer nga frëngjishtja.)

Argjipeshkvi i Tivarit Gulielm Adae shkruan ne 1332 një vepër në latinisht për mbretin e Francës Filipi VI dhe nuk harron të shkruaje këtë frazë lapidare : "Shqiptaret kanë një gjuhe krejt tjetër dhe të ndryshme nga latinishtja, kanë alfabetin latin në të terë librat e tyre".

Nga viti 1443 deri 1571 qyteti administrohej kryesisht nga Venedikasit. Gjatë mesjetës ishte qendër e bregdeti jugorë dhe kishte një status qytet-shteti deri sa më 1571 bie nën sundimin otoman, Selim II, deri më 1878.

Shkencëtari njohur italian Gjuliem Markoni vendosi lidhjen e parë telegrafike midis Tivarit dhe Antibarit më 30 gusht 1904 dhe më 1908 për herë të parë futet në përdorim linja hekurudhore  cila e bënte këtë qytet ndër qytet e parët të lidhura me hekurudhë në Ballkan (1913).

Tivari ishte po ashtu ndër qytetet e parë  në Mal të Zi që filloi luftën kundër fashistëve (13 qershor 1941).

Që nga lufta e dytë botërore e deri në ditët e sotshme qyteti është në përbërje të Republikës së Malit të Zi dhe është qendër komune.

## Ekonomia 
## Demografia 
Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003, komuna e Tivarit ka pasur 40.037 banorë, të vendosur në 83 vendbanime.

**Përbërja nacionale** :

**Ethnicity in 2003**

Sipas rezultateve preliminare të regjistrimit të popullsisë së vititi 2011, komuna e Tivarit ka pasur  42368 banorë me 14211 ekonomi familjare dhe  33312 .

Komuna ka 83 fshatrat e saj (2003) 
40.000 banorë, qyteti vetë 13.700 banorë.  Në 
Bar, një kryepeshkop katolik ka vendin e tij në 
Regjistrimin e vitit 2003, pas nacionaliteteve 
shpreh : 
Malazezët 44,14 % 
24,81 % serbë 
12,05 % shqiptarë 
6,21 % sllav myslimanët 
2,27 % boshnjakë 
10,52 % të tjera

**Përbërja fetare** :
* ortodoks - 23.855 (59,58 %)
* mysliman - 11.036 (27,56 %)
* katolik - 3.101 (7,74 %)
* të tjerë - 192 - (0,47 %)
* të pa përcaktuar - 789 (1,97 %)
* nuk besojnë - 417 (1,04 %)
* të panjohur - 647 (1,64 %)

**Gjuhët** :
* serbisht - 24.138 (60,28 %) 
* malazezisht - 10.235 (25,56 %) 
* shqip - 3.505 (8,75 %) 
* boshnjakisht - 286 (0,71 %) 
* kroatisht - 161 (0,40 %)
* boshnjake - 110 (0,27 %) 
* tjera dhe të panjohura - 1.602 (4,03 %)

## Kultura 
## Politika 
## Shih edhe 
* Masakra e Tivarit
* Tivari i Vjetër

## Lidhje të jashtme 
*vendndodhja
* harta satelitore (-{Maplandia}-)
* Planet dhe vendbanimet në hartë (-{Mapquest}-) 
## Referime