Rafaelo

**Raffaello Sanzio da Urbino** (italisht: [raffaˈɛllo ˈsantsjo da urˈbiːno]; 28 mars ose 6 prill 1483 – 6 prill 1520), i njohur si **Rafaelo**, ishte një piktor italian dhe arkitekt i Rilindjes së Lartë. Puna e tij admirohet për qartësinë e saj të formës, lehtësinë e përbërjes dhe arritjen vizuale të idealit Neoplatonik të madhështisë njerëzore. Së bashku me Mikelanxhelon dhe Leonardo da Vinçin, ai formon trininë tradicionale të mjeshtrave të mëdhenj të asaj periudhe.

Rafaelo ishte jashtëzakonisht produktiv, duke zhvilluar një punëtori jashtëzakonisht të madhe dhe, megjithë vdekjen e tij në moshën 37 vjeç, duke lënë një trup të madh pune. Shumë prej veprave të tij gjenden në Pallatin e Vatikanit, ku freskot e dhomave të Rafaelos ishin puna qendrore dhe më e madhja e karrierës së tij. Puna më e njohur është *Shkolla e Athinës*' tek Stanza della Segnatura në Vatikan. Pas viteve të fillimit të tij në Romë, shumica e punës së tij u ekzekutua nga punëtoria e tij nga vizatimet e tij, me humbje të konsiderueshme të cilësisë. Ai ishte jashtëzakonisht me ndikim në jetën e tij, megjithëse jashtë Romës, puna e tij ishte e njohur kryesisht nga shtypshkronja e tij bashkëpunuese.

Pas vdekjes së tij, ndikimi i rivalit të tij të madh Mikelanxhelo ishte më i përhapur deri në shekujt XVIII dhe XIX, kur cilësitë më të qeta dhe harmonike të Rafaelos u vlerësuan përsëri si modelet më të larta. Karriera e tij bie natyrshëm në tre faza dhe tre stile, të përshkruara së pari nga Giorgio Vasari: vitet e tij të hershme në Umbria, pastaj një periudhë prej rreth katër vjetësh (1504–1508) duke thithur traditat artistike të Firences, e ndjekur nga dymbëdhjetë vite të ndezur dhe triumfues në Romë, duke punuar për dy Papë dhe bashkëpunëtorët e tyre të ngushtë.

## Biografia 
### Rinia (1484-1504) 
#### Origjina (1484-1493) 
Raffaello-ja lindi në Urbino në «vitin 1483, në të premten e shenjtë, në tre të natës, nga Giovanni Santi, piktor jo pak i shkëlqyer, por duke qen njeri me intelekt të lart dhe i prirur në drejtimin e fëmijve në atë rrugë të mbarë, që për fatin e tij të keq, nuk ishte shfaqur në rininë e tij». Rrëfimi i Vasarit konsideron se Raffaello-ja lindi më 28 mars (të premten e shenjtë). Megjithatë ekziston një tjetër version sipas të cilit dita e lindjes së mjeshtrit urbinas duhet të jetë 6 prilli, dhe kjo e bazuar në letrën e Marcantonio Michiel-it drejtuar Antonio Marsilio-s (e konfirmuar nga epitafi i njohur, për një kohë i konsideruar i Pietro Bembo-s ndërsa sot i atribuar poetit Antonio Tebaldeo) që nënvizon se data e ditës dhe orës së vdekjes së Raffaello-s, përputheshin dukshëm me atë të Krishti-it - ora 3 e 6 prillit, e premte para Pashkëve – përputhen saktësisht me datën e lindjes së tij. Natyrisht, gjithë kjo ka shijen e legjendës dhe nëse do të konsiderohej mjaftueshmërisht e sigurtë dita e vdekjes së tij, nuk mund të jetë kështu për atë të lindjes së tij.

Raffaello-ja (i portretizuar që fëmijë nga i ati në Cappella Tiranni në Cagli) qe biri i parë dhe i vetëm i Giovanni Santi-t dhe Maria di Battista di Nicola Ciarla-s. Mbiemri "Sanzio" në fakt nuk është veçse një nga zgjedhimet e mundshme nga italishtja e "Santi", e rrjedhur nga latinishtja "Sancti" me të cilin zakonisht Raffaello-ja, pasi të rritej, do të firmoste veprat e tij. E ëma i vdes herët, më 7 tetor 1491. I ati u rimartua pak më vonë me njëfarë Berardina di Piero di Parte, nga e cila i lindi e bija Elisabetta. Me dy gratë familja e të atit pati zënka për motive financiare.

Më 1 gushtin e 1494, kur Raffaello ishte njëmbëdhjetë vjeç, i vdes edhe i ati. Kjo datë ka ridimensionuar në disa studime kontributin e punishtes atërore në formimin e artistit; është po ashtu e shumëprovuar se si në pak vite, në adoleshencë të plotë, artisti arriti me shpejtësi një maturi artistike që nuk mund të përjashtoi një nisje shumë të hershme të aktivitetit artistik.

Nuk dihet se nëpërmjet cilave rrugë piktori i ri arriti të bëhej pjesë e punishtes së Perugino-s: në fakt nuk duket i besueshëm rrëfimi i Vasarit, sipas të cilit Raffaello-ja kishte qenë nxënës i Perugino-s që para vdekjes së të atit dhe madje edhe para vdekjes së së ëmës. Me gjasa, më shumë se për një formim të mirëfilltë artistik në Perugia, djaloshi pati mundësinë të frekuentonte me raste punishten e Perugino-s, duke shkuar herë te punishtja e të atit dhe herë te ajo, të paktën deri në vdekjen e prindit: në atë vit Raffaello trashëgoi aktivitetin, së bashku me disa bashkëpunëtorë mes të cilëve mbi të gjitha Evangelista da Pian di Meleto.

#### Formimi artistik te Perugino-ja (1494-1498) 
Gjurmët e para të pranisë së Raffaello-s pranë Perugino-s janë të lidhura me disa punime të punishtes së tij midis 1497-ës dhe shekullit të ri. Në veçanti, mendohet si një ndërhyrje e Raffaello-s në tablonë *Natività della Madonna* në predella-n e *Pala di Fano* (1497) dhe në disa afreskë të Collegio del Cambio në Perugia (1498), mbi të gjitha ku masat e ngjyrës marrin gati një vlerë plastike dhe spikat mënyra e konturimit të pjesëve në dritë dhe atyre në hije, me një trashje të përgjithshme të kontureve. Megjithëse dora e tij është akoma e vështirë të dallohet, në Perugia Raffaello-ja do të shikonte për herë të parë groteskët, të pikturuara në tavanin e Collegio-s, që në vazhdim hynë në repertorin e tij ikonografik.

Megjithatë, duket se vepra e tij e parë që mund ti atribuohet me siguri është *Madonna e Casa Santi-t*, e afreskuar në dhomën në të cilën besohet se lindi, në shtëpinë Santi në Urbino, e datuar në 1498 (dhe që deri pak vite më parë konsiderohej si vepër e të atit, që te personazhet paraqiste vetë Raffaello-n dhe gruan e parë, Maria Ciarla).

#### Città di Castello (1499-1504) 
, National Gallery]]
Në 1499 Raffaello-ja, gjashtëmbëdhjetë vjeçar, u trasferua me ndihmat e punishtes së të atit në Città di Castello, ku mori porosinë e parë të pavarur: *stendardo della Santissima Trinità* për një vëllazëri vendore që donte të ofronte një vepër kushtimore në shenjë falenderimi për mbarimin e një epidemie pikërisht atë vit. Vepra, megjithëse akoma e lidhur me jehonën e Perugino-s dhe Luca Signorelli-t, paraqet edhe një freski inovative të thellë, që i garantonte një myshteri vendore, duke munguar në qytet piktorë të shquar pas largimit të Signorelli-t pikërisht në 1499, në kubenë e Orvieto-s.

Në Città di Castello artisti la të paktën dy vepra të tjera të rëndësishme, *Crocifissione Gavari* dhe *Sposalizio della Vergine*. Në të parën, të datuar në 1502-1503, vërehet përthithja e plotë e stilit të Perugino-s (një "Crucifisso, të cilin, nëse nuk do ishte emri i tij i shkruar, asnjë nuk do ta besonte si vepër të Raffaello-s, por si të Pietro-s", shkroi Vasari), edhe nëse vërehen gjithësesi, zhvillimet e para drejt një stili të tijin, me një ndërveprim më të mirë midis figurave dhe peizazhit dhe me një paraqitje të veçantë optike në këmbët e Krishtit që dëshmojnë njohjen e plotë të studimeve urbinase, ku optika dhe perspektiva ishin lëndë të zakonshme studimi që nga kohët e Piero della Francesca.

#### Perugia dhe qendra të tjera (1499-1504) 
Ndërkohë, fama e Raffaello-s po niste të zgjerohej në gjithë Umbria-n, duke e bërë një nga piktorët më të kërkuar dhe më aktivë në rajon. Vetëm në Perugia, mes viteve 1501 dhe 1505, iu porositën plot tre pale d'altare: *Pala Colonna*, për kishën e murgeshave të manastirit të Sant'Antonio-s, *Pala degli Oddi*, për kishën e San Francesco-s në Prato dhe një *Assunzione della Vergine* për klarisat(ndjekëse të urdhërit të themeluar nga santa Chiara) e Monteluce-s të pa mbaruar ndonjëherë, e pikturuar më pas nga Berto di Giovanni. Bëhet fjalë për vepra me natyrë peruxhineske, me një fokusim gradual drejt elementeve stilistikë më personal.

Te *Resurrezione di Cristo* në San Paolo të Brazilit, Roberto Longhi lexoi ndikime nga Pinturicchio-ja - në peizazhin, në detajet e dekorimit të sarkofagut dhe në veshjet e çmuara të personazheve – të lidhura me një fazë të datuar në vitet 1501-1502.

Të të njëjtës periudhë mund të konsiderohen disa *Madonna me Fëmijën* që, megjithëse akoma të lidhura me shembullin e Perugino-s, i paprijnë raportit intensiv dhe delikat mes nënës dhe të birit të kryeveprave më të rëndësishme pasuese të lidhura me këtë temë. Ndërmjet tyre spikatin *Madonna Solly*, *Madonna Diotallevi*, *Madonna me Fëmijën mes shenjtëve Jeronim dhe Françesk]]*.

Me gjasa letra donte të siguronte ndonjë porosi zyrtare për piktorin e ri, por gonfalonieri ishte ngusht ekonomikisht nga shpenzimet e fundit për blerjen e Davidit të Michelangelo-s' dhe projektet madhështore për Sallën e Gran Consiglio. Megjithatë nuk kaloi shumë kohë dhe artisti arriti të siguronte porosi nga disa qytetarë të shquar kryesisht rezidentë në Oltrarno, Si Lorenzo Nasi, për të cilin pikturoi *Madonna-n e gardelinës*, kunatin e tij Domenico Canigiani (për të cilin bëri *Sacra Famiglia Canigiani-n*), *Madonna-n e Kohëve* dhe bashkëshortët Agnolo dhe Maddalena Doni.

Në klimën artistike fiorentine, më të flaktë se kurr, Raffaello-ja vendosi mardhënie miqësie me disa artistë të tjerë mes të cilëve Aristotile da Sangallo, Ridolfo del Ghirlandaio, Fra' Bartolomeo, arkitekti Baccio d'Agnolo, Antonio da Sangallo i Riu, Andrea Sansovino, Francesco Granacci. Vasari shkroi se «në qytet shumë i nderuar dhe veçanërisht nga Taddeo Taddei, i cili e donte gjithmonë në shtëpinë dhe tavolinën e tij, si ata që i deshën gjithmonë njerëzit e virtytshëm». Për të, Raffaello-ja pikturoi, në 1506, *Madonna-n e Pratos* së Vjenës – që Vasari e gjykonte si akoma të mënyrës së Perugino-s dhe, ndoshta vitin tjetër, *Madonna Bridgewater* e Londrës, «shumë më e mirë», sepse ndërkohë Raffaello-ja «duke studiuar mësoi».

Punimet e tij në Firence ishin të destinuara vetëm për porositës privat, gjithmonë e më shumë të pushtuar nga arti i tij; krijoi tablo të shumta me format të mesëm dhe të vogël për përkushtimin privat, mbi të gjitha Madona dhe Familje të Shenjta si dhe disa portrete intensive. Në këto vepra varionte vazhdimisht temën, duke kërkuar grupime dhe sjellje gjithmonë të reja, me një vëmendje të veçantë te natyrshmëria, harmonia, ngjyra e pasur dhe intensive dhe shpesh peizazhi i kthiellët me prejardhje nga rilindja umbre.

Një tjetër porosi e marr nga Perugia, në 1504, kishte të bënte me një *Madonna me Fëmijën dhe shenjtët Gjon Pagëzori dhe Nikola* (*Pala Ansidei*) për tu vendosur në një kishëzë të kishës së San Fiorenzo-s në Perugia, që u përfundua, sipas asaj që duket se lexohet në pikturë, në 1505. Në veprën akoma me frymëzim umbre, Raffaello-ja sjell një thjeshtëzim thelbësor të impiantit arkitektonik, duke i dhënë të tërës një monumentalitet më efikas dhe rigoroz, me shije leonardeske. Në këtë vepër, megjithë temën tradicionale, befason zotërimi i mjetit piktorik, tashmë potësisht i maturuar, me figurat që marrin konsistencë në funksion të ndryshimit të dritës.

#### Porosi nga le Marche 
Në 1505-1506 Raffaello duhet të jetë gjendur shkurtimisht në Urbino, ku u prit në oborrin e Guidobaldo da Montefeltro: fama e arritur në qytetin e tij të lindjes dëshmohet nga një lavdërim në *Oborrtarin* e Baldassarre Castiglione-s dhe nga një sërë portretesh, midis të cilëve ai i Guidobaldo da Montefeltro-s, i Elisabetta Gonzaga-s, bashkëshortes së tij dhe të trashëgimtarit të dukatit, Guidobaldo della Rovere (giovane con la mela).

Për dukën për më tepër pikturoi një Madonna të madhe (Madonna d'Orleans) dhe tre tablo me subjekt të ngjashëm, *Shën Mikeli dhe dragoi*, *Shën Gjergji dhe dragoi* sot në Paris dhe *Shën Gjergji dhe dragoi* i Washington-it. Ky i fundit u pikturua për tiu dhuruar Henrikut të VII të Anglisë si falenderim për caktimin e *Order of Garter*: ku është i dukshëm llastiku i çorapes në pulpën e kalorësit.

#### Seria e Madonna-ve 
Është e famshme seria e Madonna-ve me Fëmijën që në Firence arrin maja të reja. Për familje fiorentine të borgjezisë së mesme-lartë Raffaello pikturoi disa kryevepra absolute, si disa grupe Madonna-sh me Fëmijën dhe shën Gjonin: *Kopështarja e bukur*, *Madonna e gardelinës* dhe *Madonna del Belvedere*. Në këto vepra figura e Virgjëreshës ngrihet monumentale përpara peizazhit, duke e mbizotëruar me hijeshi dhe elegancë, ndërsa u drejton gjeste të përzemërta fëmijëve, në struktura kompozitive piramidale me efikasitet të lartë. Gjeste familjare hasen edhe në vepra si ''Madonna d'Orleans*, si dhe gjeste gudulisëse, ose spontanë si te *Grande Madonna Cowper* (Jezusi zgjat një dorë drejt gjirit mëmësor), ose edhe vështrime intensive si te *Madonna Bridgewater*.

Këto figura tregojnë edhe përvetësimin e modeleve të ndryshme ikonografike fiorentine, që duhet ta frymëzonin pozitivisht myshterinë. Nga Donatello për shembull mori spunto për *Madonna Tempi*, me fytyrën e nënës dhe të birit të afruara ëmbëlsisht, ndërsa *Tondo Taddei* përkujton pozicionin e Fëmijës te *Piccola Madonna Cowper* ose te *Madonna Bridgewater*.

Në këtë vepër Raffaello-ja shkriu ndjesinë tragjike të vdekjes me vrullin jetësor të trazimit, me një kompozim skajshmërisht monumental, dramatik dhe dinamik, por të balancuar me kujdes, ku vërehen tashmë qartë shtysa mikelanxholeske, në kërkimin plastik dhe koloristik, dhe të antikitetit, në veçanti nga paraqitja e *Vdekja e Melagro-s* që artisti kish mundur të shikonte me gjasë gjatë një udhëtimi formues në Romë në 1506.

#### La Madonna del Baldacchino 
Vepra përmbyllëse e periudhës fiorentine, e 1507-1508, mund të konsiderohet *Madonna del Baldacchino'', e lënë pa mbaruar nga thirrja e befasishme në Romë, nga Giulio-ja i II. Bëhet fjalë për një pala d'altare e madhe, porosia e parë e këtij lloji e mar në Firence, me një *sacra conversazione* të organizuar rreth qendrës së fronit të Virgjëreshës, me një sfond arkitektonik madhështor por të prerë në skaje, në mënyrë që të zmadhonte monumentalitetin. Çdo staticitet duket i zhdukur nga lëvizja intensive rrethore e gjesteve dhe vështrimeve, i shumëfishuar te engjëjt në fluturim të përvijuar saktësisht. Sant'Agostino-ja për shembull, zgjat një krah drejt të majtës duke ftuar spektatorin të përshkruaj me shikim hapësirën gjysmërrethore të nikes, duke i lidhur pesonazhet një nga një, karakteristikë që shpejt do të gjendej edhe te afresket e *Stanze vaticane*.

Në këtë mënyrë Santi, që sapo i kish mbushur njëzet e pesë vjeç, u trasferua në Romë, duke lënë të pa-mbaruara disa punime në Firence.

Në faqet murore Raffaello-ja dekoroi katër lunetta, të frymëzuara nga katër fakultetet (aftësitë) e universitetit mesjetar, apo teologjia, filozofia, poezia dhe jurisprudenca, gjë që ka bërë të mendohet se dhoma fillimisht qe destinuar si bibliotekë ose studio.

Vepra të famshme janë *Disputa del Sacramento*, *Shkolla e Athinës* ose *Parnasi*. Te to shpalosi një vizion skenografik dhe të ekuilibruar, ku masat e figurave vendosen me gjeste të natyrshme në një simetri solemne dhe të përllogaritur, përfaqësuese të një monumentaliteti dhe hijshmërie që më pas do të përkufizohej si "klasike".

#### Stanza e Eliodorit 
left|thumb|446x446px|*Takimi i Leonit te madh me Atilen*, Stanza e Eliodorit
Në 1511, ndërsa punimet në Stanza della Segnatura po mbaronin, papa kthehej nga një luftë shkatërrimtare me francezët, që i kushtoi humbjen e Bolonjës dhe i druhej pranisë së ushtrive të huaja në Itali, si dhe shpërdorimit të burimeve financiare. Programi dekorativ i dhomës (stanza) pasardhëse, i destinuar për në sallën e Udiencave, më vonë të quajtur të Eliodorit, nga emri i afreskut, iu përmbajt situatës së veçantë politike: në fakt u vendos të realizoheshin skena të lidhura me tejkalimin e vështirësive të Kishës, falë ndërhyrjes hyjnore.

Te *Messa di Bolsena* kthehen ritmet e qeta, edhe pse thellësia e arkitekturës dhe efektet e ndriçimit krijojnë një dramacitet inovativ; ngjyra u pasurua me njolla më të dendura dhe më korpoze, të derivuara ndoshta nga shembulli i piktorëve venecian, aktiv në oborrin papal.

Raffaello-ja u thirr për të punuar disa herë, para se afresku i *Triumfit të Galateas* (1511), me jehonë të jashtëzakonshme klasike, më pas te Loggia di Psiche (1518-1519) dhe në fund te dhoma me *Storie di Alessandro*, vepër e pa-mbaruar e krijuar më pas nga Sodoma për të takuar artistin me "Fornarina-n" e tij, Chigi nuk hezitoi ta strehonte në vilën e tij, në mënyrë që të evitonte humbjen e kohës për mbarimin e punimeve. *Portreti i Baldassarre Castiglione-s* (1514-1515), falë afërsisë së rrallë shpirtërore të portretizuesit dhe të portretizuarit, arrin të mishëroi atë ideal përsosmërie estetike dhe të brendshëm të oborrtarisë të shprehur në traktatin e shquar të *Oborrtarit* (Il Cortegiano). Në *Portretin e Fedra Inghirami-t* (1514-1516) edhe një difekt fizik si strabizmi fisnikërohet nga përsosmëria formale e veprës.

Por qe mbi të gjitha me *Portretin e Giulio-s së II* që i bëri risitë më të dukshme, me një këndvështrim diagonal dhe lehtësisht më të lart, të studiuar sikur spektatori gjendej në këmbë pranë papës. Sjellja prej mendimtari melankolik, tregues i situatës politike të kohës (1512-a), fut një element psikologjik deri atëherë të huaj në portretizimet zyrtare. Në praktikë spektatori duket sikur gjendet në takim me papën, pa asnjë pengesë fizike apo psikologjike.

Në të njëjtët vite (1518-1519) bën pjesë edhe i famshmi portret gruaje i njohur si *La Fornarina*, vepër me sensualitet të ëmbël dhe të menjëhershëm të bashkuar me gjallërinë e ndriçimit, në të cilën artisti portretizoi gjysëm nudo të dashurën dhe muzën e tij Margherita Luti (ose Luzi).

#### Rinovimi i pala d'altare 
Motivi tjetër thelbësor i këtij sezoni është ai i lidhur me trasformimin rrënjësor të vënë në jetë mbi temën e ''pala d'altare*, të përfaqësuar nga një përfshirje gjithmonë e më të thellë të publikut. Që te *Madonna di Foligno* (1511-1512) skema tradicionale e ikonës tejkalohet nga referimet e vashdueshme mes pjesës së sipërme dhe të poshtëme, me një orkestrim kromatik që i jep unitet të tërës, duke përfshirë peizazhin vibrant në sfond, të lidhur me një ndodhi të mrekullueshme që ishte në zanafillë të porosisë.

Pika e arritjes është pala me *Ekstazën e shën Sesilias'' (1514), e tëra e luajtur mbi një prani të paprekshme hyjnore, të brendësuar nga gjendja ekstazike e shenjtores që heq dorë nga muzika tokësore, e paraqitur në natyrën e qetë të jashtëzakonshme me instrumente të vjetra muzikore në këmbët e saj, në favor të muzikës së përjetshme dhe qiellore të shfaqjes së korit të engjëjve lart.

Afërsisht tridhjetëvjeçar, Raffaello-ja ishte titullari i punishtes më aktive të pikturës në Romë, me një grup ndihmësish që fillimisht i dedikoheshin thelbësisht punimeve pregatitëse dhe përfundonin piktura dhe afreske.

#### Aracët për Sistina-n 
Angazhimet që shpërqëndruan Santin nga ekzekutimi material i afreskeve në Stanza-n e tretë qenë kryesisht emërimi si mbikqyrës i bazilikës së Vatikanit pas vdekjes së Bramante-s (11 prill 1514) dhe ajo për aracët e Cappella Sistina-s. Leoni i X në fakt dëshironte ta lidhte emrin e tij edhe me sipërmarrjen prestigjoze të Cappella Sistina-s, duke dekoruar fashën e fundit të mbetur të lirë, regjistri më i ulët ku gjenden perdet e pavërteta duke thurur një sërë aracësh për tu varur me rastin e liturgjive më solemne.

Raffaello-ja, duke u gjetur në përballje direkte me mjeshtrat e mëdhenj të kuatroçentos dhe mbi të gjitha me Michelangelo-n dhe kubenë rrezatuese të Cappella Sistina-s, duhet të përditësonte stilin e tij, duke u përshtatur edhe me vështirësitë teknike të sipërmarrjes që parashihte hedhjen e kartonave të përmbysur në raport me rezultatin final, kufizimi i gamës kromatike në krahasim me ngjyrat e disponueshme të pëlhurave si dhe heqja dorë nga detajet tepër të vegjël, duke preferuar kampitura ngjyre.

Që me Agostino Chigi-n ishte kujdesur për stallat e villa Farnesina (të shkatërruara, mbetet akoma bazamenti në rrugën e Lungara-s) dhe Cappella Chigi në Bazilikën e Santa Maria del Popolo. Për më tepër, kishte marr pjesë në ndërtimin e kishës së vogël të Sant'Eligio degli Orefici. Në këto vepra vërehet përdorimi i motiveve të derivuara nga shembulli i Bramante-s dhe i Giuliano da Sangallo-s, të lidhura nga sygjestionimi i antikes, përfaqësuese të një origjinaliteti të madh.

#### Bazilika e Shën Pjetrit 
Kështu Raffaello-ja iu dedikua kantierit të Shën Pjetrit me entuziazëm, por edhe me njëfarë droje, siç lexohet nga letërkëmbimi i atyre viteve, për përmasat e punimeve të tija që donin të barazonin përsosmërinë e antikëve. Jo rastësisht mori një përkthim nga Fabio Calvo të *De architectura* e Vitruvit, e mbetur pa botuar, për të mundur të studionte drejtpërdrejt traktatin dhe për ta përdorur në studimin sistematik të monumenteve romane.

Megjithëse punimet përparonin me ngadalësi (Leoni i X në fakt ishte më pak i interesuar se paraardhësi i tij për ndërtimin e ri). I tiji qe kontributi themelor për rikthimin e trupit gjatësor të bazilikës, për ta bashkuar me kroçerën e nisur nga Bramante.

Vepra u pezullua në kohën e Klementit të VII dhe u dëmtua gjatë plaçkitjes së Romës (1527).

Te Villa Madama gjendet i njëjti ngulim mbi pamjet e brendshme, si te Cappella Chigi dhe e njëjta braktisje e një sistemi struktural që zotëronte tërësinë e objektit, si te palazzo Branconio dell'Aquila. Asnjë ndërtesë paraardhëse nuk kishte riprodhuar kaq saktësisht funksionin dhe format e modeleve antike romane: Struktura dhe zbukurimi shkrihen së bashku.

#### Studimi i antikitetit 
Nën pontifikatin e Leonit të X, Raffaello-ja mori edhe detyra për mbrojtjen dhe regjistrimin e mermereve antike, që e çuan në realizimin e një studimi të kujdesshëm të mbetjeve, për shembull duke ekzaminuar strukturat dhe elementet arkitektonike të Panteonit si asnjë deri atëherë.

Projekti më përfshirës dhe ambicioz në këtë sektor qe ai i drejtimit të një plani të Romës perandorake, që kërkonte ndërmarrjen e një proçedimi sistematik të rëndësishëm dhe paraqitjeje drejtkëndore. Ndihma iu afrua nga një instrument i pajisur me busullë, i përshkruar në një letër për papën, që u përpilua bashkë me Baldassarre Castiglione-n dhe në të cilën gjendet edhe një shprehje e apasionuar admirimi për kulturën klasike. Vullneti për tu matur me të mund të anashkalohej nga nevoja për të ruajtur mbetjet, duke u ankuar për shkatërrimet, jo aq ato të barbarëve, por ato të shkaktuara nga pakujdesi dhe sipërfaqësia e pontifikëve të mëparshëm, duke arritur në humbjen e imazhit dhe kujtimit të Romës antike.

Tema e krahasimit me antikët u bë qendrore në veprat e viteve të fundit të Santit, qoftë si përjetim i miteve, qoftë në arritjen e përsosmërisë së humbur formale. Në vepra si Loggia di Psiche ose groteskët e Stufetta e kardinal Bibbiena-s ose te Loggetta e kardinal Bibbiena-s përpunohet një sistem dekorimi alla antik, i evokuar nga stuket dhe afresket sipas stilit të *Domus Aurea* (të zbuluar pak vite më parë), deri te rimarrja e teknikave si enkausti apo piktura e plotësuar me prekje të lehta dhe thelbësore, të gjallëruara nga ndriçimi.

#### Llozhat 
Llozhat që dekorojnë façatën e Palazzo Niccolino-s në Vatikan, të nisura nga Bramantja, u vazhduan nga Raffaello-ja, qoftë në zbatim qoft në dekorim. Santi e pasuroi artikulimin e faqeve murore dhe i mbuloi ndarjet me kube si pavjon, që i lejuan punishtes së tij të zotëronte plane më të mëdha për dekorimin piktorik. Ky i fundit, i nisur në 1518, soditi punën e një turme asistentësh dhe përfshinte rreth gjashtëdhjetë tregime nga Besëlidhja e Vjetër dhe ajo e Re, sa u konsiderua "Bibla e Raffaello-s".

#### Vdekja 
Raffaello-ja vdiq më 6 prill 1520, vetëm 37 vjeç, në ditën e të Premtes së Shenjtë. Sipas Vasari-t vdekja e arriti pas dymbëdhjetë ditëve i sëmurë, të nisura me një e ethe të "vazhdueshme dhe akute", sipas biografit të shkaktuar nga "teprime dashurore", dhe kotësisht të kuruar me marrje të vazhdueshme gjaku.

Një nga dëshmitarët e dhimbjes së shkaktuar nga vdekja e artistit ishte Marcantonio Michiel, që në disa letra përshkroi hidhërimin "e të gjithëve dhe të papës" dhe dhimbja e letrarëve për përmbushjen e munguar të "përshkrimit dhe pikturës së Romës antike duke bërë gjëra shumë të bukura". Për më tepër mungoi nënvizimi i shenjave të jashtëzakonshme që u vërtetuan si në vdekjen e Krishtit: një plasaritje tundi palazzo vaticano, ndoshta nga efekti i një tërmeti të vogël dhe qiejt u trazuan. Pandolfo Pico della Mirandola i shkroi Isabella d'Este-së se papa, nga frika "e stanzzave të tija iku të qendronte te ato që kishte bërë papa Inoçenti".

Në dhomën ku ai vdiq ishte varur, disa ditë para vdekjes, *Trasfigurazione* dhe vizioni i asaj kryevepre gjeneroi akoma më shumë keqardhje për humbjen e tij. Vasari rreth kësaj shkroi: «Vepër e cila, duke parë trupin e vdekur dhe atë të gjallë, e bënte shpirtin të mbytej në dhimbje dhe çdokënd që këtu shikonte».

Zhdukja e tij u përcoll nga tërë radhët e oborrit papnor dh trupi i tij u varros në Panteon, sikur ai vetë ta kishte kërkuar. Antonio Tebàldi, 1463-1537, një poet mik me Raffaello-n, krijoi për të këtë epitaf:
"Këtu prehet ai Raffaello, nga i cili, gjallë, Nëna Natyrë druhej se mund ta tejkalonte dhe kur vdiq, [u druajt] se mos vdiste [me të]. (ILLE HIC EST RAPHAEL TIMUIT QUO SOSPITE VINCI RERUM MAGNA PARENS ET MORIENTE MORI)

## Raffaello dhe bashkëkohësit 
### Raffaello dhe Leonardo 
Leonardo-ja ishte atëherë mbi tridhjetë vjeçar kur Raffaello-ja lindi, por fama e tij si piktor inovativ dhe i aftë për rezultate të jashtëzakonshme ishte akoma e gjallë kur Santi vendosi të vendosej në Firence, për të admiruar, mes të tjerave, *Betejën e Anghiari-t*. Ndikimi i Leonardo-s, në mënyrën e tij të lidhjes së figurave në kompozime harmonike të karakterizuara nga skema gjeometrike si dhe të sfumato-s së tij qe një nga përbërësit themelor të gjuhës rafaeleske, edhe pse u përpunua me rezultate tërësisht të ndryshme. Vepra si *Madonna del Belvedere* tregojnë një kompozim piramidal të derivuar nga Leonardo-ja, por është tërësisht munguese ndjesia e misterit dhe ngarkesa shqetësuese e aluzioneve dhe sygjestionimeve të piktorit nga Vinci, të zëvendësuara nga ndjenjë familjariteti të qetë dhe spontan.

Me siguri shembulli i Leonardo-s nxiti te i riu vullnetin për të tejkaluar kopjimet shterpë të modeleve të repertorit (siç ishte zakon të bënte Perugino-ja), në favor të një përpunimi të vazhdueshëm dhe studimi organik të gjithë figurave dhe peizazhit, shpesh të dalluar nga i vërteti, për të favorizuar një paraqitje më natyrale dhe të besueshme. Vetë Vasari dëshmon si të riut Raffaello "duke i pëlqyer maniera e Leonardo-s më shumë se gjithëçka e parë ndonjëherë, u vu ta studionte", duke u shkëputur gjithësesi pak nga pak, drejt një stili plotësisht të tijin.

Admirimi për Michelangelo-n u trasformua në një përplasje të mirëfilltë artistike në kohën e qendrimit në Romë. Me gjasa nuk qe ata dy që u grupuan vullnetarisht kundër, por klima tej mase konkuruese e oborrit të papës, i tejnxehur me gjasa nga Bramantja, që kërkonte ta çonte ujin në mullirin e tij duke çvlerësuar fiorentinin Michelangelo dhe duke promuovuar nga ana tjetër bashkëqytetarin e tij, Raffaello. Burimet papnore, sado të mëdha, nuk ishin megjithatë të pafundme dhe Bramantja, angazhoi në sipërmarrjen e vështirë të rindërtimit të Shën Pjetrit e vuri në plan të dytë projektin e varrit të Giulio-s së II, duke nisur çështjen e "tragjedisë së varrimit", që do ta mundonte për dyzet vjet. Në fakt, në një letër të vonë Michelangelo-ja shkroi: «Gjithë mosmarrveshjet që lindën mes papa Julio-s dhe mua, qe zilia e Bramante-s dhe e Raffaello-s nga Urbino [...] dhe kishte arsye të mirë Raffaello-ja, që atë kishte në art, e kishte nga mua».

## Raffaello-ja dhe inçizioni 
Raffaello-ja pati një admirim të sinqertë dhe të thellë për artin e inçizionit dhe janë dokumentuar disa vepra të Albrecht Dürer që ai mbante të ekspozuara në punishten e tij. Ai arriti të dërgonte një dishepull të tijin, Baviero de' Carrocci, për tu vënë në kontakt me Marcantonio Raimondi-n, inçizor bolonjez aktiv në Romë, nxënës i Francia-s dhe i ndikuar nga Dürer-i. Atij i besoi detyrën e riprodhimit në seri të një sasie të madhe pikturash dhe vizatimesh të Santit, duke favorizuar një përhapje të jashtëzakonshme.

Vasari rrëfeu se si Raffaello-ja qe jo vetëm i ndërgjegjshëm por në një farë sensi promotor i këtij aktiviteti fitimprurës të Raimondit, duke e shtyrë të shiste riprodhime në stampa me çmime të arritshme, për një gamë shumë të gjerë, përkundrejt rrethit të ngushtë të porositësve të aftë që siguronin veprat e urbinasit. Ky treg pati një sukses të pamat, në Itali dhe jashtë saj, duke arritur përfaqësoi një nga mjetet kryesore të përhapjes së Manierës moderne në Evropë, duke i bërë të njohura ikonografitë dhe skemat kompozitive mbi të cilat u formuan gjenerata të tëra artistësh.
thumb|357x357px|Portreti i Bindo Altovitit

## Veprat 
### Piktura 
#### Veprat rinore 
* *Madonna di Casa Santi*, rreth 1498, afresk, 97x67 cm, Urbino, Casa Santi.
* *Stendardo della Santissima Trinità*, rreth 1499, tablo në vaj, Città di Castello, Pinacoteca comunale.
** *Trinità con i santi Rocco e Sebastiano*, 166x94 cm
** *Creazione di Eva*, 166x94 cm
* *Pala del beato Nicola da Tolentino*, 1500-1501, tablo në vaj.
** *Angelo*, trasportuar në telajo, 31x27 cm, Brescia, Pinacoteca Tosio-Martinengo.
** *Angelo*, 58x36 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t
** *Eterno tra cherubini e testa di Madonna*, 112x115 cm, Napoli, Museo nazionale di Capodimonte.
** *Nicola da Tolentino resuscita due colombe*, 29,2x54 cm, Detroit Institute of Arts.
** *Nicola da Tolentino soccorre un fanciullo che annega*, 26,7x51,8&nbsp;cm, Detroit Institute of Arts.
** *Nicola da Tolentino e gli impiccati*, Pisa, Museo nazionale di palazzo Reale.
* *Madonna Solly*, rreth 1500-1504, tablo në vaj, 52x38 cm, Berlin, Gemäldegalerie.
**Madonna col Bambino tra i santi Girolamo e Francesco*, rreth 1500-1504, tablo në vaj, 34x29 cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* *San Sebastiano*, rreth 1501-1502, tablo në vaj, 43x34 cm, Bergamo, Accademia Carrara.
* *Resurrezione di Cristo*, rreth 1501-1502, tablo në vaj, 52x44 cm, San Paolo, Museo d'Arte di San Paolo.
* *Crocifissione Mond* ose *Crocifissione Gavari*, 1502-1503, tablo në vaj, 279x166 cm, Londër, National Gallery.
** *San Girolamo resuscita tre morti*, 23x41 cm, Lisbona, Museu Nacional de Arte Antiga.
** *Miracolo di san Girolamo*, 23x41 cm, Raleigh, North Carolina Museum of Art.
* *Pala degli Oddi*, 1502-1503, telajo në vaj, 267x163 cm, Romë, Pinacoteca Vaticana.
** *Annunciazione*
** *Adorazione dei Magi*
** *Presentazione di Gesù al tempio*
* *Madonna di Pasadena*, rreth 1503, tablo në vaj, 55x40 cm, Pasadena, Norton Simon Museum of Art.
* *Sogno del cavaliere*, rreth 1503-1504, tablo në vaj, 17x17 cm, Londër, National Gallery.
* *Tre Grazie*, rreth 1503-1504, tablo në vaj, 17x17 cm, Chantilly, Musée Condé.
* *Ritratto virile*, rreth 1503-1504, tablo në vaj, 45x31 cm, Romë, Galleria Borghese.
* *Ritratto virile del Liechtenstein*, 1503-1504, tablo në vaj, 47x37 cm, Vjenë, Liechtenstein Museum.
* *Pala Colonna*, 1503-1505, tablo në vaj.
** *Eterno fra due angeli*, 73x168 cm, Neë York, Metropolitan Museum of Art.
** *Madonna col Bambino in trono e cinque santi*, 169x169,5&nbsp;cm, New York, Metropolitan Museum of Art.
** ''San Francesco d'Assisi*, 24x16 cm, Dulwich, Dulwich Picture Gallery.
** *Sant'Antonio da Padova*, 24x16 cm, Dulwich, Dulwich Picture Gallery.
** *Orazione nell'orto*, 24x28 cm, New York, Metropolitan Museum of Art.
***Pietà*, 24x28 cm, Boston, Isabella Stewart Gardner Museum.
** *Andata al Calvario*, 23x85 cm, Londër, National Gallery.
* *Ritratto di giovane*, rreth 1504, tablo në vaj, 54x39 cm, Budapest, Muzeu i arteve të bukura.
* *Ritratto del Perugino* (atribuim i pasigurt), rreth 1504, telajo në vaj, 59x46 cm, Firenze, Galleria degli Uffizi.
* *Sposalizio della Vergine*, 1504, tablo në vaj, 170x118 cm, Milano, Pinacoteca di Brera.

#### Periudha fiorentine 
* *Madonna Diotallevi*, rreth 1504, tablo në vaj, 69x50 cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* *Madonna Connestabile*, rreth 1504, telajo në vaj, diametri 17,9&nbsp;cm, Shën Pjetërburg, Muzeu i Ermitage-it.
* *Madonna del Granduca*, 1504, tablo në vaj, 84x55 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Piccola Madonna Cowper*, rreth 1504-1505, tablo në vaj, 58x43 cm, Washington, National Gallery of Art.
* *Madonna Terranuova*, rreth 1504-1505, tablo në vaj, diam. 87&nbsp;cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* *Ritratto di Elisabetta Gonzaga*, rreth 1504-1505, tablo në vaj, 52,9x37,3&nbsp;cm, Firenze, Uffizi.
* *Ritratto di Emilia Pia da Montefeltro*, rreth 1504-1505, tablo në vaj, 42,5x28,5&nbsp;cm, Baltimore Museum of Art.
* *Pala Ansidei*, 1505, tablo në vaj, 274x152 cm, Londër, National Gallery.
** *Predica del Battista*, rreth 1505, tablo në vaj, 26x53,3&nbsp;cm, Londër, National Gallery.
* *Ritratto di giovane con la mela* (*Ritratto di Francesco Maria Della Rovere*), rreth 1505, tablo në vaj, 47x35 cm, Firenze, Uffizi.
* *San Michele e il drago*, rreth 1505, tablo në vaj, 31x27 cm, Paris, Louvre.
* *San Giorgio e il drago*, rreth 1505, tablo në vaj, 31x27 cm, Paris, Louvre.
* *San Giorgio e il drago*, rreth 1505-1506, tablo në vaj, 28,5x21,5&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art.
* *Dama col liocorno*, 1505-1506, tablo në vaj, 65x51 cm, Romë, Galleria Borghese.
* *La Gravida*, 1505-1506, tablo në vaj, 66x52 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Cristo benedicente*, 1506, tablo në vaj, 31,7x25,3&nbsp;cm, Brescia, Pinacoteca Tosio Martinengo.
* *Autoritratto*, 1506, tablo në vaj, 47,5x33 cm, Firenze, Uffizi.
* *Ritratto di Agnolo Doni*, 1506, tablo në vaj, 63x45 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Ritratto di Maddalena Strozzi*, 1506, tablo në vaj, 63x45 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Ritratto di Guidobaldo da Montefeltro*, 1506, tablo në vaj, 69x52 cm, Firenze, Uffizi.
* *Madonna d'Orleans*, 1506, tablo në vaj, 29x21 cm, Chantilly, Musée Condé.
* *Sacra Famiglia con san Giuseppe imberbe*, 1506, tablo në vaj, 74x57 cm, Shën Pjetërburg, Muzeu i Ermitage-it.
* *Sacra Famiglia con palma*, 1506, tablo në vaj, diametri 101,4&nbsp;cm, Edinburg, National Gallery of Scotland.
* *Madonna del Belvedere* (ose *Madonna del Prato*), 1506, tablo në vaj, 113x88 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* *Madonna dei Garofani*, rreth 1506-1507, tablo në vaj, 27,9x22,4&nbsp;cm, Londër, National Gallery.
* *Madonna Northbrook*, 1507, tablo në vaj, 66x37 cm, Worcester (Massachusetts), Worcester Art Museum.
* *Madonna del Cardellino*, 1507, tablo në vaj, 107x77 cm, Firenze, Uffizi.
* *Belle Jardinière*, 1507, tablo në vaj, 122x80 cm, Paris, Louvre.
* *Pala Baglioni*, 1507, tablo në vaj.
** *Deposizione Borghese*, 184x176 cm, Romë, Galleria Borghese.
** *Fede*, 16x44 cm, Romë, Pinacoteca vaticana.
** *Carità*, 16x44 cm, Romë, Pinacoteca vaticana.
** *Speranza*, 16x44 cm, Romë, Pinacoteca vaticana.
** Frizë me *Putti e grifi'', tablo në tempër, katër fragmente nga 21x37, 21x55, 21x54,8 e 21x36,5&nbsp;cm, Perugia, Galleria Nazionale dell'Umbria.
* ''Sacra Famiglia con l'agnello*, 1507, tablo në vaj, 29x21 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *Sacra Famiglia Canigiani*, 1507, tablo në vaj, 131x107 cm, Mynih, Alte Pinakothek
* *Madonna Bridgewater*, 1507, tablo në vaj, 81x56 cm, Edinburg, National Gallery of Scotland.
* *La Muta*, 1507, tablo në vaj, 64x48 cm, Urbino, Galleria Nazionale delle Marche.
* *Ritratto di giovane*, 1507, olio su tavola, 37x40,5&nbsp;cm, Hampton Court.
* *Madonna Colonna*, rreth 1507, tablo në vaj, 77,5x56,5&nbsp;cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* *Madonna del Baldaçhino*, 1507-1508, telajo në vaj, 276x224 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Cappella di San Severo*, 1507-1508, afresk, baza 389&nbsp;cm, Perugia, Kisha e San Severo.
* *Madonna Esterhazy*, 1508, tablo në vaj, 29x21,5&nbsp;cm, Budapest, Muzeu i arteve të bukura.
* *Grande Madonna Cowper*, 1508, tablo në vaj, 68x46 cm, Washington, National Gallery of Art.
* *Madonna Tempi*, 1508, tablo në vaj, 75x51 cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* *Santa Caterina d'Alessandria*, 1508, tablo në vaj, 71x53 cm, Londër, National Gallery.

#### Periudha romane 
* *Stanza della Segnatura*, 1508-1511, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani.
** Volta, 1508.
*** *Primo moto*, 120x105 cm.
*** *Giudizio di Salomone*, 120x105 cm
*** *Adamo ed Eva*, 120x105 cm
*** *Apollo e Marsia*, 120x105 cm
*** *Teologia*, diam. 180&nbsp;cm
*** *Giustizia*, diam. 180&nbsp;cm
*** *Filosofia*, diam. 180&nbsp;cm
*** *Poesia*, diametri 180&nbsp;cm
** *Disputa del Sacramento*, 1509, baza 770&nbsp;cm
** *Scuola di Atene*, 1509-1511, baza 770&nbsp;cm
** *Parnaso*, 1510-1511, baza 670&nbsp;cm
** *Virtù e la Legge*, 1511, baza 660&nbsp;cm
* *Madonna della Torre*, rreth 1509, telajo në vaj, 76,5x63 cm, Londër, National Gallery.
* *Ritratto del cardinale Alessandro Farnese*, rreth 1509-1511, telajo në vaj, 132x88 cm, Napoli, Museo di Capodimonte.
* *Madonna Aldobrandini*, 1510, tablo në vaj, 38x33 cm, Londër, National Gallery.
* *Ritratto di cardinale*, rreth 1510-1511, tablo në vaj, 79x61 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *Madonna del Diadema blu*, rreth 1510-1511, olio su tavola, 68x44 cm, Parigi, Muzeu i Louvre-t.
* *Madonna d'Alba*, 1511, telajo në vaj, diametri 98&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art.
* *Trionfo di Galatea*, 1511, affresco, 295x225 cm, Romë, Villa Farnesina.
* *Profeta Isaia'', 1511-1512, afresk, 250x155 cm, Romë, kisha e Sant'Agostino-s.
* *Stanza di Eliodoro*, 1511-1514, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani.
** Volta, 1511.
*** *Roveto ardente*, baza 390&nbsp;cm
*** *Scala di Giacobbe*, baza 340&nbsp;cm
*** *Apparizione di Dio a Noè*, baza 390&nbsp;cm
*** *Sacrificio di Isacco*, baza 340&nbsp;cm
** *Cacciata di Eliodoro dal tempio*, 1511-1512, baza 750&nbsp;cm
** *Messa di Bolsena*, 1512, baza 660&nbsp;cm
** *Liberazione di san Pietro*, 1513-1514, baza 660&nbsp;cm
** *Incontro di Attila e Leone Magno*, 1514, baza 750&nbsp;cm
* *Ritratto di Giulio II*, 1511, tablo në vaj, 108,7x81 cm, Londër, National Gallery.
* *Madonna del Velo*, 1511-1512, tablo në vaj, 120x90 cm, Chantilly, Museo Condé.
* *Madonna di Foligno*, 1511-1512, telajo në vaj, 320x194 cm, në Vatikan, Pinacoteca Vaticana.
* *Ritratto di Giulio II* (e atribuar), 1512, telajo në vaj, 107x80 cm, Firenze, Uffizi.
* *Madonna dei Candelabri*, rreth 1513-1514, telajo në vaj, diametri 65&nbsp;cm, Baltimore, Walters Art Gallery.
* *Madonna Sistina*, rreth 1513-1514, tablo në vaj, 265x196 cm, Dresden, Gemäldegalerie.
* ''Madonna dell'Impannata*, 1513-1514, telajo në vaj, 158x125 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Sibille e angeli*, 1514, cikël afreskesh, Romë, kisha e Santa Maria della Pace.
* *Estasi di santa Cecilia*, rreth 1514, telajo në vaj, 239x149 cm, Bolonjë, Pinacoteca nazionale.
* *Madonna della Seggiola*, 1514, tablo në vaj, diametri 71&nbsp;cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Madonna della Tenda*, 1514, tablo në vaj, 65,8x51,2&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* *Madonna del Pesce*, rreht 1514, telajo në vaj, 215x158 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *Ritratto di Fedra Inghirami*, rreth 1514, tablo në vaj, 90x60 cm, Boston, Isabella Steëart Gardner Museum.
* *Ritratto di Fedra Inghirami*, rreth 1515-1516, tablo në vaj, 90x62 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Ritratto di Baldassarre Castiglione*, rreth 1514-1515, telajo në vaj, 82x67 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t.
* *Stanza dell'Incendio di Borgo*, 1514-1517, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani.
** *Incendio di Borgo*, 1514, baza 670&nbsp;cm
** *Battaglia di Ostia*, 1514-1515, baza 770&nbsp;cm
** *Incoronazione di Carlo Magno*, 1516-1517, baza 770&nbsp;cm
***Giustificazione di Leone III*, 1517, baza 670&nbsp;cm
* Arazzi di Raffaello, 1515-1516, kartona për arace, në Vatikan, Pinacoteca Vaticana (arace) dhe Londër, Victoria and Albert Museum (një pjesë e kartonave).
** *Pesca miracolosa*, 360x400 cm
** *Consegna della chiavi*, 345x535 cm
** *Punizione di Elima*, 385x445 cm
** *Sacrificio di Listra*, 350x540 cm
** *Guarigione dello storpio*, 390x520 cm
** *Predica di san Paolo*, 390x440 cm
** *Morte di Anania*, 385x400 cm
** *Lapidazione di santo Stefano* (karton i humbur).
** *Conversione di Saulo* (karton i humbur).
** *San Paolo in carcere* (karton i humbur).
* *Ritratto di Bindo Altoviti*, rreth 1515, tablo në vaj, 59,7x43,8&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art.
* *Dio Padre benedicente tra due angeli* (atelieja), rreth 1515-1520, afresk i shkëputur, 140x283 cm, Paris, Louvre.
* *La Velata*, rreth 1516, tablo në vaj, 85x64 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *Ritratto del cardinal Bibbiena*, rreth 1516, olio su tela, 86x65 cm, Firenze, Galleria Palatina.
**Ritratto di Andrea Navagero e Agostino Beazzano*, 1516, telajo në vaj, 76x107 cm, Romë, Galleria Doria Pamphili.
* Kartona për mozaikët e cappella Chigi-t në Bazilikën e Santa Maria del Popolo, 1516.
* afreske të Stufetta del cardinal Bibbiena, 1516, Romë, Palazzo Apostolico.
* *Ritratto di giovane uomo*, 1516-1517, tablo në vaj, 72x56 cm, në Krakov, Museo Czartoryski (i humbur gjatë Luftës së II Botërore)
* *San Giovannino nel deserto*, rreth 1516-1517, telajo në vaj, 135x142 cm, Paris, Louvre.
* *Madonna del Passeggio*, rreth 1516-1518, tablo në vaj, 88x62 cm, Edinburg, National Gallery of Scotland.
* *Loggia di Psiche*, 1517, cikël afreskesh, Romë, Villa Farnesina.
* *I Apostoli*, rreth 1517, afreske të Palazzo Apostolico në Vatikan, të shkatërruara.
* *Spasimo di Sicilia*, 1517, olio su tela, 318x229 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *La Visitazione*, rreth 1517, telajo në vaj, 200x145 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *Visione di Ezechiele*, 1518, tablo në vaj, 40x30 cm, Firenze, Galleria Palatina.
* *San Michele sconfigge Satana*, 1518, tablo në vaj, 268x160 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t.
* *Sacra Famiglia di Francesco I*, 1518, telajo në vaj, 207x140 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t.
* *Sacra Famiglia sotto la quercia*, 1518, tablo në vaj, 144x110 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *La Perla*, rreth 1518, tablo në vaj, 144x155 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *Ritratto di Dona Isabel de Requesens*, rreth 1518, tablo në vaj, 120x95 cm, Paris, Louvre.
* *Santa Margherita* (me Giulio Romano-n), 1518, tablo në vaj, 178x122 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t.
* *Santa Margherita*, 1518, tablo në vaj, 192x122 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* *Madonna della Rosa*, 1518, tablo në vaj, 103x84 cm, Madrid, Museo del Prado.
* *Ritratto di Lorenzo de' Medici duca di Urbino'' (i atribuar), rreth 1518, koleksion privat, Christie's, 2007.
* *Madonna del Divino amore*, 1518 circa, olio su tavola, 152x125 cm, Napoli, Museo di Capodimonte.
* *Autoritratto con un amico*, 1518, olio su tela, 99x83 cm, Paris, Louvre.
* *San Giovannino*, 1518-1519, tablo në vaj, 165x147 cm, Firenze, Galleria degli Uffizi.
* *Piccola Sacra Famiglia* (me Giulio Romano-n), 1518-1519, tablo në vaj, 38x32 cm, Paris, Louvre.
* *Ritratto di giovane donna*, 1518-1519, tablo në vaj, 74x50 cm, Strasburg, Musée des Beaux-Arts.
* ''Ritratto di Leone X con i cardinali Giulio de' Medici e Luigi de' Rossi*, 1518-1519, tablo në vaj, 154x118 cm, Firenze, Uffizi.
* *La Fornarina'', 1518-1519, tablo në vaj, 85x60 cm, Romë, Galleria nazionale d'arte antica e Palazzo Barberini-t.
*thumb|314x314px|*Fama kurorëzon bustin e Raffaello-s*, Robert Bowyer, shekulli i XVIII*Loggia di Raffaello*, 1518-1519, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani.
* *Prima Loggia*, 1518-1519, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani, të humbur.
* *Perla di Modena*, 1518-1520 circa, tablo në vaj, 35x30 cm, Modenë, Galleria Estense.
* *Loggetta del cardinal Bibbiena*, 1519, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani.
* *La Trasfigurazione*, 1518-1520, tablo në vaj, 405x278 cm, në Vatikan, Pinacoteca Vaticana.

#### Vepra postume të shkollës 
Që në vitet e fundit të jetës Raffaello-ja qe më shumë një sipërmarrës punimesh për punishten e tij sesa një piktor në kuptimin e ngushtë; prodhonte zakonisht vizatime dhe kartona për vepra që kryheshin nga asistentët e tij. Për këtë idetë e tija vazhduan të zbatoheshin edhe pas vdekjes së tij.

* *Sala di Costantino*, 1520-1524, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani.
** *Visione della croce*
** *Battaglia di Costantino contro Massenzio*
** *Battesimo di Costantino*
** *Donazione di Roma*
* *Incoronazione di Monteluce*, 1524-1525, tablo në vaj, 354x230 cm, Romë, Pinacoteca vaticana.

### Arkitektura 
* Kisha e Sant'Eligio degli Orefici, nga 1509, në Romë (façiata është ribërë në gjashtëqintën)
* Cappella Chigi, që nga 1513-1514, bazilika e Santa Maria del Popolo, Romë
* Palazzo Pandolfini (atribuim), rreth 1513-1514, Firence
* Basilica di San Pietro in Vaticano, nga 1514 në 1520, në Vatikan
* Loggia di Raffaello, 1514-1519, Palazzo Apostolico, në Vatikan
* Palazzo Jacopo da Brescia (i shkatërruar), 1515-1519, në Romë
* Palazzo Alberini, 1515-1519, Romë
* Stallat e Villa Farnesina (të shkatërruara), rreth 1516, Romëthumb|268x268px|Kartemonedha 500.000 lireteshe ne nderim të Raffaello-s
* Villa Madama, që nga 1518, Romë
* Palazzo Branconio dell'Aquila (i shkatërruar), rreth 1519, në Romë

## Nderime 
Raffaello Santit i është dedikuar asteroidi *9957 Raffaellosanti*.

Që nga viti 1997, Raffaello Santi u portretizua mbi kartëmondhën prej 500.000 liretash italiane, deri sa u fut euro.

Për më tepër Raffaello Santit i është dedikuar avioni Alitalia Airbus A330-202, i regjistruar EI-EJG. http://www.planespotters.net/Production_List/Airbus/A330/1123,EI-EJG-Alitalia.php 

## Raffaello-ja në kinema 
Në 1943 Enrico Guazzoni realizoi filmin *La Fornarina* ku artisti u interpretua nga piktori Walter Lazzaro.

## Referime 
## Bibliografia 
* Eugène Müntz, *Raphael. Sa vie, son oeuvre et son temps*, Paris, Hachette, 1886
* Adolfo Venturi, *Raffaello*, Roma, E. Calzone, 1920
* Pierluigi De Vecchi, *Raffaello*, Rizzoli, Milano 1975.
* A. Pagnani, *Storia di Sassoferrato*, Fabriano 1975
* Pierluigi De Vecchi, *Raffaello: la pittura*, Firenze 1981
* J. Beck, *Raffaello*, Milano 1982
* Konrad Oberhuber, *Raffaello*, Milano 1982
* John Pope-Hennessy, *Raffaello*, Torino 1983
* Maria Grazia Ciardi Duprè; Paolo Dal Poggetto (a cura di), *Urbino e le Marche prima e dopo Raffaello*, Firenze, Salani, 1983
* Manfredo Tafuri, Christoph Luitpold Frommel, Stefano Ray, *Raffaello architetto*, Milano, Electa, 1984
* Enzo Gualazzi, *Vita di Raffaello da Urbino*, MIlano, Rusconi, 1984
* A. Zuccari, *Raffaello e le dimore del Rinascimento*, Firenze 1986
* Nicole Dacos Crifò, *Le Logge di Raffaello*, Roma 1986
* Marcello Fagiolo; Maria Luisa Madonna (a cura di), ''Raffaello e l'Europa''. Atti del IV Corso Internazionale di Alta Cultura dell'Accademia Nazionale dei Lincei, Roma, Istituto poligrafico e zecca dello stato, 1990.
* V. Labella, *Una stagione di giganti. Michelangelo, Leonardo, Raffaello*, Cinisello Balsamo 1991
* AA.VV., *Raffaello*, Milano 1994
* Wolfgang Lotz, *Architettura in Italia 1500-1600*, a cura di D. Howard, Milano, Rizzoli 1995.
* Pasquale Sabbatino, *Raffaello Sanzio e Baldassare Castiglione*, in ''La bellezza di Elena. L'imitazione nella letteratura e nelle arti figurative del Rinascimento'', Firenze, Olschki, 1997, pp.&nbsp;35–40, ISBN 88-222-4503-2
* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, I tempi dell'arte, volume 2, Bompiani, Milano 1999. ISBN 88-451-7212-0
* Jürg Meyer zur Capellen, *Raphael - A Critical Catalogue of his Paintings*, Landshut, Arcos Verlag, 2001-2008
* Bruno Santi, *Raffaello*, in ''I protagonisti dell'arte italiana*, Scala Group, Firenze 2001. ISBN 88-8117-091-4
* Sylvie Béguin e Cristiana Garofalo, *Raffaello. Catalogo completo dei dipinti*. Saggio introduttivo: Sylvie Béguin, catalogo delle opere: Cristiana Garofalo, Octavo Ed., Santarcangelo di Romagna 2002
* John Shearman, *Raphael in Early Modern Sources 1483–1602*, New Haven/ London, Yale University Press, 2003
* V. Farinella, *Raffaello*, Milano, 5 Continents 2004
* Bette Talvacchia, *Raffaello*, Londra, Phaidon, 2007 ISBN 978-0-7148-9875-9
* John Shearman, *Studi su Raffaello*, a cura di B. Agosti e V. Romani, Milano, Electa 2007
* Nicole Dacos Crifò, *Le logge di Raffaello. L'antico, la Bibbia, la bottega, la fortuna*, Milano, Jaca Book-LEV-Musei Vaticani 2008
* Paolo Franzese, *Raffaello*, Mondadori Arte, Milano 2008. ISBN 978-88-370-6437-2
* D.Savelli, *Raffaello e la devozione lauretana*, Toscana Oggi, Settembre 2009
* Lorenza Mochi Onori, *Raffaello e Urbino. La formazione giovanile e i rapporti con la città natale*, Milano, Electa, 2009 ISBN 978-88-370-6812-7
* Tom Henry; Paul Joannides (dir.), *Raphaël. Les dernières années'', Musée du Louvre (11.10.2012-14.01.2013), Paris, Hazan, 2012 ISBN 978-88-89854-50-1

## Shiko edhe 
* Rilindja
* Arkitektura
* Piktura
* Piktura e Rilindjes
* Arti i Rilindjes
* Historia e arteve

## Lidhje të jashtme 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*