Pompeu Fabra

**Pompeu Fabra Poqi** (Grasi, Barcelonë, 20 shkurt 1868 – Pradë, Francë 25 dhjetor 1948) ishte inxhinier dhe gjuhëtar katalunas. Ai ishte autori kryesor i reformave bashkëkohore të gjuhës katalunase. 

## Jeta
Pompeu Fabra lindi në vitin 1868, në Grasi, vend që në atë kohë ishte i ndarë nga Barcelona. Ai ishte fëmija i dymbëdhjetë i Xhosef Fabra Rocës dhe Karolina Poq Martit. Në moshën gjashtë vjeçare, familja e tij u zhvendos në Barcelonë.
 
Që në moshë të re, Fabra vendosi që të studiojë gjuhën katalunase.  Përmes shtëpisë botuese ''L'Avenç*, ai mori pjesë në një fushatë reformuese të Ortografisë Katalunase gjatë viteve 1890-1892. Në vitin 1904, ai publikoi veprën *Tractat d’ortografia catalana'' (Traktati i ortografisë katalunase) me autor dhe publikues Jaume Masso Torrents dhe Joaquim Casas Carbo, avokat dhe shkrimtar i famshëm.

Pavarësisht nga interesi i tij personal në linguistikë, Fabra studioi inxhinierinë industriale në Barcelonë dhe në vitin 1902, zuri një vend për kimi në Shkollën e Inxhinierisë në :en:Bilbao.  Gjatë kohës që qëndroi në Bilbao, Fabra mori pjesë në Kongresin e Parë Ndërkombëtarë për Gjuhën Katalunase të mbajtur në 1906. Kjo ngjarje i dha atij një prestigj të sigurt në fushën e linguistikës katalunase. Në vitin 1911, ai u kthye në Barcelonë për t'u bërë profesor (*catedràtic*) i katalunishtës – pozitë e krijuar nga *diputació* (udhëheqja lokale) e Barcelonës dhe anëtar i departamentit të filologjisë të së sapoformuarit '':en: Institut d'Estudis Catalans* (Institutit për Studime Katalunisht), ku më vonë do të bëhet drejtor i tij. Në vitin 1912 ai publikoi veprën *Gramática de la lengua catalana* (Gramatika e gjuhës katalunase) në spanjollisht. 

Instituti publikoi *Normes ortogràfiques* (Normat ortografike) në 1913, *Diccionari ortogràfic* (Fjalori ortografik) në 1917 dhe *Gramàtica catalana* (Gramatika katalunase) në 1918. Në po të njëjtin vit, Fabra redaktoi librin *Curs mitjà de gramàtica catalana'' (Lindja e gramatikës katalunase), e publikuar nga l'Associació Protectora de l'Ensenyança Catalana. “*Bisedat filologjike*” të tij, të publikuara së pari në gazetën *La Publicitat* u mblodhën më pas si “Punime Popullore”. Mbase puna e tij më e famshme ishte *:en:Diccionari General de la Llengua Catalana* (Fjalori Gjeneral i Gjuhës Katalunase) (1932), fjalor ky që më vonë u bë fjalor zyrtar i Insitutit. 

Në vitin 1932, duke pasur prestigjin e një shkencëtari, ai unanimisht u emërua profesor (*catedràtic*) i Universitetit republikan Autonom të Bracelonës (të mos ngatërrohet me Universitetin Autonom të Barcelonës të krijuar gjatë viteve 1960 nën regjimin Frankoist). Vitet në vazhdim ai emërohet drejtor i këshillit udhëheqës të Universitetit, gjë që solli burgimin e tij në vitin 1934 pas “ngjarjeve të 6 tetorit” kur trupat e Republikës së Dytë Spanjolle tentuan ta shuanin kryengritjen e qeverisë katalunase të udhëhequr nga :en:Lluis Companys. 

Fabra rivendoset në pozitën që pati në fakultet pas zgjedhjeve të shkurtit 1936, por Lufta Civile Spanjolle filloi në korrik të atij viti dhe ai u detyrua të largohet nga vend ii tij kur filloi pushtimi i Barcelonës nga ushtria frakoiste. Nga viti 1939 ai mërgoi në Francë ku ai punoi shumë. Ai jetoi në Paris dhe Montpellier, ku në vitin 1946 kryesoi konkursin letrar *:en:Jocs Florals*. Përfundimisht u zhvendos në Pradë, pjesë e Francës ku flitet katalunisht, ku edhe vdiq me 25 dhjetor 1948. Në një moment gjatë mërgimit, ai bëri edhe testamentin e tij në Andorra, testament ky që do të përmbushet kur në Kataluni gjuhë zyrtare të jetë katalunishtja.

## Trashëgimia
Çdo vit, varri i tij në manastirin Cuixà afër Pradës vizitohet nga mijëra katalunas. 
### Nderimet
* Në vitin 1980 me emrin e tij u pagëzua një rrugë në Lagjen e Spitalit, ku ai lindi dhe e kaloi fëmijërinë.  
* Më 18 qershor 1990, Qeveria e Katalunisë krijoi Universitetin Pompeu Fabra, duke ritheksuar meritat e tij.
* Një shesh dhe një stacion metroje në :ca:Badalona (qyteti ku ai jetoi për më se 30 vite) mban emrin e tij.
* Avenyja Pompeu Fabra në :ca:Palafrugell
* Sheshi Pompeu Fabra në nomenklaturën e Sabadellit.

## Librat 
* *Tractat de ortografia catalana* (1904)
* *Qüestions de gramàtica catalana* (1911)
* *La coordinació i la subordinació en els documents de la cancilleria catalana durant el segle XIV* (1926)
* *Diccionari ortogràfic abreujat* (1926)
* *La conjugació dels verbs en català* (1927)
* ''Diccionari ortogràfic: precedit d'una exposició de l'ortografia catalana* (1931)
* *El català literari* (1932)

## Bibliografia
* The Architect of Modern Catalan: selected writings /Pompeu Fabra (1868-1948). Translation by by Alan Yates. John Benjamins Publishing Co., Amsterdam, the Netherlands.

## Lidhje të jashtme
* l’Enciclopèdia. Enciclopèdia Catalana. (Catalan) 
* Biographical notice by Josep Pla (in catalan)

* Pompeu Fabra. «Sobre la reforma lingüística y ortográfica», *La Vanguardia* (23.III.1892; any XII, núm. 3183), p.&nbsp;4 (texto completo)
*  Pompeu Fabra. «J. Saroïhandy. Remarques sur la conjugaison catalane», a *Bulletin hispanique* de Bordeaux, 1905, VII, pp. 128-139; *Revue Hispanique'' (1905) tom 13, núm. 43: 269-276 (texto completo)
* Pompeu Fabra. «Sobre diferents problemes pendents en l'actual catalá literari», *Anuari MCMVII*, pp.&nbsp;352–369. Barcelona: Institut d'Estudis Catalans, 1908. (texto completo) 
* Pompeu Fabra. *Gramática de la lengua catalana*. Barcelona: L'Avenç, 1912. (fragmentos)
* Pompeu Fabra. *Gramàtica catalana*. Barcelona: Institut d'Estudis Catalans, 2006 (3a reimpr. de la 7a ed. de 1933). (texto completo)
* Pompeu Fabra. *Converses filològiques. Primera sèrie*. Barcelona: Regina, 1924. (fragmentos)
*  Pompeu Fabra. *Abregé de grammaire catalane*. Paris: Les Belles Lettres, 1928. (fragmentos)
*  Pompeu Fabra. *Grammaire catalane*. Paris: Les Belles Lettres, 1946. (fragmentos)
* Pompeu Fabra. *Gramàtica catalana*, a cura de Joan Coromines. Barcelona: Teide, 1956. (fragmentos)
* Pompeu Fabra. *Converses filològiques*, vol. II, a cura de Joaquim Rafel. Barcelona: Edhasa, 1984. (fragmentos)
* Pompeu Fabra. *Textos desconeguts de Pompeu Fabra*, a cura de Josep Murgades. Barcelona: Universitat de Barcelona, 2005. (visualizac. limitada)
* Joan Solà. *Pompeu Fabra. Semblança biogràfica*. Barcelona: Institut d'Estudis Catalans, 2005. (texto completo)
* Pompeu Fabra per Josep Pla (homenaje)
* Tria de converses filològiques de Pompeu Fabra

## Referimet