Lufta e Parë Kongoleze

**Lufta e Parë Kongoleze** (1996-1997), e njohur gjithashtu si **Lufta e Parë Botërore Afrikane**, ishte një kombinim i një lufte civile dhe një konflikti ushtarak ndërkombëtar që kryesisht u zhvillua në Zaire, e cila u bë Republika Demokratike e Kongos pas luftës. Ndikimi i konfliktit u shtri në vendet fqinje si Sudani dhe Uganda. Kulmi i krizës u arrit kur ndërhynë forcat e huaja dhe presidenti aktual i Zaires, Mobutu Sese Seko, u zëvendësua nga Laurent-Désiré Kabila, udhëheqësi i rebelëve. Megjithatë, qeveria e udhëhequr nga Kabila u tregua e paqëndrueshme dhe shpejt ra në konflikt me ish-aleatët, duke i hapur në fund rrugën Luftës së Dytë Kongoleze që u zhvillua midis 1998 dhe 2003.

## Sfondi 
Mobutu kishte qeverisur Zairin që nga viti 1965.

Në vitet 1990, një valë demokratizimi përfshiu Afrikën. Kishte presion të konsiderueshëm mbi Mobutu për reforma demokratike, si brenda në Zaire ashtu edhe nga jashtë, dhe Mobutu premtoi reforma. Ai i dha fund zyrtarisht sistemit njëpartiak që ekzistonte që nga viti 1967, por në fund u tregua i pavullnetshëm për të zbatuar një reformë më të gjerë, duke e izoluar atë politikisht, brenda dhe jashtë vendit.

Kishte kohë që kishte një kundërshtim të konsiderueshëm ndërkombëtar ndaj sundimit të Mobutu. Opozita përfshinte njerëz në të majtë që mbështetën Patrice Lumumba si dhe pakicat etnike dhe rajonale që kundërshtonin dominimin e rajonit Kinshasa në politikën e vendit. Kabila, i cili ishte një katangez etnik, kishte luftuar regjimin Mobutu për dekada.

Në atë që u bë e njohur si Kriza e Refugjatëve në Liqenet e Mëdha, dy milionë Hutu u larguan nga Ruanda nga frika gjenocidi dhe hakmarrja, pasi Fronti Patriotik i Ruandës hyri në Ruandë nga Uganda për të ndalur gjenocid dhe mori pushtetin në Ruandë në korrik 1994. Midis refugjatëve ishin anëtarë të të ashtuquajturave *interahamwe*, grupe militante me lidhje me partitë politike që morën pjesë në gjenocidin e Ruandës në fillim të këtij viti. Kampet e refugjatëve u krijuan në pjesën lindore të Zaïre për të strehuar refugjatët, por u raportua se kampet e refugjatëve u përdorën si baza për milicitë Hutu, për sulme si në Tutsi dhe në Banyamulenge, Tutsis. nga Zaïre. Mobutu, i cili po humbiste kontrollin e vendit, mbështeti ekstremistët Hutu dhe nuk bëri asgjë për të ndaluar dhunën.

## Lufta 
majtas|parapamje|269x269px|Zairi në 1996
Kur zëvendësguvernatori i provincës së Kivu-së Jugore lëshoi ​​një urdhër në nëntor 1996 që të gjithë Banyamuleng duhej të largoheshin nga Zaïre ose të përballeshin me dënimin me vdekje, shpërtheu një trazirë. Forcat anti-Mobutu u bashkuan në Aleancën e Forcave Demokratike për Çlirimin e Kongos (AFDL). AFDL mori mbështetje nga udhëheqësit e vendeve përreth Liqeneve të Mëdha, veçanërisht nga Paul Kagame në Ruandë dhe Yoweri Museveni në Uganda. Për shkak të mungesës së ndihmës ushtarake, disa pjesë të ushtrisë Zairiane iu bashkuan Kabilës në marshimin nga Zairi lindor drejt Kinshasa.

Me mbështetjen aktive të Ruandës, Ugandës dhe Angolës, forcat e Kabila-s u zhvendosën poshtë Lumit Kongo, ku ndeshën vetëm një rezistencë të lehtë nga një regjim në shpërbërje. Shumica e forcave të Kabila-s përbëheshin nga Tutsi, dhe shumë ishin veteranë të konflikteve në rajonin rreth Liqeneve të Mëdha. Kabila kishte kredibilitet pasi kishte qenë prej kohësh kundërshtar i Mobutu-s dhe meqenëse ishte pasardhës i Patrice Lumumba, kryeministrit të parë të Kongos së pavarur, i cili u rrëzua dhe u vra nga një kombinim i forcave të brendshme dhe të huaja, që atëherë të zëvendësohej nga Mobutu, i cili atëherë ishte oficer. Kabila e kishte deklaruar veten një Marksist dhe një admirues i Mao Ce Dunit. Ai kishte organizuar një konflikt të armatosur në Zaire lindore për gati 20 vjet, edhe pse, sipas Che Guevara, ai ishte një udhëheqës jofrymëzues dhe i varfër.

Ushtria e Kabilës filloi një lëvizje të ngadaltë drejt perëndimit në dhjetor 1996, ndërsa kriza e madhe e refugjatëve po i afrohej fundit. Ata morën kontrollin e qyteteve kufitare dhe minierave. Kishte raporte për masakra dhe sjellje brutale nga ushtria rebele, dhe një të drejtat e njeriut i kryer nga OKB, publikoi deklarata të dëshmitarëve që pretendonin se AFDL mori pjesë në masakra dhe se aq shumë 60&nbsp;mijë civilë ishin vrarë nga ushtria që përparonte. Kjo u refuzua me forcë nga AFDL. Roberto Garreton tha se gjatë hetimit të tij në Goma, u shfaqën akuza për zhdukje, tortura dhe vrasje. Ai citoi Moese Nyarugabo, një nga njerëzit e Mobutu, të ketë thënë se vrasjet dhe zhdukjet priten në kohë lufte.

Në mars 1997, forcat e Kabila nisën një ofensivë, duke kërkuar që autoritetet të dorëzoheshin. Rebelët morën Kasenga më 27 mars. Raportet për këtë u hodhën poshtë nga autoritetet, të cilat filluan një fushatë të gjatë në të cilën Ministria e Mbrojtjes dha dezinformata për atë që në të vërtetë ndodhi në luftë.

Në fund të marsit u propozua që të zhvillohen bisedime mes palëve. Etienne Tshisekedi, i cili kishte kohë që ishte kundër Mobutu, u bë kryeministër në 2 prill. Në këtë pikë, Kabila kontrollonte rreth 25&nbsp;% të vendit. Kabila hodhi poshtë qeverinë e re të koalicionit dhe paralajmëroi Tshisekedi se ai nuk do të kishte asnjë pjesë në një qeveri të re të AFDL nëse pranonte këtë post.

Gjatë gjithë prillit, AFDL lëvizi në mënyrë të qëndrueshme poshtë lumit dhe deri në maj ata kishin arritur në periferi të Kinshasës. Më 16 maj, pasi bisedimet e paqes u ndërprenë dhe Mobutu u largua nga vendi, ushtria shumëkombëshe, e udhëhequr nga Kabila, u përpoq të pushtonte aeroportin e Lubumbashi. Mobutu vdiq më 7 shtator në Marok dhe në të njëjtën ditë Kabila e emëroi veten president. Gjëja e parë që bëri ishte përdorimi i dhunës dhe forcës për të vendosur rendin në vend, më pas u përpoq të riorganizonte kombin.

Kur Kabila erdhi në pushtet situata ndryshoi në mënyrë dramatike. Ai u dyshua shpejt për korrupsion dhe një rregull autoritar të krahasueshëm me Mobutus. Shumë grupe demokratike u distancuan prej tij dhe ai më pas filloi një fushatë centralizimi në shkallë të gjerë që çoi në konflikt të ripërtërirë me grupet minoritare në lindje, të cilët donin vetëqeverisje. Më pas Kabila iu drejtua ish-aleatëve të tij nga Ruanda, pasi ata nuk treguan asnjë shenjë tërheqjeje nga Kongoja. Ai i akuzoi ata dhe aleatët e tyre se po përpiqeshin të kapnin burimet minerale të rajonit. Në të njëjtën kohë, varësia e tij nga mbështetja politike dhe ushtarake nga qeveria e Ruandës çoi në akuzat se ai ishte thjesht një kukull ruandez.

Në gusht të vitit 1998, Kabila hodhi jashtë qeverisë të gjithë tutsi-të etnikë dhe urdhëroi të gjithë zyrtarët e Ruandës dhe Ugandës të largoheshin nga vendi. Si Ruanda ashtu edhe Uganda më pas u kthyen kundër ish-aleatit të tyre, duke dërguar trupa për të mbështetur rebelët që donin të rrëzonin Kabila. Kështu filloi Lufta e Dytë Kongoleze.

## Referime