Arti

[parapamje| Në drejtim të akrepave të orës nga lart majtas: një autoportret i vitit 1887 nga [Vincent van Gogh ; një figurë e paraardhësve femër nga një artiste Chokwe ; detaje nga *Lindja e Venusit* (  – 1486) nga Sandro Botticelli ; dhe një luan Shisa Okinawan]]
parapamje|Mona Lisa
**Arti** është proçes apo produkt i rregullimit të qëllimtë të elementeve simbolike për të tërhequr vëmendjen e shqisave apo emocioneve. Arti përfshin një gamë të gjerë të aktiviteteve, krijimeve, dhe mënyra të shprehjes njerëzore, përfshirë muzikën, literaturën, filmin, skulpturën dhe pikturën. Kuptimin dhe domethënien e artit i studion estetika.
**Arti** është një nënndarje e madhe e kulturës, e përbërë nga shumë përpjekje dhe disiplina krijuese. Është një term më i gjerë se "arti", i cili, si një përshkrim i një fushe, zakonisht nënkupton vetëm artet vizuale. Artet përfshijnë, ndër të tjera, artet vizuale, artet letrare dhe artet interpretuese - muzika, teatri, vallet dhe filmi. Kjo listë nuk është aspak e plotë, por vetëm për të futur konceptin e arteve. Për të gjitha synimet dhe qëllimet, historia e arteve fillon me historinë e artit. Artet mund të kenë origjinën në parahistorinë e hershme evolucionare njerëzore.

## Vështrim 
Arti është një gamë e larmishme e veprimtarisë njerëzore dhe produkti që rezulton, përfshin talentin krijues ose imagjinar që shpreh aftësi teknike, bukuri, fuqi emocionale ose ide konceptuale.   

Natyra e artit dhe konceptet e lidhura me to, si krijimtaria dhe interpretimi, hulumtohen në një degë të filozofisë të njohur si estetikë .  Punimet artistike që rezultojnë studiohen në fushat profesionale të kritikës së artit dhe historisë së artit .

Ende nuk ka një përkufizim të pranuar përgjithësisht se çfarë përbën art,    dhe interpretimi i tij ka ndryshuar shumë gjatë historisë dhe nëpër kultura. Në traditën perëndimore, tre degët klasike të artit pamor janë piktura, skulptura dhe arkitektura .  Teatri, kërcimi dhe artet e tjera skenike, si dhe letërsia, muzika, filmi dhe media të tjera si media interaktive, përfshihen në një përkufizim më të gjerë të arteve .  Deri në shekullin e 17-të, *arti* i referohej çdo aftësie ose mjeshtërie dhe nuk dallohej nga zanatet apo shkencat . Në përdorimin modern pas shekullit të 17-të, ku konsideratat estetike janë parësore, artet e bukura ndahen dhe dallohen nga aftësitë e fituara në përgjithësi, siç janë artet dekorative ose të aplikuara.

Arti antik grek pa nderimin e formës shtazore dhe zhvillimin e aftësive ekuivalente për të treguar muskulaturën, poinë, bukurinë dhe përmasat anatomike të sakta. Arti antik romak përshkruan perënditë si njerëz të idealizuar, të shfaqur me tipare karakteristike dalluese (p.sh. rrufeja e Jupiterit). Në artin bizantin dhe gotik të Mesjetës, dominimi i kishës insistoi në shprehjen e të vërtetave biblike dhe jo materiale. Arti lindor në përgjithësi ka punuar në një stil të ngjashëm me artin mesjetar perëndimor, domethënë një përqendrim në modelimin e sipërfaqes dhe ngjyrën lokale (që do të thotë ngjyra e thjeshtë e një objekti, si p.sh. kuqja themelore për një mantel të kuq, në vend të modulimit të ngjyrës që sjell nga drita, hija dhe reflektimi). Një karakteristikë e këtij stili është që ngjyra lokale shpesh përcaktohet nga një skicë (një ekuivalent bashkëkohor është karikaturë). Kjo është e dukshme në, për shembull, në artin e Indisë, Tibetit dhe Japonisë. Arti fetar islam ndalon ikonografinë dhe shpreh idetë fetare përmes gjeometrisë në vend. Dëshmitë fizike dhe racionale të përshkruara nga iluminizmi i shekullit të 19-të ishin shkatërruar jo vetëm nga zbulimet e reja të relativitetit nga Ajnshtajni dhe nga psikologjia e padukshme nga Freud, por edhe nga zhvillimi teknologjik i paprecedent. Në mënyrë paradoksale shprehjet e teknologjive të reja u ndikuan shumë nga artet e lashta fisnore të Afrikës dhe Oqeanisë, nëpërmjet veprave të Paul Gauguin dhe Post-Impressionists, Pablo Picasso dhe Cubists, si dhe Futurists dhe të tjerët.

## Shih edhe 
* Artet
* Piktura
* Arti figurativ
* Artet e bukura
* Edukimi artistik
* Historia e arteve

## Literatura 
* Antony Briant and Griselda Pollock, eds. *Digital and Other Virtualities: Renegotiating the image*. London and NY: I.B. Tauris, 2010. 
* Augros, Robert M., Stanciu, George N. *The New Story of Science: mind and the universe*, Lake Bluff, Ill.: Regnery Gateway, 1984.  (this book has significant material on art and science)
* Benedetto Croce. *Aesthetic as Science of Expression and General Linguistic*, 2002
* Botar, Oliver A.I. Technical Detours: *The Early Moholy-Nagy Reconsidered*. Art Gallery of The Graduate Center, The City University of New York and The Salgo Trust for Education, 2006. 
* Burguete, Maria, and Lam, Lui, eds. (2011). *Arts: A Science Matter*. World Scientific: Singapore. 
* Carol Armstrong and Catherine de Zegher, eds. *Women Artists at the Millennium*. Massachusetts: October Books/The MIT Press, 2006. 
* 
* Carl Jung, *Man and His Symbols*. London: Pan Books, 1978. 
* E.H. Gombrich, *The Story of Art*. London: Phaidon Press, 1995. 
* Florian Dombois, Ute Meta Bauer, Claudia Mareis and Michael Schwab, eds. *Intellectual Birdhouse. Artistic Practice as Research*. London: Koening Books, 2012. 
* Kristine Stiles and Peter Selz, eds. *Theories and Documents of Contemporary Art*. Berkeley: University of California Press, 1986
* Kleiner, Gardner, Mamiya and Tansey. *Art Through the Ages, Twelfth Edition (2 volumes)* Wadsworth, 2004.  (vol 1) and  (vol 2)
* Richard Wollheim, *Art and its Objects: An introduction to aesthetics*. New York: Harper & Row, 1968. 
* Will Gompertz. *What Are You Looking At?: 150 Years of Modern Art in the Blink of an Eye*. New York: Viking, 2012. 
* Władysław Tatarkiewicz, *A History of Six Ideas: an Essay in Aesthetics*, translated from the Polish by Christopher Kasparek, The Hague, Martinus Nijhoff, 1980
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* *Art and Play* from the Dictionary of the History of ideas
* In-depth directory of art
* *Art and Artist Files in the Smithsonian Libraries Collection* (2005) Smithsonian Digital Libraries
* Visual Arts Data Service (VADS) – online collections from UK museums, galleries, universities
* RevolutionArt – Art magazines with worldwide exhibitions, callings and competitions