Të Huajt (film, 2008)

***Të Huajt*** (titulli origjinal, në anglisht: ***The Strangers***) është një film horror psikologjik amerikan i vitit 2008  i shkruar dhe drejtuar nga Bryan Bertino. Filmi ndjek një çift (të portretizuar nga Liv Tyler dhe Scott Speedman) qëndrimi i të cilëve në një shtëpi pushimi ndërpritet nga tre ndërhyrës të maskuar (të portretizuar nga Kip Weeks, Gemma Ward dhe Laura Margolis) të cilët depërtojnë në shtëpi një natë. Është pjesa e parë në serinë e filmave *Të Huajt*. Skenari u frymëzua nga dy ngjarje të jetës reale: vrasjet e shumëfishta të familjes Manson të Tate dhe një seri vjedhjesh që ndodhën në lagjen e Bertinos kur ishte fëmijë. Disa gazetarë vunë re ngjashmëri midis filmit dhe vrasjeve në kabinën e Keddie që ndodhën në Keddie, Kaliforni, në vitin 1981, megjithëse Bertino nuk e citoi këtë si referencë.

I realizuar me një buxhet prej 9 milionë dollarësh, filmi u xhirua në një vend në Karolinën e Jugut rurale në vjeshtën e vitit 2006. Fillimisht e planifikuar për një shfaqje teatrale në nëntor 2007, ajo u shty përpara një shfaqjeje teatrale më 30 maj 2008. Filmi u bë një hit i fjetur, duke fituar 82 milionë dollarë në arkat në mbarë botën. Ai mori vlerësime të ndryshme nga kritikët, me disa që vlerësuan atmosferën dhe tensionin e tij, dhe të tjerë kritikuan skenarin dhe personazhet e tij.

Në vitet që nga publikimi i tij, ai është kthyer në një film kult.    Një vazhdim, *Të Huajt: Pre e Natës* u publikua në mars 2018. Një film i tretë i ardhshëm është gjithashtu aktualisht në prodhim dhe do të pasohet më pas nga dy filma të tjerë. 

## Përmbledhja 
Xhejms Hojt dhe Kristen MekKej mbërrijnë në shtëpinë verore të izoluar të fëmijërisë së Xhejmsit, pasi morën pjesë në një martesë. Çifti është i shqetësuar pasi Kristen refuzoi propozimin për martesë të Xhejmsit. Xhejmsi telefonon mikun e tij Majk dhe i kërkon ta marrë atë në mëngjes. Çifti tenton të kryejë marrëdhënie seksuale, por ndërpritet nga një trokitje në derë. Ata përgjigjen për të gjetur një grua të re, duke e pyetur nëse Tamara është në shtëpi. Xhejmsi e lë mënjanë atë dhe i ndez një zjarr Kristenit.

Xhejmsi shkon për të blerë cigare për Kristenin. Gruaja nga më parë kthehet, duke bërë të njëjtën pyetje. Kristeni e lë mënjanë përsëri. Një burrë i maskuar shihet duke e parë në heshtje nga brenda shtëpisë.

Kristen vëren se alarmi i tymit që ajo kishte rënë në dysheme më herët është ulur në një karrige dhe kupton se dikush është në shtëpi. Ajo gjen celularin e saj të humbur dhe tmerrohet kur dera e përparme mbyllet me forcë. Gruaja e re, tani e veshur me një maskë, shikon në shtëpi. Ajo mbyll derën dhe tërhiqet.

Xhejmsi kthehet dhe e siguron Kristenin se askush nuk është në shtëpi. Ata shohin gruan e re të maskuar, Fytyrëkukulla, duke parë shtëpinë e tyre nga jashtë. Ai përpiqet të marrë celularin e tij nga makina e tyre, por e gjen atë të plaçkitur. Çifti tenton të arratiset në makinë, por ndalohet papritur kur gruaja brune e maskuar i mbyll nga pas në një kamionçinë.

Majk mbërrin dhe Xhejmsi e qëllon për vdekje. Ai kujton një radio transmetues të vjetër në një hambar në pronë. Ai largohet dhe Njeriu me Maskë e rrëzon atë pa ndjenja, pastaj Kristenin. Çifti zgjohet i lidhur me karriget në dhomën e ndenjes. Kristeni kërkon një shpjegim për veprimet e ndërhyrësve, të cilit Fytyrëkukulla i përgjigjet: "Sepse ti ishe në shtëpi".

Autorët demaskohen përpara se të godasin me radhë çiftin. Ata largohen dhe ndeshen me dy djem të rinj që shpërndajnë trakte fetare të krishtera. Djali i jep Fytyrëkukullës një, dhe të huajt largohen. Dy djemtë vijnë në shtëpi, ku zbulojnë trupat e gjakosur të Kristen dhe Majkut. Kristeni befason njërin nga djemtë duke i kapur për dore dhe duke bërtitur, përpara se të telefonojë policinë.

## Kasti 
* Liv Tyler në rolin e Kristen MekKej
* Scott Speedman në rolin e Xhejms Hojt
* Gemma Ward si Fytyrëkukulla
* Kip Weeks si Njeriu me Maskë
* Laura Margolis si Vajza Pin-Up
* Glenn Howerton në rolin e Majk

## Temat 
Studiuesi i filmit Kevin Wetmore vuri në dukje portretizimin e filmit të dhunës si një pasqyrim të kulturës së tij bashkëkohore, duke shkruar: "Vdekja është një akt i rastësishëm në tmerrin e pas 11 shtatorit - rezultat i të qenit në vendin e gabuar në kohën e gabuar, si klishe. Ndryshe nga tmerri i fundit i viteve tetëdhjetë, për shembull, ku përfshirja në sjellje negative, si p.sh. pirja e alkoolit, marrja e drogës, seksi paramartesor janë shpesh pararendëse për t'u vrarë nga vrasësi [këtu], vdekja është e rastësishme dhe e palidhur me atë sjellje." 

Në *The Horror Show Guide: The Ultimate Frightfest of Movies*, Mike Mayo vuri në dukje "realizmin e zymtë" të filmit, duke shkruar se personazhet kryesore "mund të kishin dalë nga një film i zymtë i Ingmar Bergman", duke e quajtur në fund filmin si një shembull "natyralist". tmerr shtëpiak" i ngjashëm me *Funny Games* të Michael Haneke. 

Filmi është vënë në dukje gjithashtu nga studiuesi Philip Simpson duke theksuar "ndarjen midis klasave të paprivilegjuara dhe të privilegjuara", si dhe për përmbysjen e besimeve të zakonshme rreth dhunës në zonat urbane dhe etikës baritore: "*Të Huajt*, sa më shumë tmerr filmat bëjnë&nbsp;... minon nocionin konvencional të shoqërisë rurale si një vend më i thjeshtë dhe pa krime. Dikush mund ta quajë ndjeshmërinë narrative që informon *Të Huajt* 'paranojë baritore', meqë rreziku fshihet mes njerëzve të vrazhdë të vendit dhe jo në periferi dhe qytete. Natyrisht, mund të ndodhë që dhuna provinciale të jetë rezultat i kontaminimit, ose me fjalë të tjera që lloji i dhunës nga i huaji mbi të huajin që zakonisht lidhet me jetën urbane, metastazon në fshat, një fenomen i vërejtur nga Louis Wirth". 

Në librin e tij *Hearths of Darkness: The Family in the American Horror Film* (2014), studiuesi Tony Williams vë në dukje mjedisin e filmit brenda një shtëpie të epokës 1970 si përfaqësues i një "tradite amerikane të dhunës që është e rastësishme dhe pa ndonjë shpjegim koherent". Për më tepër, Williams i lexon tre sulmuesit e maskuar si metafora për "tensionet e shtypura dhe të pazgjidhura që prekin çiftin brenda shtëpisë". 

## Prodhimi 
### Skenari dhe frymëzimi  
Shkrimtari-regjisori Bryan Bertino shkroi skenarin i cili fillimisht titullohej *Fytyrat*;  ishte skenari i tretë që ai kishte shkruar ndonjëherë.  Bertino kishte një interes të veçantë për zhanrin horror, duke vënë në dukje se si dikush mund të lidhet me një audiencë duke e frikësuar atë, dhe në intervistat e mëvonshme do të deklaronte se ai u rrit duke parë filma horror.  dhe intervistave të mëvonshme,  filmi u frymëzua nga ngjarje të vërteta nga fëmijëria e Bertinos: Bertino shpjegon: 

Në intervista, Bertino deklaroi se ishte "shumë i impresionuar" me disa nga teoritë që qarkullojnë në internet rreth "ngjarjeve të vërteta" në të cilat pretendohet se bazohet filmi, por tha se frymëzimi i tij kryesor ishte libri i vërtetë i krimit *Helter Skelter*, i cili ka të bëjë me vrasjet e familjes Manson;  disa gazetarë spekuluan se filmi ishte gjithashtu i frymëzuar nga vrasjet e pazgjidhura të Keddie Cabin të vitit 1981 që ndodhën në një komunitet të vogël pushimesh në Sierra Nevada të Kalifornisë.   Premisa e filmit është krahasuar nga disa kritikë të filmit me filmin horror francez *Ata*, i publikuar dy vjet më parë, i cili gjithashtu paraqet një çift të terrorizuar nga të huajt në shtëpinë e tyre të largët. 

Bertino hyri në skenarin e *Të Huajt* në një konkurs skenari, pas së cilës ai shiti të drejtat e tij regjisore te Universal Pictures. 

### Kastimi 
Gjatë përzgjedhjes së dy aktorëve kryesorë në film, Bertino kërkoi Liv Tyler për rolin e Kristen.  Tyler, e cila nuk kishte punuar për disa vite pas lindjes së djalit të saj, pranoi pjesën pasi u impresionua nga skenari, të cilin e lexoi gjatë një fluturimi nga Japonia në Los Anxhelos:  "Më pëlqeu veçanërisht mënyra e Bryan për të thënë shumë, por jo duke thënë gjithçka, është e gjitha për ty, dhe dialogu është shumë shpjegues, por Bryan nuk shkruan se si njerëzit normalë komunikojnë të jetë interesante ta veprosh atë."  Aktori kanadez Scott Speedman u zgjodh si Xhejmsi. Speedman u impresionua gjithashtu nga skenari, duke thënë se "audienca në fakt ka kohë për të marrë frymë me personazhet përpara se gjërat të bëhen të frikshme si dreqin. Kjo më bëri të interesuar që në faqet e para".  Në përgatitjen për rolin, Ward lexoi *Helter Skelter* të Vincent Bugliosit për frymëzim.  Kip Weeks u zgjodh më pas si Njeriu me Maskë, dhe aktorja televizive Laura Margolis, e cila e gjeti skenarin si një "ndryshues faqesh" të vërtetë, u luajt në pjesën e Vajzës Pin-Up.  Në retrospektivë, Bertino tha se ai zgjodhi tre aktorët bazuar në aftësitë e tyre për të përcjellë personazhet e tyre, pavarësisht se fytyrat e tyre mbeten të padukshme në ekran. 
parapamje|200x200px| Mark Romanek (*në foto*) fillimisht ishte i bashkangjitur për të drejtuar projektin, por pasi ai u tërhoq, Bertino mori përsipër.
Bertino nuk kishte planifikuar fillimisht regjinë e *The Strangers*, dhe ishte shkëputur nga projekti pasi shiti të drejtat regjisoriale për Universal Pictures.  Të dy Justin Lin 

Me një buxhet prej 9 milionë dollarësh, xhirimet për *Të Huajt* filluan më 10 tetor 2006 dhe përfunduan në fillim të 2007. Është xhiruar në një vendndodhje rreth  jashtë Firences, Karolina e Jugut dhe  brendësia e shtëpisë është ndërtuar nga një grup i ekipit .  Megjithëse filmi zhvillohet në vitin 2005, vetë shtëpia u ndërtua qëllimisht me një arkitekturë që të kujton shtëpitë e fermave të viteve 1970 dhe e veshur me orendi të zbatueshme për epokën.  Bertino e bazoi shtëpinë në llojet e shtëpive të zakonshme ku ai ishte rritur në Teksasin rural.  Prona ishte e vendosur në periferi të Timmonsville, Karolina e Jugut. Pavarësisht nga komplikimet e motit, filmi u xhirua kryesisht në rend kronologjik.  Tyler më vonë tha se ishte filmi më i vështirë për të cilin ajo kishte punuar ndonjëherë, "si fizikisht ashtu edhe emocionalisht". 

Sipas Laura Margolis, e cila luante rolin e Vajzës Pin-Up, Tyler kërkoi në mënyrë specifike që ajo të mos e shihte maskën e saj para xhirimeve: "Kam marrë udhëzime të rrepta që të mos e lija Liv të më shihte në maskën time përpara se të xhirnim," kujton Margolis. "Skena e parë që xhirova ishte duke e përndjekur [atë] jashtë hambarit. Më kishin thënë se ajo me të vërtetë donte të frikësohej. Ajo nuk donte ta falsifikonte dhe kështu ishte përgjegjësia ime që ta trembja me të vërtetë. Kështu që ne e xhiruam atë skenë, unë vrapova drejt saj, ajo filloi të bërtasë dhe më pas më përzuri. 

Maskat e paraqitura në film u zgjodhën nga Bertino, i cili donte që ato të dukeshin sikur vrasësit "mund t'i kishin marrë në çdo dyqan". 

### Post-produksioni 
Redaktori i filmit Kevin Greutert u punësua për montazhin e filmit; në atë kohë, ai kishte përfunduar së fundmi redaktimi i *Saw III*.  Disa ndryshime iu bënë filmit gjatë postproduksionit, kryesisht në lidhje me përfundimin: Në skenarin dhe filmimin origjinal, tre të panjohurit e maskuar zbulojnë fytyrat e tyre në kamera.  Albumi u prit me vlerësime përgjithësisht pozitive nga kritikët. "Është një rezultat rrëqethës për atë që duket të jetë një film që do t'ju bëjë të kërceni si dhe të siguroheni që dyert të jenë të kyçura gjatë natës," shkruan recensenti Jeff Swindoll.  "Ky është një rezultat mbresëlënës dhe i shton një faktor të jashtëzakonshëm ftohjeje në film," thotë Zach Freeman i *Blogger News*, duke e vlerësuar atë me një A. 

### Lista e këngëve 
; Këngë nga filmi, por jo në kolonë zanore

# "Ariel Ramirez" - Richard Buckner
# "Hopeful" - Jennifer O'Connor
# "At My Window Sad and Lonely" - Billy Bragg dhe Wilco
# "Sprout and the Bean" - Joanna Newsom
# "My First Lover" - Gillian Welch
# "Mama Tried" - Merle Haggard

## Publikimi 
### Marketingu dhe promovimi 
[djathtas|parapamje| Scott Speedman dhe Liv Tyler duke promovuar filmin në [San Diego Comic Con 2007]]
Në fund të korrikut 2007, Bertino, Tyler dhe Speedman morën pjesë në ngjarjen vjetore Comic-Con të San Diegos për të promovuar filmin; të tre ishin të pranishëm në një sesion paneli pyetje-përgjigje, si dhe në shfaqjen e trailerit zyrtar të filmit;  ky trailer u publikua në internet disa javë më vonë. Vetëm në mars 2008 u publikua një trailer i plotë për filmin, i cili mund të gjendet në galerinë e rimorkios së QuickTime të Apple.  Traileri fillimisht filloi të shfaqej në kinematë e bashkangjitura me filmin fantastiko-shkencor të Rogue Pictures, *Doomsday* në mars 2008,  dhe reklamat televizive filluan të transmetoheshin në rrjete në fillim të mesit të prillit 2008 për të promovuar daljen e filmit në maj.

Dy postera me një fletë për filmin u publikuan në gusht 2007, njëri tregon tre të panjohurit e maskuar,  dhe tjetri shfaq një Liv Tyler të plagosur.  Në prill 2008, afërsisht dy muaj përpara debutimit zyrtar të filmit në teatër, u publikua fleta përfundimtare, zyrtare për filmin,  ku shfaqet Liv Tyler duke qëndruar në një kuzhinë të errët me një burrë të maskuar që shfaqet pas saj në hije.

### Media në shtëpi 
Universal Pictures Home Entertainment publikoi *Të Huajt* në DVD dhe Blu-ray në Shtetet e Bashkuara më 21 tetor 2008.  Të dy versionet Blu-ray dhe DVD të vlerësuara dhe të pavlerësuara të filmit, me edicionin e pavlerësuar që zgjat rreth dy minuta më shumë; Materialet bonus përfshijnë dy skena të fshira dhe një film të veçantë.  DVD u lëshua në Mbretërinë e Bashkuar më 26 dhjetor 2008.  Filmi ishte i disponueshëm në Universal VOD (Video sipas kërkesës) nga 19 nëntori 2008 deri më 31 mars 2009. 

Në përkujtim të 10-vjetorit të filmit, një botim koleksionist me dy disqe Blu-ray nga Scream Factory u publikua më 6 mars 2018, duke shfaqur një transferim video 2K, si dhe një kombinim të intervistave të reja dhe arkivore të aktorëve dhe ekipit.  Një botim i kufizuar Blu-ray i rajonit B u lëshua në shtator 2020 nga distributori Second Sight Films me bazë në Mbretërinë e Bashkuar. 

## Trashëgimia 
Në vitet që nga publikimi i tij origjinal, *Të Huajt* ka zhvilluar një kult ndjekës.    Në vitin 2009, ai u rendit në vendin e 13-të në pjesën televizive " 13 Momentet më të Frikshme të Filmit të Bravo-s",  dhe në një retrospektivë të 2018, Clark Collis i *Entertainment Weekly* e konsideroi filmin një "klasik slasher të ditëve moderne".  *AV Club* e quajti atë filmin e 23-të më të mirë horror të realizuar që nga viti 2000,  dhe në vitin 2023, ai u përfshi në listën e filmave më shqetësues të shekullit XXI nga */Film*. 

## Punime të ngjashme 
Në gusht 2008, Rogue Pictures konfirmoi se një vazhdim ishte në punë,  me Brian Bertino duke bashkë-shkruar skenarin me Ben Ketai.  Projekti fillimisht ishte planifikuar të hynte në fotografinë kryesore në vitin 2009,  Më vonë i titulluar *Të Huajt: Pre e Natës*, filmi u publikua më 9 mars 2018. 

## Shiko gjithashtu 
* Lista e filmave që shfaqin pushtime në shtëpi

## Referime