open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hidrocentrali Lanabregas

**Hidrocentrali i Lanabregasit** i njohur edhe si **Hidrocentrali i Selitës** ndodhet në lindje të Tiranës, dhe është hidrocentrali më i vjetër i madh në Shqipëri .

## Historiku 
Deri pas Luftës së Dytë Botërore, prodhimi i energjisë në Shqipëri ishte i kufizuar në gjeneratorë dhe disa termocentrale të vegjël, të cilët mezi furnizonin autoritetet kryesore dhe familjet më të pasura në qytetet më të mëdha.  Gjithashtu në Vithkuq në vitin 1933 u hap një mikro hidrocentral (630 kilovat ).  Të 15 termocentralet e vegjël në vend në vitin 1938 kishin një prodhim prej rreth 3400 kilovat (mbi një e treta nga tre termocentralet e Tiranës) dhe prodhonin rreth 9 milionë kilovat orë në vit.   Paralelisht, një tjetër termocentral u ndërtua në Tiranë-Kombinat për të siguruar energji për industritë e reja në qytet. 

Puna për projektin filloi në vitin 1949.  Ndërtimi i termocentralit dhe shpërndarja e mëvonshme e energjisë u bë me ndihmën e madhe financiare, teknike dhe planifikuese të Bashkimit Sovjetik. Në datën 8 nëntor 1951, u vu në punë hidrocentrali i ri, i quajtur pas Vladimir Ilyich Lenin .   Privatizimi i këtij dhe hidrocentraleve të tjerë më pas çoi në një kallëzim penal. 

Operatorët e hidrocentralit aktual po planifikojnë të ndërtojnë edhe një turbinë me erë. 

## Vendndodhja 
Hidrocentrali ndodhet në Lanabregas, një fshat i vogël rreth gjashtë kilometra në lindje të qendrës së qytetit të Tiranës, rrëzë malit të Dajtit . Termocentrali është rreth 318 metra mbi nivelin e detit.  Disa qindra metra në veri kalon Lana, këtu një përrua edhe më i vogël që zbret nga Dajti.

Uji për termocentralin sillet rreth një duzinë kilometra nga malet e Skënderbeut në lindje të Dajtit. Uji nga burimet karstike të Selitës dhe Shënmërisë në krahun perëndimor të Malit me Gropa (1250 m).  Sistemi i tubacionit të gjatë përfshin gjashtë tunele, një kanal, një stacion pompimi në Qafë Mollë dhe dy turbina.  1600 metra i gjatë.  Në këtë tunel ruhet edhe uji përkohësisht.   Rënia e ujit është 630 metra.  Prodhimi është vlerësuar në 5000 kilovat dhe prodhimi mesatar vjetor në 37 milion kilovat orë, kapaciteti maksimal shkon në 40 milion kilovat orë. 

Më pas uji përdoret për furnizimin me ujë të Tiranës.  

Ka projekte të ndryshme për rritjen e prodhimit të energjisë elektrike dhe zhvillimin e burimeve të tjera në Malet e Skënderbeut. Furnizimi i aglomeratit në rritje të shpejtë është një sfidë e madhe. Janë përmendur burime shtesë në Shënmëri si dhe burime te Guri i Bardhë në Bashkinë e Matit .

## Shih edhe 
* Ujësjellësi i Tiranës
* Energjia e ripërtëritshme në Shqipëri

## Referime
Coinbase

**Coinbase Global, Inc.**, e quajtur **Coinbase**, është një kompani amerikane e tregtuar publikisht që operon një platformë shkëmbimi kriptomonedhash. Coinbase është një kompani e shpërndarë; të gjithë punonjësit operojnë me punë në distancë dhe kompanisë i mungon një seli fizike. Coinbase është platforma e shkëmbimit më e madhe e kriptomonedhave në Shtetet e Bashkuara për nga vëllimi i tregtimit. Kompania u themelua në vitin 2012 nga Brian Armstrong dhe Fred Ehrsam. Në maj 2020, Coinbase njoftoi se do të mbyllte selinë e saj në San Francisko, Kaliforni dhe do të ndryshonte operacionet në fillim, pjesë e një vale të disa kompanive të mëdha të teknologjisë që mbyllnin selitë në San Francisko në vazhdën e pandemisë COVID-19.

Coinbase ofron produkte si për investitorët me pakicë ashtu edhe për ata institucionalë të kriptomonedhave, si dhe për produkte të tjera të lidhura me kriptomonedhën.

Produktet e kompanisë për tregtarët me pakicë përfshijnë:

* Coinbase, një aplikacion që përdoret për të blerë, ruajtur dhe tregtuar kriptovaluta të ndryshme, si Bitcoin, Bitcoin Cash, Ethereum, Ethereum Classic dhe Litecoin.
* Coinbase Pro, një platformë profesionale e tregtimit të aseteve për tregtimin e aseteve dixhitale.
* Coinbase Wallet, një aplikacion që lejon klientët të aksesojnë aplikacionet e decentralizuara të kriptos (dapps) duke përdorur një shfletues dapp.
* Coinbase NFT, një treg ku mbledhësit e NFT mund të blejnë dhe shesin pjesët e tyre njëri-tjetrit.

Produktet për tregtarët institucionalë përfshijnë:

* Coinbase Prime, një platformë tregtare për klientët institucionalë.
* Coinbase Custody, shërbime të nivelit të specializuar për institucionet që mbajnë bitcoin dhe kriptovaluta të tjera me Coinbase.

Produkte të tjera të lidhura me kriptomonedhën përfshijnë:

* USD Coin, një monedhë stabile dixhitale që lejon klientët të vendosin dollarë amerikanë në këmbim të një kriptomonedhe që ka të njëjtën vlerë, por që mund të tregtohet më shpejt.
* Coinbase Card, një kartë debiti Visa që lejon klientët të shpenzojnë kriptomonedhë.
* Coinbase Commerce, një shërbim pagese për tregtarët.
* Coinbase Earn, një platformë mësimi për kriptomonedha që shpërblen përdoruesit me sasi të vogla altcoin për shikimin e videove dhe kryerjen e kuizeve për të mësuar rreth tyre.

Kompania zhvillon një ndërfaqe programimi aplikacioni (API) për zhvilluesit dhe tregtarët për të ndërtuar aplikacione dhe për të pranuar pagesa në monedha dixhitale.

Coinbase ka një aplikacion celular për iOS dhe Android.

## Referime
Adidas

parapamje|Logoja e Adidas që nga viti 2022.
**Adidas AG** (i stilizuar si **adidas** që nga viti 1949) është një korporatë shumëkombëshe gjermane, e themeluar dhe me seli në Herzogenaurach, Bavari, që dizajnon dhe prodhon këpucë, veshje dhe aksesorë. Është prodhuesi më i madh i veshjeve sportive në Evropë dhe i dyti më i madh në botë, pas Nike. Është kompania mbajtëse e Adidas Group, e cila përbëhet nga 8.33% e aksioneve të klubit të futbollit Bayern München dhe Runtastic, një kompani austriake e teknologjisë së fitnesit.

Të ardhurat e Adidas për vitin 2018 u renditën në 21,915 miliardë euro.

Kompania u krijua nga Adolf Dassler në shtëpinë e nënës së tij; atij iu bashkua vëllai i tij i madh Rudolf në vitin 1924 me emrin Gebrüder Dassler Schuhfabrik (*Fabrika e këpucëve "Vëllezërit Dassler"*). Dassler ndihmoi në zhvillimin e këpucëve vrapuese me thumba (spikes) për ngjarje të shumta atletike. Për të përmirësuar cilësinë e këpucëve atletike me thumba, ai kaloi nga një model i mëparshëm i thumbave të metaleve të rënda në përdorimin e kanavacës dhe gomës.

Dassler e bindi sprinterin amerikan Jesse Owens të përdorte thumbat e tij të bëra me dorë në Lojërat Olimpike Verore të vitit 1936. Në vitin 1949, pas një prishjeje në marrëdhëniet midis vëllezërve, Adolf krijoi Adidas dhe Rudolf themeloi Puma, e cila u bë rivali i biznesit të Adidas.

Të tre shiritat janë shenjë e identitetit të Adidas-it, pasi janë përdorur në modelet e veshjeve dhe këpucëve të kompanisë si një ndihmë marketingu. Marka, të cilën Adidas e bleu në vitin 1952 nga kompania finlandeze sportive Karhu Sports për 1600 euro dhe dy shishe uiski, u bë aq e suksesshme sa Dassler e përshkroi Adidas si "Kompania e tre shiritave".

## Referime
Tomorrow X Together

**Tomorrow X Together** (; **Tomorrow by Together**, me shkronja të mëdhaja, i njohur shpesh si **TXT** (/ˈtiː-ˈɛks-ˈtiː/ ), është një grup mashkullor koreano-jugor i formuar nga Big Hit Entertainment. Grupi përbëhet nga pesë anëtarë: Yeonjun, Soobin, Beomgyu, Taehyun dhe HueningKai.

Ata dolën në skenë më 4 mars 2019 me EP-në e tyre të parë *The Dream Chapter: Star*. EP-ja debutoi dhe arriti kulmin në vendin e parë në toplistën e Gaon-it dhe në toplistën botërore të albumeve nga *Billboard* dhe hyri në top 200-shen e *Billboard*-it për SHBA i renditur i 140-ti, albumi debutues që rroki vendin më të lartë prej çdo grupi mashkullor K-pop në atë kohë. Kënga kryesore e EP-së, "Crown", debutoi në vendin e parë në toplistën *Billboard* World Digital Songs. TXT kryesoi poashtu toplistën e artistëve në zhvillim të *Billboard*. TXT ishte grupi i parë mashkullor për të performuar në renditjen kryesore të Lollapalooza, një ndër festivalet më të mëdhenj të SHBA-ve.

Suksesi i hershëm komercial i grupit i fitoi atyre disa çmime të artistëve të rinj, duke përfshirë Rookie of Year në Çmimet e 34-të Golden Disc dhe Çmimet Melon Music 2019, Artisti i Ri i Vitit në Çmimet e 9-ta të Toplistës Gaon dhe Artisti më i Mirë i Ri Mashkull më 2019 tek Çmimet Mnet të Muzikës Aziatike.

## Emri 
TXT është një akronim për Tomorrow X Together. Në koreanisht, emri i grupit është 투모로우바이투게더 (RR: *Tumoroubaitugedeo*), lexohet si "Nesër së Bashku" dhe përkthyer në Hangul; ata nuk kanë një version të veçantë korean të emrit të tyre.  Sipas faqes së tyre të internetit, emri i tyre i referohet pesë individëve që "bashkohen nën një ëndërr me shpresën për të ndërtuar një të nesërme më të mirë". 

Në intervistën e tyre të parë me *Section TV* të MBC, grupi deklaroi se ata preferojnë të përmenden me emrin e tyre të plotë në vend të inicialeve.

## Referime
Said bej Kryeziu

**Said bej Kryeziu** (10 pril 1911 - 16 maj 1993), gjithashtu i njohur si **Seit Bej** ose **Seit Beu**, ishte një luftëtar i rezistencës antikomuniste shqiptare të Kosovës.

## Biografia 
Said Bej ka lindur në Gjakovë, Vilajeti i Kosovës, Perandoria Osmane. Ai ishte anëtar i familjes me ndikim Kryeziu. Babai i tij, Riza bej Kryeziu, ishte një nga veprimtarët e lëvizjeve kombëtare shqiptare në fillim të shekullit të 20-të.

Në vitin 1933 shkoi në Paris, ku studioi për një kohë të shkurtër diplomaci. Ai u kthye nga Franca dhe banoi në Beograd nga viti 1939 deri në vitin 1941, ku u mbikëqyr nga autoritetet jugosllave dhe i ndihmoi shqiptarët të ktheheshin dhe të luftonin kundër italianëve. Në vitin 1941, pasi tentoi të kryente kryengritje në Shqipëri, arrestohet së bashku me dy vëllezërit e tij, Hasanin dhe Ganiun, dhe e burgosin në Itali. Ai u lirua në shtator 1943 dhe u kthye në Kosovë ku ra në kontakt me luftëtarë të tjerë të rezistencës antikomuniste si Llazar Fundo. Gjatë gjithë kësaj kohe ai ishte në kontakt me inteligjencën britanike, veçanërisht me Julian Amery.

Ai u kap nga partizanët shqiptarë, por u lirua me ndërhyrjen e Shtabit Aleat në Bari. Më pas ai iku në Greqi dhe arriti në Romë në nëntor 1944.

## Referime
Gani bej Kryeziu

**Gani bej Kryeziu** (1900 – 1952) ishte një luftëtar i rezistencës antikomuniste shqiptare të Kosovës.

## Biografia 
Gani Kryeziu lindi në Gjakovë, Vilajeti i Kosovës, Shqipëria Osmane, si pjesëtar i familjes së fuqishme Kryeziu, një familje sunduese që rrjedh nga kasta osmane. Ai ishte vëllai i Ceno bej Kryeziut, politikanit dhe diplomatit shqiptar i njohur si "agjent serb", si dhe Seit Beut dhe Hasan Beut, të dy luftëtarë të rezistencës dhe antikomunistëve, dhe djali i Riza bej Kryeziut, një beu vendas me ndikim i cili kishte kontribuar në Lidhjen e Junikut dhe ishte një nga veprimtarët e lëvizjeve kombëtare shqiptare të fillimit të shekullit të 20-të. 

Gani u rrit në Serbi, ndoqi një akademi ushtarake në Sarajevë dhe shërbeu në ushtrinë serbe në fillim të viteve 1920, si dhe aide-de-camp për Aleksandrin I të Jugosllavisë dhe për një kohë të shkurtër në Shqipëri gjatë vitit 1925 pas qershorit. Revolucioni dhe ardhja e Ahmet Zogut në pushtet, ai do të bëhej armik i Zogut pas vrasjes së vëllait të tij Ceno në Pragë në vitin 1927 nga Alkiviadh Bebi dhe agjent i Ahmet Zogut. Hoxha do ta konsideronte si një kundërshtar të rëndësishëm për t'u likuiduar. Gani vazhdoi të luftonte, si një pjesëtar kyç i rezistencës çlirimtare antikomuniste me mbështetjen e palës britanike (Jocelyn Percy dhe Dayrell Oakley-Hil), por u kap në një trekëndësh zjarri mes gjermanëve, partizanëve shqiptarë, partizanë të Kosovës të Fadil Hoxhës. Partizanët shqiptarë e kapën në vitin 1945, ia dorëzuan komunistëve jugosllavë të cilët çuditërisht e dënuan me vetëm pesë vjet punë të rëndë.) dhe inteligjencës jugosllave, në një farë mënyre nuk kishin koordinim me “Komitetin Kombëtar për Shqipërinë e Lirë” të Mid’hat Frashërit ku vëllai i tij Said ishte bashkëthemelues. Njerëzit e Ganiut dhe Elezit do të kalonin kufirin në zonën e Prizrenit, në territorin shqiptar, duke u shpallur luftë komunistëve në pushtet dhe duke agjituar për një miqësi shqiptaro-jugosllave. Cen Elezi do t'u besonte shumë jugosllavëve, ai u arrestua nga autoritetet jugosllave dhe duke pasur parasysh prejardhjen nacionaliste të familjes së tij dhe mungesën e besueshmërisë që kishte Kryeziu, do të kalonte muaj në dhomat e marrjes në pyetje, derisa trupi i tij u dorëzua dhe vdiq në vitin 1949. Më 28 shkurt 1950, New York Times raportoi se dy ekipe të njësive antikomuniste shqiptare, të stërvitura në Maltë, kishin zbritur në Shqipëri me udhëzime për të kontaktuar njerëzit e Ganiut në veri. Ata u zunë pritë dhe operacioni dështoi.

Gani Kryeziu vdiq gjatë vitit 1952.

## Referime
Husein Mushi

**Huseyn Mushi** ose **Dengbêj Huseyno** është një këngëtar kurd, i lindur në vitin 1936në Mûş. Origjina e tyre është nga Sason, por më vonë u vendosën në fshatin Maûba. Babai i tij quhet Shakir Nimet, nëna e tij quhet Husniye. Ai studioi në shkollë. Ai u shpërngul nga fshati Mauba në fshatin Orginos dhe u bë një person autonom atje. Prandaj e quanin Hossein Orginosi. Ai ka nëntë fëmijë u ai ndërroi jetë më 8 prill 2001.
Operacioni në Tanushë (8 Mars)

**Operacioni ne Tanushë** ishte një operacion i KFOR-it për të rimarrë kontrollin e fshatit Tanushë, i cili më parë ishte infiltruar nga ushtarët e UÇK-së. Operacioni ishte i suksesshëm me forcat e KFOR-it të NATO-s që pushtuan fshatin.

## Referime
Sulmi i Brezës

**Sulmi i Brezës** ndodhi më 9 Mars 2001 kur luftëtarët e UÇK-së vendosën mina anti-tank në rrugën që shkon për në Brezë, një fshat në Malet e Karadakut, afër kufirit me Kosovën, që rezultoi në vrasjen e 4 ushtarëve maqedonas.

## Lidhje të Jashtme
Lufta dardano-bastarne

**Lufta dardano-bastarne** ishte një konflikt ushtarak midis Mbretërisë së Dardanisë dhe fisit Bastarnae.

## Historia 
Filipi V i Maqedonisë planifikoi të përdorte Bastarnët si bazë për të sulmuar romakët, por kjo kërkonte që maqedonasit të vendoseshin në Dardani, së bashku me familjet e tyre, duke prekur dardanët si një grup etnik. Kjo do të shkatërronte armiqtë e vjetër të shtetit maqedonas dhe do të siguronte një rrugë për në Romë. Rreth njëzet vjet më parë, Filipi kishte humbur një luftë kundër Republikës Romake, të njohur si Lufta e Dytë Maqedonase . Megjithatë, lufta u kërcënua përsëri.

Dardanët përdorën çdo mundësi për të plaçkitur Maqedoninë dhe ushtria e Filipit ishte shumë e dobët në atë kohë për t'i sulmuar ata.

Në vitin 179 p.e.s. Filipi vdiq, pikërisht pasi Bastarnët u larguan nga atdheu i tyre. Kur dëgjuan lajmin për vdekjen e Filipit, Bastarnët filluan të lëviznin nëpër Mbretërinë Odrisiane . Thrakët mendonin se pas vdekjes së mbretit, ata nuk ishin më të detyruar të ndihmonin dhe furnizonin këta barbarë. Bastarnët filluan të plaçkitin Odrisian në kërkim të ushqimit. Trakët përbënin një ushtri, por ata ishin më të dobët se Bastarnët të cilët i mundën dhe i detyruan të evakuoheshin në kodra dhe male. Ushtarët dhe familjet trake u zhvendosën në majën më të lartë të Thrakisë, malin Musala . Bastarnët i ndoqën, por kur arritën në male, një stuhi e fortë i goditi dhe ata u tërhoqën.

## Lufta 
Rreth 30,000 Bastarnë filluan të shpërngulen në Dardani, ndërsa të tjerët u kthyen në shtëpi. Ata arritën në Dardani në vjeshtën e vitit 179 p.e.s.

Bastarnët formuan disa kampe. Dardanët menduan se do ta mposhtnin armikun me lehtësi, por kaluan vite dhe sulmuesit ishin ende aty. Në vitin 176 p.e.s, mbreti dardan Monuni II dërgoi një delegacion në Romë, duke akuzuar mbretin maqedonas Perseun për pushtimin e Bastarnëve. Perseu dëshironte marrëdhënie të mira me Republikën Romake, kështu që ai mohoi të gjitha akuzat.

Dardanët prisnin të sulmonin derisa aleatët e Bastarnëve, Skordiskët dhe Thrakët, të ziheshin me punët e fushave. Kështu dardanët u ndanë në dy grupe; njëri për të sulmuar përpara, dhe tjetri për të sulmuar nga krahu. Grupi i parë erdhi shumë herët dhe u mund. Bastarnët i shtynë dhe i rrethuan në qytetin e tyre. Grupi tjetër i ushtarëve dardanë nuk e dinin këtë, kështu që vazhduan të lëviznin drejt kampit armik. Bastarnët e befasuar nga përparimi i dardanëve lanë kampin e tyre bosh. Pa kampin e tyre, ata filluan të tërhiqen. Rrugës për në shtëpi ata kaluan lumin e ngrirë të Danubit. Akulli filloi të plasaritet dhe pothuajse të gjithë ushtarët e Bastarnëve vdiqën. Udhëheqësi i tyre, Klondiku, mbijetoi. 

Dardanët e fituan luftën, por u dëmtuan rëndë dhe u reduktuan në fuqi. Dardania vazhdoi të ekzistojë si shtet i pavarur deri në pushtimin romak në vitin 28 p.e.s.

## Shih edhe 
* Iliria
* Dardania
* Pushtimi i Molosisë
* Maqedonia (kukull dardane)

## Referime
Vejsel Karani

**Uvejs bin Bashir** (, ), ishte një mysliman nga Jemeni i cili jetoi gjatë jetës së profetit Muhamed. 

Ai kurrë nuk e takoi fizikisht Muhamedin edhe pse jetoi në të njëjtën epokë. Prandaj, ai ishte në klasën e "Tabi'init" kur u takua me shokun e Muhamedit, Umerin dhe prandaj shihet si nga mesi i Tabi'inëve.

Në mesin e Tabi'inëve ai njihet veçanërisht si ''Khayr al-Tabi'een'' (, fjalë për fjalë 'Më i miri i Tabi'inëve') dhe ''Sayyid al-Tabi'een Fi Zamanahu'' (, fjalë për fjalë "Udhëheqësi i Tabi'inëve të kohës së tij"). Faltorja e tij përkujtimore është në al-Raqqah, Siri. Ajo u shkatërrua nga ISIS në 2013, dhe aktualisht është në pritje të rindërtimit.

## Referime
Lufta e katërt romako-maqedonase

**Lufta e katërt romako-maqedonase** (150–148 p.e.s.) u zhvillua midis Maqedonisë, të udhëhequr nga pretenduesi Andriscus, dhe Republikës Romake . Ajo ishte lufta e fundit e Luftërave romako-maqedonase dhe ishte lufta e fundit që kërcënoi seriozisht kontrollin romak të Greqisë deri në Luftën e Parë Mitridatike gjashtëdhjetë vjet më vonë.
## Vështrim 
Mbreti i fundit maqedonas i dinastisë Antigonid, Perseu, ishte mundur dhe rrëzuar nga froni nga romakët në Luftën e Tretë Maqedonase në 168 para Krishtit. Pas luftës, Roma mori kontrollin indirekt të rajonit përmes një sistemi shtetesh kliente dhe vendosi kushte të ashpra për të parandaluar që Maqedonia të bëhej përsëri një shtet i fuqishëm. Ky sistem ishte i suksesshëm në ruajtjen e hegjemonisë romake për gati dy dekada, por u prish kur Andrisku, një grek që kishte një ngjashmëri me Perseun, pretendoi se ishte djali i ish-mbretit dhe rithemeloi Mbretërinë Maqedonase me trupat trake.

Andriscus fillimisht ishte i suksesshëm, duke mundur klientët romakë dhe një ushtri romake të dërguar për ta ndaluar atë, dhe duke pushtuar pjesën më të madhe të Thesalisë . Megjithatë, ai u mund përfundimisht nga një ushtri tjetër romake nën Quintus Caecilius Metellus në Betejën e Dytë të Pydnas në vitin 148 pes, duke dobësuar rëndë pozitën e tij; ai u ndoq më pas dhe përfundimisht u tradhtua te romakët. Pas zgjidhjes së disa rebelimeve të vogla të mëvonshme, Roma mori kontrollin e drejtpërdrejtë të Maqedonisë, duke e bërë atë një provincë romake.

## Shih edhe 
* Iliria
* Maqedonia antike
* Republika e Romës
* Luftërat maqedone-romake

## Literatura 
* 
*
*
* 
*
* 
*
* 
*
* 
* 
*
* 
*
* 
*
*
Stella (krater)

[parapamje|240px|Imazhi [Apollo 17]]
**Stella** është një krater i goditjes i vogël hënor në anën lindore të Mare Serenitatis. Është një krater i freskët me një sistem të spikatur me rreze të ndritshme. Është në jugperëndim të Ching-Te më të madh dhe në perëndim të luginës Taurus–Littrow ku Apollo 17 zbarkoi në 1972.

Emri i kraterit u miratua nga IAU në vitin 1976.

## Referime
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Edison (krater)

[parapamje|Imazhi i zhdrejtë i kamerës së hartës [Apollo 16]]
**Edison** është një krater i goditjes hënore në anën e largët të Hënës. Ndodhet menjëherë pas pjesës veri-verilindore të Hënës, një rajon që ndonjëherë vihet në sy nga Toka gjatë libacioneve të favorshme. Megjithatë, edhe në momente të tilla nuk mund të dallohen shumë detaje, dhe krateri vëzhgohet më mirë nga një anije kozmike që rrotullohet.

Krateri Edison është ngjitur në buzën e jashtme juglindore të kraterit Lomonosov, në lindje të fushës së rrethuar me mure Joliot. Krateri satelitor Edison T është i bashkangjitur në buzën perëndimore të Edisonit dhe buzën lindore të Joliot. Në jug të Edisonit është krateri Dziewulski, dhe në lindje është Artamonov.

Buza e jashtme e këtij krateri është disi e gërryer, me dy kratere të vegjël përgjatë skajit jugor, dhe muri i jashtëm i Lomonosovit ka hyrë paksa në dyshemenë e brendshme. Pjesa më e paprekur e buzës është përgjatë anës lindore. Dyshemeja e brendshme është relativisht e niveluar, veçanërisht në gjysmën jugore, dhe ka një kraterle të vogël pranë murit të brendshëm perëndimor. Dyshemeja shfaq njolla të errëta dhe vija të sipërfaqes më të lartë albedo ku sistemi i rrezeve nga Giordano Bruno në veri-veriperëndim. Megjithatë, nuk është aq e errët në nuancë sa dyshemeja e Lomonosov.

## Krateret satelitore
Sipas konventës, këto karakteristika identifikohen në hartat hënore duke vendosur shkronjën në anën e mesit të kraterit që është më afër Edisonit.

## References
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Pitagora (krater)

parapamje|240px|Pitagora në hije me majën e saj qendrore që shihet pranë kufirit të terminatorit
**Pitagora** është një krater i goditjes që ndodhet pranë skajit veriperëndimor të Hënës. Shtrihet vetëm në veriperëndim të Babbage disi më të madh. Krateri ka një pamje ovale për shkak të këndit të zhdrejtë të shikimit. Vetëm faqja perëndimore e brendshme mund të shihet nga Toka, pala tjetër është përgjithmonë jashtë syve.

Buza e ruajtur mirë e Pitagorës ka një sistem të gjerë tarracash dhe një mur të vogël rreth e rrotull. Edhe pse përgjithësisht rrethore, skica e kraterit ka një formë gjashtëkëndore. Dyshemeja është e rrafshuar, por me sipërfaqe të çrregullt kodrinore. Ka dëshmi të rrëshqitjeve të dheut përreth periferisë. Në qendër është një ngritje e mprehtë malore me një majë të dyfishtë që ngjitet 1.5 kilometra mbi dyshemenë e kraterit.

## Krateret satelitore
Sipas konventës, këto karakteristika identifikohen në hartat hënore duke vendosur shkronjën në anën e mesit të kraterit që është më afër Pitagorës.

## Referime
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Atlas (krater)

[parapamje|240px|Imazhet e Mozaikut të [Lunar Orbiter 4]]
**Atlas** është një krater i goditjes hënore që ndodhet në pjesën verilindore të Hënës, në juglindje të Mare Frigoris. Vetëm në perëndim është krateri pak më i vogël, por ende i shquar Hercules. Në verilindje të Atlasit është Endymion i madh.

Muri i brendshëm i Atlasit është shumëfish i tarracuar dhe buza e rrëzuar, duke formuar një buzë me tehe të mprehtë. Ky është një krater i thyer në dysheme me një brendësi të ashpër dhe kodrinore që ka një albedo më të lehtë se mjedisi përreth. Thyerjet e dyshemesë zakonisht krijohen si rezultat i modifikimeve vullkanike.

Ka dy njolla të errëta përgjatë skajit të brendshëm të mureve; një përgjatë skajit verior dhe një tjetër përveç skajeve juglindore. Një sistem i çarjeve të holla i quajtur Atlasi i Rimae përshkon dyshemenë e kraterit dhe u krijuan nga vullkanizmi. Përgjatë anëve të brendshme veriore dhe verilindore janë një grusht krateresh me aureolë të errët, me shumë gjasa për shkak të shpërthimeve. Rreth mesit është një grup kodrash të ulëta qendrore të rregulluara në një formacion rrethor.

## Krateret satelitore
Sipas konvetës, këto karakteristika identifikohen në hartat hënore duke vendosur shkronjën në anën e mesit të kraterit që është më afër Atlasit.

## Referime
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Aaron Carter

**Aaron Charles Carter** (7 dhjetor 1987 - 5 nëntor 2022) ishte një këngëtare dhe kompozitore amerikane. Ai u bë i famshëm si një këngëtar pop adoleshent në fund të viteve 1990, duke u vendosur si një yll në mesin e audiencës adoleshente dhe adoleshente gjatë viteve të para të shekullit të 21-të, me katër albumet e tij në studio. 

 

Carter filloi të performonte në moshën shtatë vjeçare dhe publikoi albumin e tij debutues të vetëtitulluar në vitin 1997 në moshën nëntë vjeç, duke shitur një milion kopje në mbarë botën. Albumi i tij i dytë Aaron's Party (Come Get It) (2000) shiti tre milionë kopje në Shtetet e Bashkuara dhe Carter filloi të bënte paraqitje të ftuar në Nickelodeon dhe turne me Backstreet Boys menjëherë pas publikimit të albumit. Albumi tjetër i Carter, Oh Aaron, gjithashtu u bë platin dhe muzikanti publikoi atë që do të ishte albumi i tij i fundit në studio në më shumë se 15 vjet, Another Earthquake!, në 2002, i ndjekur nga koleksioni i tij i hiteve më të kërkuara në 2003. Carter u shfaq në Dancing with the Stars, muzikalin e Broadway-t Seussical, muzikalin jashtë Broadway-it The Fantasticks, dhe bëri disa shfaqje të njëpasnjëshme. Në vitin 2014, ai publikoi një single me reperin Pat SoLo, "Ooh Wee". Carter publikoi këngën "Fool's Gold" në 2016, dhe një EP të titulluar Love në 2017. Albumi i tij i pestë në studio, i titulluar gjithashtu Love, u publikua në 2018.

### Jeta e hershme
Aaron Charles Carter lindi më 7 dhjetor 1987, në Tampa, Florida, ku prindërit e tij, Jane Elizabeth (mbilindja Spaulding) dhe Robert Gene Carter (1952–2017), drejtonin një shtëpi të moshuarish. Familja ishte me origjinë nga Jamestown, Nju Jork, ku lindi vëllai i tij më i madh Nick i grupit të djemve Backstreet Boys. Ai kishte edhe katër motra: motrën binjake Angel, një modele; Bobbie Jean (BJ); Leslie (1986–2012); dhe Xhenxhefili, vajza e babait të tij nga një martesë e mëparshme. Carter ndoqi shkollën fillore Frank D. Miles dhe Shkollën Ruskin në Florida.

### Vdekjan
Më 5 nëntor 2022, Carter vdiq në moshën 34 vjeçare, në shtëpinë e tij në Lancaster, Kaliforni. TMZ ishte i pari që raportoi se Departamenti i Sherifit të Qarkut të Los Anxhelosit u tha atyre se Carter u gjet i vdekur në vaskën e tij dhe se trupi i tij u zbulua dhe u raportua në polici nga një kujdestar i shtëpisë. Një përfaqësues i ekipit të Carter tha se shkaku i vdekjes është ende duke u përcaktuar.
Mugosha

**Mugosha** (shkruar gjithashtu *Magushi*) ishte një fis mesjetar *(pleme)* dhe zonë në viset e Bërdës të Malit të Zi. Mugoshët ndodheshin rreth rajonit të Piperit. Toponime që lidhen me ata gjenden në shumë pjesë të rajonit, si *Mugoshina Livada* në Koman.

## Etimologjia 
Mugoshët ishin fillimisht një fis shqiptar. Termi *magusha* do të thotë viç buall në protoshqip (shqipja e sotme, *meksh*).

## Historia 
Mugosha mund të ketë qenë emigrantë nga Shqipëria moderne, të vendosur në Bërda rreth shekujve 12 dhe 13

Emri *Magusi* përmendet në kadastrën venedikase të Shkodrës 1416-17. Në të përmendet një *Gjergj Magusi* si banues në fshatin *Shën Auraç*, si dhe i ndjeri *Pjetër Magusi* udhëheqës i kryengritjes kundër Venedikut dhe ish-pronar.

Ndonëse nuk konsiderohen më si fis, disa malazezë mbajnë mbiemrin Mugosha. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, shumë prej tyre iu bashkuan partizanëve jugosllavë. Sipas të dhënave të vitit 2006 mbiemrin Mugosha në Podgoricë e kishin 779 persona; personat me mbiemër përfaqësohen mbi mesataren në shërbimin politik vendor në kryeqytet.

## Kultura 
Traditat gojore nga familja Mugosha i lidhin me familjen Kastrioti të Arbërisë mesjetare. Ata pohojnë se të parët e tyre kanë ardhur nga territori fisnor i Kastratëve në Malësi dhe se fillimisht janë vendosur në Kuç. Legjendat nga Piperi, megjithatë, pohojnë se ata fillimisht pushtuan tokat midis Radovçes dhe Kopiles përpara se të dëboheshin nga Luzhanit e ardhur.

## Njerëz të shquar 
* Stefan Mugoša (lindur më 1992), futbollist Malazez
* Miomir Mugoša (lindur më 1950), mjek Dhe politikan Malazez
* Svetlana Mugoša-Antić (i lindur më 1964), ish-hendbollist Jugosllav
* Sonja Mugosa (lindur më 1989), patinator figurash serbo-Malazeze
* Marko Mugoša (basketboll) (lindur më 1993), basketbollist Malazez
* Marko Mugoša (lindur më 1984) ish-futbollist Malazez
* Ljiljana Mugoša (i lindur më 1962), ish-hendbollist Jugosllav
* Dijana Mugoša (i lindur më 1995), hendbollist Malazez
* Dushan Mugosha (1914-1973), partizan Jugosllav
*  (1904-1942), partizan Jugosllav

## Shih edhe 
* Arbëria Venedikase
* Aeroporti Shpiro Mugosha

## Referime
Aeroporti Shpiro Mugosha

**Aeroporti Shpiro Mugosha** ( malazeze : Aerodrom Špiro Mugoša) është një aeroport i vogël pranë kryeqytetit malazez të Podgoricës.

## Historia 
Aeroporti dikur shërbente si aeroporti i vetëm i Podgoricës, kryesisht për përdorim ushtarak, dhe i rezistoi bombardimeve të rënda gjatë bombardimeve të Podgoricës në Luftën e Dytë Botërore. Ai mori emrin e Heroit të Popullit të Jugosllavisë .

Që kur Aeroporti i Podgoricës u ndërtua në vitet 1960, Aeroporti Shpiro Mugosha plotëson nevojat e aviacionit të përgjithshëm, pasi është  pista nuk mund t'i shërbejë avionëve më të mëdhenj. Aero-klubet Shpiro Mugosha dhe Krila Podgorice aktualisht operojnë me aeroportin dhe organizojnë hedhje me parashutë, rrëshqitje dhe aktivitete e stërvitje të tjera sportive ajrore .

## Shih edhe 
* Podgorica
* Aeroporti i Podgoricës

## Literatura 
* (in Montenegrin) AERODROMI u PDF formatu
* 
*  – IATA and ICAO codes
*  – IATA, ICAO and DAFIF codes
Drekali

**Drekali** sipas traditës ishte prijësi (*vojvoda*, "duka") i fisit Kuçi dhe themelues i vëllazërisë Drekaloviqi, e cila i dha krerët e Kuçit për tre shekuj.

## Emri 
Ka pikëpamje të ndryshme për etimologjinë e *Drekalit/Drekales*. Një pikëpamje pohon se rrjedh nga folja arkaike sllave *dreka* (si në *derati se*) "bërtas, të bërtasësh". Megjithatë, sipas Pavel Rovinsky, *Drekale* është korrupsioni në gjuhën shqipe i *Andrej*;  që është emri i tij aktual. Po kështu, Mehmet Ahmetaj argumenton se emri është një përbërje e antroponimeve shqipe *Ndre(ri)* + *Kalë* dhe është pasqyruar në mikrotoponime si *Gropa e Drekalit* (shqip "Gropa e Drekalit") në fshatin Stjepoh të Trieshit.

## Historia 
Drekali u zgjodh në pozitën e *vojvodës* ("dukës") së fisit Kuçi ndoshta në gjysmën e dytë të shekullit XVI, me propozimin e Dreca Dedinit.  Sipas një tregimi, *Vojvoda* Zhijo Peralov nga Kosori e martoi vajzën e tij Mara me Drekalin.  Pasardhësit e tyre do të njiheshin si *Drekali/Drekalović* .  

Ka disa tradita gojore dhe legjenda rreth origjinës së tij:
* Një traditë thotë se babai i Drekalit ishte nga Kuçi i Vjetër, ndërsa nëna e tij ishte e bija e prijësit të Kelmendit, njëfarë *Martini*.
* Sipas Edith Durham, Drekali ishte një pasardhës i fisit Berisha të Shqipërisë së Veriut.

Legjendat për paraardhësin e Kastratëve thonë se ishte vëllai i Drekalit ai që kishte ardhur nga Kuçi, ndërsa Gj. Slijepçeviq thekson se kishte më shumë gjasa që paraardhësi të vinte nga Kuçi por të kishte prejardhje nga ndonjë familje tjetër pasi Drekali në fakt nuk kishte vëllezër. 

Dedin Dreca në fakt ia kaloi titullin e tij të vojvodës, i impresionuar nga negociatat e suksesshme të paqes me vezirin e Sanxhakut të Shkodrës. Mark Milani tregon se ai ishte vojvoda i parë i zgjedhur, si dhe vojvoda i parë i fisit të përgjithshëm, pasi në atë kohë autoritetet osmane caktuan nga një në çdo fshat. Drekali kishte dy djem, Nikollën dhe Lalen. Sipas traditës, Drekali, së bashku me djalin e tij të madh, Nikollën, u vra në një përleshje nga anëtarët e fisit Kelmendi, teksa ishin duke kullotur në malet e Zhijevës. Djali i tij Lale mbijetoi falë faktit se, duke qenë ende i vogël, i ndërroi rrobat në lojën e fëmijës me një djalë mysliman nga Podgorica me emrin Lisiçiq. Në vend të kësaj u vra djali fatkeq, i cili herë pas here kulloste me ta. Disa historianë e vendosin këtë ngjarje rreth vitit 1550. Lale më vonë u hakmor për vdekjen e babait dhe vëllait të tij, me ndihmën e myslimanëve nga Podgorica. Hakmarrja përshkruhet në këngën epike popullore *Prifti Milutin dhe Drekalovići*.

## Trashëgimia 
Drekali përkujtohet në letërsi dhe poezinë tradicionale gojore malazeze, si *Vojvoda Drekali dhe Vuk i Klimentëve*.

Mark Milani ka shkruar në veprat e tij për Drekalin dhe pasardhësit e tij. Simo Matavul diskuton gjerësisht për Drekalin në një nga romanet e tij.

## Shih edhe 
* Fiset e Malit të Zi

## Referime
Mali i Zi i Vjetër

parapamje|423x423px|Harta historike e rajonit të Malit të Zi të Vjetër dhe ndarjet e tij
**Mali i Zi i Vjetër** (Malazeze: *Stara Crna Gora*),        është një term i përdorur për pjesën embrionale të Malit të Zi modern. Në kontekstin historik, termi përcakton territorin origjinal të Principatës së Malit të Zi, para zgjerimit territorial, të ratifikuar nga Kongresi i Berlinit në 1878, ose më saktë - territorin e Princit-Peshkopatës së Malit të Zi para bashkimit të saj me rajoni e Kodrave (Bërdës) në gjysmën e parë të shekullit të 19-të.  

Gjatë periudhës osmane, nga shekulli i 16-të deri në shekullin e 18-të, Mali i Zi origjinal (i duhur) përbëhej nga *fiset malazeze*, tradicionalisht i ndarë në katër njësi territoriale, ose *nahije*: Katun, Rijeka, Ljeshanska nahija dhe Crmnica. Banorët e tyre njiheshin me  rajonal *malazeze*, për dallim nga banorët e rajoneve fqinje (*Brđani*, *Hercegovci* dhe *Primorci* ). Që nga fundi i shekullit të 18-të, Mali i Zi filloi të zgjerohej, duke përfshirë rajonin e Kodrave/Brdës në gjysmën e parë të shekullit të 19-të, rajonin e Hercegovinës së Vjetër dhe një pjesë të Primorjes në 1878, dhe më në fund Polimljen e sipërme dhe qendrore dhe Dukagjini në 1912. 

## Fiset 
Fiset, të ndara nga *nahija*. Historikisht, ka katër nahija në rajonin e Malit të Zi të Vjetër, të ndarë më tej sipas fiseve (klane) vendase;
 
## Antropologjia 
Një sërë toponimesh dhe emrash të fiseve në Malin e Zi të Vjetër rrjedhin nga onomastika shqiptare, si Gjin, Gjon, Progon, Lesh, Mal e të tjera, ku disa prej tyre janë: *Đinov Do* fshat në Cuce, *Đinovo Brdo* në Cetinje, *Đinova* . Gllavica në *Pješivci*, fshati *Đinovići* në Kosijeri, Vëllazëria *Đonovici* në Brçeli të Crmnicës, *Lješanska nahija*, së bashku me fshatrat e saj *Liješnje*, *Štitari*, *Goljemadi* dhe *Progonovići*, fshati *Lješin dolic* *i* St. *Arbanas* në Ceklin.  

## Shih edhe 
* Historia e Malit të Zi
* Rajonet e Malit të Zi
* Sanxhaku i Malit të Zi 

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* L'examen des dialectes du Vieux Monténegro (Stara Crna Gora) en tenant compte des parles voisins, Bulletin international de l' Académie polonaise des sciences et des letters N 1—3 (janvier-mars), 1–13, Cracovie 1932.

## Referime
Zanorja

Një **zanore** është një tingull i të folurit që shqiptohet pa asnjë kufizim në traktin vokal. Zanoret janë një nga dy klasat kryesore të tingujve të të folurit, tjetra është bashkëtingëllore. Zanoret ndryshojnë në cilësi, lartësi dhe gjatësi. Ato zakonisht janë të zëshme dhe janë të përfshira ngushtë në variacionin prozodik siç janë toni, intonacioni dhe theksi. Bërthama, ose "qendra", e një rrokjeje zakonisht përbëhet nga një tingull zanor (megjithëse kjo nuk është gjithmonë rasti).

Fjala zanore vjen nga fjala latine vocalis, që do të thotë "zanore" (domethënë që lidhet me zërin). Në anglisht, fjala zanore përdoret zakonisht për t'iu referuar si tingujve të zanoreve ashtu edhe simboleve të shkruara që i përfaqësojnë ato: ⟨a⟩, ⟨e⟩, ⟨i⟩, ⟨o⟩, ⟨u⟩, dhe ndonjëherë ⟨y⟩, dhe ⟨w⟩.

## Shiko edhe 
* Bashkëtingllorja 
* Gjuha

## Burime
Rovçanët

**Rovçanët** janë një fis historik i Malit të Zi dhe një nga shtatë fiset malësore të rajonit të Kodrave (Bërdës), krahas Bjelopavliqi, Piperi, Kuçi, Bratonozhiqi, Moraçani dhe Vasojeviqi. Rajoni historik që ata zënë quhet *Rovca*.

## Historia 
Në vitin 1768, Rovçanët ndihmuan Bjelopavlicët të cilët u sulmuan nga osmanët. Më 1774, Mehmet Bushatli, *pashai* i Shkodrës, hyri në Kuç dhe e "shkatërroi" atë; Rovçani strehoi dhe mbrojti disa nga familjet e refugjatëve.  Megjithatë, osmanët dëgjuan për qëllimet dhe goditën paraprakisht Moraçën, qendrën e përgatitjes.  Në vitin 1794, Kuçi dhe Rovçani u shkatërruan nga osmanët.  Rovçanët, si fiset e tjera malësore, më pas u kthyen gjithnjë e më shumë drejt Princi-peshkopatës së Malit të Zi.  Mitropoliti Petar I u dërgoi letra Moraçanit dhe Rovçanit në vitin 1799, duke i këshilluar ata të jetonin të qetë dhe të solidarizuar.  Fiset Rovca dhe Moraça e Poshtme dhe e Epërme u inkorporuan në Mal të Zi vetëm në vitin 1820, pas disfatës së ushtrisë osmane në lumin Moraça, dhe Vasojeviqi edhe më vonë, në 1858.

Rovçani ishte një nga fiset që mbështeti të Jeshilet malazez, një fraksion që kundërshtoi atë që ata panë se ishte aneksimi i Malit të Zi në Serbi dhe në vend të kësaj kërkoi një federatë. Të Jeshilet ende e deklaruan veten si serbë etnikë. Gjatë kryengritjes së Krishtlindjes (7 janar 1919) dy anëtarë të familjes Bulatoviq u vranë të gjallë në Rovçë nga të bardhët malazezë (fraksioni tjetër politik). dhe në dritën e pavarësisë së Malit të Zi (2006), shefi i klanit Rovca, Nikola Minić tha se "Nëse Milo Gjukanoviç do të përpiqej të ndante Malin e Zi... ne nuk do të jetonim në vendin e tij. .. por qëndroni të bashkuar në vëllazëri me Serbinë”. 

## Antropologjia 
Sipas folklorit vendas, të kujtuar nga një Bulatoviq, fisi Rovca në fund të fundit rrjedh nga *ban* (duka) Ilijan, nga Grbalj në Gjirin e Kotorrit. Ky Ilijan gjoja u martua me Jevrosimën, të bijën e Princit të Madh Vukan (r. 1202–04) dhe motrën e Stefan Vukanoviq Nemanjiqit, i cili ndërtoi manastirin e Moraçës. Ilijani kishte një djalë, Nikshën, i cili ishte në konflikt me *ban* Ugrenin e *zhupës* së Nikshiqit. Djali i Nikshës, Gojaku, vrau Ugrenin, pas së cilës ai u fsheh në manastirin e Moraçës nga xhaxhai i tij (ose xhaxhai) Stefani, dhe më pas në malin e Lukavicës, ku besohet se ka vdekur.  Gojaku kishte katër djem: Bulat (pasardhësit e të cilit njihen si Bulatovići), Shqepan (pasardhësit e të cilit njihen si *Šćepanovići*), Vllahu (pasardhësit e të cilit njihen si *Vlahovići*) dhe Srezoje (pasardhësit e të cilit njihen si *Srezojevići*).

Pjesa tjetër e Rovçanit janë pasardhës të *knez* (dukës) Bogdan Leshnjanin, i cili u arratis nga Çeva për shkak të gjakmarrjes, dhe fillimisht u vendos në fshatin Lieshnje të nahijes së *Ljesh* (nëndistriktit) dhe pastaj pas një gjakmarrjeje u vendos atje. në atë që do të bëhej Rovca, në fshatin Brezno (që sot njihet si Lijeshnje). Kjo ndodhi në gjysmën e parë të shekullit të 15-të, para pushtimit osman.

Të gjithë fisi Rovca feston festën, Shën Lukën.

## Shih edhe 
* Mali i Zi i Vjetër
* Feja në Malin e Zi

## Literatura 
* 
* 

## Referime
Moraçanët

parapamje|Kjo është harta e Moraçës së Epërme dhe Moraçës së Poshtme.
**Moraçanët** janë një nga fiset historike të Malit të Zi dhe një nga shtatë fiset malësore nga Rajoni i Kodrave (Bërda). 

## Historia 
Sipas gojëdhënave, themeluesi i tyre ishte Bogiq Moraçanin (shek. XVI), prandaj ata e quajnë veten edhe *Bogićevci*. Rajoni që ata pushtojnë quhet Moraça.

Në lindje ndodhet fisi i Vasojeviqëve, në jug Piperi dhe Bratonozhiqi, në perëndim Rovçani, në veriperëndim Uskoci dhe në veri Sharanci.

## Shih edhe 
* Mali i Zi i Vjetër
* Feja në Malin e Zi
* Rajonet e Malit të Zi
Gjëndra

Një **gjëndër** është një qelizë ose një organ në trupin e një kafshe që prodhon dhe sekreton substanca të ndryshme për të cilat organizmi ka nevojë, qoftë në qarkullimin e gjakut ose në një zgavër të trupit ose në sipërfaqen e jashtme. Një gjëndër mund të funksionojë gjithashtu për të hequr substancat e padëshiruara si urina nga trupi.

Ekzistojnë dy lloje të gjëndrave secila me një metodë të ndryshme sekretimi. Gjëndrat endokrine janë pa kanal dhe sekretojnë produktet e tyre, hormonet, drejtpërdrejt në hapësirat intersticiale për t'u marrë në qarkullimin e gjakut. Gjëndrat ekzokrine sekretojnë produktet e tyre përmes një kanali në një zgavër të trupit ose në sipërfaqen e jashtme.

Gjëndrat përbëhen kryesisht nga indi epitelial dhe zakonisht kanë një kornizë mbështetëse të indit lidhës dhe një kapsulë.

## Shiko edhe 
* Qeliza

## Referime
Morina (fis)

**Fisi Morina** ose **fisi Marin** është një fis i vogël dhe rajon historik i Malësisë së Gjakovës në Kosovë. Posta kufitare ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës e quajtur Qafë Morinë (Qafa e Morinës) shtrihet në territorin e Morinës, por Morina janë vendosur në pjesë të ndryshme të Kosovës, në veçanti në Gjakovë, Kamenicë, Kosovë dhe Gjilan.

## Etimologjia 
Sipas një shkrimi të Nikoll Kimzës në vitin 1937, botuar në revistën Hylli i Dritës, të quajtur "Hetime mí vjetersín e rrjedhën e Derës Gjomarkaj e të Mirditës", fisi Morina quhej edhe Marin, gjë që të bën të besohet se emri vjen nga i njëjti paraardhës. Emri i parë shqiptar "Marin" (emër) me origjinë latine që do të thotë "detar; ose i përket detit".

## Gjeografia 
Territori fisnor i Morinës kufizohej me tokat tradicionale fisnore të fisit Gashi në perëndim, Bytyçit në jugperëndim dhe Hasit (komuna) në jug. Në kufirin Kosovë-Shqipëri janë dy fshatra me emrin Morina. 

### Mesjeta 
Gjatë shekullit të 15-të, të gjithë banorët e Morinës kishin antroponominë shqiptare, gjë që tregon se në fshat dhe rrethinë banonin shqiptarë të krishterë. 

### Lufta ballkanike 
Gjatë Betejës së Lumës në vitin 1912, ndër betejat e para në kufirin e Lumës (rajon) u zhvilluan në fshatin shqiptar Morinë .

### Lufta e Kosovës 
Gjatë Luftës së Kosovës, disa dhjetëra mijëra refugjatë shqiptarë kalonin kufirin në Morinë çdo ditë.    Në atë kohë, Morina ishte pika e vetme kufitare ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë . Më 13 qershor 1999, trupat e Bundeswehr kaluan kufirin pranë Morinës nga Shqipëria pasi NATO dhe Jugosllavia ranë dakord për një tërheqje të trupave serbe nga Kosova. Për më tepër, fshati kosovar Morinë, afër Gjakovës ishte një bastion i ushtarëve vendas të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe aty u zhvilluan beteja të shumta.

### Feja 
Morinasit ishin fillimisht katolikë romakë përpara se të konvertoheshin kryesisht në Islam në periudhën e mëvonshme të Perandorisë Osmane. Në dritën e lidhjes së tyre me mirditorët ka edhe dëshmi për ndikimin e ortodoksisë në kohët e mëparshme.

## Njerëz të shquar 
* Fitim Morina, futbollist islandez
* Geldona Morina, futbolliste kosovare
* Ismail Morina, futbollist kosovar
* Mario Morina, futbollist shqiptar

## Referime
Vendkalimi kufitar Dheu i Bardhë

**Vendkalimi kufitar Dheu i Bardhë** ose **Vendkalimi kufitar i Konçulit** është një vendkalim kufitar që ndodhet në juglindje të Kosovës në kufirin me Serbinë. Ky vendkalim ndodhet në rrugën kryesore për në Bujanoc në lindje të qytezës së Ranillugut në skajin jugperëndimor të Komunës së Gjilanit dhe në veriperëndim të qytezës së Konçulit. Në Kosovë rruga është përcaktuar si M-25.3 , ndërsa në Serbi si rrugë nacionale 41. Që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, posta kufitare ka qenë skenë e përleshjeve të përkohshme mes serbëve dhe shqiptarëve të Kosovës. 

Në natën e datës 4 deri në datën 5 dhjetor 2012, Catherine Ashton njoftoi se Ivica Daçiq dhe Hashim Thaçi kishin rënë dakord për pika të përbashkëta kufitare në kufirin mes dy shteteve në raundin e tretë të bisedimeve për konfliktin tarifor. Vendkalimi kufitar Dheu i Bardhë - Konçul dhe pikat kufitare në Merdare, Jarinje dhe Bërnjak u menaxhuan për një kohë bashkërisht nga policia e Kosovës, EULEX- i dhe policia serbe deri në fund të vitit.  

Është planifikuar që Autostrada R 7.1 të drejtohet paralelisht me rrugën M-25.3 duke filluar nga Lipjani deri në vendkalimin Dheu i Bardhë dhe fshatin Konçul përmes Gjilanit .

## Shih edhe 
* Komuna e Gjilanit
* Vendkalimet kufitare të Kosovës

## Referime
Bashkëtingëllorja

**Bashkëtingëllorja** është një tingull i të folurit që përfitohet me mbyllje të plotë ose të pjesshme të traktit vokal, me përjashtih të tingullit h që artikulohet pa tkurrje të traktit vokal. Shembuj janë  dhe [b], të shqiptuara me buzë;  dhe [d], të shqiptuara me pjesën e përparme të gjuhës;  dhe [g], të shqiptuara me pjesën e pasme të gjuhës; , [v]

dhe , të shqiptuara duke shtyrë ajrin përmes një kanali të ngushtë; dhe  dhe , të cilat kanë ajër që rrjedh nëpër hundë (hundore). Në kundërvënie me bashkëtingëlloret janë zanoret.

Gjuha shqipe, për shembull, përmban 29 shkronja bashkëtingëllore: b, c, ç, d, dh, f, g, gj, h, j, k, l, Il, m, n, nj, p, q ,r, rr, s, sh, t, th, v, x, xh, z, zh.
Vendkalimi kufitar Merdare

**Vendkalimi kufitar Merdare** është një vendkalim kufitar që ndodhet në verilindje të Kosovës në kufirin me Serbinë. Që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, posta kufitare ka qenë skenë e përleshjeve të mes shqiptarëve dhe serbëve. 
parapamje| Tabelë kosovare në pikën kufitare

## Gjeografia 
Vendkalimi kufitar gjendet në rrugën kryesore për në Nish në verilindje të fshatit Merdare në skajin verior të komunës së Podujevës. Në Kosovë rruga përmendet si M-25, ndërsa në Serbi si Rruga 35. 

Në natën e datës 4 deri në datën 5 dhjetor 2012, Catherine Ashton njoftoi se Ivica Daçiq dhe Hashim Thaçi kishin rënë dakord për poste të përbashkëta kufitare në raundin e tretë të bisedimeve për kontestin tarifor. Vendkalimi kufitar Merdare dhe pikat kufitare në Konçul, Jarinje dhe Bërnjak duhej të menaxhoheshin bashkërisht nga Policia e Kosovës, EULEX- i dhe policia serbe deri në fund të vitit.   

## Galeria 

Skeda:Grenzuebergang_Merdare_2017_(2).jpg|Pika kufitare Merdare në anën kosovare (gusht 2017)
Skeda:Grenzuebergang_Merdare_2018_(1).jpg|Vendkalimi kufitar Merdare (Korrik 2018)
Skeda:Grenzuebergang_Merdare_2018_(2).jpg|Vendkalimi kufitar Merdare (Korrik 2018)

## Shih edhe 
* Komuna e Podujevës
* Vendkalimet kufitare të Kosovës

## Referime
Teorema e Rolle-s

Në analizë matematike, **teorema e Rolle-s** thotë se çdo funksion i diferencueshëm me vlerë reale që arrin vlera të barabarta në dy pika të dallueshme duhet të ketë të paktën një pikë të palëvizshme diku midis tyre - domethënë, një pikë ku derivati i parë (pjerrësia e vijë tangjente me grafikun e funksionit) është zero. Teorema është emëruar pas Michel Rolle .
Afrueshmëria

**Afrueshmëria** është studimi i përdorimit të hapësirës nga njerëzit dhe efektet që ka dendësia e popullsisë në sjelljen, komunikimin dhe ndërveprimin shoqeror.

Afrueshmëria është një nga disa nënkategori në studimin e komunikimit jo fjalor, duke përfshirë haptikën (prekjen), kinesikën (lëvizjen e trupit), vokalikën (paragjuhën) dhe kronemikën (strukturën e kohës).

## Referime
Lëvizja rrethore

Në fizikë, **lëvizja rrethore** është një lëvizje e një objekti përgjatë perimetrit të një rrethi ose rrotullim përgjatë një shtegu rrethor. Mund të jetë të njëtrajtshme, me shpejtësi këndore konstante të rrotullimit dhe shpejtësi konstante, ose jonjëtrajtshme me një shpejtësi rrotullimi në ndryshim.
Lista e vëllimeve të mangës One Piece

*One Piece* është një seri manga japoneze e shkruar dhe ilustruar nga Eiichiro Oda që është përkthyer në gjuhë të ndryshme dhe ka krijuar një ekskluzivitet të konsiderueshëm mediatik. Ai ndjek aventurat e një të riu të quajtur Monkey D. Luffy, trupi i të cilit fiton vetitë e gomës nga ngrënia aksidentale e një fruti të mbinatyrshëm që quhet fruti i djallit, ndërsa ai udhëton oqeanet në kërkim të thesarit titullar dhe mbledh veten e tij një ekuipazh i larmishëm piratësh, të quajtur Kapelet e Kashtës. Në Japoni, seria botohet nga Shueisha — kapitulli në antologjinë *shōnen* manga *Weekly Shōnen Jump* që nga 22 korriku 1997 dhe në formatin *tankōbon* që nga 24 dhjetor 1997. Seriali përfshin mbi 1000 kapituj dhe, që nga Nëntor 2022, ka 104 vëllime *tankōbon*, duke e bërë *One Piece* serinë e 21-të të mangave më të gjata sipas numrit të vëllimit.

Në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, Viz Media boton përshtatjen e saj në gjuhën angleze të serisë - në kapitull në antologjinë manga *Shonen Jump* që nga fillimi i revistës në nëntor 2002 dhe në formatin *tankōbon* që nga qershori 2003. Në Mbretërinë e Bashkuar, *tankōbon* u botua nga Gollancz Manga, duke filluar në mars 2006, derisa Viz Media e zëvendësoi atë pas vëllimit të katërmbëdhjetë. Në Australi dhe Zelandën e Re, vëllimet në anglisht janë shpërndarë nga Madman Entertainment që nga 10 nëntori 2008. Deri më 6 tetor 2009, vetëm 22 vëllime ishin botuar në anglisht. Megjithatë, siç u njoftua në korrik 2009, Viz Media e rriti atë numër në 53 deri në qershor 2010, duke përdorur një orar të përshpejtuar botimi prej pesë vëllimesh në muaj gjatë gjysmës së parë të 2010. Që nga Shtator 2021, gjithsej 98 vëllime të versioneve në anglisht janë lëshuar zyrtarisht nga Viz Media.

## Lista e vëllimit 
### Vëllimet 1–20 
### Vëllimet 21–40 
### Vëllimet 61–80 
### Vëllimet 81–100 
### Vëllimet 101–e tanishme 
## Versioni me ngjyra dixhitale 
## Shiko gjithashtu 
* Anime
* Manga
* One Piece
* Naruto
* Boruto: Naruto Next Generations

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*  e *Weekly Shōnen Jump* (në japonisht)
*  e Viz Media
Institut polytechnique de Paris

**Institut polytechnique de Paris** (**IP Paris**), është një universitet publik dhe një akademi franceze në 2019 me qendër në Palaiseau.  Në të studiojnë mbi 9000 studentë dhe ka një staf me mbi 2000 persona.

## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare e Institut polytechnique de Paris