Karraka

(rr. v. 1558).]]
**Karrakat** (portugalisht; spanjisht/katalanisht/italisht: *carraca*; anglisht: *carrack*; frëngjisht *carraque* ose *caraque*) ishin anije të mëdha veliera me tre ose katër direkë dhe bompres, të zhvilluara në Evropë gjatë të ashtuquajturës "Epoka e zbulimeve". Ishin anije me vela të rrumbullakta, me bord të lartë, të specializuara në bartjen e ngarkesave të mëdha në udhëtime të gjata. Karrakat do të përdoreshin nga shekulli XVI deri në fund të shekullit XVI. Ishin anijet më të mëdha të kohës së tyre.

Evoluimi i kogës së vjetër evropianoveriore nëpërmjet *naut* në përdorim nga portugezët dhe gjenovezët gjatë itinerareve që lidhnin Mesdheun me portet e Balltikut, karraka u kthye në anijen kryesore të lartë në shekullin e XVI, e përdorur nga portugezët për udhëtimet e gjata drejtë Oqeanit Indian. Ishin shumë të vlerësuara nga venecianët, gjenovezët dhe portugezët, por më pak të përdorura nga kastelanët, katalanët dhe valencianët. Në kantierët navalë të Kantabrias do të ndërtoheshin shumë pak karraka, si rrjedhojë e përballimit të tyre të dobët të stuhive.

Në formën e saj plotësisht të evoluar, karraka qe anija e parë e përshtatur për udhëtimet e gjata oqeanike, e madhe mjaftueshëm për të përballuar detin e trazuar dhe me hapsirë të mjaftueshme për të bartur një ngarkesë të madhe dhe furnizime të mjaftueshme për udhëtime shumë të gjata. Ajo ishte një anije e ndërtuar me mbivendosje dërrasash. Kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur, me kështjellë shumë të theksuar dhe bompres, si dhe pror të përforcuar nga një kështjellë. Direkët, me lartësi të ndryshme, montonin vela katrore përpara (direku kryesor dhe direku i përparëm) dhe vela latine në direkun e pasëm.

Si paraardhësja e drejtpërdrejtë e galeonit, karraka qe një nga llojet e anijeve më të rëndësishme të historisë që e ruajti formën e saj, përveç disa modifikimeve të lehta evolutive, përgjatë shekujve, ndërsa anijet u bënë më të specializuara. Përgjatë shekullit të XVII do të zëvendësohej nga galeoni, që evoluoi pikërisht nga karraka.

## Emri dhe etimologjia
Këto anije quheshin *carraca* in portugalisht, dialektin gjenovez dhe italisht, si dhe spanjisht; *caraque* ose *carraque* në frëngjisht; *carrack* në anglisht; dhe *kraak* në holandisht.

Prejardhja e fjalës *karrakë* është e errët, ndoshta nga arabishtja *karakir*, (), edhe kjo me prejardhje të panjohur saktësisht (ndoshta nga latinishtja *carricare*, [d.m.th. *për të ngarkuar një karro*], apo nga , (që d.t.th. *ngarkesë druri*) apo nga  (*al-kurkur*) dhe nga kjo te termi , (*kerkuros*, që do të thotë pak a shumë *barkë e lehtë*, ose *bisht prerë*, një referim i mundshëm ndaj pupës së sheshtë të anijes).

Dokumentimi i *kerkouros* në literaturën greke përfshin dy grupe ngushtësisht të lidhur. Grupi ose zona e parë, e lidh atë me disa anije anije të e të shpejta lehta tregtare që gjendeshin pranë Qipros dhe Korfuzit. I dyti përbën dokumentime të gjera ptolemaike, ku duket se më shpesh përshkruan varkat e Nilit në zonën e Ozirinkut. Të dy këto përdorime mund të çojnë mbrapa te Fenikasit dhe akadishtja *al kalaku*, që përcakton një lloj varke lumore. Termi akadian mendohet se rrjedh nga një pararendës sumer.

Një pasqyrim modern i fjalës mund të gjendet në fjalën arabe dhe turke *kelek*, që tregon një *trap, ose lundër lumore*.

Mbi të gjitha në fillim të historisë së tyre, karrakat vijuan të quheshin *nau* në Portugali, Spanjë dhe Itali, megjithëse përdorimi i emrit specifik në atë kohë ishte përhapur në literaturë në fillim të Pesëqintës: p.sh.: *Queste cipolle, fave, e spezierie, perché sono cose calde e ventose, farebbono far vela a una **caracca** Genovese* (*Këto qepë, bathë dhe erëza, se janë gjëra të ngrohta dhe me erë, do të frynin velat e një *karrake* gjenoveze*) — *Clizia*, Nikolo Makiaveli, akti IV, skena II.

Termi anglisht *carrack* u huazua në fundin e shekullit të XIV, nëpërmjet frëngjishtes së vjetër *caraque*, nga , një term për një velierë të madhe me vela katrore të përdorur edhe në spanjisht, italisht dhe latinishten mesjetare.

### Krahasimi i termave *carrack* (ang.) dhe *carraca* (port.) 
Termi «*carrack*» në anglisht përfaqëson dy lloje anijesh: naut dhe karrakat. Në portugalisht, spanjisht dhe katalanisht, një karrakë mund të konsiderohet si një nau i madh. Në anglisht nuk ka një term të veçant për të përcaktuar nau (në kuptimin e një lloji anijeje).

#### Gabime përkthimi 
Shumë vepra në anglisht që flasin për «*carracks*» përkthehen pa dallim si *karraka*. Thuhet lehtësisht që nau i Kristofor Kolombit Santa Maria, ose që nau Victoria e Ferdinand Magelanit – që lundroi përqark botës – ishte një karrakë. Këto gabime të mëdha pranohen dhe kanë ndikuar te studiuesit modernë që i injorojnë dokumentet iberike dhe deri të gjithë francezët dhe italianët. Duhet qartësuar se Santa Maria dhe Victoria ishin nau.

## Historia 
### Origjina 
Duke parë kushtet e Mesdheut, llojet e anijeve galera përdoreshin gjerësisht, si anije të ndryshme me dy direkë, duke përfshirë karavelat me velat e tyre latine. Këto dhe llojet e ngjashme të anijeve ishin familjare për lundërtarët dhe ndërtuesit portugezë të anijeve. Zhvillimi i karrakës qe një nga frutat e evolucionit të naval gjatë epokës së zbulimeve. Ato do të evoluonin nga nau i vjetër, që portugezët dhe gjenovezët kishin zhvilluar për të lidhur Mesdheun me Detin Balltik, për ti pajisur flotat e Mbretërisë së Portugalisë, të nisura në pushtim të brigjeve afrikane sipas vullnetit të Henrik Lundrimtari, me një anije të përshtatshme për zhvilluar lundrime të gjata oqeanike si mjet mbështetjeje për [[karavela]t më të zhdërvjellta dhe për naut akoma në përdorim. Karraka u tregua në vijim një anije ideale për luftën detare, se ishte e fortifikuar masivisht dhe e aftë të mbante peshën e topave të rëndë të ndryshëm të artilerisë.

Pasi portugezët dhe spanjollët e zgjeruan gradualisht tregtinë e tyre shumë më në jug përgjatë brigjeve dhe ishujve Atlantikë të Afrikës gjatë shekullit të XV, kishin nevojë për anije më të mëdha, më rezistente dhe më të përparuara për eksplorimet e tyre të gjata oqeanike. Gradualisht, ata zhvilluan modelet e tyre të karrakave oqeanike nga një shkrirje dhe modifikim i aspekteve të llojeve të anijeve që ata njihnin duke operuar si në Atlantik ashtu dhe në Mesdhe, duke e përgjithësuar përdorimin e tyre në fund të shekullit për udhëtime oqeanike me një formë më të përparuar velëzimi që lejonte karakteristika më të përmirësuara lundrimi në erëra të forta dhe dallgët e Oqeanit Atlantik, si dhe një formë trupi që mundësonte ngarkesa më të mëdha.

Gjithashtu në Republikën e Raguzës (Kroacia e tanishme), përdorej një lloj karrake me tre ose katër direkë, e quajtur *Dubrovačka karaka* (*karraka dubrovnikase*) midis shekullit të XIV dhe të XVII për bartje ngarkesash.

Karrakat e para të mirëfillta u ndërtuan gjatë mbretërimit të Joaos II të Portugalisë, por përdorimi i tyre kapilar u përhap vetëm në përfundim të Katërqintës. Konfiguracioni i saj bazë përbëhej nga një skelet me kalatë të konsiderueshme, një direk dhe një velë të madhe drejtëkëndore. Me kalimin e kohës do të përfshinte përparime domethënëse, kryesori mes tyre do të ishte përfshirja e timonit të pupës, si zëvendësim të timonëve rrema.

Përmasat dhe kalata e saj i jepnin performanca shumë të rëndësishme dhe të vlerësuara:
* Ngarkesa: në kohën e saj do të ishte anija më e madhe e ngarkesës e disponueshme, që është shumë e ndryshme. Gjithashtu përdoret edhe për bartjen e trupave, deri dhe tërë kalorësinë.
* Rezistenca: karrakat ishin anije shumë solide dhe besueshme, dhe me përfshirjen e përparimeve teknike do të ishin të afta të kryenin lundrime më të largëta.

Mangësia kryesore e karrakave ishte manovrueshmëria e tyre e dobët, dhe ngadalësia, mangësi që do të përmirësoheshin me përparimet teknike që do të dilnin.

Një aspekt tjetër i rëndësishëm i karrakave ishte mbajtja e një kalate domethënëse, mund të kryenin thjeshtë operacione ngarkim-shkarkimi në portet e larta, qofshin detarë, apo qofshin lumorë, apo të qëndronin të akoruara në largësi. Kapaciteti i saj manovrues në portet e kabotazhit ishte shumë i kufizuar.

Një tjetër e metë e këtij tipi anijeje ishte kostoja e lartë e ndërtimit, mbi të gjitha duke konsideruar se gjatë mesjetës shtetet kombëtare europiane ishin në thëlb nominalë, në realitet, Evropa ishte e fragmentuar në territore feudale dhe qytet-shtete, nga të cilët pak kishin mjetet për të financuar ndërtimin e karrakave. Ky aspekt është i domethënës nga këndvështrimi historik, pasi në termat navalë, karraka, si luftanije, ishte shumë më superiori ndaj *drakarit* viking. Megjithatë, mungesa e flotave mbrojtëse në Europë, vençanërisht në Francë dhe Angli, do tu mundësonte vikingëve të kryenin pushtime të suksesshme në këto mbretëri.

### Zhvillimi 
Në Mesjetën e Vonë, veçanërisht duke nisur nga shekulli XIV, karrakat dhe naut kishin shtuar më shumë direkë, vela, duke përfshirë velat latine, që bashkë me rezistencën dhe kapacitetin e saj të ngarkesës do të shndërroheshin në *kuajt e betejës* për itineraret detare tregtare, duke shërbyer që nga Islanda në veri, Azoret në perëndim dhe brigjet afrikane, deri në të gjithë Oqeanin Indik në jug. Në këtë pikë mund konfirmohej se Evropa në përgjithësi, kishte arritur supremacinë botërore në ndërtimtarinë navale.

Zbulimi i Amerikës dhe konsolidimi i shteteve kombëtare në Evropë (Portugalia, Spanja, Vendet e Ulëta, Franca dhe Anglia) do të bënte që në të njëjtën kohë, të kushtonin burime për ndërtimin e flotave të tyre dhe të mund të eksploronin Botën e Re.

Duke nisur nga viti 1498, Portugalia nisi shkëmbimet e drejtpërdrejta midis Europës dhe Indisë (në vazhdim me të gjithë Azinë) duke kaluar përmes Kepit të Shpresës së Mirë: një udhëtim prej mbi 6 muaj, i pamenduar për anije të ndryshme nga karrakat. Nevoja për ta pajisur të ashtuquajturën "Armada da India" me anije të përshtatshme me synimi luajtjen e një roli themelor në rritjen e përmasave të karrakave: aty ku anija flamurtare e Vasco da Gama, *São Gabriel* (një nau, një nga anijet më të mëdha të periudhës) në vitin 1497 zhvendoste 120 tonë, anija flamurtare e flotës së Cabral-it në vitin 1500, *El-Rei*, zhvendoste 240-300 tonë; *Flor de la Mar*, e ndërtuar në vitin 1502, zhvendoste 400 dhe të paktën një nga anijet e flotës së Alfonso de Albuquerque-s në vitin 1503 zhvendoste 600 tonë. Ky nivel rritjeje i përmasave të anijeve, shumë i vrullshëm në fillim të Pesëqintës, u ngadalësua përgjatë shekullit, duke e ngulitur zhvendosjen standarde të karrakës së pesëqintës në 400 tonë.

Në ndryshim nga karavelat, që do të qëndronin stabile, naut dhe karrakat do të pësonin përmirësime dhe shndërrime të mëdha, deri në shndërrimin në një lloj anijeje, të njohur si galeon, nga të cilat do të krijoheshin variante të ndryshme, si *galeoni spanjoll* dhe *galeoni anglez*.

Në vitin 1550, gjatë mbretërimit të Zhoaos III të Portugalisë, u ndërtuan disa kolosë prej 900 tonësh për Itinerarët e Indisë, me shpresën se anijet më të mëdha do të garantonin ekonomi në shkallë të madhe, por rezultati i eksperimentit qe negativ. Jo vetëm që kostot e pajisjes së një anijeje kaq të madhe ishin në mënyrë shpërpjestimore të larta, por u treguan të pambështetshme dhe të padobishme si anije të destinuara për ujërat e pabesa të Kanalit të Mozambikut. Tre nga kolosët e rinj u kapën me shpejtësi në brigjet e Afrikës Jugore: *São João* (900 tonë, e ndërtuar në vitin 1550, shkatërruar në vitin 1552), *São Bento* (900 tonë, ndërtuar në vitin 1551, shkatërruar në vitin 1554) dhe më e madhja nga të gjitha, *Nossa Senhora da Graça* (1.000 tonë, ndërtuar në vitin 1556, shkatërruar në vitin 1559).

]]
Këto humbje e bindën Sebastianin e I të Portugalisë që në vitin 1570 të nxirte një urdhëresë që e nguliste kufirin maksimal të karrakave të destinuara për itinerarin indian në 450 tonë. Karrakat e destinuara për itinerarin indian, ndërkohë u kthyen në përmasa më të vogla pas përfundimit të shekullit.

Gjithmonë gjatë shekullit të XVI, kur u kthye në anijet më të përparuar teknologjikisht në qarkullim, nga karraka do të zhvillohej galeoni, anije e projektuar për një shërbim qartësisht luftarak. Karraka qëndroi, megjithatë, në përdorim gjatë shekullit të XVII, si rrjedhojë e kapacitetit të saj të madh të ngarkimit.

## Karakteristikat 
Trupi kishte një kështjellë prori që, ndryshe nga koga, nuk ishte një strukturë e mbivendosur në bërthamë, por ishte pjesë integrale dhe që mbivendoste brinjëzime. Kishte lartësi më të madhe se kështjellat e përparme dhe, në shumë raste, mund të vendosnin kuverta të ndryshme të mbivendosura. Po kjo strukturë zbatohej në kështjellën e popës të formuar nga dy ose më pak kuverta, që përfshiheshin në strukturën e naut, ku fillimisht do të vendoseshin topat. Karrakat kishin një trup lehtësisht më të rrumbullakosur se kogat dhe përfshinë për herë të parë dre direkë. Direku i përparmë dhe kryesor me vela katrore (fillimisht në çdo direk) dhe i pasmi me vela trekëndore (apo latine). Në karrakat më të përparuara do të shtohej një direk i katërt në pupë, i ashtuquajturi *i kundrapasëm*, me vela latine. Me kalimin e viteve velatura do të ndërlikohej duke shtuar vela të reja katrore në direkët e parë. Kjo strukturë velature e vështirësonte lundrimin me erë të kundërt, por lehtësonte atë me erë të mbarë.

Karraka kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur (por jo të rrumbullakët, siç ishte nau), me kështjellë pupe shumë të theksuar dhe bompres, pror të përforcuar nga një kështjellë. Në rastin e karrakave shprehimisht të destinuara për luftim, kështjella e prorit mund të ishte shumë e lartë: plotë katër ura lartësi te karraka e luftës *Henri Grâce à Dieu*, luftanije e Henrit VIII të Anglisë.

Suksesi inxhinierik luzitan varej nga risitë e shekullit të XV në ndërtimin naval që e përmirësoi mjaftë lundrueshmërinë dhe jetëgjatësinë e anijeve: gozhdë hekuri (në vend të kunjave prej druri) për të mbajtur akset; përzjerja e plumbit në andrimet dhe një teknikë kalafatazhi, që përmirësonte shtupën tradicionale me pastën *galagala* (një lloj mastiçi i ngjeshur midis akseve të arritur duke përzier lisin, qitron dhe vajin e ullirit); veshja me shumicë me rrëshirë dhe katran pishe (të importuara në sasi të mëdha nga Gjermania veriore) që i jepte trupit ngjyrën karakteristike të errët (për disa vrojtues, *ogurzezë*), nga e cila epiteti *niponik* për anijet portugeze: *Anije të Zeza*.

### Bërthama 
Raporti i gjatësisë së trupit ishte afërsisht tre. Duke e bërë kështjellën e prorit, mjaft të lartë dhe kështjellën e pupës me përmasa të mëdha. Kuverta kishte kështjellë, lakime dhe tenda, duke bartur në lakore një hapje të madhe depozitimi. Trupi zakinsht përforcohej nga breza të mëdhenj.

### Zhvendosja 
Në Katërqintën, karrakat kishin një zhvendosje të krahasueshme me *naut* e mëdha (midis 200 dhe 600 tonëve), por në fund të shekullit pasues, u kthyen në anijet më të mëdha të epokës, me një pesh shpesh më të madhe sesa 1.000 tonë (ndonjëherë edhe 2.000 tonë) dhe kapacitete të stërmëdha ngarkimi: karraka *Madre de Deus* mund të depozitonte 900 tonë. Direkët bartnin kosha për të vendosur harkëtarë. Direku kryesor ishte shumë më i madh se i përparmi, që nga ana e tij ishte shumë më i madh se direku i pasëm.

Një karrakë me tre direkë standardë kishte 6 vela në tërësi: vela e përparme me *flokë* të ulët, vela kryesore me *gabie* të ulët, vela e pasme dhe vela e bompresit.

Në shekullin e XV, velatura e karrakave zakonisht ishte:
* velaturë katrore në bompres.
* vela katrore për direkun e përparmë dhe velaxo.
* vela katrore për direkun kryesor dhe *gàbian*.
* vela latine për direkun e pasëm dhe latine ose katrore për mbi mexanën. Dhe, ndonjëherë, një latine në kundramexanë.

### Luftimi
Sipas Gaspar Correia-s, karraka e luftimit kishte: gjashtë topa të rëndë nën kuvertë, tetë *falkonetë* në kuvertë, arkibuzonë të ndryshëm dhe dy topa të fiksuar që qëllonin nga direku. Megjithëse një karrakë *da armada* mund të bartëte më shumë fuqi zjarri sesa një karavelë, ishte më pak e shpjetë dhe e manovrueshme, veçanërisht e ngarkuar. Topat e një karrake ishin kryesisht mbrojtës apo për bombardimet mbështetëse kundër tokës. Në komplels, luftimet në det iu liheshin përgjithësisht karavelave *de armada*. Zhvillimi i galeonit e largoi pastaj nevojën për të mbështetur fuqinë e zjarrit të karrakave (në shumicën e rasteve).

t *Victoria*, e vetmja nga pesë naut e Magelanit qqë u kthye Spanjë në v. 1522, duke qenë e parë që lundroi përreth rruzullit tokësor.]]
### Dallimet me naut 
Ndonjëherë quhen nau karrakat, apo çdo lloj anije, duke shprehur kuptimin e përgjithshëm të nau (*nau* rrjedh latinishtja *navis* që do të thotë pikërisht anije). Por naut ishin edhe një lloj i veçant anijeje.

Dallimi midis karrakës dhe *naut* ishte: zhvendosja më e madhe (*naut* nuk i kalonin 500 tonët); trupi i përforcuar me breza të koracuar dhe brinjëzime druri (të ashtuquajturat *bulárcamas*), me impiant hapjesh më të sofistikuar; kështjellat e pupës dhe të prorit shumë më të theksuara e të zhvilluara; direkët me përmasa të ndryshme, të gjithë të pajisur me kosha vrojtimi si dhe përdorimi më i lirë i velës latine (te *nau* i lidhur vetëm me direkun e pasëm).

Gjithashtu trupi ishte shumë i ngjashëm nga forma, ai i karrakave përforcohej me breza dhe fasha të jashtme hunjësh, ai i nauve jo. Kështjellat e prorit dhe të pupës ishin më të mëdha te karrakat sesa te naut.

Naut mbanin vetëm vela latine në direkun e pasëm dhe bartnin kosha vrojtimi vetëm në direkët e përparmë dhe kryesorë. Përmasat e tre direkëve të nauve nuk ishin shumë të ndryshme nga të karrakave.

Tonazhi i nauve varionte midis 200 dhe 500 tonëve. Më të voglat ishin nau eksplorimi, ndërsa të mëdhatë, ngarkesash ose lufte.

### Karrakat e Azisë 
Duke nisur nga viti 1498, Portugalia nisi për herë të parë shkëmbimet e drejtpërdrejta dhe të rregullta midis Evropës dhe Indisë—dhe pjesën tjetër të Azisë në vijim—nëpërmjet Rrugës së Kepit, një udhëtim që kërkonte përdorimin e anijeve më thelbësore, siç ishin karrakat, për shkak të zgjatjes së papreçedentë, rreth gjashtë muaj.

Mesatarisht, katër karraka e lidhnin Lisbonën me Indinë Portugeze duke bartur arë për të blerë erëza, kryesisht piper, dhe sende të tjera ekzotike. Nga Goa, një karrakë drejtohej për në Kinën Ming në mënyrë që të blente mëndafsh. Duke nisur nga viti 1541, portugezën nisën të tregtonin me Japoninë, duke shkëmbyer mëndafsh kinez për argjend japonez; në vitin 1550 Kurora Portugeze nisi ta rregullonte tregtinë me Japoninë, duke dhënë më qera *kapitenerinë* për në Japoni ofertuesit më mirë në Goa, në fakt duke i dhënë të drejtat përjashtimore tregtare për një karrakë të vetme që udhëtonte për në Japoni çdo vit.

Në vitin 1557 portugezët morën me qera Makaon për ta zhvilluar këtë tregti në bashkëpunim me kinezët. Ajo tregti vazhdoi me pak ndërprerje deri në vitin 1638, kur ajo u ndalua nga sunduesit e Japonisë me arsyetimin se anijet po dërgonin në mënyrë të paligjshme priftërinj katolikë në vend. Japonezët i quanin karrakat portugeze *Anije të Zeza* (*kurofune*), duke iu referuar ngjyrës së errët të trupit të anijeve. Ky term në vijim u zgjat te të gjitha anijet perëndimore, jo vetëm protugeze.

 nga një hartë të Piri Reisit]]
Bota islamike ndërtoi dhe përdori gjithashtu karraka, ose të paktën anije të ngjashme me karrakat, në Mesdhe dhe Oqeanin Indian. Një pikturë e një *barca* osmane në njb hartë të Piri Reisit në librin Kitab-i Bahrije, tregon një anije me kuvertë të thellë me një kështjellë të përparme të lartë dhe një velë latine në direkun e pasmë. Anijet e Guxharatit zakonisht quhen *naos* nga portugezët. *Naosit* e Guxharatit, që shpesh ishin më të mëdha sesa naut portugezë, operonin midis Malakës dhe Detit të Kuq. Bengalezët përdornin gjithashtu karraka, ndonjëherë të quajtura *naos mauriscas* (karraka morene) nga portugezët. Tregtarët arabë të Mekës në dukje përdornin gjithashtu karraka, meqë Duarte Barbosa vërente se Bengalezët kishin "*naos* të mëdhenj të sipas mënyrës së Mekës".

## Kronologji dokumentare dhe shembuj të famshëm
* 1298: Alfonsi X i Kastiljes përmend karraka në dorëshkrimin e «Siete Partidas».
* 1418: *Grace Dieu*, porositur nga mbreti Henri V i Anglisë. Një nga anijet më të mëdha në botë të asaj kohe. Ajo u dogj pasi u godit nga rrufeja në vitin 1493.
* 1431: *Gemma Querina*: më 25 prill 1431 Pietro Querini, patric venecian i familjes së fuqishme Querini, u nis nga Kandia drejtë Flandrave me gjashtëdhjetë e tetë veta.
* 1464-1465. Benedetto Cotrugli i përshkruan kështu karrakat: «*Karrakat janë anije të bëra gati *alla marsiljana*, mes anijes dhe marsiljanës, dhe këto anije përdorin shumë njerëzit e rajoneve të Monopolit, Tranit, Pulignanos, Otrantos, Brindizit, etj. dhe Morea dhe Greqia*». — Benedetto Cotrugli – Della navigatione – Kapitulli XIII.
* 1460-1470: *Peter von Danzig*, anije e Lidhjes Hanseatike në vitet 1460–1470.
* 1476: Letra e Diego de Valera që flet për një betejë navale me pjesëmarrjen e karrakave.
* 1485: *Gribshunden*, anija flamurtare e mbretit danezo-norvegjez Hans, e ndërtuar në Vendet e Ulëta në vitin 1485 për ti shërbyer kurorës danezo-norvegjeze deri në fundosjen në qershor 1495.
* 1502: *Flor do Mar* ose *Flor de la Mar*, siç quhej, shërbeu përgjatë nëntë vjetë në Oqeanin Indian, duke u fundosur në vitin 1512 me Afonso de Albuquerque, pas arritjes së Malakës me një plaçkë të stërmadhe, duke e bërë atë një nga thesaret legjendare të humbura.
* 1505: Karraka franceze *La Charente*.
* 1511: *Great Michael*: karrakë skoceze, në kohën e saj (e vënë në punë në vitin 1511) anija më e madhe në Evropë. Pastaj iu shit Francës për shpenzimet e mëdha të mirëmbajtjes dhe ka të ngjarë të ketë marrë pjesë në Betejën e Solentit në vitin 1545.
* 1514: *Mary Rose*, *Henri Grâce à Dieu* (e quajtur edhe *Great Harry*) dhe *Peter Pomegranate: karraka të mëdha lufte (midis *Great Ships* të para të *Royal Navy*) të porositura nga Henri VIII; morën pjesë në Betejën e Solentit; të porositura për të tejkaluar përmasat e *Great Michael* skocez. *Great Harry*, gjatë nisjes së veprimtarisë (1541), qe anija më e madhe dhe më e fuqishme e luftës në Evropë.
* 1518: *La Dauphine*: anija flamurtare e eksploratorit Giovanni da Verrazzano. Ajo u ndërtua në kantiernin detar mbretëror Le Havre të Normandisë dhe u përdor nga Verrazzano për të eksploruar brigjet atlantike të Amerikës Veriore në vitin 1524.

* 1520: *Santa Catarina do Monte Sinai*, një karrakë e madhe lufte e ndërtuar nga portugezët në Indi, e përdorur nga Vasco da Gama si anije flamurtare në udhëtimin e tij të tretë në Indi (1524), e zhdukur në mënyrë misterioze në verën e vitit 1525.
* 1522: Karraka e madhe e urdhrit kalorsiak fetar të  Kalorësve të Maltës, *Santa Anna*, e quajtur edhe *La Gran Carracca*, në shërbim të tyre nga viti 1522 deri në vitin 1540. Karakteristika kryesore që e dallonte nga anijet e periudhës ishte trupi i veshtur me plumb. Sipas disa historianëve, kjo veshje kishte funksionin e koracatës dhe për këtë ndonjëherë përmendet midis shembujve të parë të një anije të koracuar. Por sipas disa të tjerëve, bëhej fjalë thjeshtësisht për një mënyrë për të rritur ruajtjen e izolimit nga uji.
* 1527: *Santo António*, ose *St. Anthony*, pronë private e mbretit Joao III i Portugalisë, e mbytur pranë gjirit Ganuallou në vitin 1527, shpëtimi i ngarkesës së të cilës pothuajse çoi në një luftë midis Anglisë dhe Portugalisë.
* 1530: *Bom Jesus*, një anije portugeze që u zhduk në vitin 1533 pasi lundroi nga Lisbona. Anija e mbytur e ruajtur mirë u zbulua në vitin 2008 në brigjet e Namibisë, bashkë me ngarkesën e saj të përzjerë me lingota bakri, fildish dhe mbi 2000 monedha ari dhe argjendi.
* 1534: *La Grande Hermine*: karraka me të cilën Jacques Cartier iu ngjit për herë të parë lumit të madh Saint Laurent në vitin 1535.
* 1535 «*Carraca grossa*» e përmendur në sinjalet e kullës së Monjuic.

:Kullat e sinjalizimit të Montjuic: Shumë kulla drejtuese të pajisura me kode sinjalizimi, me ndriçues, zjarre, flamuj dhe shenja të tjera. Tejqyrat për tu mundësuar identifikimin e sinjaleve në largësi të madhe, duke u mundësuar këtyre sistemeve komunikimin në largësi. Një nga kullat e sinjalizimit më të vjetra (mes dokumenteve) qe ajo e Montjuic.

:Kullat e sinjaleve mesjetare të Gjenovës, Barcelonës dhe, ka të ngjarë, Venecias dhe Pizas qenë pararendëset e telegrafisë optike. Në rastin e Barcelonës përdoreshin tre shtylla ku vareshin topa të zinjë (të quajtur *poms*) sispas një kodi të përcaktuar.

:Midis përmendjeve më të vjetra të kullës së sinjalizimeve të Barcelonës është paraqitja e saj skematike në një nga hartat e Gabriel de Vallseca (që shihet në imazhin përkrahë) dhe një dëshmi e shkruar nga noteri gjenovez Antonio Gallo mbi një sulm të Gjenovës në Barcelonë, të zhvilluar në vitin 1466.

* 1535: Ekspedita e Tunisit. Mori pjesë një galeon portugez me përmasa të mëdha, i ngatërruar me një karrakë.
:Portugalia, me një galeon të madh dhe njëzet karavela, nën komandën e princit Luis të Portugalisë dhe Aragonës, vëllai i perandorit.

:«*... Galeoni portuguez i quajtur *S. João Baptista*, me të cilin perandori i Gjermanisë, mbreti i Spanjës Karli V qe me kunatin e tij, princin tonë Dom Luiz, i quajtur *Delicias de Portugal*, në pushtimin e Tunisit kundër korsarit të famshëm Hajredin Barbarosa, jo vetë është i shquar si admiral i marinës, që në detet e Evropës mbizotëronte valët, pastaj luante 366 pjesë bronzi dhe duke qenë i vendosur llogariste 600 musketierë, 400 ushtarë me shpata dhe mburoja, dhe 300 artilierë; gjithashtu është i famshëm për çarjen e ujërave, ose vargun e madh të veprave të shkëlqyera, që mbante në pror, për të shkatërruar çdo vargonjtë e grykës hyrëse; ...*»

* 1540:*Jesus of Lübeck*, e marrë nga një grup tregtarësh në vitin 1563 nga mbretëresha Elizabeta e I e Anglisë. *Jesus of Lübeck* u përfshi në tregtinë e skllevërve të Atlantikut nën drejtimin e John Hawkins.
* 1589: *Madre de Deus*, në kohën e saj, një nga anijet më të mëdha të botës, me një kapacitet ngarkimi prej 900 tonësh. E ndërtuar në Lisbonë në vitin 1589, ajo do të kapej nga anglezët pranë Ishullit Flores në vitin 1592 me një ngarkesë të stërmadhe të çmuar nga Inditë Lindore, që konsiderohet akoma si thesari i dytë më i madh, i kapur ndonjëherë.
* 1593: *Cinco Chagas*, konsiderohej si anija më e madhe dhe më e pasur që lundroi ndonjëherë drejtë dhe nga Idnitë deri sa shpërtheu dhe u fundos në Betejën e Ishullit Faial, në vitin 1594. 
* 1602: *Santa Caterina*: e kapur nga Kompania Holandeze e Indisë Lindore në vitin 1603 pranë Singaporit.
* 1610: *Nossa Senhora da Graça*, karrakë portugeze e fundosur nga një sulm japonez afër Nagasakit në vitin 1610.
* 1611: përkufizimi i fjalës *carraca* në fjalorin *Tesoro de la lengua castellana o española*.
* 1654: Lista e karrakave, galeonëve dhe nauve të kapitenëve të Raguzës që i shërbenin Karlit V, Filipit të II, Filipit të III dhe Filipit të IV.
* 1758: A. Saverien – *CARAQUE ou CARRAQUE*: emër që portugezët i jepnin anijeve që ata dërgonin më parë në Brazil dhe Inditë Lindore. Ishin anije të mëdha lufte, të rrumbullakosura, më të ngushta lartë sesa poshtë, që kishin shtatë ose tetë kuverta, në të cilat mund të qëndronin deri në dy mijë veta, & që mund të bartnin rreth dy milionë *livra*. Kalorësit e Rodosit në këtë mënyrë e kryenin shërbimin.
* 1831: përcaktimi i fjalës *carraca* spanjisht: *Diccionario marítimo español*.
* 1887: .
* 1994: *Carraca* te *Glossari Nàutic de la Llengua d’Oc*.

## Kultura popullore 
Fjala italiane *caracca* dhe fjalët e lidhura me të përdoren në mënyrë popullore për tiu referuar një individi të vështirë, një anije të tjetër, ose një mjeti në një gjendje shumë të keqe.

Forma portugeze e *naut*, përdoret si njësia e saj unike në lojën strategjike *Civilization V* dhe *Civilization VI*.

## Shiko edhe 
* Veliera
* Karavela
* Nau
* Galeoni
* Epoka e Lundrimit me Vela
* Epoka e zbulimeve
* Eksplorimet Detare Portugeze
* Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
* Shkenca Nautike Portugeze
* Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
* Armadat Portugeze të Indisë
* Republikat Detare
* Historia e detarisë së lashtë
* Peripli
* Portolanët
* Historia Detare
* Marinat dhe anijet e lashta
* Fuqia Detare
* Thalasokracia
* Lundrimi përqark botës
* Lundrimi fenikas përqark Afrikës

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* 
* The Development of the Square-Rigged Ship: *from the carrack to the full-rigger*
* Computer modeling of a Portuguese carrack
* *Dubrovačka karaka'' (Dubrovnik Carrack) – a kind of a three or four masted carrack used between the 14th and the 17th century for cargo transport in the Republic of Ragusa
* Carrack (karaka) – a large three-masted cargo sailing ship in the 14th–17th centuries
* La nau Santa Maria 
* L'Armada de Biscaia 
* Transports entre el segle XIII i el XV