Zona Neutrale e Junikut

**Zona Neutrale e Junikut** (1921 &#x2013; 1923) ishte një zonë kufitare neutrale e çmilitarizuar midis Mbretërisë së Jugosllavisë dhe Principatës së Shqipërisë.

## Historia 
### Themelimi 
Zona neutrale u krijua në nëntor 1921 nga autoriteti i Lidhjes së Kombeve pas mosmarrëveshjeve kufitare midis dy vendeve dhe ndërhyrjeve të shpeshta ushtarake nga pala jugosllave që nga viti 1918 në palën shqiptare si dhe përleshjeve të vazhdueshme midis guerrilasve shqiptarë dhe ushtrisë jugosllave. Zona përfshinte disa fshatra përreth Junikut dhe Malësisë së Gjakovës përgjatë kufirit të Kosovës me Shqipërinë (atëherë pjesë e Prefekturës së Kosovës). Zona përbëhej nga këto fshatra: Junik, Mulliq, Batushë, Brovinë, Ponoshec, Babaj i Bokës, Popoc, Shishman dhe Koshare. Përveç Junikut, pjesa tjetër sot korrespondon me fshatrat kufitare të Rrethit të Gjakovës .

### Në vazhdim 
Zona Neutrale e Junikut ishte praktikisht autonome, e sunduar nga bajraktarë vendas dhe vetëm nga Kanuni. Pavarësisht synimit, zona shërbeu si një zonë tampon për guerilët kaçakë dhe ishte një pikënisje për rebelimet e njëpasnjëshme shqiptare të organizuara nga viti 1921 deri në vitin 1924 në Kosovë. Përreth Junikut u vendosën shumë *çeta* shqiptare të cilat edhe nisën ofensivën kundër ushtrive serbe duke filluar që andej. Aty u vendos Azem Galica me njerëzit e tij dhe pak më vonë iu bashkua edhe Hasan Prishtina. Krahas sulmeve ndaj ushtrisë serbe, Komiteti për Mbrojtjen Kombëtare të Kosovës organizoi kryengritje kundër qeverive të Tiranës të kontrolluara nga Zogu, dhe ku kjo e fundit ishte armiku i betuar i Komitetit të Kosovës dhe irredentistëve kosovarë . Udhëheqësit e Komitetit të Kosovës si Hasan Prishtina, Bajram e Hysni Curri dhe Azem Galica iniciuan më shumë se një herë sulme kundër ushtrive dhe autoriteteve shqiptare të vendosura aty pranë. Dy më kryesoret ishin Rebelimi Shqiptar i vitit 1922, dhe tjetri tentativa në janar 1923. Gjatë tentativës së fundit, nga njerëzit e Galicës u vra Beqir Vokshi, një ish-anëtar i Komitetit, i cili së fundmi u regjistrua si oficer i ushtrisë shqiptare . Vokshi po përpiqej të bindte popullsinë e Junikut që të mos mbështeste sulmet e fundit guerile në rajonin e Krumës dhe Tropojës.

### Shpërbërja 
Në fillim të janarit 1923, kryengritësit kishin marrë një ofensivë mbi Tropojën, e ndjekur nga një ofensivë tjetër më e gjerë në rrethin e Hasit . Ata kishin rrethuar Krumën që ishte qendër e Prefekturës së Kosovës, ku kishin sulmuar stacionet e xhandarmërisë shqiptare në Nikaj-Mërtur dhe kishin mbërritur buzë lumit Drin . Luftimet më të ashpra u zhvilluan në afërsi të qytetit të Krumës, i cili u sulmua nga dy anët nga guerilët e Çetës së Azem Galicës dhe Sadik Ramës .Pas këtyre ngjarjeve, vetë Ahmet Zogu urdhëroi një ofensivë të madhe kundër këtyre njësive të armatosura. Pas shtyrjes së kryengritësve në Zonën Neutrale të Junikut, në fund të janarit të vitit 1923, njësitë e ushtrisë shqiptare hynë në Junik. Kaçakët u larguan nga zona dhe u futën brenda territorit të Kosovës. Më vonë, Zona Neutrale e Junikut iu dorëzua jugosllavëve dhe u krijua një patrullim i përbashkët kufitar. Ushtria jugosllave dogji shtëpitë që kishin shërbyer si bazë për njësitë e armatosura kaçake duke ekzekutuar rreth 60 persona. Në shkurt të vitit 1923, Zona Neutrale e Junikut pushoi së ekzistuari.

## Shih edhe 
* Juniku
* Arbania e Vogël
* Komuna e Junikut
* Historia moderne e Kosovës

## Referime