Historia e internetit

**Historia e internetit** e ka origjinën në përpjekjet e shkencëtarëve dhe të inxhinierëve për të ndërtuar dhe për të ndërlidhur rrjetet kompjuterike. Paketa e protokolleve të internetit, grupi i rregullave të përdorura për të komunikuar ndërmjet rrjeteve dhe pajisjeve në internet, u ngrit nga kërkimi dhe zhvillimi në Shtetet e Bashkuara dhe përfshiu bashkëpunimin ndërkombëtar, veçanërisht me studiuesit në Mbretërinë e Bashkuar dhe në Francë.

Shkenca kompjuterike ishte një disiplinë në zhvillim në fund të viteve 1950 që filloi të merrte në konsideratë ndarjen e kohës midis përdoruesve të kompjuterit, dhe më vonë, mundësinë e arritjes së kësaj në rrjetet e zonës së gjerë. J.C.R. Liklider zhvilloi idenë e një rrjeti universal në Zyrën e Teknikave të Përpunimit të Informacionit (IPTO) të Agjencisë së Projekteve të Avancuara të Kërkimit (DARPA) të Departamentit të Mbrojtjes së Shteteve të Bashkuara (DoD). Në mënyrë të pavarur, Pol Baran në Korporatën RAND propozoi një rrjet të shpërndarë të bazuar në të dhënat në blloqet e mesazheve në fillim të viteve 1960 dhe Donald Dejvis konceptoi ndërrimin e paketave në vitin 1965 në Laboratorin Kombëtar Fizik (NPL), duke propozuar një rrjet kombëtar të të dhënave tregtare në Mbretërinë e Bashkuar.

DARPA dha kontrata në vitin 1969 për zhvillimin e projektit ARPANET, i drejtuar nga Robert Tejlor dhe i menaxhuar nga Lorenc Roberts. ARPANET-i miratoi teknologjinë e ndërrimit të paketave të propozuar nga Dejvis dhe nga Baran. Rrjeti i Përpunuesve të Mesazheve të Ndërfaqes u ndërtua nga një ekip në Bolt, Beranek dhe Njuman, me dizajnin dhe me specifikimin e udhëhequr nga Bob Kan. Protokolli host-to-host u specifikua nga një grup studentësh të diplomuar në UCLA, të udhëhequr nga Stiv Kroker, së bashku me Xhon Postel dhe Vint Serf. ARPANET-i u zgjerua me shpejtësi në të gjithë Shtetet e Bashkuara me lidhje me Mbretërinë e Bashkuar dhe me Norvegjinë.

Disa rrjete të hershme të ndërrimit të paketave u shfaqën në vitet 1970, të cilat hulumtuan dhe siguruan rrjetëzimin e të dhënave. Luis Puzin dhe Hjubert Zimerman filluan një qasje të thjeshtuar nga fundi në fund të punës në internet në IRIA. Piter Kirstein në Kolegjin Universitar të Londrës e vuri në praktikë punën në internet në 1973. Bob Metkalf zhvilloi teorinë prapa Ethernetit dhe Paketës Universale PARC. Projektet DARPA, Grupi i Punës i Rrjetit Ndërkombëtar dhe iniciativat tregtare çuan në zhvillimin e ideve të ndryshme për punën në internet, në të cilat rrjete të shumta të veçanta mund të bashkohen në një *rrjet rrjetesh*. Vint Serf, tani në Universitetin e Stanfordit dhe Bob Kan, tani në DARPA, publikuan kërkime në vitin 1974 që evoluan në Protokollin e Kontrollit të Transmisionit (TCP) dhe Protokollin e Internetit (IP), dy protokolle të paketës së protokolleve të internetit. Dizajni përfshinte koncepte nga projekti francez CYCLADES drejtuar nga Luis Puzin. Zhvillimi i rrjeteve të komutimit të paketave u mbështet nga puna matematikore në vitet 1970 nga Leonard Klajnrok në UCLA.

Në fund të viteve 1970, rrjetet kombëtare dhe ndërkombëtare të të dhënave publike u shfaqën bazuar në protokollin X.25, të krijuar nga Remi Despre dhe nga të tjerë. Në Shtetet e Bashkuara, Fondacioni Kombëtar i Shkencës (NSF) financoi qendrat kombëtare të superkompjuterisë në disa universitete në Shtetet e Bashkuara dhe siguroi ndërlidhje në vitin 1986 me projektin NSFNET, duke krijuar kështu hyrje në rrjet në këto vende superkompjuterësh për organizatat kërkimore dhe akademike në Shtetet e Bashkuara. Lidhjet ndërkombëtare me NSFNET-in, shfaqja e arkitekturës si sistemi i emrave të domenit dhe miratimi i TCP/IP në rrjetet ekzistuese në Shtetet e Bashkuara dhe në mbarë botën shënuan fillimet e internetit. Ofruesit e shërbimeve komerciale të internetit (ISP) u shfaqën në vitin 1989 në Shtetet e Bashkuara dhe në Australi. Lidhje të kufizuara private me pjesë të internetit nga qenie zyrtare tregtare u shfaqën në disa qytete amerikane nga fundi i vitit 1989 dhe 1990. Shtylla kurrizore optike e NSFNET-it u çaktivizua në 1995, duke hequr kufizimet e fundit në përdorimin e internetit për të transportuar trafikun tregtar, pasi trafiku kaloi në rrjetet optike të menaxhuara nga Sprint, MCI dhe AT&T në Shtetet e Bashkuara.

Hulumtimet në CERN në Zvicër nga shkencëtari britanik i kompjuterave Tim Bërners-Li në vitet 1989–90 rezultuan në World Wide Web (rrjeti gjithë botëror), duke lidhur dokumentet e hipertekstit në një sistem informacioni, të aksesueshëm nga çdo nyje në rrjet. Zgjerimi dramatik i kapacitetit të internetit, i mundësuar nga ardhja e multipleksimit të ndarjes së valëve (WDM) dhe nga përhapja e kabllove me fibra optike në mesin e viteve 1990, pati një ndikim revolucionar në kulturë, në tregti dhe në teknologji. Kjo bëri të mundur rritjen e komunikimit pothuajse të menjëhershëm me postë elektronike, mesazhe të çastit, thirrje telefonike me zë përmes Protokollit të Internetit (VoIP), video chat dhe World Wide Web me forumet e tij të diskutimit, bloget, shërbimet e rrjeteve shoqërore dhe faqet e blerjeve në internet. Sasia në rritje e të dhënave transmetohet me shpejtësi gjithnjë e më të larta përmes rrjeteve me fibra optike që funksionojnë me 1 Gbit/s, 10 Gbit/s dhe 800 Gbit/s deri në vitin 2019. Përvetësimi nga interneti i peizazhit global të komunikimit ishte i shpejtë në terma historikë: ai komunikoi vetëm 1% të informacionit që rrjedh përmes rrjeteve të telekomunikacionit të dyanshëm në vitin 1993, 51% deri në vitin 2000 dhe më shumë se 97% të informacionit të telekomunikuar deri në vitin 2007. Interneti vazhdon të rritet, i nxitur nga sasi gjithnjë e më të mëdha informacioni në internet, tregti, argëtim dhe shërbime të rrjeteve shoqërore  Megjithatë, e ardhmja e rrjetit global mund të ndryshohet nga dallimet rajonale.

## Shiko edhe 
* Interneti

## Referime