Krimi i jakës së kaltër

Në kriminologji, **krimi i jakës së kaltër** është çdo krim i kryer nga një individ që i përket një klase më të ulët shoqërore, në dallim nga krimi i jakës së bardhë, i cili lidhet me krimet e kryera nga persona të një klase shoqërore më të lartë. Megjithëse krimi i jakës së kaltër nuk ka një klasifikim zyrtar juridik, ai përfshin në përgjithësi një grup të gjerë krimesh. Këto krime zakonisht janë në shkallë të vogël dhe kryhen për përfitim të menjëhershëm personal ose për grupin e përfshirë. Në këtë kategori mund të përfshihen edhe krime me karakter personal që shkaktohen nga reagime të menjëhershme, si për shembull gjatë përleshjeve ose konfrontimeve. Këto krime përfshijnë, por nuk kufizohen vetëm në: prodhimin ose shpërndarjen e narkotikëve, sulmin seksual, vjedhjen, vjedhjen me thyerje (hyrje të paligjshme në objekte), sulmin fizik ose vrasjen.

## Shkaqet 
Një shpjegim mbizotërues pse njerëzit drejtohen në krim është nevoja ekonomike dhe konkretisht papunësia. Të papunët përkufizohen si persona mbi një moshë të caktuar të cilët, gjatë periudhës referuese, ishin pa punë, ishin aktualisht të disponueshëm për punë dhe kërkonin punë - sipas Konferencës Ndërkombëtare të Statistikantëve të Punës.

Procesi i industrializimit inkurajoi përfshirjen e klasës punëtore në shoqëri me një lëvizshmëri më të madhe sociale që u arrit gjatë shekullit të njëzetë. Por rutina e policimit tenton të përqendrohet në vendet publike ku të margjinalizuarit ekonomikisht jetojnë më shumë nga jeta e tyre, kështu që rregullimi bie mbi ata që nuk janë të integruar në institucionet kryesore të jetës ekonomike dhe politike. Një burim i përhershëm konflikti ka përfshirë të rinjtë e klasës punëtore, por, ndërsa u shfaq papunësia strukturore afatgjatë, u krijua një nënklasë. Ralf Dahrendorf argumenton se klasa shumicë nuk kishte nevojë për të papunët për të ruajtur dhe madje për të rritur standardin e saj të jetesës, dhe kështu gjendja e nënklasës u bë e pashpresë. Box (1987) përmbledh hulumtimin mbi krimin dhe papunësinë në faqet 96-7:

Marrëdhënia midis papunësisë së përgjithshme dhe krimit është e paqëndrueshme. Në përgjithësi, pesha e hulumtimeve ekzistuese mbështet ekzistencën e një marrëdhënieje shkakësore të dobët, por megjithatë të rëndësishme. Megjithatë, ende nuk është bërë një hulumtim i synuar siç duhet mbi meshkujt e rinj, veçanërisht ata nga grupet etnike të disavantazhuara, i cili merr në konsideratë si kuptimin ashtu edhe kohëzgjatjen e papunësisë. Rëndësia e papunësisë do të ndryshojë në varësi të kohëzgjatjes së saj, vlerësimeve sociale të fajit, përvojës së mëparshme të punësimit të qëndrueshëm, perceptimit të perspektivave të ardhshme, krahasimit me grupet e tjera, etj. Prandaj, ka të ngjarë të ketë një marrëdhënie shkakësore midis privimit relativ dhe krimit, veçanërisht aty ku papunësia perceptohet si e padrejtë dhe e pashpresë në krahasim me shumë grupe të tjera. Thornberry dhe Christenson (1984) analizuan të dhënat nga një studim gjatësor i kohortës mbi delikuencën në Filadelfia dhe zbuluan (në faqen 405):Marrëdhënia midis papunësisë së përgjithshme dhe krimit është e paqëndrueshme. Në përgjithësi, pesha e hulumtimeve ekzistuese mbështet ekzistencën e një marrëdhënieje shkakësore të dobët, por megjithatë të rëndësishme. Megjithatë, ende nuk është bërë një hulumtim i synuar siç duhet mbi meshkujt e rinj, veçanërisht ata nga grupet etnike në disavantazh, i cili merr në konsideratë si kuptimin ashtu edhe kohëzgjatjen e papunësisë. Rëndësia e papunësisë do të ndryshojë në varësi të kohëzgjatjes së saj, vlerësimeve sociale të fajit, përvojës së mëparshme të punësimit të qëndrueshëm, perceptimit të perspektivave të ardhshme, krahasimit me grupet e tjera, etj. Prandaj, ka të ngjarë të ketë një marrëdhënie shkakësore midis privimit relativ dhe krimit, veçanërisht aty ku papunësia perceptohet si e padrejtë dhe e pashpresë në krahasim me shumë grupe të tjera. Thornberry dhe Christenson (1984) analizuan të dhënat nga një studim gjatësor i kohortës së delinkuencës në Filadelfia dhe zbuluan (në faqen 405):

Papunësia ushtron një efekt mjaft të menjëhershëm në përfshirjen kriminale, ndërsa përfshirja kriminale ushtron një efekt më afatgjatë në papunësi. Ajo që tregon ky dhe hulumtime të tjera empirike është se nivelet e krimit, veçanërisht për veprat penale pronësore, ishin më të larta gjatë periudhave të papunësisë sesa të punësimit. Kjo sugjeron që duke mbajtur variabla të tjerë konstantë, të njëjtët të rinj kryejnë më shumë krime ndërsa janë të papunë. Kjo nuk është për t'u habitur, pasi papunësia ofron një nxitje për të kryer vepra penale dhe gërryen kontrollet shoqërore që përndryshe do të inkurajonin konformizmin. Por krimi u rrit gjithashtu gjatë të ashtuquajturës periudhë begatie, duke nxitur Realizmin e Djathtë të James Q. Wilson dhe bashkëpunëtorëve të tij në Shtetet e Bashkuara, të cilët argumentuan se sistemi i drejtësisë penale po dështonte, dhe Realizmin e Majtë që i atribuohej Jock Young, i cili argumentonte për ndryshime situacionale për të zvogëluar disponueshmërinë e mundësive kriminale në mjedis. Më në përgjithësi, rritja e anomisë (shih Durkheim dhe, më së fundmi, Teorinë e Tendosjes së propozuar nga Merton), parashikoi një korrelacion të fortë midis papunësisë dhe krimit ndaj pronës. Por Cantor dhe Land (1985) gjetën një lidhje negative për papunësinë dhe krimin ndaj pronës në Shtetet e Bashkuara. Ata argumentuan se papunësia zvogëlon mundësinë për krim ndaj pronës, pasi ajo pasqyron një ngadalësim të përgjithshëm.Megjithatë, ekziston një shpjegim për këtë korrelacion midis papunësisë dhe tendencave drejt krimit. Një studim zbuloi se si statusi shoqëror në klasa ashtu edhe statusi i punësimit të shkelësve i bënin ata më të prirur të ndaloheshin, arrestoheshin dhe ndiqeshin penalisht nga forcat e rendit. Më tej, u arrit në përfundimin se personat e papunë kishin më shumë gjasa të merrnin dënime më të ashpra dhe të shiheshin në mënyrë të pafavorshme nga sistemi i drejtësisë, bazuar në statusin e tyre të punësimit.

Konservatorizmi pretendon dështimin e agjencive shtetërore të ngarkuara me detyrën e socializimit për të ngjallur vetëdisiplinë dhe vlera morale që rezultojnë në lejueshmëri, mungesë konformiteti dhe liberalizim. "Provat" se ka kriminelë të rinj të pasur u lejojnë politikanëve populistë të mohojnë çdo lidhje midis privimit të qytetit dhe krimit. E majta shmang çështjen e moralit dhe krimit, e cila mohon punën e mëparshme në kriminologjinë marksiste që lidh krimin dhe kulturën e egoizmit të stimuluar nga përparimi ekonomik nën kapitalizëm, ndërsa shfaqet një kulturë më amorale materialiste. Siç pohoi Durkheim, edukimi moral nuk mund të jetë efektiv në një shoqëri ekonomikisht të padrejtë. Kështu, kërkohet hulumtim shtesë, duke përdorur një model më kompleks të krimit dhe kontrollit për të përfshirë variabla të tilla si mundësitë ose stimujt në lidhje me standardin e jetesës së një vendi, ndëshkimin e mundshëm, shansin për t'u kapur, përpjekjet e zbatimit të ligjit dhe shpenzimet për vjedhjen dhe krimin e pronës në lidhje me krimet e tjera, madhësinë e popullsisë kriminale të vendit, nivelet e arsimit dhe faktorë të tjerë socio-ekonomikë. Një faktor tjetër që po hulumtohet aktualisht është roli i medias në ndërtimin shoqëror të "pikave të nxehta" ose vendeve të rrezikshme brenda një qyteti. Krimi është një element thelbësor në raportimin e lajmeve në media. Hulumtimi mediatik tani po përcakton nëse mbulimi i krimit është përfaqësues hapësinor i vendit ku ndodh krimi, apo e paraqet në mënyrë disproporcionale krimin sikur ndodh në zona të caktuara të një qyteti, duke shtrembëruar kështu perceptimet publike dhe reagimin politik (shih Paulsen: 2002).

Në Australi, një studim i ndërmarrë, duke u përqendruar te australianët aborigjenë, hulumtoi shkallët e ndryshme të krimit midis komuniteteve të ngjashme. Disa nga këto komunitete që ata krahasuan jetonin në të njëjtat vende si gjeografikisht ashtu edhe demografikisht. Ajo që ata gjetën ishte se shkalla e krimit ishte e lidhur me një aspekt kulturor të komunitetit që ekzistonte. Ata zbuluan se edukimi i familjeve ndaj të vegjëlve të tyre, si dhe mënyra se si është zhvilluar komuniteti, ka një efekt shumë më të madh në krimet e lidhura me punëtorët sesa punësimi ose të ardhurat. (McCausland & Vivian, 2010).

Në vend që papunësia të jetë faktori i vetëm ose kryesor që kontribuon në shkallën e krimit, ka prova që tregojnë një grup më të madh faktorësh që mund të kontribuojnë edhe në vetë papunësinë. Sipas këtij studimi, faktorët që çojnë në krim duhet të mblidhen në grupe të ndryshme: personaliteti i individit, familja, shkolla, bashkëmoshatarët dhe puna.

## Shiko edhe 
* Krimi i jakës së bardhë

## Referime