Vladimir Nazor

**Vladimir Nazor** (30 maj 1876 – 19 qershor 1949) ishte një poet dhe politikan kroat . Gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore në Jugosllavi, ai shërbeu si Presidenti i parë i Presidiumit të Parlamentit Kroat (kreu i shtetit kroat), dhe kryetar i parë i parlamentit kroat .

Nazor është një poet, shkrimtar, përkthyes dhe humanist i njohur. Ai nuk ishte një politikan aktiv deri në vitin 1941, por kishte një ndikim të rëndësishëm politik përmes aspekteve etike të punës së tij gjatë Mbretërisë së Jugosllavisë së paraluftës.

## Biografia 
Vladimir Nazor lindi në Postire në ishullin Braç në vitin 1876. Shkollën fillore e kreu në ishullin Braç dhe të mesmen në Split . Ai studioi shkencat natyrore, matematikë dhe fizikë në Graz dhe Zagreb . U diplomua në vitin 1902 . Ai dha mësim në shkollën e mesme kroate në Zadar , dhe nga viti 1903 deri në vitin 1918 në Istria (ku kaloi edhe pjesën më të madhe të jetës së tij) dhe në Zagreb nga viti 1918 deri më 1920 . Ai ishte menaxher i një shtëpie fëmijësh në Crikvenicë nga viti 1920 deri në vitin 1931 .  Më pas jetoi në Zagreb nga viti 1931.  Ai doli në pension në 1933 në Zagreb si menaxher i një shtëpie fëmijësh.

Vepra e tij e parë ishte *Legjendat sllave* ( 1900 ). Në vitin 1904 , vepra e tij *Libri i mbretërve kroatë* u botua në Zadar dhe në atë kohë ai filloi të shkruante edhe *përralla të Istrias* . Një vit më vonë boton *Velo Jozha* ( 1908 ) – vepër me të cilën do të njihet proza ​​e Nazorit dhe që ai vetë e konsideroi të dështuar. Më 1916 botoi disa libra: *Utva zlatokrila* , *Medvjed Brundo* , *Stoimena* .

Vepra e hershme e Nazorit paralelizoi ngritjen e lëvizjes letrare kroate të re. Ai fitoi shumë popullaritet letrar në Kroaci duke shkruar për legjendat dhe tregimet popullore, duke përfshirë *Big Joseph* ( *Veli Jože* ) (1908), i cili paraqet një gjigant ndihmues dhe zemërmirë të quajtur Jože që jeton në qytetin e Motovun ( Istria e brendshme). Vargjet e tij në *Hrvatski kraljevi* ( *Mbretërit Kroatë* ) (1912) e shpallën atë si një poet të shquar patriot. *Përrallat e Istrias* ( *Istarske priče* ) (1913) shfaqi stilin e tij të tregimit. Duke ndriçuar personalitetin e sllavëve të jugut përmes tregimeve të Kroacisë, ai kontribuoi në krijimin e vetëdijes kombëtare jugosllave.

Nazor mbështeti aleancën opozitare të udhëhequr nga Vladko Maçek në zgjedhjet jugosllave të vitit 1938 .  Gjatë Luftës së Dytë Botërore, më 30 dhjetor 1941, Nazor u bë anëtar i Akademisë Kroate të Shkencave dhe Arteve me dekret të qeverisë.  Në vitin 1942 ai u arratis nga Zagrebi me poetin Ivan Goran Kovaçiq në një varkë përtej lumit Kupa, sublimuar në poemën *Varka në Kupa* ( *Čamac na Kupi* ), dhe më pas u bashkua me partizanët . Megjithatë, ka edhe një histori tjetër që lidhet me arratisjen e pretenduar të Nazorit. Sipas shkrimtarit dhe politikanit kroat Nedjeljko Mihanoviq (duke cituar një dëshmi nga motra e Nazorit), Nazori, i cili në atë kohë ishte i moshuar dhe kishte probleme shëndetësore, nuk shpëtoi me dëshirën e tij, por u rrëmbye nga agjentët komunistë për qëllime propagande dhe më vonë u detyrua. për të bashkëpunuar me qeverinë e re.  Nazor u bë një nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të Josip Broz Titos dhe presidenti i asamblesë kroate të Luftës së Dytë Botërore, ZAVNOH . Ai vazhdoi të shkruante një ditar lufte *me partizanët* ( *S partizanima* ) (1943–1945).

Nazor filloi karrierën e tij politike si kreu i Këshillit Shtetëror Antifashist për Çlirimin Kombëtar të Kroacisë (ZAVNOH), asambleja e përkohshme kroate konsultative e Luftës së Dytë Botërore, përpara se të bëhej kreu i Parlamentit të parë Kombëtar Kroat të pasluftës ( *Narodni Sabor* ). . Në atë post, ai ishte, me ligj, njëkohësisht kreu i parë (jo monarkik) i shtetit të Kroacisë dhe kreu i parë *de facto* i shtetit të republikës aktuale kroate . Pozicioni i tij kishte pak fuqi reale politike, e cila u investua në zyrën e Presidentit të Qeverisë dhe joformalisht me Sekretarin e Partisë Komuniste të Kroacisë .

Opusi i Nazorit pas Luftës së Dytë Botërore kryesisht përbëhej nga vepra që mbështesnin fuqishëm regjimin komunist të Titos . Poema e tij agjiografike *Titov Naprijed* (Përpara Titos) u mësua përmendsh nga brezat e nxënësve të shkollave në mbarë Jugosllavinë deri në vitet '80. Poezi të tjera si *Drug Tito* (Shoku Tito), *Naš vođa* (Udhëheqësi ynë), *Uz Maršala Tita* (Me Marshall Tito) dhe shumë të tjera kishin një stil të ngjashëm realizmi socialist që forconte kultin e personalitetit të Titos . Megjithatë, është një çështje debati nëse Nazor u bë vërtet një komunist i zjarrtë apo e mbështeti regjimin kryesisht nga frika dhe oportunizmi . Duke reflektuar mbi pozicionin e tij nën qeverinë komuniste në ditarin e tij *Večernje bilješke* (1945), Nazor vëren "Më dhanë shumë nder, por jo pushtet!" (“Doduše, dodijeliše mi čast, ali ne i vlast!”).

## Poet 
Një nga veprat kryesore në prozë të Nazorit është romani i gjerë *Loda Bariu* ( *Pastir Loda* ) (1938). Vepra përshkruan historinë e ishullit të tij të lindjes Braç, siç tregohet nga Loda, një faun, një nga të fundit të këtij lloji në ishull.

Në poezi, mënyra krijuese e Nazorit filloi me filozofinë transhendentale metafizike dhe veprimin revolucionar materialist, përpara skemës racionale dhe strukturës kristalore larpourlartistike harmonike dhe protestës së brendshme kundër verbalizimit artistik në futurizëm, dadaizëm, ekspresionizëm dhe surrealizëm, si dhe të didaktikës socialiste . Prandaj, opusi i tij përfshin një larmi tendencash stili, nga neoklasike dhe surrealiste në simbolikë . Disa nga veprat e tij përmbajnë ritmin e detyruar, shkurtimin e zanoreve për rregullimin e numrit të rrokjeve dhe kalimin e fjalisë në vargun tjetër, si dhe përdorimin e fjalëve të pazakonta dhe arkaike.

Nazor shkroi mbi 500 poezi. Faza e hershme e veprës poetike të Nazorit është kryesisht objekt i kërkimit të studiuesve tani, por *poema e Galérien-it* ( *Galiotova pesan* ) nga ajo kohë (1903), që përshkruan vuajtjen dhe trishtimin e një skllavi të galerisë, merr kuptim universal si dënim i shtypjes dhe ende qëndron si një nga mosmiratimet më shprehëse të skllavërisë.

Nazori arriti shtrirjen më të lartë në poezitë e të ashtuquajturës fazë pagane, të botuara në librat me vargje *Lirika* (1910) dhe *Poezi të reja* *(* *Nove pjesme* ) (1913).

Vladimir Nazor fliste disa gjuhë dhe përkthente italisht ( Dante – Divina Commedia, Giosuè Carducci, Giovanni Pascoli, Gabriele d'Annunzio ), gjermanisht ( Goethe, Heine ), frëngjisht ( Hugo, Alfred de Musset ) dhe anglisht ( Shakespeare ).

Nazori u varros në varrezat e Mirogojit .  Që nga viti 1959, Kroacia ka emëruar një çmim shtetëror për arritjet artistike Çmimin Vladimir Nazor . Në vitin 2008, gjithsej 306 rrugë në Kroaci u emëruan me emrin Nazor, duke e bërë atë eponimin e dytë më të zakonshëm të rrugëve në vend pas Matija Gubec. 

## Referime