Praxhapati

[parapamje| Praxhapati, një formë e Brahmës, me të njëjtat tipare ikonografike të zotëruara nga [Brahma, në një skulpturë nga Tamil Nadu .]]
parapamje| Skulptura e Brahmës në formën e tij të Praxhapatit në Tempullin Daksha Praxhapati, Banapur, Odisha
**Prajapati** ( sanskritisht: प्रजापति, romanizimi: *Prajāpati* , lit. 'Lordi i krijimit') është një hyjni Vedike e hinduizmit .   

Si në literaturën e mëparshme, ashtu edhe në atë të mëvonshme, Praxhapati është perëndia krijues Brahma, por termi gjithashtu nënkupton shumë perëndi të ndryshme, në varësi të tekstit hindu në fjalë, duke filluar nga të qenit perëndia krijues deri te të qenit i njëjtë me një nga të mëposhtmet: Vishvakarma, Agni, Indra, Daksha dhe shumë të tjerë,  që pasqyrojnë kozmologjinë e shumëllojshme hindu .  Në literaturën e epokës klasike dhe mesjetare, Praxhapati është i njëjtë me konceptin metafizik të quajtur Brahman (Shpirti Universal) si Prajapati-Brahman (Svayambhu Brahman), dhe Brahmani përshkruhet si materia primordiale që është e pranishme tek Praxhapati.  

## Etimologjia 
Prajapati ( sanskritisht :  ) është një fjalë e përbërë nga "praja" (krijimi, fuqitë krijuese) dhe "pati" (zot, zotëri).  Termi do të thotë "zot i krijesave",   ose "zot i të gjitha qenieve të lindura".  Në tekstet e mëvonshme Vedike, Prajapati është një hyjni e veçantë Vedike, por rëndësia e të cilit zvogëlohet.  Akoma më vonë, termi evoluon për të nënkuptuar çdo të urtë hyjnor, gjysmë hyjnor ose njerëzor që krijon diçka të re. 

### Vedat 
Roli i tij ndryshon brenda teksteve Vedike si ai që krijoi parajsën dhe tokën, të gjithë ujin dhe qeniet, shefi, babai i perëndive, krijuesi i *devave* dhe *asurave*, veza kozmike dhe Purusha (shpirti).   Roli i tij arriti kulmin në shtresën Brahmana të tekstit vedik, më pas ra duke qënë një grup ndihmësish në procesin e krijimit. 

Në *Rigveda*, Praxhapati shfaqet si një epitet për Savitrin, Somën, Agnin dhe Indrën, të cilët të gjithë lavdërohen si të barabartë, të njëjtë dhe zot të krijesave.  Diku tjetër, në himnin 10.121 të *Rigvedës*, përshkruhet *Hiranyagarbha* (embrioni i artë) që lindi nga ujërat që përmbanin gjithçka, të cilët prodhuan Praxhapatin. Më pas krijoi *manah* (mendjen), *kama* (dëshirën) dhe *tapas* (nxehtësinë). Një nga veçoritë mbresëlënëse të miteve Hindu për Praxhapatin, thotë Jan Gonda, është ideja se puna e krijimit është një proces gradual, i përfunduar në faza të provës dhe përmirësimit. 

Në *Shatapatha Brahmana*, e ngulitur brenda *Yajurvedës*, Praxhapati buronte nga Purusha (shpirti kozmik) dhe Praxhapati bashkëkrijon botën me perëndeshën e Gjuhës.  Ai përfshin gjithashtu mitologjinë e "vezës së artë kozmike", ku Praxhapati thuhet se lindi nga një vezë e artë në detin e lashtë pasi veza u inkubua për një vit. Tingujt e tij u bënë qielli, toka dhe stinët. Kur thithi, ai krijoi devat (zotat), zjarrin dhe dritën. Kur nxori frymën, ai krijoi asurat (demonët) dhe errësirën. Më pas, së bashku me perëndeshën e Gjuhës, ai krijoi të gjitha qeniet dhe kohën.  Në kapitullin 10 të tekstit *Shatapatha Brahmana*, si dhe kapitullin 13 të atij *Pancavimsa Brahmana*, paraqitet një teori tjetër ku ai (Praxhapati) është një nënë, bëhet vetë shtatzënë me të gjitha krijesat e gjalla të vetë-prodhuara, më pas *Mrtyu* i keq i kap këto qenie brenda barkut të tij, por për shkak se këto qenie janë pjesë e Praxhapatit të përjetshëm, ata dëshirojnë të jetojnë gjatë si ai.  

*Aitareya Brahmana* ofron një mit tjetër, ku Praxhapati, pasi krijoi perënditë, u metamorfozua në një dre dhe iu afrua vajzës së tij Agimit, e cila ishte në formën e një drenushe, për të prodhuar qenie të tjera tokësore. Zotat u tmerruan nga inçesti dhe bashkuan forcat për të prodhuar Rudrën e zemëruar shkatërruese për të ndëshkuar Praxhapatin për "bërjen e asaj që nuk është bërë". Praxhapati u vra nga Rudra.  *Kausitaki Brahmana* ofron edhe një mit tjetër, ku Praxhapati krijoi nga vetë zjarri i tij, diellin, hënën, erën dhe agimin femëror. Katër të parët panë agimin dhe lëshuan farat e tyre, të cilat u bënë ekzistencë ( *Bhava* ).