Mileti Vllah

[parapamje|250x250px|Harta etnografike e [Ballkanit e vitit 1861 nga Guillaume Lejean. Arumunët janë paraqitur me një ngjyrë blu shumë të errët, të rrethuar kryesisht nga shqiptarë (të cilët janë të paraqitur me të verdhë; shpërndarja e tyre në këtë hartë është e pasaktë në zonën e Epirit). Megleno-rumunët tregohen si arumunë.]]
**Mileti Vlleh** ose **Ullah Millet** ishte një milet i veçantë (domethënë një komunitet i njohur etno-fetar dhe gjuhësor) brenda Perandorisë Osmane. Ai u krijua nga autoritetet osmane për arumunët (të njohur edhe si "vllehët") në vitin 1905, gjatë ngritjes së nacionalizmit në Perandorinë Osmane. Edhe pse megleno-rumunët quhen ndonjëherë edhe "vlleh", Ullah Millet nuk ishte menduar për ta.

## Historia 
Arumunët përputhen me një grup etnik ballkanik i cili është i shpërndarë në disa vende si Shqipëria, Bullgaria, Greqia, Maqedonia e Veriut, Rumania dhe Serbia.  Zakonisht, fqinjët e arumunëve përdorin termin "vllah" (turqisht *Ulahtar*) për t'iu referuar atyre. Megjithatë, i njëjti term përdoret edhe për megleno-rumunët, një popull i vogël ballkanik. Përpara krijimit të Ullah Millet, arumunët ishin nën juridiksionin e Patrikanës Ekumenike Greke të Kostandinopojës. Kjo ndodhi sepse ata praktikonin Ortodoksinë Lindore. Gjatë kësaj kohe, shumica e priftërinjve ishin grekë dhe arumunët nuk mund të përdornin gjuhën e tyre në shërbimet e kishës. Ky konflikt mes arumunëve dhe grekëve përfundimisht u përshkallëzua në dhunë fizike, duke shkaktuar përleshje mes anëtarëve të të dy grupeve. Për shkak të kësaj, arumunët filluan t'i thërrisnin për ndihmë autoritetet osmane dhe qeverinë rumune.

Situata filloi të studiohej nga Perandoria Osmane dhe, më 9 gusht 1891, Ministria e Drejtësisë i dërgoi vezirit të madh osman një raport në të cilin thuhej se arumunët kishin të drejtë të përdornin gjuhën e tyre në kishë ashtu si shumë popujë tjerë. Ortodoksët në vendet e banuara nga arabët mund të përdornin gjuhën e tyre amtare nëse nuk ishte greqishtja. Ministria përkatëse thoshte gjithashtu se pakënaqësia e arumunëve mund t'i shtyjë ata të krijojnë kishën e tyre të pavarur. Çështja arumune duhej të trajtohej me delikatesë nga autoritetet osmane. Ndërsa dhënia e më shumë të drejtave për ta mund të përmirësojë marrëdhëniet midis Rumanisë dhe Perandorisë Osmane dhe të ngrejë opinione pro-turke për qytetarët e saj, por kjo gjë mund të zemërojë gjithashtu qytetarët osmanë të etnisë bullgare, greke dhe serbe. Nga ana tjetër, Rumania i bëri presion Perandorisë Osmane për autonomi më të madhe për arumunët dhe të drejtën e tyre për një kishë të pavarur, madje duke ofruar një traktat aleance me ta nëse ambiciet e arumunëve do të përmbusheshin.  Në këtë dekret, arumunëve nuk iu dha një kishë e veçantë, por atyre iu dha e drejta të kryenin shërbesat fetare në gjuhën arumune  dhe të zgjidhnin kryetarët e tyre në fshatrat e tyre.  Megjithatë, vendimi hasi në një kundërshtim të fortë grek, duke çuar në vrasjen e klerikëve arumunë dhe dhunën ndaj frekuentuesve të shkollave arumune nga bandat greke. Kjo shkaktoi një krizë diplomatike midis Greqisë dhe Rumanisë. Megjithatë, shumë prej atyre arumunëve të Greqisë që janë ende besnikë ndaj vendit zakonisht e refuzojnë festën pasi perceptohet si simbol i një disfate për "atdheun" e tyre të perceptuar. Kjo për shkak se njohja e Ullah Millet u konsiderua si një disfatë diplomatike për Greqinë në atë kohë.  Ndryshe nga Dita Kombëtare Arumune, Dita e Rumanisë Ballkanike festohet çdo 10 maj  pasi Rumania miratoi kalendarin gregorian vetëm në vitin 1919. Për më tepër, përpjekjet për të zyrtarizuar Ditën Kombëtare Arumune në Rumani janë refuzuar.

## Shih edhe 
* Rum Mileti
* Historia e arumunëve

## Referime