Revolta e Qafë Barit

Revolta e Qafë Barit ishte një revoltë kundër regjimit komunist në Shqipëri, e cila ndodhi më 22 Maj 1984, në burgun e Qafë Barit, ku ndodheshin rreth 500 të burgosur politikë.

Dhuna, trajtimet çnjerëzore, orët e tejzgjatura të punës së detyruar, mungesa e ushqimit dhe torturat psikologjike dhe fizike sollën revoltën e të burgosurve politikë. Por revolta nuk synonte vetëm zgjidhjen e kushteve të jetesës në burg, ajo ishte një qëndresë kundër regjimit, pasi të burgosurit morën kontrollin e plotë të burgut dhe bënë thirrjet e tyre për një Shqipëri të lirë e demokratike. Regjimi nuk kishte ndërmënd të negocionte me ta dhe kjo solli edhe shtypjen me dhunë të revoltës.

## Historiku 
Në burgun e Qafë Barit ndodheshin rreth 500 të burgosur politikë, të dënuar me mbi 25 vite burg.  

Kushtet e punës ishin shumë të vështira dhe të burgosurit trajtoheshin në mënyrë çnjerëzore.   

Si pasojë e kushteve të këqija dhe dhunës së ushtruar, të dënuarit shpërthyen në revolta më 22 maj 1984. 

Kur na çonin në punë na thoshin: o normën, o shpirtin, askush të mos mendojë të dalë nga galeria pa bërë normën. Ata që nuk bënin normën dilnin 1 turn, 2 turne, 3 turne, i kthenin sërish në minierë.

Revolta nisi në formë rezistence kundër punës së detyruar, mbëngjesin e 22 majit. Në orën 7.30, të dënuarit Ndue Pisha dhe Ndrek Nikolla u kthyen në fjetinë pa realizuar normën e punës, ndërkohë që të dënuarit Sokol Sokoli dhe Sokol Progri porositën të dënuarit e tjerë të mos shkonin në punë. 

Policën u përpoqën të marrin situatën në kontroll. Një togë e përbërë prej 6 policësh me në krye komandantin e togës Edmond Caja, urdhëruan reshtimin e të dënuarve në mencë, ku do bëhej apeli dhe ato që refuzonin të ktheheshin në punë, do dërgoheshin në birucë. Rreth 20-24 të dënuar duke pasur në duar materiale të marra nga një godinë që po ndërtohej, qëndruan te sheshi mbi fjetore duke përbërë një skuadër përballë forcave të regjimit. Vetëm kur dëgjuan krismat e plumbave të pushkëve, kryengritësit nisën tërheqjen nga kërkesat e tyre.  

## Pjesëmarrja e civilëve në shtypjen e protestës 
Sipas burimeve të shumta dhe kujtimeve të ish-të dënuarve, gjatë kryengritjes u njoftua jo vetëm Drejtori i Përgjithshëm i Burgjeve, por u kërkuan dhe përforcime nga Tirana.

Nga kujtimet e Bedri Blloshmit, ish i burgosur, rezulton se banorët e Barit dhe civilë nga fshatrat përreth, ishin nga të parët që ndërhynë dhe i erdhën në ndihmë Policisë për shtypjen e revoltës. Sipas kujtimeve të Blloshmit:" *...mbërritën një numër i madh civilësh të armatosur, policë dhe çeta vullnetare, gra të veshura me uniformë ushtarake që zunë pozicionet rrëzë pishave përballë kampit. Në kthesën e xhadesë përpara kampit u dukën tufa-tufa ushtarët me armë në dorë të cilët u përzien me civilët e armatosur buzë përroit, shumë afër kampit.*". Brenda në kamp kishte më shumë civilë se policë të cilët filluan të rrihnin të dënuarit. Policët e civilët filluan të na rrihnin. Qëllonin me shkelma e grushte se drunjtë ishin bërë të gjithë me gjak.

Një tjetër fakt tronditës është urdhri i Hekuran Isait, që vendosi që sytë e dy të dënuarve me pushkatim, t’i jepeshin Ministrisë së Shëndetësisë për punë shkencore. 

Në muajt pas kryengritjes, gjendja në burg u përkeqësua. Në kujtimet e tyre të burgosurit e transferuar pas revoltës raportojnë kushte jo-njerëzore. Sipas Lufti Kelmendit, në dimrin e pas-revoltës, burgu ishte i rrethuar nga ushtria. Të burgosurit merrnin si racion ushqimor vetëm 600 gr bukë dhe terrori dhe dhuna ishin dominuese. Komandant i terrorit në burg ishte Edmond Caja.

## Pjesëmarrësit në Revoltë 
Disa nga të burgosurit që organizuan dhe morën pjesë në revoltë, si dhe dënimet e tyre:

Pas gjetjes së eshtrave në vitin 2011, Presidenti i atëhershëm i Republikës Bamir Topi, dekoroi pas vdekjes Sokol Sokolin dhe Tomë Ndojan me Medaljen e Artë të Shqiponjës si Martirë të Demokracisë. Familjarë të viktimave dhe ish-të burgosur Qafë Brarit përkujtojnë çdo vit revoltën. 

### Shkaktarët e dhunës dhe terrorit 
Përveç Sigurimit, autoriteteve të kohës si dhe banorëve të indoktrinuar të zonës, ish të burgosurit e burgut përmendin me emra konkretë shkaktarët e dhunës dhe terrorit në burg para, gjatë dhe pas revoltës. 

Komandant i togës së policisë dhe drejtues i burgut ishte Edmond Caja, i cili sipas Bedri Blloshmit ka marrë strehim politik dhe është i punësuar në Gjermani.    

Një tjetër figurë që përmendet në dëshmitë e të burgosurve është operativi Miti Kuriçi, i cili në dokumentet e Sigurimit me krenari raporton shtypjen e Revoltës. 

## Referime