Korniza strategjike për zhvillimin e mësimdhënësve në Kosovë

## Korniza strategjike për zhvillimin e mësimdhënësve në karrierë 
Përcakton standardet e profesionit të mësimdhënësit përgjatë karrierës *(para shërbimit, faza hyrëse në profesion dhe zhvillimi në karrierë)*, zbërthen kompetencat në faza të ndryshme të karrierës dhe fazat e zbatimit të sistemit të zhvillimit të mësimdhënësve në karrierë.

Korniza strategjike do të mbulojë të gjitha aspektet e sistemit të zhvillimit të mësimdhënësve në karrierë dhe do të sigurojë dhe mundësojë një planifikim të duhur të burimeve të nevojshme për zbatim. Gjithashtu do të ofrojë lidhje të qarta ndërmjet licencimit të mësimdhënësve, akreditimit dhe sigurimit të cilësisë, dhe ofrimit të trajnimeve dhe të sistemit të menaxhimit të informacionit (bazës së të dhënave të mësimdhënësve), duke përfshirë profilet profesionale të mësimdhënësve dhe mundësitë për avancim. 

## Caktimi i prioritetit të politikave të zhvillimit të mësimdhënësve 
### Sigurimi që kandidatët më të mirë hyjnë në profesionin e mësimdhënies 
* Objektivi Strategjik/ OS 4: Zhvillimi i mësimdhënësve
* Ngritja e cilësisë së mësimdhënies përmes sistemit efektiv dhe të qëndrueshëm për përgatitjen dhe zhvillimin profesional të mësimdhënësve.
* Fokusi kryesor në këtë fushë është që të ndërtohet një sistem i qëndrueshëm për zhvillimin profesional të mësimdhënësve, i cili do të kontribuojë në zbatimin e reformës së shkollave dhe të ndikojë drejtpërdrejt në përmirësimin e rezultateve të nxënësve.

Duke pasur parasysh interesimin e madh në mesin e maturantëve për të hyrë në profesionin e mësimdhënies, duket se ka një potencial për të përcaktuar disa pragje minimale të potencialit që studentët për mësimdhënës duhet të sjellin me vete nga shkollat e mesme të larta. Iniciativat e menduara përmes ligjit të ri për arsimin e lartë dhe ligjit mbi profesionet e rregulluara janë adekuate në funksion të këtij qëllimi. Për më shumë, në kontekst afatmesëm, sistemi arsimor i Kosovës ka nevojë të fillojë procesin e identifikimit të modaliteteve për të shqyrtuar dimensionin personal të kandidatëve, si dhe potencialin që ata kanë për t’u përballuar me detyrat e mësimdhënies.

Përveç kësaj, për t’u siguruar së mësimdhënësit më të mirë do të përfundojnë si mësimdhënës karriere, sistemi duhet të zhvilloj një sistem hyrës për të mbështetur mësimdhënësit fillestar, si dhe të sigurojë një kontroll të cilësisë para se mësimdhënësit të punësohen në baza të përhershme. Një mekanizëm i tillë hyrës duhet të jetë i ngulitur mirë në sistemin e zhvillimit profesional për të siguruar një koherencë ndërmjet arsimimit të mësimdhënësve para-shërbimit, hyrjes dhe zhvillimit në shërbim. 

### Qëllimi i kësaj Kornize strategjike për zhvillimin e mësimdhënësve në Kosovë është i dyfishtë : 
#	Të ofrojë një plan koherent të karrierës për zhvillimin të mësimdhënësve në Kosovë në të cilën përfshihen një varg standardesh / kompetencash të unifikuara të performancës në pesë nivelet e fazave të karrierës / licencimit të mësimdhënësve. Kjo kornizë ofron rritje graduale të njohurive, shkathtësive, qëndrimeve dhe vlerave themelore. Korniza po ashtu sjell në plan të parë një numër veprimesh të cilat mund të ndërmerren gjatë periudhës 2017 – 2021;

Është zhvilluar një partneritet me bazë në shkollë që synon të promovojë një kornizë bashkëpunimi të shkëmbimit të vlerave dhe qëllimeve të ndërtuara sipas Kornizës së Kurrikulës së Kosovës dhe Standardeve Profesionale për Mësimdhënës të KSHLM-së dhe kërkesave për mësimdhënësit e licencuar . Partneritete të tilla synojnë të sigurojë bashkëpunim afatgjatë dhe të qëndrueshëm përgjatë të gjitha fazave të zhvillimit të mësimdhënësve. Modeli i TMNSH-së po ashtu përforcon lidhjen mes teorisë dhe praktikës dhe ndihmon në ndërtimin e roleve dhe përgjegjësive të qarta për secilin partner në faza të ndryshme të zhvillimit të mësimdhënësve.

parapamje|456x456px
*Korniza Strategjike për Zhvillimin e Mësimdhënësve do të fokusohet në tri pjesë kryesore:*

* Kornizën e përgjithshmë të standardeve të profesionit / kompetencave të përgjithshme;
* Zbërthimin e kompetencave për faza të ndryshme të karrierës;
* Implementimin e sistemit të zhvillimit të mësimdhënësve në karrierë.

### Licensa 
Licensa është leja e punës e lëshuar në bazë të standardeve dhe normave të miratuara paraprakisht për punëtorët e arsimit që do të punojnë në institucionet e arsimit parauniversitar.

#### Licensimi 
Licensimi është procesi i lëshimit të lejeve për ushtimin e punës së mësimdhënësit dhe detyrave tjera në shkollë.

**Neni 5 - Detyrat e Ministrisë**

Paragrafi 9. Ministria licencon dhe akrediton institucione që ofrojnë kualifikime të përgjithshme sipas Kornizës Kombëtare të Kualifikimeve në bazë të kritereve dhe standardeve të përcaktuara për këtë qëllim; institucionet që ofrojnë lloje të tjera të kualifikimeve akreditohen nga Autoriteti Kombëtar i Kualifikimeve,në bazë të kritereve dhe standardeve të përcaktuara për këtë qëllim dhe licencohen nga Ministria.

Sistemi i licensimit të mësimdhënësve zbatohet i ndërlidhur me sistemin e zhvillimit të mësimdhënësve në karrierë.

Sistemi i zhvillimit të mësimdhënësve në karrierë përbëhet nga:
* **Zhvillimi / kualifikimi i mësimdhënësve para shërbimit** ;
* **Zhvillimi i mësimdhënësve në fazën e hyrjes në profesion** ;
* **Zhvillimi i mësimdhënësve në shërbim**.

#### Zhvillimi / kualifikimi i mësimdhënësve para shërbimit / mësimdhënësve të rinj 
1.	Zhvillimi / kualifikimi i mësimdhënësve para shërbimit / mësimdhënësve të rinj bëhet në bazë të Ligjit për Arsimin e Lartë, programeve të akredituara nga Agjencia e Kosovës për Akreditim dhe politika tjera arsimore që rregullojnë këtë aspekt.

Programet për përgatitjen e mësimdhënësve për edukimin parashkollor dhe fillor:

1.	Kohëzgjatja e studimeve për përgatitjen e mësimdhënësve parashkollor dhe fillor është së paku 240 ETCS, prej tyre së paku 25 ETCS nga praktika profesionale;

2.	 Programet e përgatitjes së mësimdhënësve duhet të jenë në harmoni me standardet profesionale të përcaktuara me Kornizën strategjike për  zhvillimin e mësimdhënësve dhe Kornizën Kurrikulare për nivellin përkatës të arsimit.
…

Sistemi i licensimit të mësimdhënësve realizohet në bazë të dispozitave ligjore të UA dhe Kornizës strategjike për zhvillim të mësimdhënësve në Kosovë.

## **1.   A është ZhVP i obligueshëm?** 
**Po.**

Si mësimdhënës i licencuar në Kosovë nga ju kërkohet të kryeni së paku 100 orë ZhVP në vit. Kjo është përkushtim kontraktor dhe është e përfshirë në sistemin TMNSH. 

## **2.   Çfarë lloj përkrahjeje mund të presësh?** 
Në nivel shkolle do të ofrohet përkrahje nga fasilitatorët me bazë në shkollë (mësimdhënësit me përvojë) nën mbikëqyrjen e drejtorit të shkollës. Fasilitatorët me bazë në shkollë do të përzgjidhen nga një grup i mësimdhënësve të cilët do të bashkëpunojnë rregullisht me fasilitatorin gjatë studimit të moduleve. Qëllimi është të inkurajohen mësimdhënësit të reflektojnë në çështje që kanë të bëjnë me mësimdhënien dhe pedagogjinë si dhe të reflektojnë mbi mësimdhënien e tyre në klasë duke dokumentuar përvojat dhe të kuptuarit e tyre në Ditarin e të nxënit.

### Licensimi i mësimdhënësve ka për qëllim : 
   a) Sigurimin e kualifikimeve adekuate të atyre që hyjnë në profesion;

   b) Ndërtimin e sistemit të zhvillimit profesional si aktivitet i vazhdueshëm dhe i obliguar për të gjithë mësimdhënësit në sistem;

   c) Funksionalizimin e një sistemi të vlerësimit të performancës që është mekanizëm për ofrimin e informatave kthyese për zhvillim dhe sigurimin e plotësimit të standardeve minimale të mësimdhënies nga të gjithë mësimdhënësit.

Përmes UA do të licensohen mësimdhënësit që punojnë në nivelet e arsimit  0.1.2 dhe 3 të KSNA.

#### Sistemi i licensimit të mësimdhënësve merr për bazë : 
* Gjendjen aktuale të kualifikimeve të mësimdhënësve të përcaktuara me normativet në fuqi për mësimdhënës;
* Aktet ligjore-kërkesat e hyrjes së mësimdhënësit në profesion, me rastin e punësimit.

## Llojet e licensave për mësimdhënës në shërbim 
### Sistemi i licensimit përcakton katër lloje të licensës së rregullt 
	Licensa për mësimdhënës **të karrierës;**

	Licensa për mësimdhënës **të avancuar;**

	Licensa për mësimdhënës **mentor;**

	Licensa për mësimdhënës **të merituar**

Licensat për mësimdhënës lëshohen në mbështetje të dispozitave ligjore të këtij UA, me plotësim të kërkesave për zhvillim profesional dhe vlerësim të performancës për secilin lloj të licensës.  Licensat për mësimdhënës lëshohen të përgjithshme, përcaktimi i tyre bëhet në përputhje me normat për mësimdhënës të arsimit të përgjithshëm dhe të arsimit profesional.

### Regjistrimi në sistemin e licensimit të mësimdhënësve 
Në sistemin e licensimit të mësimdhënësve regjistrohen:

-Të gjithë të diplomuarit e rinjë në profesionin e mësimdhënësit që synojnë të punojnë në institucione arsimore në nivelin 0,1,2 dhe 3 të KSNA.
-Të gjithë personat që kanë dalë nga shkolla, e që nuk janë shkarkuar për shkaqe të parapara ligjore nga pozita e mësimdhënësit, të cilët synojnë të rikthehen në shkollë në pozitën e mësimdhënësit dhe i plotësojne kushtet e kualifikimit.

Regjistrimi në sistemin e licensimit të mësimdhënësve, për mësimdhënësit e rinj siguron Kodin për aplikim në vendin e punës dhe për aplikim në fazën e induksionit / hyrjes.  Me fillimin e zbatimit të ligjit për profesionet e rregulluara, regjistimi në sistemin e licensimit rregullohet sipas këtij neni, apo sipas dispozitave të tjera që e rregullojnë këtë aspekt.

#### Kriteret për lëshimin e licensës të rregullt të karrierës dhe për ripërtrirje të licensës së karrierës 
►    Licensa për mësimdhënës të karrierës lëshohet prej një periudhe 5-vjeçare.

►    Licensa e parë për mësimdhënës të karrierës u lëshohet mësimdhënësve të kualifikuar sipas normativit në fuqi për mësimdhënës në nivelin përkatës të arsimit dhe që kanë plotësuar kërkesat sipas nenit 5 të këtij UA.

►    Licensa e mësimdhënësit të karrierës duhet të ripërtërihet pas çdo pesë vitesh, me kusht që mësimdhënësi të ketë përfunduar  100 orë trajnim gjatë kohës së mbajtjes së licensës së karrierës **(të përcaktuara me Kornizën strategjike për zhvillimin e mësimdhënësve)**  dhe të demonstrojë kërkesën minimale të performances për përtërirje të licenës që caktohet në UA përkatës.

→   Në rast se mësimdhënësit në posedim të licensës së rregullt të karrierrës nuk i plotësojnë kërkesat e specifikuara për përtërirje të licensës,  atyre u jipet një vit shtesë për plotësimin e këtyre kërkesave. Në rast se këto kërkesa nuk plotësohen edhe pas afatit të dhënë, atyre iu merret licensa.

#### Kriteret për lëshimin e licensës mësimdhënës i merituar 
Licensa e mësimdhënësit të mërituar mund t’i lëshohet mësimdhënësit që plotëson këto kërkesa:

►  Posedon licensë të mësimdhënësit mentor për një periudhë prej së paku 10 vitesh;

►  Ka përfunduar së paku 450 orë trajnim pas marrjes së licensës së parë për mësimdhënës mentor, sipas përcaktimeve në Kornizën strategjike për zhvillimin e mësimdhënësve në Kosovë;

►Demonstron kërkesën minimale të performancës për licensë të mësimdhënësit të merituar që caktohet në UA përkatës në VPM.

### STANDARDET PROFESIONALE DHE KOMPETENCAT E MËSIMDHËNËSVE & SI DO TË PËRDOREN ATO 
MASHT ka miratuar një pako të standardeve profesionale dhe kompetencave për mësimdhënës në nivel kombëtar me qëllim të organizimit të sistemit të rregullt të vlerësimit të mësimdhënësve për qëllim të licencimit. Standardet ofrojnë kornizat për karrierën e mësimdhënësve dhe qartësojnë se si duket progresioni ose avancimi. Ky proces shihet si instrument që siguron se mësimdhënësit plotësojnë kërkesat minimale të përformancës për të qëndruar në profesion. Standardet qartësojnë llojet e karakteristikave profesionale që mësimdhënësi duhet t'i mirëmbajë ose zhvillojë në fazën aktuale të karrierës së tyre. Korniza e standardeve e paraqitur më poshtë është organizuar në gjashtë kategori. 

**Tabela 1: Standardet dhe kompetencat e përformancës së mësimdhënësve** 

## Modulet e sugjeruara për programin e zhvillimit profesional 
Më poshtë kemi dhënë një përshkrim të moduleve të sugjeruara për programin e zhvillimit profesional që lidhet me të gjeturat dhe përfundimet e studimit. ·        Të ofrojë rol koordinues dhe të menaxhojë e ofrojë përkrahje pedagogjike për TMNSH-në;  ·        Të bashkëpunojnë me MASHT-in dhe komunat për ofrimin e TMNSH-së;  ·        Të mbajë përgjegjësi për kontroll të cilësisë dhe për përditësim të moduleve duke u bazuar në evidencën e mbledhur nga sistemi për monitorim dhe vlerësim;  ·        Të ofrojë një program për ndërtim të kapaciteteve për drejtorët e shkollave dhe për fasilitatorët me bazë në shkollë;  ·        Të përditësojë rregullisht modulet dhe doracakët sipas nevojës;  ·        Të ofrojë udhëzime për monitorim dhe vlerësim për DKA-të dhe drejtorët e shkollave;  ·        Të organizojë vizita monitoruese në shkolla për të mbështetur mësimdhënësit dhe fasilitatorët me bazë në shkollë;  ·        Të përkrahë monitorimin/vlerësimin sistematik të TMNSH-së përmes zhvillimit të vizitave të rregullta monitoruese;  ·        Të ofrojë asistencë teknike për organizimin e aktiviteteve me bazë në shkollë.
#**Agjencia e Kosovës për Akreditim; Funksionet kryesore të akreditimit janë:**
#* Mbrojta e studentëve nga ofertat, të cilat nuk dëshmohen që sjellin deri te arritja e rezultateve të parapara (punësim, njohjen ndërkombëtare të gradës së fituar etj.);
#* Transparencë, krahasueshmëri dhe përmes kësaj më shumë mundësi zgjedhjeje në tregun e arsimit dhe të punës si në vend ashtu edhe jashtë;
#* Lehtësim të mobilitetit ndërkombëtar përmes njohjes së dyanshme të studimeve dhe përmirësim i mundësive të të diplomuarve në tregun europian të punës;
#* Krijimi i një baze për konkurrencë fer midis institucioneve të arsimit për studentë përkatësisht për mjete publike ose private.
#**Këshilli Shtetëror për Licensimin e Mësimdhënësve;**
#**Divizioni për Zhvillim Profesional të Mësimdhënësve**;
#**Inspektorati i Arsimit**;  Qëllimet e inspektimit të funksionimit të institucionit arsimor dhe aftësues në nivelin 0,1,2,3 dhe 4 të ISCED-it janë që së bashku me inspektorë të fushave të tjera (punësimi, shëndetësia, ndërtimi, financat etj) të kontrollojnë dhe evidentojnë: 4.1. respektimin e detyrave dhe funksioneve përkatëse të institucionit në përputhje me këtë ligj si dhe ligjet tjera dhe aktet nënligjore; 4.2. funksionimin e këshillit drejtues të institucionit, funksionimin e këshillit të prindërve dhe këshillit të nxënësve, korrektësinë në të dhënat e nxënësve sipas niveleve dhe klasave, saktësinë në dokumentet pedagogjike dhe shkollore, organizimin e mësimit; 4.3. numrin, kualifikimet dhe mundësitë për zhvillim profesional të mësimdhënësve; 4.4. ambientin e punës duke përfshirë respektimin e standardeve të shëndetësisë dhe sigurisë, të dhënat e evidentuara të veprimeve disiplinore dhe rezultatet e tyre; 4.5. zbatimin e Kornizës Kombëtare të Kurrikulumit duke përfshirë kurrikulumin bërthamë, kurrikulumin me bazë shkolle, procedurat e testimit dhe vlerësimit, përdorimin e teksteve të miratuara dhe materialet mësimore; 4.6. dhe, në rastet kur evidentohet moszbatim i aspekteve të mësipërme, drejtorit të institucionit në fjalë i jepen rekomandime dhe këshilla specifike për ndryshimet e nevojshme në një afat të caktuar.
#**Drejtoria Komunale e Arsimit;**   - Është përgjegjësi e komunave që në bashkëpunim me shkollat t'i përcaktojnë **prioritetet për zhvillim profesional të mësimdhënësve në komunë.** Kjo do të bazohet në planet zhvillimore të shkollës ku komuna mund të sigurojë burime për të adresuar nevojat e shkollës dhe mësimdhënësve për ZhVP**.** Në këtë aspekt secila shkollë  duhet të bëjë një vlerësim dhe të përgatis një raport vjetor për DKA-në mbi nevojat e shkollës dhe të mësimdhënësve për ZHVP (UA 16/2013 Neni 8).
#**Institucioni arsimor/ shkolla:** **Fasilitatorët me bazë në shkollë kanë përgjegjësi:** •       Të organizojnë takime të rregullta me grupe të mësimdhënësve dhe të ofrojnë komente kthyese për mësimdhënësit;  •       Të përkrahin grupet e caktuara të mësimdhënësve për menaxhimin e aktiviteteve;  •       Të përkrahin grupet e mësimdhënësve në reflektimin dhe praktikimin e mësimdhënies dhe të nxënit në klasat e tyre.
#**Mësimdhënësi:** **Mësimdhënësit e angazhuar në TMNSH kanë përgjegjësi**:  •       Të  jenë të përkushtuar ndaj Zhvillimit të Vazhdueshëm Profesional (ZhVP) duke marrë pjesë në programin TMNSH që përbëhet nga seminare dhe nga module vet-studiuese;    •       Në konsultim me të tjerët (mësimdhënësit, fasilitatorët me bazë në shkollë dhe drejtorët e shkollave), të identifikojnë nevojat personale për ZhVP në përputhsmëri me planin zhvillimor të Institucionit për ZhVP dhe me kompetencat profesionale për mësimdhënës;   •       Të punojnë së bashku me kolegët mësimdhënës dhe të bashkëpunojnë me fasilitatorin me bazë në shkollë për përmirësim të mësimdhënies dhe të nxënit në klasën e tyre dhe në tërë shkollën;   •       Të praktikojnë në klasë aktivitetet e mësuara gjatë ZhVP;   •       Të mbajnë një ditar të të nxënit profesional për të regjistruar ZhVP-në dhe aktivitetet tjera profesionale. 

#### Licensimi dhe ruajtja e licensës së  mësimdhënësit të  përzgjedhur në  pozitën e drejtorit apo zv. Drejtorit në  institucione arsimore
#	Drejtori dhe zv. Drejtori i institucionit arsimor që  nuk ka licensë  të  mësimdhënësit dhe i plotëson kushtet për licensë, merr licensë  të  mësimdhënësit të  karrierës të  cilën e mban përgjatë  mandatit.
#	Mësimdhënësit me licensë  të  karrierës apo licensë  të  avancuar, që  përzgjidhet në  pozitën e drejtorit apo zv. Drejtorit në  institucione arsimore, i ruhet licensa përkatëse gjatë  kohës së  ushtrimit të  detyrës, pa ndonjë  obligim shtesë , përveç obligimeve që  dalin nga dispozitat tjera ligjore.

#### Ndërlidhja me sektorët tjerë
Sistemi i licensimit dhe zhvillimit të  mësimdhënësve në  karrierë , ndërlidhë  punën e të  gjithë  sektorëve në  MASHT që  kanë  përgjegjësi të  veçanta për punë  me mësimdhënës si për : mësimdhënës në  edukimin parashkollor, mësimdhënës gjithpërfshirës dhe mësimdhënës instruktor në  AAP.

#### Ndërlidhja e sistemit të  pagave me sistemin e licensimit
1.	Sistemi i licensimit të  mësimdhënësve lidhet me sistemin e pagave.
2.	Sistemi i pagave zbatohet sipas legjislacionit në  fuqi që  e rregullon sistemin e financimit të  mësimdhënësve.
3.	Avancimi i mësimdhënësve në sistemin e licensimit ndërlidhet gjithashtu me ngritje të  pagës, e cila  rregullohet me vendime të  veçanta.

**E drejta e ankesës**

Ankesat ndaj procesit të  licensimit mund të  bëhen në  Komisionin për Ankesa dhe Parashtresa në  MASHT.

### Dispozitat kalimtare
#1	- Vazhdohen për pesë  vite licensat e karrierës për mësimdhënësit e licensuar në  vitet 2012, 2013 dhe 2014. Licensat e lëshuara në  këto vite mbeten të  vlefshme deri në  periudhën e realizimit të  VPM. 

#2	- Mësimdhënësit e licensuar me licensë  të  karrierës nga viti 2015 e këndej, u nënshtrohen procedurave të  ZHPM dhe VPM, brenda kohëzgjatjes së  vendimit të  licensës.

#3	- Vazhdon procesi i lëshimit të  licensave të  karrierës për mësimdhënësit e punësuar që  nuk kanë licensë . Licensa marrin vetëm mësimdhënësit që  i plotësojnë  kushtet e nenit 5, pika 5 të  këtij UA.

#4    - Mësimdhënësit që  mbushin pesë  vite me licensë  të  karrierës, mund të  aplikojnë  për avancim në  karrierë . Aplikimi bëhet në  bazë  të  njoftimit të  nxjerrë  nga Inspektoriati i Arsimit, në  periudhën maj-gusht 2017.

#5	- Mësimdhënësve që  aplikojnë  për licensë  të  mësimdhënësit të  avancuar u njihen trajnimet e përfunduara nga viti shkollor 2010/2011 dhe që  janë  të  miratuara nga KSHLM.

#6	- Kandidatët që  janë të  diplomuar në  programet për mësimdhënës dhe që  janë  të  papunë , regjistrohen në  sistemin / databazën e licensimit, në  afatet për vitet tjera të  përcaktuara nga MASHT apo nga sektori i autorizuar.

#7	- Mësimdhënësit e punësuar në  institucionet e arsimit privat (në  arsimin parauniversitar), regjistrohen në  sistemin e licensimit, të  njëjtit marrin licensë  të  mësimdhënësit të  karrierës, pas një  viti të  përvojës së  punës në  të  njëjtin institucion. ZHPM, VPM dhe gradimi në  karrierë , bëhet nga punëdhënësi.

* Korniza Strategjike për zhvillimin e mësimdhënësve 
* MASHT

## Kontakte 
Wikipedians of Albanian Language User Group - info@wikimediashqip.org

__NOEDITSECTION__
__NOTOC__