Rumania e Madhe

thumbnail|djathtas|Harta administrative e Rumanisë më 1930
Termi **Rumania e Madhe** (rumanisht: *România Mare*) zakonisht i referohet kufijve të Mbretërisë së Rumanisë në periudhën ndërluftëtare, të arritur pas Bashkimit të Madh. Ai gjithashtu i referohet një ideje pan-nacionaliste.

Si koncept, qëllimi i tij kryesor është krijimi i një shteti-komb i cili do të përfshijë të gjithë rumanisht-folësit.

## Ideologjia 
Tema e identitetit kombëtar ka qenë gjithmonë një shqetësim kyç për kulturën dhe politikën rumune. Ideologjia kombëtare rumune në dekadat e para të shekullit të njëzetë ishte një shembull tipik i nacionalizmit etnocentrik. Pretendimet territoriale rumune bazoheshin në "modalitete racore primordiale", qëllimi thelbësor i tyre ishte bashkimi i rumunëve të përcaktuar biologjikisht. Ndërtimi i kombit i bazuar në modelin francez të një shteti-komb unitar u bë një prioritet i të gjitha kohërave, veçanërisht në periudhën ndërmjet luftës dhe atë komuniste.

Revolucioni rumun në vitin 1848 tashmë kishte farat e ëndrrës kombëtare për një Rumani të bashkuar, Koncepti ia detyron jetën e tij Dimitrie Brătianu, i cili prezantoi termin "Rumania e Madhe" në vitin 1852. e cila u bë e njohur si Rumani që nga Kushtetuta e vitit 1866 dhe u shndërrua në një Mbretëri më 1881, pasi fitoi pavarësinë nga Perandoria Osmane. Megjithatë, para kompromisit austro-hungarez, elita e rumunëve transilvanianë nuk e mbështeti konceptin e "Rumanisë së Madhe", përkundrazi ata donin vetëm barazi me kombet e tjera në Transilvani. Koncepti u bë realitet politik kur, më 1881, Partia Kombëtare Rumune e Transilvanisë mblodhi rumunët në një platformë të përbashkët politike për të luftuar së bashku për autonominë e Transilvanisë. Lufta e Parë Botërore luajti një rol vendimtar në zhvillimin e ndërgjegjes kombëtare rumune.

### Lufta e Parë Botërore 
Traktati i Bukureshtit (1916) u nënshkrua midis Rumanisë dhe Fuqive të Antantës më 4 (Stil i Vjetër)/17 (Stili i Ri) Gusht 1916 në Bukuresht. Traktati përcaktoi kushtet në të cilat Rumania pranoi t'i bashkohej luftës në anën e Antantës, veçanërisht premtimet territoriale në Austro-Hungari. Nënshkruesit u detyruan të mbanin të fshehtë përmbajtjen e traktatit derisa të përfundohej një paqe e përgjithshme.

Lucian Boia e përmblodhi shtrirjen territoriale të ëndrrës nacionaliste si më poshtë:

*Shprehja "De la Nistru pana la Tisa" (Nga Dniester në Tisza) është e njohur për rumunët, ajo përcakton kufijtë e një Rumanie ideale, megjithëse duhet të theksojmë se popullsia rumune shtrihet në lindje përtej Dniestër, ndërsa të dy brigjet e Tizës janë plotësisht hungareze për pjesën më të madhe të gjatësisë së lumit. Në jug, Danubi plotëson gjeografinë simbolike të Rumanisë: një hapësirë e mbyllur midis 3 lumenjve, me një sipërfaqe prej 300.000 km katror, e krahasueshme me atë të Italisë ose të Ishujve Britanikë. Më pas, lumenjtë perceptohen si kufij natyrorë, që i ndajnë rumunët nga të tjerët*.

### Rumania ndërmjet luftërave 
parapamje|250px|djathtas|Rajonet e Mbretërisë së Rumanisë (1918–1940)
Koncepti i "Rumanisë së Madhe" u materializua si një realitet gjeopolitik pas Luftës së Parë Botërore. Kushtetuta e saj, e shpallur në vitin 1923, "injoroi në masë të madhe realitetet e reja etnike dhe kulturore".

Ideologjia rumune ndryshoi për shkak të ndryshimeve demografike, kulturore dhe sociale, megjithatë dëshira nacionaliste për një shtet homogjen rumun bie ndesh me të vërtetën multietnike, multikulturore të Rumanisë së Madhe. Në përputhje me këtë pikëpamje, Livezeanu thekson se Bashkimi i Madh krijoi një Rumani të "fragmentuar thellësisht" ndërluftërash, ku përcaktimi i identitetit kombëtar hasi në vështirësi të mëdha kryesisht për shkak të efekteve të ndarjes politike njëqindvjeçare. Për shkak të paaftësisë së qeverisë për të zgjidhur problemet e integrimit të rumunëve transilvanianë dhe efektet e depresionit ekonomik mbarëbotëror dhe kombëtar, "popullsia gradualisht humbi besimin e saj në konceptimin demokratik të Rumanisë së Madhe".

Depresioni i madh në Rumani, i cili filloi në vitin 1929, e destabilizoi vendin. Fillimi i viteve 1930 u shënua nga trazira sociale, papunësi e lartë dhe greva. Në disa raste, qeveria rumune shtypi me dhunë grevat dhe trazirat, veçanërisht grevën e minatorëve të vitit 1929 në Valea Jiului dhe grevën në punishtet hekurudhore Grivița. Në mesin e viteve 1930, ekonomia rumune u rimëkëmb dhe industria u rrit ndjeshëm, megjithëse rreth 80% e rumunëve ishin ende të punësuar në bujqësi. Ndikimi ekonomik dhe politik francez ishte mbizotërues në fillim të viteve 1920, por më pas Gjermania u bë më dominuese, veçanërisht në vitet 1930.

### Humbjet e Luftës së Dytë Botërore 
Në vitin 1940, shteti rumun pranoi t'i dorëzonte Besarabinë Bashkimit Sovjetik, siç parashikohej nga Pakti Molotov-Ribbentrop midis Bashkimit Sovjetik dhe Gjermanisë. Ajo humbi gjithashtu Bukovinën Veriore dhe rajonin Hertsa, të cilat nuk përmendeshin në pakt, ndaj Bashkimit Sovjetik. Ajo humbi Transilvaninë Veriore ndaj Hungarisë, përmes Çmimit të Dytë të Vjenës, dhe Dobrujën Jugore nga Bullgaria me Traktatin e Krajovës. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Rumania, e cila ishte aleate me Fuqitë e Boshtit, jo vetëm ri-aneksoi Besarabinë dhe Bukovinën Veriore, por gjithashtu mori nën kontroll administrativ tokat në lindje të Dniestër (pjesë të republikës sovjetike të Moldavisë së sapoformuar dhe të oblasteve Odesa dhe Vinnytsia të republikës sovjetike të Ukrainës), duke krijuar Guvernoratin Transnistria.

Pavarësisht shumicës së qartë ukrainase në përbërjen etnike të guvernatorit, e demonstruar nga një regjistrim i popullsisë i kryer në dhjetor 1941, qeveria rumune shpresonte ta aneksonte atë përfundimisht si një "kompensim" për Transilvaninë Veriore të humbur ndaj Hungarisë.

Këto territore u humbën përsëri kur u kthye vala e luftës. Pas luftës, Rumania rifitoi territoret transilvaniane të humbura nga Hungaria, por jo territoret e humbura nga Bullgaria apo Bashkimi Sovjetik. Në vitin 1948, një traktat midis Bashkimit Sovjetik dhe Rumanisë komuniste të pushtuar nga Sovjetik parashikonte gjithashtu transferimin e katër ishujve të pabanuar në Bashkimin Sovjetik, tre në Deltën e Danubit dhe ishullin e gjarpërinjve në Detin e Zi.

## Shiko gjithashtu 
* Rumanizimi
* Bashkimi i Moldavisë dhe Rumanisë

## Referime 
## Lexim më tutje 
*Bucur, Maria. *Eugenics and Modernization in Interwar Romania*, Pittsburg: University of Pittsburgh Press, 2010
* Hoisington Jr,  William A. "The Struggle for Economic Influence in Southeastern Europe: The French Failure in Romania, 1940." *Journal of Modern History* 43.3 (1971): 468–482. online
* Luetkens, Gerhart. "Roumania To-Day," *International Affairs*  (Sep. – Oct., 1938), 17#5 pp.&nbsp;682–695 in JSTOR
* 
* Suveica, Svetlana, Bessarabia in the First Interwar Decade (1918–1928): Modernization by Means of Reforms, Chișinau: Pontos, 2010, 360 p. (Romanian).
* Thomas, Martin. "To arm an ally: French arms sales to Romania, 1926–1940." *Journal of Strategic Studies* 19.2 (1996): 231–259.