Samurai

[parapamje|350px|Fotografia e luftëtarëve samurai nga [Provinca Satsuma|provinca Satsuma gjatë Luftës së Boshinit]]
**Samurai** (Japonisht: ) ishin fisnikëria e trashëguar ushtarake dhe kastë oficerësh të Japonisë mesjetare dhe të hershme moderne nga shekulli XII deri në shfuqizimin e tyre në vitet 1870. Ata ishin mbajtës të paguar mirë të *daimjove* (pronarë të mëdhenj feudalë). Ata kishin prestigj të lartë dhe privilegje të veçanta, siç ishin veshja e dy shpatave. Ata kultivuan kode bushido të virtyteve luftarake, indiferencë ndaj dhimbjes dhe besnikëri të palodhur, duke u përfshirë në shumë beteja lokale. Gjatë epokës paqësore të Edo (1603-1868) ata u bënë kujdestarët dhe menaxhuesit e bashkive të pasurive të daimjove, duke fituar përvojë menaxheriale dhe arsimim. Në vitet 1870 ata ishin 5% të popullsisë. Revolucioni Meixhi i dha fund roleve të tyre feudale dhe ata kaluan në role profesionale dhe sipërmarrëse. Kujtesa dhe armatimi i tyre mbesin të spikatura në kulturën popullore japoneze.

## Terminologjia
Në japonisht, ata zakonisht quhen **bushi** (), që do të thotë 'luftëtar', ose **buke** (). Sipas përkthyesit William Scott Wilson: "Në gjuhën kineze, simboli origjinal ishte fillimisht një folje që do të thoshte "të presësh", "shoqëro personat" në radhët e sipërme të shoqërisë, dhe kjo është gjithashtu e vërtetë për termin origjinal në japonisht, *saburau*. Në të dy vendet termat u emërtuan për të nënkuptuar 'ata që shërbejnë me pjesëmarrje të ngushtë të fisnikërisë, termi japonez *saburai* ishte forma nominale e foljes". Sipas Wilson, një referencë e hershme ndaj fjalës *samurai* shfaqet në *Kokin Uakashu* (905–914), antologjia e parë perandorake e poezive, e përfunduar në pjesën e parë të shekullit të 10-të. 

Nga fundi i shekullit të XII-të, *samurait* u bë pothuajse plotësisht sinonim i *bushi*, dhe fjala u shoqërua ngushtë me eponet e mesme dhe të sipërme të klasës së luftëtarëve. Samurai zakonisht shoqërohej me një klan dhe zotërinë e tyre, dhe ishin të trajnuar si oficerë në taktikat ushtarake dhe strategjinë madhështore. Ndërsa *samurai* numëronte më pak se 10% të popullsisë së atëhershme të Japonisë, mësimet e tyre ende mund të gjenden edhe sot në jetën e përditshme dhe në artet moderne marciale japoneze.

## Filozofia
### Ndikimet fetare
Filozofitë e Budizmit dhe Zenit, dhe në një masë më të vogël Konfucianizmit dhe Shinto, ndikuan në kulturën samurai. Meditimi Zen u bë një mësim i rëndësishëm, sepse ofronte një proces për të qetësuar mendjen e dikujt. Koncepti budist i rimishërimit dhe rilindjes bëri që samurai të braktiste torturat dhe vrasjet e panevojshme, ndërsa disa samurai madje hoqën dorë nga dhuna krejt dhe u bënë murgj budistë pasi erdhën të besojnë se vrasjet e tyre ishin të pafrytshme. Disa u vranë, ndërsa u pajtuan me këto përfundime në fushën e betejës. Roli më përcaktues që luajti konfucianizmi në filozofinë samurai ishte të theksohej rëndësia e marrëdhënies zotërues - besnikërisë që kërkohej nga një samurai për të treguar zotërisë së tij.

Literatura me temë bushido si *Hagakure* ("E fshehur në gjethe") nga Jamamoto Tsunetomo dhe *Gorin no Sho* ("Libri i pesë unazave") nga Mijamoto Musashi, të dyja të shkruara në Periudhën Edo (1603-1868), zhvillojnë filozofinë *bushido* dhe *zen*.

Filozofitë e Budizmit Zen, dhe në një masë më të vogël Konfucianizmit dhe Shintos, i atribuohen zhvillimit të kulturës samurai. Sipas Robert Sharf, "Nocioni që Zen është i lidhur disi me kulturën japoneze në përgjithësi, dhe *bushido* në veçanti, është i njohur për studentët perëndimorë të Zenit përmes shkrimeve të D. T. Suzuki, pa dyshim figura e vetme më e rëndësishme në përhapjen e Zenit në perëndim."

## Kultura
Si aristokratë me shekuj, samurai zhvilloi kulturat e tyre që ndikuan në kulturën japoneze në tërësi. Kultura e shoqëruar me samurai si ceremonia e çajit, pikturimi njëngjyrëshe me bojë, kopshtet shkëmbore dhe poezia u përvetësua nga mbrojtësit e luftëtarëve përgjatë viteve 1200-1600. Këto praktika u përshtatën nga artet kineze. Murgjit zen i futi ata në Japoni dhe ata u lejuan të lulëzuan për shkak të interesit të elitave të fuqishëm luftëtare. Muso Soseki (1275–1351) ishte një murg zen i cili ishte këshilltar edhe i Perandorit Go-Daigo dhe gjeneral Ashikaga Takauxhi (1304–58). Muso, si dhe murgj të tjerë, shërbyen si një diplomat politik dhe kulturor midis Japonisë dhe Kinës. Muso ishte veçanërisht i njohur për hartimin e kopshtit të tij. Një tjetër mbrojtës i arteve Ashikaga ishte Joshimasa. Këshilltari i tij kulturor, murgu Zen Zeami, i prezantoi atij ceremoninë e çajit. Më parë, çaji përdorej kryesisht për murgjit budistë për të qëndruar zgjuar gjatë meditimit.

### Edukimi
[parapamje|upright|[Ogata Koan, një samurai, mjek dhe studiues *rangaku* në periudhën e vonëshme Edo, vuri në dukje për krijimin e një akademie e cila më vonë u zhvillua në Universitetin e Osakës.]]
Në përgjithësi, samurai, aristokratët dhe priftërinjtë kishin një shkallë shumë të lartë shkrim-leximi në kanji. Studimet e fundit kanë treguar që leximi në kanxhi mes grupeve të tjera në shoqëri ishte disi më i lartë nga sa kuptohej më parë. Për shembull, dokumentet gjyqësore, të dhënat e lindjeve dhe të vdekjeve dhe të dhënat e martesës nga Periudha Kamakura, të paraqitura nga fermerët, ishin përgatitur në Kanxhi. Si shkalla e shkrim-leximit, ashtu edhe shkathtësia e kanxhi, në matematikë u përmirësuan drejt fundit të periudhës Kamakura.

Disa samurai kishin *buke bunko*, ose "bibliotekë luftëtarësh", një bibliotekë personale që mbante tekste mbi strategjinë, shkencën e luftës dhe dokumente të tjera që do të dëshmoheshin të dobishme gjatë epokës ndërluftuese të Japonisë feudale. Një bibliotekë e tillë mbajti 20,000 vëllime. Klasa e sipërme kishte *Kuge bunko*, ose "biblioteka të familjes", që mbanin klasikë, tekste të shenjta budiste dhe histori familjare, si dhe regjistrime gjenealogjike.

Shkrimtaria ishte përgjithësisht e lartë midis luftëtarëve dhe klasave të zakonshme gjithashtu. Asakura Norikage (1474–1555) vuri në dukje besnikërinë e madhe që i ishte dhënë babait të tij, për shkak të letrave të tij të sjellshme, jo vetëm për samuraiët e tjerë, por edhe për fermerët dhe qytetarët.

Në një letër të datës 29 janar 1552, Shën Francis Xavier vëzhgoi lehtësinë e të cilit japonezët i kuptuan lutjet për shkak të nivelit të lartë të shkrim-leximit në Japoni në atë kohë.

### Emrat
Një samurai quhej zakonisht duke kombinuar një kanji nga babai ose gjyshi i tij dhe një kanji i ri. Samurai normalisht përdori vetëm një pjesë të vogël të emrit të tyre të përgjithshëm.

Për shembull, emri i plotë i Oda Nobunaga do të ishte "Oda Kazusanosuke Saburo Nobunaga" (), në të cilën "Oda" është një klan ose emër familjar, "Kazusanosuke" është një titull i zv. guvernatorit të provincës Kazusa, "Saburo" është një pseudonim zyrtar (*jobina*), dhe "Nobunaga" është një emër i rritur (*nanori*) i dhënë në genpuku, ceremonia e ardhjes së moshës. Një burri iu drejtua nga emri i familjes dhe titulli i tij, ose nga *jobina* e tij nëse ai nuk kishte një titull. Sidoqoftë, *nanori* ishte një emër privat që mund të përdoret vetëm nga shumë pak, përfshirë Perandorin.

Samurai mund të zgjidhte *nanori* e tyre dhe shpesh i ndryshonte emrat e tyre për të pasqyruar besnikërinë e tyre.

Samurait iu dha privilegji të mbanin 2 shpata dhe të përdorin "mbiemrat samurai" për të identifikuar veten e tyre nga njerëzit e thjeshtë.

### Martesa
[thumb|[Toyotomi Hideyoshi me gratë dhe konkubinat e tij.]]
Samurai kishte rregulla martesore, të cilat ishin rregulluar me një ndërmjetësues i niveleve të njëjta ose më të larta. Ndërsa për ata samurajë në radhët e sipërme kjo ishte një domosdoshmëri (pasi shumica kishin pak mundësi për të takuar gra), kjo ishte një formalitet për samurai të rangut më të ulët. Shumica e samurajve u martuan me gra nga një familje samurai, por për samurai të rangut më të ulët, martesat me të zakonshëm u lejuan. Në këto martesa gruaja sillte një pajë që përdorej për të ngritur familjen e re të çiftit.

Një samurai mund të merrte konkubinat, por prejardhjet e tyre u kontrolluan nga samurai të rangut më të lartë. Në shumë raste, marrja e një konkubine ishte e ngjashme me një martesë. Rrëmbimi i një konkubine, megjithëse e zakonshme në trillim, do të kishte qenë e turpshme, nëse jo edhe kriminale. Nëse konkubina ishte më e zakonshme, një i dërguar u dërgua me para fejese ose një shënim për përjashtimin e taksës për të kërkuar pranimin e prindërve të saj. Edhe pse gruaja nuk do të ishte grua e ligjshme, një situatë që konsiderohej normalisht një çoroditje, shumë tregtarë të pasur besonin se të qenit konkubinë e një samurai ishte më e mirë se të jesh gruaja legale e një zakonshëm. Kur vajza e një tregtari martohej me një samurai, paratë e familjes së saj fshinë borxhet e samurait dhe statusi shoqëror i samurait përmirësoi gjendjen e familjes tregtare. Nëse konkubina e zakonshme e një samurai lindi një djalë, djali mund të trashëgonte statusin shoqëror të babait të tij.

Një samurai mund të ndahej nga gruaja e tij për një larmi arsyesh me miratimin nga një epror, por divorci ishte, ndonëse jo plotësisht ekzistues, një ngjarje e rrallë. Dështimi i një gruaje për të prodhuar një djalë ishte shkak për divorc, por adoptimi i një trashëgimtari mashkull u konsiderua një alternative e pranueshme e divorcit. Një samurai mund të divorcohej për shkaqe personale, edhe nëse ai thjesht nuk e donte gruan e tij, por kjo në përgjithësi u shmang pasi do të vinte në siklet personin që kishte rregulluar martesën. Një grua gjithashtu mund të organizonte një divorc, megjithëse në përgjithësi do të merrte formën e samurajve që e ndanin atë. Pas një divorci, samurai duhej të kthejë paratë e tradhtisë, të cilat shpesh parandalonin divorcet.

## Gratë
Mirëmbajtja e familjes ishte detyra kryesore e grave të klasës samurai. Kjo ishte veçanërisht e rëndësishme gjatë Japonisë së hershme feudale, kur burrat luftëtarë shpesh udhëtonin jashtë vendit ose merreshin me beteja klanesh. Gruaja, ose *okugatasama* (që do të thotë: ai që mbetet në shtëpi), u la të drejtonte të gjitha punët shtëpiake, të kujdesej për fëmijët dhe mbase madje të mbronte me forcë shtëpinë. Për këtë arsye, shumë gra të klasës samurai u trajnuan të përdorin një armë shkopi të quajtur naginata ose një thikë të veçantë të quajtur kaiken në një art të quajtur tantoxhutsu (aftësia e thikës), të cilën ata mund ta përdorin për të mbrojtur familjen e tyre, shtëpinë dhe nderin nëse lind nevoja. Kishte gra që merreshin aktivisht në beteja së bashku me samurajët meshkuj në Japoni, megjithëse shumica e këtyre luftëtarëve femra (Ona-bugeisha) nuk ishin zyrtarisht samurai.

Tiparet e vlerësuara te gratë e klasës samurai ishin përulësia, bindja, vetëkontrolli, forca dhe besnikëria. Në mënyrë ideale, një grua samurai do të jetë e aftë në administrimin e pronave, mbajtjen e shënimeve, trajtimin e çështjeve financiare, edukimin e fëmijëve (ndoshta edhe shërbëtorët), si dhe kujdesin për prindërit e moshuar ose vjehrat që mund të jetojnë nën çatinë e saj. Ligji konfucian, i cili ndihmoi në përcaktimin e marrëdhënieve personale dhe kodin e etikës të klasës së luftëtarit kërkonte që një grua të tregojë nënshtrim ndaj burrit të saj, devotshmëri filiale ndaj prindërve të saj dhe kujdes për fëmijët.

Megjithëse gratë e familjeve më të pasura me samurai gëzonin aftësi për pozicionin e tyre të ngritur në shoqëri, të tilla si të shmangnin punën fizike në të cilën shpesh merreshin ato të klasave të ulëta, ato ende konsideroheshin si larg burrave. Gratë ishin të ndaluara të merreshin me ndonjë çështje politike dhe zakonisht nuk ishin kryefamiljare të tyre.

Kjo nuk do të thotë që gratë në klasën e samurait ishin gjithmonë të pafuqishme. Gratë e fuqishme, me mençuri dhe me mençuri, kishin pushtet në raste të ndryshme. Pasi Ashikaga Joshimasa, shoguni i 8-të i shogunatit Muromaçi, humbi interesin për politikë, gruaja e tij Hino Tomiko sundoi kryesisht në vendin e tij. Nene, gruaja e Toyotomi Hideyoshi, dihej se rrëzonte vendimet e burrit të saj herë pas here dhe Jodo-dono, konkubina e tij, u bë mjeshtri *de fakto* i kështjellës Osaka dhe klanit Tojotomi pas vdekjes së Hidejoshit. Taçibana Ginçijo u zgjodh për të udhëhequr klanin Taçibana pas vdekjes së babait të saj. Çijo, gruaja e Jamauçi Kazutojos, është konsideruar prej kohësh gruaja ideale e samurait. Sipas legjendës, ajo e bëri kimonon e saj nga një copë pëlhure të vjetër dhe i shpëtoi penave, për t’i blerë burrit të saj një kal të mrekullueshëm, mbi të cilin hipi në shumë fitore. Fakti që Çijo (megjithëse ajo njihet më mirë si "Gruaja e Jamauçi Kazutojos") është mbajtur në një nderim kaq të lartë për sensin e saj ekonomik, po ndriçon në dritën e faktit se ajo kurrë nuk prodhoi trashëgimtar dhe klani Jamauçi u pasua nga vellai i vogel i Kazutojos. Burimi i fuqisë për gratë mund të ketë qenë që samurai u ka lënë financat grave të tyre.

Ndërsa periudha Tokugava përparoi, më shumë vlerë u vendosën në arsim, dhe edukimi i grave që filluan në moshë të re u bë i rëndësishëm për familjet dhe shoqërinë në tërësi. Kriteret e martesës filluan të peshojnë inteligjencën dhe edukimin si atribute të dëshirueshme në gruan, menjëherë me tërheqjen fizike. Megjithëse shumë nga tekstet e shkruara për gratë gjatë periudhës Tokugava kishin të bënin vetëm me atë se si një grua mund të bëhet një grua e suksesshme dhe menaxher shtëpiak, ka pasur nga ato që ndërmorën sfidën e të mësuarit për të lexuar, dhe gjithashtu trajtuan klasikët filozofikë dhe letrarë. Pothuajse të gjitha gratë e klasës samurai ishin të shkolluara deri në fund të periudhës Tokugava.

## Samurai të huaj
[thumb|Gjokusen-en, [Kopshti japonez|kopsht japonez e bërë nga një samurai korean Uakita Naokata dhe pasardhësit e tij.]]

Pas Bunroku dhe Keiço no eki, shumë njerëz të lindur në dinastinë Xhoseon u sollën në Japoni si të burgosur ose bashkëpunëtorë. Disa prej tyre shërbyen *daimjot* si mbajtës. Një nga figurat më të spikatura në mesin e tyre ishte Kim Jeoçeol, të cilës iu dha emri japonez Uakita Naokata dhe u promovua në komisioner të qytetit Kanazawa.

Detari dhe aventurieri anglez William Adams (1564–1620) ishte, së bashku me Jooten, ndër të parët perëndimorë që morën dinjitetin e samurait. Shoguni Tokugawa Ieyasu i paraqiti dy shpata që përfaqësonin autoritetin e një samurai, dhe dekretoi që marinari William Adams ishte i vdekur dhe që Anxhin Miura (), një samurai, lindi. Adams gjithashtu mori titullin e *hatamoto*, një pozitë me prestigj të lartë si mbajtës i drejtpërdrejtë në gjykatën e shogunit.

Jan Joosten van Lodensteijn, një koleg holandez i Adams në udhëtimin e tyre të fatit për në Japoni në anijen *De Liefde*, iu dha gjithashtu privilegje të ngjashme nga Tokugawa Ieyasu. Joosten gjithashtu u bë një samurai *hatamoto* dhe iu dha një vendbanim brenda kështjellës së Iejasusë në Edo. Sot, kjo zonë në dalje në lindje të Stacionit të Tokjos njihet si Jaesu (). Jaesu është një korruptim i emrit japonez të holandezit, Jajousu (). Gjithashtu e përbashkët me Adams, Joostens iu dha një anije me vela të kuqe (, *shuinsen*) duke e lejuar atë të tregtonte midis Japonisë dhe Indo-Kinës. Në një udhëtim të kthimit nga Batavia, Joosten u mbyt pasi anija e tij u ngec.

Jasuke () ishte mbajtës i Oda Nobunaga me origjinë nga Mozambiku Portugez, Afrikë. Weapon bearer of Nobunaga. Bartësi i armëve të Nobunagas. Ai shërbeu në incidentin Hono-xhi. Sipas samurait afrikan të Thomas Lockley në "klanin vasal të Odas, Maeda [arkivë]" përmendeshin që ai merrte "një rrogë, një vendbanim privat ... dhe iu dha një shpatë e shkurtër me një qepje dekorative".

## Artet marciale
Çdo fëmijë që u rrit në një familje samurai pritej të ishte luftëtar kur ai të rritet, aq shumë nga fëmijëria e tij kaloi duke praktikuar arte të ndryshme luftarake. Një samurai i plotë duhet të jetë i aftë të paktën në përdorimin e shpatës (kenxhutsu), harkut dhe shigjetës (kjuxhutsu), shtizës (soxhutsu ose jarixhutsu), artin e naginatas (naginataxhutsu) dhe më pas armëve të zjarrit. Në mënyrë të ngjashme, ata u udhëzuan në përdorimin e këtyre armëve ndërsa hipnin një kalë. Ata gjithashtu pritej të dinin të notonin dhe të zhyteshin.

Gjatë epokës së Japonisë feudale, lulëzuan lloje të ndryshme të arteve marciale, të njohura në japonisht nën emrin e buxhutsu (). Termi *xhutsu* mund të përkthehet si "metodë", "art" ose "teknikë" dhe emri që secili ka është tregues i mënyrës ose armës me të cilën janë ekzekutuar.

## Samurai të famshëm
 e vendosur jashtë Pallatit Perandorak të Tokjos.]]

Këto janë disa samurai të famshme me arritje të jashtëzakonshme në histori.

* Akeçi Mitsuhide
* Amakusa Shiro
* Date Masamune
* Hasekura Tsunenaga
* Hatori Hanzo
* Hoxho Uxhimasa
* Honda Tadakatsu
* Kusunoki Masashige
* Minamoto no Yoshitsune
* Minamoto no Joshiie
* Miyamoto Musashi
* Nakano Takeko
* Oda Nobunaga
* Saigō Takamori
* Saito Haxhime
* Sakamoto Rjoma
* Sanada Jukimura
* Sasaki Koxhiro
* Shimazu Takahisa
* Shimazu Joshihiro
* Takajama Ukon
* Takeda Shingen
* Tokugawa Ieyasu
* Tomoe Gozen
* Toyotomi Hideyoshi
* Uesugi Kenshin
* Yagju Xhubei Mitsujoshi
* Yagju Munenori
* Jamamoto Tsunetomo
* Jamaoka Tesshu

## Bibliografia
* Absolon, Trevor. *Samurai Armour: Volume I: The Japanese Cuirass* (Bloomsbury Publishing, 2017).
* Anderson, Patricia E. "Roles of Samurai Women: Social Norms and Inner Conflicts During Japan's Tokugawa Period, 1603–1868". *New Views on Gender* 15 (2015): 30-37. online
* Ansart, Olivier. "Lust, Commerce and Corruption: An Account of What I Have Seen and Heard by an Edo Samurai". *Asian Studies Review* 39.3 (2015): 529–530.
* Benesch, Oleg. *Inventing the Way of the Samurai: Nationalism, Internationalism, and Bushido in Modern Japan* (Oxford UP, 2014). , 
* Benesch, Oleg. "Comparing Warrior Traditions: How the Janissaries and Samurai Maintained Their Status and Privileges During Centuries of Peace." *Comparative Civilizations Review* 55.55 (2006): 6:37-55 Online.
* Clements, Jonathan. *A Brief History of the Samurai* (Running Press, 2010) 
*
* Cummins, Antony, and Mieko Koizumi. *The Lost Samurai School* (North Atlantic Books, 2016) 17th century Samurai textbook on combat; heavily illustrated.
* Hubbard, Ben. ''The Samurai Warrior: The Golden Age of Japan's Elite Warriors 1560–1615* (Amber Books, 2015).
* Jaundrill, D. Colin. *Samurai to Soldier: Remaking Military Service in Nineteenth-Century Japan* (Cornell UP, 2016).
* Kinmonth, Earl H. *Self-Made Man in Meiji Japanese Thought: From Samurai to Salary Man* (1981) 385pp.
* Ogata, Ken. "End of the Samurai: A Study of Deinstitutionalization Processes". *Academy of Management Proceedings* Vol. 2015. No. 1. 
* 
* Thorne, Roland. *Samurai films* (Oldcastle Books, 2010).
* Turnbull, Stephen. *The Samurai: A Military History* (1996).
* Kure, Mitsuo. *Samurai: an illustrated history* (2014).
*

### Historiografia
* Howland, Douglas R. "Samurai status, class, and bureaucracy: A historiographical essay." *Journal of Asian Studies'' 60.2 (2001): 353-380. DOI: 10.2307/2659697 online

## Referime