Mary L. Matthews

**Mary Louisa Matthews** (28 gusht 1864 - 31 dhjetor 1950)  ishte një edukatore dhe misionare amerikane. Ajo dha mësim dhe ishte përgjegjëse e një shkolle protestante vajzash në Manastir (tani i njohur si Bitola), një qytet në rajonin maqedonas të Turqisë Osmane, nga viti 1888 deri në vitin 1920. Ajo ishte atje gjatë viteve të fundit të Perandorisë Osmane, Revolucionit të Turqve të Rinj, Luftërave Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore . Ajo la të dhëna të hollësishme të vëzhgimeve të saj mbi çështjet e trazuara të rajonit gjatë tridhjetë e dy viteve që kaloi atje. Në vitin 1937, trimëria e saj gjatë Luftës së Parë Botërore u njoh kur ajo ishte ndër të parat gra që morën Medaljen e Nderit të Alumnave nga Kolegji Mount Holyoke .  Ajo gjithashtu mori një vlerësim nga Departamenti i Shtetit për shërbim të jashtëzakonshëm ndaj interesave të Shteteve të Bashkuara gjatë Luftës së Parë Botërore.  

## Biografia 
Matthews lindi në Cleveland, Ohio më 28 gusht 1864. Ajo hyri në Seminarin Femëror Mount Holyoke në shtator 1880. Ndërsa ishte atje, ajo iu bashkua grave të tjera të reja të interesuara për punën misionare si anëtare e Shoqatës Misionare të Mount Holyoke.  Pasi u largua nga shkolla në qershor 1883 para se të diplomohej për shkak të shëndetit të dobët, ajo dha mësim në Universitetin Fisk ndërsa priste një emërim si misionare nga Bordi Amerikan i Komisionerëve për Misionet e Huaja (ABCFM). Emërimi i saj u miratua dhe në vitin 1888 ajo mbërriti në Monastir për të filluar detyrat si mësuese në Shkollën Amerikane për Vajza.  Ajo qëndroi atje deri në vitin 1920 dhe mori vetëm tre pushime të shkurtra në Shtetet e Bashkuara, në vitet 1893–96, 1904–05 dhe 1913–15. Në vitin 1909, ish-drejtoresha e shkollës u sëmur dhe Matthews mori përsipër detyrat e saj. 

Shkolla Amerikane për Vajza theksonte si studimet akademike ashtu edhe ato fetare. Matthews i ishte përkushtuar idesë së edukimit të vajzave, pavarësisht prejardhjes së tyre fetare apo etnike. Për shkak të trazirave pothuajse të vazhdueshme politike dhe të kohës së luftës në zonë, ajo shpesh merrej me punë ndihme, si dhe me mbikëqyrjen e interesave të shkollës.  Ajo mbante një ditar të përditshëm gjatë gjithë viteve që kaloi në Monastir dhe ky ditar, së bashku me letrat e saj, është një dokument i vlefshëm i ngjarjeve në Ballkan në atë kohë.  Gjatë Luftës së Parë Botërore, ajo ishte e vetmja amerikane që mbeti në Monastir.   Në atë kohë, ajo mbikëqyri Jetimoren Memoriale Essery dhe gjithashtu mbrojti gati dyzet refugjatë lufte, disa ish-nxënës ose mësues dhe disa familje të tëra, në bodrumin e shkollës. Gjatë kësaj periudhe, Monastiri dhe shkolla ishin nën bombardime të rregullta nga artileria dhe predhat me gaz helmues. 

Në ditarët e saj, Mary Matthews thotë se periudha 1917-1919, gjatë dhe menjëherë pas Luftës së Parë Botërore, u bë një pikë kulmore e karrierës së saj, pasi ajo arriti të transferonte mbi 100,000.00 dollarë nga burrat që punonin në Shtetet e Bashkuara te familjet e tyre të varfra . Paratë u dërguan me telegram në Konsullatën Amerikane në Selanik dhe prej andej tetë orë lart në male në Manastir me mirësjellje të valixhes ushtarake franceze. Matthews kishte përgjegjësinë të gjente gratë për të cilat ishin destinuar paratë dhe t'ua transferonte atyre. 

James L. Barton, kreu i ABCFM-së, shkroi: "Zonjusha Matthews është një nga heroinat e luftës dhe meriton Kryqin e Viktorias ose diçka më të mirë." 

Matthews u largua nga Manastiri për t'u kthyer në Shtetet e Bashkuara në vitin 1920,  dhe kaloi kohë duke u rikuperuar dhe më pas duke dhënë mësim përsëri në Universitetin Fisk . Ajo u kthye për të punuar si mësuese në Shkollën Amerikane të Fermave në Selanik të Greqisë, dhe më vonë u emërua nga ABCFM si Sekretare e Jashtme për Lindjen e Afërt, një pozicion që kryesisht përfshinte mbledhjen e fondeve. Ajo vdiq në Lancaster, Wisconsin në vitin 1950 në shtëpinë e motrës së saj dhe u varros në Oberlin, Ohio, shtëpia e saj e hershme. 

Ditarët, letrat, fotografitë dhe objektet e Matthews, të cilat dokumentojnë vëzhgime të dorës së parë të jetës së përditshme në Ballkan gjatë kësaj periudhe, u kaluan nëpër tre breza të familjes së saj dhe u janë dhuruar Arkivave dhe Koleksioneve Speciale të Kolegjit Mount Holyoke. 

## Shih edhe 
* Instituti Shqiptar Amerikan i Kavajës

## Referime