Periudha Vedike

**Periudha Vedike**, ose **epoka Vedike** (  ), është periudha në epokën e Bronzit të Vonë dhe epokën e hershme të hekurit të historisë së Indisë kur letërsia Vedike, duke përfshirë Vedat (  – 900 pes), u krijua në nënkontinentin indian verior, midis fundit të qytetërimit urban të Luginës së Indit dhe një urbanizimi të dytë, i cili filloi në Rrafshin Indo-Gangetik qendror  pes. Vedat janë tekste liturgjike që formuan bazën e ideologjisë brahmanike me ndikim, e cila u zhvillua në Mbretërinë Kuru, një bashkim fisnor i disa fiseve indo-ariane . Vedat përmbajnë detaje të jetës gjatë kësaj periudhe që janë interpretuar si historike  dhe përbëjnë burimet kryesore për të kuptuar periudhën. Këto dokumente, së bashku me të dhënat arkeologjike përkatëse, lejojnë që evolucioni i **kulturës indo-ariane dhe vedike** të gjurmohet dhe të nxirren përfundime. 

Vedat u kompozuan dhe u transmetuan gojarisht me saktësi nga folësit e një gjuhe të vjetër indo-ariane që kishin migruar në rajonet veriperëndimore të nënkontinentit Indian në fillim të kësaj periudhe. Shoqëria Vedike ishte patriarkale dhe patrilineale. Indo-arianët e hershëm ishin një shoqëri e Epokës së Bronzit të Vonë e përqendruar në Punxhab, e organizuar në fise dhe jo në mbretëri dhe kryesisht e mbështetur nga një mënyrë jetese baritore .

Rreth  – 1000 pes kultura *ariane* u përhap në drejtim të lindjes në rrafshinën pjellore perëndimore të Gangut. U përdorën vegla hekuri, të cilat lejuan pastrimin e pyjeve dhe përshtatjen e një mënyre jetese më të vendosur, bujqësore. Gjysma e dytë e periudhës Vedike u karakterizua nga shfaqja e qyteteve, mbretërive dhe një diferencim kompleks shoqëror i dallueshëm për Indinë,  dhe kodifikimi i ritualit të flijimit ortodoks nga Mbretëria Kuru .   Gjatë kësaj kohe, Rrafshina qendrore e Gangut dominohej nga një kulturë indo-ariane e lidhur, por jo-Vedike, e Magadës së Madhe. Fundi i periudhës Vedike dëshmoi ngritjen e qyteteve të vërteta dhe shteteve të mëdha (të quajtura mahajanapada ) si dhe lëvizjeve śramaṇa (përfshirë xhainizmin dhe budizmin ) të cilat sfiduan ortodoksinë Vedike. 

Periudha Vedike pa shfaqjen e një hierarkie të klasave shoqërore që do të mbetej me ndikim. Feja Vedike u zhvillua në ortodoksinë brahmanike dhe rreth fillimit të epokës së përbashkët, tradita Vedike formoi një nga përbërësit kryesorë të " sintezës hindu ". 

Kulturat arkeologjike të identifikuara me fazat e kulturës materiale indo-ariane përfshijnë kulturën e qeramikës me ngjyrë okër, kulturën e varreve Gandhara, kulturën e enëve të zeza dhe të kuqe dhe kulturën e enës gri të pikturuar . 

## Historia 
### Origjina 
Epoka e hershme Vedike datohet historikisht në gjysmën e dytë të mijëvjeçarit të dytë&nbsp;pes.  Historikisht, pas rënies së qytetërimit të Luginës së Indit, që ndodhi rreth vitit 1900&nbsp;pes,   grupe të popujve indo-arianë migruan në Indinë veriperëndimore dhe filluan të banojnë në luginën veriore të Indit .  Indo-arianët përfaqësonin një nëngrup që u nda nga fiset e tjera indo-iraniane në horizontin e Andronovos  përpara mesit të shekullit të 2-të.&nbsp;mijëvjeçarit&nbsp;pes.  Indo-iranianët e kanë origjinën në kulturën Sintashta, nga e cila lindi horizonti i mëpasshëm Andronovo.  Indo-arianët migruan përmes zonës ngjitur Baktria - Margiana ( Afganistani verior i sotëm) në Indinë veriperëndimore,  e ndjekur nga ngritja e kulturës iraniane Yaz në &nbsp;1500&nbsp;pes, dhe migrimet iraniane në Iran në &nbsp;800&nbsp;pes.
[majtas|parapamje| Kulturat arkeologjike të lidhura me migrimet indo-iraniane (pas EIEC). Kulturat Andronovo, BMAC dhe Yaz shpesh janë lidhur me migrimet [indo-iranianët|indo-iraniane . Kulturat GGC, Varrezat H, Copper Hoard dhe PGW janë kandidatë për kulturat që lidhen me lëvizjet indo-ariane .]]
Disa shkrimtarë dhe arkeologë indianë kanë kundërshtuar nocionin e një migrimi të indo-arianëve në Indi dhe kanë argumentuar për një origjinë indigjene të indo-arianëve .   Në këtë pikëpamje, "qytetërimi indian duhet të shihet si një traditë e pandërprerë që shkon prapa në periudhën më të hershme të traditës Sindhu-Sarasvati (ose Indus) (7000 ose 8000).&nbsp;BCE)."  Megjithëse popullor në Indi, dhe reflekton pikëpamjet indiane mbi historinë dhe fenë indiane,  ideja e një prejardhjeje thjesht indigjene të indo-arianëve është jashtë normës akademike. 

Njohuritë për arianët vijnë më së shumti nga *Rigveda - samhita* , *pra* shtresa më e vjetër e *Vedave*, e cila ishte e përbërë &nbsp;1400–1000&nbsp;pes.    Ata sollën me vete traditat dhe praktikat e tyre të veçanta fetare.  Besimet dhe praktikat Vedike të epokës paraklasike ishin të lidhura ngushtë me fenë e hipotezuar proto-indo-evropiane,  dhe fenë indo-iraniane.  Flijimet funerale nga kultura Sintashta tregojnë paralele të ngushta me ritet e varrimit të flijimeve të *Rigvedës*,  ndërsa, sipas Anthony, feja e vjetër indike ka të ngjarë të dalë midis emigrantëve indo-evropianë në zonën e kontaktit midis lumit Zeravshan midisUzbekistanit dhe Taxhikistanit.  Ishte "një përzierje sinkretike e elementeve të vjetra të Azisë Qendrore dhe atyre të reja Indo-Evropiane",  e cila huazoi "besime dhe praktika të veçanta fetare" nga kultura Baktria-Margiana,  duke përfshirë perëndinë Indra dhe pijen rituale Soma .  

### Periudha e hershme Vedike (rreth 1500 pes - rreth 1000 pes) 
parapamje| Urna e djegies së kulturës së varrit Gandhara (  ), e lidhur me kulturën materiale Vedike
*Rigveda* përmban rrëfime të konflikteve midis Arjave dhe Dasave dhe Dasjusët. Ai përshkruan Dasat dhe Dasjusët si njerëz që nuk kryejnë sakrifica ( *akratu* ) ose nuk u binden urdhërimeve të perëndive ( *avrata* ). Ligjërata e tyre përshkruhet si *mridhra* që mund të nënkuptojë në mënyra të ndryshme e butë, e pahijshme, armiqësore, përçmuese ose abuzive. Mbiemra të tjerë që përshkruajnë pamjen e tyre fizike u nënshtrohen shumë interpretimeve. Megjithatë, disa studiues modernë si Asko Parpola i lidhin Dasat dhe Dasjusët me fiset iraniane Dahae dhe Dahju dhe besojnë se Dasat dhe Dasjusët ishin emigrantë të hershëm indo-arianë që mbërritën në nënkontinent përpara Arianëve Vedikë.   Po kështu, Bronkhorst ka argumentuar se Rrafshina qendrore e Gangut dominohej nga një kulturë indo-ariane e lidhur, por jo-vedike,  një ndryshim i vërejtur edhe nga Samueli. 

### Periudha Vedike e mëvonshme (rreth 1000 - rreth 600 pes) 
majtas|parapamje| Qeramika e kulturës së pikturuar gri (rreth 1000–600 pes), e lidhur me kulturën materiale Vedike
Pas shekullit të 12-të pes, ndërsa *Rigveda* kishte marrë formën e saj përfundimtare, shoqëria Vedike, e cila është e lidhur me rajonin Kuru-Panchala,   kaloi nga jeta gjysmë nomade në bujqësinë statike në Indinë veriperëndimore.  Zotërimi i kuajve mbeti një parësi e rëndësishme e udhëheqësve vedikë dhe një mbetje e stilit nomad të jetesës,  duke rezultuar në rrugë tregtare përtej Kushit Hindu për të ruajtur këtë furnizim pasi kuajt e nevojshëm për kalorësi dhe sakrifica nuk mund të rriteshin në Indi.  Fushat e Gangut kishin mbetur jashtë kufijve të fiseve Vedike për shkak të mbulesës së dendur pyjore. Pas vitit 1000 p.e.s., përdorimi i sëpatave dhe parmendëve të hekurt u përhap dhe xhunglat mund të pastroheshin me lehtësi. Kjo u mundësoi Arianëve Vedikë të zgjeronin vendbanimet e tyre në zonën perëndimore të Ganga-Yamuna Doab.  Shumë nga fiset e vjetra u bashkuan për të formuar njësi më të mëdha politike. 

Feja Vedike u zhvillua më tej me shfaqjen e mbretërisë Kuru, duke sistemuar literaturën e saj fetare dhe duke zhvilluar ritualin Śrauta.    

Në këtë periudhë u shfaq sistemi *i varnës*, shpallin Kulke dhe Rothermund,  të cilët në këtë fazë të historisë indiane ishin një " rend hierarkik i pronave që pasqyronin një ndarje të punës midis klasave të ndryshme shoqërore". Pasuritë e periudhës Vedike ishin katër: priftërinjtë brahminë dhe fisnikëria luftëtarë qëndronin në krye, fshatarët dhe tregtarët e lirë ishin të tretët, dhe skllevërit, punëtorët dhe artizanët, shumë që i përkisnin popullit indigjen, ishin të katërtit.    Kjo ishte një periudhë ku bujqësia, metali dhe prodhimi i mallrave, si dhe tregtia, u zgjeruan shumë,  dhe tekstet e epokës Vedike duke përfshirë Upanishadët e hershëm dhe shumë Sutra të rëndësishme për kulturën e mëvonshme hindu u përfunduan. 
djathtas|parapamje| Një kopje moderne e enëve dhe altarit në formë skifteri i përdorur për Agnicayana, një ritual i përpunuar Śrauta me origjinë nga Mbretëria Kuru,   1000 pes
Mbretëria Kuru, "shteti" më i hershëm vedik, u formua nga një "super-fis" i cili bashkoi disa fise në një njësi të re. Për të qeverisur këtë shtet, himnet vedike u mblodhën dhe u transkriptuan, dhe u zhvilluan rituale të reja, të cilat formuan ritualet tashmë ortodokse Śrauta .  Dy figurat kryesore në këtë proces të zhvillimit të shtetit Kuru ishin mbreti Parikshit dhe pasardhësi i tij Xhanamexhaja, duke e transformuar këtë mbretëri në fuqinë dominuese politike dhe kulturore të Indisë veriore të epokës së hekurit . 

Më e njohura nga sakrificat e reja fetare që u ngritën në këtë periudhë ishin *Ashvamedha* (sakrifica e kalit).  Kjo sakrificë përfshinte lirimin e një kali të shenjtëruar për të bredhur nëpër mbretëri për një vit. Kalin e ndiqte një grup i zgjedhur luftëtarësh. Mbretëritë dhe krerët në të cilat endej kali duhej të bënin homazhe ose të përgatiteshin për të luftuar mbretin të cilit i përkiste kali. Kjo sakrificë bëri presion të konsiderueshëm në marrëdhëniet ndërshtetërore në këtë epokë.  Kjo periudhë pa edhe fillimin e shtresimit shoqëror me përdorimin e varnës, ndarjen e shoqërisë Vedike në Brahmin, Kshatriya, Vaishya dhe Shudra . 

Mbretëria Kuru ra pas humbjes së saj nga fisi jo-vedik Salva dhe qendra politike e kulturës Vedike u zhvendos në lindje, në mbretërinë Pançala në Gang, nën Mbretin Keśin Dālbhya (afërsisht midis 900 dhe 750 pes).  Më vonë, në shekullin e 8-të ose të VII-të pes, mbretëria e Videhës u shfaq si një qendër politike më larg në Lindje, në atë që është sot Bihari verior i Indisë dhe Nepali juglindor, duke arritur rëndësinë e saj nën mbretin Janaka, oborri i të cilit siguroi patronazhin për të urtët Brahminë dhe filozofët si Yajnavalkya, Uddalaka Aruni dhe Gargi Vachaknavi ;  Panchala gjithashtu mbeti i shquar gjatë kësaj periudhe, nën mbretin e saj Pravahana Jaivali . 

### Drejt urbanizimit 
Në shekullin e 6-të pes, njësitë politike u konsoliduan në mbretëri të mëdha të quajtura Mahaxhanapada . Procesi i urbanizimit kishte filluar në këto mbretëri, tregtia dhe udhëtimet lulëzuan, madje edhe rajone të ndara nga distanca të mëdha u bënë të lehta për t'u aksesuar.  Anga, një mbretëri e vogël në lindje të Magadhës (në pragun e Bengalit Perëndimor të ditëve të sotme), formonte kufirin lindor të kulturës Vedike.  Jadavët u zgjeruan drejt jugut dhe u vendosën në Mathura . Në jug të mbretërisë së tyre ishte Vatsa e cila drejtohej nga kryeqyteti i saj Kausambi . Lumi Narmada dhe pjesë të Dekanit Veriperëndimor formuan kufijtë jugorë.   Shtetet e sapoformuara luftuan për epërsi dhe filluan të shfaqin ambicie perandorake. 

Fundi i periudhës Vedike shënohet nga ndryshime gjuhësore, kulturore dhe politike. Gramatika e Pāṇinit shënon një kulm përfundimtar në kodifikimin e teksteve sutra, dhe në të njëjtën kohë fillimin e sanskritishtes klasike .  Pushtimi i Luginës së Indit nga Dari I në fillim të shekullit të 6-të pes shënon fillimin e ndikimit të jashtëm, i cili vazhdoi në mbretëritë e indo-grekëve .  Ndërkohë, në rajonin Kosala-Magadha, lëvizjet shramana (duke përfshirë xhainizmin dhe budizmin ) kundërshtuan autoritetin dhe ortodoksinë e vetë-imponuar të Brahminëve ndërhyrës dhe shkrimet dhe ritualin e tyre Vedic.   Sipas Bronkhorst, kultura sramana u ngrit në " Magadhën e Madhe ", e cila ishte indo-evropiane, por jo vedike. Në këtë kulturë, kshatrijat u vendosën më lart se Brahminët, dhe ajo hodhi poshtë autoritetin dhe ritualet Vedike.  

### Shoqëria 
Ndërsa shoqëria Vedike ishte relativisht egalitare në kuptimin që mungonte një hierarki e veçantë e klasave ose kastave socio-ekonomike,   periudha Vedike pa shfaqjen e një hierarkie të klasave shoqërore .   Hierarkia politike përcaktohej sipas gradës, ku *rajan* (mbreti ose prijësi i fisit) dhe *rājanya* (fisnikëria fisnore) qëndronin në krye, *viś* (njerëzit e thjeshtë) në mes dhe *dāsa* dhe *dasyu* (shërbëtorë jo-indo-arianë) në fund.   Fjalët *Brahamana* dhe *Kshatriya* gjenden në libra të ndryshëm familjarë të *Rigvedës*, por ato nuk lidhen me termin *varna* . Fjalët *Vaishya* dhe *Shudra* mungojnë. Vargjet e *Rigvedës*, të tilla si 3.44-45, tregojnë mungesën e hierarkisë së rreptë shoqërore dhe ekzistencën e lëvizshmërisë: 

Institucioni i martesës ishte i rëndësishëm dhe lloje të ndryshme martesash - monogamia, poligjinia dhe poliandria përmenden në *Rigveda* . Si gratë e urta ashtu edhe perënditë femra ishin të njohura për Arianët Vedikë. Gratë mund të zgjidhnin burrat e tyre dhe mund të rimartoheshin nëse burrat e tyre vdisnin ose zhdukeshin.  Gruaja gëzonte një pozitë të respektueshme.  Njerëzit konsumonin qumësht, produkte qumështi, drithëra, fruta dhe perime. Përmendet ngrënia e mishit; megjithatë, lopët emërtohen *aghnya* (të mos vriten). Visheshin rroba prej pambuku, leshi dhe lëkure kafshësh.  *Soma* dhe *sura* ishin pije të njohura në shoqërinë Vedike, nga të cilat *soma* ishte e shenjtëruar nga feja. Flauti ( *vana* ), lahuta ( *vina* ), harpa, cembalet dhe daullet ishin instrumentet muzikore që luheshin .  Vallëzimi, dramat, garat me karroca dhe bixhozi ishin argëtime të tjera të njohura. 

### Organizimi politik 
Arianët e hershëm Vedikë organizoheshin në fise dhe jo në mbretëri. Kryetari i një fisi quhej *raxhan* . Autonomia e *raxhanit* kufizohej nga këshillat fisnorë të quajtur *sabha* dhe *samiti* . Të dy organet ishin pjesërisht përgjegjës për qeverisjen e fisit. *Raxhani* nuk mund të ngjitej në fron pa miratimin e tyre. Dallimi midis dy organeve nuk është i qartë. Arthur Llewellyn Basham, një historian dhe indolog i njohur, teorizon se *sabha* ishte një mbledhje e njerëzve të mëdhenj në fis, ndërsa *samiti* ishte një mbledhje e të gjithë fiseve të lira. Disa fise nuk kishin prijës të trashëguar dhe drejtoheshin drejtpërdrejt nga këshillat e fiseve. *Raxhani* kishte një gjykatë rudimentare në të cilën merrnin pjesë oborrtarë ( *sabhasad* ) dhe krerët e sekteve ( *gramani* ). Përgjegjësia kryesore e *raxhanit* ishte mbrojtja e fisit. Ai ndihmohej nga disa funksionarë, duke përfshirë *purohita* (kapelan), *senani* (shefi i ushtrisë), *dutas* (të dërguar) dhe *spash* (spiunët).  *Purohitat* kryenin ceremoni dhe magji për sukses në luftë dhe prosperitet në paqe. 

Në periudhën e mëvonshme Vedike, fiset ishin konsoliduar në mbretëri të vogla, të cilat kishin një kryeqytet dhe një sistem administrativ rudimentar.  Për të ndihmuar në qeverisjen e këtyre shteteve të reja, mbretërit dhe priftërinjtë e tyre Brahmin organizuan himne Vedike në koleksione dhe zhvilluan një grup të ri ritualesh (ritualet tashmë ortodokse Śrauta ) për të forcuar hierarkinë shoqërore në zhvillim.  *Raxhani* shihej si ruajtësi i rendit shoqëror dhe mbrojtësi i *rashtrës* (polit). Mbretëria e trashëguar filloi të shfaqej dhe garat si garat me qerre, bastisjet e bagëtive dhe lojërat me zare, të cilat më parë vendosnin se kush ishte i denjë të bëhej mbret, u bënë normale. Ritualet në këtë epokë e lartësuan statusin e mbretit mbi popullin e tij. Ai përmendej herë pas here si *samrat* (sundimtar suprem). Rritja e fuqisë politike *të raxhanit* i mundësoi atij të fitonte kontroll më të madh mbi burimet prodhuese. Dhurata vullnetare ( *bali* ) u bë haraç i detyrueshëm; megjithatë, nuk kishte një sistem të organizuar të taksave. *Sabha* dhe *samiti* përmenden ende në tekstet e mëvonshme Vedike, megjithëse, me fuqinë në rritje të mbretit, ndikimi i tyre ra.  Nga fundi i epokës së mëvonshme Vedike, lloje të ndryshme të sistemeve politike si shtetet monarkike ( *raxhja* ), shtetet oligarkike ( *gana* ose *sangha* ) dhe principatat fisnore ishin shfaqur në Indi. 

### Ekonomia 
Ekonomia në periudhën Vedike u mbështet nga një kombinim i blegtorisë dhe bujqësisë.  Ka referenca, në *Rigveda*, për rrafshimin e fushave, përpunimin e farës dhe ruajtjen e drithërave në kavanoza të mëdhenj. Dhuratat e luftës ishin gjithashtu një burim kryesor i pasurisë.  Shkëmbimet ekonomike kryheshin nga dhënia e dhuratave, veçanërisht mbretërve ( *bali* ) dhe priftërinjve ( *dana* ), dhe shkëmbimi duke përdorur bagëtinë si njësi monedhe. Ndërsa ari përmendet në disa himne, nuk ka asnjë tregues për përdorimin e monedhave. Metalurgjia nuk përmendet në *Rigveda*, por përmenden fjala *ayas* dhe instrumentet e bëra prej saj si brisqe, rrathë, sëpata. Një varg përmend pastrimin e *ajave* . Disa studiues besojnë se *ajas* i referohet hekurit dhe fjalët *dham* dhe *karmara* i referohen saldatorëve të hekurit.  Sidoqoftë, provat filologjike tregojnë se *ajet* në *Rigveda* i referohen vetëm bakrit dhe bronzit, ndërsa hekuri ose *śyāma ayas*, fjalë për fjalë "metal i zi", përmendet së pari në *Atharvaveda*,   dhe për këtë arsye Periudha Vedike e Hershme ishte një kulturë e epokës së bronzit ndërsa Periudha Vedike e Vonë ishte një kulturë e epokës së hekurit . &#x5B; ''* &#x5D;

Tranzicioni i shoqërisë Vedike nga jeta gjysmë nomade në bujqësinë e vendosur në epokën e mëvonshme Vedike çoi në një rritje të tregtisë dhe konkurrencës për burime.  Bujqësia dominoi aktivitetin ekonomik përgjatë luginës së Gangut gjatë kësaj periudhe.  Veprimet bujqësore u rritën në ndërlikim dhe përdorimi i mjeteve prej hekuri ( *krishna–ayas* ose *shyama–ayas*, fjalë për fjalë metal i zi ose metal i errët) u rrit. U kultivuan të korrat e grurit, orizit dhe elbit. Prodhimi i tepërt ndihmoi për të mbështetur mbretëritë e qëndërzuara që po shfaqeshin në këtë kohë.  U ngritën zanate dhe profesione të reja si zdrukthtari, punimi i lëkurës, rrezitja, qeramika, astrologjia, argjendaria, vdekja dhe prodhimi i verës.  Përveç bakrit, bronzit dhe arit, tekstet e mëvonshme Vedike përmendin edhe kallajin, plumbin dhe argjendin. 

*Pani* në disa himne i referohet tregtarëve, në të tjera njerëzve dorështrënguar që fshehnin pasurinë e tyre dhe nuk kryenin sakrifica Vedike. Disa studiues sugjerojnë se Panit ishin tregtarë semitië, por provat për këtë janë të pakta.  Ka referenca për anijet dhe oqeanet. Libri X i *Rigvedës* i referohet si oqeaneve lindore ashtu edhe atyre perëndimore. Pronësia individuale nuk ekzistonte dhe klanet në tërësi gëzonin të drejta mbi tokat dhe tufat. Përmendet skllavërimi ( *dasa*, *dasi* ) gjatë luftës ose si pasojë e mospagimit të borxhit. Megjithatë, skllevërit punonin në familje dhe jo në aktivitete të lidhura me prodhimin. 

### Feja 
[djathtas|parapamje| Një gdhendje çeliku e viteve 1850, e cila përshkruan aktivitetet krijuese të [Praxhapati|Praxhapatit, një hyjni Vedike që kryeson riprodhimin dhe mbrojtjen e jetës]]

#### Feja Vedike 
Tekstet e konsideruara që datojnë në periudhën Vedike janë kryesisht katër *Vedat*, por Brahmanat, Aranjakat dhe Upanishadët më të vjetër si dhe Śrautasutrat më të vjetra konsiderohen gjithashtu si Vedike. *Vedat* regjistrojnë liturgjinë e lidhur me ritualet dhe sakrificat e kryera nga priftërinjtë 16 ose 17 Śrauta dhe purohita . &#x5B; ** &#x5D;

Rishit, kompozitorët e himneve të *Rigveda*, u konsideruan poetë dhe shikues të frymëzuar (në kohët post-Vedike kuptoheshin si "dëgjues" të një *Veda* ekzistuese përjetësisht, *Śruti* do të thotë "ajo që dëgjohet").

Mënyra e adhurimit ishte kryerja e sakrificave ( Jaxhnja ), e cila përfshinte këndimin e vargjeve rigvedike (shih këngën Vedike ), këndimin e *samanëve'' dhe 'mërmëritjen' e mantrave sakrifikuese ( Jaxhu ). Jaxhnja përfshinte sakrificën dhe sublimimin e havanës sámagri (përgatitje bimore) në zjarr të shoqëruar nga këndimi i mantrave vedike. Kuptimi sublim i fjalës *yajna* rrjedh nga folja sanskrite *yaj*, e cila ka një kuptim të trefishtë të adhurimit të hyjnive (*devapujana*), unitetit (*saògatikaraña*) dhe bamirësisë (*dána*).  Një element thelbësor ishte zjarri i flijimit - Agni hyjnor - në të cilin derdheshin ofrimet, pasi gjithçka që ofrohej në zjarr besohej se arrinte te Zoti. Njerëzit luteshin për shi të bollshëm, bagëti, djem, jetë të gjatë dhe fitim të 'parajsës'.

Njerëzit Vedikë besonin në shpërnguljen e shpirtit, dhe pema e pipulit dhe lopa u shenjtëruan në kohën e *Atharvavedës* .  Shumë nga konceptet e filozofisë indiane të përqafuara më vonë si Dharma, Karma etj. e kanë rrënjën e tyre tek *Vedat* . 

Hyjnitë kryesore të panteonit Vedic ishin Indra, Agni ( zjarri sakrifikues ) dhe Soma dhe disa hyjnitë e rendit shoqëror si Mitra - Varuna, Arjamani, Bhaga dhe Amsa, hyjnitë e mëtejshme të natyrës si Surya (Dielli), Vayu . era) dhe Prithivi (toka). Perëndeshat përfshinin Ushasën (agimi), Prithvin dhe Aditi (nëna e perëndive Aditya ose nganjëherë lopës). Lumenjtë, veçanërisht Saraswati, konsideroheshin gjithashtu perëndesha. Hyjnitë nuk shiheshin si të plotfuqishme. Marrëdhënia midis njerëzve dhe hyjnisë ishte një marrëdhënie transaksioni, me Agnin (zjarri i flijimit) duke marrë rolin e lajmëtarit midis të dyve. Gjurmët e forta të një feje të përbashkët indo-iraniane mbeten të dukshme, veçanërisht në kultin Soma dhe adhurimin e zjarrit, të cilat të dyja ruhen në Zoroastrianizëm .

Etika në *Vedat* bazohet në konceptet: Satya dhe Rta . Satya është parimi i integrimit i rrënjosur në Absolutin.  Ndërsa, Ṛta është shprehja e Satya-s, e cila rregullon dhe koordinon funksionimin e universit dhe gjithçkaje brenda tij.   Përputhja me Ṛta do të mundësonte përparim, ndërsa shkelja e saj do të çonte në ndëshkim.

#### Ndikimi në hinduizëm 
Rreth fillimit të epokës së përbashkët, tradita Vedike formoi një nga përbërësit kryesorë të " sintezës hindu ".   Feja Vedike mbijetoi në ritualin srayta, ndërsa traditat asketike dhe devocionale si Joga dhe Vedanta e pranojnë autoritetin e *Vedave*, por e interpretojnë panteonin Vedic si një pamje unitare të universit me 'Zotin' (Brahman) që shihet si imanent dhe transcendent në format e Ishvarës dhe Brahmanit. Tekstet e mëvonshme si Upanishadët dhe epikat, përkatësisht Gita e Mahabharatës, janë pjesë thelbësore e këtyre zhvillimeve të mëvonshme.

### Letërsia 
[parapamje| Një dorëshkrim i fillimit të shekullit të 19-të i *Rigvedës* ( padapatha ) në [Devanagari . Theksi Vedik shënohet nga nënvizat dhe vizatimet vertikale me të kuqe.]]
Rindërtimi i historisë së Indisë Vedike bazohet në detaje të brendshme të tekstit, por mund të lidhet me detajet përkatëse arkeologjike. Nga ana gjuhësore, tekstet Vedike mund të klasifikohen në pesë shtresa kronologjike: 

# **Teksti rigvedik** : *Rigveda* është deri tani teksti më arkaik i ruajtur nga tekstet Vedike dhe ruan shumë elemente të përbashkëta indo-iraniane, si në gjuhë ashtu edhe në përmbajtje, që nuk janë të pranishëm në asnjë tekst tjetër Vedik. Hapësira e saj kohore ka të ngjarë të korrespondojë me kulturën e vonë Harapane, kulturën e varreve Gandhara dhe kulturën e qeramikës me ngjyrë okër .
# **Tekstet e gjuhës mantra** : Kjo periudhë përfshin si gjuhën e mantrës dhe prozës së *Atharvavedës* ( *Paippalada* dhe *Shaunmkiya* ), *Rigveda Khilani*, *Samaveda Samhita* (që përmban rreth 75 mantra që nuk janë në *Rigveda* ), dhe mantrat e *Jaxhurvedës* . Shumë prej këtyre teksteve rrjedhin kryesisht nga *Rigveda*, por kanë pësuar disa ndryshime, si nga ndryshimi gjuhësor ashtu edhe nga riinterpretimi. Ndryshimet e dukshme përfshijnë ndryshimin e *vishvës* "të gjitha" nga *sarva* dhe përhapjen e rrjedhës *kuru-* verbale (për *krno-n* rigvedike). Kjo është koha e epokës së hershme të hekurit në Indinë veri-perëndimore, që korrespondon me kulturat e enës së zezë dhe të kuqe (BRW) dhe kulturave gri të pikturuara (PGW), dhe Mbretërisë së hershme Kuru, që daton nga shek. shekujt 12-11 pes.
# **Tekstet e prozës Samhita** : Kjo periudhë shënon fillimin e mbledhjes dhe kodifikimit të një kanuni Vedik. Një ndryshim i rëndësishëm gjuhësor është humbja e plotë e urdhërores . Pjesa Brahmana ('komenti' mbi mantrat dhe ritualin) e *Jaxhurvedës së Zezë* (MS, KS, TS) i përket kësaj periudhe. Në aspektin arkeologjik, kultura e lyerjes gri të pikturuar nga shek. 1000 ose 900 pes korrespondon me Mbretërinë Kuru dhe zhvendosjen pasuese drejt lindjes së qendrës politike nga Kurus në Panchalas në Gang .
# **Tekstet e prozës Brahmana** : Brahmanët e vetë të katër *Vedave* i përkasin kësaj periudhe, si dhe Aranyakat, më i vjetri nga Upanishadët ( BAU, ChU, JUB ) dhe Śrautasutrat më të vjetra ( BSS, VadhSS). Në lindje, Videha (N. Bihar dhe Nepal) është themeluar si qendra e tretë kryesore politike e periudhës Vedike.
# **Tekstet e gjuhës sutra** : Kjo është shtresa e fundit e sanskritishtes vedike që çon në shek. 500 pes, që përfshin pjesën më të madhe të Śrautës dhe Grhya Sutra, dhe disa *Upanishadë* (p.sh. KathU, MaitrU ).

### Artet pamore 
Në Indinë veriore, disa përshkrime shumë të hershme të hyjnive shfaqen në artin e qytetërimit të Luginës së Indit, por mijëvjeçari i ardhshëm, që përkon me migrimin indo-arian gjatë periudhës Vedike, nuk ka mbetje të tilla.  Është sugjeruar se feja e hershme Vedike u përqendrua ekskluzivisht në adhurimin e thjesht "forcave elementare të natyrës me anë të sakrificave të përpunuara", të cilat nuk iu dhanë lehtësisht paraqitjeve antropomorfologjike.   Artefakte të ndryshme mund t'i përkasin kulturës së Thesarit të Bakrit (mijëvjeçari i dytë i es), disa prej tyre sugjerojnë karakteristika antropomorfologjike.  Interpretimet ndryshojnë për sa i përket kuptimit të saktë të këtyre artefakteve, apo edhe kulturës dhe periodizimit të cilit i përkisnin.  Kjo qeramikë krijohet në mënyrë tipike me enë me rrota dhe është e djegur dobët, deri në një pëlhurë të imët deri në mesatare, e zbukuruar me një rrëshqitje të kuqe dhe shirita të zinj herë pas here. Kur punohej me këtë qeramikë, shpesh linte një ngjyrë okër në duar, me shumë gjasa për shkak të prerjes së ujit, shkrepjes së keqe, veprimit të erës ose përzierjes së këtyre faktorëve.  Kjo qeramikë u gjet në të gjithë doab, pjesa më e madhe e saj u gjet në rrethet Muzaffarnagar, Meerut dhe Bulandshahr, por edhe ekzistuese jashtë këtyre rretheve, duke u shtrirë në veri dhe në jug të Bahadrabad.  Sidoqoftë, kjo qeramikë duket se ekziston brenda kornizave të ndryshme kohore të popullaritetit, qeramika me ngjyrë okër duket se shfaqet në zona të tilla si Rajasthan më herët sesa ne e shohim në doab, pavarësisht se doab është shumë i lidhur me kulturën. 

Kultura e varrit të Gandharës i referohet varrezave protohistorike të gjetura në rajonin e Gandharës, që shtrihen gjatë gjithë rrugës nga Baxhuari në Ind.  Këto varreza duket se ndjekin një strukturë varresh të vendosur dhe "praktikë mortore", si inhumimi i përkulur dhe djegia.  Kjo kulturë mendohet të ndodhë në 3 faza: e poshtme, në të cilën varrosjet bëhen në gropa të muratura, e sipërme, në të cilën janë shtuar varrosjet dhe djegiet me urna, dhe niveli "sipërfaqës", në të cilin varret janë të mbuluara me gurë të mëdhenj. pllakave.  Në fazën e poshtme, gërmuesit zbuluan se këto varre janë zakonisht 2-3 këmbë të thella dhe të mbuluara me gurë sipër.  Pas gërmimit të gurëve, u gjetën skelete të drejtuara nga jugperëndimi në verilindje, me kokën nga një drejtim dhe duart të shtrira njëra mbi tjetrën.  Shpesh gjendeshin skelete femrash të veshur me karfica flokësh dhe bizhuteri.  Qeramika është shumë e rëndësishme për këtë kulturë, pasi qeramika shpesh përdorej si një "varr", duke u varrosur me trupat e të vdekurve.  Të varrosura së bashku me skeletet, ne zakonisht shohim enë të ndryshme në majë të trupit, mesatarisht rreth 5 ose më pak copa qeramike për varr.  Brenda kësaj kulture ne zakonisht shohim dy lloje të qeramikës: enë gri ose e kuqe. Kultura e poçeve të zeza dhe të kuqe u krijua si një term në 1946 nga Sir Mortimer Wheeler.  Qeramika, siç sugjeron emri, zakonisht ka një buzë të zezë/sipërfaqe të brendshme dhe një gjysmë të poshtme të kuqe në pjesën e jashtme të pjesës.  Qeramika me enë të kuqe priret të ndahet në dy kategori: stendat e ofertave ose enë gatimi.  Shumica e këtyre pjesëve të qeramikës ishin tasa me grykë të hapur që ishin të lyer, të lyer ose të rrëshqitur nga njëra anë; megjithatë, në sasi të vogla janë gjetur edhe kavanoza, tenxhere dhe enë mbi stendë. 

Kultura gri e pikturuar e enëve është një stil i rëndësishëm i qeramikës që është lidhur me një grup njerëzish që u vendosën në Sutlex, Ghagger dhe Luginat e Epërme Ganga/Yamuna, të klasifikuar lirshëm me arianët e hershëm që migruan në Indi në fillim të periudhës Vedike. .  Mendohet gjithashtu se grupet që paraqitën kulturën e veshjeve gri të pikturuar sollën gjithashtu teknologjinë e hekurit në fushat indo-gangetike, duke e bërë këtë qeramikë një shenjë të rëndësishme të epokës së hekurit të Indisë Veriore.  Stili i enës gri shpesh përfshin rrota balte të hedhur në një strukturë të lëmuar, me ngjyrë gri të hirit dhe shpesh të zbukuruar me bojë të zezë, duke krijuar modele të vogla rrethore, ndonjëherë spirale, svastika ose sigma.  

## Kronologjia Puranike e periudhës Vedike 
Kronologjia Puranike, afati kohor i ngjarjeve në historinë dhe mitologjinë e lashtë indiane siç tregohet në tekstet hindu post-Vedike si Mahabharata, Ramayana dhe Puranat, parashikon një kronologji shumë më të vjetër për kulturën Vedike.  Në këtë pikëpamje, Vedat u pranuan nga shtatë rishit mijëra vjet më parë. Fillimi i mbretërimit të Vaivasvata Manu, Manu i kalpës (aeon) aktuale dhe paraardhësi i njerëzimit, datohet nga disa që në 7350.&nbsp;pes.  Lufta e Kurukshetrës, skena e sfondit të *Bhagavad Gitës*, e cila mund të lidhet me ngjarje historike që ndodhin rreth. 1000 pes në qendër të Āryāvartës,   datohet në këtë kronologji në  3100 pes.