Sekretari Kardinal i Shtetit

**Sekretari i Shtetit i Shenjtërisë së Tij** (latinisht: *Secretarius Status Sanctitatis Suae*, italisht: *Segretario di Stato di Sua Santità*), i njohur zakonisht si **Sekretari Kardinal i Shtetit**, kryeson Sekretariatin e Shtetit të Selisë së Shenjtë, i cili është dikasteria më e vjetër dhe më e rëndësishme e Kurisë Romake. Sekretariati i Shtetit kryen të gjitha funksionet politike dhe diplomatike të Selisë së Shenjtë dhe të Qytetit të Vatikanit. Sekretari i Shtetit nganjëherë përshkruhet si kryeministër i Selisë së Shenjtë, edhe pse kreu nominal i qeverisë së qytetit të Vatikanit është Presidenti i Komisionit Papnor për Shtetin e Qytetit të Vatikanit.

Sekretar i Shtetit aktualisht është Kardinali Pietro Parolin.

## Historia 
Zyra e gjurmon origjinën e saj në atë të *secretarius intimus*, krijuar nga papa Leoni X në fillim të shekullit të 16-të për të trajtuar korrespondencën me misionet diplomatike të Selisë së Shenjtë, të cilat sapo kishin filluar të bëheshin postime të përhershme në vend të misioneve të dërguara në raste të veçanta. Në këtë fazë sekretari ishte një funksionar mjaft i vogël, administrata e Vatikanit drejtohej nga kardinali nipi, i besuari i Papës që zakonisht merrej nga familja e tij.

Pakujdesia e Papa Julit III për t'ia besuar detyrën e kardinalit nipit dashnorit të tij të supozuar Innocenzo Ciocchi Del Monte, një iriq rruge adoleshente, praktikisht analfabet, të cilin vëllai i tij e kishte adoptuar disa vjet më parë, çoi në një përmirësim të detyrës së Sekretarit, si i ngarkuari duhej të merrte përsipër detyrat për të cilat kardinali nipi nuk ishte i përshtatshëm. Në kohën e Papa Inoçentit X, Sekretari i Shtetit ishte gjithmonë vetë një kardinal, dhe Inoçenti XII hoqi detyrën e kardinalit nip më 1692. Që atëherë e tutje Sekretari i Shtetit ka qenë më i rëndësishmi nga zyrtarët e Selisë së Shenjtë.

Në vitin 1968, kushtetuta apostolike e Papa Palit VI, *Regimini Ecclesiae Universae*, rriti më tej kompetencat e Sekretarit, duke e vendosur atë mbi të gjitha departamentet e tjera të Kurisë Romake. Në vitin 1973 Pali e zgjeroi më tej postin e Sekretarit duke hequr postin e lashtë të Kancelarit të Kishës së Shenjtë Romake dhe duke bashkuar funksionet e saj në ato të Sekretarit.

## Detyrat 
Sekretari Kardinal emërohet nga Papa dhe shërben si një nga këshilltarët e tij kryesorë. Si një nga zyrat e larta në Kishën Katolike Romake, sekretari kërkohet të jetë një kardinal. Nëse posti është i zbrazët, një jokardinal mund të shërbejë si sekretar i shtetit, duke ushtruar kompetencat e Sekretarit të Shtetit derisa të gjendet një zëvendësues i përshtatshëm ose Pro-Sekretari të bëhet kardinal në një konsistencë të mëvonshme.

Mandati i Sekretarit Kardinal përfundon kur Papa që e ka emëruar vdes ose largohet nga detyra. Gjatë periudhës *sede vacante*, ish-sekretari vepron si anëtar i një komisioni me Camerlengo të Kishës së Shenjtë Romake dhe ish-President i Komisionit Papnor për Shtetin e Qytetit të Vatikanit, i cili ushtron disa nga funksionet e kreut të shtetit. Qyteti i Vatikanit derisa të zgjidhet Papa i ri. Pasi të zgjidhet Papa i ri, roli i ish-sekretarit në komision skadon gjithashtu, megjithëse ai mund të riemërohet si Sekretar i Shtetit.

## Lista 
### Sekretarët e Shtetit midis 1551 dhe 1644
*Girolamo Dandini (1551–1555)
*Carlo Borromeo (1560–1565)
*Tolomeo Gallio (1565–1566)
*Girolamo Rusticucci (1566–1572)
*Tolomeo Gallio (again) (1572–1585)
*Decio Azzolini (seniore) (1585–1587)
*Alessandro Peretti di Montalto (Cardinal-Nephew) (1587–1590)
*Paolo Emilio Sfondrati (Cardinal-Nephew) (1591)
*Giovanni Antonio Facchinetti de Nuce (Cardinal-Nephew) (1591)
*Pierbenedetto Peretti (1592–1593)
*Pietro Aldobrandini (kardinal-nip) dhe Cinzio Passeri Aldobrandini (kardinal-nip) (1593–1605)
*Roberto Ubaldini (1605)
*Erminio Valenti (1605)
*Lanfranco Margotti (1605–1611)
*Porifrio Feliciani (1611–1621)
*Giovanni Battista Agucchi (1621–1623)
*Lorenzo Magalotti (1623–1628)
*Lorenzo Azzolini (1628–1632)
*Pietro Benessa (1632–1634)
*Francesco Adriano Ceva (1634–1643)
*Giovanni Battista Spada (1643–1644)

### Sekretarë Kardinalë të Shtetit që nga viti 1644
#Giovanni Giacomo Panciroli (1644–1651)
#Fabio Chigi (1651–1655); më pas u zgjodh Papa Aleksandri VII (1655–1667)
#Giulio Rospigliosi (1655–1667); më pas u zgjodh  Papa Klementi IX (1667–1669)
#Decio Azzolini (iuniore) (1667–1669)
#Federico Borromeo (iuniore) (1670–1673)
#Francesco Nerli (iuniore) (1673–1676)
#Alderano Cybo (1676–1689)
#Giambattista Rubini (1689–1691)
#Fabrizio Spada (1691–1700)
#Fabrizio Paolucci (1700–1721) (hera e parë)
#Giorgio Spinola (1721–1724)
#Fabrizio Paolucci (1724–1726) (hera e dytë)
#Niccolò Maria Lercari (1726–1730)
#Antonio Banchieri (1730–1733)
#Giuseppe Firrao, Sr. (1733–1740)
#Silvio Valenti Gonzaga (1740–1756)
#Alberico Archinto (1756–1758)
#Ludovico Maria Torriggiani (1758–1769)
#Lazzaro Opizio Pallavicini (1769–1785)
#Ignazio Boncompagni Ludovisi (1785–1789)
#Francesco Saverio de Zelada (1789–1796)
#Ignazio Busca (1796–1797)
#Giuseppe Doria Pamphili (1797–1799)
#Ercole Consalvi, pro-secretary (1800); sekretar (1800–1806)
#Filippo Casoni (1806–1808)
#Giulio Gabrielli the Younger (1808–1814) -Giuseppe Doria Pamphilj, pro-sekretar  (1808) -Bartolomeo Pacca, pro-sekretar  (1808–1814)
#Ercole Consalvi (1814–1823)
#Giulio Maria della Somaglia (28 shtator 1823 – 17 janar 1828)
#Tommaso Bernetti, pro-secretary  (17 qershor 1828 – 10 shkurt 1829) (hera e parë)
#Giuseppe Albani (31 mars 1829 – 30 nëntor 1830)
#Tommaso Bernetti, pro-sekretar (21 shkurt – 10 August 1831); cardinal secretary (10 gusht 1831 – 12 janar 1836) (hera e dytë)
#Luigi Lambruschini (12 janar 1836 – 1 qershor 1846)
#Tommaso Pasquale Gizzi (8 gusht 1846 – 5 korrik 1847)
#Gabriele Ferretti (17 korrik 1847 – 31 dhjetor 1848)
#Giuseppe Bofondi (1 shkurt – 10 mars 848)
#Giacomo Antonelli (10 mars – 3 maj 1848) (hera e parë)
#Antonio Francesco Orioli (5 maj – 4 qershor 1848), sekretari kardinal ad interim
#Giovanni Soglia Ceroni (4 qershor – 29 nëntor 1848)
#Giacomo Antonelli (29 nëntor 1848 – 6 nëntor 1876) (hera e dytë)
#Giovanni Simeoni (18 dhjetor 1876 – 7 shkurt 1878)

## Referime