Umbilicus urbis Romae

***Umbilicus Urbis Romae*** (shqip: «kërthiza e qytetare e Romës») është një monument i vogël që shënon qendrën teorike dhe simbolike të Romës, të vendosur në Forumin Romak, ku mund të shihen akoma mbetjet e tij. Këto mbetje janë të vendosura pranë Harkut të Septim Severit dhe Volcanal-it, mbrapa Rostras. Në kohën e tij i veshur me mermer, *Umbilicus urbis* tashmë është një bërthamë e trishtë prej tullash, rreth dy metra e lartë dhe me diametër 4,45 metra. Ka të ngjarë që *Umbilicus Urbis* dhe *Mundus Cereris* janë dy fjalë që përcaktojnë të njëjtin monument, termi *Umbilicus urbis Romae* duke u shfaqur më vonë.

## Vendndodhja
parapamje|majtas|345px|Pllakatë që tregon *Umbilicus urbis*
Identifikimi i monumentit është i pasigurtë dhe subjekt debati. Një hipotezë e parë propozonë identifikimin e monumentit me Miliarium Aureum, duke argumentuar se duket e pagjasë që të kishte dy qendra të ndryshme për qytetin e Romës dhe për perandorinë, kryeqyteti i të cilës ishte. Sipas një hipoteze të dytë të propozuar nga akeologu italian Filippo Coarelli, monumenti nuk është gjë tjetër veç *Mundus*, një altar kushtuar hyjnive të nëntokës, Dis Pater dhe Proserpina. *Umbilicus urbis* atëherë duhet të jetë në afërsi të Rostras perandorake, të Miliarium Aureum dhe të Harkut të Septim Severit, pranë Tempullit të Saturnit.

## Funksioni 
Tempulli i vogël konsiderohej si "kërthiza" e qytetit dhe qendra e Perandorisë Romake. Nga aty mateshin largësitë për rrugët ushtarake romake. Në të njëjtën kohë konsiderohej si "mundus", vendi ku takohej Bota e Sipërme me atë të Poshtme. *Mundus* romak i krijuar nga Romuli shënonte zemrën e qytetit. Pusi konsiderohej si një portë që mundësonte hyrjen për në Botën e Përtejme. Sipas autorëve të lashtë, këtu realizoheshin ceremoni të ndryshme.

## Historia 
parapamje|281px|Hyrje për në strukturën prej tullash.
U ndërtua në periudhën republikane, në [shekullin e II p.e.s., dhe aty ofroheshin flijime për perënditë e Botës së Poshtme. Mbetjet që mund të shihen akoma i përkasin periudhës së [Septim Severit.

Sipas legjendës, *Umbilicus* u ndërtua nga vetë Romuli me ndihmën e etruskëve. legjenda romake tregon se Romuli, kur themeloi qytetin, gërmoi një pus rrethor te Forumi. Në këtë pus hidheshin frytet e para të vitit si blatim për dhe të gjithë qytetarët e rinj të Romës duhet të hidhnin një grusht dhe nga vendi i tyre i origjinës.

*Mundus* («Botë» në latinisht), i njohur vetëm nëpërmjet burimeve të literaturës, ishte një strukturë nëntokësore e konsideruar si porta për në Botën e Poshtme. Ka të ngjarë që *Umbilicus urbis Romae* të ketë qenë pjesa e jashtme e (për mbi tokë) e *Mundus* nëntokësor. *Mundus* hapej në mënyrë rituale vetëm tre herë në vit. Këto ditë konsideroheshin *dies nefasti*, do me thënë, ditë në të cilat ishin të ndaluara veprimtaritë zyrtare, pasi shpirtrat e këqinj të Botës së Përtejme besohej se ishin të lirë të dilnin nga aty. 

*Umbilicus urbis* historik u ndërtua në shekullin e II p.e.s.. Rrënojat që kanë mbijetuar, i përkasin pa dyshim periudhës së perandor Septim Severit. Ndërtimi i Harkut të tij Triumfues në vitin 203 ngrihej mbi *Umbilicus urbis* e lashtë, që u rindërtua për të krijuar më shumë hapsirë. Fragmentet e monumentit të lashtë u përdorën për të ndërtuar të riun. 

Mendohet se *Umbilicus urbis* ishte një strukturë e veçuar i *Miliarium Aureum*, që u ndërtua në afërsi nga Augusti ( 20 p.e.s.) dhe do të shërbente më shumë për të njëjtin qëllim si një referencë për largësitë.

## Përshkrimi 
Bëhet fjalë për një të barazvlefshëm të *Omfalosit* të grekëve. Nëse identifikimi i Coarelli-t është i saktë, mbetjet e monumentit përkojnë me një strukturë rrethore prej tullash me një diametër prej 4,45 metrash në bazë duke u ngritur mbi tre kate për të arritur një diametër tre metrash në majë. Struktura prej tullash ishte e veshur me mermer në periudhën romake. Një hyrje e vogël, që përdorej vetën në raste të rralla, për shkak të ngushtësisë së saj, mundëson hyrjen në brendësinë e ndërtesës.

Ndërtimi i përket Periudhës së Dinastisë Severiane, me rastin e riorganizimit të zonës të shkaktuar nga ngritja e Harkut të Septim Severit, dhe një restaurim në fillim të shekullit të IV, por pas vitit 303. Në ktë rindërtim të monumentit më të vjetër, do të ripërdoreshin elemente si baza travertine dhe korniza rrethore, me gjasa të kryesuar nga një gurë që imitonte formën e *Omfalos* grek,, prandaj duhet të jetë pagëzuar me emrin *Umbilicus* nga burimet e lashtësisë së vonë në shekullin e IV.

Skeda:Umbiculus urbis 00.JPG|Strukta prej tullash që ishte e veshur me mermer
Skeda:RomaForoRomanoMiliariumAureum01.JPG|Mbetjet e një frize me palmeta që me gjasa i përkiste *Umbilicus Urbis* ndryshe nga sa tregon mbishkrimi.
Skeda:Roman.forum.&.arch.of.septimius.rome.arp.jpg|Vendndodhja e Umbilicus urbis në këmbët e Harkut të Septim Severit, djathtas
Skeda:IT Roma 0711 181 (17254980332).jpg|Mbetje të të ashtuquajturës *Casa Romuli*
Skeda:Palatin. Vestiges des remparts de Romulus - (It.I.A.b.2) - (It.I.A.b.2).jpg|Mbetje të Murit të Romulit në Palatin
Skeda:Roman Forum (2273300263).jpg|Pamje e Harkut të Septim Severit me Umbilicus urbis djathtas poshtë, në Formunin Romak
Skeda:Antalya Museum - Omphalos.jpg|Omfalos në Muzeun Arkeologjik të Antaljas
Skeda:Omphalos at Sacred way at Delphi, 060039.jpg|Omfalos përgjatë Rrugës së Shenjtë në Delfi
Skeda:Omfalos, AM Delphi, 0004.jpg|Kopje romake ose helenistik e omfalosit të ndërtuar nga athinasit në kreun e Kolonës së Akanthosit
Skeda:Dancers of Delphi alias Akanthos Column, 330 BC, AM of Delphi, 201422.jpg|Kolona e Akanthosit mbi të cilën qëndronte omfalosi i mësimërm i Delfit, 330 p.e.s., Muzeu Arkeologjik i Delfit

## Shiko gjithashtu
* Delfi
* Gjeografia historike
* GIS
* Gjeodezia
* Sistemi Gjeodezik
* Sistemi koordinativ gjeodezik
* Portolanët
* Itinerarium Symonis Semeonis Ab Hybernia Ad Terram Sanctam
* Panteoni, Romë
* Aerarium
* Agger
* Ager publicus
* Albanët (latinë)
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Auguri
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Castra
* Cirku Romak
* Civitas
* Cliens
* Clivus Palatinus
* Curia Calabra
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Di Manes
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Fiset Italike
* Folklori Romak
* Forumet Romake
* Genius loci
* Gens
* Gotthograikia
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperator
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Jus
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Lupanari
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Njësitë matëse romake
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Patricët romakë
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Patronus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Portretizimi Romak
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Remi dhe Romuli
* Roma e Lashtë
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Statio
* Tempulli i Apollonit Palatin
* Tempulli Romak
* Themelimi i Romës
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Vardariotai
* Vicus
* Vila Romake
* Zgjedhjet në Republikë Romake

## Citime fundore
## Bibliografia
### Burime të lashta
*  Versioni anglisht këtu .
* Kasius Dion Koceiani, *Historia Romana*. (Versioni anglisht i disponueshëm këtu).
* Dionisi i Halikarnasit, *Antiquitates Romana*. këtu versioni në internet.
* Eutropi, *Breviarium historiae romanae* (teksti latin), I-X.
* 
* Straboni, *Geografia*, V.

### Burime historiografike moderne
* 
* 
* 
* Andrea Carandini, ''La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà*, Torino, 1998.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
*  (titulli origjinal i veprës 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Renato Peroni, *Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro*, in *Storia dei Greci e dei Romani*, vol. 13, Einaudi 2008.
* 
* M. Quercioli, *Le mura e le porte di Roma*, Newton Compton, Roma, 1982.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* "Umbilicus Romae": reconstrucción por ordenador del Digital Roman Forum
**UCLA Digital Roman Forum*, Archaeological discussion and 3D reconstruction
*The book Article by C. Hülsen about the "Forum Romanum" at *Lacus Curtius''