open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fondi i Kombeve të Bashkuara mbi Popullsinë

**Fondi i Kombeve të Bashkuara mbi Popullsinë** (shkurtesa: UNFPA nga angl.: **U**nited **N**ations **F**und for **P**opulation, lexo: Junajted Nejshën Fand for Popullejshën) ka filluar më 1969 dhe ka ndryshuar emrin më 1987 nga Fondi i Kombeve të Bashkuara mbi Popullsinë Aktive (UNFPA). Ky fond është burimi më i madh i të dhënave ndërkombëtare mbi popullsinë dhe shëndetësinë e saj. Fondi punon me organizata qeveritare shtetrore dhe organizata ë tjera nga 140 vende të botës. Ky fond me mbështetjen financiare të Kombeve të Bashkuara mbështet projekte e programe të ndryshme shëndetësore anë e mbanë botës.

*United Nation Fund for Population*, njohur shkurt si UNFPA (sq.: Fondi i Kombeve të Bashkuara për Popullaten) është fond i cili ofron ndihma për ruajtjen e shëndtit, funksioni kryesorë është i drejtuar në ofrmin e mundësisë për planifikimin familiar, strategjitë mbi popullsinë dhe zhvillimin, këshillimin etj. 

Ky fond u themelua në vitin 1967, kurse që nga viti 1972 është i njohur nën PNUD-in. 

## UNFPA në Shqipëri 
Zyra në Shqipëri është hapur në vitin 1996, ndërkohë që projektet kanë filluar që në vitin 1991.

## Lidhje të jashtme 
* Faqe zyrtare
* Americanët për UNFPA
* Ora AIDS
* Fund Dhunës ndaj Femrave 
* Strategjia Kombëtare e Sigurimit të Kontraceptivëve Shqipëri, në internet prill 2007
Analfabetizmi

**Analfabetizmi** është term i cili përdoret për të treguar paaftësinë e leximit dhe shkrimit në ndonjë gjuhë zakonisht amtare të personave mbi 6 vjet.
## Përmbledhje 
Analfabetizmi i një popullsisë matet nga numri i personave nga 6 vjet e sipër që nuk mund të lexojnë ose të shkruajnë. Kjo zakonisht shprehet në shkallën e analfabetizmit. Shkalla e analfabetizmit është shpesh e lidhur me raportin e regjistrimit në shkollë dhe përqindjen e popullsisë që arrin vlerësimin me 5 në shkollën fillore; të dy këta faktorë ndikojnë përqindjen e popullsisë që është analfabete.

Për krahasime të përqindjes (A) së popullsisë analfabete bëhet numërimi i personave mbi 6 vjet që nuk mund të lexojnë dhe të shkruajnë (a) të një hapësire dhe ky numër pjesëtohet për numrin e përgjithshëm të personave të asaj hapësire (b).

Përqindja e analfabetizmit të një popullsie brenda një hapësire të caktuar:  \left ( \frac{a}{b} \right )*100=A

Shkalla e analfabetizmit në pikë të parë paraqet nivelin kulturor të një popullsie. Kjo shkallë pasqyron nevojat bazë të zhvillimit të njeriut normal. Mjetet dhe metodat që ndikojnë në zvogëlimin e kësaj përqindje janë të ndryshme si për shembull arsimimi, ngritja e kapaciteteve edukative, informimi dhe komunikimi si dhe ndikimi i grupeve më të mëdha shoqërore (prindërit, familja, udhëheqësit fetarë, politikanët, udhëheqësit e komunitetit, etj.).

## Shih edhe 
* Analfabetizmi funksional
* Arsimi
* Alfabeti
* Shkrim-leximi

## Referime
Vdekshmëria

**Vdekshmëria** është termi i cili përdoret për të treguar numrin e personave të vdekur brenda një popullsie në një hapësirë të caktuar.

**Shkalla e vdekshmërisë amënore** paraqet numrin e nënave, vdekja e të cilave shkaktohet nga komplikacionet gjatë shtatzënisë dhe lindjes së fëmijës. Kjo shkallë llogaritet si koeficienti i vdekjeve amënore, numri i vdekjeve  të grave i shkaktuar nga shtatëzania për çdo 100.000 lindje të fëmijëve të lindur të gjallë. Shkalla e vdekshmërisë amënore është tregues i niveleve të shërbimeve shëndetësore (duke përfshirë ato të specializuara si obstetrika.) ndaj shtatëzëneve në hapësira të ndryshme. Zvogëlimi i kësaj shkalle është i mundëshem dhe në varësi me zhvillimin e përgjithëshem jo vetëm të infrastrukturës shëndetësore por edhe i komunikimit dhe sqarimi i nënave shtatëzëne për rreziqet si tymosja e duhanit, mbajtja e dietave etj., gjatë kohës së paralindjes.

**Shkalla e vdekshmërisë foshnjore** është numri i vdekjeve të fëmijëve nën moshën një vjeç, në një periudhë të caktuar kohore, për çdo 1000 lindje të gjalla të të njëjtës periudhë.

Krahasimi i shkallëve të vdeksmërisë foshnjore midis rajoneve ose brenda tyre janë shpesh tregues të fortë të pabarazive ekonomike, pabarazisë për sa i përket mundësisë së përfitimit nga kujdesi shëndetësor dhe shfaqjeve të ndryshme të pabarazisë gjinore.

## Logaritja matematikore e koeficienteve
\frac{N_{va}}{100.000}=k_{va} ku k_{va} êshtë koeficienti i vdekshmërisë amënore ;
\frac{F_{1}}{100}=k_{vf} ku k_{vf} êshtë koeficienti i vdekshmërisë foshnjore.

## Burimi i të dhënave
Pylltaria

[parapamje| Një korrëse me rrota Timberjack që grumbullon lëndë druri të prerë në [Finlanda|Finlandë]]
**Pylltaria** është shkenca dhe zanati i krijimit, menaxhimit, mbjelljes, përdorimit, ruajtjes dhe riparimit të pyjeve dhe zonave pyjore për burime shoqëruese për përfitime njerëzore dhe mjedisore .  Pylltaria ushtrohet në plantacione dhe gropa natyrore.  Shkenca e pylltarisë ka elementë që i përkasin shkencave biologjike, fizike, sociale, politike dhe menaxheriale.  Menaxhimi i pyjeve luan një rol thelbësor në krijimin dhe modifikimin e habitateve dhe ndikon në ofrimin e shërbimeve të ekosistemit . 

Pylltaria moderne përgjithësisht përfshin një gamë të gjerë shqetësimesh, në atë që njihet si menaxhimi me përdorim të shumëfishtë, duke përfshirë: sigurimin e lëndës drusore, dru zjarri, habitatin e kafshëve të egra, menaxhimin e cilësisë së ujit natyror, rekreacionin, mbrojtjen e peizazhit dhe komunitetit, punësimin, peizazhet tërheqëse estetike, menaxhimin e biodiversitetit, menaxhimin e pellgut ujëmbledhës, kontrollin e erozionit dhe ruajtja e pyjeve si " mbytëse " për dioksidin e karbonit atmosferik .

Ekosistemet pyjore janë parë si përbërësi më i rëndësishëm i biosferës  dhe pylltaria është shfaqur si një shkencë, zeje dhe teknologji jetike e zbatuar. Një praktikues i pylltarisë njihet si pylltar . Një tjetër term i zakonshëm është silvikulturist. Silvikultura është më e ngushtë se pylltaria, duke u marrë vetëm me bimët pyjore, por shpesh përdoret si sinonim i pylltarisë.

Të gjithë njerëzit varen nga pyjet dhe biodiversiteti i tyre, disa më shumë se të tjerët.  Pylltaria është një segment i rëndësishëm ekonomik në vende të ndryshme industriale,  pasi pyjet ofrojnë më shumë se 86 milionë vende pune të gjelbra dhe mbështesin jetesën e shumë më tepër njerëzve.  Për shembull, në Gjermani, pyjet mbulojnë gati një të tretën e sipërfaqes së tokës,  druri është burimi më i rëndësishëm i rinovueshëm dhe pylltaria mbështet më shumë se një milion vende pune dhe rreth 181 miliardë euro vlerë për ekonominë gjermane çdo vit. 

Në mbarë botën, rreth 880 milionë njerëz kalojnë një pjesë të kohës së tyre duke mbledhur dru zjarri ose duke prodhuar qymyr, shumë prej tyre gra.  &#x5B; '''' &#x5D; Popullsia njerëzore priret të jetë e ulët në zonat e vendeve me të ardhura të ulëta me mbulim të lartë pyjor dhe biodiversitet të lartë pyjor, por nivelet e varfërisë në këto zona priren të jenë të larta.  Rreth 252 milionë njerëz që jetojnë në pyje dhe savana kanë të ardhura më pak se 1.25 dollarë në ditë.
Trombociti

[thumb| Nga e majta në të djathtë: [Eritrocite (djathtë), Trombocite (mes), Leukocitë (majtas)]]

**Trombociti** ose shumës **trombocitet** ose **pllakëzat e gjakut jane copeza te vogla te gjakut.** Janë qeliza në formë të pllakës per nga e kane marre edhe emrin, për nga madhësia janë shumë më të vogla se eritrocitet, madhësia e tyre përmban diku rreth 4,5 mikrometër. Luajnë një rol të rëndësishëm fiziologjik, pra në koagulimin e gjakut, gjegjësisht në parandalimin e gjakderdhjes (Hemoztasë). P.sh. gjatë prerjes, trombocitët e bëjnë ngjizjen e gjakut kështu që në këtë mënyrë mundëson që të ndërpritet gjakëderdhja. Numri i përgjithshëm i trombocitëve në gjak përmban diku 150.000 -380.000/µl. Trombocitët prodhohen në organet: shpënetkë, mëlçi dhe mushkëri.  Pllakëzat e gjakut proshohen nga copëtimi i qelizave të mëdha të quajtura megakariocitë. Trombocitët jetojnë në gjak prej 8 deri 12 ditë. Nëse një trombocit jeton më pak se sa është dashur të jetonte atëher këtë e quajmë splenomegali apo dhe zmadhim i shpretkes. Kurse me largimin e shpretkessplenektomi nga organizmi i njeriut, ndodh e kundërta, pra zmadhohet numri i trombocitëve. Mpiksja e gjakut eshte shume e rendesishme per te ndaluar jo vetem gjakdergjen,por edhe per te parandaluar futjen ne trup te mikroorganizmave.Pllakezat prodhojne substanca kimike te cilat formojne nje rrjetë që bllokon gjakun dhe nuk e lë atë të rrjedhë.

## Forma 
Kemi dy lloje të formave të trombocitëve:

* Forma e rregullt, e lëmuar, joaktive.
* Forma aktive "ngjitës", në formë shkallë-shkallë

## Sëmundjet që ndërlidhen me trombocitët 
* Sindromi mielodiplasti
* Trombocitopeni
Plazma (fizikë)

[thumb|447x447px|[llambe plazme, Kjo figure ilustron disa nga fenomenet komplekse të plazmës, përfshire *filamentimin*. Ngjyrat janë rezultat i relaksimit te elektroneve nga nga gjendjet e ekzistuara në ato me nivel energjie më të vogël pasi janë rekombinuar me jonet. Ky proces prodhon spektrin dritor karakteristik te gazit.]]

Ne përdorimin fizik dhe kimik , **plazma** i referohet një gazi te jonizuar , në të cilën një proporcion i caktuar i elektroneve janë të lira, pra jo të lidhura në atome ose molekula. Aftësia e ngarkesave pozitive ose negative bën që plazma të jetë përcjellëse, kështu që ajo reagon shumë ndaj fushave elektromagnetike. Pra shikohet se plazma ka veti shumë të ndryshme nga trupat e ngurte apo lëngjet ose gazet kështu që ajo konsiderohet si një gjendje e ndryshme e lendes. Plazma zakonisht merr formën e një reje gazi neutral.(psh yjet).
Hemoglobina

thumb|Struktura tre-dimensionale e **Hemoglobinës** 
**Hemoglobina** është një substancë me ngjyrë të kuqërremtë e cila përmban sasi të hekurit, dhe gjendet tek rruzat e kuqe të gjakut (Eritrocitet). Sikur Mioglobina po ashtu edhe **Hemoglobina** luan një rol të rëndësishëm në bartjen e oksigjenit në organizëm.

Hemoglobina përbëhet prej katër nënnjesish, ku çdonjera prej tyre është e lidhur me molekulën e Hemit si grupe joproteinor, dhe njëra është pjesë proteina pra Globulina. Hemi, njëheresh është dhe përgjegjës kryesor për ngjyrën e kuqe të Hemoglobinës.

Nder elementet qelizore te gjakut përmendim rruazat e kuqe te gjakut (eritrocitet) dhe rruazat e bardha te gjakut (leukocitet). Rruazat e kuqe janë qeliza të dylugeta ne forme disku, pa bërthame dhe shërbejnë për transportin e oksigjenit dhe një pjesë të dioksidit të karbonit.

Numri i tyre te meshkujt është rreth 5 milion për 1 ml gjak, kurse te femrat rreth 4,5 milion për 1 ml gjak. Numri i përgjithshëm i eritrociteve llogaritet te jete rreth 25 trilion qeliza. Jeta e një eritrociti llogaritet rreth 120 dite. Një qelize e tille përmban rreth 70 % ujë, ndërsa pjesa tjetër është lende e thate. Ngjyrën e kuqe e merr nga një lende hemoglobine, e cila është e afte te lidhet në mënyre të kthyeshme me oksigjenin.
Auditimi

**Auditimi** (ang.:*Auditing*) është term administrativ me të cilin nënkuptohet procesi që mund të realizohet për të kënaqur kërkesat e menaxhimit, apo të ndonjë auditori tjetër të pavarur, për të plotësuar obligimet statusore

Varësisht nga aspektet e auditimit janë të njohur : auditit i brendshëm dhe i jashtëm

## Burimi i të dhënave
Globulina

**Globulina** është substancë proteinore e bimëve si dhe proteina në plazmën e gjakut. Ato i takojnë grupit të proteinave globuline. Vendi kryesor ku formohet globulina është organi i mëlçisë. Kurse plazma e gjakut përmban 40% të proteinave, pesha e tyre përmban diku 36 kDalton dhe 1,3 mDalton. Hemoglobina shpërbëhet përmes enzimeve dhe hidrolizës.

## Llojet e globulinave 
:Globulinat ndahen në katër grupe:

* **α1-Globulinë** (alfa nji-globulinë)
:* Transkortin
:* Transkobalamin
:* Thyroxin
:* Protrombin
:* Gc-Globulina

* **α2-Globulinë** (alfa dy-globulinë)
:* Haptoglobinë
:* Ceruloplazminë

* **β-Globulinë** (beta-globulinë)
:* Lipid-Beta-Lipoproteinë
:* Transferin
:* Fibrinogjeni
:* Hemopeksin
:* Proteina reaktive -C

* **γ-Globulinë** (gama-globulinë)
:* Imunglobulina (Antiturpat IgA, IgE, IgE, IgM)
Paga

**Paga** është sasia e të hollave  dhënë si kompensim i punës së dhënë që zakonisht paguhet për muaj. Përndryshe paga merret edhe si të ardhurat mujore të nëpunësve dhe të punësuarve tjerë që për bazë nuk i kanë orët e punës por paguhen sipas marrëveshjes në mes të punëdhënësit dhe punëmarrësit.

Paga e personave zakonisht i nënshtrohet tatimeve shtetërore dhe në disa shtete në bazë të saj llogariten edhe parapagime të ndryshme si për shembull sigurimi shëndetësor, sigurimi i papunësisë, sigurimi personal etj.

Me Paga në administratën tatimore nënkuptohet kompensimin financiar dhe lloje te tjera të kompensimit, përfshirë mallrat, favoret, shërbimet, apo shkëmbimet ne natyrë, të paguara në lidhje me punësimin në një shtet. 

Për llogaritjen sa më të saktë të tatimit shtetërorë të pagave bëhet "pasqyra e pagës e cila njihet edhe si pasqyra humbje fitim".

### Paga bruto dhe neto 
**Paga bruto** është shuma totale e parave që një punëdhënës i paguan një punëmarrësi për një periudhë të caktuar, zakonisht një muaj. Ajo përfaqëson të gjithë shumën e fituar para se të zbriten ndonjë lloj takse apo kontributi.

**Paga neto** është shuma që një punëmarrës merr në dorë pas zbritjes së të gjitha taksave dhe kontributeve të detyrueshme nga paga bruto. Kjo është shuma që aktualisht mund të shpenzojë punëmarrësi.

Për shembull: 100000 lekë bruto është 79700 lekë neto 
## Burimi i të dhënave
Ambienti i kontrollit

**Ambienti i kontrollit** () është term ekonomik që përdoret në administratë.

Ambienti i kontrollit në ekonomi është mjedisi i krijuar nga menaxhimi në të cilin bëhen te mundur realizimi i kontrollit të Ambienti i kontrollit perfshin: lerat etike dhe integritetin; ilozofine e menaxhimit dhe stilin e operimit; Strukturen organizativee; Caktimin e autoritetit dhe te
pergjegjesise; Politiken e burimeve njerzore dhe
praktikat; Kompetenca e personelit brendshëm.

## Burimi i të dhënave
Autorizimi

**Autorizimi** (ang.: *Authorization* ) termë i përdorur në nivelet operative ekonomike dhe në drejtësi e administratë me kuptimin: dhënia me shkrim e pëlqimit për përfaqësimin e rastit.

Me autorizim nënkuptohet një instrument zyrtar me shkrim të nxjerrë nga një autoritet publik që autorizon mbajtësin që aty e tutje të zbatojë aktivitet apo projekt jo më shumë se një herë, në pajtim me kushtet e përshkruara në atë autorizim.

Autorizimet menaxhuese janë veprime te formalizuara (me shkrim) të niveleve të menaxhimit përgjegjës me anë të cilit autorizohen nivelet e tjera më të ulëta të menaxhimit ose punonjës të caktuar për kryerjen e veprimeve e transaksioneve.

## Burimi i të dhënave
Dokumentimi

**Dokumentimi** (ang.: *Documentation*) është paraqitja e rrjedhës së një proces apo një fazë të tij.

Dokumentimi bëhet duke paraqitur vlerat tipologjike dhe faktike, si dhe faktorëve me interes për procesin përmes mjeteve grafike dhe fotografike, dhe të dhënave të shkruara.

Dokumentimi në shkencat ekonomike merret si gjithësia e materialit (letrat e punës) të përgatitura dhe të marra apo mbajtura nga auditori në lidhje me kryerjen e auditit.

## Shiko edhe 
* Regjistrimi

## Burime
Ekonomiciteti

**Ekonomiciteti** (ang.: *Economizing* ) term i përdorur në shkencat ekonomike me kuptimin shfrytëzimi masiv i parallogaritur i burimeve të nevojshme për një veprimtari.

Në qarqet edukative dhe treningut të administratës përkufizohet edhe si : përdorimi me masë dhe me kujdes i burimeve për një veprimtari, duke ruajtur cilësinë e nevojshme.

## Shiko dhe këtë 
* Ekonomizimi
## Burimi i të dhënave
Efiçienca ekonomike

**Eficenca** (ang.: *Efficiency*) term i përdorur në shkencat ekomomike me kuptim të ngjashëm me produktivitetin.

Në qarqet edukative dhe treningut të administratës përkufizohet edhe si: lidhjen ndërmjet rezultatit, në kuptimin e mallrave, shërbimeve ose prodhimeve të tjera (rezultateve) dhe burimeve të përdorura për t’i prodhuar ato.

## Burimi i të dhënave
Efektiviteti

**Efektiviteti** (ang.: *effectiveness* ) është term me të cilin shprehet vlersimi i ndikimit të një objekti apo veprimi në një dukuri a proces.

Në shkencat ekonomike me *Efektivitet* nënkuptohet niveli i realizimit të objektivave dhe marrëdhëniet ndërmjet rezultatit të pritur dhe rezultatit faktik të veprimtarisë .

## Burimi i të dhënave
Gabimi

**Gabimi** është shprehje me të cilën nënkuptohet nga jashtë së saktës, së vërtetës apo së duhurës. Kjo shprehje përposë që përdoret në jetën e përditëshme është e kufizuar edhe në lëmi të ndryshme shkencore.

Kështu përshembull në shkenca ekonomike **Gabimi** (ang.: *Error*) përkufizohet si: një veprim që pasqyron një shmangie nga rregullat e vendosura të kryera nga personeli në menyrë të pavetëdijshme për pasojat që rrjedhin prej tij .

## Burimi i të dhënave
Integriteti

**Integriteti** është shprehje me të cilën kuptohet tërësia e një organizmi, dukurie apo formave tjera të kombinuara nga këto të fundit që paraqesin një tërsi dhe reagojnë si një organizëm.

Në qarqet edukative dhe treningut të administratës *Integriteti* (angl.: *Integrity*) përkufizohet edhe si: Cilësia apo gjendja e të qenit me parime morale si; drejtësia, ndershmëria, dhe sinqeriteti; dëshira për të bërë gjënë e duhur; dhe për të deklaruar dhe përjetuar disa vlera dhe pritje e dëshiruar për rezultatet e tyre.

## Burimi i të dhënave
Ligjshmëria

**Ligjshmeria** shprehje me të cilën kuptohet veprimi brenda vlerave ligjore.

Në qarqet edukative dhe treningut të administratës *Ligjshmeria* (anl.: *Legality* ) përkuizohet si: Parim i ndertimit te sistemeve i cili kerkon marrjen ne konsiderate te Kushteteues dhe legjislacionit vendas si dhe te marrveshjeve nderkombetare te ratifikuara e standarteve te
pranuara.

## Burimi i të dhënave
Deklarata financiare

**Deklarata financiare** është flete e shkruar që përmban deklarimin e të dhënave mbi gjendjen financiare.

Deklarata financiare (angl.: *Financial statement*) është term që përdoret në shkencat dhe treningët e ekonomistëve. Aty ajo përkufizohet si : Llogaritë e hartuara nga një organizatë apo subjekt për të raportuar çështjet e saj financiare.

## Burimi i të dhënave
Monitorimi

**Monitorimi** (ang.: *monitoring*): term politiko-ekonomik me kuptimin vëzhgim i një procesi.

Në shkencat ekonomike me *Monitorimi* nënkuptohet Procesi dhe procedurat që projekton menaxhimi për t’u siguruar se kontrolli i brendshëm është ndërtuar dhe po punon në të gjithë komponentët e tije sipas objektivave (ambienti i kontrollit, vlerësimi i rrezikut, aktiviteti i kontrollit dhe informacioni e komunikimi).

Monitorimi i Mediave është aktiviteti i monitorimit të rrezultatit të publikimit të shtypit ose një web faqeje, ose transmetimit të një shërbimi televiziv ose radio. Ka shumë arsye pse bëhet monitorimi i mediave, qoftë me prapavijë politike, komerciale, shkencore, apo tjetër.

## Burimi i të dhënave
Procedura

**Procedura** është shprehje me të cilen kuptohet një veprim ose tëresi veprimesh për të zbatuar një politikë.

## Burimi i të dhënave
Procesi

**Procesi** është shprehje me të cilën kuptohen rrjedha e veprimeve (operacioneve) të nevojshme për arrtjen e një qëllimi të caktuar. Procesi është vetë rrjedha e një pune të nevjoshme për të ardhur deri tek një përfundim apa një fazë të përfundimit. Ku përfundim i procesit mund të jetë çdo gjë e krijuar që kërkon një sasi të energjisë në trajta të ndryshme.

Në shkencat ekonomike Procesi (ang.: Process) përkufizohet si : Disa detyra të lidhura llogjikisht, që përfshijne njerëz, makineri dhe metoda; të përdorura për të ndryshuar materiale, burime apo të dhëna (inpute)në mallra apo shërbime (output).

## Burimi i të dhënave
Pajtueshmëria rregullatore

**Pajtueshmëria** është veprimi apo vendimi që nuk bie në kundërshtim me marrëveshjen apo mendimin e shprehur. Pajtueshmëria si shprehje është e përkufizuar në lëmi të ndryshme duke mos përjashtuar edhe ato shkencore.

Për shembull në shkencat ekonomike me *Pajtueshmëri* (ang.: *Compliance*) nënkuptojnë: Veprimet e kryera nga subjekti konform ligjeve, rregullave dhe rregulloreve të aplikueshme.

## Burimi i të dhënave
Mikroni

**Mikroni** është një e mijta pjesë e milimetrit.  Shënohet me shkronjën µm .

## Shih edhe
*Mikrometri
Makromolekula

**Makromolekulë** quajmë molekulat që përbëhen prej disa deri qindramijë pjesë ndërtuse, dhe me një peshë relativisht e madhe (mbi 100 Da). Makromolekulat të shumtën e rasteve janë polimerë.

:Makromolekula natyrale, **Biomakromolekular**, janë: 

:* Acidet nukleike siç janë ADN dhe RNA
:* Proteinat siç janë: enzimet, mëndafshi, antitrupat, kolagjenet
:* Saharidet siç janë nishesta dheceluloza
:* Lignina

: Makromolekulat artificiale janë:

:* Kauçuku siç janë PVC, PS, Nylon
:* Silikonet
Sistemi financiar

**Sistem financiar** (ang.: *Financial system* ) janë procedurat për përgatitjen, regjistrimin dhe raportimin e informacionit të besueshëm për sa u takon transaksioneve financiare dhe ngjarjeve ekonomike..

## Burimi i të dhënave
Transaksioni financiar

**Transaksion** është termë i përdorur në shkencat ekonomike.

*Transaksionet* (ang.: *transaction*) janë veprime me ane të të cilave sigurohet kalimi i të drejtave dhe detyrimeve pronësore nga njeri pronar tek tjetri..

Një transaksion financiar është një marrëveshje, komunikim, ose lëvizje që kryhet mes një blerësi dhe një shitësi për të shkëmbyer një produkt,sherbim etj në këmbim të një pagese. Ajo përfshin një ndryshim në statusin e financave të dy ose më shumë biznese apo individëve. Blerësi dhe shitësi janë entitete të ndara, shpesh përfshijnë shkëmbimin e sendeve me vlerë, të tilla si informacioni, mallra, shërbime dhe të holla. Transaksioni quhet edhe momenti ku mallrat shkëmbehen në një kohë, dhe paratë në një tjetër. Kjo është e njohur si një transaksion me dy pjesë: pjesa e parë është duke i dhënë paratë, pjesa e dytë është e pranimit të mallrave.

## Burimi i të dhënave
Marka

**Marka** ka këto kuptime:

* Marka ekonomi
* Marka gjermane
* Valuta e Bosnje Hercegovinës
* Marka (biznes)
* Marka (Oslo) - Një lagje në Oslo
* Marka (lum)

## Shiko edhe
Genoa C.F.C.

**Genoa** (ligurisht *genoa*: *gju (gjuri)*, IPA: ); shqiptuar: *XHEH-noa*) është një klub italian i kriketit dhe klub futbollistik me seli në qytetin Xhenova, Liguria. Ky klub u themelua në vitin 1893 dhe me këtë bëhet të jetë klubi më i vjetër aktiv italian.

Në historin e ligës kampionale italiane Genoa është bërë kampion nëntë (9) herë nga të cilt titullin e parë e ka fituar në sezonin e vitit 1898 që ishte ky edhe sezoni i parë i ligës kampionale italiane. Herën e fundit ky e kip titullin e kampionit e ka fituar në vitin 1924. Ekipi gjithashtu ka fiuar kupën italiane një herë. Llogariur historikisht Genoa është klubi i dhjetë më i suksesëshëm në historinë e futbollit italian., kurse klubi i katërt më i suksesëshëm bazuar në numrin e kmpionateve të fituara.

Klubi që nga viti 1911 zhvillon ndeshjet në stadiumin Stadio Luigi Ferraris me kapacitet prej 36,536 vendeve.. Genoa këtë stadium e ndanë me rivalin e qytetit U.C. Sampdoria.

Që nga vitet e 1960-a, Genoa është shpesh ka bërë lëvizje nga Serie A në Serie B dhe anasjelltas. Momentalisht ekipi zhvillon ndeshjet në Serie A.

## Historia 
Më 7 shtator të vitit 1893, Charles De Grave Sells, S. Blake, G. Green, W. Riley, D.G. Fawcus, Sandys, E. De Thierry, Jonathan Summerhill Senior dhe diplomati anglez Charles Alfred Payton themeluan Genoa Cricket & Athletic Club.

## Trofetë 
* Kampion italian (9): 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1915, 1923, 1924
* Coppa Italia (1) : 1937
* Palla Dapples (13): 1903-1909
* Coppa delle Alpi (2): 1962, 1964
* Anglo-Italian Cup (1): 1996
* Spagnolo Trophy (5): 1995, 1996, 2000, 2001, 2003, 2006

## Historia e menaxhimit 
## Lojtarët e njohur 
Kjo  është lista e lojtarëve të njohur botërorë të cilët kan zhvilluar ndeshje për epikin **Genoa**.

## Numrat e pensionuar 
* **6**  Gianluca Signorini, Libero, 1988-1995

(Shenim: Respektimi i pensionimit të numrit 6 nuk mund të bëhej gjat sezonit të vitit 2005-6 sepse në Seria C sipas rregullave italiane ekipet duhet t'i ken lojtarët me numrat tradicional ng 1 gjer në 11)

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Fqaja zyrtare  **IT**
* Faqja e "Sito dei Grifoni" **IT**
* Faqja e "Grifoni in Rete" **IT**
* Faqja e "Akaiaoi - I colori di Genova" **IT**
* Faqja e "Grifone@Inside"  **IT**
* Faqja e "Genoa 1893 Foundation" **IT**
* Faqja e "Trova Grifone" **IT**
* Genoa Cricket & Football Club - Short Historical Overview 1893-1960 në RSSSF **EN**
* Ultras Genoa - Videoblog **EN**
* Genoa CFC **ES**
* Gradinata Nord Forum **IT**
Marka tregtare

**Marka** (anglisht: **trademark**) është çdo shenjë (simbol) që mund të prezantohet në mënyre grafike, sidomos fjalë, të përmbushur emrat e personave, vizatim, shkronja, shifra, forma të produkteve, tonalitete ngjyrash që identifikon një person, organizacion, kompani ose entitet governativ.

Marka tregtare është një tregues apo shenjë dalluese/e e një lloji që përdoret nga individët, organizatat apo personat tjerë juridik, për të identifikuar në mënyrë të veçantë llojin e shërbimeve/produkteve tek klientët dhe për të i dalluar ato shërbime/produkte nga shërbimet/produktet e entiteteve tjera. Marka tregtare është një lloj i pronësisë intelektuale dhe në mënyrë të veçantë përmban një emër, fjalë, frazë, logo, simbol, dizajn, pamje, apo një kombinim të këtyre elementeve.

Marka mund të jetë e regjistruar (®) ose mark për produktet e një organizacioni, kompani, entitet governativ ose personi (™).

## Shiko edhe 
* Shenja dalluese
Fiziologjia patologjike

**Fiziologjia patologjike** është shkencë e cila studion proceset e çrregulluara në organizëm, shkaqet e tyre dhe mekanizmat e përfshirë në to si dhe ligjshmërinë e fillimit, ecurisë dhe përfundimit të sëmundjes, mënyrën e përshtatjes dhe përgjigjes së organizmit të sëmurë. Ajo tenton të shpjegojë ndërveprimin e faktorëve shkaktarë të sëmundjes dhe organizmit, duke u nisur nga parregullsitë molekulare-biologjike, subqelizore, ndryshimet qelizore, biokimike - humorale e deri te çrregullimet e shprehura funksionale të sistemeve të ndryshme dhe organizmit në tërësi.

## Burimi i të dhënave
Elektromiografia

**Elektromiografia** (**EMG**) është teknika e regjistritmit të aktivitetit elektrik të muskulit në qetësi dhe gjatë kontraksionit.

Regjistrimi me elektroda sipërfaqësore ka rëndësi vetëm për studimin e fiziologjisë së muskujve dhe për të përcaktuar cili muskul ose grup muskujsh kontribon në kryerjen e një lëvizjeje të caktuar ose për të regjistruar frekuencën e lëvizjeve jo të vullnetshme (tremorit). Për qëllime diagnostike, aktiviteti regjistrohet me elektroda bipolare, në formë gjilpëre, të futura në muskul. Sinjali i fituar zmadhohet dhe paraqitet si gjurmë vizuale në osciloskopin katodik dhe si tingull nga një megafon.
## Burimi i të dhënave
Elektroencefalografia

**Elektroencefalografia** (**EEG**) është metodë që mundëson regjistrimin e aktivitetit elektrik të trurit.
 

Elektrodat vendosen në lëkurën e kokës dhe ndryshimet e potencialit që regjistrohen (të amplifikuara) në letrën lëvizëse prezantohen si gjurmë me ngjyrë. Aparatet që përdoren sot kanë 8, 16 ose më shumë kanale, kështu që aktiviteti mund të regjistrohet nga fusha të ndryshme të kokës në mënyrë simultane.
## Burimi i të dhënave
Radiorenografia

**Renogrami** është paraqitje grafike e kalimit të radionuklidit nëpër veshkë. Mund të realizohet me detektorë scintilues ose me gamakamerë me mundësi të prezantimit grafik të të dhënave.  

## Burimi i të dhënave
Fosfati alkal

**Fosfataza alkaline** janë katalizatorë organikë në trupin e njeriut.

Me emërtimin **fosfatazë alkaline** përfshihen një grup enzimesh që katalizojnë hidrolizën e estereve organike fosfatike që gjenden në eshtra, mëlçi, zorrë, placentë, veshka. Pjesa më e madhe e fosfatazës serumike ka prejardhje nga eshtrat. Izoenzimet mund të ndahen me elektroforezë ose me rezistencën në temeraturë. Fosfataza alkaline gjendet në përqendrime të ngritura te fëmijët në periudhën e rritjes dhe gjatë shtatzënësisë.

## Burimi i të dhënave
Bilirubina

parapamje|300px
**Bilirubina** është produkt i metabolizmit të hemit të hemoglobinës. Eritrocitet pas rreth 120 ditë jetë shkatërrohen në sistemin retikuloendotelial, respektivisht në shpretkë. Hemi i liruar me zbërthimin e hemoglobinës shndërrohet në bilirubinë. Rreth 15% e bilirubinës rrjedh nga hemi i liruar për shkak të eritropoezës joefektive, pra si rezultat i pamundësisë së inkorporimit të hemit në globinë në palcën e eshtrave. Një sasi minimale prej më pak se 1% vjen nga hemi i liruar gjatë zbërthimit të enzimeve që përmbajnë hemin në molekulën e tyre si oksidaza e citokromit P 450.

## Referimet
Velëza

**Velëza** është organ gjegjësisht kapakët me të cilën marrin frymë peshqit.  Është e mbuluar me një cipë shumë të hollë lëkure.  Po ashtu këtë organ e kanë dhe gaforret, krimbat, guacat, kërmillat e ujit.  Pra ky organ më së shumti gjendet tek shtazët të cilët jetojnë në ujë.kur peshqit notojne ata hapin gojen dhe e marrin ujin.Uji kalon neper valeza dhe oksigjeni permes ujit kalon ne gjak ndersa dyoksidi i karbonit nga gjaku ne uje.
Hemostaza

**Hemostaza** është termi i përdorur në shkencat e mjekësisë për *ndaljen e gjakderdhjes*.

Hemostaza apo ndalja e gjakderdhjes mund të jetë natyrore dhe artificiale (kirurgjikale). Fjala hemostazë përdoret në kuptimin e ngushtë dhe të gjerë. Hemostaza, në kuptimin më të ngushtë të fjalës, paraqet dukurinë e ndaljes fiziologjike të gjakderdhjes nga ena e lënduar e gjakut. Në një kuptim më të gjerë, në hemostazë përfshihen edhe sistemi i inhibitorëve natyrorë të koagulimit dhe sistemi i fibrinolizës fiziologjike, të cilët janë të rëndësishëm për ruajtjen e homeostazës së hemostazës.
## Burimi i të dhënave
Leukoza kronike limfocitare

**Leukoza kronike limfocitare** (**LKL**) është sëmundje kryesisht e moshës së shkuar apo të mesme. Karakterizohet me grumbullimin e limfocitëve jetëgjate, në dukje të pjekura, në gjak, organe limfatike dhe palcën e ashtit. Karakteristikë tjetër është disfunksioni mesatar apo i rëndë imunologjik, si hipogamaglobulinamia, anemia hemolitike dhe shtimi i reaksioneve të vonuara të tejndjeshmërisë.

## Burimi i të dhënave
Leukozat akute limfoblastike

**Leukozat akute limfoblastike** (LAL) janë sëmundje kryesisht të të riturve dhe më pak të fëmijëve.
 
Megjithëse leukoza akute limfoblastike lajmërohet edhe te të rriturit, kjo është kryesisht sëmundje e fëmijëve. Është kjo formë e cila reagon më së miri në mjekimin me barna dhe procedura tjera terapeutike.

==Burimi i të dhënave==Leukozatqofshin ato akute apo kronike karakterizohen nga nje proliferimmalinj i pergjithshem dhe i vazddueshem i indeve leukopenike. leukozat sipas ecurise ndahen akute,kronike .sipas perberjes qelizore ndahen ne mileoide limfoide,monocitare/.
 vdekshmeria nga leukozat eshte 3-7/100000 banor. prek moshat nga 20-70 vjec . po moshat e reje me te prekshme?
Eritroblasti

**Eritroblasta** është qeliza e parë pa bërthamë e brezit eritrocitar. Normalisht, hudhja e bërthamës nëpalcën eshtërore ndodh gjatë kalimit të normoblastit acidofil nëpër poret e ngushta të endotelit që mbështjell sinuset venoze të palcës eshtërore. **Eritroblast** i tillë përmban ende mitokondrie dhe një numër të ribozomeve, që me ngjyrosjen supravitale (briliant krezil të kaltërt) japin formacionin retikular (substantia reticulofilamentosa)

## Burimi i të dhënave
Megakariociti

thumb|Megakariociti

**Megakariociti** është qeliza më e madhe në palcën eshtërore: mund të ketë diametër deri 100 μ (mikron).Citoplazma është masive dhe ka shumë granula azurofile. Skaji i qelizës është i parregullt dhe në stadin e vonshëm të maturimit tregon formacione të ngjashme me pseudopodiet. Në krahasim me madhësinë e qelizës,
bërthama është e vogël. Rëndom është multilobulare apo e dhëmbëzuar, me kromatinën në formë të fijeve të vrazhda, shumë të ngjyrosura.

## Burimi i të dhënave
Promegakariociti

**Promegakariociti** është qelizë më e madhe se megakariociti.  Citoplazma është bazofile, me dukje të granulave të njoma. Bërthama është e madhe dhe rëndom e dhëmbëzuar, kromatina ka dukje të vrazhdë, të fijeve të gërshetuara përballë prapavijës me ngjyrë të ndryshme.  

## Burimi i të dhënave
Promonociti

**Promonociti** është qelizë me madhësi prej 14-20 μ, me bërthamë të madhe dhe të thelluar apo të rrudhur, e cila ka zgjatime të veçanta në citoplazmë. Kromatina është e shkrehtë, me formë të rrjetës, me bërthamëza të paqarta.  

## Burimi i të dhënave
Monoblasti

thumb|Monoblasti

**Monoblasti** është qeliza e parë e njohur morfologjikisht e këtij brezi monocitar. Ka dukje shumë të ngjashme me mieloblastin, me dallim që citoplazma rëndom është më e ndritshme, kurse kromatina e bërthamës më e njomë. Mund të shihen disa bërthamëza. Madhësia e qelizës është 18-22 μ.

## Burimi i të dhënave
Megakarioblasti

thumb|Megakarioblasti

**Megakarioblasti** është qeliza më e papjekur, e njohur morfologjikisht, e brezit trombocitar. Ka madhësinë 25-30 μ (mikron). Citoplazma e kaltër, është vetëm një rreth i parregullt përreth bërthamës së madhe, rëndom ovale apo në formë të veshkës. Ka kromatinë të shkrehtë dhe disa bërthamëza. Në palcën normale eshtërore kjo qelizë përbën më pak se 1% të të gjitha qelizave të brezit trombocitar, andaj edhe është vështirë të gjendet. Mund të shihen dy, tri apo katër bërthama që janë pasojë e ndarjes së bërthamës pa ndarje gjegjëse të citoplazmës.

## Burimi i të dhënave
Limfoblasti

thumb|Limfoblasti

**Limfoblasti** është qelizë e ngjashme me mieloblastin, me madhësi 15-20 μ. Citoplazma ka ngjyrë të kaltërt të mbyllët, pa granula. Bërthama është e madhe, zë 4/5 e qelizës, me kromatinë të shkrehtë dhe me një apo dy bërthamëza.

## Burimi i të dhënave
Prolimfociti

**Prolimfociti** është qelizë më e vogël se limfoblasti dhe rëndom ka një shirit të gjerë të citoplazmës. Kromatina është në formë të grumbujve, kurse nuk mund të shihen bërthamëzat e qarta.

## Burimi i të dhënave
Limfociti i madh

**Limfociti i madh** është qelizë në diametër 12-16 μ. Citoplazma është mjaft e begatshme dhe ka ngjyrë të kaltër si qielli, me disa granula të vogla azurofile citoplazmatike. Bërthama është e rrumbullakët apo mund të jetë e dhëmbëzuar lehtë, kurse kromatina në formë grumbujsh.

## Burimi i të dhënave
Limfociti i vogël

**Limfociti i vogël** është qelizë me madhësi prej 9- 12 μ (mikron) dhe, pos dallimit në madhësi dhe citoplazmës së pakët, është identik me limfocitin e madh.

## Burimi i të dhënave
Metamielociti

**Metamielociti** është qelizë e madhësis 10-18 μ në trupin e njeriut.

Këto janë qeliza që kanë humbur aftësinë mitotike. Citoplazma është acidofile, e mbushur me granula neutrofile, eozinofile apo bazofile, ndërsa bërthama ka formën e veshkës, me kromatinë të purpurtë të mbyllët, të vrazhdë.

## Burimi i të dhënave
Retikulociti

thumb|Retikulociti

**Retikulociti** është qelizë e madhësis diku 7-10 μ që gjendet në gjakë.
**Retikulociti** është eritrocit i ri, që ende ka njëfarë aftësie për të sintetizuar ARN dhe proteina. Përmban retikulumin bazofil, që demonstrohet me ngjyrosjen me briliant krezil të kaltërt me ngjyrë vjollce që paraqesin mbeturinat e retikulumit endoplazmatik, ndërsa strishoja ngjyroset me ngjyrë të gjelbërt. Ka diametër 7-10 μ. Retikulociti i palcës eshtërore është më i madh dhe përmban më shumë retikulum sesa retikulociti në gjakun periferik. Normalisht, në gjakun periferik ka 0,5-2% retikulocite.

## Burimi i të dhënave
Ekokardiografia

**Ekokardiografia** është metodë e përdorur në mjekës që shërbehet me valët e ultrazërit me qëllim të matjeve të gjakut.

Ekokardiografia është metodë joinvazive. Valët e ultrazërit depërtojnë nëpër inde dhe lëngje me shpejtësi të caktuar. Kur hasin në kufi të dy indeve me dendësi të ndryshme, një pjesë e valëve reflektohet, kthehet pas, duke u shndërruar në impulse elektrike që regjistrohen në osciloskop. Mund të maten diametrat e kaviteteve, enëve të mëdha të gjakut, pastaj trashësia e valvulave, mureve dhe septumit. Po ashtu mund të përcillen lëkundjet e tyre gjatë punës së zemrës (hipokinezia, akinezia, diskinezia), si dhe të vërehen ndryshimet aneurizmatike të murit që lajmërohen te sëmundja iskemike e zemrës.

## Burimi i të dhënave
Ergometria

**Ergometria** është një test mjekësor me qëllim për marrjen e të dhënave mbi gjendjen fizike të trupit të njeriut. Ky test përdoret në mjekësinë sportive si dhe në kardiologji.

Testimi ergometrik i të sëmurëve kardiakë bëhet për të konstatuar dëmtimet funksionale të aparatit kardiovaskular, ndërsa te sindroma koronare edhe për verifikimin e diagnozës së iskemisë dhe anginës pektorale.

## Burimi i të dhënave
Zhurmat e zemrës

**Zhurmat e zemrës**  janë të rrahurat e zemrës të cilat i dëgjon mjeku dhe në bazë të cilave vije në përfundim për gjendje normale apo të sëmurë të pacientit.

Zhurmat janë përzierje e vibracioneve me frekuencë, intensitet, formë dhe kohëzgjatje të ndryshueshme. Ato janë pasojë e lëvizjes turbulente të gjakut dhe formimit të vorbullave për shkak të ndryshimeve anatomike dhe funksionale në zemër dhe në enët e mëdha të gjakut. Ato mund të jenë me intensitet:
të ulët, kur amplituda është më e vogël se ½ e tonit I;
të mesëm, kur amplituda është nga ½ - 1/10 e tonit I dhe
të lartë, kur amplituda është më e lartë se e tonit I.

## Burimi i të dhënave
Fonokardiografi

**Fonokardiografi** instrument elektrikë që përdoret kryesisht në mjekësi.

Fonokardiografi përbëhet prej mikrofonit, amplifikatorit (fenomenet akustike i kthen në impulse elektrike), filtrit të frekuencave dhe sistemit të regjistrimit. Regjistrohet në kushte të qetësisë absolute, pas një ekspiriumi dhe pasi që mikrofoni të vendoset në pika të caktuara (S1 – S5) në prekordium. Shpejtësia e lëvizjes së letrës është 50 mm/sec, ndërsa voltazha rregullohet ashtu që 1mv=1cm. Njëkohësisht duhet të regjistrohet edhe EKG, për orientim se në cilën fazë të revolucionit të zemrës po regjistrohet toni ose zhurma e caktuar.

## Burimi i të dhënave
Elektrokardiografia

**Elektrokardiografia** është metodë e mjekësisë për matjen e punës së pjesëve të trupit (zemrës) me instrument elektrik.

Elektrokardiografia, si metodë me rëndësi të veçantë për ekzaminimin klinik të zemrës, konsiston në regjistrimin e aktivitetit elektrik të saj nga pjesët tjera të trupit, respektivisht përmes elektrodave të vendosura në sipërfaqe të trupit.

ELEKTROKARDIOGRAMA
Ne shekullin e XIX u vu re qe zemra gjeneron elektricitet. Studimet e bera vune ne dukje lidhjen midis aktivitetit elektrik dhe atij mekanik. Regjistrimi i diferences se potenzialit ne siperfaqen e trupit shkruan nje grafik i cili është tejet i nevojshem per studimin e zemres. 
Ne praktiken mjekesore perfaqeson nje analize te thjështë, ekonomike e praktike per te vezhguar se aktiviteti elektrik është normal apo se prezanton patologji te natyres si mekanike po edhe bioelektrike te zemres. Ky grafik ka nje forme karakteristike keshtu qe c'do ndryshim është i lidhur me nje problem kardiologjik te pacientit. Grafiku është i formuar nga pjese qe quhen vale, pozitive dhe negative, qe perseriten ne c'do cikel te zemres.
'***Vala p***'
është vala e pare dhe perfaqeson kontraktimin e atriumeve (dy dhomave te para te pjeses se zemres).

## Burimi i të dhënave
Elektrokardiogrami

**Elektrokardiograma** (**EKG**) është një letër që përmbanë të dhënat e regjistruara nga një instrumen i matjes së punës së zemrës.
 
Elektrokardiograma (EKG) është regjistrim grafik i potencialeve elektrike të gjeneruara gjatë punës së muskulit të zemrës.

## Shiko edhe këtë 
*(EKG)  Eshte nje leter e cila tregon punen e muskulit te zemres me at te aparatit perkates
*Elektrokardiografia

## Burimi i të dhënave
Monociti

**Monociti** është qelizë polimorfe, me madhësi prej 14-20 μ(mikron). Citoplazma e gjerë ka ngjyrë të përhimtë në të kaltërt. Në citoplazmë mund të ketë granula të njoma azurofile dhe vakuolëza. Bërthama rëndom është e rrumbullakët, apo konkave (në formë të veshkës), por mund të jetë e lobuluar, me dy apo tri lobuse.
Hipoksemia

**Hipoksemia** është një sëmundje kur përmbajtja e oksigjenit në gjak nën nivelin e duhur. Niveli normal i oksigjenit në gjak varet prej moshës, gjinisë dhe peshës trupore. Norma qëndron diku rreth (pO2) > 65 mm Hg (kjo vlerë mundet të jetë patologjike për njerëzit me mbipeshë). Prej  (pO2) nën 50 mm Hg flitet për hipoksemi të rëndë.

Në këtë grup apo shkaktarë të kësaj sëmundje hynë: Sëmundjet mushkërore (atelektaza, embolia mushkërore, sëmundjet intersticiale të mushkërive), qëndrimi në bjeshkët e larta >2000-2500 m mbi nivelin e detit), pamjaftueshmëria e zemrës dhe shanti kardiak dajthtas-majtas.

## Burimi i të dhënave
Buferët

**Buferët** janë tretje të acideve dhe bazave të tyre të konjuguara. Ekzistojnë buferë jashtëqelizorë dhe buferë brendaqelizorë. Sistemi kryesor buferik i lëngut jashtëqelizor është sistemi acid karbonik-bikarbonat, kurse me më pak ndikim janë buferët fosfatik dhe buferë proteinik.

## Burimi i të dhënave
Kafshët

**Kafshët** janë organizma eukariotikë shumëqelizorë që formojnë mbretërinë biologjike ***Kafshët***. Me pak përjashtime, kafshët konsumojnë materiale organike, thithin oksigjen, kanë aftësinë të lëvizin, shumohen seksualisht. Mbi 1.5 milion specie te gjalla janë përshkruar – prej tyre rreth 1 milion janë insekte – por mendohet që janë rreth 7 milion lloje kafshësh në total. Të mësuarit për kafshët quhet zoologji (nga greqishtja, zoo = kafshë dhe logia = logjia (të mësuarit diçka)).

Shumica e llojeve të kafshëve janë në Bilateria në trung kanë trup simentrik bilateral.
Kafshët i ndajmë në dy lloje: **kafshët rruazorë** dhe **kafshët jorruazorë**. 

* Në kafshët jorruazore hyjnë sfungjerët, lekuregjemboret (ekinodermatet), qeliza djegesit (knidaret), butaket (molusket), krimbat si dhe kembenyjetuarit (arthoropoda).
* Kafshet rruazore jane kafshet me te perparuara si nga ana e fizike, me pershtatjen e mjedisit, me te gjitha aparatet qe formojne trupin e kafshes, por edhe nga ana e te menduarit. Në këtë tip bëjnë pjesë peshqit të cilët janë kafshët rruazore primitive, amfibet të cilët jetojnë edhe në toke edhe në ujë, zvarraniket, shpendët dhe gjitaret.

## Prejardhja 
Fjala "kafshë" vjen nja shqipja  dhe ajo nga shqipja e parë ''''. Përkufizimi biologjik i përfshinë të gjithë anëtarët e mbretërisë se kafshëve.

## Dallimi 
Balena blu (Balaenoptera musculus) është kafsha më e madhe që ka jetuar ndonjëherë në ujë, me një peshë deri në 190 ton dhe me një përmasë deri në 33.6 metra të gjatë. Ndërsa kafsha më e madhe e gjallë tokësore është elefanti afrikan (Loxodonta africana), me një peshë deri në 12.25 ton dhe me një permasë deri në 10.67 metra të gjatë.

### Numrat dhe vendbanimet 
Listat në tabelen në vazhdim përmbajnë numra të gjallesave të përshkruara për grupe kafshësh me numrat më të shumët të gjallesave gjatë habiteve të tyre kryesuese (tokë, ujë të freskët, dhe det), dhe të lirë për të jetuar ose mënyra parazite për të jetuar. 

Parasitoidat nuk janë të përfshirë.
Rrezet gama

**Rrezet gama**-(γ) janë të njohura si rrezet në fund të spektrit të elektromagnetik pas rrezeve X.
## Zbatimi i rrezeve γ 
Përdoren në fushën e mjekësisë.

## Biologji dhe Mjekësi
Gjatë zbërthimit të izotopit, duke emetuar rreze beta, teprica e energjisë në bërthamë do të emetohet në formë të kuanteve të rrezatimit gama, respektivisht valëve elektromagnetike. Një proces i tillë i zbërthimit radioaktiv e len bërthamën në gjendje të ekscituar, me tepricë të energjisë që zakonisht emetohet shumë shpejt nga bërthama dhe ato izotope nuk mund të shfrytëzohen si emetues gama, ose për shkak të efektit të dëmshëm në inde për të cilin kontribon procesi i zbërthimit beta ose për shkak se lirimi i energjisë së tepërt ndodh shumë shpejt. Përdorimi i këtyre izotopeve klasike gama (131J, 198Au) emetues sot është shumë i kufizuar për shkak të rrezatimit paralel të rrezeve beta. Por, në disa raste bërthama mund të mbetet në një gjendje të ashtuquajtur metastabile dhe izotopi i ri që fitohet (izomeri) pas rrezatimit beta, ka tendencë që këtë tepricë të energjisë ta emetojë në mënyrë graduale, për disa orë, duke mundësuar emetim të pastër gama.

## Burimi i të dhënave
Izotopi

**Izotopet** janë atome të cilat kane numer te njejte atomik **Z** por qe ndryshojne sipas numrit te mases **A**

Atomi përbëhet nga bërthama kompakte me një numër Z të protoneve me ngarkesë elektrike pozitive (numri atomik) dhe një numër N neutronesh elektroneutrale, e rrethuar nga një numër Z elektronesh në mbështjellsin elektronik, të renditura në disa nivele diskrete enegjetike (orbita). Numri i masës së atomit A (shuma Z+N) është numri i përgjithshëm i grimcave të bërthamës, ose i nukleoneve në bërthamën e atomit. Pra, simboli për një atom të një elementi X është AZXN (p.sh. 131 53J78 ) ose më thjeshtë AXN pasi Z është i determinuar nga X dhe nuk ka nevojë të shënohet. Pasi identiteti kimik i atomit është i determinuar nga numri i protoneve (Z), elementet me numër atomik të njëjtë Z dhe veti kimike të njëjta, por me numër të ndryshëm të masës (A), respektivisht me numër të ndryshëm të neutroneve në bërthamë, i quajmë izotope.

## Burimi i të dhënave 
## Shiko edhe këtë 
*Izotopet radioaktive
Mjekësia nukleare

**Mjekësia nukleare** është disiplinë e mjkësisë që për objekt studimi ka bërthamën e qëlizës.

Mjekësia nukleare është një nga disiplinat më të reja në mjekësi që merret me aplikimin e izotopeve radioaktive për qëllime diagnostike dhe terapeutike. Për meritat e futjes së izotopeve radioaktive si substanca shënuese ("tracer") në hulumtimet biologjike Georg von Hevesy është shpërblyer me çmimin Nobel në vitin 1943. Sot izotopet radioaktive kanë gjetur përdorim në pothuaj të gjithë lëmenjtë hulumtues dhe klinike në mjekësi. Si një degë multidisiplinare, Mjekësia nukleare kërkon njohjen e bazave të fizikës, kimisë, elektronikës dhe informatikës për kuptimin e drejt të aspekteve të aplikimit të izotopeve.

## Burimi i të dhënave
Romanca (dashuri)

, e konsideruar si çifti romantik arketip, që përshkruan skenën ikonike të ballkonit të shfaqjes.]]
**Dashuria romantike** ose **romantika** është një ndjenjë dashurie për, ose një tërheqje e fortë ndaj një personi tjetër, dhe sjelljet e miqësisë të ndërmarra nga një individ për të shprehur ato ndjenja të përgjithshme dhe emocione rezultuese.

*Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies* thotë se "Dashuria romantike, e bazuar në modelin e tërheqjes reciproke dhe në një lidhje midis dy njerëzve që i lidh ata si çift, krijon kushtet për të përmbysur modelin e familjes dhe martesës që ajo lind". Kjo tregon se dashuria romantike mund të jetë themeli i tërheqjes mes dy njerëzve. Ky term u përdor kryesisht nga "vendet perëndimore pasi u socializuan në vitet 1800, dashuria është parakushti i nevojshëm për fillimin e një marrëdhënieje intime dhe përfaqëson themelin mbi të cilin mund të ndërtohen hapat e ardhshëm në një familje".

Përndryshe, Collins Dictionary e përshkruan dashurinë romantike si "një intensitet dhe idealizim i një marrëdhënieje dashurie, në të cilën tjetri është i mbushur me virtyt të jashtëzakonshëm, bukuri etj., në mënyrë që marrëdhënia të tejkalojë të gjitha konsideratat e tjera, përfshirë ato materiale".

Megjithëse emocionet dhe ndjesitë e dashurisë romantike janë të lidhura gjerësisht me tërheqjen seksuale, ato mund të ekzistojnë edhe pa tërheqje seksuale. Në raste të caktuara, romanca mund të interpretohet edhe si një miqësi normale. Historikisht, termi romancë e ka origjinën me idealin mesjetar të kalorësisë, siç përcaktohet në literaturën e romancës kalorësiake.

## Shiko edhe 
* Marrëdhënia intime
* Takimi

## Referime
Shoku (kthjellim)

* Shoku - fjala e përafërt me miku, dashamiri
* Gjendja e shokut - mungesa e oksigjenit në tru
* Shok dhoma - dhoma shëruesve të pacientëve
* Shok (politikë) - epitet i përdorur ndërmjet pjesëtarëve të organizatave politike të majta.