Historia moderne e Kosovës

**Historia moderne e Kosovës** përfshinë historinë e Kosovës gjatë shekullit të 20-të e cila është karakterizuar kryesisht me luftëra dhe zhvendosje të mëdha të popullsisë. Rajoni ishte pjesë e shumë entiteteve, disa të njohura ndërkombëtarisht, të tjera jo.

## Fillimi i shekullit të 20-të 
Në fund të shekullit, Kosova shtrihej tërësisht brenda Perandorisë Osmane. Statusi i tij ishte si vilajet dhe zinte një territor dukshëm më të madh se entiteti i sotëm dhe me Üsküp (tani Shkupi ) si kryeqytet provincial. Kufijtë e saj u zgjeruan nga brenda pas një riorganizimi të administratave lokale nga Porta në 1882. Pavarësia e Serbisë dhe Malit të Zi në vitin 1878 nënkuptonte se Kosova ishte vija e fundit e mbrojtjes për osmanët në Rumeli (territor osman në kontinentin evropian ). Pasi Bosnja dhe Hercegovina u inkorporua në Austro-Hungari në 1908, Kosova ndante një kufi me tre vende: Serbinë, Malin e Zi dhe Austro-Hungarinë. Kështu mbeti Kosova derisa Perandoria Osmane u tërhoq në Luftën e Parë Ballkanike, në të cilën popullsia vendase joturke e Rumelisë luftoi për vetëvendosje, përveç një sulmi të përbashkët nga Lidhja Ballkanike (të gjitha në shërbim të interesave të atyre kombeve ndërsa duke kërkuar të zgjerojnë kufijtë e tyre); Gjatë kësaj kohe, kombi i populluar shqiptar bëri betejën e vet si kundër osmanëve, ashtu edhe kundër vendeve përreth, të cilat u përpoqën t'u mohonin shqiptarëve një shtet kombëtar.

## Luftërat Ballkanike 
Gjatë Luftërave Ballkanike të vitit 1912, pjesa më e madhe e Kosovës u mor nga Perandoria Osmane nga Mbretëria e Serbisë, ndërsa rajoni i Metohisë (i njohur si Lugina e Dukagjinit për shqiptarët etnikë) u mor nga Mbretëria e Malit të Zi. Përgjatë shekujve, popullsitë e serbëve dhe shqiptarëve etnikë prireshin të zhvendoseshin pas dorëzimeve territoriale. Si rezultat i përbërjes multietnike të Kosovës, administratat e reja shkaktuan një reagim të përzier nga popullata vendase. Ndërsa shqiptarët (me një shumicë të vogël prej pak më shumë se 50%) nuk e mirëpritën sundimin serb,  popullsia joshqiptare (kryesisht bullgare, serbe dhe boshnjake ) e konsideroi këtë një çlirim.

Sipas Noel Malcolm që shkruan për The Guardian :

Në vitin 1918, Serbia u bë pjesë e Mbretërisë së sapoformuar të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, të quajtur më vonë Jugosllavi .

## Lufta e Parë Botërore 
Ushtria serbe (e ndihmuar kryesisht nga ushtria italiane dhe franceze) mundi të shërohej dhe ushtarët e sëmurë dhe të plagosur morën kujdes mjekësor pasi ishin larg vijës së frontit. Pasi u freskuan dhe u rigrupuan, u kthyen në fushën e betejës.

Në vitin 1918, ushtria serbe i dëboi Fuqitë Qendrore nga Kosova. Pas Luftës së Parë Botërore, u formua Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, menjëherë pas rimarrjes së Kosovës, marrjes së Vojvodinës nga Austro-Hungaria dhe bashkimit me Malin e Zi për të formuar një Mbretëri më të madhe të Serbisë.

## Mbretëria e Jugosllavisë (1918-1941) 
Traktatet e paqes të viteve 1919-1920 themeluan një shtet jugosllav të quajtur "Mbretëria e Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve", e quajtur gjithashtu "Jugosllavi". Mbretëria përbëhej nga 12 milionë banorë, 300 mijë shqiptarë. Kosova u nda në katër qarqe – tre janë pjesë e entitetit të Serbisë: Zveçani, Kosova dhe Metohia jugore; dhe një nga Mali i Zi: Metohia veriore. Megjithatë, sistemi i ri i administratës që nga 26 prilli 1922 e ndau Kosovën në tre Zona të Mbretërisë: Kosovë, Rascia dhe Zeta . Në vitin 1929, Mbretëria u shndërrua në Mbretërinë e Jugosllavisë . Territoret e Kosovës u ndanë në Banate të Zetës, Banate të Moravës dhe Banate të Vardarit .

Deri në vitin 1921 kosovarët shqiptarë i kërkuan Lidhjes së Kombeve bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. Ata pretenduan se 12,000 shqiptarë ishin vrarë dhe 22,000 ishin burgosur që nga viti 1918. U zhvillua një lëvizje kaçake e shqiptarëve të armatosur që kërkonin bashkimin me Shqipërinë. Qeveria e konsideroi këtë si subversion të kushtetutës jugosllave.

Kolonizimi i Kosovës ishte një projekt shtetëror i zbatuar nga Mbretëria e Jugosllavisë gjatë periudhës së ndërmjetme. Gjatë këtij kolonizimi, 60,000–65,000 njerëz u vendosën në Kosovë   kolonistë . Mbi 90% e numrit të përgjithshëm të kolonistëve ishin serbë (përfshirë malazezët ). 

Paralelisht me kolonizimin, vendi bëri edhe shpërnguljen e detyruar të shqiptarëve nga Kosova.  Gjatë periudhës 1918–1941 90.000 deri në 150.000 shqiptarë dhe myslimanë të tjerë emigruan nga Kosova.  

Në vitin 1919, forcat jugosllave therën 600 gra dhe fëmijë shqiptarë në rrethin e Gusinjës. 

## Lufta e Dytë Botërore 
[parapamje| Kosova e sotme në vitin 1941, duke treguar me të gjelbër zonën e aneksuar [Shqipëria e Madhe|Shqipërisë së Madhe italiane]]
Jugosllavia u pushtua nga Boshti në prill 1941 dhe u nda kryesisht midis Italisë dhe Gjermanisë. Kosova u përfshi kryesisht në zonën e kontrolluar italiane dhe u bashkua me Shqipërinë fashiste midis viteve 1941 dhe 1943.

Pas pushtimit të Boshtit, pjesa më e madhe e Kosovës u bë pjesë e Shqipërisë së Madhe të kontrolluar nga Italia, dhe një pjesë më e vogël, Lindore nga Serbia e pushtuar nga bullgarët dhe nazistët-gjermanë. Meqenëse udhëheqja politike shqiptare e pushtuar nga Italia kishte vendosur në Konferencën e Bujanit që Kosova të mbetej pjesë e Shqipërisë, ata filluan të dëbojnë dhe vrasin popullsinë serbe dhe malazeze.

Mustafa Kruja, kryeministri i atëhershëm i Shqipërisë, ishte në Kosovë në qershor 1942 dhe në një takim me krerët shqiptarë të Kosovës, ai tha: “Ne duhet të përpiqemi që popullsia serbe e Kosovës të jetë – zona të pastrohet. prej tyre dhe të gjithë serbët që kishin jetuar atje prej shekujsh duhet të quhen kolonialistë dhe të dërgohen në kampet e përqendrimit në Shqipëri. Kolonët serbë duhet të vriten”. Vlerësohet se të paktën 10,000 serbë u masakruan dhe 200,000 të tjerë u dëbuan nga Kosova gjatë Luftës së Dytë Botërore.  Në gjyqet e Nurembergut, u vërtetua se SS Skënderbeu kreu krime kundër njerëzimit në Kosovë kundër serbëve etnikë, hebrenjve dhe romëve. 

Pas dorëzimit të Mbretërisë së Italisë në shtator 1943, forcat gjermane morën kontrollin e drejtpërdrejtë të rajonit. Në shtator 1944 Bashkimi Sovjetik i shpalli luftë Bullgarisë dhe pushtoi një pjesë të vendit. Një grusht shteti më 9 shtator çoi në bashkimin e Bullgarisë me sovjetikët. Si rezultat, në fillim të tetorit, tre ushtri bullgare, të përbërë nga rreth 340,000 vetë,  së bashku me Ushtrinë e Kuqe hynë në Jugosllavinë e pushtuar dhe u zhvendosën nga Sofja në Nish, Shkup dhe Prishtinë për të bllokuar forcat gjermane që tërhiqeshin nga Greqia.   Bullgarët vepronin në bashkëpunim me partizanët komunistë jugosllavë dhe shqiptarë.  Kosova u çlirua në fund të nëntorit.  U bë provincë e Serbisë në kuadër të Jugosllavisë Federale Demokratike. Shqiptarët e Kosovës, të cilëve u ishte premtuar vetëvendosje nëse bashkoheshin me partizanët, u rebeluan dhe u shpall gjendje ushtarake. U deshën rreth gjashtë muaj që zona të qetësohej pasi rreth 20,000 shqiptarë nën Shaban Polluzën rezistuan ndaj integrimit të Kosovës brenda Jugosllavisë. 

Dëbimet e hebrenjve gjatë holokaustit ndodhën gjithashtu në këtë zonë .

## Jugosllavia Socialiste (1945–1989) 
Krahina e Kosovës u formua fillimisht si anëtare e Republikës Popullore Federale të Jugosllavisë nën udhëheqjen e udhëheqësit partizan. Kjo do të ishte hera e parë në histori që emri i Kosovës erdhi për të përqafuar kufijtë e saj aktualë; para kësaj, kufijtë e saj, së bashku me statusin e saj kishin luhatur me kalimin e kohës. Këta kufij u tërhoqën me kujdes që të përfshinin një zonë me një përqendrim të madh shqiptarësh. Një shpjegim i tillë për linjat e demarkacionit të Kosovës që nuk janë përcaktuar kurrë siç duhet është se popullsia e saj sllave dhe shqiptare madje e kanë kundërshtuar origjinën e emrit. Si të tillë janë kontestuar edhe kufijtë imagjinarë; për shembull, shqiptarët besojnë se Lugina e Preshevës përbën Kosovën lindore, ndërsa serbët i kanë bërë rajonet brenda Republikës së Maqedonisë së sotme si Kosovë *tradicionale*, si Shkupi, dikur kryeqytet i provincës osmane, dhe me një serb/bullgar (sllav. ) shumicë etnike. Josip Broz Tito inicioi këtë entitet të ri të brendshëm, por në vitet e para ai ishte simbolik pasi nuk kishte autonomi faktike. Pas ndryshimit të emrit të Jugosllavisë në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë dhe të Serbisë në Republikën Socialiste të Serbisë në vitin 1953, Kosova fitoi autonomi të brendshme në vitet 1960.

Në kushtetutën e vitit 1974, qeveria e Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës mori kompetenca më të larta, duke përfshirë titujt më të lartë qeveritarë - President dhe Kryeministër dhe një ulëse në Presidencën Federale që e bëri atë një Republikë Socialiste *de facto* brenda Federatës, por duke mbetur si Autonome Socialiste. Krahinë brenda Republikës Socialiste të Serbisë. Tito kishte ndjekur një politikë të dobësimit të Serbisë, pasi besonte se "një Serbi e dobët është e barabartë me një Jugosllavi të fortë".  . Për këtë qëllim Vojvodina dhe Kosova u bënë rajone autonome dhe iu dhanë privilegjet e mësipërme si republika de facto.  Serbo-kroatishtja, shqipja u përcaktuan si gjuhë zyrtare në nivel provincial duke shënuar dy grupet më të mëdha gjuhësore kosovare: shqiptarët dhe serbët. Në fakt, populli shqiptar mundi të hapte shkolla dhe universitete të pavarura shqipfolëse.
[parapamje|275x275px| [Krahina Socialiste Autonome e Kosovës brenda Jugosllavisë Socialiste, 1974–1990]]
Në vitet 1970, një lëvizje nacionaliste shqiptare ndoqi njohjen e plotë të Krahinës së Kosovës si një Republikë tjetër brenda Federatës, ndërsa elementët më ekstrem synonin pavarësinë e plotë. Regjimi arbitrar i Titos e trajtoi situatën me shpejtësi, por vetëm i dha një zgjidhje të përkohshme. Kjo e kombinuar me një nivel shumë të lartë të lindjeve të shqiptarëve dhe emigrimet e serbëve në pjesët e tjera të Jugosllavisë e anuan më tej ekuilibrin etnik të Kosovës. Numri i tyre u trefishua gradualisht duke u rritur nga pothuajse 75% në mbi 90%, por numri i serbëve mezi u rrit dhe ra në pjesën e plotë të popullsisë së përgjithshme nga rreth 15% në 8%.

Duke filluar nga marsi 1981, studentët shqiptarë të Kosovës organizuan protesta duke kërkuar që Kosova të bëhej republikë brenda Jugosllavisë . Ato protesta u përshkallëzuan me shpejtësi në trazira të dhunshme "duke përfshirë 20,000 njerëz në gjashtë qytete"  që u frenuan ashpër nga qeveria jugosllave. Gjatë viteve 1980, tensionet etnike vazhduan me shpërthime të shpeshta të dhunshme kundër serbëve dhe autoriteteve shtetërore jugosllave që rezultuan në shtimin e emigrimit të serbëve të Kosovës dhe grupeve të tjera etnike.   Udhëheqja jugosllave u përpoq të shtypte protestat e serbëve të Kosovës që kërkonin mbrojtje nga diskriminimi dhe dhuna etnike.  Edhe pse ishin shumë raportime për gjenocid dhe përdhunim kundër popullatës serbe në Kosovë, disa grupe të të drejtave civile i hodhën poshtë ato si të pavërteta    dhe se situata ekonomike (me Kosovën si zona më e varfër) ishte katalizatori për shumë njerëz. Migrimet serbe dhe shqiptare:“Kishte ankesa të vërteta si nga serbët ashtu edhe nga shqiptarët në Kosovë dhe të dy grupet u ndjenë të kërcënuar. Por gazetarët e pavarur serbë dhe punonjësit e të drejtave të njeriut gjetën se akuzat më nxitëse ishin trillime totale. Një studim i të dhënave të policisë në Kosovë tregoi vetëm një përdhunim të një serbi etnik nga një shqiptar në një vit të tërë. Në mënyrë të ngjashme, shkatërrimi i supozuar i faltoreve serbe doli të përfshijë raste të izoluara vandalizmi, grafiti dhe prerje të pemëve në pronën e kishës - krime të urrejtjes, ndoshta, por me siguri jo asgjësimin e organizuar gjenocidal që u pretendua.  "Në fakt krimi dhe veçanërisht përdhunimi ishte më i ulët në Kosovë se në pjesën tjetër të Serbisë. 

Në vitin 1986, Akademia Serbe e Shkencave dhe e Arteve (SANU) po punonte për një dokument që më vonë do të njihej si Memorandumi i SANU -së, një paralajmërim për Presidentin dhe Kuvendin serb për krizën ekzistuese dhe se ku do të çonte ajo. Një botim i papërfunduar u filtrua në shtyp. Në ese, SANU kritikoi shtetin e Jugosllavisë dhe bëri vërejtje se i vetmi shtet anëtar që kontribuoi në atë kohë në zhvillimin e Kosovës dhe Maqedonisë (deri atëherë, territoret më të varfra të Federatës) ishte Serbia. Sipas SANU, Jugosllavia po vuante nga grindjet etnike dhe shpërbërja e ekonomisë jugosllave në sektorë dhe territore të veçanta ekonomike, gjë që po e transformonte shtetin federal në një konfederatë të lirshme.  Nga ana tjetër, disa mendojnë se Sllobodan Millosheviqi e përdori pakënaqësinë e pasqyruar në memorandumin e SANU-së për qëllimet e tij politike, gjatë ardhjes së tij në pushtet në Serbi në atë kohë, 

Milosheviqi fillimisht u dërgua atje si anëtar i Partisë Komuniste. Fillimisht Millosheviqi nuk foli me serbët të cilët në atë moment po demonstronin për të drejtat dhe liritë që u ishin mohuar. Gjatë këtyre takimeve ai pranoi të dëgjonte ankesat e tyre. Gjatë takimit, jashtë ndërtesës ku po zhvillohej ky forum, policia filloi të luftonte me vendasit që ishin mbledhur atje, kryesisht serbë të etur për të shprehur ankesat e tyre. Pasi dëgjoi për brutalitetin e policisë jashtë sallave, Millosheviqi doli dhe në një moment emocionues u premtoi serbëve vendas se "Askush nuk do t'ju rrihte më". Ky bajt lajmesh u pa në lajmet e mbrëmjes dhe e katapultoi Millosheviqin e panjohur në atë kohë në ballë të debatit aktual për problemet në Kosovë.

Për të shpëtuar lëkurën e tij, Millosheviqi luftoi dhe vendosi një grusht shteti politik. Ai fitoi udhëheqje dhe kontroll efektiv të partisë komuniste serbe dhe vazhdoi përpara me të vetmen çështje që e kishte katapultuar atë në ballë të vëmendjes politike, që ishte Kosova. Nga fundi i viteve 1980, thirrjet për rritjen e kontrollit federal në provincën autonome të shkatërruar nga kriza po bëheshin më të forta. Sllobodan Millosheviqi bëri presion për ndryshime kushtetuese që do të çojnë në pezullimin e autonomisë si për Kosovën ashtu edhe për Vojvodinën . 

Millosheviqi e shfrytëzoi këtë pakënaqësi për të konsoliduar pozicionin e tij në Serbi. Në vitin 1987, presidenti serb Ivan Stamboliq dërgoi Millosheviçin në Kosovë për të "paqësuar serbët e shqetësuar në Kosovë". Në atë udhëtim, Millosheviqi u shkëput nga një takim me shqiptarët etnikë për t'u përzier me serbët e zemëruar në një periferi të Prishtinës. Ndërsa serbët protestuan se po i shtynin policia me shkopinj, Millosheviqi u tha atyre: "Askush nuk lejohet t'ju rrahë".  Ky incident u pa më vonë si vendimtar për ngritjen e Millosheviçit në pushtet. 

Një nga ngjarjet që kontribuoi në ngritjen e Millosheviçit në pushtet ishte *Fjalimi i Gazimestanit*, i mbajtur më 28 qershor 1989 për 100,000 serb që morën pjesë në festimin në Gazimestan për të shënuar 600 vjetorin e Betejës së Kosovës . Shumë mendojnë se ky fjalim e ndihmoi Millosheviqin të konsolidonte autoritetin e tij në Serbi. 

Në vitin 1989, Millosheviqi, duke përdorur një përzierje të frikësimit dhe manovrimit politik, uli në mënyrë drastike statusin special autonom të Kosovës brenda Serbisë. Menjëherë pas kësaj, shqiptarët e Kosovës, pasi u dëbuan nga puna, jashtë parlamentit, shkollave, TV, spitalit dhe të gjitha institucioneve të tjera të rëndësishme, organizuan një lëvizje separatiste jo të dhunshme, duke përdorur një mosbindje të gjerë civile, me qëllimin përfundimtar arritjen e pavarësisë. të Kosovës.  Shqiptarët e Kosovës bojkotuan institucionet shtetërore dhe zgjedhjet dhe krijuan shkolla të veçanta shqipe dhe institucione politike. Më 2 korrik 1990, një parlament jokushtetues i Kosovës e shpalli Kosovën një vend të pavarur, megjithëse ky nuk u njoh nga Beogradi apo ndonjë shtet i huaj. Dy vjet më vonë, në vitin 1992, anëtarët e parlamentit të shpërbërë organizuan një referendum jozyrtar, i cili u vëzhgua nga organizatat ndërkombëtare.  por nuk u njoh ndërkombëtarisht. Me një pjesëmarrje *prej 80%*, *98%* votuan për pavarësinë e Kosovës.

## Vitet 1990 
Pas ndryshimeve kushtetuese, parlamentet e të gjitha republikave dhe krahinave jugosllave, të cilat deri atëherë kishin deputetë vetëm nga Partia Komuniste e Jugosllavisë, u shpërndanë dhe për to u mbajtën zgjedhje shumëpartiake. Shqiptarët e Kosovës refuzuan të marrin pjesë në zgjedhje dhe në vend të tyre mbajtën zgjedhjet e tyre të pasanksionuara. Meqë ligjet zgjedhore kërkonin (dhe ende kërkojnë) pjesëmarrje më të madhe se 50%, parlamenti i Kosovës nuk mund të themelohej.

Kushtetuta e re shfuqizoi mediat zyrtare të provincave të veçanta, duke i integruar ato në mediat zyrtare të Serbisë, duke ruajtur ende disa programe në gjuhën shqipe . Mediat në gjuhën shqipe në Kosovë u shtypën. Financimi u tërhoq nga mediat shtetërore, përfshirë atë në gjuhën shqipe në Kosovë. Kushtetuta bëri të mundur krijimin e mediave private, por funksionimi i tyre ishte shumë i vështirë për shkak të qirave të larta dhe ligjeve kufizuese. Televizionit apo radios shtetërore në gjuhën shqipe iu ndalua transmetimi nga Kosova.  Megjithatë, u shfaqën media shqiptare në pronësi private; prej tyre, ndoshta më e famshmja është "Koha Ditore", e cila u lejua të funksiononte deri në fund të vitit 1998 kur u mbyll pasi publikoi një kalendar për të cilin pretendohej se ishte glorifikimi i separatistëve etnikë shqiptarë.

Kushtetuta gjithashtu transferoi kontrollin mbi kompanitë shtetërore te qeveria serbe (në atë kohë, shumica e kompanive ishin në pronësi shtetërore dhe *de jure* janë ende). Në korrik 1990, Kuvendi i Kosovës tentoi të shpallte pavarësinë .  Beogradi u përgjigj duke u përpjekur të arrestonte ata që kishin votuar, duke mbyllur mediat, dhe deri në shtator 1990 deri në 123,000 punëtorë shqiptarë u pushuan nga pozitat e tyre në qeveri dhe media, siç ishin mësuesit, mjekët dhe punëtorët në industritë e kontrolluara nga qeveria  duke provokuar një grevë të përgjithshme dhe trazira masive. Disa nga ata që nuk u shkarkuan u larguan në shenjë simpatie, duke refuzuar të punojnë për qeverinë serbe. Edhe pse qeveria pretendonte se thjesht po hiqte qafe drejtorët e vjetër komunistë, shkarkimet u panë gjerësisht si një spastrim i shqiptarëve etnikë.

Kurrikula dhe tekstet e vjetra arsimore shqipe u hoqën dhe u krijuan të reja. Kurrikula ishte (dhe është akoma, pasi kjo është kurrikula e përdorur për shqiptarët në Serbi jashtë Kosovës) në thelb e njëjtë me atë serbe dhe të të gjitha kombësive të tjera në Serbi, përveç që kishte arsim në dhe në gjuhën shqipe. Tekstet e reja shkollore ishin (dhe janë ende) në thelb të njëjta me ato në gjuhën serbe, vetëm se ishin në gjuhën shqipe. Arsimi në gjuhën shqipe u tërhoq në vitin 1992 dhe u rivendos në vitin 1994.  Në Universitetin e Prishtinës, i cili shihej si qendër e identitetit kulturor të shqiptarëve të Kosovës, arsimi në gjuhën shqipe u shfuqizua dhe mësuesit shqiptarë u pushuan në masë gjithashtu. Shqiptarët u përgjigjën duke bojkotuar shkollat shtetërore dhe duke ngritur një sistem jozyrtar paralel të arsimit në gjuhën shqipe.

Shqiptarët e Kosovës ishin të indinjuar nga ajo që ata e shihnin si sulm ndaj të drejtave të tyre. Pas trazirave masive dhe trazirave nga shqiptarët si dhe shpërthimeve të dhunës ndërkomunale, në shkurt të vitit 1990, u shpall gjendja e jashtëzakonshme dhe prania e Ushtrisë dhe policisë Jugosllave u shtua ndjeshëm për të shuar trazirat.

Në vitin 1992 u mbajtën zgjedhje të paligjshme, të cilat me shumicë dërrmuese zgjodhën Ibrahim Rugovën si “president” të Republikës së vetëshpallur të Kosovës; megjithatë këto zgjedhje nuk u njohën nga qeveria serbe dhe as ndonjë qeveri e huaj. Në vitin 1995, mijëra refugjatë serbë nga Kroacia u vendosën në Kosovë, gjë që përkeqësoi më tej marrëdhëniet midis dy komuniteteve.

Kundërshtimi i shqiptarëve ndaj sovranitetit të Jugosllavisë dhe veçanërisht Serbisë ishte shfaqur në trazira (1968 dhe mars 1981) në kryeqytetin Prishtinë . Ibrahim Rugova mbrojti rezistencën jo të dhunshme, por më vonë kur u bë e qartë se kjo nuk po funksiononte, opozita mori formën e agjitacionit separatist nga grupet politike opozitare dhe aksionin e armatosur që nga viti 1996 nga "Ushtria Çlirimtare e Kosovës " ( *Ushtria Çlirimtare e Kosovës*, ose UÇK).

## Lufta e Kosovës 
[djathtas|parapamje|257x257px| Stema e [Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë|Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes .]]
Pas Marrëveshjes së Dejtonit në vitin 1995, disa shqiptarë u organizuan në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), duke përdorur taktika të stilit gueril kundër forcave policore dhe civilëve serbë. Dhuna u përshkallëzua në një seri sulmesh të UÇK-së dhe reprezaljeve serbe në vitin 1999, me një numër në rritje të viktimave civile. Në vitin 1998 interesi perëndimor u rrit dhe autoritetet serbe u detyruan të nënshkruajnë një armëpushim të njëanshëm dhe tërheqje të pjesshme. Sipas marrëveshjes së tetorit, Misioni Verifikues i Kosovës u zhvendos në Kosovë për të monitoruar armëpushimin, ndërsa forcat ushtarake jugosllave u tërhoqën pjesërisht nga Kosova. Megjithatë, armëpushimi u prish sistematikisht menjëherë pas kësaj nga forcat e UÇK-së, gjë që provokoi sërish kundërsulme të ashpra nga serbët. Më 16 janar 1999, trupat që pretendohej se ishin të 45 civilëve shqiptarë u gjetën në qytetin e Reçakut . Viktimat ishin ekzekutuar nga forcat serbe.   Masakra e Raçakut ishte e rëndësishme në rritjen e presionit ndaj Serbisë në konferencën e ardhshme në Rambuje . Pas më shumë se një muaji negociatash, Jugosllavia refuzoi të nënshkruajë marrëveshjen e përgatitur, kryesisht, është argumentuar, për shkak të një klauzole që u jep forcave të NATO-s të drejta aksesi jo vetëm në Kosovë, por në të gjithë Jugosllavinë (që pala jugosllave e shihte si të barasvlershme me ushtrinë profesion).

Kjo shkaktoi një fushatë 78-ditore të NATO -s në 1999. Fillimisht, e kufizuar në caqet ushtarake në Kosovë, fushata e bombardimeve u zgjerua shpejt për të mbuluar caqet në mbarë Jugosllavinë, kryesisht kampet ushtarake, por gjithashtu duke përfshirë ura, termocentrale, fabrika, stacione transmetimi dhe ndërtesa të ndryshme ushtarake. Gjatë konfliktit, rreth një milion shqiptarë etnikë u dëbuan ose u dëbuan me forcë nga Kosova, disa mijëra u vranë (numrat dhe shpërndarja etnike e viktimave janë të pasigurta dhe shumë të diskutueshme). Rreth dhjetë deri në dymbëdhjetë mijë shqiptarë etnikë dhe tre mijë serbë besohet të jenë vrarë gjatë konfliktit. Rreth 3,000 persona janë ende të zhdukur, nga të cilët 2,500 janë shqiptarë, 400 serbë dhe 100 romë. 

Disa nga masakrat më të rënda kundër shqiptarëve civilë ndodhën pasi NATO filloi bombardimin e Jugosllavisë. Masakra e Qyshkës,  Masakra e Podujevës,  Masakra e Krushës së Madhe  janë disa nga masakrat e kryera nga ushtria, policia dhe paraushtarakët serbe.

Lufta rezultoi gjithashtu në shkatërrimin e pronave, duke përfshirë shumë ndërtesa historike. Sipas një raporti të përpiluar nga Projekti i Trashëgimisë Kulturore të Kosovës me bazë në SHBA, forcat serbe shkatërruan afërsisht një të tretën e xhamive në Kosovë. Sipas raportit, struktura të tjera historike të lidhura me kulturën dhe fenë e popullsisë shqiptare të Kosovës ishin veçuar gjithashtu për sulm nga forcat serbe. Raporti theksoi gjithashtu se dëmet nga bombat e NATO-s ishin të kufizuara dhe se, pas tërheqjes së forcave serbe, shumë kisha ortodokse u shkatërruan nga shqiptarët. Sipas një raporti të Institutit për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës të Serbisë, rreth 160 monumente kulturore në Serbi u rrezikuan seriozisht, u dëmtuan ose u shkatërruan nga bombat e NATO-s, duke përfshirë njëzet e pesë manastire, tridhjetë e katër kisha, tre xhami., një sinagogë, dyzet objekte të arkitekturës së qytetit, shtatë objekte të muraturës popullore, njëzet e pesë qendra qytetesh, trembëdhjetë vende arkeologjike dhe gjashtëmbëdhjetë monumente përkujtimore. 

## Kosova pas lufte 
Pas përfundimit të luftës, Këshilli i Sigurimit i OKB-së miratoi Rezolutën 1244 që e vendosi Kosovën nën administrimin kalimtar të OKB-së ( UNMIK ) dhe autorizoi KFOR-in, një forcë paqeruajtëse të udhëhequr nga NATO. Shqiptarët e Kosovës që ktheheshin pothuajse menjëherë sulmuan serbët e Kosovës, duke shkaktuar që rreth 200,000–280,000  serb dhe joshqiptarë të tjerë  të ikin (shënim: numri aktual i personave të zhvendosur brenda vendit është i diskutueshëm,     me vlerësime që variojnë nga 65,000  në 250,000   . Shumë serbë të zhvendosur kishin frikë, të paktën fillimisht, të ktheheshin në shtëpitë e tyre, madje edhe me mbrojtjen e UNMIK-ut. Deri në vitin 2006 mbi 16,000 serbë janë kthyer në Kosovë.

Në vitin 2001, UNMIK-u shpalli Kornizën Kushtetuese për Kosovën, e cila themeloi Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes (IPVQ), duke përfshirë Kuvendin e Kosovës, Presidencën dhe zyrën e Kryeministrit të zgjedhur. Kosova mbajti zgjedhjet e para të lira në mbarë Kosovën në fund të vitit 2001 (zgjedhjet komunale ishin mbajtur vitin e kaluar). UNMIK-u mbikëqyri themelimin e një Shërbimi policor profesional dhe shumë-etnik të Kosovës.

Në mars të vitit 2004, Kosova përjetoi dhunën e saj më të keqe ndëretnike që nga Lufta e Kosovës. Trazirat në 2004 u ndezën nga një seri ngjarjesh të vogla që shpejt u shndërruan në trazira në shkallë të gjerë. Turmat e shqiptarëve të Kosovës dogjën qindra shtëpi serbe, objekte të Kishës Ortodokse Serbe (duke përfshirë disa kisha dhe manastire mesjetare) dhe objekte të OKB-së. Policia e Kosovës krijoi një ekip special hetimor për të trajtuar rastet lidhur me trazirat e vitit 2004 dhe sipas Këshillit Gjyqësor të Kosovës deri në fund të vitit 2006, 326 akuzat e ngritura nga prokurorët komunalë dhe të qarkut për vepra penale në lidhje me trazirat kishin rezultuar në 200 aktakuza: dënime. në 134 raste, dhe gjykatat shpallën të pafajshëm tetë dhe pushuan 28; 30 çështje ishin në pritje. Prokurorët dhe gjyqtarët ndërkombëtarë trajtuan rastet më të ndjeshme. 

## Historia e fundit (1999 e deri më tani) 
Lufta përfundoi më 10 qershor 1999 me nënshkrimin e Marrëveshjes së Kumanovës nga qeveria serbe dhe jugosllave, e cila ra dakord për transferimin e qeverisjes së krahinës në Kombet e Bashkuara. Një Forcë e Kosovës e udhëhequr nga NATO ( KFOR ) hyri në krahinë pas Luftës së Kosovës, e ngarkuar me sigurimin e misionit të OKB-së në Kosovë ( UNMIK ). Para dhe gjatë dorëzimit të pushtetit, rreth 100,000 serbë dhe joshqiptarë të tjerë, kryesisht romë, u larguan nga krahina nga frika e hakmarrjeve. Në rastin e joshqiptarëve, romët në veçanti konsideroheshin nga shumë shqiptarë se kishin ndihmuar serbët gjatë luftës. Shumë u larguan së bashku me forcat serbe të sigurisë në tërheqje, duke shprehur frikën se do të ishin në shënjestër të refugjatëve shqiptarë të kthyer dhe luftëtarëve të UÇK-së, të cilët i fajësuan ata për akte dhune të kohës së luftës. Mijëra të tjerë u dëbuan nga kërcënimet, sulmet hakmarrëse dhe një valë krimesh pas luftës, ndërsa KFOR-i përpiqej të rivendoste rendin në krahinë.

Një numër i madh i refugjatëve nga Kosova ende jetojnë në kampe dhe strehimore të përkohshme në Serbi. Në vitin 2002, Serbia dhe Mali i Zi raportuan se kishin 277,000 persona të zhvendosur brenda vendit (shumica dërrmuese ishin serbë dhe romë nga Kosova), që përfshinte 201,641 persona të zhvendosur nga Kosova në Serbi, 29,451 të zhvendosur nga Kosova në Mal të Zi dhe rreth 46,000 të zhvendosur brenda vetë Kosovës. duke përfshirë 16,000 refugjatë të kthyer të paaftë për të banuar në shtëpitë e tyre origjinale.  Disa burime e vendosin shifrën shumë më të ulët; Iniciativa Evropiane për Stabilitet vlerëson se numri i personave të zhvendosur është vetëm 65,000, me 128,000 serbë të tjerë që kanë mbetur në Kosovë. Përqendrimi më i madh është në veri të krahinës mbi lumin Ibër, por vlerësohet se dy të tretat e popullsisë serbe në Kosovë vazhdon të jetojë në jug të provincës të dominuar nga shqiptarët. 

Më 17 mars 2004, trazirat serioze në Kosovë çuan në disa vdekje dhe në shkatërrimin e një numri të madh kishash dhe manastire ortodokse në krahinë, ndërsa shqiptarët u përleshën me serbët. Disa mijëra serbë të tjerë të Kosovës u raportuan se kishin lënë shtëpitë e tyre për të kërkuar strehim në Serbi ose në veriun e Kosovës të mbizotëruar nga serbët.

Negociatat ndërkombëtare filluan në vitin 2006 për përcaktimin e statusit përfundimtar të Kosovës, siç parashihet me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së . Ndërsa sovraniteti i vazhdueshëm i Serbisë mbi Kosovën njihet nga komuniteti ndërkombëtar, një shumicë e qartë e popullsisë së krahinës (e cila ishte kryesisht shqiptare) do të preferonte pavarësinë. Bisedimet e mbështetura nga OKB, të udhëhequra nga i dërguari i posaçëm i OKB-së, Marti Ahtisaari, filluan në shkurt 2006. Përderisa u bë përparim në çështjet teknike, të dyja palët mbetën diametralisht të kundërta për vetë çështjen e statusit.  Në shkurt 2007, Ahtisaari dorëzoi një projekt-propozim për zgjidhjen e statusit udhëheqësve në Beograd dhe Prishtinë, bazë për një projekt-rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së që propozon 'pavarësinë e mbikëqyrur' për krahinën. Që nga fillimi i korrikut 2007, projekt-rezoluta, e cila mbështetet nga Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe anëtarë të tjerë evropianë të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, ishte rishkruar katër herë në përpjekje për të akomoduar shqetësimet ruse se një rezolutë e tillë do të minonte parimin e sovraniteti shtetëror.  Rusia, e cila ka të drejtën e vetos në Këshillin e Sigurimit si një nga pesë anëtarët e përhershëm, deklaroi se nuk do të mbështesë asnjë rezolutë që nuk është e pranueshme si për Beogradin ashtu edhe për Prishtinën. 

Pasi negociatat e sponsorizuara nga OKB-ja nuk arritën një konsensus për një status të pranueshëm kushtetues, Kosova shpalli pavarësinë nga Serbia më 17 shkurt 2008.  Ndër vendet e BE-së Spanja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja nuk e njohin atë si shtet.

## Shih edhe 
* Lidhja e Prizrenit
* Historia e Dardanisë
* Deklarata e Pavarësisë
* Shpallja e Pavarësisë së Kosovës

## Referime