Dekovili Vlorë-Selenicë

**Dekovili Vlorë-Selenicë** (Ferrovia Decauville a Valona) ishte një hekurudhë me gjatësi të hkurtër 30 kilometra në Shqipëri, e ndërtuar nga forcat e armatosura italiane në vitin 1915, e cila fillimisht u përdor për të transportuar furnizime luftarake dhe më vonë asfalt nga Selenica në portin e Vlorës (Valona) në Skelë .  

## Historia 
### Ndërtimi i Ferrovia Decauville a Valona 
majtas|parapamje| Hekurudha fushore italiane në Luftën e Parë Botërore në Luginën e Vllahinës
parapamje| Treni i mallrave rreth vitit 1915
Gjatë Luftës së Parë Botërore, Shqipëria u pushtua nga forcat italiane dhe austro-hungareze . Për të furnizuar trupat e tyre, të dyja ushtritë ndërtuan hekurudha fushore . Italianët ndërtuan një linjë 30 kilometra  të gjatë nga porti i Vlorës në Selenicë direkt në Vjosë,  që formoi frontin për një kohë të gjatë. Nga kjo linjë kryesore, pas urës mbi Shushicë  (227 metra gjatësi)  një linjë në jug të Kotës  nga. Linjat e mëtejshme të degëve të çonin në Gërnec  në lindje dhe në zonën e Llakatundit  në veri të Vlorës. Përveç kësaj, ushtria italiane ndërtoi 15 teleferikë për të sjellë mallra në front.   Tuneli pranë Babicës është ndërtuar në tetor të vitit 1917. ]]
parapamje| Lokomotiva me avull Borsig 20 kf e furnizuar nga Decauville në Vlorë, 1916
Gjerësia e gjurmës zakonisht jepet si 600 mm.    Rruga ndoshta është përdorur edhe për qëllime jo ushtarake gjatë viteve të luftës, veçanërisht për transportin e asfaltit.

### Shoqëria Italiane e Minierave të Selenicës 
Bitumi, një lëndë e parë natyrale për asfaltin, është nxjerrë për tregti në Selenicë që nga viti 1875. Vendburimet e bitumit ndodheshin pranë bregdetit, gjë që lehtësonte eksportin. Koncesioni i kërkuar për minierat, i cili fillimisht i ishte dhënë nga osmanët një kompanie franceze të lidhur me Bankën Otomane, u transferua në vitin 1918 tek kompania italiane e sapothemeluar *Società Italiana delle Miniere di Selenizza* nga Leopoldo Parodi Delfino . 

*Società Italiana delle Miniere di Selenizza* përdori koncesionin për minierën deri në vitin 1943 dhe regjistroi një prodhim vjetor prej 20,000 ton bitum.  Sipas burimeve të tjera, ishte e mundur vetëm rritja e prodhimit nga 2,000 tonë në 1923 në pothuajse 13,000 ton në 1938.  Pas skadimit të koncesionit, miniera, hekurudha Decauville dhe objektet do të bëheshin pronë shtetërore në vitin 1960. 

### Nacionalizimi 
Gjatë Luftës së Dytë Botërore miniera u shkatërrua plotësisht.  

Pas ardhjes në pushtet të komunistëve në vitin 1944, minierat e bitumit dhe linja hekurudhore u shtetëzuan nga Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë .

Linja hekurudhore përdorej për të transportuar mallra dhe punëtorë.  Në shumicën e rasteve, makinat e thjeshta të pasagjerëve ngjiteshin në trenat e mallrave dhe ndaleshin në të gjitha vendet ku kalonin.   Për një periudhë të panjohur kohore u operua linja e degëzimit katër kilometra nga Peshkëpia në Mavrovë.  Ashtu si Selenica, Novosela ndodhet në bregun jugor të Vjosës, rreth 17 kilometra në veriperëndim të minierave.

Në vitin 1994, linja, e cila nuk i përkiste asnjëherë kompanisë hekurudhore Hekurudha Shqiptare, u mbyll.  Në vjeshtën e vitit 1996, të gjitha binarët u çmontuan. Në atë kohë, një lokomotivë dhe mjete hekurudhore ishin parkuar në Babicë, të tjera në hekurudhën e minierës së kripës në lagunën e Nartës, në veriperëndim të Vlorës. 

Në vitin 1985, në Babicë u panë këto lokomotiva: 

## Shih edhe 
* Hekurudhat ushtarake Austro-Hungareze në Shqipëri

## Literatura 
* Gerhard Gürsch: Mit Bus und Bahn durchs Land der Skipetaren. Bufe-Fachbuch-Verlag, Egglham 1986, S. 72 (Reisebericht von einer Besichtigung im Jahr 1985).
* R.A. Bowen: Albanische Schmalspur. In: Deutsche Gesellschaft für Eisenbahngeschichte e. V. (Hrsg.): Die Albanischen Eisenbahnen. Ein Statusbericht vom Herbst 1996 (= Eisenbahnen und Museen. Monographien der DGEG. Folge 44). Eigenverlag, Karlsruhe 1998, ISBN 3-921700-76-0, S. 29–31.
* Romano Mölter: Die vergessene Eisenbahn: Eine Reise in die Geschichte der albanischen Eisenbahnen 1916–2020. Railway-Media-Group, Wien 2020, ISBN 978-3-902894-87-8, Die erste Eisenbahn, S. 39–47.
* SIMS – Societa Italiana delle Miniere di Selenizza (englisch)

## Referime