Sherry

[parapamje|Një gotë sherry [Amontillado me ullinj]]
**Sherry** () është një verë e fortifikuar e bërë nga rrushi i bardhë që rritet pranë qytetit të Jerez de la Frontera në Andaluzi, Spanjë. Sherry është një pije e prodhuar në një shumëllojshmëri stilesh të prodhuara kryesisht nga rrushi Palomino, duke filluar nga versionet e lehta të ngjashme me verërat e bardha të tryezës, si Manzanilla dhe fino, deri tek versionet më të errëta dhe më të rënda që janë lejuar të oksidohen ndërsa plaken në fuçi. si Amontillado dhe oloroso. Verërat e ëmbëlsirave të ëmbla bëhen gjithashtu nga rrushi Pedro Ximénez ose Moscatel, dhe ndonjëherë përzihen me sheri me bazë Palomino.

Pas përfundimit të fermentimit, verërat bazë janë të fortifikuara me spirit rrushi për të rritur përmbajtjen e tyre përfundimtare të alkoolit. Verërat e klasifikuara si të përshtatshme për plakje si fino dhe Manzanilla janë të fortifikuara derisa të arrijnë një përmbajtje totale alkooli prej 15.5 për qind në vëllim. Ndërsa plaken në një fuçi, ata zhvillojnë një shtresë lulesh - një rritje e ngjashme me majanë që ndihmon në mbrojtjen e verës nga oksidimi i tepërt. Ato verëra që klasifikohen se i nënshtrohen plakjes si oloroso janë të fortifikuara për të arritur një përmbajtje alkooli prej të paktën 17 për qind. Ata nuk zhvillojnë lule dhe kështu oksidohen pak ndërsa plaken, duke u dhënë atyre një ngjyrë më të errët. Për shkak se fortifikimi bëhet pas fermentimit, shumica e sherit janë fillimisht të thata, me çdo ëmbëlsi që shtohet më vonë. Në të kundërt, verë porti forcohet në gjysmë të rrugës së fermentimit të saj, gjë që ndalon procesin në mënyrë që jo i gjithë sheqeri të kthehet në alkool.

Verërat e viteve të ndryshme vjetërohen dhe përzihen duke përdorur një sistem solera përpara se të mbushen në shishe, në mënyrë që shishet e sherit zakonisht të mos mbajnë një vit të vjela të caktuar dhe të përmbajnë një pjesë të vogël të verës shumë të vjetër. Sherry konsiderohet nga disa shkrimtarë të verës si "i nënvlerësuar" dhe një "thesar i lënë pas dore i verës".

## Historia
Jerez ka qenë një qendër e vreshtarisë që kur prodhimi i verës u fut në Spanjë nga fenikasit në 1100 pes. Kjo praktikë u zbatua nga romakët kur morën kontrollin e Iberisë rreth vitit 200 pes. Moors pushtuan rajonin në vitin 711 të es dhe futën distilimin, i cili çoi në zhvillimin e brandy dhe verës së fortifikuar.

Gjatë periudhës maure, qyteti quhej *Sherish* (një transliterim i arabishtes شريش), nga i cili rrjedhin si *sherry* ashtu edhe *jerez*. Verërat e ngjashme në stil me sherry janë bërë tradicionalisht në qytetin e Shirazit në mes të Iranit jugor, por mendohet se nuk ka gjasa që emri të rrjedhë prej andej. Prodhimi i verës vazhdoi gjatë pesë shekujve të sundimit mysliman. Në vitin 966, Al-Hakam II, kalifi i dytë i Kordobës, urdhëroi shkatërrimin e vreshtave, por banorët e Jerezit apeluan me arsyetimin se vreshtat prodhonin gjithashtu rrush të thatë për të ushqyer ushtarët e perandorisë, dhe kalifi kurseu dy të tretat e vreshtave.

Në vitin 1264 Alfonso X i Kastiljes mori qytetin. Nga ky moment, prodhimi i sherry dhe eksporti i saj në të gjithë Evropën u rrit ndjeshëm. Nga fundi i shekullit të 16-të, sherry kishte një reputacion në Evropë si vera më e mirë në botë.

Kristofor Kolombi solli sheri në udhëtimin e tij në Botën e Re dhe kur Ferdinand Magellan u përgatit të lundronte nëpër botë në 1519, ai shpenzoi më shumë për sherry sesa për armë.

Sherry u bë shumë popullor në Britaninë e Madhe, veçanërisht pasi Francis Drake pushtoi Cádiz në vitin 1587. Në atë kohë Cádiz ishte një nga portet detare më të rëndësishme spanjolle dhe Spanja po përgatiste një armadë atje për të pushtuar Anglinë. Ndër plaçkat, që Drake solli pas shkatërrimit të flotës, ishin 2900 fuçi sherry që prisnin të ngarkoheshin në anijet spanjolle. Kjo ndihmoi në popullarizimin e sherry në Ishujt Britanikë.

Për shkak se sherry ishte një eksport i madh i verërave në Mbretërinë e Bashkuar, shumë kompani dhe stile angleze u zhvilluan. Shumë nga bodrumet e Jerezit u themeluan nga familje britanike.

Në vitin 1894, rajoni i Jerezit u shkatërrua nga filoksera e insekteve. Ndërsa vreshtat më të mëdha u rimbjellën me hardhi rezistente, shumica e prodhuesve më të vegjël nuk ishin në gjendje të luftonin infektimin dhe i braktisën tërësisht vreshtat e tyre.

## Llojet
* **Amontillado** është një varietet sherry që fillimisht plaket nën flor dhe më pas ekspozohet ndaj oksigjenit, duke prodhuar një sherry që është më i errët se një Fino, por më i lehtë se një Oloroso. Natyrisht të thata, ato shiten ndonjëherë të ëmbëlsuara lehtë deri në mesatare (megjithëse këto mund të mos etiketohen më si Amontillado).
* **Fino** ('delikate' në spanjisht) është më e thata dhe më e zbehta nga varietetet tradicionale të sherry. Vera plaket në fuçi nën një kapak maja floriri për të parandaluar kontaktin me ajrin.
* **Jerez Dulce** (**sherries të ëmbla**) bëhen ose nga fermentimi i rrushit të tharë Pedro Ximénez (**PX**) ose Moscatel i cili prodhon një verë intensive të ëmbël kafe të errët ose të zezë, ose duke përzier verëra më të ëmbla ose musht rrushi me një varietet më të thatë.
* **Manzanilla** is an especially light variety of fino sherry made around the port of Sanlúcar de Barrameda.
* **Manzanilla Pasada** është një Manzanilla që i është nënshtruar plakjes së zgjatur ose është oksiduar pjesërisht, duke dhënë një aromë më të pasur dhe më të shijshme.
* **Oloroso** ("me aromë" në spanjisht) është një varietet sherry i vjetëruar në mënyrë oksiduese për një kohë më të gjatë se një Fino ose Amontillado, duke prodhuar një verë më të errët dhe më të pasur. Me nivele alkooli midis 18 dhe 20%, Olorosos janë sherries më alkoolike. Ashtu si Amontillado, natyralisht të thata, ato shpesh shiten edhe në versione të ëmbëlsuara të quajtura **Cream** sherry (i bërë për herë të parë në vitet 1860 duke përzier sheri të ndryshme, zakonisht duke përfshirë Oloroso dhe Pedro Ximénez).
* **Palo Cortado** është një varietet sherry që fillimisht plaket si një Amontillado, zakonisht për tre ose katër vjet, por që më pas zhvillon një karakter më afër një Oloroso. Kjo ndodh ose rastësisht kur flori vdes ose zakonisht flori vritet nga fortifikimi ose filtrimi.

Më 12 prill 2012, rregullat e zbatueshme për emërtimet e ëmbla dhe të fortifikuara të Origen Montilla-Moriles dhe Jerez-Xérès-Sherry u ndryshuan për të ndaluar termat si p.sh "Rich Oloroso", "Sweet Oloroso" dhe "Oloroso Dulce". Verërat e tilla duhet të etiketohen si "Cream Sherry: Blend of Oloroso / Amontillado" ose të tillë.

## Mbrojtja e sherry
parapamje|Këshilli Rregullator i Verës Jerez
Prodhuesit spanjollë kanë regjistruar tre emrat *Jerez* / *Xérès* / *sherry*, dhe kështu mund të ndjekin penalisht prodhuesit e verërave të ngjashme të fortifikuara nga vende të tjera duke përdorur ndonjë nga të njëjtët emra. Në vitin 1933, neni 34 i Estatuto del Vino (Ligji i Verës) spanjoll vendosi kufijtë e prodhimit të sherry si *denominación* të parë të verës spanjolle. Sot, statusi zyrtar i sherry njihet më tej nga legjislacioni më i gjerë i BE-së, sipas të cilit "sherry" i shitur brenda BE-së duhet të vijë nga zona trekëndore e provincës së Cádiz midis  Jerez de la Frontera, Sanlúcar de Barrameda, dhe El Puerto de Santa María. Sidoqoftë, emri "sherry" përdoret si një gjysmë gjenerik në Shtetet e Bashkuara, ku duhet të etiketohet me një rajon origjine si sheri amerikan ose sheri i Kalifornisë. Megjithatë, verëra të tilla nuk mund të eksportohen në BE.

Verëbërësit kanadezë dhe australianë përdorin tani termin **Apera** në vend të sherry, ndërsa konsumatorët përdorin ende termin sherry.

## Prodhimi
### Klima
Rrethi Jerez ka një klimë të parashikueshme, me afërsisht 70 ditë reshje dhe pothuajse 300 ditë diell në vit. Shiu bie kryesisht midis muajve tetor dhe maj, mesatarisht 600 mm (24 in). Vera është e thatë dhe e nxehtë, me temperatura deri në 40 °C (104 °F), por erërat nga oqeani sjellin lagështi në vreshtat në mëngjes herët dhe argjilat në tokë mbajnë ujin nën sipërfaqe. Temperatura mesatare gjatë gjithë vitit është afërsisht 18 °C (64 °F).

### Rrushi
Para infektimit të phylloxera në vitin 1894, vlerësohej se kishte mbi njëqind lloje rrushi të përdorura në Spanjë për prodhimin e sherit, por tani ka vetëm tre rrush të bardhë të rritur për prodhimin e sherry:

* Moscatel: përdoret në mënyrë të ngjashme me Pedro Ximénez, por është më pak i zakonshëm.
* Palomino: rrushi dominues që përdoret për sheri të thata. Përafërsisht 90 për qind e rrushit të kultivuar për sheri është Palomino. Si verë tavoline varietale, rrushi Palomino prodhon një verë me karakteristika shumë të buta dhe neutrale. Ky neutralitet është në fakt ajo që e bën Palomino një rrush ideal, sepse ai përmirësohet lehtësisht nga stili i verës me sherry.
* Pedro Ximénez: përdoret për të prodhuar verëra të ëmbla. Kur korren, këto rrush zakonisht thahen në diell për dy ditë për të përqendruar sheqernat e tyre.

Verërat e stilit sherry të prodhuara në vende të tjera shpesh përdorin varietete të tjera rrushi.

### Fermentimi
Rrushi Palomino mblidhet në fillim të shtatorit dhe [shtypet}} lehtë për të nxjerrë [mushtin. Mushti nga shtypja e parë, primera yema, përdoret për të prodhuar Fino dhe Manzanilla; mushti nga presimi i dytë, segunda yema, do të përdoret për Oloroso; produkti i shtypjes shtesë përdoret për verëra më të vogla, distilim dhe uthull. Mushti fermentohet më pas në enë çeliku inox deri në fund të nëntorit, duke prodhuar një verë të bardhë të thatë me 11-12 për qind përmbajtje alkooli. Më parë, fermentimi dhe plakja fillestare bëhej në dru; tani është bërë pothuajse ekskluzivisht në çelik inox, me përjashtim të një ose dy verërave të nivelit të lartë.

## Referime