Prokuroria Speciale e Kosovës

**Prokuroria Speciale e Kosovës** (**PSK**; në anglisht: *Special Prosecution Office of Kosovo*, **SPOK**) është një **njësi e specializuar dhe e pavarur** brenda Prokurorisë së Shtetit, e krijuar me Kushtetimin e Republikës së Kosovës të vitit 2015 dhe Ligjin Nr. 05/L-053 me qëllim specifik të hetimit dhe ndjekjes penale të akuzave të ngritura në Raportin e Asamblesë së Kosovës (i njohur si Raporti Dick Marty), si dhe akuzave të tjera serioze për krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit, korrupsionin në nivele të larta dhe krimet e organizuara me rëndësi të veçantë kombëtare.

## Konteksti Historik dhe Themelimi 
PSK u krijua si përgjigje ndaj Raportit të Asamblesë së Kosovës (Dick Marty) të vitit 2011, i cili akuzonte disa ish-komandantë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) për krimet e luftës, përfshirë traffickingun e organeve dhe krimet kundër civilëve serbë dhe romë. Për të adresuar këto akuzat serioze ndërkombëtare, Kosova krijoi PSK-në si një mekanizëm të brendshëm për drejtësi, duke parandaluar krijimin e një gjykate ndërkombëtare të jashtme.

## Mandati dhe Kompetencat 
Sipas nenit 3 të Ligjit për Prokurorinë Speciale, PSK ka mandatin e mëposhtëm:
### **Departamenti i Krimet e Luftës dhe Kundër Njerëzimit**
* Heton akuzat nga konflikti 1998-1999
* Fokusohet në krimet kundër civilëve, torturat, zhdukjet dhe krimet seksuale
* Punon me arkivat ndërkombëtare dhe dëshmitarë me mbrojtje të veçantë

### **Departamenti i Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar**
* Trajton rastet e korrupsionit në sektorin publik dhe privat
* Heton rrjetet e korrupsionit në nivel të lartë
* Përfshin raste të larjes së parave dhe evazionit fiskal

### **Departamenti i Krimet të Grave dhe Traffickingut**
* Fokusohet në traffickingun e njerëzve dhe të organeve
* Heton krimet seksuale dhe shfrytëzimet sistematike
* Ofron mbështetje të specializuar për viktimat

## Prokurori Special i Kosovës 
Prokurori Special është kryetari i PSK-së, i emëruar nga Kuvendi i Kosovës me propozim të Presidentit dhe me pëlqimin e KLPJPK-së. Prokurori Special ka:
* **Mandat 5-vjeçar** (jo të rinovueshëm menjëherë)
* **Autonomi të plotë** në vendimet për hetime dhe akuzime
* **Akses të drejtpërdrejtë** në të gjitha burimet e shtetit për hetime
* **Fuqi të veçanta** për të kërkuar ndihmë ndërkombëtare

## Procedurat e Veçanta 
PSK operon me procedura të ndryshme nga prokuroritë e rregullta:
* **Sekreti më i rreptë** për hetimet në vazhdim
* **Mbrojtje e thelluar e dëshmitarëve** dhe viktimave
* **Mundësia për të punuar me prokurorë ndërkombëtarë** si konsulentë
* **Procese të përshpejtuara** për rastet urgjente
* **Përdorimi i agjentëve të fshehur** dhe teknologjisë së avancuar të hetimit

## Raste të Rëndësishme dhe Rezultate 
Sipas Raportit Vjetor 2024:
### **Për Krimet e Luftës (1998-1999):**
* **18 dosje** aktive të hetimit
* **32 persona** të akuzuar
* **12 procese** në gjykim (5 në Gjykatën Speciale)
* **45 dëshmitarë** me program të plotë mbrojtjeje
* **8 bashkëpunime** me prokurori të huaja (Shtetet e Bashkuara, Gjermania, Belgjika)

### **Për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar:**
* **25 dosje** për korrupsion në nivel të lartë
* **12 ish-ministra** dhe **8 deputetë** të hetuar
* **€42+ milion** vlerë e pasurive të sekuestruara
* **19 persona** të akuzuar për krim të organizuar
* **3 rrjte** të trafikut të njerëzve të shkatërruar

Statistikat totale (2015-2024):
* **120+ dosje** të hapura
* **85+ persona** të akuzuar
* **45+ dënime** të fituara
* **€120+ milion** vlerë e sekuestruar
* **0% përmbysje** të vendimeve në Gjykatën e Apelit (të gjitha vendimet janë konfirmuar)

## Mbrojtja e Dëshmitarëve dhe Viktimave 
PSK ka një **Program të Specializuar të Mbrojtjes së Dëshmitarëve** që ofron:
* **Siguri fizike 24/7** për dëshmitarët me rrezik të lartë
* **Rilokim** në vende të sigurta brenda dhe jashtë vendit
* **Identitete të reja** dhe dokumente
* **Mbështetje psikologjike** dhe sociale
* **Komunikim të sigurt** përmes linjës **0800 60 600**

Në 2024, **18 familje** janë rilokuar dhe **35 persona** janë nën mbrojtje të vazhdueshme.

## Sfidat dhe Kritikat 
PSK ka përballur sfida të konsiderueshme:
* **Presione politike të forta** dhe kundërshtime publike
* **Vështirësi në mbledhjen e provave** për krimet e luftës pas 25+ vjetësh
* **Kërcënime dhe intimidime** ndaj prokurorëve dhe stafit
* **Burime financiare të pamjaftueshme** për hetime komplekse ndërkombëtare
* **Kohëzgjatja e gjatë** e proceseve (mesatarisht 3-5 vjet për rastet e luftës)

Organizatat e të drejtave të njeriut kanë vlerësuar PSK-në si **hap i rëndësishëm drejt llogaridhënies**, por kanë shprehur shqetësime për **kapacitetin operativ** dhe **ndërhyrjet politike**.

## Marrëdhënia me Gjykatën Speciale 
PSK punon ngushtë me Gjykatën Speciale të Kosovës dhe Kamerën Specializuar, të cilat janë krijuar posaçërisht për të gjykuar rastet e PSK-së. Kjo koordinim është thelbësore për:
* **Menaxhimin e dëshmitarëve** të mbrojtur
* **Sigurinë** gjatë seancave gjyqësore
* **Shkëmbimin e informacionit** të ndjeshëm
* **Procedurat e përshpejtuara** për rastet urgjente

## Bashkëpunimi Ndërkombëtar 
PSK ka marrëveshje bashkëpunimi me:
* **Eurojust** - për koordinimin e hetimeve në BE
* **FBI** (Federal Bureau of Investigation) - për asistencë teknike
* **SOCA** (Mbretëria e Bashkuar)
* **BKA** (Gjermani)
* **Interpol** dhe Europol për ndjekjen ndërkombëtare
* **ICC** (për konsultime juridike)

## Vlerësimet dhe Perspektivat 
Në vlerësimin e Komisionit të Venedikut (2024), PSK është përshkruar si:
* **Mekanizmi më i rëndësishëm** për llogaridhënie për krimet e luftës në Kosovë
* **Shembull i rëndësishëm** i drejtësisë tranzicionale në Ballkan
* **Test i pavarësisë** së sistemit të drejtësisë kosovare
* **Hap i domosdoshëm** për pajtimin dhe ndërtimin e paqes

## Shih edhe 
* Raporti i Asamblesë së Kosovës
* Gjykata Speciale e Kosovës
* Kamera Specializuar e Kosovës
* Krimet e luftës në Kosovë
* Drejtësia tranzicionale

## Referime