Dita e të Vdekurve

[parapamje|240px|Altari tradicional i Ditës së të Vdekurve në [Milpa Alta, Qyteti i Meksikës]]
**Dita e të Vdekurve** (Spanjisht: *Día de Muertos*) është një festë tradicionale meksikane dhe përgjithësisht mesoamerikane që nderon të vdekurit. Ajo mbahet më 1 dhe 2 nëntor dhe është i lidhur me festimet katolike të Ditës së Gjithë Shpirtërave dhe Ditës së Gjithë Shenjtorëve.

Është një festë që festohet në Meksikë dhe në një shkallë më të vogël në vendet e Amerikës Qendrore, si dhe në shumë komunitete në Shtetet e Bashkuara, ku ka një popullsi të madhe meksikane. Në vitin 2008 UNESCO e shpalli festivalin si Trashëgimi Kulturore e Paprekshme e Njerëzimit në Meksikë.

Festa u zhvillua nga traditat e lashta midis kulturave të tij para-kolumbiane. Ritualet që festojnë vdekjen e paraardhësve ishin vëzhguar nga këto civilizime ndoshta për aq kohë sa 2.500-3,000 vjet.

Nga fundi i shekullit të 20-të në shumicën e rajoneve të Meksikës, praktikat ishin zhvilluar për të nderuar fëmijët dhe foshnjat e vdekura më 1 nëntor, dhe për të nderuar të rriturit e vdekur më 2 nëntor. 1 nëntori në përgjithësi quhet *Día de los Inocentes* ("Dita e Pafajshëm ") por edhe si *Día de los Angelitos* (" Dita e Engjëjve të Vogël "); 2 nëntori përmendet si *Día de los Muertos* ose *Día de los Difuntos* ("Dita e të Vdekurve").

## Tradita
Traditat dhe aktivitetet që zhvillohen në festimin e Ditës së të Vdekurve nuk janë universale, shpesh ndryshojnë nga qyteti në qytet. Për shembull, në qytetin Pátzcuaro në Michoacán, tradita është shumë e ndryshme nëse i ndjeri është një fëmijë sesa i rritur. Më 1 nëntor të vitit pas vdekjes së një fëmije, kumbari dhe ndrikulla vendosin një tryezë në shtëpinë e prindërve me ëmbëlsirat, frutat, *pan de muerto*, një kryq, një rruzare (përdoret për të kërkuar që Virgjëresha Mëria të lutet për ta) dhe qirinj. Kjo ka për qëllim të festojë jetën e fëmijës, në respekt dhe vlerësim për prindërit. Ka edhe vallëzime me kostume shumëngjyrëshe, shpesh me maska ​​në formë kafkë dhe maska ​​djalli në sheshin ose kopshtin e qytetit. Në mesnatën e 2 nëntorit, njerëzit ndezin qirinj dhe ngasin varka me krahë të quajtur *mariposas* (fluturat) për në Janitzio, një ishull në mes të liqenit ku ka një varrezë, për të nderuar dhe festuar jetën e të vdekurve atje.

Në të kundërt, qyteti Ocotepec, në veri të Kuernavaka në shtetin e Morelos, hap dyert e tij për vizitorët në këmbim të *veladoras* (qirinj të vegjël dylli) për të treguar respekt për të ndjerin kohët e fundit. Në kthim vizitorët marrin *tamale* dhe *atole*. Kjo është bërë vetëm nga pronarët e shtëpisë ku dikush nga familja ka vdekur në vitin e kaluar. Shumë njerëz të zonave përreth arrijnë herët për të ngrënë falas dhe shijojnë altarët e përpunuar të vendosur për të përshëndetur vizitorët.

Në disa pjesë të vendit (sidomos qytetet, ku vitet e fundit janë shpërngulur zakone të tjera) fëmijët me kostume bredhin rrugëve, duke trokitur në dyert e njerëzve për një *calaverita*, një dhuratë e vogël e ëmbëlsirave ose parave; ata gjithashtu pyesin kalimtarët për të. Ky zakon relativisht i fundit është i ngjashëm me atë të trick-or-treating të Halloween në Shtetet e Bashkuara. Një tjetër traditë karakteristike që përfshin fëmijë është *La Danza de los Viejitos* (vallja e burrave të vjetër) kur djemtë dhe burrat e rinj të veshur si gjyshërit thërrasin dhe kërcejnë në një valle energjike.

## Referime