Traktati i fshehtë i Londrës

parapamje|Anije italiane në Gjirin e Vlorës.
**Traktati i fshehtë i Londrës** (26 prill 1915) ishte një nga ngjarjet që shënuan historinë e Shqipërisë gjatë Luftës së Parë Botërore.

Ky traktat, ishte një marrëveshje e fshehtë e përfunduar midis fuqive të Antantës dhe qeverisë italiane për të plotësuar pretendimet e imperializmit italian në Shqipëri dhe lakmitë ekspansioniste të Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë. Sipas pikës 5 të Traktatit bregdeti shqiptar prej derdhjes së Bunës në veri deri në derdhjen e Drinit në jug, përfshirë Shëngjinin, do t’i kalonte Serbisë dhe Malit të Zi. Sipas pikës 6 Vlora dhe ishulli i Sazanit i kalonte Italisë. Sipas pikës 7 Italia detyrohej të mos e kundërshtonte dëshirën eventuale të Francës, Anglisë dhe Rusisë që pjesët veriore e jugore të Shqipërisë të ndaheshin midis Malit të Zi, Serbisë dhe Greqisë, ndërsa në Shqipërinë e Mesme do të formohej shteti shqiptar “autonom”, i cili do të ishte nën protektoratin e Italisë. Traktati u hodh poshtë më vonë nga Kongresi i Lushnjës.

## Historiku 
Menjëherë pas shpërthimit të Luftës së Parë Botërore, fuqitë e Antantës – Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Rusia – u përpoqën të tërhiqnin më shumë aleatë në anën e tyre. Përpjekja e parë për të kthyer Italinë në aleate të Antantës ndodhi në muajt gusht-shtator 1914. Çështja u lidh ngushtë me përpjekjet për të arritur një aleancë me Bullgarinë, ose të paktën për të siguruar neutralitetin e saj, në këmbim të fitimeve territoriale kundër Serbisë, aleate të Antantës. Si kompensim, Serbisë iu premtuan territore që ishin pjesë e Austro-Hungarisë në atë kohë - veçanërisht Bosnjë dhe Hercegovina dhe një dalje në detin Adriatik në Dalmaci. 

Marrëveshja e Londrës ishte një nga përpjekjet politike të Italisë për përfitime territorale gjatëLuftës së Parë Botërore. Në dhjetor 1914, Italia pushtoi Vlorën, duke dërguar një sinjal për Rusinë se në copëtimin e territoreve shqiptare, nuk mund të përfitonin vetëm shtete fqinje ballkanike, por duhej llogaritur edhe Italia. Kërkesa kryesore e Italisë në këto negociata ishte e përqendruar në sigurimin e një pozite dominuese në Shqipëri, duke kontrolluar pjesën më të madhe të bregdetit dhe një pjesë të konsiderueshme të hinterlandit.

Më 29 mars 1915, ministri i punëve të jashtme të Italisë, baroni Sonnino, i paraqiti kolegut të tij britanik, Edward Grey, një memorandum që përmbante planin italian për copëtimin e Shqipërisë. Duke qenë se ky plan në vija të përgjithshme pajtohej më atë të Rusisë, Franca dhe Britania nuk patën arsye për ta kundërshtuar. 

## Kushtet 
Sipas paktit, Italia do të linte Aleancën  dhe do të bashkohej me  Antantën. Italia duhej t’i shpallte luftë Gjermanisë dhe Austro-Hungarisë brenda një muaji (kjo ndodhi kundër Austro-Hungarisë brenda një muaji, por jo deri në 1916 kundër Gjermanisë). Duke supozuar fitoren kundër Gjermanisë dhe aleatëve të saj, Antanta i premtoi Italisë  fitimet e mëposhtme territoriale në fund të luftës : 
* Tiroli, deri në ndarjen e ujërave alpine në Kalimin e Brennerit, ku përfshihen edhe provincat italiane moderne të Trentonit dhe Tirolit Jugor.  
* I gjithë bregu austriak, duke përfshirë Istrian, portin e Triestes dhe arkipelagun Cres-Lošinj, por pa ishullin e Krk (Veglia) dhe portin hungarez të Rijekës.  
* Dalmacinë Veriore, duke përfshirë Zadar, Shibenik, dhe shumicën e ishujve dalmat, përveç Rab dhe Braç.  
* Rrethet e Vipavës, Idrija dhe Ilirska Bistrica në Dukatin Austriak të Karnovas.  
* Vendbanimet e Pontebba (Pontafel) dhe Malborghetto Valbruna (Malborgeth-Wolfsbach) në Dukatin austriak të Carinthia.  
* Ishujt Dodekanezë.  
* Porti i Vlorës në Shqipëri.  
* Një protektorat mbi Shqipërinë ("Italisë duhet t'i besohet detyra e përfaqësimit të Shtetit të Shqipërisë në marrëdhëniet e saj me Fuqitë e Huaja").  
* Pjesë të kolonive gjermane në Azi dhe Afrikë.  
* Në rast të ndarjes së Turqisë, Italia "duhet të marrë një pjesë të drejtë të rajonit të Mesdheut ngjitur me krahinën e Adalias".  

Mbretërisë së Serbisë, e cila nuk ishte as e pranishme dhe as nënshkruese, iu caktua : 
* Bregu dalmat midis Krka dhe Stagno (Ston), duke përfshirë edhe gadishullin Sabbioncello (Peljesac), portin e Splitit dhe ishullin e Brazzës (Braç).  

Mbretërisë së Malit të Zi, e cila nuk ishte as e pranishme dhe as nënshkruese, iu caktua : 
* Bregdeti dalmat midis Budvës dhe Stagnos (Ston), duke përfshirë Raguzën (Dubrovnik) dhe Bocche di Kotaro (Boka Kotorska), por pa gadishullin Sabbioncello (Pelješac).  
* Bregu në jug të portit shqiptar të Shëngjinit (San Giovanni di Medua).

## Referime