Katana (shpatë japoneze)

thumb|280px|*Iaito*, një shpatë *katana* për praktikën e arteve marciale të iaido
**Katana** (Japonisht:  ose ) është një shpatë japoneze e karakterizuar nga një teh i lakuar, me një teh të mprehtë, me një roje rrethore ose katrore dhe një dorezë të gjatë për të akomoduar dy duar. Ajo u përdor nga samurait e Japonisë antike dhe feudale.

## Përshkrimi
Katana është përcaktuar në përgjithësi si madhësia standarde, e lakuar mesatarisht (në krahasim me taçin më të vjetër që paraqet më shumë lakim) shpata japoneze me gjatësi teh më të madhe se 60.6 cm (2 *shaku* japonez). Karakterizohet nga pamja e saj dalluese: një teh e lakuar, i hollë, me një teh të mprehtë, me një roje rrethore ose katrore (*tsuba*) dhe dorezë të gjatë për të akomoduar dy duar.

Me disa përjashtime, *katana* dhe *taçi* mund të dallohen nga njëra-tjetra, nëse nënshkruhen, nga vendndodhja e nënshkrimit (*mei*) në *tang* (*nakago*). Në përgjithësi, *mei* duhet të gdhendet në anën e *nakagos*, e cila do të ndeshej nga jashtë kur të vishej shpata. Meqenëse një taçi veshej me skajin e prerjes poshtë, dhe katana ishte e veshur me skajin e prerjes lart, *mei* do të ishte në vende të kundërta në *tang*.

Historianët perëndimorë kanë thënë se katana ishin ndër armët më të mira të prerjes në historinë ushtarake botërore.

## Historia
Përdorimi i parë i *katanës* si një fjalë për të përshkruar një shpatë të gjatë që ishte ndryshe nga një *taçi*, haset në Periudhën Kamakura (1185-1333). Këto referenca për "*uçigatana*" dhe "*tsubagatana*" duket se tregojnë një stil tjetër shpate, ndoshta një shpatë më pak të kushtueshme për luftëtarët e rangut më të ulët. Pushtimet mongole në Japoni lehtësuan një ndryshim në modelet e shpatave japoneze. Brisqet e hollë *taçi* dhe *çokutō* shpesh nuk ishin në gjendje të prenin armaturën e lëkurës të zierë të mongolëve, me brisqet që shpesh copëtoheshin ose shkëputeshin. Evolucioni i *taçit* në atë që do të bëhej katana duket se ka vazhduar gjatë periudhës së hershme Muromaçi (1337-1573). Duke filluar rreth vitit 1400, u bënë shpata të gjata të nënshkruara me *mei* të stilit katana. Kjo ishte në përgjigje të samurait që bartnin taçin e tyre në atë që tani quhet "*stili i katanës*". Shpatat japoneze janë gdhendur tradicionalisht me *mei* në faqen larg nga mbajtësit. Kur një *taçi* mbahej në stilin e një katane, me majën e prerjes lart, nënshkrimi i *taçit*' do të ishte përballë mënyrës së gabuar. Fakti që shpatëpunuesit filluan të nënshkruajnë shpata me një nënshkrim *katana* tregon se disa samurai të asaj periudhe kohore kishin filluar të mbanin shpatat e tyre në një mënyrë tjetër.

Rritja e popullaritetit të *katanës* midis samuraive erdhi për shkak të ndryshimit të natyrës së luftës së ngushtë. Barazimi më i shpejtë i shpatës ishte i përshtatshëm për të luftuar, ku fitorja varej shumë nga koha e shkurtër e përgjigjes. Katana e lehtësoi edhe më tej këtë gjë, duke u bartur përmes një rripi të ngjashëm me rripin (*obi*) me skajin e mprehur të ngritur lart. Në mënyrë ideale, samurai mund ta tërhiqte shpatën dhe të godiste armikun në një lëvizje të vetme. Më parë, *taçi* i lakuar bartej me skajin e tehut të ngritur poshtë dhe të pezulluar nga një rrip.

Gjatësia e tehut të *katanës* ndryshonte në mënyrë të konsiderueshme përgjatë rrjedhës së historisë së saj. Në fund të shekujve XIV-të dhe fillimit të shekullit të XV-të, tehu i *katanë* kishte prirjen të kishte një gjatësi midis 70 dhe 73 centimetrave. Gjatë fillimit të shekullit të XVI-të, gjatësia mesatare ra rreth 10 centimetra, duke u afruar afër 60 centimetra. Nga fundi i shekullit të XVI-të, gjatësia mesatare ishte rritur përsëri me rreth 13 centimetra, duke u kthyer në afërsisht 73 centimetra.

Jashtë Japonisë, disa prej *kataneve* moderne që prodhohen nga shpatarët perëndimorë përdorin lidhjet moderne të çelikut, siç janë L6 dhe A2. Këto shpata moderne përsërisin madhësinë dhe formën e katanës japoneze dhe përdoren nga artistët marcialë për *iaidō dhe madje edhe për praktikën e prerjes (*tameshigiri*).

Shpatat e prodhuara në masë duke përfshirë *iaitō* dhe *shinken* në formën e *katanës'' janë në dispozicion nga shumë vende, megjithëse Kina mbizotëron në treg. Këto lloje shpatash zakonisht prodhohen në masë dhe bëhen me një larmi të gjerë çeliqesh dhe metodash.

## Shiko edhe
* Shpata japoneze
* Naginata
* Kusanagi no Tsurugi
* Shikomizue
* Daisho
* Tanto
* Odaçi
* Kultura e Japonisë
* Samurai
* Periudha Heian
* Periudha Kamakura
* Periudha Sengoku
* Periudha Edo

## Referime