Thoma Xhixho

**Thoma Koço Xhixho** (3 prill 1920 – 29 nëntor 2002) ishte gjeneralmajor i Ushtrisë Shqiptare, shkencëtar ushtarak, themeluesi dhe komandanti i parë i Akademisë Ushtarake Shqiptare. Ai është një prej hartuesve të Artit Ushtarak Shqiptar, si dhe dokumenteve e rregulloreve bazë të përgatitjes së Ushtrisë Shqiptare. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Thoma Xhixho ishte një ndër drejtuesit e rëndësishëm të Ushtrisë Nacionalçlirimtare Shqiptare (UNÇSH). Në fillesat e Rezistencës Antifashiste në Shqipëri, ai ishte një prej pjesëtarëve të parë të saj dhe një ndër komandantët e parë të rezistencës së armatosur ndaj forcave okupatore.

Lindur në Suhë të krahinës së Lunxhërisë, Gjirokastër, Xhixho u rrit në një familje me tradita të hershme patriotike. Ai u lidh që herët me antifashizmin dhe  Lëvizjen Nacionalçlirimtare (LANÇ). Xhixho u ngjit gradualisht në radhët e LANÇ dhe UNÇSH, nga komandant njësiti guerril, komisar kompanie, komisar batalioni e më pas komisar Brigade. Gjatë LIIB ai ishte në udheheqje të disa prej operacioneve luftarake kundër forcave ushtarake të Italisë Fashiste dhe Gjermanisë Naziste në Zonën e I-rë Operative Vlorë-Gjirokastër-Mallakastër.

Në vitet e pasluftes, Xhixho shërbeu në krye të Divizioneve e njësive të tjera të Ushtrisë Kombëtare Shqiptare dhe kontribuoi në ngritjen dhe ristrukturimin e njësive të Ushtrisë Shqiptare të sapodalë nga lufta. Ai ishte Komandant i Shkollës së Bashkuar të Oficerëve dhe Komandant i Akademisë Ushtarake Shqiptare. Në vitet ’60-’70, Xhixho ishte Drejtor i Përgatitjes Luftarake të Ushtrisë në Ministrinë e Mbrojtjes.

## Jeta e hershme dhe fillesat e aktivitetit 
U lind dhe u rrit në një familje shqiptare në Suhë, Lunxhëri, Rrethi i Gjirokastrës, në Jug të Shqipërisë. Babai i tij, Kostandini (Koço) si dhe e ëma Katerina, dhe e gjithë familja merreshin me bujqësi. Xhixho mbaron shkollën fillore në Suhë dhe pjesërisht në Poliçan. Në një kohë kur shumica e popullsisë së Shqipërisë nuk shkolloheshin fare ose mbaronin vetëm ciklin fillor të shkollës, Xhixho me mbështetjen e familjes, u bë i pari nga vendlindja e tij që shkoi në gjimnaz.  Ai përfundoi gjimnazin e Gjirokastrës. Gjatë këtyre viteve, ai ndihmonte e punonte për familjen e cila e kishte marrë atë për strehim në qytet sidhe punoi për pak kohë si sekretar pa rrogë në një studio avokatie në Gjirokastër. Pas mbarimit të shkollës, ai u kthye pranë familjes në Suhë, ku punoi për disa kohë në bujqësi, në ndihmë të familjarëve. Në këtë kohë, pranohet në një kurs ushtarako-policor të organizuar nga shteti. Dërgohet në Tiranë e në Kazerta, Itali me studime. Me pushtimin e Shqipërisë nga Italia Fashiste, Xhixho kthehet në vendlindje. Gjatë kësaj kohe, ai lidhet me komunistët dhe Lëvizjen e Rezistencës e cila kishte filluar të merrte formë. Ai lidhet dhe bashkëpunon me disa prej figurave kryesore të Lëvizjes së Rezistencës si Bedri Spahiu, Tahir Kadare, Vasil Kati etj.

## LIIB dhe Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare 
### Lëvizja Antifashiste, Lufta Nacionalçlirimtare dhe Zona e I-rë Operative 
Nga Prilli i vitit 1941, Xhixho bëhet pjesëtar i **Lëvizjes Antifashiste Nacionalçlirimtare**. Gjatë luftës, vëllai i Xhixhos, Pano Xhixho ishte Komisari i batalionit “Misto Mame” dhe më pas mori detyrën e Komisarit të batalionit të III-të të Brigadës së VIII-të Sulmuese. Ai është Dëshmor i Atdheut. Në krye të formacioneve luftarake partizane, Thoma Xhixho mori pjesë në çlirimin e qyteteve, Delvinë, Sarandë, Gjirokastër, Konispol, Libohovë etj.        

## Pas-lufta 
### Krijimi, forcimi dhe drejtimi i njësive të Ushtrisë Kombëtare Shqiptare 
Menjëherë pas Çlirimit të Shqipërisë, në vitin 1945, Thoma Xhixho përzgjidhet në grupin e parë të ushtarakëve që u dërgua për studimet e larta në Akademitë e huaja. Së bashku me këtë grup prej 15 oficerësh, ai dërgohet për studime në Akademinë Ushtarake **‘**Frunze**’** në **Bashkimin Sovjetik**. Në vitin 1947, pas kthimit në atdhe për nevoja urgjente të ushtrisë

## Themelimi dhe drejtimi i shkollave ushtarake shqiptare dhe kurseve të larta akademike 
### Komandant i Shkollës së Bashkuar të Oficerëve 
Në Dhjetor 1952, Xhixho emërohet Komandant i **Shkollës së Bashkuar të Oficerëve** në Tiranë. Në këtë detyrë ai u bë drejtuesi dhe organizuesi i parë i Kursit të Lartë 2-vjeçar të Oficerëve. Kjo përbënte dhe pervojën e parë në Shqipëri të krijimit të një programi akademik e përgatitor të këtij niveli për oficerë karriere me eksperiencë.

Xhixho së bashku me pjesëtarët e stafit të tij Niko Dulaku, Ferik Hoda, Elami Hado, Veip Aliaj, Hysni Rusi e Dhimitër Ndrenika filloi punën për ngritjen e këtij institucioni. Krijimi i Akademisë bëhej në kushte kur Ushtria Shqiptare nuk trashëgonte ndonjë institucion të tillë shkencor. Një institucion kaq i lartë nuk kishte qenë në të gjitha kohërat e ekzistencës së Ushtrisë Shqiptare dhe si rezultat, përvoja në këtë drejtim mungonte. E vetmja përvojë që ekzistonte, ishte ajo e Kursit të Lartë të Oficerëve, të cilin i takoi ta organizonte dhe drejtone po Thoma Xhixho. Për krijimin dhe ndërtimin e Akademisë u punua shkallë-shkallë. Në fillim u krijuan kurse gjashtë-mujore e një-vjeçare për oficerë gjitharmësh e artileri e më vonë, me radhë, deri sa ajo u plotësua e përgatiste të gjitha llojet e armëve e shërbimeve që kishte nevojë ushtria.  

Kështu Ushtria Shqiptare, për herë të parë krijoi një institucion të lartë ushtarak, të organizuar dhe të drejtuar nga kuadro dhe pedagogë shqiptarë. Akademia u bë një qendër e rëndësishme shkencore dhe laborator në përpunimin e Artit Ushtarak. Dhe ky nder i takoi Thoma Xhixho, si komandant i parë i Akademisë Ushtarake, i cili, së bashku me stafin e tij, vuri themelet e saj.

Në vitin 1960, Xhixho shkoi me studime në Akademinë “Voroshillov” dhe pas kthimit në vitin 1961, emërohet sërish komandant i Akademisë Ushtarake. Gjeneralmajor Thoma Xhixho ishte komandant i Akademisë që prej krijimit të saj në vitin 1958 e deri në vitin 1966. Më pas, ai u rikthye në Akademi si zv.Komandant, Instruktor i Përgjithshëm dhe Shef i Degës Ushtarako-Shkencore në vitet 1972-1977. Gjeneral Xhixho shërbeu si konsulent dhe pedagog i jashtëm në Akademinë Ushtarake deri në vitin 1981. Ai mbetet edhe sot një nga drejtuesit dhe pedagogët më jetëgjatë në Akademinë Ushtarake Shqiptare, duke qenë në shërbim të saj për më shumë se 13 vjet.  

## Jeta pas daljes në pension 
Thoma Xhixho doli në pension në vitin 1977. Ndërkohë, ai u përfshi edhe në veprimtarinë e Organizatës Kombëtare të Veteranëve të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, ku u zgjodh dhe në Kryesinë e saj. Gjeneral Xhixho është një ndër themeluesit e Organizatës Kombëtare për Dëshmorët e Atdheut.

## Trashëgimia 
Në Nëntor 2022, u botua libri “Gjeneral Thoma Xhixho I Pari Komandant i Akademisë Ushtarake Shqiptare”, bashkë me librin “Koncepte për Artin Ushtarak”, një përmbledhje studimesh, analizash e artikujsh ndër vite me autor Gjeneral Thoma Xhixho. Gjeneral Thoma Xhixho është dekoruar me urdhëra e medalje nga Presidiumi i Kuvendit Popullor, Këshilli i Ministrave të Republikës së Shqipërisë, si dhe shtetet Ukrainë, Rusi etj.

Gjeneral Thoma Xhixho mban titullin “Nderi i Qarkut të Gjirokastrës” akorduar pas ndarjes nga jeta.

## Dekorata akorduar Gjeneralit Thoma Xhixho 
* Medalja e Çlirimit (28 Shkurt 1945)

* Medalja e Kujtimit (26 Nëntor 1945)

* Medalja e Trimërisë (viti 1946)

* Ylli Partizan Klasi III (viti 1946)

* Urdhëri i Trimërisë (27 Nëntor 1946)

* Urdhëri “Skënderbeu” Klasi III (7 Korrik 1947)

* Urdhëri i Shërbimit Ushtarak Klasi II (11 Korrik 1949)

* Urdhëri i Shërbimit Ushtarak Klasi II (2 Janar 1950)

* Urdhëri i Shërbimit Ushtarak Klasi II (22 Nëntor 1950)

* Ylli Partizan Klasi II (20 Nëntor 1952)

* Urdhëri “Ylli i Kuq” (25 Qershor 1953)

* Medalja 10-Vjetori i Ushtrisë Popullore (10 Korrik 1953)

* Urdhëri “Skënderbeu” Klasi III (22 Qershor 1959)

* Urdhëri “Skënderbeu” Klasi II (25 Qershor 1963)

* Medalja "50-Vjetori i Mbrojtjes Heroike të Kievit" (14 Maj 1995)

* Medalja e 60-Vjetorit të Çlirimit të Atdheut

* Medalja e 40-Vjetorit të PPSH

## Leximi i mëtutjeshëm 
* https://gazetadita.al/gjeneral-thoma-xhixho-i-pari-komandant-i-akademise-ushtarake-shqiptare/
* 
* 
* https://ascal.al/media/documents/qaa%20eer/Academy%20of%20Armed%20Forces%20EER%20AL.pdf
* https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2018/prill/ushtria_20_04_2018.pdf
* https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2023/prill/ushtria_28_4_2023.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=9IBirwE0-Vc
* https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2018/maj/ushtria_11_05_2018.pdf
* 
* https://www.youtube.com/watch?v=lNwrrvViWqM
* https://web.archive.org/web/20210709183053/https://www.tradoc.mil.al/misioniafa-2
* https://www.google.com/books/edition/Daily_Report_Foreign_Radio_Broadcasts/iEtSNHq5HakC?hl=en&gbpv=1&dq=thoma+xhixho+mehmet+shehu+military+academy&pg=RA13-PP1&printsec=frontcover
* https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP82-00457R005400550012-3.pdf
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1590.shtml
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1600.shtml
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1610.shtml
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1620.shtml
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1630.shtml
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1640.shtml
* http://artofwar.ru/s/shatxko_s_w/text_1650.shtml

## Referime