Çarls Dikens

**Charles John Huffam Dickens** (sqt.: **Çarls Dikens**; 7 shkurt 1812 - 9 qershor 1870) ishte një shkrimtar dhe kritik social anglez. Ai krijoi disa nga personazhet imagjinar më të njohur në botë dhe konsiderohet nga shumë si romancieri më i madh i epokës viktoriane. Veprat e tij gëzonin popullaritet të paparë gjatë jetës së tij dhe, në shekullin e 20-të, kritikët dhe studiuesit e kishin njohur atë si një gjeni letrar. Romanet dhe tregimet e tij të shkurtra lexohen gjerësisht sot.

I lindur në Portsmouth, Dickens la shkollën në moshën 12 vjeçare për të punuar në një fabrikë çizmesh kur babai i tij u burgos në një burg të borxhlinjve. Pas tre vjetësh ai u kthye në shkollë, para se të fillonte karrierën e tij letrare si gazetar. Dickens botoi një revistë javore për 20 vjet, shkroi 15 romane, pesë novela, qindra tregime të shkurtra dhe artikuj jo-fiktive, ligjëroi dhe lexoi gjerësisht, ishte një shkrues i palodhur letrash dhe bëri fushatë energjike për të drejtat e fëmijëve, për arsimin dhe për reforma të tjera sociale.

Suksesi letrar i Dickens filloi me botimin serial të *The Pickwick Papers* në vitin 1836, një fenomen botues - falë prezantimit të personazhit Sam Weller në episodin e katërt - që ndezi mallrat dhe spin-off të *Pickwick*. Brenda pak vitesh Dickens ishte bërë një personazh i famshëm letrar ndërkombëtar, i famshëm për humorin, satirën dhe vëzhgimin e mprehtë të karakterit dhe shoqërisë. Romanet e tij, shumica e tyre të botuara në këste mujore ose javore, ishin pionierët e botimit serial të trillimeve narrative, i cili u bë mënyra dominuese viktoriane për botimin e romaneve. Përfundimet e Cliffhanger në botimet e tij serike i mbanin lexuesit në pezullim. Formati i kësteve i lejoi Dikensit të vlerësonte reagimin e audiencës së tij, dhe ai shpesh e modifikonte komplotin e tij dhe zhvillimin e karakterit bazuar në reagime të tilla. Masat e të varfërve analfabetë do të paguanin individualisht një gjysmë qindarke për t'u lexuar çdo episod të ri mujor, duke hapur dhe frymëzuar një klasë të re lexuesish.

Novela e tij e vitit 1843 *A Christmas Carol* mbetet veçanërisht popullore dhe vazhdon të frymëzojë përshtatje në çdo zhanër artistik. *Oliver Twist* dhe *Great Expectations* gjithashtu përshtaten shpesh dhe, si shumë prej romaneve të tij, ngjallin imazhe të Londrës së hershme viktoriane. Romani i tij i vitit 1859 *A Tale of Two Cities* (i vendosur në Londër dhe Paris) është vepra e tij më e njohur e trillimeve historike. I famshëm më i famshëm i epokës së tij, ai ndërmori, në përgjigje të kërkesës së publikut, një seri turne leximi publik në pjesën e mëvonshme të karrierës së tij.

## Jeta e hershme 
Charles Dickens lindi më 7 shkurt 1812 në Landport, një rrethinë të Portsmouth, i dyti prej gjithsej 8 fëmijëve të John dhe Elizabeth Dickens. Babai i tij ishte një punonjës në zyrën e  pagesave detare. Ai kaloi fëmijërinë në Catham-Kent. Ishte romancieri më popullor në gjuhën angleze i të quajtur Epokës Viktoriane .Ai ka krijuar disa nga personazhet më domethënëse e portretizuese të letërsisë, me temë sociale drejtimin e reformës në të gjithë punën e tij. Popullaritetit të vazhdueshëm të romaneve të tij dhe tregimet e shkurtra është e tillë që librat e tij skanë dalë kurrë jashtë printimit madje janë bërë dhe filma në kinema. Pjesa më e madhe e punës së tij të parë në shtypin periodik dhe revista në formë e serive, një mënyrë të popullarizuara të botimit trillim në kohë.

## Vdekja 
Më 8 qershor 1870, Dikens pësoi një goditje tjetër në shtëpinë e tij pas një pune të plotë në *Edwin Drood*. Ai kurrë nuk u rikthye në vetëdije, dhe të nesërmen, pesë vjet deri në ditën pas rrëzimit të hekurudhës Staplehurst, ai vdiq në Gads Hill Place. Biografi Claire Tomalin ka sugjeruar se Dikens ishte në të vërtetë në Peckham, kur ai pësoi goditje, dhe zonja e tij Ellen Ternan dhe shërbëtoret e saj e kishin kthyer atë në Gadin Hill kështu që publiku nuk do të dinte të vërtetën rreth marrëdhënies së tyre. Ndryshe nga dëshira e tij për t'u varrosur në Katedralen e Rochester "në një mënyrë të lirë, të paqëndrueshme dhe rreptësisht private", ai u preh në Poets' Corner të Westminster Abbey. Një epitaf i shtypur që qarkulloi në kohën e varrimit thotë:

Një letër nga Dickens drejtuar Nëpunësit të Privy Council  në mars tregon se atij i ishte ofruar dhe kishte pranuar një baronetizëm, i cili nuk ishte marrë parasysh përpara vdekjes së tij. Fjalët e tij të fundit ishin "Në tokë", në përgjigje të kërkesës së kunatës së tij Georgina që ai të shtrihej. Të dielën, 19 qershor 1870, pesë ditë pasi Dickens u varros në Abbey, Dekani Arthur Penrhyn Stanley mbajti një elegji përkujtimore, duke lavdëruar "humoristin gjenial dhe të dashur për të cilin ne tani vajtojmë", sepse tregoi me shembullin e tij "se edhe në trajtimin e skenave më të errëta dhe personazheve më të degraduar, gjeniu mund të ishte ende i pastër, dhe gëzimi mund të jetë i pafajshëm”. Duke treguar lulet e freskëta që stolisnin varrin e romancierit, Stanley siguroi të pranishmit se "vendi do të ishte që tani një vend i shenjtë si me Botën e Re ashtu edhe me të Vjetër, si ai i përfaqësuesit të letërsisë, jo vetëm të këtij ishulli, por të të gjithë ata që flasin gjuhën tonë angleze.”

Në testamentin e tij, të hartuar më shumë se një vit para vdekjes së tij, Dickens ia la kujdesin e pasurisë së tij prej £80,000 (£8,143,500 më 2021) kolegut të tij të vjetër John Forster dhe "mikut të tij më të mirë dhe më të vërtetë" Georgina Hogarth. , së bashku me dy djemtë e Dikensit, morën gjithashtu një shumë pa taksa prej 8,000 £ (ekuivalente me 814,000 £ në 2021).[156] Megjithëse Dickens dhe gruaja e tij ishin ndarë për disa vite në kohën e vdekjes së tij, ai i siguroi asaj një të ardhur vjetore prej £600 (£61,100 në 2021) dhe i bëri asaj pagesa të ngjashme në testamentin e tij. Ai gjithashtu la trashëgim £19 19s (£2,000 në 2021) për çdo shërbëtor në punësimin e tij në kohën e vdekjes së tij.

## Punimet 
### Romanet 
Dickens botoi mbi një duzinë novela dhe novela kryesore, një numër të madh tregimesh të shkurtra, duke përfshirë një numër tregimesh me temën e Krishtlindjes, një pjesë të vogël dramash dhe disa libra jo-fiktive. Romanet e Dikensit fillimisht u serializuan në revista javore dhe mujore, më pas u ribotuan në formate standarde të librave.

* *The Pickwick Papers* (*The Posthumous Papers of the Pickwick Club*; monthly serial, April 1836 to November 1837)
* *Oliver Twist* (*The Adventures of Oliver Twist*; monthly serial in ''Bentley's Miscellany*, February 1837 to April 1839)
* *Nicholas Nickleby* (*The Life and Adventures of Nicholas Nickleby*; monthly serial, April 1838 to October 1839)
* *The Old Curiosity Shop* (weekly serial in *Master Humphrey's Clock*, April 1840 to November 1841)
* *Barnaby Rudge* (*Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of Eighty*; weekly serial in *Master Humphrey's Clock*, February to November 1841)
* *A Christmas Carol* (*A Christmas Carol in Prose: Being a Ghost-story of Christmas*; 1843)
* *Martin Chuzzlewit* (*The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit*; monthly serial, January 1843 to July 1844)
* *The Chimes* (*The Chimes: A Goblin Story of Some Bells That Rang an Old Year Out and a New Year In*; 1844)
* *The Cricket on the Hearth* (*The Cricket on the Hearth: A Fairy Tale of Home*; 1845)
* *The Battle of Life* (*The Battle of Life: A Love Story*; 1846)
* *Dombey and Son* (*Dealings with the Firm of Dombey and Son: Wholesale, Retail and for Exportation*; monthly serial, October 1846 to April 1848)
* *The Haunted Man* (*The Haunted Man and the Ghost's Bargain: A Fancy for Christmas-time*; 1848)
* *David Copperfield* (*The Personal History, Adventures, Experience and Observation of David Copperfield the Younger of Blunderstone Rookery [Which He Never Meant to Publish on Any Account]*; monthly serial, May 1849 to November 1850)
* *Bleak House* (monthly serial, March 1852 to September 1853)
* *Hard Times* (*Hard Times: For These Times*; weekly serial in *Household Words*, 1 April 1854, to 12 August 1854)
* *Little Dorrit* (monthly serial, December 1855 to June 1857)
* *A Tale of Two Cities* (weekly serial in *All the Year Round*, 30 April 1859, to 26 November 1859)
* *Great Expectations* (weekly serial in *All the Year Round*, 1 December 1860 to 3 August 1861)
* *Our Mutual Friend* (monthly serial, May 1864 to November 1865)
* *The Signal-Man* (1866), first published as part of the *Mugby Junction* collection in the 1866 Christmas edition of *All the Year Round*.
* *The Mystery of Edwin Drood* (monthly serial, April 1870 to September 1870), mbeti e papërfunduar për shkak të vdekjes së Dickens

## Referime 
## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lexim më tutje 
* 
*Bradbury, Nicola, *Charles Dickens' Great Expectations'' (St. Martin's Press, 1990) 
* Douglas-Fairhurst, Robert, "Becoming Dickens 'The Invention of a Novelist'", London: Harvard University Press, 2011
* 
* 
* 
* 
* Johnson, Edgar, *Charles Dickens: his tragedy and triumph*, New York: Simon and Schuster, 1952. In two volumes.
* 
* 
* 
* 
* Manning, Mick & Granström, Brita, *Charles Dickens: Scenes From An Extraordinary Life*, Frances Lincoln Children's Books, 2011.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*