Tipasa

**Tipasa** ishte një koloni në provincën romake Mauretania Caesariensis, që sot quhet Tipaza, dhe ndodhet në Algjerinë qendrore bregdetare. Që nga viti 2002, është deklaruar nga UNESCO një "Vend i Trashëgimisë Botërore". Kishte një qytet tjetër me të njëjtin emër: *Tipasa në Numidia*

## Historia 
### Historia e lashtë 
majtas|parapamje|250x250px|Rrënojat aktuale të Tipas romake
djathtas|parapamje|Varri i krishterë nga një bazilikë romake në Tipasa
Fillimisht qyteti ishte një qytet tregtar i vogël i punicitëve të lashtë i pushtuar nga Roma e lashtë dhe u shndërrua në një koloni ushtarake nga perandori Klaudi për pushtimin e mbretërive të Mauretania. Më pas u bë një *municipium* i quajtur *Colonia Aelia Augusta Tipasensium*, që arriti në popullsinë e 20,000 banorëve në shekullin e katërt sipas historianit Gsell.

Qyteti romak u ndërtua në tri kodra të vogla, të cilat e kaluan detin, gati 20 km në lindje nga Cezare (kryeqyteti i Mauretania Caesariensis). Nga shtëpitë, shumica e të cilëve qëndronin në kodrën qendrore, nuk ka gjurmë; Por ka rrënojat e tre kishave - Bazilika e Madhe dhe Bazilika Aleksandri në kodrën perëndimore, dhe Bazilika e Shën Salsa në kodrën lindore, dy varreza, banja, teatri, amfiteatri dhe nymfeumi. Linja e mureve mund të gjurmohen në mënyrë të dukshme dhe në rrëzë të kodrës lindore mbetjet e portit të lashtë.

Bazilikat janë të rrethuara nga varreza, të cilat janë plot me arkivole, të gjitha prej guri dhe të mbuluara me mozaikë. Bazilika e Shën Salsa, e cila është gërmuar nga Stéphane Gsell, përbëhet nga një hark me dy pjesë, dhe ende përmban një mozaik. Bazilika e Madhe shërbeu për shekuj me radhë si një gurore, por ende është e mundur të hartohet plani i ndërtesës, i cili u nda në shtatë pjesë. Nën themelet e kishës janë varreza të gdhendura nga shkëmbi i ngurtë. Nga këto një është rrethore, me një diametër prej 18 m dhe hapësirë për 24 arkivole.

Komercialisht Tipasa ishte me rëndësi të madhe, por nuk u dallua në art apo në të mësuar. Krishterimi ishte futur herët, dhe në shekullin e tretë Tipasa ishte një pamje episkopale, e cila tani është e shkruar në listën e Kishave Katolike.

Shumica e banorëve vazhdonin të mos jenë të krishterë derisa, sipas legjendës, Salsa, një vajzë e krishterë, hodhi kokën e idolit të gjarprit të tyre në det, pas së cilës populli i tërbuar e mbulojë me gurë atë deri në vdekje. Trupi, i shëruar mrekullisht nga deti, u varros, në kodrën mbi port, në një kishëz të vogël që i dha vendin më pas bazilikës madhështore. Martirizimi i Salsa u zhvillua në shekullin e 4-të. Në 484 mbreti Vandal Huneric (477-484) dërgoi një peshkop arian në Tipaza; Pas së cilës një numër i madh i banorëve ikën në Spanjë, ndërsa shumë prej të tjerëve u persekutuan mizorisht.

Tipasa u ringjall për një kohë të shkurtër gjatë okupimit Bizantine profesion 6-të të shekullit, në shekullin e 6-të, por iu dha emri i gjuhës arabe, *Tefassed*, kur arabët arritën atje. Termi i përkthyer do të thotë të *dëmtuar keq*.

Në shekullin e tretë krishterimi u adhurua nga të gjithë Berberët romanë dhe kolonistët romakë të Tipasit. Prej kësaj periudhe vjen epitafi më i vjetër krishterë në Afrikën romake të datës 17 tetor 237 pas Krishtit. Në Tipasa janë ndërtuar bazilikat më të mëdha të Algjerisë aktuale: bazilika e Aleksandrit dhe bazilika e Shën Salës.

Tipasa u shkatërrua pjesërisht nga Vandalët në vitin 430 pas Krishtit, por u rindërtua nga bizantinët një shekull më vonë. Në fund të shekullit të shtatë qyteti u shkatërrua nga arabët dhe u reduktua në gërmadha.

## Galeria 

File:Tipasa.jpg|Pamje e Tipasa, Algjeri 
File:Tipasa1.jpg|Rrënojat romake të Tipasas (bazilika)
File:Tipaza basilique.jpg|Gjurmët e kishës së krishterë
File:Tipasa4.jpg|Rrënojat romake të Tipasës
File:Gate_entering_Tipasa.JPG|Pamje e Tipasa, Algjeri 
File:Sites historiques Tipaza 12.JPG|Pamje panoramike e Tipasa 
File:Juba II of Numidia burial place.jpg| Varri i Juba II dhe Kleopatra Selene II

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Vendi në Unesco-s