Mariaçi

thumb|240px|Një bandë Mariachi
**Mariachi** () është një zhanër i muzikës rajonale meksikane që daton të paktën në shekullin e 18-të, duke evoluar me kalimin e kohës në fshat të rajoneve të ndryshme të Meksikës perëndimore.

Nga shekulli i 19-të deri në të 20-tën migrimet nga zonat rurale në Guadalajara, së bashku me promovimin kulturor të qeverisë Meksikane gradualisht e ri-etiketuan atë si *stil Son*, me emrin e tij alternative "Mariachi" duke u përdorur për formën "urbane". Ndryshimet e muzikës përfshijnë ndikime nga muzikë të tjera si polka dhe waltz, shtimi i borive dhe përdorimi i veshjeve karro nga muzikantët mariachi. Stili muzikor filloi të merrte rëndësi kombëtare në gjysmën e parë të shekullit të 20-të, me promovimin e tij në inagurimet presidenciale dhe në radio në vitet 1920.

## Emri
Origjina e fjalës është e diskutueshme, por teoritë e spikatura ia atribuojnë asaj rrënjëve të thella. Njëri shprehet se vjen nga emri i drurit që përdoret për të bërë platformën e vallëzimit. Një tjetër shprehet se *Mariachi* vjen nga emri indigjen i një peme të quajtur *pilla* ose *cirimo*; një tjetër thotë se ajo vinte nga një imazh në vend, i quajtur *María&nbsp;H* (shqiptohet Mari-Ache).

Fjala "mariachi" mendohej se rridhte nga fjala franceze "martesë", që daton nga ndërhyrja franceze në Meksikë në vitet 1860, në lidhje me paraqitjen e muzikës në dasma. Kjo teori u përçmua me paraqitjen e dokumenteve që treguan se fjala ekzistonte para këtij pushtimi.

## Prejardhja
Para ardhjes së spanjollëve, muzika indigjene luhej me vrapime, bateri, flauta dhe brirë me kon të gurtë, si pjesë e festimeve fetare. Spanjollët prezantuan violina, kitare, harpa, instrumente bronzi dhe instrumente frymore prej druri, të cilat kryesisht zëvendësuan instrumentet vendase. Evropianët prezantuan instrumentet e tyre për t'u përdorur gjatë Mezhës, por ato shpejt u përshtatën në ngjarjet laike. Muzika moderne mariachi e zhvilluar nga ky *stil son*, me "mariachi" si një emër alternative për *son jalisciense*. Instrumentistët e hershëm të mariachi nuk dukeshin si ata të sotëm; ata luanin vetëm instrumente me tela, si kitarat dhe harpa dhe të veshur me veshje fshatare tipike: pantallona të bardha dhe këmisha me sandale të huarache. Shumica e legjendave vendosin origjinën e mariachi moderne në qytetin Cocula, Jalisco. Shumica e këngëve kanë të bëjnë me machismo, dashuri, tradhëti, vdekje, politikë, heronj revolucionarë dhe madje edhe kafshë dhe jetë të vendit nga zhanri si origjinë muzikore rurale. Një këngë veçanërisht e njohur është "La Cucaracha".

Shumica e grupeve mariachi shoqërohen me festime familjare dhe fetare, së bashku me serenata. Një nga pjesët më të zakonshme të luajtur nga Mariachit është "Las Mañanitas" për ditëlindje dhe festime të shenjtorëve mbrojtës.

Në Meksikë, muzika mariachi mund të gjendet gjithashtu si pjesë e Mezhës katolike. Misa panamericana është një mariachi e popullarizuar e kënduar në spanjisht me aranzhime të reja të himneve klasike si "Kyrie Eleison". Kjo risi filloi në vitin 1966 nga prifti kanadez Jean Marc Leclerc dhe kaloi nga një kishë e vogël në Katedralen Cuernavaca.

## Vallëzimi
Teknika më e zakonshme e vallëzimit në mariachi është *zapateado*.

## Referime