Gjuha mesapike

**Mesapishtja** (e njohur edhe si gjuha e mesapeve) është një gjuhe e  vdekur indo -evropiane të Evropës Jug-lindore në Itali, e folur dikur në rajonin e Puglia. Ajo ishte folur nga tre Iapygian 
fiset e rajonit: Messapians, Dauni dhe 
Peucetii. 
Gjuha, ka qenë ruajtur në rreth 300 
mbishkrime daton nga 6 deri në shekullin 1 pes. 
Messapian mund të ketë qenë një gjuhë ilire. 
Gjuhët ilire u folur kryesisht në anën tjetër 
të Detit Adriatik. Lidhje midis Messapian dhe 
Ilir është bazuar kryesisht në emrat personale të gjetura në varr 
mbishkrimet dhe në referenca klasike, që vështirë se 
çdo gjurmë të gjuhës ilire janë të majtë. 
Gjuha Messapian u zhduk pasi që Perandoria  romake pushtoi rajonin Apulia dhe asimiloi 
kështu banorët.

## Tekstet mesape
Pak nga shkrimet mespe jane deshifruar, ne se vertete  jane deshifruar ne rregull.

Nga mbishkrimi Vaste i (*Corpus Inscriptionum Messapicarum 149*),nje pasazh  qe ndofta kosssiton me se shumti ne nje emer personi:
 
:*klohi zis thotoria marta pido vastei basta veinan aran in daranthoa vasti staboos xohedonas daxtassi vaanetos inthi trigonoxo a staboos xohetthihi dazimaihi beiliihi inthi rexxorixoa kazareihi xohetthihi toeihithi dazohonnihi inthi vastima daxtas kratheheihi inthi ardannoa poxxonnihi a imarnaihi*

Per kete shkrim tjeter mesap (Grotta della Poesia, Melendugno, 
Lecce),eshte  dhene nje perkthim  nga Cornell University:

:*klauhi Zis*
:*Dekias Artahias*
:*Thautouri andirahho*
:*daus apistathi vinaihi*
**Ne anglisht**
:*Hear Zeus,*
:*Dekias Artahias*
:*to the infernal Thaotor*
:*set up (the rest untranslated)*

**Ne shqip**

degjo zeus

Dekias Arhatahias

ne ferrin e Thaotor

vendos ( mbetja  eshte e paperkthyer)

Ketu, *klauhi* eshte interpretuar deri tani si "degjo" ( for v and  for h). Për kufijtë e datës 400-150 pes mund të konsiderohet si afërsisht e mundshme; dy mbishkrimet më të rëndësishme - ato të Bindisi dhe Vastemay mbase i caktohet përkohësisht 3rd century BC. Përpjekja e parë e Mommsen për t'u marrë me mbishkrimet dhe gjuhën arriti rezultate të forta, por jo shumë ne sasi, kryesori i të cilave ishin genitival karakteri i mbaresave *-aihi* dhe  *-ihi*; dhe vlera bashkëlidhëse e *inthi* (loc. cit. 79-84 sg(1).

Që nga viti 1850 është bërë pak përparim. The Norwegian scholar Alf Torp (1853–1916) in *Indogermanische Forschungen* (1895), V, 195, deals fully with the two inscriptions just mentioned, and practically sums up all that is either certain or probable in the conjectures of his predecessors. Vështirë se më shumë se disa fjalë mund të thuhet se janë ndarë dhe përkthyer me siguri--*kalatoras* (masc. gen. sing.) "of a herald" (written upon a herald's staff which was once in the Naples Museum); *aran* (acc: sing. fem.) "arable land"; *mazzes*, "greater" (neut. acc. sing.), the first two syllables of the Latin *maiestas*; while *tepise* (3rd sing. aorist indic.) "placed" ose "offered"; and forms corresponding to the article (*ta* = Greek *to*) seem also probable.

Disa karakteristika fonetike të gjuhës mund të konsiderohen mjaft të sigurta:
#the change of PIE short *-ǒ-* to *-ǎ-* (as in the last syllable of the genitive *kalatoras*)
#of final *-m* to *-n* (as in *aran*)
#of *-ni-* to *-nn-* (as in the Messapian praenomen *Dazohonnes* vs. the Illyrian praenomen *Dazonius*; the Messapian genitive *Dazohonnihi* vs. Illyrian genitive *Dasonii*, etc.) 
#of *-ti-* to *-tth-* (as in the Messapian praenomen *Dazetthes* vs. Illyrian *Dazetius*; the Messapian genitive *Dazetthihi* vs. the Illyrian genitive *Dazetii*; nga nje *Dazet-* stem common in Illyrian and Messapian)
#of *-si-* to *-ss-* (as in Messapian *Vallasso* for *Vallasio*, a derivative from the shorter name *Valla*)
#the loss of final *-d* (as in *tepise*), and probably of final *-t* (as in *-des*, mbase kuptimore "set", from PIE **dhe-*, "to set, put")
#the change of voiced aspirates in Proto-Indo-European to plain voiced consonants: PIE **dh-* or **-dh-* to *d-* or *-d-* (Mes. *anda* w*, *gw*, *ghw*) were retained as gutturals and not converted into labials. Ndryshimi i *o* në *a* është jashtëzakonisht interesant,  e asocion me degët veriore të Indo-Evropës si p.sh. Germanic, Albanian dhe Lithuanian, dhe që nuk shfaqet në ndonjë dialekt tjetër jugor të njohur deri më tani.
  *Aphrodite*greke shfaqet në formë *Aprodita* (dat. sing., fem.). Përdorimi i dyfishtë i bashkëtingëlloreve që tashmë është vënë në mbishkrimet mesapiane është lidhur shumë ngushtë nga Deecke me traditën që e njëjta praktikë u ofrua në Romë nga poeti Ennius i cili vinte nga qyteti mesap Rudiae (Festus, p.&nbsp;293 M).
Emrat e përveçëm në mbishkrime tregojnë sistemin e rregullt italik të emrave xhentile, të paraprirë nga një paraemer personal; dhe se disa mbishkrime tregojnë tiparin interesant i cili shfaqet në Tables of Heraclea të një kreshte apo steme, siç është një trekëndësh ose një spirancë, e veçantë për familje të veçanta. E njëjta gjë rishfaqet në Iovilae të Capua dhe Cumae.

## Fjale mesape
## Bibliografia
*W. Deecke in a series of articles in the Rheinisches Museum, xxxvi. 576 sqq.; xxxvii. 373 sqq. ; xl. 131 sqq.; xlii. 226 sqq.
*S. Bugge, *Bezzenbergers Beiträge*, vol. 18. 
*L. Ceci *Notizie degli Scavi* (1908), p.&nbsp;86; and one or two others are recorded by Professor Viola, ibid. 1884, p.&nbsp;128 sqq. and in *Giornale degli Scavi di Pompei*, vol. 4 (1878), pp.&nbsp;70 sqq. The place-names of the district are collected by R. S. Conway, *The Italic Dialects*, p.&nbsp;31; for the Tarentine-Ionic alphabet see ibid. ii., 461.

Për një diskutim të çështjes së rëndësishme etnologjike të origjinës së Mesapëve shih:
*Wolfgang Helbig, *Hermes*, xi. 257
*P. Kretschmer, *Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache*, pp.&nbsp;262 sqq., 272 sqq.
*H. Hirt, *Die sprachliche Stellung der Illyrischen* (*Festschrift fur H. Kiepert*, pp.&nbsp;179–188)

## Shih edhe 
* Iliria
* Gjuha ilire
* Gjuha shqipe

## Referime 
## Lidhje te jashtme 
* it Civiltà messapica
* Archaeologists find western world's oldest map.  Telegraph Newspaper Online, November 19, 2005.
*Messapic
*Unclassified Indo-European,Messapian