Horreum

[parapamje|369px|Vizatim rindërtues i horreum-it të dyfishtë të fortesës së Vercovicium, [Muri i Hadrianit, Angli]]
Një ***horreum*** (shumës: *horrea*) ishte një lloj depoje publike e përdorur gjatë Periudhës së Lashtë Romake. Megjithëse termi latin shpesh përdoret për tiu referuar hambarëve. Nga fundi i Periudhës Perandorake, qyteti i Romës kishte afërsisht 300 *horrea* për të furnizuar kërkesat e tij. Më të mëdhatë ishin kolosale, edhe me standardet moderne; Horrea Galbae përmbante 140 dhoma vetëm në katin përdhes, duke u shtrirë në një sipërfaqe prej 21,000 metra2 (225,000 këmbë2). Ato mundësonin depozitim jo vetëm për *annona publica* (furnizimi publik me grurë), por edhe një larmi të madhe burimesh si vaji i ullirit dhe ushqime të tjera. Sipërfaqja e hapsirës depozituese të disponueshme në *horrea* publike mund të gjykohet nga fakti se kur perandor Septim Severi do të vdiste në vitin 211 të e.s., ai thuhet se i la *horrea* të qytetit të mbushura me mjaft ushqim për të furnizuar popullsinë një milionëshe të Romës për shtatë vjetë. *Horrea* më të vogla (megjithëse të ngjashme) ishin veçori standarde të qytezave, qyteteve dhe fortesave romake, përgjatë gjithë perandorisë; shembuj të mirë ruajtur të *horrea* ushtarake janë gërmuar në Murin e Adrianit në Angli, në mënyrë të shquar te fortesat e Haustids, Korbrixhit dhe Sauth Shilds.

## Historia
[parapamje|majtas|396px|Horrea Epagathiana et Epaphroditiana, e ndërtuar në Ostia rreth vitit [150 të e.s.]]
*Horrea* e para u ndërtuan në Romë rreth fundit të shekullit të II p.e.s., me *horreum-in* e parë të njohur publik të ndërtuar nga tribuni fatkeq Gaius Graku në vitin 123 p.e.s. ose madje edhe një bibliotekë. Disa horrea publike funksiononin disi si banka, ku mund të depozitoheshin sende me vlerë, por klasa më e rëndësishme e *horrea* ishin atë ku depozitoheshin ushqime si gruri dhe vaji i ullirit dhe shpërndaheshin nga shteti. Kërkesa e pashtershme e Romës për ushqime nënkuptonte se sasia e mallrave që kalonin përmes disa prej horrea-ve të qytetit ishte e jashtëzakonshme, edhe për standardet moderne. Kodra artificiale e Monte Testaccio në Romë, e cila qëndron mbrapa sitit të Horrea Galbae, vlerësohet se përmban mbetjet e të paktën 53 milionë afrorash vaji ulliri, me të cilat ishte importuar rreth 6 miliardë litra (1.58 miljardë galonë) vaji ulliri.

[parapamje|381px|Horreum-i romak i [Butrintit, shekulli II i e.s.]]
## Dizajni dhe emërtimi
*Horrea* të Romës dhe portit të saj, Ostias, qëndronin dy ose më shumë kate të larta. Ato ishin ndërtuar me shkallë rampa, në vend të shkallëve të zakonshme, për të mundësuar hyrjen për në katet e sipërme. Horreat e grurit e kishin katin e tyre përdhes ngrihehsin mbi shtylla për të reduktuar marrjen e lagështisë dhe prishjen e mallrave. Shumë *horrea* duket se kanë shërbyer si zona të mëdha tregtare me rreshta dyqanesh të vegjël (*tabernae*) jashtë një oborri qendror; disa mund të kenë qenë mjaftë të refinuara, ndoshta duke shërbyer si të barazvlefshmet e moderne të harkadave tregtare. Të tjerat, si ato në Ostia, të pajisura me oborre dhe kishin rreshta me *tabernae* që qëndronin shpinë më shpinë. Në Lindjen e Mesme, horrea mori një dizajnë shumë të ndryshëm me një rresht të vetëm *tabernae* shumë të thella, të gjitha të hapura në të njëjtin krahë; kjo pasqyronte një stil arkitekturor që ndiqej gjerësisht në komplekset pallatore dhe tempullore të rajonit, mjaft përpara mbërritjes së romakëve.

[parapamje|majtas|389px|Galeria qendrore nëntokësore e *horreumit* të [Narbonës, Francë]]
Në mënyrë të kuptueshme, siguria dhe mbrojtja nga zjarri ishin shqetësimet kryesore. *Horrea* ndërtoheshin shpesh me mure shumë të trasha (deri në  të trasha) për të reduktuar rrezikun e zjarrit dhe dritaret ishin gjithmonë të ngushta dhe të vendosura lartë në mur për të penguar vjedhjen. Dyertë mbroheshin me sisteme të rafinuara drynësh dhe shulash. Madje *horreat* e mëdha kishin vetëm dy ose tre dyer të jashtme, që ishin mjaft të ngushta dhe nuk do të kishin lejuar hyrjen e karrove. Detyra e vështirë e futjes dhe nxjerrjes së mallrave nga *horrea* me shumë gjasa zhvillohej vetëm nëpërmjet punës manuale; *horreat* më të mëdha në këtë mënyrë duhet të kenë pasur një staf të stërmadh punëtorësh.

## Shiko gjithashtu
* Hambari
* Qendra tregtare
* Çarshia
* Depoja
* MAPO
* Aerarium
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arcana imperii
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cirku Romak
* Civitas
* Cliens
* Colonus (person)
* Curia Calabra
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Domus
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Ergastulum
* Festivalet Romake
* Forumet Romake
* Fructus
* Frumentarii
* Genius loci
* Gens
* Gotthograikia
* Harku i Triumfit
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperator
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Jus
* Jus trium liberorum
* Kalendari Romak
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Koloseumi
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Lupanari
* Lustrum
* Lustratio
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Njësitë matëse romake
* Optimates dhe populares
* Pallatet perandorake të Romës
* Panem et circenses
* Patricët romakë
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Patronus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Possessio
* Pronoia
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Statio
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Vardariotai
* Varronis De re rustica
* Vicesima hereditatium
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citime fundore
## Bibliografia
### Burime të lashta
*  Versioni anglisht këtu .
* Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
* Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
* Eutropi, *Breviarium historiae romanae* (teksti latin), I-X.
* 
* 
* Straboni, *Geografia*, V.

### Burime moderne
* 
* 
* 
* Andrea Carandini, ''La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà*, Torino, 1998.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* SALIDO DOMINGUEZ, J., (2011): Horrea Militaria. El aprovisionamiento de grano al ejército en el occidente del Imperio romano, Anejos de Gladius 14, Madrid. 
* SALIDO DOMINGUEZ, J., (2009): “Los graneros militares romanos de Hispania”. En MORILLO, A., HANEL, N. & MARTÍN, E., (eds.): Limes XX. Estudios sobre la Frontera Romana. Anejos de Gladius 13. Volumen 2. Madrid, 679-692. I.S.B.N. 978-84-00-08856-9.
* SALIDO DOMINGUEZ, J., (2008): “La investigación sobre los horrea de época romana: balance historiográfico y perspectivas de futuro”. CUPAUAM 34, 105-124. I.S.B.N. 978-84-00-08856-9 https://www.uam.es/otros/cupauam/pdf/Cupauam34/3405.pdf 
* SALIDO DOMINGUEZ, J., (2008b): “Los sistemas de almacenamiento y conservación de grano en las villae hispanorromanas”. En FERNÁNDEZ OCHOA, C., GARCÍA-ENTERO, V. & GIL SENDINO, F., (eds.): Las villae tardorromanas en el Occidente del Imperio. Arquitectura y función. IV Coloquio Internacional de Arqueología de Gijón. 26, 27 y 28 de Octubre de 2006, Gijón, 693-706. I.S.B.N.: 978-84-9704-363-2.
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
*  (titulli origjinal i veprës 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Renato Peroni, *Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro*, in *Storia dei Greci e dei Romani*, vol. 13, Einaudi 2008.
* 
* 
* M. Quercioli, *Le mura e le porte di Roma'', Newton Compton, Roma, 1982.
* 
* 
* RICKMAN, G., (1971): Roman Granaries and store buildings. Cambridge.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* Regio I - Insula VIII - Horrea Epagathiana et Epaphroditiana - plans and images of an excavated horreum at Ostia Antica
*