Nëntëdhjetë e pesë Tezat

***Nëntëdhjetë e pesë Tezat*** (***95 Tezat***) ose ***Debati mbi Fuqinë dhe Efikasitetin e Indulgjencave (Faljeve)*** është një listë propozimesh për një mosmarrëveshje akademike të shkruar në 1517 nga Martin Luteri, asokohe profesor i teologjisë morale në Universitetin e Vitenbergut, Gjermani. *Tezat* konsiderohen në mënyrë retrospektive si nisma e Reformacionit Protestant dhe lindja e Protestantizmit, megjithëse më parë kanë ekzistuar grupe proto-protestante. Në këto teza, Luteri shprehte kundërshtimin e tij ndaj asaj që ai e konsideronte si abuzim dhe korrupsion nga ana e klerit katolik, i cili po shiste indulgjenca të plota — çertifikata që supozohej se zvogëlonin dënimin e përkohshëm në purgator për mëkatet e kryera nga blerësi ose të afërmit e tij.

Në *Teza*, Luteri pohonte se pendesa që kërkohet nga Krishti për faljen e mëkateve duhet të jetë pendesë shpirtërore e brendshme dhe jo thjesht rrëfim sakramental i jashtëm. Ai argumentonte se indulgjencat çonin të krishterët drejt shmangies së pendesës së vërtetë dhe keqardhjes për mëkatet, duke besuar se ato mund të anashkaloheshin përmes marrjes së një faljeje. Sipas Luterit, këto falje i dekurajonin të krishterët që të jepnin për të varfrit apo të bënin vepra mëshire, pasi besohej se certifikatat e faljes kishin më shumë vlerë shpirtërore. Edhe pse Luteri pretendonte se qëndrimet e tij për faljet përputheshin me ato të Papës Leoni X, *Tezat* sfidojnë një bullë papnore të shekullit XIV që thoshte se Papa mund të përdorte "thesarin e meritave" dhe veprat e mira të shenjtorëve të së kaluarës për të falur ndëshkimin e përkohshëm për mëkatet. *Tezat* ishin formuluar si propozime për debat, dhe jo domosdoshmërisht si shprehje të mendimeve personale të Luterit, por më vonë ai i qartësoi qëndrimet e tij në veprën *Shpjegimet e Debatit mbi Efikasitetin e Indulgjencave*.

Më 31 tetor 1517, Luteri i dërgoi *Tezat* e bashkangjitura me një letër Albertit të Brandenburgut, Kryepeshkopit të Maincit — një datë që tani konsiderohet si fillimi i Reformacionit dhe përkujtohet çdo vit si Dita e Reformacionit. Mendohet gjithashtu se Luteri mund t'i ketë vendosur në derën e Kishës së të Gjithë Shenjtorëve dhe në kisha të tjera të Vitenberg, sipas zakonit të Universitetit, diku midis 31 tetorit dhe mesit të nëntorit. *Tezat* u shtypën dhe u përkthyen shpejt, duke u shpërndarë në të gjithë Gjermaninë dhe Evropën. Ato nxitën një "luftë fletushkash" me predikuesin e faljeve, Johan Tetzel, gjë që përhapi edhe më shumë famën e Luterit. Eprorët kishtarë të Luterit e akuzuan për herezi, çka kulmoi me shkishërimin e tij në vitin 1521. Edhe pse Tezat shënojnë fillimin e Reformacionit, Luteri nuk e konsideronte çështjen e faljeve aq të rëndësishme sa temat teologjike që më vonë do të ndanin Kishën, si drejtësimi vetëm përmes besimit dhe robëria e vullnetit. Zbulimet e tij thelbësore në këto çështje erdhën më vonë, dhe ai vetë nuk e konsideronte shkrimin e *Tezave* si pikën ku besimet e tij ndaheshin plotësisht nga ato të Kishës Katolike.

## Sfondi 
alt=Woodcut illustration of a preacher preaching to listening people while other people exchange money for indulgence certificates. The papal arms are displayed on the walls on either side of a cross.|parapamje| Prerje druri e një shitësi indulgjence në një kishë nga një pamflet i vitit 1521
[parapamje| Arka e [Johann Tetzel|Johan Tetzelit, tani e ekspozuar në kishën e Shën Nikollës në Juterbog, Gjermani]]
Martin Luteri, profesor i teologjisë morale në Universitetin e Vitenbergut dhe predikues në qytet,  shkroi *Nëntëdhjetë e pesë Tezat* si një kundërshtim ndaj praktikës së kohës në Kishën Katolike në lidhje me indulgjencat. Në atë periudhë, Kisha Katolike Romake ishte pothuajse e vetmja kishë e krishterë në Evropën Perëndimore dhe indulgjencat përbënin një pjesë të rëndësishme të sistemit të shpëtimit. Sipas këtij sistemi, kur një i krishterë mëkaton dhe rrëfehet, ai falet dhe nuk përballet më me dënimin e përjetshëm në ferr, por ende mund të përballet me një dënim të përkohshëm.  Ky dënim mund të shlyhet përmes veprave të mëshirës të kryera nga pendestari.  Nëse nuk shlyhet gjatë jetës, besohej se do të përmbushej në Purgator, një vend mes Parajsës dhe Ferrit. Me anë të faljeve (të kuptuara si një lloj "bujarie"), ky dënim i përkohshëm mund të lehtësohej.   Por, për shkak të abuzimeve me këtë sistem, kleri përfitonte duke i shitur faljet, ndërsa Papa i jepte bekimin zyrtar në këmbim të një pagese. 

Papët kishin të drejtën të jepnin falje të plota, të cilat shlyenin plotësisht çdo dënim të përkohshëm të mbetur për mëkatet, dhe këto falje shpesh bliheshin në emër të personave që besohej se ndodheshin në Purgator. Kjo praktikë çoi në shprehjen e njohur popullore: "Sapo të bjerë monedha në arkë, shpirti ngjitet nga Purgatori". Teologët e Universitetit të Parisit e kritikuan këtë shprehje në fund të shekullit XV. Kritika të mëhershme ndaj faljeve kishin bërë edhe figura si John Wycliffe, i cili mohonte se Papa kishte autoritet mbi Purgatorin. Jan Hus dhe ndjekësit e tij mbështetën një sistem më të ashpër pendese, ku faljet nuk ekzistonin fare. Edhe Johannes von Wesel i kundërshtoi fort faljet në fund të shekullit XV. Ndërkohë, sundimtarët politikë kishin interes të kontrollonin faljet, pasi ekonomitë lokale dëmtoheshin kur paratë e mbledhura për falje dilnin jashtë territoreve të tyre. Shpesh, ata kërkonin një pjesë të të ardhurave ose i ndalonin plotësisht faljet, siç bëri Duka Gjergj në Saksoninë Elektoriale të Luterit. 

Në vitin 1515, Papa Leoni X dha një falje të plotë me qëllim financimin e ndërtimit të Bazilikës së Shën Pjetrit në Romë. Kjo falje përfshinte pothuajse çdo lloj mëkati, përfshirë tradhtinë bashkëshortore dhe vjedhjen. Për tetë vitet që do të zgjaste kjo ofertë, predikimi i të gjitha faljeve të tjera u ndalua. Predikuesit e faljeve morën udhëzime të rrepta se si duhej të predikonin këtë falje, dhe predikimet e tyre ishin shumë më lavdëruese krahasuar me ato të faljeve të mëparshme. Johann Tetzel u ngarkua të predikonte dhe ofronte këtë falje në vitin 1517, dhe fushata e tij në qytetet afër Vitenbergut tërhoqi shumë banorë të Vitenbergut për të udhëtuar dhe për t’i blerë, pasi shitja e tyre ishte ndaluar në Vitenberg dhe qytete të tjera saksonase. 

Luteri gjithashtu pati një përvojë dhe mendim të këqij lidhur me faljet që ishin të lidhura me Kishën e Të Gjithë Shenjtorëve në Vitenberg.  Duke nderuar koleksionin e madh të relikeve në këtë kishë, njeriu mund të merrte një falje.  Ai kishte predikuar që në vitin 1514 kundër keqpërdorimit të faljeve dhe mënyrës se si ato e zbavnin hirin, në vend që të kërkonin pendesë të vërtetë.  Luteri u shqetësua veçanërisht në vitin 1517 kur besimtarët e tij, që ishin kthyer nga blerja e indulgjencave të Tetzelit, pohuan se ata nuk kishin më nevojë të pendoheshin dhe të ndryshonin jetën e tyre për t'u falur nga mëkatet. Pas dëgjimit të asaj që Tetzel kishte thënë në predikimet e tij lidhur me indulgjencat, Luteri filloi të studiojë këtë çështje më thellë dhe kontaktoi ekspertë në këtë fushë. Ai predikoi disa herë për indulgjencat në vitin 1517, duke shpjeguar se pendesa e vërtetë ishte më e rëndësishme se blerja e një indulgjence.   Ai mësoi se marrja e një faljeje nënkuptonte që penduesi të kishte pranuar mëkatin dhe të ishte penduar, përndryshe ajo nuk kishte vlerë. Një mëkatar i penduar vërtet nuk do të kërkonte një falje, sepse ai do të donte drejtësinë e Zotit dhe do të dëshironte ndëshkimin e brendshëm për mëkatin e tij.  Këto predikime duket se janë ndaluar nga prilli deri në tetor 1517, ndoshta ndërkohë që Luteri po shkruante *Nëntëdhjetë e pesë Tezat*.  Ai përgatiti një *Trajtat mbi Indulgjencat*, duket se në fillim të vjeshtës 1517. Ky është një hetim i kujdesshëm dhe i thelluar mbi këtë çështje.  Ai kontaktoi liderë kishtarë për këtë çështje me anë të një letre, përfshirë edhe shefin e tij , Peshkop i Brandenburgut, para 31 tetorit, kur ai dërgoi *Tezat* te Arkiveshkvi i Brandenburgut, Albert. 

## Përmbajtja 
Teza e parë thotë: "Mjeshtri dhe Zotëria ynë, Jezu Krishti, duke thënë 'Pendohuni' etj., dëshiroi që e gjithë jeta e besimtarëve të jetë një pendesë." Në disa nga tezat e para, Luteri zhvillon idenë e pendesës si një luftë të brendshme të krishterëve me mëkatin, në vend që të jetë një sistem i jashtëm i konfesionit sakramental.  Tezat 5–7 thonë se papa, të cilin Luteri e quante Vikari i Krishtit në tokë, mund të lirojë njerëzit nga ndëshkimet që ai ka vendosur vetë ose përmes sistemit të pendesës së kishës, por jo nga fajësia e mëkatit. Papa mund të shpallë vetëm faljen e Zotit për fajin e mëkatit në emrin e tij.  Në tezat 14–29, Luteri sfidon besimet e zakonshme për pastrimin nga mëkati. Tezat 14–16 diskutojnë idenë që ndëshkimi i pastrimit mund të krahasohet me frikën dhe dëshpërimin që ndiejnë njerëzit që po vdesin.  Në tezat 17–24 ai pohon se nuk mund të thuhet asgjë për gjendjen shpirtërore të njerëzve në pastrim. Ai mohon se papa ka ndonjë pushtet mbi njerëzit në pastrim në tezat 25 dhe 26. Në tezat 27–29, ai sulmon idenë se sa herë që bëhet një pagesë, i dashuri i paguesit lirohet nga purgatori. Ai e sheh këtë si inkurajim të lakmisë mëkatare dhe thotë se është e pamundur të jesh i sigurt sepse vetëm Zoti ka pushtet të fundit për të falur ndëshkimet në pastrim. 
alt=A giant scale holds the pope with a certificate bearing the papal seal and another man on one side being outweighed on the other side by a bearded figure handing another certificate to kneeling figures. Animal figures are receiving the pope's certificates.|parapamje| Një punim druri nga viti 1525 që paraqet faljen nga Krishti, e cila ka më shumë peshë se indulgjencat e papës.
Tezat 30–34 trajtojnë sigurinë e rreme që Luteri mendonte se predikuesit e indulgjencave ofronin besimtarëve. Duke qenë se askush nuk mund të dihet me siguri nëse një person është vërtet penduar, një letër që siguron një person për faljen e tij është e rrezikshme. Në tezat 35 dhe 36, ai sulmon idenë se indulgjenca e bën pendimin të panevojshëm. Kjo çon në përfundimin se personi që është vërtet penduar, dhe që vetëm ai mund të përfitojë nga indulgjenca, ka marrë tashmë përfitimin e vetëm që ajo ofron. Besimtarët e vërtetë të penduar, sipas Luterit, tashmë janë falur nga dënimi dhe fajin e mëkatit.   Në tezën 37, ai pohon se indulgjencat nuk janë të nevojshme që besimtarët të marrin të gjitha përfitimet që Krishti ka ofruar. Tezat 39 dhe 40 argumentojnë se indulgjencat e bëjnë më të vështirë pendimin e vërtetë. Pendimi i vërtetë dëshiron dënimin e mëkatit nga Perëndia, ndërsa indulgjencat mësojnë se si të shmangesh dënimin, pasi ky është qëllimi i blerjes së indulgjencës. 

Në tezat 41–47, Luteri kritikon indulgjencat duke theksuar se ato nxisin besimtarët të shmangin veprat e mëshirës, pasi ata që i blejnë ato nuk angazhohen për ndihmën ndaj të varfërve. Këtu ai fillon të përdorë frazën, "Besimtarët duhet të mësohen...", për të shprehur mënyrën se si ai mendon se njerëzit duhet të instruohen për vlerën e indulgjencave. Ata duhet të mësohen se dhënia për të varfrit është shumë më e rëndësishme se blerja e indulgjencave, se blerja e një indulgjence, në vend që të dhurosh për të varfrit, fton zemërimin e Perëndisë dhe se veprat e mira e bëjnë një person më të mirë, ndërkohë që blerja e indulgjencave nuk ka asnjë efekt. Në tezat 48–52, Luteri mbështet papën, duke thënë se nëse papa do të dinte se çfarë predikohej në emrin e tij, ai do të preferonte që Bazilika e Shën Pjetrit të digjej, sesa të "ndërtohej me lëkurën, mishin dhe kockat e deleve të tij". Tezat 53–55 ankohen për kufizimet në predikim gjatë kohës që ofrohej indulgjenca. 

Në tezat 56–66, Martin Luteri kritikon doktrinën e thesarit të meritës mbi të cilën bazohet doktrina e indulgjencave. Ai shprehet se të krishterët e zakonshëm nuk e kuptojnë këtë doktrinë dhe po mashtrohen. Për Luterin, thesari i vërtetë i kishës është ungjilli i Jezu Krishtit. Ky thesar zakonisht urrehet sepse bën që "të parët të jenë të fundit",  sipas fjalëve të Mateut 19:30 dhe 20:16.  Luteri përdor metafora dhe lojë fjalësh për të përshkruar thesaret e ungjillit si rrjeta për të kapur njerëz të pasur, ndërsa thesaret e indulgjencave si rrjeta për të kapur pasurinë e njerëzve. 
[alt=Single pamphlet page with decorative initial capital letter.|parapamje| Faqja e parë e botimit të vitit 1517 në [Bazeli|Bazel të *Tezave*, e shtypur si një fletushkë]]
Në tezat 67–80, Luteri trajton më tej problemet që lidhen me mënyrën se si po predikohen indulgjencat, ashtu siç kishte bërë edhe në letrën drejtuar Kryepeshkopit Albert. Predikuesit i kanë paraqitur indulgjencat si hiri më i madh që ofrohet nga Kisha, por në të vërtetë ato nuk bëjnë gjë tjetër veçse nxisin lakminë. Ai thekson se peshkopëve u është urdhëruar të tregojnë respekt ndaj predikuesve të indulgjencave që hyjnë në juridiksionin e tyre, por njëkohësisht peshkopët janë të ngarkuar me detyrën për të mbrojtur popullin e tyre nga predikues që predikojnë në kundërshtim me qëllimin e papës.  Luteri sulmon gjithashtu besimin e përhapur nga predikuesit se indulgjenca mund të falë edhe atë që ka fyer Virgjëreshën Mari. Ai pohon se indulgjencat nuk mund të heqin fajin as të mëkatit më të lehtë venial. Ai i quan blasfemi disa deklarata të tjera të pretenduara nga predikuesit e indulgjencave: si për shembull se Shën Pjetri nuk do të kishte mundur të jepte një indulgjencë më të madhe se kjo aktualja, dhe se kryqi i indulgjencës me stemën papnore është po aq i vlefshëm sa kryqi i Krishtit. 

Në tezat 81–91, Luteri paraqet disa kritika që besimtarët laikë kanë ngritur ndaj indulgjencave. Ai i paraqet këto si pyetje të vështira nga anëtarët e famullisë së tij, dhe jo si kritika personale. Si duhet t’u përgjigjet atyre që pyesin pse Papa nuk e zbraz purgatorin nëse ka fuqinë për ta bërë këtë? Çfarë duhet të thotë për ata që pyesin pse vazhdojnë meshët përvjetore për të vdekurit, kur ata gjoja janë shpëtuar tashmë nga një indulgjencë? Luterit i dukej e çuditshme që disa pyesnin si është e mundur që njerëz të devotshëm në purgator mund të shpëtohen nga njerëz mëkatarë që janë ende gjallë. Ai përmend gjithashtu pyetjen se përse Papa, që është shumë i pasur, kërkon para nga besimtarët e varfër për ndërtimin e Bazilikës së Shën Pjetrit. Luteri pohon se injorimi i këtyre pyetjeve mund të çojë në përqeshjen e Papës.  Ai i bën apel interesit financiar të Papës, duke thënë se nëse predikuesit do ta kufizonin predikimin e tyre sipas qëndrimeve të Luterit mbi indulgjencat (që, sipas tij, përputhen edhe me ato të Papës), atëherë këto kundërshtime do të bëheshin të pavlefshme.  Luteri e përmbyll *Tezat* duke i nxitur të krishterët që të ndjekin shembullin e Krishtit, edhe nëse kjo sjell dhembje dhe vuajtje. Durimi ndaj ndëshkimit dhe hyrja në parajsë është më e vlefshme sesa një siguri e rreme. 

## Synimi i Luterit 
*Tezat* janë shkruar si propozime për t’u diskutuar në një debat akademik formal,  edhe pse nuk ka prova që një debat i tillë të jetë zhvilluar ndonjëherë.  Në krye të *Tezave*, Luteri ftonte dijetarë të tjerë nga qytete të ndryshme që të merrnin pjesë. Mbajtja e një debati të tillë ishte një privilegj që Luteri e kishte si doktor i teologjisë, dhe nuk përbënte ndonjë formë të pazakontë kërkimi akademik.  Ndërmjet viteve 1516 dhe 1521, Luteri përgatiti njëzet grupe tezash për t’u diskutuar në Vitenberg.  Andreas Karlstadt kishte hartuar një grup të tillë tezash në prill të vitit 1517, të cilat ishin më radikale në termat teologjikë sesa ato të Luterit. Ai i kishte vendosur ato në derën e Kishës së Tërë Shenjtorëve, njësoj siç thuhet se kishte bërë Luteri me Nëntëdhjetë e pesë Tezat. Karlstadti i kishte afishuar tezat në një kohë kur reliket e kishës ishin të ekspozuara, dhe kjo mund të jetë konsideruar një gjest provokues. Po ashtu, Luteri i afishoi Nëntëdhjetë e pesë Tezat në vigjilje të Ditës së Tërë Shenjtorëve, dita më e rëndësishme e vitit për ekspozimin e relikeve në Kishën e Tërë Shenjtorëve. 

Tezat e Luterit ishin menduar për të nisur një debat mes akademikëve, dhe jo një revolucion popullor, por ka shenja që ai e shihte veprimin e tij si profetik dhe me rëndësi të madhe. Rreth kësaj kohe, ai filloi të përdorte emrin "Luter" dhe ndonjëherë "Eleuterius", që në greqisht do të thotë "i lirë", në vend të mbiemrit të tij të mëparshëm "Luder". Kjo duket se lidhet me faktin që ai e ndiente veten të çliruar nga teologjia skolastike, të cilën e kishte kundërshtuar më herët gjatë atij viti.  Më vonë, Luteri pretendoi se nuk kishte dashur që *Tezat* të shpërndaheshin gjerësisht. Historiania Elizabeth Eisenstein ka argumentuar se kjo "habitje" mund të ketë qenë një formë vetë-mashtrimi, ndërsa Hans Hillerbrand ka pohuar se Luteri me siguri kishte për qëllim të niste një debat të madh.  Në disa raste, Luteri duket se e përdor natyrën akademike të *Tezave* si mbulesë për të sulmuar besimet e vendosura, duke qenë në gjendje të mohojë se kishte ndërmend të sulmonte mësimet e kishës. Meqenëse hartimi i një grupi tezash për një debat akademik nuk e detyron domosdoshmërisht autorin të mbrojë ato pikëpamje, Luteri mund të mohonte se ishte autor i ideve më të ndezura në *Teza*. 

## Shpërndarja dhe publikimi 
Më 31 tetor 1517, Martin Luteri i dërgoi një letër Kryepeshkopit të Mainzit, Albertit të Brandenburgut, nën autoritetin e të cilit po shiteshin indulgjencat. Në këtë letër, Luteri i drejtohet Albertit me përkushtim dhe besnikëri, duke dashur ta vërë në dijeni për problemet shpirtërore që po krijoheshin nga predikimet mbi indulgjencat. Ai supozon se Alberti nuk është në dijeni të asaj që po predikohet në emër të tij dhe shpreh shqetësimin se njerëzit po largohen nga ungjilli dhe se predikimet për indulgjencat mund të sjellin turp mbi emrin e kryepeshkopit. Luteri nuk i dënon indulgjencat si koncept, as doktrinën zyrtare të kohës lidhur me to, madje as vetë predikimet, pasi nuk i kishte dëgjuar vetë. Përkundrazi, ai shpreh shqetësimin e tij për keqkuptimet që njerëzit kishin zhvilluar për indulgjencat si pasojë e këtyre predikimeve—si për shembull besimi se çdo mëkat mund të falet me indulgjencë, apo se faji dhe ndëshkimi për mëkatin mund të shlyhen përmes tyre. Në një pasthënie të letrës, Luteri shkruan se kishte bashkëngjitur disa teza mbi këtë çështje, në mënyrë që Alberti të mund të shihte pasigurinë teologjike që rrethonte doktrinën e indulgjencave, në kontrast me sigurinë me të cilën predikuesit po flisnin për përfitimet e tyre. 
[alt=Painting of Martin Luther in monk's garb preaching and gesturing while a boy nails the Ninety-Five Theses to the door before a crowd|majtas|parapamje| Kjo pikturë e shekullit XIX nga [Julius Hübner e paraqet në mënyrë sensacionale shpalljen e *Tezave* nga Luteri përpara një turme. Në realitet, ngjitja e tezave për një debat akademik do të kishte qenë një veprim rutinë.]]
Ishte zakon që, kur propozohej një debat akademik, tezat të shtypeshin nga shtypshkronja e universitetit dhe të afishoheshin publikisht.  Nuk ka mbijetuar asnjë kopje e një botimi të *Tezave* në Vitenberg, por kjo nuk është për t’u habitur pasi Luteri nuk ishte i famshëm dhe rëndësia e dokumentit nuk ishte njohur ende.  Në Vitenberg, statutet e universitetit kërkonin që tezat të afishoheshin në çdo derë kishe në qytet, por Filip Melanktoni, i cili përmendi për herë të parë ngjitjen e *Tezave*, përmendi vetëm derën e Kishës së të Gjithë Shenjtëve.   Melanktoni gjithashtu pohoi se Luteri i kishte ngjitur *Tezat* më 31 tetor, por kjo bie ndesh me disa deklarata të vetë Luterit për rrjedhën e ngjarjeve,  dhe ai gjithmonë ka pohuar se i kishte paraqitur kundërshtimet e tij në mënyrë zyrtare, jo përmes një përplasjeje publike.  Është e mundur që, ndonëse më vonë Luteri e konsideroi letrën e 31 tetorit drejtuar Albertit si fillimin e Reformës, ai nuk i kishte ngjitur *Tezat* në derën e kishës deri nga mesi i nëntorit – ose madje mund të mos i ketë ngjitur fare.  Gjithsesi, *Tezat* u bënë të njohura në mesin e elitës intelektuale të Wittenbergut menjëherë pasi Luteri ia dërgoi ato Albertit. 

*Tezat* u kopjuan dhe shpërndanë shpejt pas dërgimit të letrës së Luterit drejtuar Kryepeshkopit Albert.  *Tezat* në latinisht u botuan në një broshurë me katër faqe në Bazel, dhe si pankarta në Leipcig dhe Nuremberg.   Në total, disa qindra kopje të *Tezave* në latinisht u shtypën në Gjermani në vitin 1517.  në Nuremberg i përktheu ato në gjermanisht më vonë atë vit, dhe kopje të këtij përkthimi u dërguan te disa palë të interesuara në mbarë Gjermaninë,  por nuk është e sigurt që ai të ketë qenë i botuar. 

## Reagimi 
Alberti duket se e ka marrë letrën e Luterit me *Tezat* rreth fundit të nëntorit. Ai kërkoi mendimin e teologëve të Universitetit të Maincit dhe u konsultua me këshilltarët e tij. Këshilltarët e tij i rekomanduan që ta ndalonte Luterin nga predikimi kundër indulgjencave, sipas bullës së indulgjencave. Albert kërkoi një veprim të tillë nga Kuria Romake.  Në Romë, Luteri u perceptua menjëherë si një kërcënim. Në shkurt 1518, Papa Leo i kërkoi kreut të Hermitëve Augustinianë, urdhrin religjioz të Luterit, ta bindte atë të ndalonte përhapjen e ideve të tij mbi indulgjencat.  Sylvester Mazzolini gjithashtu u emërua për të shkruar një mendim që do të përdorej në gjyqin kundër tij. Mazzolini shkroi *Një Dialog kundër Tezave të Pafytyra të Martin Luterit në lidhje me Fuqinë e Papës*, që përqendrohej në dyshimin e Luterit për autoritetin e papës, sesa në ankesat e tij për predikimin e indulgjencave.  Luteri mori një thirrje për në Romë në gusht 1518.  Ai u përgjigj me *Shpjegime të Disputatës në Lidhje me Vlerën e Indulgjencave*, në të cilat ai përpiqej të pastronte veten nga akuza se po sulmonte papën. Ndërsa shpjegoi më gjerësisht pikëpamjet e tij, Luteri duket se ka kuptuar se pasojat e besimeve të tij e largonin atë më shumë nga mësimi zyrtar se sa e dinte fillimisht. Ai më vonë tha se ndoshta nuk do ta kishte nisur këtë polemikë sikur të kishte ditur se ku do ta çonte ajo.  *Shpjegimet* janë quajtur si puna e parë e Luterit për Reformën. 
[alt=Two large black church doors with a crucifixion scene painted above with Luther and Melanchthon kneeling|majtas|parapamje|Këto dyer përkujtimore u instaluan në [Kisha e Të Gjithë Shënjtorëve|Kishën e Të Gjithë Shënjtorëve, Vitenberg, në 375-vjetorin e lindjes së Luterit në vitin 1858. ]]
Johann Tetzel iu përgjigj *Tezave* duke kërkuar që Luter të digjej për herezi dhe duke bërë që teologu Konrad Wimpina të shkruante 106 teza kundër veprës së Luterit. Tetzel i mbrojti këto në një disputim para Universitetit të Frankfurtit mbi Oder në janar të vitit 1518.  800 kopje të disputimit të shtypur u dërguan për t'u shitur në Wittenberg, por studentët e universitetit i morën ato nga shitësi i librave dhe i dogjën. Luteri u bë gjithnjë e më i frikësuar se situata po dilte jashtë kontrollit dhe se ai do të ishte në rrezik. Për të qetësuar kundërshtarët e tij, ai publikoi *Predikim mbi Indulgjencat dhe Hirin*, i cili nuk e sfidonte autoritetin e papës.  Ky pamflet, i shkruar në gjermanisht, ishte shumë i shkurtër dhe i lehtë për t'u kuptuar nga laikët.  Vepra e parë e Luterit që pati sukses të gjerë, u ribotua 20 herë.  Tetzel iu përgjigj me një refutim pikë për pikë, duke cituar shumë nga Bibla dhe teologët e njohur.  Pamfleti i tij nuk pati gati asnjë popullaritet të krahasueshëm me atë të Luterit. Përkundrazi, përgjigja e Luterit ndaj pamfletit të Tetzelit ishte një tjetër sukses botues për Luterin.  

Një kundërshtar tjetër i shquar i *Tezave* ishte Johann Eck, miku i Luterit dhe një teolog në Universitetin e Ingolstadt. Eck shkroi një refutim, që kishte për qëllim Ipeshkvin e Ajkstatit, të titulluar *Obeliskët*. Ky ishte një referencë për obeliskët që përdorej për të shënuar pasazhe herezike në tekstet e Mesjetës. Ishte një sulm i ashpër dhe i papritur personal, duke e akuzuar Luterin për herezi dhe budallallëk. Luter iu përgjigj privatisht me *Asteriskët*, të titulluar pas shenjave të asteriskëve që përdorej për të theksuar tekstet e rëndësishme. Pëgjigja e Luterit ishte e zemëruar dhe ai shprehu mendimin se Eck nuk e kuptonte çështjen për të cilën shkruante.  Kontesti mes Luterit dhe Eck do të bëhej publik në Debatin e Leipcigut të vitit 1519. 

Luteri u thirr nga autoriteti i papës për të mbrojtur veten ndaj akuzave për herezi përpara Thomas Cajetan në Augsburg në tetor të vitit 1518. Cajetan nuk e lejoi Luterin të diskutonte me të për shkak të heresive të tij të supozuara, por ai identifikoi dy pika kundërshtie. E para ishte kundër tezës së 58-të, që thoshte se papa nuk mund të përdorte thesarin e meritës për të falur dënimin temporal të mëkatit.  Kjo kundërshtonte bullën papale *Unigenitus* të shpallur nga Klementi VI në vitin 1343.  Pika e dytë ishte nëse mund të sigurohej dikush se kishte marrë faljen kur mëkati i tij ishte shlyer nga një prift. *Shpjegimet* e Luterit për tezën shtatë pohonin se dikush mund të ishte i sigurt për faljen bazuar në premtimin e Perëndisë, por Cajetan argumentonte se besimtari i përulur nuk duhet kurrë të parashikojë me siguri statusin e tij para Perëndisë.  Luteri refuzoi të tërhiqej dhe kërkoi që çështja të rishikohej nga teologët e universiteteve. Ky kërkesë iu refuzua, kështu që Luteri apeloi te papa përpara se të largohej nga Augsburgu.  Luteri u ekskomunikua përfundimisht në vitin 1521, pasi dogji bullën papale që e kërcënonte atë të tërhiqej ose të përballonte ekskomunikimin. 

## Trashëgimia 
[alt=Print showing Luther inscribing a church door with a giant quill. The opposite end of the quill pierces a lion's head. There are many other symbolic and historical figures.|parapamje| Një shtyp i bërë për [Dita e Riformimit|Jubileun e Reformës të vitit 1617 që tregon Martin Luterin duke shkruar *Tezat* në derën e kishës në Vitenberg me një pendë gjigante.]]
Kontroversa e indulgjencave, e shkaktuar nga *Tezat*, ishte fillimi i Reformës, një ndarje në Kishën Katolike Romake që niste ndryshime të thella dhe të qëndrueshme sociale dhe politike në Europë.  Luteri më vonë do të deklaronte se çështja e indulgjencave ishte e parëndësishme krahasuar me kontroversat që ai do të niste më vonë, si debati me Erazmin mbi robërinë e vullnetit,  dhe se kjo nuk ishte e lidhur drejtpërdrejt me shpërthimin e tij intelektual lidhur me Ungjillin. Luteri shkroi më vonë se kur shkroi Tezat, ai ende mbetej një "papist" dhe nuk mendonte se *Tezat* përbënin një ndarje nga doktrina e Kishës Katolike Romake.  Megjithatë, ishte kjo kontroversë e indulgjencave që e shtyu lëvizjen e Reformës të niste, dhe ajo e çoi Luterin në pozitat e udhëheqësit të kësaj lëvizjeje.  *Tezat* gjithashtu pasqyruan bindjen e Luterit se Kisha nuk po predikonte siç duhej, duke vënë kështu në rrezik të madh popullin. Për më tepër, *Tezat* ishin në kundërshtim me dekretin e Papa Klementit VI, i cili në vitin 1343 shpalli indulgjencat si thesarin e Kishës. Ky mosrespektim i autoritetit papal parashikoi konflikte të mëvonshme. 

31 tetori 1517, dita kur Luteri dërgoi *Tezat* te Alberti, u përkujtua si fillimi i Reformës që në vitin 1527, kur Luteri dhe miqtë e tij ngritën një gotë birrë për të përkujtuar "shkeljen e indulgjencave".  Publikimi i *Tezave* u vendos në historiografinë e Reformës si fillimi i lëvizjes nga Filip Melanktoni në veprën e tij *Historia de vita et actis Lutheri* të vitit 1548. Gjatë Jubileut të Reformës të vitit 1617, përvjetori i 100-të i 31 tetorit u kremtua me një procesion deri në Kishën e Vitenbergut, ku besohej se Luteri kishte vendosur *Tezat*. U bë një gravurë që tregon Luterin duke shkruar *Tezat* në derën e kishës me një pendë gjigante. Penda depërton në kokën e një luani që simbolizon Papën Leo X.  Në vitin 1668, 31 tetori u shpall Dita e Reformës, një festë vjetore në Saksoninë Elektorale, që më vonë u përhap edhe në vendet e tjera luterane.   31 tetori i vitit 2017, përvjetori i 500-të i Ditës së Reformës, u kremtua me një festë kombëtare publike në gjithë Gjermaninë. 

## Shihni gjithashtu 
* 95 tezat Kineze

## Shënime dhe referenca 
### Shënime 
### Referime