Spiritual por jo fetar

"**Spiritual por jo fetar**" ose "**shpirtëror por jo fetar**" ose më rrallë "më shumë shpirtëror se sa fetar" është një frazë popullore dhe inicializëm i përdorur për të vetëidentifikuar një qëndrim jetësor të spiritualitetit që nuk e konsideroni fenë e organizuar tradicionale si mjetin e vetëm ose më të vlefshëm për të çuar më tej rritjen shpirtërore . Historikisht, fjalët *fetare* dhe *shpirtërore* janë përdorur në mënyrë sinonime për të përshkruar të gjitha aspektet e ndryshme të konceptit të fesë,  por në përdorimin bashkëkohor, *spiritualiteti* shpesh është lidhur me jetën e brendshme të individit,   duke vendosur një theks mbi mirëqenien e "mendjes-trupit-shpirtit",  ndërsa *feja* i referohet dimensioneve organizative ose komunale .  Ndërveprimet janë komplekse pasi edhe të krishterët konservatorë e përcaktojnë veten si "shpirtëror, por jo fetar" për të treguar një formë të besimit personal jo-ritualist. 

## Origjina dhe demografia 
Historikisht, fjalët *fetare* dhe *shpirtërore* janë përdorur në mënyrë sinonime për të përshkruar të gjitha aspektet e ndryshme të konceptit të fesë .  Megjithatë, feja është një term shumë i kontestuar me studiues të tillë si Russell McCutcheon që argumentojnë se termi "fe" përdoret si një mënyrë për të emërtuar një "fushe në dukje të veçantë të artikujve të ndryshëm të veprimtarisë dhe prodhimit njerëzor".  Fusha e studimeve fetare nuk mund të bie dakord as për një përkufizim për fenë dhe meqenëse spiritualiteti përputhet me të në shumë mënyra, është e vështirë të arrihet një konsensus për një përkufizim edhe për spiritualitetin.  

Shprehja specifike u përdor në disa vepra shkencore, duke përfshirë një punim antropologjik në vitin 1960  dhe në punimin themelor të Zinnbauer et al. "Religiousness and Spirituality: Unfuzzying the Fuzzy".  SBNR si një lëvizje në Amerikë u përcaktua nga autori Sven Erlandson në librin e tij të vitit 2000 *Shpirtëror, por jo Fetar* .    Fenomeni ndoshta filloi të shfaqej si rezultat i një lëvizjeje të re romantike që filloi në vitet 1960, ndërsa marrëdhënia midis të dyve ka qenë e lidhur ngushtë me përkufizimin e William James për përvojën fetare, të cilën ai e përcakton si "ndjenjat, aktet dhe përvojat". të njerëzve individualë në vetminë e tyre, aq sa ata e kuptojnë veten të qëndrojnë në lidhje me çdo gjë që ata mund ta konsiderojnë hyjnore."  Lëvizjet romantike priren të anojnë nga feja tradicionale dhe të ngjajnë me lëvizjet shpirtërore në miratimin e tyre të mënyrave mistike, joortodokse dhe ekzotike.  Owen Thomas gjithashtu thekson se paqartësia dhe mungesa e strukturës e pranishme në lëvizjet romantike janë gjithashtu të pranishme brenda lëvizjeve shpirtërore.

Sipas një studimi të kryer nga Pew Research Center në vitin 2012, numri i amerikanëve që nuk identifikohen me asnjë fe është rritur nga 15% në 2007 në 20% në 2012, dhe ky numër vazhdon të rritet. 18% e publikut amerikan dhe një e treta e të rriturve nën moshën 30-vjeçare thuhet se nuk janë të lidhur me ndonjë fe, por identifikohen si shpirtërorë në një farë mënyre. Nga këta amerikanë që nuk kanë lidhje fetare, 37% e klasifikojnë veten si shpirtërorë, por jo fetarë, ndërsa 68% thonë se besojnë në Zot dhe 58% ndjejnë një lidhje të thellë me Tokën.  Në vitin 2017, Pew vlerësoi se 27% e popullsisë është shpirtërore, por jo fetare, por ata nuk i pyetën të anketuarit drejtpërdrejt për këtë emërtim. 

Rritja e vëmendjes popullore dhe studiuese ndaj "shpirtërores" nga studiues si Pargament ka qenë e lidhur me tendencat sociokulturore drejt deinstitucionalizimit, individualizimit dhe globalizimit . 

Zëvendësimi i brezave është kuptuar si një faktor domethënës i rritjes së individëve të palidhur me fe. Tutje u gjetën dallime domethënëse midis përqindjes së atyre që konsiderohen si mijëvjeçarë më të rinj (të lindur 1990 – 1994) në krahasim me Gjenerata Xers (lindur 1965 – 1980), me 34% dhe 21% që raportojnë respektivisht si të palidhur fetarisht. 

Megjithatë, sipas Siobhan Chandler, të vlerësosh "zotin brenda" nuk është një nocion i shekullit të njëzetë me rrënjët e tij në kundërkulturën e viteve 1960 ose në lëvizjen Epoka e Re (New Age) të viteve 1980, por spiritualiteti është një koncept që ka përshkuar të gjithë historinë njerëzore. 

## Karakteristikat e spiritualitetit 
### Anti-institucionale dhe personale 
Sipas Abby Day, disa nga ata që janë kritikë ndaj fesë e shohin atë si të ngurtë dhe shtytës, duke i shtyrë ata të përdorin terma të tillë si ateist, agnostik për të përshkruar veten.  Për shumë njerëz, spiritualiteti nuk ka të bëjë vetëm me refuzimin e plotë të fesë, por edhe të mos dëshirojnë të kufizohen prej saj.  James Martin, një prift jezuit, e ka quajtur stilin e jetës së spiritualistëve "përtaci e thjeshtë dhe e vjetër",  duke deklaruar se "shpirtërorja pa fe mund të bëhet një vetëkënaqësi egocentrike e ndarë nga mençuria e një komuniteti". 

Kritikë të tjerë pretendojnë se brenda botëkuptimit "shpirtëror, por jo fetar", vetënjohja dhe rritja e vetvetes janë barazuar në mënyrë problematike me njohjen e Zotit, duke e drejtuar fokusin e një personi brenda. Si rezultat, forcat politike, ekonomike dhe sociale që formësojnë botën janë të neglizhuara dhe të lira të pambrojtura.  Më tej, disa studiues kanë vënë re sipërfaqësinë relative shpirtërore të praktikave të veçanta të spiritualizmit. Misticizmi klasik brenda feve kryesore të botës kërkon përkushtim të qëndrueshëm, shpesh në formën e asketizmit të zgjatur, përkushtimit të zgjeruar ndaj lutjes dhe kultivimit të përulësisë. Në të kundërt, spiritualistët në botën perëndimore inkurajohen të merren me praktika shpirtërore në një mënyrë që shpesh është e rastësishme dhe nuk ka ashpërsi ose ndonjë riorganizim të prioriteteve. Sociologu Robert Wuthnow sugjeron se këto forma të misticizmit janë "të cekëta dhe joautentike".  Kritikë të tjerë kundërshtojnë legjitimitetin intelektual të spiritualistëve. Kur krahasohen me teologjinë profesionale ose akademike, filozofitë shpirtërore mund të duken të paplotësuara, të shkëputura ose me burime jokonsistente. 

Wong dhe Vinsky sfidojnë diskursin e spiritualizmit që e parashtron fenë si "institucionale dhe të strukturuar" në kontrast me spiritualitetin si "përfshirës dhe universal" (1346).  Ata argumentojnë se ky kuptim e bën të padukshëm ndërtimin historik të "spiritualitetit", i cili aktualisht mbështetet në një refuzim të Eurokrishterimit për vetëpërkufizimin e tij. Sipas tyre, diskurset perëndimore të "spiritualitetit" i përshtaten traditave shpirtërore indigjene dhe traditave "etnike" të Lindjes, megjithatë grupet etnike të racializuara kanë më shumë gjasa të etiketohen "fetare" sesa "shpirtërore" nga praktikuesit e bardhë të SBNR.  Wong dhe Vinsky pohojnë se përmes këtyre proceseve, tjetërsimi kolonial zbatohet përmes diskursit spiritualistë.

## Shih edhe 
* Natyra
* Deizmi
* Sufizmi
* Feja civile
* Natyralizmi
* Feja natyrore
* Shekullarizmi
* Dituria njerëzore
* Adhurimi i natyrës
* Panteizmi natyralist 

## Referime