Evolucioni

**Evolucioni** është ndryshim në karakteristikat trashëgimore të popullatave biologjike gjatë brezave të njëpasnjëshëm.   Këto karakteristika janë shprehje e gjeneve që kalojnë nga prindi te pasardhësit gjatë riprodhimit. Karakteristikat e ndryshme priren të ekzistojnë brenda çdo popullate të caktuar si rezultat i mutacionit, rikombinimit gjenetik dhe burimeve të tjera të variacionit gjenetik.  

## Përmbledhje 
Evolucioni ndodh kur proceset evolucionare si përzgjedhja natyrore (përfshirë përzgjedhjen seksuale) dhe zhvendosja gjenetike veprojnë mbi këtë variacion, duke rezultuar në disa karakteristika që bëhen më të zakonshme ose të rralla brenda një popullate.  Rrethanat që përcaktojnë nëse një karakteristikë duhet të jetë e zakonshme apo e rrallë brenda një popullate ndryshojnë vazhdimisht, duke rezultuar në ndryshimin e karakteristikave të trashëgueshme që lindin gjatë brezave të njëpasnjëshëm. Është ky proces i evolucionit që ka krijuar biodiversitetin në çdo nivel të organizimit biologjik, duke përfshirë nivelet e specieve, organizmave individualë dhe molekulave.   

Teoria shkencore e evolucionit nga seleksionimi natyror u konceptua në mënyrë të pavarur nga Charles Darwin dhe Alfred Russel Wallace në mesin e shekullit XIX dhe u parashtrua në detaje në librin e Darvinit "*Mbi origjinën e specieve"* .  Evolucioni nga seleksionimi natyror u demonstrua fillimisht nga vëzhgimi se shpesh prodhohen më shumë pasardhës sesa mund të mbijetojnë. Kjo pasohet nga tre fakte të vëzhgueshme për organizmat e gjallë: (1) tiparet ndryshojnë midis individëve në lidhje me morfologjinë, fiziologjinë dhe sjelljen e tyre ( variacion fenotipik ), (2) tipare të ndryshme japin shkallë të ndryshme të mbijetesës dhe riprodhimit ( përshtatshmëri diferenciale) dhe ( 3) tiparet mund të kalohen nga brezi në brez ( trashëgimia e fitnesit).  Kështu, në brezat e njëpasnjëshëm anëtarët e një popullate kanë më shumë gjasa të zëvendësohen nga pasardhësit e prindërve me karakteristika të favorshme që u kanë mundësuar atyre të mbijetojnë dhe të riprodhohen në mjediset e tyre përkatëse. Në fillim të shekullit XX, ide të tjera konkurruese të evolucionit si mutacionizmi dhe ortogjeneza u hodhën poshtë pasi sinteza moderne pajtoi evolucionin darvinian me gjenetikën klasike, e cila vendosi evolucionin adaptiv si të shkaktuar nga seleksionimi natyror që vepron mbi variacionin gjenetik Mendelian.  

E gjithë jeta në Tokë ka një paraardhës të fundit të përbashkët universal (LUCA)    që jetoi afërsisht 3,5–3,8&nbsp;miliardë vjet më parë.  Të dhënat fosile përfshijnë një progresion nga grafiti i hershëm biogjen,  në fosilet mikrobiale    tek organizmat shumëqelizorë të fosilizuar. Modelet ekzistuese të biodiversitetit janë formuar nga formimet e përsëritura të specieve të reja ( speciacioni ), ndryshimet brenda specieve ( anagjeneza ) dhe humbja e specieve ( zhdukja ) gjatë gjithë historisë evolucionare të jetës në Tokë.  Tiparet morfologjike dhe biokimike janë më të ngjashme midis specieve që kanë një paraardhës të përbashkët më të fundit dhe mund të përdoren për të rindërtuar pemët filogjenetike .  

Biologët evolucionarë kanë vazhduar të studiojnë aspekte të ndryshme të evolucionit duke formuar dhe testuar hipoteza, si dhe duke ndërtuar teori të bazuara në prova nga terreni ose laboratori dhe në të dhënat e krijuara nga metodat e biologjisë matematikore dhe teorike . Zbulimet e tyre kanë ndikuar jo vetëm në zhvillimin e biologjisë, por edhe në shumë fusha të tjera shkencore dhe industriale, duke përfshirë bujqësinë, mjekësinë dhe shkencat kompjuterike .       

## Shih edhe 
* Natyra
* Biologjia
* Shkenca
* Ekologjia
* Çarls Darvin
* Teoria e evolucionit
* Biologjia evolucionike

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  The notebook is available from The Complete Work of Charles Darwin Online. Retrieved 2019-10-09.
*  The book is available from The Complete Work of Charles Darwin Online. Retrieved 2014-11-21.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  "Proceedings of a symposium held at the American Museum of Natural History in New York, 2002."
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  . Retrieved 2014-11-29.
* 
* 
* 
* 
* 
*  "Papers from the Symposium on the Limits of Reductionism in Biology, held at the Novartis Foundation, London, May 13–15, 1997."
* 
* 
* 
* 
* 
*  "Based on a conference held in Bellagio, Italy, June 25–30, 1989"
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime