Sideritis

**Sideritis**, i njohur ndryshe me emrin *Çaji i malit*, apo ne  arberisht "skutina e Shen Merise" është një barishte e mrënjohur për vetitë mjekësore. Ajo rritet në lindje të Mesdheut, veçanërisht Ballkan.  Sideritis është bima i njohur si çaj mali. Këto bimë janë të egra, që janë përshtatur për të mbijetuar me pak ujë dhe pak tokë.  Çaji i malit rritet në shpatet shkëmbore dhe kullotat në lartësinë mbi 1.000 metra.

## Përdorimi
Shumë popullore në Shqipëri, Kosovë, Greqi, Bullgari dhe Republikën e Maqedonisë kjo bimë është përdorur si një barishte ose për përgatitjen e çajit ose për vetitë e saj aromatike në kuzhinat lokale. Përgatitja e çajit bëhet në këtë mënyrë: Pasi pastrohet, hidhet në ujë të valuar. Mbulohet me kapak dhe si të marrë valë hiqet duke e lënë të mbuluar me kapak, që të mos i dalë aroma deri në momentin e servirjes. Kur serviret mund ti hidhet mjaltë dhe limon. Çaji i malit ndihmon tretjen, forcimin e sistemit imunitar dhe trajton të ftohtin e zakonshëm, gripin dhe viruset e tjera, alergjitë dhe astmën, kongjestionet e sinozitit, madje edhe dhimbjet dhe ankthet e lehta. Shoqërohet me biskota të llojeve të ndryshme, me kek, torta etj.

thumb|left|*Çaj mali*

Provat moderne kanë treguar se çaji ndihmon në parandalimin e osteoporozës, ndërsa vetitë e tij anti-oxidante ndihmojnë në parandalimin e kancerit. Studimet tregojnë gjithashtu një efekt pozitiv në pothuajse çdo gjë që shkakton shqetësim në trup. Sideritis është i njohur shkencërisht të jetë anti-mikrobial, anti-inflamator, dhe anti-oxidant. Elementet aktive përfshijnë diterpenoidin, flavonoidin dhe vajrat esenciale të tij. Hulumtime të rëndësishme të bëra për sideritisin konfirmojnë përdorimin e tij popullor për të parandaluar ftohjet, gripi, dhe alergjitë. Shumica e këtyre hulumtimeve janë bërë në universitete në Holandë dhe në Shqipëri, Turqi, Maqedoni, Bullgari dhe Greqi, ku bima është autoktone.

## Kultivimi
*S. raeseri* është kultivari më i zakonshëm i sideritis në Shqipëri, Greqi  dhe Republika e Maqedonisë. Hibride të avancuara të tij ekzistojnë gjithashtu. Mbjellja rekomandohet gjatë dy periudhave (tetor-nëntor ose shkurt-mars në hemisferën veriore) dhe mblidhet në korrik, kur është në lulëzim të plotë. Bimë është   zakonisht e tharë para përdorimit. right|thumb|*sideritis raeseri*

## LLojet kryesore 
* *Sideritis aranensis* (Font Quer) D.Rivera & Obón - Crapaudine du Val d'Aran
* *Sideritis bubanii* Font Quer
* *Sideritis caureliana* (Obón & Rivas Goday) Coulomb
* *Sideritis chamaedrifolia* Cav. 
* *Sideritis endressii* Willk. - Crapaudine d'Endress, crapaudine du Roussillon
* *Sideritis fruticulosa* Pourr. - Crapaudine faux Scordium
* *Sideritis glabrata* (Benth.) Coulomb 
* *Sideritis hirsuta* L. - Crapaudine hirsute, Crapaudine hérissée
* *Sideritis hyssopifolia* L. - Crapaudine à feuilles d'Hysope - Thé des Alpes - Thé des montagnes - Crapaudine des Alpes
* *Sideritis incana* L.
* *Sideritis lanata* L.
* *Sideritis montana* L. - Crapaudine des montagnes
* *Sideritis peyrei ssp.guillonii* Crapaudine de Guillon
* *Sideritis peyrei* Timb.-Lagr.
* *Sideritis romana* L. - Crapaudine de Rome
* *Sideritis rossii* Peris, Stübing, Jury & Rejdali
* *Sideritis scardica* Griseb.
* *Sideritis spinulosa* Barnadez ex Asso 
* *Sideritis syriaca* L.
* *Sideritis scordioides* L.Crapaudine Faux-Scordium