Zef Pllumi

**Zef Pllumi** (Bogë, 1924 - Romë, 26 shtator 2007) ka qenë frat françeskan, publicist e shkrimtar memuarist shqiptar. 

Pas 26 viteve burgim dhe rënies së regjimit komunist, shkroi memuaret e veta nëpër tituj të ndryshëm, më i bujshmi prej të cilëve qe trilogjia *Rrno vetëm për me tregue.* Me prirje përgatitore për kah historia që përpara se të ndërmerrte kalvarin, iu përkushtua trashëgimisë françeskane pas ndryshimeve politike në Shqipërinë e fillim viteve '90.

## Biografia 
U lind më 28 gusht 1924 në një zabel tek veronin në bjeshkë e Qafë Tëthores së Bogës, i biri i Gjeto Tomës dhe Luke Mirajt, i pagëzuar me emrin Prekë. Gjatë fëmijërisë takoi fretërit françeskanë Gjergj Fishtën dhe Anton Harapin që i kishin ardhur miq te tëbani i tyre ndër bjeshkë. Shtati dhe prania imponuese e të parit dhe çehrja prej asketi e të dytit lanë mbresat të cilat i përcjell te libri autobiografik "Saga e fëmijnisë". Gjatë atij takimi xhaxhai u thotë fretënve se djaloshi kishte shprehur dëshirën të bëhej frat. Dëshirë kjo e ftilluar në librin e lartpërmendur, që kishte marrë shkas prej një takimi të mëparshëm me fratin Bona Gjeçaj. Me atë rast Harapi i dha një medaljon të Shën Françeskut që mbante në qafë, duke i thënë që ta ruante me shumë kujdes në mënyrë që kur të shkonte në Kolegjin Françeskan të paraqiste atë medaljon. Në vitet 1943–44 Pllumi ende xhakon, qe një nga bashkëpunëtorët e revistës “Hylli i Dritës” dhe po ashtu sekretar personal i Harapit, kur ky i fundit ishte Provincial i françeskanëve në Shqipëri. Gjatë kohës që ishte dhjak, Harapi e caktoi që të rëndiste e ndihmonte në Arkivin Françeskan; aty has dokumente të hershme e ndër më të vlefshmet për historinë kombëtare. Ishte gjatë kësaj periudhe kur partizanët mbushën boshllëkun e pushtetit dhe shfaqin shenjat e para të asaj që do të vinte.

### Përndjekja 
Kur qe 22 vjeç, më 14 dhjetor 1946 u arrestua dhe u dënua me tre vjet burgim që e vuajti pranë *Burgut të Madh* të Shkodrës dhe në kampet famëkeqe të Bedenit në Myzeqe, dhe Orman-Pojanit në Maliq. Me t'u liruar u kthye, herë në Shkodër e herë në Shëngjin, tek familja e tij, në vartësi të situatës.

Shkak për arrestimin e tij sipas Pllumit, edhe pse ishte më i riu ndër të arrestuarit ishte prej të qenët sekretari personal i Provincialit, komunistët mendonin se duhej të dinte shumë.

Kthehet në Kuvendin Françeskan kur negociatat mes Kishës e Qeverisë u "qetësuan". Nga viti 1949–1951 merret me numizmatikë si teknik i Muzeut të Shkodrës. Në vitin 1958 shugurohet meshtar, caktohet në fillim si i besuar për t'u dërguar ndihmat priftërinjve nëpër kampet e ndryshme. Më tej, për 12 vjet shërben si meshtar i Dukagjinit me qendër në Shosh, për ku niset me dt. 14 shtator 1958 bashkë me provincialin, Atë Augustin Ashikun.

Më 1967 u arrestua dhe për 23 vjet vuan dënimin në burgje dhe kampe të ndryshme. 1967–1989, për 23 vjet rresht, u burgos përsëri dhe vuan dënimin në Spaç, Reps, Skrofotinë të Vlorës, Ballsh, Zejmen-Shënkoll, Shën Vasil dhe Tiranë. Gjatë burgut i ra të njihej me personazhe me kontribute në nomenklaturën komuniste si Gjin Markun, Kasëm Trebeshinën, Zef Malën, Dashnor Mamaqin dhe Kin Dushin, të cilëve u kushtoi skica portretizuese në memuaret e veta. Mala i la porosi që të gjente kujtimet që kishte lënë të shkruara, kujtime të cilat nuk mund t'i gjente kurrë.

### Liria e shumëmunguar 
Doli nga burgu me 11 prill dhe, natën e Kërshëndellave fillon meshtarinë tek Kisha e Shn'Andout në Tiranë deri në vitin 1997. Njeh Nanën Terezë të cilën e përcolli për në Shkodër ku u mbajt mesha e parë në Katedralen e Shkodrës.

Prej atëherë iu përkushtua restaurimit të institucioneve kulturore të urdhrit të vet fetar: ndërmjet viteve 1993-1997 ribotoi revistën *Hylli i Dritës*, e cila pas një ndërprerjeje u botua edhe më 2003. Këtyre viteve shkruajti dhe botoi trilogjinë *Rrno vetëm për me tregue*, vëllimet *Françeskanët e mëdhaj*, *Frati i pashallarëve Bushatli: Erazmo Balneo*, *Ut heri diçebamus-siç i thonim dje* si dhe drama e poezi. U angazhua gjithashtu për gjetjen e eshtrave të Fishtës, të cilave iu bë një varr brenda kishës françeskane në Shkodër. Me nxitjen e tij më 2005 nisi projekti për botimin e kolanës me autorë fretërit françeskanë. Kjo kolanë pasurohet vit pas viti me botime të reja që pasurojnë dhe bibliotekën e Françeskanëve në Gjuhadol të Shkodrës, në të cilën ndodhen dhe dhjetëra dorëshkrime që presin të botohen. Pjesë e këtyre dorëshkrimeve janë dhe disa letra dhe shkrime të Pllumin.

Ndërroi jetë më 25 shtator të vitit 2007 në spitalin Gemelli, Romë, dhe u varros më 30 shtator 2007 në Shkodër.

## Mirënjohje 
Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2006 dekoroi Pllumin me Urdhrin "Nderi i Kombit". Presidenti Moisiu vlerësoi Atë Zefin “*si përfaqësues të pasurisë kulturore e njerëzore, si një institucion të vërtetë, që i rezistoi regjimeve dhe kohërave më të vështira dhe si simbol i qytetarit të lirë, vizioni i të cilit frymëzohet nga vlerat evropiane*”. Nga ana e tij Pllumi u shpreh se e pranon këtë nderim me dëshirë, si një shenjë që sot e mbrapa nuk do të ketë më censurë e dallime krahinore, fetare e ide, që e copëtojnë kulturën shqiptare dhe si një shenjë e unitetit të kësaj kulture gjatë shekujve.

Po në vitin 2006 Pllumi merr çmimin letrar "Penda e Artë" për trilogjinë e tij me kujtime *Rrno vetëm për me tregue* të akorduar nga Ministria e Kulturës e Shqipërisë. 
:''Juria paska pranue edhe mendimin ndryshe, edhe mendimin e kundërt, këtu besoj âsht vlera që ka demokracia. Kjo âsht vlefta mâ e madhe që i bâhet librit tim. Të tjerat janë për mue kunora që çohen në funerale që i vdekuni s'i sheh*, 
:: ─ tha P. Zef Pllumi me rastin e pranimit të çmimit.
Në nder të tij është hapur edhe një shkollë në Tiranë, në rr. "Frang Bardhi" e cila mban emrin e Zef Pllumit. 

Me rastin e njëvjetorit që ndërroi jetë, më 25 shtator 2008 u mbajt konferenca "At Zef Pllumi, mes shkrimit dhe historisë" e organizuar nga instituti i kërkimeve politike "Alcide de Gasperi". 

## Veprat 
* *Rrno vetëm për me tregue: libri i kujtimeve / 1 1944-1951,* Tiranë: Hylli i Dritës, 1995 me parathënie nga Aurel Plasari; Shkodër: Botime Françeskane, 2015;
* *Rrno vetëm për me tregue: liria mes dy burgimeve / 2 1950-1967*, Tiranë: Hylli i Dritës, 1997; Shkodër: Botime Françeskane, 2015;
* *Rrno vetëm për me tregue: robnia e gjatë / 3 1967-1990,* Tiranë: Hylli i Dritës, 2001. Ribotim integral i trilogjisë, Tiranë: 55, 2006 me parathënie nga Ismail Kadare. ribotim i vëllimit të tretë Shkodër: Botime Françeskane, 2015;
* *Françeskanët e mëdhaj*, Tiranë, 2001;
* *Antipoezi për shekullin XX, Poemë antiepike*, Tiranë, 2001;
* *Ut herit dicebamus - Siç thonim dje*, përmbledhje publicistikash, Tiranë, 2002;
* *Para njëmijë vjetëve*, drama, Tiranë, 2003; Shkodër: botime Françeskane, 2017;
* *Frati i pashallarëve Bushatlí të Shkodrës: át Erasmo Balneo, 1756-1788: kronikë e gojdhanë,* Tiranë: Botime Françeskane, 2004;
* *Histori kurrë e shkrueme*, përmbledhje intervistash dhe i titujve *Frati i pashallarëve Bushatli, Erazmo Balneo,* *Ut heri diçebamus* *-* *siç i thonim dje,* Tiranë, 55, 2006;
* *Saga e fëmijnisë,* Shkodër: Botime Françeskane, 2009;
* *Kështu foli At Zef Pllumi me gazetarët*, përmbledhje intervistash Tiranë: Onufri, 2009;
* *Dhetë vjet liri'', Shkodër: Botime Françeskane, 2017.

## Referime 
### Lidhje të jashtme 
* Intervistë 1	
* Intervistë 2