Shkëmbimi i popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë

[parapamje|upright=1.2|[Qytet i braktisur|Qyteti fantazmë i Kayaköy (Livisi) në Anadollin jugperëndimor. Ky fshat grek u braktis gjatë shkëmbimit të popullsisë në vitin 1923.]]
**Shkëmbimi i popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë i vitit 1923** (greqisht: Ἡ Ἀνταλλαγή, romanizuar: *I Antallagí*, turqishtja osmane: مبادله, romanizuar: *Mübâdele*, turqisht: *Mübadele*) buroi nga "Konventa për shkëmbimin e popullsisë greke dhe turke" e nënshkruar në Lozanë, Zvicër, më 30 janar 1923, nga qeveritë e Greqisë dhe Turqisë. Ai përfshinte të paktën 1,6 milionë njerëz (1,221,489 ortodoksë grekë nga Azia e Vogël, Trakia Lindore, Alpet Pontike dhe Kaukazi, dhe 355,000–400,000 myslimanë nga Greqia), shumica e të cilëve u bënë refugjatë me forcë dhe de jure u denatyrizuan nga vendlindja e tyre.

Më 16 mars 1922, Ministri i Jashtëm Turk, Yusuf Kemal Tengrişenk, kishte deklaruar se "Qeveria e Ankarasë ishte fuqimisht në favor të një zgjidhjeje që do të kënaqte opinionin botëror dhe do të siguronte qetësinë në vendin e saj" dhe se "[ ] Unë isha gati të pranoja idenë e një shkëmbimi popullsie midis grekëve në Azinë e Vogël dhe muslimanëve në Greqi”. 
Përfundimisht kërkesa fillestare për shkëmbim të popullsisë erdhi, nën presion (zjarri i Smirnës ndodhi vetëm një muaj më parë), nga Eleftherios Venizelos në një letër që ai i dorëzoi Lidhjes së Kombeve më 16 tetor 1922, si një mënyrë për të normalizuar marrëdhëniet. de jure, pasi shumica e banorëve grekë të mbijetuar të Turqisë kishin ikur nga masakrat e fundit në Greqi deri në atë kohë. Venizelos propozoi një "shkëmbim të detyrueshëm të popullsisë greke dhe turke" dhe i kërkoi Fridtjof Nansen të bënte rregullimet e nevojshme. Shteti i ri i Turqisë parashikoi gjithashtu shkëmbimin e popullsisë si një mënyrë për të zyrtarizuar dhe bërë të përhershme ikjen e popujve të tij vendas ortodoksë grekë, ndërkohë që nisi një eksod të ri të një numri më të vogël (400,000) myslimanësh nga Greqia, si një mënyrë për të siguruar kolonë për fshatrat ortodokse të sapopopulluara të Turqisë; Greqia ndërkohë e shihte atë si një mënyrë për t'u siguruar refugjatëve ortodoksë grekë pa pronë nga Turqia tokat e myslimanëve të dëbuar.
Norman M. Naimark pohoi se ky traktat ishte pjesa e fundit e një fushate spastrimi etnik për të krijuar një atdhe etnikisht të pastër për turqit. Historiania Dinah Shelton në mënyrë të ngjashme shkroi se "Traktati i Lozanës përfundoi transferimin me forcë të grekëve të vendit".

Ky shkëmbim i madh i detyrueshëm i popullsisë, ose dëbimi i ndërsjellë i rënë dakord, nuk bazohej në gjuhën ose përkatësinë etnike, por në identitetin fetar dhe përfshinte pothuajse të gjithë popujt e krishterë ortodoksë indigjenë të Turqisë (mileti Rūm "romak/bizantin"), duke përfshirë edhe armenët dhe grupet ortodokse turqishtfolëse, dhe nga ana tjetër shumica e myslimanëve vendas të Greqisë, duke përfshirë edhe qytetarë muslimanë greqishtfolës, si Valahades dhe turqit kretanë, por edhe grupe rome myslimane si Sepečides. Secili grup ishin popuj vendas, qytetarë, dhe në raste edhe veteranë, të shtetit që i dëboi dhe asnjëri nuk kishte përfaqësim në shtet që pretendonte të fliste në emër të tyre në traktatin e shkëmbimit.

Disa studiues e kanë kritikuar shkëmbimin, duke e përshkruar atë si një formë ligjore të spastrimit të ndërsjellë etnik, ndërsa të tjerë e kanë mbrojtur atë, duke deklaruar se, pavarësisht nga aspektet e tij negative, shkëmbimi pati një rezultat të përgjithshëm pozitiv që nga ajo kohë, parandaloi me sukses një tjetër gjenocid të mundshëm të të krishterëve ortodoksë grekë në Turqi.

## Referime