Lenjadri

**Lenyadri** (në gjuhën marathi लेण्याद्री, Leṇyādri) përfaqëson një seri prej rreth 30 shpellash shkëmbore budiste, të vendosura pranë Junnar-it në distriktin Pune në shtetin indian të Maharashtras. Shpella 7 është tempull i famshëm hindu kushtuar zotit Ganesha. Është një nga faltoret Ashtavinayak, një set prej tetë faltoresh të shquara të Ganesha-s në Maharashtra-n perëndimore.
Njëzet e gjashtë nga shpellat janë të numëruara individualisht. Shpellat janë të drejtuara nga jugu dhe janë të numëruara njëra pas tjetrës nga lindja në perëndim. megjithëse data e shndërrimit në një faltore hindu është e panjohur. Të gjitha shpellat u ngritën nga budizmi Hinayana. Emri "Lenyadri" shfaqet në shkrimin hindu, Ganesha Purana ashtu si dhe në Sthala Purana, i lidhur me legjendën e Ganesha-s. Gjendet rreth 4.8 km nga Junnar-i, qendra e talukas Junnar. Arrihet gjithashtu nga Nanaghat-i, që ishte fillimisht në rrugën tregtare midis Aparantaka-s ose Konkan-it verior dhe Dekanit dhe duke zbritur në fushat e qytetit Junnar, i datuar rreth 100 vjet para erës sonë. Kodra rrethore, ku janë vendosur shpellat Lenyadri, ngrihet rreth 30.5 metra mbi fushat në Hatkeshwar dhe Suleiman.

## Shpella 7: Tempulli i Ganeshës 
### Arkitektura
Tempulli i Ganeshës gjendet në shpellën 7, gërmimi më i madh përreth Junnarit, rreth 30.5 m. mbi fushat. Esencialisht është një *Vihara* budiste (një vendbanim për murgjërit, më së shumti me dhoma meditimi) në projekt, një holl pa shtylla me 20 dhoma me përmasa të variueshme; 7 në çdo krah dhe 6 në murin e mbrapëm. Holli është i madh dhe mund të hyet nga një derë qendrore, nën një verandë me shtylla. Holli është 17.37 m i gjatë; 15.54 m i gjerë dhe 3.38 m i lartë. Në të dy anët e hyrjes gjenden dy dritare. Holli është trajtuar tashmë si një sabha-mandapa ("holl mbledhjeje") i tempullit të Ganeshas. 283 shkallë të ndërtuara (nga besimtarët) me mur guri mbi tetë sheshpushime të drejtojnë për te hyrja. The Gazetteer e rajonit të Bombeit (1882) përmend se holli ishte i suvatuar dhe i lyer me të bardhë. Pikturat paraqesin fëmijërinë e Ganesha-s, pregatitjet e martesës, betejën me demonët dhe më tej, bashkë me skena të hyjnive të tjera hindu si Devi, Krishna, Vishnu dhe Shiva. Disa nga dhomat të pajisura me dyer druri u përdorën si depo. Gjatë shndërrimit, në murin e majtë u shtuan nëntë përmendore Sati, secila në formën e një shtylle të gjatë me një majë të harkuar dhe në të djathtë të çdo shtylle një dorë e ngritur sipër bërrylit, me pëllëmbë të hapur, që nënkupton bekimin. Ndërsa tre panelet ishin të thjeshtë, përmendoret e tjera ishin të skalitura. Të gjitha janë të prishura por një nga to sugjeron se subjekti i saj mund të ketë qenë flijimi i Sati-t mbi zjarrin mortor të burrit të saj. ose si "Atmaja e Girija-s", i biri i Parvati-t, e cila vetë është e bija e malit Himavan, një personifikim i maleve Himalajave. Veçoritë e ikonave të Ganesha-s, të shfaqura në murin e mbrapëm të shpellës. Megjithëse tempulli është i drejtuar nga jugu ogur-mbarë, - sipas një tradite vendore – hyjnia është i drejtuar nga veriu, me shpinën nga adhuruesit e tij dhe fytyrën nga krahu tjetër i malit. Sunduesit Peshwa u përpoqën më kot ta vendosnin fytyrën e Ganesha-s nga krahu tjetër. Ikona qendrore ishte e mbuluar me armaturë druri me pllaka tunxhi, të dhëna si dhurat nga Brahminët e Junnar-it.

### Legjenda
Sipas shkrimit Ganapatya, Ganesha Purana, Ganesha u mishërua si Mayuresvara ose Mayureshwar, i cili kishte gjashtë krahë dhe një lëkurë të bardhë. Si mjet transporti kishte një pallua. Ai kishte lindur nga Shiva dhe Parvati në Treta yuga, me qëllimin për të vrarë demonin Sindhu.

### Adhurimi
Lenyadri është një nga tetë tempujt e rëndësishëm të Ganesha-s kolektivisht të quajtura Ashtavinayaka. Ndërsa disa besojnë se rendi i vizitimit të tempujve në një pelegrinazh Ashtavinayaka është i parëndësishëm, zakonisht Lenyadri vizitohet i gjashti nga tetë tempujt Ashtavinayaka.
Shpellat përfshijnë tempullin e vendosur në kontrollin e Archaeological Survey of India (ASI). Sardar Deshpande është prifti përgjegjës për aktivitetet në tempull. Ai nuk qëndroi në Lenyadri. Priftërinjtë aty pohojnë se janë Brahminë Yajurvedi.

## *vihara* të tjera 
;Shpella 1
Shpella 1 është e ndarë në katër pjesë: një verandë, një dhomë e mesme, një qelë dhe një gjysëm qele. Veranda ka një bankë përgjatë murit të djathtë. Pjesa ballore e saj me gjasa kishte dy kolona katërkëndore, gjurmët e njërës prej të cilave shihen në tavan. Një tra shkëmbor ishte i pranishëm mbi kolona, sipër nervaturave të trarit dhe modelit të qemerit duhet të kenë ekzistuar. Në një nike poshtë verandës është një çisternë e mbushur me dhe. Një derë me një dritare të vogël në të majtë të çon në dhomën e mesme. Dhoma e mesme ka një bankë përgjatë murit të djathtë. Në drejtimin e mbrapëm të dhomës së mesme, në të majtë, është gjysëm-qela dhe në të djathtë, qela. Gjysëm-qela ka një bankë përgjatë murit të djathtë dhe në të majtë ka një dritare katrore që e lidh atë me shpellën 2. Një derë me hulli për të vendosur një kornizë druri, të çon në qelë që ka një bankë përgjatë murit të saj të djathtë. kubeja me një qemer në bazë. Stupa ka tridente budiste të skalitura në të. Një vrimë është skalitur për të fiksuar varëset përballë dhe 5 vrima në krye me gjasa për të fiksuar një ombrellë druri qendrore dhe flamurët anësorë. Një mbishkrim i shekullit të II të e.s. i shoqëruar nga një svastikë në murin e pasëm të verandës shkruan: "Një dhuratë e merituar e një shpelle-kapelë nga i shquari Sulasadata, biri i Heranika-s së Kalyana-s".
Midis shpellave 5 dhe 6, në një nivel më të lartë është një gërmim fillimisht i krijuar si banesë ose një seli, por i shndërruar në një çisternë duke ndjekur zbulimin e një paqëndrueshmërie në shkëmb. Në të majtë të saj është një bankë.

; Shpella 14
Kjo shpellë, gjithashtu një chaitya-griha, ka një çati të sheshtë. Megjithatë, nuk ka kolona në hollin që është 6.75 m i gjatë; 3.93 m i gjerë dhe 4.16 m i lartë. Ka një verandë me kolona, të cilat kanë formë tetëkëndore. Stupa është në tre shkallë me një bazë me diametër 2.6 m. Streha ka një dizajn qemeri të rrethuar nga një tambur cilindrik me “një harmika katrore me model qemeri dhe një abak piramidal të shkallëzuar të përmbysur”. Një chhatri e skalitur mbulon tavanin. Kolonat e verandës konsistojnë në trungje tetëkëndore që qëndrojnë mbi baza *ghata* mbi një piedestal të shkallëzuar. Një kalasha e përmbysur zbukuron kreun, që ka gjithashtu një abak me konsull. Mbishkrimi në murin e mbrapëm të verandës datojnë nga shekulli i II i e.s.. Mbishkrimi shkruan: "Një dhuratë e merituar e një shpelle-kapelë e dhënë nga 'nanda, një djal i Tapasa-s, një Upasaka dhe nipi i Kapila-s, një Upasaka".

## Shpellat e panumëruara
Në krahë tjetër të kodrës Lenyadri, gjenden katër shpella të tjera (të panumëruara) që drejtohen nga jugu dhe jug-perëndimi si dhe janë të skalitura në faqen e rrëpirtë të kodrës. Bazuar në kushtet e tyre të papërfunduara, ato janë interpretuar si shpella të hershme. Në të shihen: një *chaitya* e vogël me një faltore relikesh dhe një derë, me faqe shkëmbore të parregullta që janë të pambaruara. Hyrja është e dekoruar me zbukurime të stupas, një lule zambaku dhe modele gjeometrike; një tjetër është një shpellë e pa-aksesueshme me dy dhoma, një pus dhe shtrate guri në tre dhoma të ngjitura me një stupë të pa përfunduar në reliev; dy shpella të tjera të afërta kanë një kapelë dhe një verandë ballore.

## Shiko edhe
* Arkitektura shkëmbore e Indisë
* Arkitektura budiste e Indisë
* Arkitektura e tempujve hindu
* Shpellat Barabar
* Shpellat Ellora
* Shpellat Kanheri
* Shpellat Ajanta
* Shpellat Badami

## Referime 
## Bibliografia
* S. M. Edwardes: [By-Ways of Bombay; kapitulli “The Ganesh Caves”; Echo Library, 2009, kontrolluar më 26 shkurt 2010, isbn 1-4068-5154-X.
* John A. Grimes: Ganapati: http://books.google.com/?id=duOe-jM8kRIC&pg=PA37&dq=morgaon&cd=2#v=onepage&q=morgaon&f=false Song of the Self; SUNY Series in Religious Studies, 1995, State University of New York Press, Albany, isbn 0-7914-2440-5.
* Anne Feldhaus: Connected places: region, pilgrimage, and geographical imagination in India; Palgrave Macmillan, kontrolluar më 13 janar 2010, ISBN 1-4039-6324-X, 9781403963246.
* Milind Gunaji: Offbeat tracks in Maharashtra; kapitulli Lenyadri; Popular Prakashan, 2003, isbn 9788171546695, kontrolluar më 26 nëntor 2009.
* Satguru Sivaya Subramuniya: Loving Ganesa: Hinduism's Endearing Elephant-Faced God; kapitulli “Lenyadhri Cave to Sri Girijatmaja"; Himalayan Academy Publications, 2000, isbn 9780945497776, kontrolluar më 26 nëntor 2009.