Ndotja e ajrit

[parapamje|Emisionet e CO, dhe CO2, të [sulfurit blozës dhe grimcave në lidhje me djegien e qymyrit ishin ndoshta burimi i parë i madh i ndotjes së ajrit në fillim të epokës industriale. ]]
**Ndotja e ajrit** (apo **ndotja atmosferike**) është një lloj i ndotjes i karakterizuar nga një ndryshim i nivelit të cilësisë së pastërtisë së ajrit.

## Përmbledhje 
Ndotja e ajrit zakonisht është rezultat i kombinimit të një kokteji ndotës i cili përbëhet nga grimcat (organike ose inorganike), apo substanca të tjera që përfshijnë ndër të tjera edhe gazet (si dioksidi i karbonit, monoksidi i karbonit, dioksidi i sulfurit, oksidet e nitratit, metani dhe klorfluorkarboni) tek të cilat shkalla e  përqendrimit dhe zgjatja e pranisë është e mjaftueshme për të prodhuar një efekt toksik apo ekotoksik. Mund të shkaktojë sëmundje, alergji, madje dhe vdekje njerëzish; gjithashtu mund të shkaktojë dëme në organizmat e tjera të gjalla si kafshët dhe prodhimet ushqimore, dhe mund të dëmtojë mjedisin natyral ose të ndërtuar. Si aktiviteti njerëzor, ashtu dhe proceset natyrale, mund të prodhojnë ndotje ajri.

Ndotja e ajrit shtëpiak dhe cilësia e keqe e ajrit urban listohen si dy nga problemet më të këqija të ndotjes toksike në raportin Vendet më të Ndotura të Botës të vitit 2018 të Institutit Blacksmith. Ndotja e ajrit të jashtëm shkakton 2.1 deri në 4.21 milionë vdekje të parakohshme çdo vit.

Organiza botërore e shëndetësisë (OBSH) e konsideronte përgjegjëse në vitin 2012 për afro 7 milionë vdekjeve të parakohshme në vit, sidomos në vendet me nivel të ulët dhe të mesëm të të ardhurave, veçanërisht në Azi, , më shumë se gjysma e tyre kanë ndodhur për shkak të ndotjes së brendshme (shtëpiake, sidomos në kuzhinë nga stufat me qymyr, dru apo lëndën djegëse biomasë ), dhe gati gjysma nga ndotja jashtme .

Kombet e bashkuara kanë  caktuar në vitin 1979, Konventën ndërkufitare mbi ndotjen e ajrit në distancë të gjatë. OBSH vlerëson se ulja e shkallës së grimcave ajrore nga 70 deri në 20 µg⋅m−3 do të ulë vdekshmëritë e shkaktuara nga ndotja e ajrit prej 15%.

Atmosfera jone permban kryesisht dy gaze:azotin dhe oksigjenin. Ne atmosfere ka edhe sasi te vogla te dyoksidit te karbonit dhe te avujve te ujit.Asnjeri prej ketyre gazeve nuk eshte i demshem,por njerezit e ndotin atmosferen me sasi te vogla te gazeve te tjera.Oksidi i karbonit eshte gaz helmues. Makinat e reja e ndotin me pak ajrin se ato te vjetrat, sepse ato kane nje paisje qe e kthen oksidin e karbonit ne dyoksid karboni. Ne djegim qymyr  dhe vajra per te marre energji.Energjia e eres, e diellit dhe e ujit nuk shkakton ndotje, por per shume vende keto forma energjie jane me te kushtueshme se qymyri e vaji. Nga djegia e qymyrit dhe e vajit , ne fabrikaapo ne centrale energjitike, clirohen ne ajer dyoksidi i squfurit, dioksidi i karbonit, oksidi i azotit, etj.

## Shih edhe 
* Ajri
* Ndotja
* Ndotja e ujit

## Literatura 
* Brimblecombe, Peter. *The Big Smoke: A History of Air Pollution in London Since Medieval Times* (Methuen, 1987)
* Brimblecombe, Peter. "History of air pollution." in *Composition, Chemistry and Climate of the Atmosphere* (Van Nostrand Reinhold (1995): 1–18
* 
* Cherni, Judith A. *Economic Growth versus the Environment: The Politics of Wealth, Health and Air Pollution* (2002) online 
* Corton, Christine L. *London Fog: The Biography* (2015)
* Currie, Donya. "WHO: Air Pollution a Continuing Health Threat in World's Cities," ''The Nation's Health* (February 2012) 42#1 online 
* Dewey, Scott Hamilton. *Don't Breathe the Air: Air Pollution and US Environmental Politics, 1945–1970* (Texas A & M University Press, 2000)
* Gonzalez, George A. *The politics of air pollution: Urban growth, ecological modernization, and symbolic inclusion* (SUNY Press, 2012)
* 
* Grinder, Robert Dale. "The Battle for Clean Air: The Smoke Problem in Post-Civil War America" in Martin V. Melosi, ed., *Pollution & Reform in American Cities, 1870–1930* (1980), pp.&nbsp;83–103.
* Mingle, Jonathan, "Our Lethal Air" [review of Gary Fuller, *The Invisible Killer...*; Beth Gardiner, *Choked...*; Tim Smedley, *Clearing the Air...*; U.S. Environmental Protection Agency, *Integrated Science Assessment for Particulate Matter (External Review Draft, 2018)*; and Chartered Clean Air Scientific Advisory Committee, *Letter to EPA Administrator on the EPA's Integrated Science Assessment for Particulate Matter, 11 April 2019*], *The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 14 (26 September 2019), pp.&nbsp;64–66, 68. "Today, 91 percent of people worldwide live in areas where air pollution levels exceed the World Health Organization's recommended limits.&nbsp;... [T]here is no safe level of exposure to fine particulate matter.&nbsp;... Most of these fine particles are a by-product of&nbsp;... burning&nbsp;... coal, gasoline, Diesel fuel, wood, trash]]&nbsp;... These particles can get past the defenses of our upper airways to penetrate deep into our lungs and reach the Pulmonary alveolus&nbsp;... From there, they cross into the bloodstream and spread throughout the body. They can travel through the nose, up the olfactory nerve, and lodge&nbsp;... in the brain. They can form deposits on the lining of arteries, constricting blood vessels and raising the likelihood of&nbsp;... strokes and heart attacks. [T]hey exacerbate respiratory illnesses like asthma and chronic obstructive pulmonary disease&nbsp;... There's&nbsp;... evidence linking air pollution exposure to an increased risk of Alzheimer's disease and other forms of dementia." (p.&nbsp;64.)
* Mosley, Stephen. The chimney of the world: a history of smoke pollution in Victorian and Edwardian Manchester. Routledge, 2013.
* Schreurs, Miranda A. *Environmental Politics in Japan, Germany, and the United States* (Cambridge University Press, 2002) online 
* Thorsheim, Peter. *Inventing Pollution: Coal, Smoke, and Culture in Britain since 1800* (2009)

## Referime