Pranvera Arabe

**Pranvera Arabe** (arabisht: الربيع العربي, romanizuar: *ar-rabīʻ al-ʻarabī*) ishte një seri protestash, kryengritjesh dhe rebelimesh të armatosura kundër qeverisë pro-demokracisë që u përhapën në pjesën më të madhe të botës arabe në fillim të viteve 2010. Filloi në Tunizi si përgjigje ndaj korrupsionit dhe stagnimit ekonomik. Nga Tunizia, protestat fillimisht u përhapën në pesë vende të tjera: Libi, Egjipt, Jemen, Siri dhe Bahrein. Sundimtarët u rrëzuan (Zine El Abidine Ben Ali i Tunizisë, Muammar Gaddafi i Libisë dhe Hosni Mubarak i Egjiptit, të gjithë në vitin 2011, dhe Ali Abdullah Saleh i Jemenit në vitin 2012) dhe ndodhën kryengritje të mëdha dhe dhunë shoqërore, duke përfshirë trazira, luftëra civile ose kryengritje. Demonstrata të vazhdueshme në rrugë u zhvilluan në Marok, Irak, Algjeri, Liban, Jordani, Kuvajt, Oman dhe Sudan. Protesta të vogla u zhvilluan në Xhibuti, Mauritani, Palestinë, Arabinë Saudite dhe Saharën Perëndimore. Një slogan kryesor i demonstruesve në botën arabe është ash-shaʻb yurīd isqāṭ an-niẓām! (arabisht: الشعب يريد إسقاط النظام, që do të thotë 'populli dëshiron të rrëzojë regjimin').

Vala e revolucioneve dhe protestave fillestare u zbeh nga mesi deri në fund të vitit 2012, pasi shumë demonstrata të Pranverës Arabe u përballën me përgjigje të dhunshme nga autoritetet, milicitë pro-qeveritare, kundër-demonstruesit dhe ushtritë. Këtyre sulmeve iu përgjigjën me dhunë nga protestuesit në disa raste. Pasuan konflikte të shumta në shkallë të gjerë: lufta civile siriane; ngritja e ISIS-it, kryengritja në Irak dhe lufta civile pasuese; kriza egjiptiane, zgjedhja dhe shkarkimi nga detyra i Mohamed Morsit, dhe trazirat dhe kryengritja pasuese; kriza libiane; dhe kriza e Jemenit dhe lufta civile pasuese. Regjimet që nuk kishin pasuri të mëdha nafte dhe marrëveshje trashëgimie kishin më shumë gjasa të pësonin ndryshim regjimi.

Një luftë për pushtet vazhdoi pas reagimit të menjëhershëm ndaj Pranverës Arabe. Ndërsa lidershipi ndryshoi dhe regjimet u mbajtën përgjegjëse, në të gjithë botën arabe u hapën boshllëqe pushteti. Në fund të fundit, kjo rezultoi në një betejë të ashpër midis konsolidimit të pushtetit nga elitat fetare dhe mbështetjes në rritje për demokracinë në shumë shtete me shumicë myslimane. Shpresat e hershme se këto lëvizje popullore do t'i jepnin fund korrupsionit, do të rrisnin pjesëmarrjen politike dhe do të sillnin barazi më të madhe ekonomike u shembën shpejt pas lëvizjeve kundërrevolucionare nga aktorët e huaj shtetërorë në Jemen, ndërhyrjeve ushtarake rajonale dhe ndërkombëtare në Bahrein dhe Jemen, dhe luftërave civile shkatërruese në Siri, Irak, Libi dhe Jemen. Disa i referoheshin konflikteve pasuese dhe ende në vazhdim si Dimri Arab.

Një valë e re protestash filloi në vitin 2018 që çoi në dorëheqjen e kryeministrave Haider al-Abadi të Irakut në vitin 2018 dhe Saad Hariri të Libanit në vitin 2020, dhe rrëzimin e presidentëve Omar al-Bashir të Sudanit dhe Abdelaziz Bouteflika të Algjerisë në vitin 2019. Ndonjëherë të quajtura Pranvera e Dytë Arabe, këto ngjarje treguan se si kushtet që filluan Pranverën Arabe nuk janë zbehur dhe lëvizjet politike kundër autoritarizmit dhe shfrytëzimit janë ende në vazhdim. Lëvizjet e vazhdueshme të protestave në Algjeri, Sudan, Irak, Liban, Egjipt dhe Siri janë parë si vazhdim i Pranverës Arabe.

Që nga viti 2025, konflikte të shumta vazhdojnë ende, të cilat mund të shihen si të lindura në Pranverën Arabe. Një ndryshim i madh në Luftën Civile Siriane ndodhi në dhjetor 2024 kur një ofensivë rebele çoi në rënien e regjimit të Asadit, pas më shumë se një dekade lufte. Në Libi, përfundoi një luftë e madhe civile, me ndërhyrjen e fuqive të huaja. Në Jemen, një luftë civile vazhdon të ndikojë në vend.

## Shiko edhe 
* Lufta civile në Libi (2011)

## Referime