Sonda hapësinore

parapamje|300x300px| Sondë e braktisur e vitit 1974, Pioneer H, në ekspozitë në Muzeun Kombëtar të Ajrit dhe Hapësirës
parapamje|450x450px| Diagrami i misioneve ekzistuese në Sistemin Diellor (shiko Referencën  për versionin më të fundit)
**Sonda hapësinore** ose **sonda kozmike** është një anije hapësinore robotike që nuk rrotullohet në orbitën e Tokës, por përkundrazi, hulumton më tej në hapësirën e jashtme. Një sondë hapësinore mund të afrohet në Hënë; të udhëtoj nëpër hapësirën ndërplanetare; fluturoj, orbitojë ose të ulet në trupa të tjerë planetarë; ose të futet në hapësirën ndër yjore . 

Agjensitë hapësinore të BRSS (tani Rusia dhe Ukraina ), Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian, Japonia, Kina, India dhe Izraeli kanë nisur kolektivisht hetimet për disa planetë dhe hëna të Sistemit Diellor, si dhe për një numër të asteroide dhe kometë. Përafërsisht 15 misione janë aktualisht funksionale.  

## Trajektoritë ndërplanetare 
Sapo një sondë të largohet nga afërsia e Tokës, trajektorja e saj ka të ngjarë ta marrë atë përgjatë një orbite rreth Diellit, e ngjashme me orbitën e Tokës. Për të arritur një planet tjetër, metoda më e thjeshtë praktike është një orbitë transferimi Hohmann. Teknika më komplekse, siç janë asistimet gravitacionale (devijimet gravitacionale), mund të jenë më efikase ndaj karburantit, megjithëse mund të kërkojnë sondën të kalojë më shumë kohë në tranzit. Disa misione të larta Delta-V (të tilla si ato me ndryshime të larta të prirjes ) mund të kryhen vetëm brenda kufijve të shtytjes moderne, duke përdorur asistencë gravitacionale. Një teknikë që përdor shumë pak shtytje, por që kërkon një kohë të konsiderueshme, është të ndjekësh një trajektore në Rrjetin e Transportit Ndërplanetar . 

## Disa sonda të njohura 

File:Lunokhod-1 in Memorial Museum of Cosmonautics 01.jpg |  Roveri i pa ekuipazh Lunokhod 1 në sipërfaqen e Hënës, i shfaqur në Muzeun Memorial të Kozmonautikës.
File:PIA16239 High-Resolution Self-Portrait by Curiosity Rover Arm Camera.jpg | Roveri *Curiosity* në sipërfaqen e Marsit.
File:Rosetta and Philae at comet (11206660686).jpg | Orbiteri dhe landeri *Rosetta* duke iu afruar kometës 67P.
File:Voyager_spacecraft.jpg | *Voyager 2* në hapësirën ndërplanetare..
File:PIA07923 modest.jpg | Koncepti i artistik për *Deep Impact* para përplasjes së tij të planifikuar me kometën Tempel 1.

### Luna 9 
Objekt i parë i bërë nga njeriu që bëri ulje të butë në Hënë, ose në ndonjë sipërfaqe tjetër shtesë tokësore.

### Luna 3 
Misioni i parë për të fotografuar anën e largët të Hënës, e nisur në 1959.

### Luna 16 
Sonda e parë robotike për kthimit të mostrës nga Hëna.

### Lunokhod 1 
Roveri i parë në Hënë. Ajo u dërgua në Hënë më 10 nëntor 1970.

### Mariner 10 
Sonda e parë në Mërkur.

### Venera 4 
First successful in-place analysis of another planet. It may have also been the first space probe to impact the surface of another planet, although it is unclear whether it reached Venus' surface. Launched in 1967.

### Venera 7 
Sonda Venera 7 ishte anija kozmike e parë që me sukses u ul në një planet tjetër (Venerë) dhe që transmetoi të dhënat nga atje përsëri në Tokë.

### Mariner 9 
Pas mbërritjes në Mars në 13 nëntor 1971, Mariner 9 u bë sonda e parë hapësinore që mbante orbitën rreth një planeti tjetër.  
parapamje| Vendi i uljes së *Huygens* në Titan

### Mars 3 
Zbritja e parë e butë në Mars (2 dhjetor 1971  ) Toka filloi të transmetojë në orbitën e Mars 3, 90 sekonda pas uljes. Pas 20 sekondash, transmetimi u ndal për arsye të panjohura.

### Sojourner 
Rover i parë i suksesshëm në Mars. 

### *Spirit* and *Opportunity* 
*Mars Exploration Rovers,* *Spirit* dhe *Opportunity* u ulën në Mars për të eksploruar sipërfaqen dhe gjeologjinë Marsiane, dhe kërkuan të dhëna për aktivitetin e kaluar të ujit në Mars. Ata u nisën në vitin 2003 dhe u ulën në vitin 2004. Komunikimi me *Spirit* u ndal në sol 2210 (22 Mars 2010).   JPL vazhdoi të përpiqet të rivendosë kontaktet deri në 24 maj 2011, kur NASA njoftoi se përpjekjet për të komunikuar me roverin jo të përgjegjshëm kishin përfunduar.    *Opportunity* arriti në kraterin e Endeavour më 9 gusht 2011, në një pikë referimi të quajtur *Spirit Point* të emërtuar pas binjakut të saj rover, pasi përshkoi   nga krateri Victoria, për një periudhë tre-vjeçare.  Pas një stuhie pluhuri të gjerë në qershor 2018, komunikimi përfundimtar u mor në 10 qershor 2018, dhe *Opportunity* u shpall e vdekur në 13 shkurt 2019. Rover zgjati për gati pesëmbëdhjetë vjet në Mars &#x2014; megjithëse rover kishte për qëllim të zgjasë vetëm tre muaj. 

### Halley Armada 
Misionet e para të dedikuara për një kometë; në këtë rast, drejt Kometës Halley gjatë udhëtimit të saj 1985–86 përmes Sistemit Diellor të brendshëm. Ishte gjithashtu koordinimi i parë ndërkombëtar masiv i sondave hapësinore në një mision ndërplanetar, me sondat e nisura posaçërisht nga Agjencia Sovjetike (tani Ruse) e Hapësirës, Agjensia Evropiane e Hapësirës dhe ISAS e Japonisë (e integruar tani me NASA në JAXA). 

#### ICE 
Fillimisht një vëzhgues diellor në serinë e Eksploruesit Ndërkombëtar i Diellit-Tokës, ajo u dërgua në orbitën diellore për të bërë vëzhgimet e para të ngushta të një komete, Kometa Giacobini-Zinner, në 1985 si një hyrje të studimit të Kometës Halley.

#### Vega 
Dy anije kozmike ruse/franceze. Ata hodhën tokat dhe balonat (balonat e para të motit të vendosura në një planet tjetër) në Venus para takimit me kometën Halley.

#### Sakigake 
Kjo sondë japoneze ishte sonda e parë ndër-planetar jo e SH.B.A-së dhe Sovjetikëve.     
&#x5B; *citimi i nevojshëm* &#x5D;

#### Suisei 
Një sondë e dytë japoneze, ajo bëri vëzhgime me gjatësi vale ultravjollcë të kometës.  

#### Giotto 
Sonda e parë hapësinore për të depërtuar në komën e një komete dhe për të marrë imazhe nga afër të bërthamës së saj.

### Genesis 
Mostra e parë e erës diellore e kthyer nga dielli-toka L1. 

### Stardust 
Sonda e parë që ktheu mostrën ga një bishti kometës.

### NEAR Shoemaker 
Sondë e parë për të zbriti në një asteroid.

### Hayabusa 
Sonda e parë e kthimit të mostrës që u lëshua nga një asteroid.

### Rosetta 
Sonda hapësinore Rosetta fluturoi në dy asteroide dhe bëri një takim dhe orbitoi kometën 67P / Churyumov-Gerasimenko në nëntor 2014. 

### Pionier 10 
Nisur më 1972. Sondë e parë për Jupiterin. Radio komunikimet u humbën me Pioneer 10 në 23 janar 2003, për shkak të humbjes së energjisë elektrike për transmetuesit e saj radio, me sondën në një distancë prej 12 miliardë kilometrash (80 AU) nga Toka.

### Pionier 11 
Sonda e parë që fluturoi drejt Saturnit. (Komunikimet më vonë u humbën për shkak të kufizimeve të energjisë dhe distancës së gjerë). )

### Voyager 1 
[parapamje| Pamja e *[Voyager 1* e Sistemit Diellor (përshtypja e artistit).  ]]
*Voyager 1* është një sondë 733 kilogramë e nisur më 5 shtator 1977. Ajo vizitoi Jupiterin dhe Saturnin dhe ishte hetimi i parë që dha imazhe të hollësishme të hënave të këtyre planeteve. 

*Voyager 1* është objekti që ka shkuar më larg i krijuar nga njeriu i nisur nga Toka, duke udhëtuar larg nga Toka dhe Dielli me një shpejtësi relativisht më të shpejtë se çdo sondë tjetër.  Që nga 12 shtatori 2013, *Voyager 1* është rreth 12 miliardë milje (19 miliardë kilometra) nga Dielli.  

Më 25 gusht 2012, *Voyager 1* u bë objekti i parë i bërë nga njeriu që hyri në hapësirën ndër yjore.  *Voyager 1* nuk ka një sensorë funksionues të plazmës që nga viti 1980, por një ndezje diellore në vitin 2012 i lejoi shkencëtarët nga NASA të matin dridhjet e plazmës që rrethon mjetin. Dridhjet i lejuan shkencëtarët të matin plazmën më të dendur sesa matjet e marra në shtresat e largëta të heliospferës sonë, duke konkluduar kështu që mjeti kishte shkuar përtej heliopazës .

### Voyager 2 
Voyager 2 u nis nga NASA në 20 gusht 1977. Misioni parësor i sondës ishte të vizitojë gjigandët e akullit, Uranin dhe Neptunin, të cilat ai përfundoi në 2 tetor 1989. Aktualisht është sonda e vetme që ka vizituar gjigandët e akullit. Është i katërti nga pesë anije kozmike që kanë lënë sistemin diellor. Ka funksionuar për 41 vjet e 2 muaj nga sipas të dhënave veri më 20 tetori 2018.

### Cassini-Huygens 
Cassini – Huygens ishte një sondë hapësinore 5,712 kg (12,593-lb) e krijuar për të studiuar Saturnin, gjigantin e gazit, së bashku me sistemin unazor dhe hënat. Sonda e NASA-s u nis me landerin ESA Huygens në 1 tetor 1997 nga Cape Canaavayê . Sonda e Cassini hyri në orbitën e Saturnit më 1 korrik 2004 dhe Huygens zbarkoi në Titan, hënën më të madhe të Saturnit, më 14 janar 2005.  Më 15 Shtator 2017, sonda u deformua dhe u dogj në atmosferën e Saturnit, pas pothuajse 20 vjet në hapësirë.

### New Horizons 
Sonda e parë që do të nisej për në Pluton. U lëshua në 19 Janar 2006, ai fluturoi në sistemin Pluto-Charon më 14 korrik 2015. 

### Dawn 
Sonda hapësinore e parë për të vizituar dhe hyjë në orbitën e një protoplaneti (4 Vesta ), duke hyrë në orbitë më 16 korrik 2011.   Hyri në orbitë rreth planetit xhuxh Ceres në fillim të 2015-ës. Aktualisht në orbitën e Ceres, sipas të dhënave të datës shkurti 2017.

### Juno 
Sondë e parë për Jupiterin pa bateri atomike,  u lëshua më 8 gusht 2011.

### Chang'e 2 
Chang'e 2 u vendos për të orbituar Hënën, për të vizituar pikën Sun-Earth L2 Lagrangian dhe për të bërë një fluturim në asteroidin 4179 Toutatis .     
&#x5B; *citimi i nevojshëm* &#x5D;

### Beyond the Solar System 
Së bashku me *Pioneer 10*, *Pioneer 11* dhe sondën simotër së saj *Voyager 2*, *Voyager 1* tani është një sondë ndëryjore . *Voyager 1* dhe *2 të* dy kanë arritur shpejtësinë diellore të arratisjes, që do të thotë se trajektoret e tyre nuk do t'i kthejnë ato në sistemin diellor.  

## Fotografuesit e sondave 
Shembuj të teleskopit/kamerave të imazhit të sondës hapësinore (të përqendruara në spektër të dukshëm). 

Sistemet e formimit të imazhit në sondat hapësinore zakonisht kanë një mori specifikimesh, por hapja mund të jetë e dobishme sepse kufizon kufirin më të mirë të difraksionit dhe zonën e grumbullimit të dritës.

## Galeria 

Skeda:Voyager.jpg|Fotografia e *Voyager 1* / *Voyager 2* 
Skeda:Pioneer10-11.jpg|Koncepti artistik për *Pioneer 10* / *Pioneer 11* 
Skeda:Pioneer 10 at Jupiter.gif|Koncepti artistik për *Pioneer 10* pranë Jupiterit 
Skeda:15-011a-NewHorizons-PlutoFlyby-ArtistConcept-14July2015-20150115.jpg|Koncepti artistik për Horizonet e *Reja që i* afrohen Plutonit . 
Skeda:PIA19703-PlutoFlyby-NewHorizons-ArtistConcept-20150709.jpg|Koncepti artistik për Horizonet e *Re* pranë Plutonit . 
Skeda:Cassini Saturn Orbit Insertion.jpg|Koncepti artistit e Cassini në orbitën e Saturnit 
Skeda:Galileo encounter with Io.png|Koncepti artistik për Galileo takimin me Io 
Skeda:Stardust20110323-full.jpg|Pamja artistike e Stardust-it gjatë fazës djegie-në-shfarosje ’ 
Skeda:Mars global surveyor.jpg|Pamje artistike e Mars Global Surveyor 
Skeda:Titan4B on Launch Complex 40.jpg|  Titan4b në jastëkun e nisjes 

## Referime 
## Referime 
* *Deep Space: The NASA Mission Reports*. edited by Robert Godwin (2005).  ISBN&nbsp;1-894959-15-9

## Leximi më tej 
* McNutt, et al. – Radioisotope Electric Propulsion (2006) – NASA Glenn Research Center (përfshin misionin e orbitrit Centaur) 
* Scott W. Benson – Solar Power for Outer Planets Study (2007) – NASA Glenn Research Center 

## Lidhje të jashtme 
* JPL - Çfarë është një sondë hapësinore? (2010)