Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore

**Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore në Indi** (ose **Raxhi i Kompanisë**, nga hindi , (sundimi)) ishte sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore mbi Nënkontinentin Indian. Kjo në mënyra të ndryshme konsiderohet e filluar midis viteve 1757 dhe 1773. Kompania e Indisë Lindore e sundoi Indinë deri sa kompania e shpërbë në vitin 1858, kur, pas Kryengritjes Indiane të vitit 1857 dhe , Zyra e Indisë së Qeverisë Britanike mori detyrën e administrimit drejtpërdrejtë Indinë në Raxhin e ri Britanik.

Data e nisjes konsiderohet se fillon ose me vitin 1757 pas Betejës së Plasejit, kur forcat e Kompanisë mundën navabin e Bengalit Siraxh ud-Daulah dhe e zëvendësuan me Mir Xhafarin, që kishte mbështetjen e Kompanisë së Indisë Lindore; ose në vitin 1765, kur Kompanisë iu dha *divani*, d.m.th. e drejta e mbledhjes së të ardhurave, në Bengal dhe Bihar; ose në vitin 1773, kur Kompania shfuqizoi sundimin vendor (*nizamatin*) në Bengal dhe e vendosi kryeqytetin në Kalkuta, caktoi guvernatorin e saj të parë të përgjithshëm të Fortesës William, Warren Hastings dhe u përfshi drejtpërdrejtë në qeverisje. Kompania e Indisë Lindore e zgjeroi në mënyrë domethënëse ndikimin e saj përmes Nënkontinentit Indian pas Luftërave Anglo-Majsore, Luftërave Anglo-Maratha dhe Luftërave Anglo-Sikhe. Lord William Bentinck u bë guvernatori i parë i përgjithshëm i Indisë në vitin 1834 nën .

## Ekspansioni dhe territori
Kompania Angleze e Indisë Lindore ("Kompania") u themelua në vitin 1600, si *Kompania e Tregtarëve të Londrës që Tregtojnë në Inditë Lindore*. Ajo zuri vend në Indi me krijimin e emporit në Masulipatnam, në bregun lindor të Indisë në vitin 1611 dhe dhënies së të drejtës për të krijuar një empor në Surat në vitin 1612 nga perandori mogul Xhahangir. Në vitin 1640, pasi mori leje të ngjashme nga sunduesi vixhajanagara më në jug, një empo i dytë u krijua në Madras në bregun jugor. Ishulli i Bombeit, jo larg nga Surati, një qendër e mëparshme Portugeze iu dhurua Anglisë si pajë e martesës së Katerinës së Braganzës ndaj Charles II, iu dha me qira Kompanisë në vitin 1668. Duke pasuar Luftën Anglo-Mogule, Kompania u lejua nga perandori Aurangzeb që të vendoste gjithashtu praninë në bregun lindor; lartë atij bregu, në Deltën e Gangut, një empor u vendos në Kalkuta. Meqë, gjatë kësaj kohe *kompanitë* e tjera—të krijuara nga portugezët, hollandezët, francezët dhe danezët—ishin duke u zgjeruar ngjashmërisht në rajon, Kompania Angleze filloi në mënyrë jo domethënëse në Indinë Bregdetare nuk ofroi të dhëna se çfarë do të bëhej një prani e zgjatur në Nënkontinentin Indian.

Fitorja e Kompanisë nën drejtimin e Robert Clive në vitin 1757 e Betejës së Plasejit dhe një tjetër fitore në vitin 1764 e Betejës së Buksarit (në Bihar) e konsolidoi pushtetin e Kompanisë dhe e detyroi perandorin Shah Alam II ta caktonte atë *divan*, ose mbledhës të të ardhurave të Bengalit, Biharit dhe Orisës. Kështu, në vitin 1773, Kompania u bë sunduese  e zonave të mëdha të Fushës së Poshtme Gangetike. Ajo gjithashtu vazhdoi ti zgjeronte zotërimet e saja përreth Bombeit dhe Madrasit. Luftërat Anglo-Majsore (1766–1799) dhe Luftërat Anglo-Maratha (1772–1818) e bënë atë zotëruesen e zonave të mëdha të Indisë në jug të lumit Sutlexh. Me mundjen e Konfederatës Maratha, asnjë fuqi vendase nuk përbënte më një kërcënim për Kompaninë.

Zgjerimi i pushtetit të Kompanisë mori kryesisht dy forma. E para e këtyre ishte aneksimi e shteteve indiane dhe qeverisja pasuese e drejtpërdrejtë e rajoneve përkatëse, që kolektivisht do të përfshinin Indinë Britanike. Rajonet e aneksuara përfshinin Provincat Veri-Perëndimore (ku bënin pjesë Rohilkhandi, Gorakhpuri dhe Doabi) (1801), Delhin (1803), Assamin (Mbretërinë Ahom, 1828) dhe Sindin (1843). Rajoni i Panxhabit, Provinca e Kufirit Veri-Perëndimor dhe Kashmiri, u aneksuan pas Luftërave Anglo-Sikhe në vitet 1849-1856 (periudha e mandatit si guvernator i përgjithshëm i markezit të Dalhousie); megjithatë, Kashmiri u shit menjëherë nën Traktatin e Amritsarit (1850) te Dinastia Dogra e Xhamusë dhe kështu u bë një principatë. Në vitin 1854 u aneksua Berari dhe Shteti i Avadhit dy vjet më vonë.

Forma e dytë e shfaqjes së pushtetit përfshinte traktate në të cilët sundues të ndryshëm indianë, njihnin hegjemoninë e Kompanisë në shkëmbim të një autonomie të brendshme. Meqë Kompania operonte nën shtrëngesa financiare, ajo kishte për të krijuar mbështetje *politike* për sundimin e saj. Mbështeja më e rëndësishme prej tyre erdhi nga *aleancat dytësore* me princat indianë gjatë 75 viteve të sundimit të Kompanisë. Në fillim të shekullit të XIX, territoret e këtyre princave përbënin dy të tretat e Indisë. Kur një sundues indian, që ishte i paaftë të siguronte territorin e tij, donte të hynte në një aleancë të tillë, Kompania e mirëpriste atë si një metodë ekonomike e sundimit indirekt, që nuk përfshinte shpenzimet ekonomike të administrimit të drejtpërdrejtë ose kostot politike të marrjes së mbështetjes së subjekteve të huaja.

Në shkëmbim, Kompania mori përsipër "mbrojtjen e aleatëve të nënshtruar dhe i trajtoi ata me respektin dhe shënjat tradicionale të nderimit." dhe Bahavalpuri (1833).

Kompania e Indisë Lindore arrite edhe traktate me sundues të ndryshëm afganë dhe me Ranxhit Singhun e Panxhabit, për të kundërbalancuar mbështetjen e Rusisë për planet Iraniane në Afganistanin Perëndimor. Në vitin 1839 Kompania nisi Luftën e Parë Anglo-Afgane (1839-42).  Megjithatë, pasi britanikët e zgjeruan territorin e tyre në Indi, kështu bëri edhe Rusia në Azinë Qëndrore, me marrjen e Buharas dhe Samarkandit në vitin 1863 dhe 1868 përkatësisht, duke krijuar kështu skenën e *Lojës së Madhe* të Azisë Qëndrore.

## Guvernatorët e përgjithshëm
Guvernatorët e përgjithshëm () nuk janë përfshirë në këtë tabelë përveç se kur gjatë mandatit të tyre ndodh një ngjarje e rëndësishme.

### Guvernatorët e përgjithshëm të Fortesës William (Bengalit) (1773–1834) 
### Guvernatorë të përgjithshëm të Indisë (1834–1858) 
## Rregullat e sundimit të Kompanisë
Deri në fitoren e Clive-it në Betejën e Plasejit, territoret e Kompanisë së Indisë Lindore në Indi, që përbëheshin gjerësisht nga qytetet presidenciale të Kalkutës, Madrasit dhe Bombeit, qeveriseshin kryesisht nga këshillat e qyteteve autonome, sporadikisht të pamenaxhueshëm, të përbëra të gjitha nga tregtarë. Këshillat thjesht kishin mjaft pushtet për menaxhimin efektiv të punëve të tyre vendore dhe sigurimin e mbikëqyrjes së operacionve të përgjithshme të Kompanisë në Indi çoi në disa abuzime të rënda nga zyrtarët e Kompanisë ose aleatët e tyre. Fitorja e Clive-it dhe shpërblimi me *divanin* e rajonit të pasur të Bengalit, e çoi Indinë në vëmendjen publike në Britani. Praktikat e menaxhimit të parave të Kompanisë u vunë në dyshim, veçanërisht pasi ajo filloi të postonte humbje neto edhe pasi disa shërbyes të Kompanisë, "Navabët", u kthyen te Britania me pasuri të mëdha, që—sipas zërave që qarkullonin atëherë—ishin fituar në mënyrë të paskrupullt. Nga viti 1772, Në të vërtetë Kompania kishte nevojë për huadhëniet e Qeverisë Britanike për të mbetur në këmbë dhe në Londër kishte frike se praktikat e korruptuara të saj shpejt do të përcilleshin në sipërmarrjen dhe jetën publike britanike. Të drejtat dhe detyrimet e Qeverisë Britanike në lidhje me territoret e reja të kompanisë u vunë gjithashtu në dyshim. Parlamenti Britanik atëherë zhvillonte mjaft hetime dhe në vitin 1773, gjatë drejtimit të kryeministrit Frederick North, miratoi , që krijoi rregulla, me titullin e tyre të gjatë "për menaxhimin më të mirë të çështjeve të *Kompanisë së Indisë Lindore*, si në *Indi* ashtu dhe në *Europë*".

Megjithëse Lord North vetë donte që territoret e Kompanisë të merreshin nga shteti i Britanisë, Gjykata e Drejtorave të Kompanisë kërkohej sipas aktit që të dërgonte të gjitha komunikimet në lidhje me çështjet civile, ushtarake dhe të të ardhurave në Indi për shqyrtim nga Qeveria Britanike. Për qeverisjen e territoreve indiane, akti vendoste supremacinë e Presidencës së Fortesës William (Bengalit) mbi ato të Fortesës Sankt Xhorxh (Madrasit) dhe Bombeit. Ajo gjithashtu emëroi një guvernator të përgjithshëm (Warren Hastings) dhe katër këshilla për administrimin e Presidencës së Bengalit (dhe për mbikëqyrjen e operacioneve të Kompanisë në Indi). "Presidencave të varura u ndalohej të shpallnin luftë ose të bënin traktate pa miratimin paraprak të guvernatorit të përgjithshëm të Bengalit në Këshill, përveç në rast të nevojës urgjente. Guvernatorët e këtyre presidencave udhëzoheshin në terma të përgjithshme ti bindeshin urdhrave të guvernatorit të përgjithshëm në Këshill dhe ti transmetonin atij infomacione nga të gjitha çështjet e rëndësishme". Gjithësesi, formulimi i pa saktësuar i aktit e linte të hapur për tu interpretuar në mënyra të ndryshme; rrjedhimisht, administrimi në Indi vazhdoi të pengohej nga përçarja mes guvernatorëve provincialë, mes anëtarëve të këshillit dhe mes vetë guvernatorit të përgjithshëm dhe Këshillit të tij.  gjithashtu përpiqej të rregullonte korrupsionin mbizotërues në Indi: shërbyesit e Kompanisë prej kësaj kohee mbrapa u ndalohej të angazhoheshin në tregtinë private në Indi ose të merrnin "dhurata" nga banorët indianë. Bordi i Kontrollit përbëhej prej gjashtë anëtarësh, që përfshinin Sekretarin e Shtetit nga Kabineti Britanik, ashtu dhe Kancelari i Thesarit.

Me raportet e abuzimit dhe korrupsionit në Bengal nga shërbyesit e Kompanisë në mendje, Akti Indian vetë vërente ankesa të shumta që "''Raxha, zamindarë, talukdarë dhe zotërues të ndryshëm tokash ishin privuar padrejtësisht nga 'tokat, juridiksioni, të drejtat dhe privilegjet e tyre*". Akti Indian krijoi gjithashtu në secilën nga tre presidencat një numër postesh administrative dhe ushtarake, që përfshinin: një guvernator dhe tre këshilltarë, një nga të cilët ishte Shef i Shtabit të ushtrisë së presidencës. Megjithëse pushtetet mbikëqyrëse të Guvernatorit të Përgjithshëm në Këshill të Bengalit (mbi Madrasin dhe Bombein) zgjeroheshin—siç ishin prapë në Aktin e Kartës së 1793-it—presidencat e varura vazhduan të ushtronin ca autonomi deri sa të gjitha zgjerimet e zotërimeve britanike u bënë të vazhdueshme dhe hyrjes së komunikimeve më të shpejta në shekullin tjetër.

Akoma, guvernatori i ri i përgjithshëm i caktuar në vitin 1786, Charles Cornwallis, jo vetëm nuk kishte më shumë pushtet sesa Hastings, por kishte gjithashtu mbështetjen e një ministri të fuqishëm të Kabinetit Britanik, Henry Dundas, që, si Sekretar i Shtetit për Zyrën e Brendshme, ishte në përgjegjësi të të gjithë politikës së Indisë. Nga viti 1784 e tutje, Qeveria Britanike kishte fjalën fundore mbi të gjitha emërimet në Indi; përshtatshmëria e një kandidati për një pozicion të rëndësishëm shpesh vendosej nga fuqia e lidhjeve të tij politike, sesa nga ajo e aftësisë administrative. Megjithëse kjo praktikë në shumë emërime guvernatorësh të përgjithshëm të zgjedhur nga pronarët konservatorë të tokave të Britanisë, pati edhe disa liberalë, si Lord William Bentinck dhe George Ramsay.

Opinioni politik britanik gjithashtu u formësua nga përpjekja për nxierrjen para gjyqit të Warren Hastings; proçesi, seancat e të cilit nisën në vitin 1788, përfunduan me fajësinë e Hastings, në vitin 1795. Megjithëse përpjekja koordinohej kryesisht nga Edmund Burke, ajo tërhoqi mbështetje edhe nga brenda Qeverisë Britanike. Burke e akuzonte Hastings jo vetëm për korrupsion, por—duke i apeluar standardeve universale të drejtësisë—gjithashtu për veprime vetëm mbi dëshirat e tij, pa u shqetësuar për ligjin dhe duke shkaktuar qëllimisht shqetësim te të tjerët në Indi. Mbrojtësit e Hastings argumentuan se veprimet e tij ishin konsistente me zakonet dhe traditat indiane. Megjithëse fjalimet e Burkes në proçes tërhoqën duartrokitje dhe e përqëndruan vëmendjen mbi Indinë, Hastings me gjasa u fajësua, pjesërisht për shkak të rigjallërimit të nacionalizmit në Britani në fillim të Revolucionit Francez. Gjithësesi, përpjekja e Burkes pati ndikim në krijimin e ndjenjës së përgjegjshmërisë në jetën publike britanike për sundimin e Kompanisë në Indi.

Shpej zhurmat u shfaqën mes tregtarëve në Londër që monopoli i dhënë Kompanisë Së Indisë Lindore në vitin 1600, synonte të lehtësonte konkurencën e saj me hollandezët dhe francezët në një rajon të largët, nuk ishte më e nevojshme. Në përgjigje, në Aktin e Kartës së 1813-ës, Parlamenti Britanik e rinovoi kartën e kompanisë por i dha fund monopolit të saj përveç çajit dhe tregtisë me Kinën, duke e hapur Indinë si për investimet private ashtu dhe për misionarët. Me fuqinë britanike në rritje në Indi, mbikëqyrja e punëve indiane nga Kurora dhe Parlamenti Britanik gjithashtu u rritën. Nga vitet 1820 britanikët mund të zhvillonin sipërmarrje ose të angazhoheshin në punë misionare nën mbrojtjen e Kurorës në të tre presidencat. Më në fund, në klauzolat e Aktit të Shën Helenës së 1833-it, Parlamenti Britanik e revokoi monopolin e kompanisë në tregtinë e Kinës dhe e bëri atë një agjente për administrimin e Indisë Britanike. Guvernatori i përgjithshëm i Bengalit u ripërcaktua si guvernatori i përgjithshëm i Indisë. Guvernatorit të përgjithshëm dhe këshillit të tij ekzekutiv iu dhanë fuqi ekskluzive legjislative për të gjithë Indinë Britanike. Meqë territoret britanike në Indinë Veriore tani ishin shtrirë deri në Delhi, Akti sanksiononte gjithashtu krijimin e një Presidence të Agrës. Me aneksimin e Avadhit në vitin 1856, ky territor u zgjerua dhe në vijim u bë Provincat e Bashkuara të Agrës dhe Avadhit. Për më tepër, në vitin 1854, u caktua një zëvendës guvernator për rajonin e Bengalit, Biharit dhe Odishës, duke e lënë guvernatorin e përgjithshëm të përqëndrohej në qeverisjen e Indisë si një e tërë. Në këtë sistem, caktimi i të drejtave të lidhura me tokën nuk zotëroheshin nga "pronar toke", por ndaheshin nga shumë pjesëmarrës me menaxhimin e tokës, duke përfshirë bujqit kultivues, *zamindarin* dhe shtetin. *Zamindari* shërbente si një ndërmjetës që mblidhte rentën nga bujqit dhe pasi mbante një përqindje për shpenzimet e tij, e mundësonte pjesën e mbetur si të ardhura të shtetit. Nën sistemin mogul, toka vetë i përkiste shtetit dhe jo *zamindarit*, që mund të transferonte vetëm të drejtën e tij për të mbledhur rentën. Me tu shpërblyer me *divanin* ose kontrollin e Bengalit, në vijim të Betejës së Buksarit në vitin 1764, Kompania e Indisë Lindore e gjeti veten pa administratorë të trajnuar, veçanërisht ata familjarë me zakonet dhe ligjin vendas; mbledhja e taksave në vazhdim u delegua te nënkontraktorë. Kjo grabitje e pasigurtë e taksave të tokës nga Kompania, mund të ketë përkeqësuar rëndë në Zinë e Bukës së Bengalit që goditi në vitet 1769–70, në të cilën mund të kenë vdekur mes shtat dhe dhjetë milionë banorë—ose mes një të katërtës dhe një të tretës së popullsisë së presidencës. Megjithatë, Kompania ofroi pak lehtësim si nëpërmjet pakësimit të taksave ashtu dhe përpjekjet për lehtësim dhe ndikimi ekonomik dhe kulturor i urisë u ndie dekada më vonë, madje duke u bërë, një shekull më vonëa, subjekt i romanit të Bankim Çandra Çaterxhit *Anandamath*.

 1786-1793, dhe ish gjeneral britanik në luftën kundër Pavarësisë Amerikane]]
Në vitin 1772, nën drejtimin e Warren Hastings, Kompania e Indisë Lindore mori drejtpërdrejtë kontrollin e mbledhjes së të ardhurave në Presidencën e Bengalit (atëhertë Bengali dhe Bihari), duke krijuar një Bord të të Ardhurave me zyra në Kalkuta dhe Patna, si dhe duke i lëvizur regjistrat e mëparshëm mogul nga Murshidabadi në Kalkuta. Në vitin 1773, pasi Avadhi çedoi shtetin tributar të Benarasit, sistemi i mbledhjes së të ardhurave u shtri në territor me një rezident të Kompanisë në detyrë. Vitin pasues—me një këndvështrim për të parandaluar korrupsionin—*kolektorët distriktalë* të Kompanisë, që atëherë ishin përgjegjës për mbledhjen e të ardhurave për një distrikt, u zëvendësuan me këshillat provincialë në Patna, Murshidabad dhe Kalkuta, si dhe me kolektorët indianë që punonin brenda secilit distrikt. Titulli, "kolektor", pasqyronte "thelbin e mbledhjes së të ardhurave të tokës për qeverinë në Indi: ishte funksioni primar i qeverisë dhe ai modelonte institucionet dhe modelet e administrimit".

Kompania e trashëgoi sistemin e mbledhjes së të ardhurave nga Perandoria Mogule, ku përpjestimi më i rëndë i ngarkesës së taksimit ra te bujqit, me një të tretën e prodhimit të rezervuar për pushtetin perandorak; ky sistem para-kolonial u bë vija bazë e politikës së të ardhurave të Kompanisë. Gjithësesi, kishte variacione të mëdha përgjatë Indisë në metoda me të cilat mblidheshin të ardhurat; me këtë ndërlikim në mendje, një Komitet i Qarkut vizitonte distriktet e zgjeruara të Presidencës së Bengalit në mënyrë që të bënte një përcaktim pesë-vjeçar, që konsistonte në inspektime pesë inspektime vjetore taksimin e përkohshëm të kultivimit. Në qasjen e tyre të përgjithshme të politikës së të ardhurave, zyrtarët e Kompanisë udhëhiqeshin nga dy qëllime: i pari, të ruanin sa më shumë të mundeshin balancën e të drejtave dhe detyrimeve që pohoheshin tradicionalisht nga bujqit që kultivonin tokën dhe ndërmjetësit e ndryshëm që mblidhnin taksat në emër të shtetit dhe që ruanin një pjesë për veten e tyre; dhe i dyti, duke identifikuar ata sektorë të ekonomisë rurale që do të maksimizonin si të ardhurat ashtu dhe sigurinë. Megjithëse vendbanimi i parë i tyre i të ardhurave doli të ishte thelbësisht i njëjtë si sistemi informal i mëparshëm mogul, Kompania kishte krijuar themelet për rritjen si të informacionit ashtu dhe të burokracisë.

Në vitin 1793, guvernatori i ri i përgjithshëm, Charles Cornwallis, nxori Vendosjen Permanente të të ardhurave të tokës në presidencë, rregullimi i parë socio-ekonomik në Indinë Koloniale. Sipas një vlerësimi, kjo ishte 20% më e lartë se kërkesa e të ardhurave para vitit 1757. Përgjatë shekullit tjetër, pjesërisht si pasojë e shqyrtimeve të tokave, vendimeve gjyqësore dhe shitjeve të pronave, ndryshimit iu dha një përmasë praktike. Një ndikim mbi zhvillimet e kësaj politike të të ardhurave ishin teoritë ekonomike atëherë në qarkullim, që e konsideronin bujqësinë si motorin e zhvillimit ekonomik dhe për pasojë nënvizonin ngulitjen e kërkesave të të ardhurave në mënyrë që të inkurajonin rritjen. Pritshmëritë ndaj Vendosjes Permanente ishin që njohuria e një kërkese të ngulitur qeveritare do ti inkurajonte zamindarët të rrisnin si prodhimin e tyre mesatar ashtu dhe tokën nën kultivim, meqë ata do të ishin të aftë të mbanin përfitimet nga rritja e prodhimit; për më tepër, ishte parashikuar se vetë toka do të bëhej një formë e tregtueshme e pronësisë që mund të blihej, shitej, ose të lihej si garanci.

Megjithatë, këto pritshmëri nuk u realizuan në praktikë dhe në shumë rajone të Bengalit, bujqit bartën peshën e kërkesës së rritur, duke patur pak mbrojtje për të drejtat e tyre tradicionale në legjislacionin e ri. rrjedhimisht, shumë falimentuan dhe nga një vlerësim, deri në një e treta e tokave të tyre u nxor në ankand gjatë dy dekadave të para në vijim të Vendosjes Permanente. Pronarët e rinj shpesh ishin punonjës të Kompanisë të kastës brahmine (kasta mbizotëruese e sistemit hindu) dhe *kajastha* (kastë shkruesish në Indi) që kishin një vendosje të mirë në sistemin e ri dhe, në shumë raste, disa ishin pasuruar në të.

Meqë zamindarët nuk qenë kurrë të aftë të ndërmerrnin përmirësimet e kushtueshme të tokës të parashikuara nën Vendosjen Permanente, disa nga të cilat kërkonin heqjen e bujqëve ekzistues, shpejt ata u bënë rentierë që jetonin nga renta e bujqëve të tyre. Në shumë zona, veçanërisht në Bengalin Verior, ata duhet të rrisnin ndarjen e të ardhurave me rentierë të tjerë të ndërmjetëm, të quajtur *xhotedarë*, që mbikëqyrnin kultivimin në fshatra. Rrjedhimisht, ndryshe nga lëvizja bashkëkohëse e rrethimit në Britani, bujqësia në Bengal mbeti provincë e mbajtjes me kultivimin e shumë fushave të vogla orizoresh. Në Indinë Jugore, Thomas Munro, që më vonë do të bëhej guvernator i Madrasit, promovoi sistemin *rajotvari* ose sistemin Munro, në të cilin qeveria e vendoste drejtpërdrejtë me bujqit kultivues, ose *rajotët*. Në fillim u provua në një shkallë të vogël nga kapiten Alexander Read në zonat që ishin zaptuar nga luftërat me Tipu Sulltanin. Në vijim, i zhvilluar nga Thomas Munro, ky sistem u zgjerua gradualisht mbi të gjithë Indinë Jugore. Ai ishte, pjesërisht, rrjedhojë e përmbysjeve të Luftërave Anglo-Majsore, që kishin parandaluar shfaqjen e një klase të madhe pronarësh tokash; për më tepër, Munro dhe të tjerët ndjenë se *rajotvari* ishte më afër praktikës tradicionale në rajon dhe ideologjikisht më përparimtar, duke lejuar që përfitimet e sundimit të Kompanisë të arrinin në nivelet më të ulëta të shoqërisë rurale.

Një tjetër çelës i sistemit të ri të vendosjes së përkohshme ishte klasifikimi i fushave bujqësore sipas tipit të dheut dhe prodhimit, me masa mesatare rente të ngulitura për periudhën e vendosjes. Sips Millit, taksimi i rentës së tokës do të promovonte bujqësinë efiçente njëkohësisht me parandalimin e shfaqjes së një "klase parazite pronarësh tokash". Milli e mbrojti vendosjen *rajotvari* që konsistonte në masat e qeverisë dhe caktimin e secilës parcelë (e vlefshme për 20 ose 30 vjetë) dhe taksimin pasues që ishte në varësi të pjellorisë së tokës. Sasia e taksuar ishte nëntë të dhjetat "rentës" në fillim të shekullit të XIX, që më vonë u zbrit gradualisht. Në vitet 1850, shpërtheu një skandal kur u zbulua se disa agjentë indianë të të ardhurave të Kompanisë po përdornin tortura për të përmbushur kërkesat e të ardhurave të Kompanisë. Megjithatë, në mënyrë që të shmangte ndonjë fërkim brenda rangjeve, Kompania ndërmori nismën për ti përshtatur praktikat e saj ushtarake sipas kërkesave fetare. Rrjedhimisht, këta ushtarë hanin në vende të ndryshme; për më tepër, shërbimet e përtejdetit, të konsideruara si ndotëse për kastën e tyre, nuk u kërkoheshin dhe shpejt ushtria i njohu zyrtarisht festat hindu. "Ky inkurajim i statusit ritual të kastës së lartë, gjithësesi, e linte qeverinë të brishtë para protestave, madje kryengritjeve, kurdo që sepojët dallonin thyerje të prerogativave të tyre".

Ushtria e Bengalit përdorej në fushata ushtarake në pjesë të tjera të Indisë dhe jashtë saj: për të mundësuar mbështetje kyç ndaj ushtrisë së dobët të Madrasit në Luftën e Tretë Anglo-Majsore në 1791 dhe gjithashtu në Xhava dhe Cejlon. Në dallim me ushtarët e ushtrive të sunduesve indianë, sepojët e Bengalit jo vetën që merrnin pagesa të larta, por gjithashtu i merrnin ato besueshmërisht, falë në masë të madhe aksesit të Kompanisë në të ardhurat e mëdha të tokës të rezervuara Bengalit. Shpejtë, të inkurajuara të dy nga teknologjia e muksetave dhe mbështetja navale, Ushtria e Bengalit konsiderohej gjerësisht e mirë-konsideruar. Sepojët e mirë-disiplinuar të veshur me xhaketa të kuqe dhe oficerët e tyre britanikë filluan të nxisnin "një lloj frike te kundërshtarët e tyre. Në Maharashtra dhe në Xhava, sepojët konsideroheshin si mishërimi i forcave demoniake, ndonjëherë të heronjve të lashtë luftëtarë. Sunduesit indianë adoptuan xhaketat e tyre të kuqe prej shajaku për forcat e tyre dhe vartësit e tyre sikur do të kapnin cilësitë e tyre magjike".

 në 1783, Komandant i përgjithshëm i Ushtrisë Britanike në Indi 1813-1823]]
Në Kryengritjen Indiane të 1857-ës pothuajse e gjithë Ushtria e Bengalit, si trupat e rregullta ashtu dhe të parregullta, u rrebeluan. Me fitoret britanike në luftëra ose me aneksimin, si shtrirje e juridiksionit britanik, nga ushtarët tani pritej jo vetëm të shërbenin në rajone më pak familjare (si në Burma gjatë Luftërave Anglo-Burmeze në 1856), por gjithashtu të bënin pa "shërbimin e jashtëm", shpërblime që më parë kishin qenë të tyret dhe kjo shkaktoi ankesa në rangje. Ushtritë e Bombeit dhe Madrasit, si dhe kontigjenti i Hajderabadit, gjithësesi, mbetën besnikë. Forca e Parregullt e Panxhabit jo vetën nuk u rrebelua, por luajti një rol aktiv në shtypjen e kryengritjes. Haileybury theksonte Anglikanizmin dhe moraliteti dhe studentët e trajnuar në gjuhët klasike indiane. Shumë studentë iu përmbajtën bindjeve Uigiste, evangjelike dhe Utilitariane të detyrës së tyre për të përfaqësuar kombin e tyre dhe të modernizonin Indinë. E shumta ishin rreth 600 nga këta njerëz që menaxhonin shërbimin e doganave, taksave, sistemit të drejtësisë dhe administrimit të përgjithshëm të Raxhit. Politika origjinale e Kompanisë ishte ajo e "Orientalizmit", që donte të thoshte të rregulloje mënyrën e jetesës dhe zakoneve të popullit indian dhe jo të përpiqeshe ti reformoje ata. Kjo ndryshoi pas vitit 1813, pasi forcat e reformës në atdhe, veçanërisht evangjelikët, pamja e jashtme politike uigiste dhe filozofia utilitare punonin bashkë për ta bërë Kompaninë një agjent të Anglikanizmit dhe modernizimit. Misionarët e krishterë u bënë aktivë, por bënë pak të konvertuar. Raxhi e nxori jashtë ligji praktikën e satit (djegja e të vejave) dhe thagive (banditizmi ritual) dhe përmirësimin e statusit të grave. U ndërtuan shkolla ku ata do të mësonin gjuhën angleze. Vitet 1830 dhe 1840, gjithësesi, nuk ishin periudha përparimi: Pas shpenzimeve të mëdha në ushtri, Kompania kishte pak para për tu angazhuar në shkallë të gjerë në veprat publike ose programet e modernizimit.

## Tregtia
Pasi mori të drejtën për të mbledhur të ardhurat në Bengal në vitin 1765, Kompania pushoi gjerësisht së importuari arë dhe argjend, që ajo përdorte për të paguar për mallrat e dërguar në Britani.

Për më tepër, ndërsa nën sundimin e Perandorisë Mogule, mbledhja e të ardhurave të tokës në Presidencën e Bengalit ndihmoi financiarisht luftërat e Kompanisë në pjesët e tjera të Indisë. Rrjedhimisht, në periudhën 1760–1800, furnizimi me paratë e Bengalit u pakësua shumë; për më tepër, mbyllja e disa fabrikave vendore të prerjes së parave dhe mbikëqyrja e afërt e pjesës tjetër, ngulitja e kursit të këmbimit dhe standardizimi i monedhave, paradoksalisht, iu shtuan rënies ekonomike. Gjatë periudhës 1780–1860, India ndryshoi nga të qenit një eksportuese e mallrave të përpunuara për të cilat merrte pagesa në lingota, në të qenit një eksportuese e materialeve të papërpunuara dhe blerëse e mallrave të manufakturuara. Lufta Civile Amerikane gjithashtu do të kishte një ndikim të rëndësishëm në ekonominë e pambukut indian: me shpërthimin e luftës, pambuku amerikan nuk ishte më i disponueshëm për manufakturën britanike; rrjedhimisht, kërkesa për pambukun indian u rrit shumë dhe shpejt çmimet u katërfishuan. Kjo bëri që shumë fermerë në Indi të kalonin në kultivimin e pambukut si një prodhim me para të shpejta; gjithësesi, me përfundimin e luftës në vitin 1865, kërkesa ra prapë poshtë, duke krijuar një tjetër rënie në ekonominë bujqësore.

Në këtë kohë, tregtia e Kompanisë së Indisë Lindore me Kinën filloi po ashtu të rritej. Në fillim të shekullit të XIX, kërkesa për çajin kinez ishte rritur jashtëzakonisht në Britani; meqë furnizimi me para në Indi ishte i kufizuar dhe Kompania nuk ishte e prirur të dërgonte lingota nga Britania, ajo u bazua te opiumi, që kishte një treg të madh të fshehtë në Kinën Qing dhe që ishte rritur në shumë pjesë të Indisë, si forma më fitimprurëse e pagimit. Megjithatë, meqë autoritetet kineze e kishin ndaluar importimin dhe konsumimin e opiumit, Kompania i sulmoi ata në Luftën e Parë të Opiumit dhe në përfundim të saj, në Traktatin e Nanxhingut, fitoi aksesin në pesë porte kineze, Guangzhou, Siamen, Fuzhu, Shangai dhe Ningbo; për më tepër, Hong Kongu iu çedua Kurorës Britanike. Nga fundi i çerekut të dytë të shekullit të XIX, eksporti i opiumit përbënte 40% të eksporteve të Indisë.

Një tjetër eksport i rëndësishëm, megjithëse i paqëndrueshëm, ishte ngjyruesi indigo, që nxirej nga indigoja natyrore dhe që u kultivua në Bengal dhe Biharin Verior. Në vitin 1788, Kompania e Indisë Lindore ofronte paradhënie ndaj dhjetë kultivuesve britanikë të indigos; megjithatë, meqë të drejtat e pronësisë së tokës sapo ishin përcaktuar nga Vendosja Permanente, nuk i lejuan ata, si europianët, të blinin toka bujqësore, ata në shkëmbim patën para të mbetura ndaj bujqëve vendas dhe ndonjëherë i shtrënguan ata të kultivonin bimën. Në Europën e fillimit të shekullit të XIX, rrobat blu ishin një modë e parapëlqyer dhe uniformat blu ishin të zakonshme nëpër ushtri; rrjedhimisht, kërkesa për ngjyruesin ishte e lartë. Kërkesa europiane për ngjyruesin, gjithësesi, u tregua e paqëndrueshme dhe si kreditorët ashtu dhe kultivuesit bartën riskun e kolapsit të tregut në vitet 1827 dhe 1847. Pakënaqësia e bujqëve në Bengal në vijim çoi në *Rrebelimin e Indigos* në përiudhën 1859–60 dhe në përfundimin e prodhimit të indigos aty. Megjithatë në Bihar, prodhimi i indigos vazhdoi edhe në shekullin e XX; një qendër e prodhimit të indigos aty, distrikti i Çamparanit, u bë një terren i hershëm testimi në vitin 1917, për strategjinë e Mohandas Karamçand Gandhit të rezistencën e padhunshme kundër Raxhit Britanik.

## Sistemi i drejtësisë
Deri sa britanikët morën kontrollin e Bengalit në mes të shekullit të XVIII, sistemi i drejtësisë aty kryesohej nga vetë Navabi i Bengalit, që, si zyrtari kryesor i ligjit, *Navāb Nāzimi*, ndiqte çështjet që kualifikoheshin për ndëshimin kapital në selinë e tij në Murshidabad. Përfaqësuesi i tij, *Naib Nāzimi*, ndiqte çështjet më pak të rëndësishme. Paditë e zakonshme i përkisnin juridiksionit të një hierarkie gjykatash zyrtarësh të përbërë nga *fauxhdārë*, *muhtasilë* dhe *kotvālë*. Në zonat rurale, ose *mofusil*, *zamindarët*—padronët ruralë me të drejtën e trashëguar të mbledhjes së rentës nga bujqit—gjithashtu kishin pushtet për të administruar drejtësi. Këtë ata e bënin me pak vëzhgim rutinë, duke iu kërkuar të raportonin vetëm gjykimet e tyre në çështjet e ndëshkimit kapital te *navabi*.

Nga mesi i shekullit të XVIII, britanikët gjithashtu kishin bërë një shekull e gjysmë në Indi dhe kishin një prani borgjeze në tre qytetet presidenciale të Madrasit, Bombeit dhe Kalkutës. Gjatë kësaj kohe Kartat Mbretërore pasuese i kishin dhënë gradualisht Kompanisë së Indisë Lindore më shumë pushtet për të administruar drejtësinë në ato qytete. Në kartën e dhënë nga Çarlsi II në vitin 1683, Kompanisë i jepej pushteti për të krijuar gjykata në vende sipas zgjedhjes së saj, ku secila gjykatë të përbëhej nga një avokat dhe dy tregtarë. Kjo e drejtë u rinovuan në kartat pasuese të dhëna nga Xhejmsi II dhe Uilliami III në vitet 1686 dhe 1698 përkatësisht. Në vitin 1726, megjithatë, Gjykata e Drejtorëve të Kompanisë ndjente se ishte e nevojshme më shumë drejtësi e zakonshme për banorët europianë në qytetet presidenciale dhe i bëri peticion mbretit të krijonte *Gjykatat Bashkiake*. Peticioni u miratua dhe Gjykatat Bashkiake, secila e përbërë nga një kryebashkiak dhe nëntë këshilltarë dhe secila duke pasur juridiskion në paditë mes europianëve, u krijuan në Fortesën William (Kalkuta), Madras dhe Bombei. Gjykimet e dhëna nga një Gjykatë Bashkiake mund të diskutoheshin me një apel te qeveria përkatëse presidenciale dhe , kur sasia e diskutuar ishte më e madhe se 4,000 rupi, me një apel të mëtejshëm te “Mbreti në Këshill”. Në vitin 1753, gjykatat bashkiake u rinovuan nën një dekret të rishikuar; për më tepër, fu futën Gjykatat e Kërkesave për paditë që përfshinin sasi më të vogla sesa 20 rupi. Të dy tipet e gjykatave rregulloheshin nga Gjykata e Drejtorave të Kompanisë së Indisë Lindore.

Pas fitores së saj në Betejën e Buksarit, në vitin 1765 Kompania mori *divānin* e Bengalit, të drejtën për të mbledhur të ardhurat, por gjithasthu të administronte drejtësinë civile në Bengal. Administrimi i drejtësisë penale, *nizāmati* ose *fauxhdāri*, gjithësesi, mbetën të *navabit* dhe për çështjet kriminale mbeti në vend Sheriati mbizotërues. Megjithatë, detyrat e reja të Kompanisë të lidhura me *divānin* iu deleguan zyrtarëve indianë që më parë i kishin kryer ato. Ky ndryshim organizimi vazhdoi—me shumë rrëmujë shoqëruese—deri në vitin 1771, kur Gjykata e Drejtorave të Kompanisë vendosi të merte për Kompaninë juridiksionin si të çështjeve penale ashtu dhe të atyre civile.

Më pas shpejt Warren Hastings mbërriti në Kalkutë si guvernatori i parë i përgjithshëm i zotërimeve indiane të Kompanisë dhe vendosi ta rishikonte organizimin e Kompanisë dhe punët e saj gjyqësore. Në brendësi të secilit distrikt u konstituan *mofusil*, *divāni adālatët*, ose gjykatat civile të shkallës së parë; këto gjykata drejtoheshin nga gjyqtarë europian *zilā* të punësuar nga Kompania, që ndihmoheshin në interpretimin e ligjit zakonor indian nga *panditë* hindu dhe *kazi* myslimanë. Për pretendime të vogla, megjithatë, u caktuan rregjistrues dhe komisionerë indianë, të njohur si *sadr amīnë* dhe *munsifë*. Këta nga ana e tyre mbikëqyreshin nga gjykatat civile të apelit të konstituara për këtë qëllim, secila e përbërë nga katër gjykatës britanikë. Të gjithë këta ishin nën autoritetin e *sadr divāni adālat*, ose Gjykatës Civile Kryesore të Apelit, që përbëheshin nga guvernatori i presidencës dhe këshilli i tij, i asistuar nga zyrtarë indianë.

Në mënyrë të ngjashme për çështjet penale, u krijuan mofusil *nizāmat adālatët*, ose Gjykatat Penale Provinciale në brendësi; këto përbëheshin prapë nga zyrtarë të gjykatave indiane (*panditë* dhe *kazi*), që mbikëqyreshin nga zyrtarë të Kompanisë. Gjithashtu u konstituan gjykata të qarkut me juridiksion apelimi ndaj çështjeve kriminale, që zakonisht kryesoheshin nga gjykatës të gjyakatave civile të apelimit. Të gjitha këto ishin nën një *sadr nizāmat adālat* ose një Gjykatë Penale Kryesore Apeli.

Rreth kësaj kohe, çështjet e sipërmarrjes së Kompanisë së Indisë Lindore filluan të tërhiqnin kontroll në rritje në Dhomën e Ulët të Britanisë. Pas marjes së një raporti nga një komitet, që dënonte Gjykatat Bashkiake, Kurora nxori një kartë për një sistem të ri gjyqësor në Presidencën e Bengalit. Parlamenti Britanik nxori rrjedhimisht  nën të cilin Mbreti në Këshill krijonte një Gjykatë Supreme në *qytetet presidenciale*, d.m.th. Fortesa William. Gjykat përbëhej nga një gjykatës kryesor dhe tre gjykatës dytësorë; të katërt gjykatësit duhet të zgjidheshin nga barristerat. Gjykata Supreme zëvendësoi Gjykatat Bashkiake; megjithatë, ajo i la në vend Gjykatat e Kërkesave. Nën kartën, Gjykata Supreme, për më tepër, kishte autoritetin të ushtronte të gjitha llojet e juridiksionit në rajonin e Bengalit, Biharit dhe Odishës, me përjashtimin e vetëm që në situata ku sasia e diskutuar ishte mbi 4,000 rupi, gjykimi i tyre mund të apelohej te Këshilli Privat Mbretëror. Si Akti ashtu dhe Karta nuk thoshin gjë në lidhjen mes gjyqësorit (Gjykata Supreme) dhe degës ekzekutive (guvernatori i përgjithshëm); njësoj, ato heshtnin mbi *adālatët* (si *divānin* ashtu dhe *nizāmatin*) të krijuara nga Warren Hastings thjesht një vit më parë. Në Gjykatën e re Supreme, çështjet penale dhe civile ashtu siç interpretoheshin dhe zbatoheshin sipas ligjit anglez; te *sadr adālatët*, megjithatë, gjykatësit dhe zyrtarët e ligjit nuk kishin njohuri mbi ligjin anglez dhe u kërkohej vetëm me urdhër të guvernatorit të përgjithshëm, "të proçsonin sipas barazisë, drejtësisë dhe ndërgjegjes së mirë, përveçse kur ligji hindu ose sheriati ishte në diskutim, ose disa rregullime të zbatuara shprehimisht".

Kishte shumë mundësi, në këtë mënyrë, që Gjykata Supreme dhe *sadr adālatët* të vepronin në kundërshtim me njëra-tjetrën dhe në mënyrë të parashikueshme, shumë rezultuan shumë diskutime. Përpjekja e parakohshme e Hastings për të caktuar Gjykatësinë Kryesor, Sir Elijah Impey, një shok i vjetër shkolle nga Uinçesteri, në bankën e *sadr divāni adālat*, vetëm e ndërlikoi më shumë situatën. Caktimi do të anullohej në vitin 1781 nga një ndërhyrje parlamentare me zbatimin e . Akti përjashtonte Degën Ekzekutive nga juridiksioni i Gjykatës Supreme. Ai njihte ekzistencën e pavarur të *sadr adālatëve* dhe të gjitha gjykatave dytësore të Kompanisë. Për më tepër, ai i shmangte grindjet e ardhshme mbi juridiksionin duke i ndaluar Gjykatës Supreme çdo juridiksion në çështje të të ardhurave (*divāni*) ose rregullimet e Qeverisë të vendosura nga Parlamenti Britaniki. Kjo gjendje e punëve vijoi deri në vitin 1797, kur një akt i ri e zgjeroi juridiksionin e Gjykatës Supreme në provincën e Benaresit (që atëherë i ishte shtuar zotërimeve të Kompanisë) dhe "të gjithë vendet për këtë kohë në Bengal". Me krijimin e Provincave të Çeduara dhe Pushtuara në vitin 1805, juridiksioni do të shtrihej në perëndim deri në Delhi.

Në dy presidencat e tjera, Presidencën e Madrasit dhe atë të Bombeit, u shpalos një itinerar i ngjashëm ndryshimesh ligjore; aty, gjithësesi, Gjykatat Bashkiake së pari u forcuan me Gjykatat e Regjistruesve duke shtuar një president ligjor të bankës. Gjykatat Supreme në Madras dhe Bombei u krijuan më në fund në vitin 1801 dhe 1823, përkatësisht. Presidenca e Madrasit ishte gjithashtu e pazakontë në të qenit e para të bazohej në krerët e fshatrave dhe *pançājatet* për çështjet që përfshinin pretendime të vogla. Ky sistem gjyqësor in tre presidencat do të mbijetonte edhe pas përfundimit të Sundimit të Kompanisë, ku ndryshimi pasues madhor ndodhi vetëm në vitin 1861.

## Arsimi
Arsimimi i indianëve ishte bërë një temë interesi mes zyrtarëve të Kompanisë së Indisë Lindore që nga vendosja e sundimit të saj në Bengal. Në dy dekadat e fundit të shekullit të XVIII dhe dekada e parë e shekullit të XIX, zyrtarët e Kompanisë ndoqën një politikë të pajtimit kundrejt kulturës vendase të zotërimeve të saj të reja, veçanërisht në lidhje me politikën e arsimimit. Gjatë shekullit të XIX, nivelet e alfabetizmit indian thuhej se ishin më pak se gjysma e niveleve të pas pavarësisë, që ishin 18.33% në vitin 1951. U ndoq një politikë në ndihmë të tre qëllimeve: "të sponsorizoheshin indianët në kulturën e tyre, ta përparonin diturinë e Indisë dhe ta vinin atë dituri në punët e qeverisjes".

Qëllimi i parë u mbështet nga disa administratorë, si Warren Hastings, që e parashikonte Kompaninë si pasuesen e një perandorie të madhe dhe mori mbështjen e mësimit në gjuhën vendase si më të përshtatshmin për atë rol. Në vitin 1781, Hastings themeloi *Madrasa Alijan*, një institucion në Kalkuta për studimin e arabishtes dhe persishtes, si dhe Ligjit Islamik. Pak dekada më vonë një u shfaq një perspektivë e lidhur me popullsinë e qeverisur, që u shpreh nga reformatori konservator bengalez Radhakanta Deb si "detyra e sunduesve të vendeve për të ruajtur zakonet dhe besimet e subjekteve të tyre".

Qëllimi i dytë u motivua nga shqetësimi mes disa zyrtarëve të Kompanisë rreth konsiderimit si sundues të huaj. Ata argumentonin se Kompania duhet të përpiqej të fitonte subjektet e saj duke ua kaluar sunduesve të mëparshëm në mbështetje të arsimit vendas. Të drejtuar nga ky besim, në vitin 1791 u themelua “Benares Sanskrit College” në Varanasi, gjatë administrimit të Lord Cornwallis. Promovimi i diturisë së Azisë kishte tërhequr studiues ashtu dhe shërbimet e Kompanisë. Më herët, në vitin 1784, ishte themeluar “Shoqëria Aziatike” në Kalkuta nga William Jones, një gjykatës dytësor në Gjykatën Supreme të sapoformuar të Bengalit. Shpejt, Jones do të përparonte tezat e tij të famshme mbi origjinën e përbashkët të gjuhëve indo-evropiane.

Qëllimi i tretë i lidhur me këtë u zhvillua nga filozofia atëherë në qarkullim mes disa zyrtarëve të Kompanisë se ata vetë do të bëheshin administratorë më të mirë nëse do të ishin më të zotë në gjuhët dhe kulturat e Indisë. Kjo, në vitin 1800, çoi në themelimin e “College of Fort William”, në Kalkuta nga Richard Wellesley, guvernatori i atëhershëm i përgjithshëm. Kolegji më vonë luajti një rol të rëndësishëm si në zhvillimin e gjuhëve moderne indiane dhe në Rilindjen e Bengalit. Avokatët e këtyre qëllimeve etiketoheshin "orientalistë". Grupi i orientalistëve drejtohej nga Horace Hayman Wilson. Shumë zyrtarë kryesorë të Kompanisë, si Thomas Munro dhe Montstuart Elphinstone, u ndikuan nga etosi orientalist dhe e ndjenin se Qeveria e Kompanisë në Indi duhet të ishte përgjegjëse për pritshmëritë indiane. Etosi orientalist do të mbizotëronte në politikën arsimore në vitet 1820 dhe do të pasqyrohej në themelimin e “Poona Sanskrit College” në Pune në vitin [1821]] dhe “Calcutta Sanskrit College” në 1824.

Orientalistët, megjithatë, shpejt u kundërshtuan nga mbrojtësit e një qasjeje që është etiketuar *anglicistë*. Anglicistët mbështesnin arsimimin në gjuhën angleze në mënyrë që tu mësonin indianëve atë që ata e konsideronin diturinë moderne perëndimore. Mes tyre u shqua evangelikët që, pas vitit 1813—kur territoret e Kompanisë u hapën ndaj misionarëve të krishterë—ishin të interesuar në përhapjen e besimit të krishterë; ata bësonin gjithashtu në përdorimin e teologjisë për të promovuar reformat shoqërore liberale, si shfuqizimi i skllavërisë. Mes tyre ishte  Charles Grant, përfaqësuesi i Kompanisë së Indisë Lindore. Grant mbështeste arsimimin e sponsorizuar nga shteti në Indi 20 vjet para se një sistem i ngjashëm të krijohej në Britani. Mes shokëve të ngushtë evangjelikë të Grantit ishin William Wilberforce, një abolicionist dhe anëtar i Parlamentit Britanik dhe Sir John Shore, guvernatori i përgjithshëm i Indisë nga viti 1793 deri në vitin 1797. Gjatë kësaj periudhe, shumë misionarë presbiterianë skozë i mbështetën gjithashtu sunduesit britanikë në përpjekjet e tyre për të përhapur arsimin anglisht dhe krijimin e shumë kolegjeve të rëndësishme si “Scottish Church College” (1830), “Wilson College” (1832), “Madras Christian College” (1837) dhe “Elphinstone College” (1856).

Megjithatë, anglicistët përfshinin edhe utilitarianë, të drejtuar nga James Mill, që kishte filluar të luante një rol të rëndësishëm në modelimin e politikës së Kompanisë. Utilitarianët besonin në vlerën morale të një arsimi që synonte të mirën e shoqërisë dhe promovonin arsiminin në *diturinë e dobishme*. Një arsim i tillë *i dobishëm* për indianët kishte shtuar pasojën e bërjes së tyre më të përshtatshëm për burokracinë borgjeze të Kompanisë. Nga fundi i gjysmës së parë të viteve 1830, anglicistët ishin bërë mbizotërues në përcaktimin e politikave arsimore në Indi. Shumë ide utilitariane u vunë në zbatim në  të 1835-ës së Thomas Babbington Macaulay-it. *Minute*, që më vonë do të shkaktonte polemika të mëdha, do ti ndikonte politikat arsimore në Indi deri në shekullin pasardhës.

Meqë përdorimi i anglishtja po përdorej gjithmonë e më shumë si gjuha e arsimit, persishtja u shfuqizua si gjuhë zyrtare e administratës dhe gjykatave të Kompanisë në vitin 1837. Gjithësesi, arsimi dygjuhësor po tregohej gjithashtu popullor dhe disa institucione si “Poona Sanskrit College” filloi të jepte mësim si në sanskritisht ashtu dhe në anglisht. Djali i Charles Grant-it, Sir Robert Grant, që në vitin 1834 u caktua guvernator i Presidencës së Bombeit, luajti një rol me ndikim në planifikimin e kolegjit të parë mjekësore në Bombei, që pas vdekjes së tij të papritur u emërtua “Grant Medical College” kur ai u themelua në vitin 1845. Gjatë viteve 1852–1853 disa qytetarë të Bombeit dërguan peticione në Parlamentin Britanik në mbështetje si të krijimit dhe financimit të përshtatshëm të arsimit universitar në Indi. Peticionet rezultuan në  të dërguar nga Sir Charles Wood, presidenti i Bordit të Kontrolit të Kompanisë së Indisë Lindore, zyrtari kryesor i çështjeve indiane në Qeverinë Britanike, te James Broun-Ramsay, guvernatori i atëhershëm i përgjithshëm i Indisë. Letra nënvizonte një plan të gjerë arsimor të sponsorizuar nga shteti për Indinë, që konkludonte:

# Krijimin e një Departmenti të Arsimit Publik në çdo presidencë dhe provincë të Indisë Britanike.
# Krijimin e universiteteve të modeluara sipas Universitetit të Londrës (si institucionet primare ekzaminuese për studentët që studionin në kolegjet filiale) në secilën nga *qytetet presidenciale* (d.m.th. Madras, Bombei dhe Kalkuta)
# Krijimin e shkollave të trajnimit të mësuesve për të gjitha nivelet e arsimit.
# Mbajtja e kolegjeve ekzistuese qeveritare dhe shkollave të mesme si dhe rritjen e numrit të tyre nëse ishte e nevojshme.
# Rritje të gjerë të shkollave në gjuhët vernakulare për arsimin fillor në fshatra.
# Futja e një sistemi të granteve në ndihmë për shkollat private.

Departamenti i Arsimit Publik u vendos në vitin 1855. Në janar 1857, u krijua Universiteti i Kalkutës, i ndjekur nga Universiteti i Bombeit në qershor 1857 dhe Universiteti i Madrasit në shtator 1857. Universiteti i Bombeot, për shembull, përbëhej nga tre institucione të bashkëlidhura: “Elphinstone Institution”, “Grant Medical College” dhe “Poona Sanskrit College”. Administrimi i Kompanisë themeloi gjithashtu shkolla të mesme ** në provinca dhe presidenca të ndryshme, politikë që u vijua edhe gjatë Sundimi të Kurorës që filloi në vitin 1858. Në vitin 1861, 230,000 studentë po ndiqnin institucione të arsimin publik në katër provincat (tre presidencat dhe Provincat Veri-Perëndimore), nga të cilët 200,000 ishin në shkollat fillore. Në këto provinca u hapën mbi 5,000 shkolla fillore dhe 142 shkolla dytësore (pak a shumë si shkollat nëntë-vjeçare shqiptare). Më herët, gjatë Rrebelimit Indian të 1857-ës, disa udhëheqës civilë, si Khan Bhadur Khani i Bareilit, kishte theksuar kërcënimin që përbënin për besimet e popullsisë programet e reja arsimore të filluar nga Kompania; gjithësesi, statistikat historike kanë treguar se ky nuk ishte një mendim i përgjithshëm. Për shembull, në distriktin Etavah në Provincat e atëhershme të Veri-Perëndimit (Uttar Pradeshi i tanishëm), kur gjatë periudhës 1855–1857, u hapën arësisht 200 shkolla fillore, dytësore dhe të mesme nga Kompania  dhe taksat e vjela nga popullsia, mbizotëroi qetësia relative dhe shkollat mbetën të hapura gjatë rrebelimit.

## Reforma shoqërore
Në gjysmën e parë të shekullit të XIX, britanikët bënë reforma legjislacioni kundër çfarë ata konsideronin praktika të gabuara indiane. Në shumicën e rasteve, vetëm legjislacioni ishte i paaftë ta ndryshonte mjaftueshmërisht shoqërinë indiane që të përvetësonte si idealin ashtu dhe etikën ku bazohej reforma. Për shembull, shoqëria hindu e kastës së lartë në rajonet indo-arjan folëse të Indisë prej kohësh e shikonte shtrembër rimartesën e të vejave në mënyrë që të mbrohej si ai që konsiderohej nderi i familjes ashtu dhe prona familjare. Madje edhe prej të vejave adoleshente pritje që të bënin një jetë vetmohuese me shtrëngesa. , i nxjerë në vitet e fundit të Sundimit të Kompanisë, mundësonte sigurimin e të drejtave ligjore kundër humbjes së trashëgimisë për një të ve hindu që rimartohej, megjithëse jo nga trashëgimia për shkak të trashëgimisë nga burri i saj i vdekur. Megjithatë, faktikisht shumë pak të veja u rimartuan. Disa reformatorë indianë, siç ishte Raxha Ram Mohan Roji, Ishvar Çandra Vidjasagari, madje ofruan para ndaj burrave që do të martoheshin të vetë, por këta burra shpesh i braktisnin këto gra.

## Posta dhe telegrafi
### Shërbimet Postare
Para vitit 1837, zotërimet e Kompanisë së Indisë Lindore në Indi nuk kishin shërbime postare publie, që ndaheshin nga të gjitha rajonet. Megjithëse shërbimet e korrierëve ekzistonin për të lidhur qytetet më të rëndësishme me selitë e tyre përkatëse të qeversë provinciale (d.m.th. *qytetet presidenciale* të Fortesës William (Kalkuta), Fortesa Sankt Xhorxh (Madras) dhe Bombein), individët privatë lejoheshin kundrejt pagesës vetëm rrallë ti përdornin. Kjo situatë ndryshoi në vitin 1837, kur, nëpërmjet Aktit XVII të atij viti, një postë publike, e drejtuar nga Qeveria e Kompanisë, u krijua në territorin e Kompanisë në Indi. Zyrat postare u krijuan në qytetet kryesore dhe u caktuan drejtorë poste. Drejtorët e postës së qyteteve presidenciale mbikëqyrnin pak posta provinciale përveç se ishin përgjegjës për shërbimet kryesore postare midis provincave. Në dallim, kolektorët e distrikteve (fillimisht, mbledhës të taksave të tokës) drejtonin zyrat postare të distrikteve, duke përfshirë shërbimet postare vendore të tyre. Shërbimet postare kërkonin që pagesa në dorë të bëhej paraprakisht, me sasinë e pagesës zakonisht të lidhur me peshën dhe largësinë. Për shembull, faturimi i dërgimit të një letre nga Kalkuta në Bombei ishte një rupi; gjithësesi, ajo nga Kalkuta në Agra ishte 12 ana indiane (ose tre të katërtat e një rupie) për çdo *tola* (njësi peshe sa tre të tetat e një dërhemi, apo rreth 28.35 gramë).

Pasi rekomandimet e komisionit të caktuar në vitin 1850 për të vlerësuar sistemin postar indian u morën, Akti XVII i 1837-ës u zëvendësua nga Akti Postar Indian i 1854-ës. Nën parashikimet e tij, i gjithë departamenti postar do të drejtohej nga një *drejtor i përgjithshëm'', dhe detyrat e një drejtori poste u veçuan nga atë të drejtorit të postës së presidencës; i pari administronte sistemin postar të provincave të mëdha (si Presidenca e Bombeit ose Provincat Veri-Perëndimore), ndërsa i dyti drejtonte provincat më pak të rëndësishme (siç ishte Axhmer-Mervara dhe agjencitë e rëndësishme politike si Raxhputana). Pullat postare u futën në këtë kohë dhe fatura postare u ngulit nga pesha, jo më e varur edhe nga largësia u udhëtimit të dërgesës. Faturimi më i ulët tokësor ishte gjysmë ana për një të katërtën e tolës, e ndjekur nga një ana për gjysmë tola dhe 2 ana për një tola, një pakësim i madh nga faturimi i 17 viteve më parë. Zyra Postare Indiane dërgonte letra, gazeta, kartolina, paketa librash dhe pako. Këto dërgesa u rritën në mënyrë të qëndrueshme në numër; nga viti 1861 (tre vjet pas përfundimit të Sundimit të Kompanisë), ishin hapur një tërësi prej 889 zyrash postare dhe ishin dërguar pothuajse 43 milionë letra dhe katër milionë e gjysmë gazeta në vit.

### Telegrafi
Para hyrjes së telegrafit elektrik, fjala "telegraf" përdorej për sinjalizimin optik (ose telegrafi semafor). Gjatë periudhës 1820–1830, Qeveria e Kompanisë në Indi konsideronte seriozisht ndërtimin e kullave sinjalizuese (kulla "telegrafike"), secila  e lartë dhe  larg nga kulla tjetër, përgjatë të gjithë largësisë nga Kalkuta në Bombei. Megjithëse këto kulla u ndërtuan në Bengal dhe Bihar, rrjeti gjithë-indian i telegrafit optik un u përfundua kurrë. Nga mesi i shekullit, telegrafi elektrik ishte bërë i disponueshëm dhe kësht sinjalizimi optik i vjetëruar.

William Brooke O'Shaughnessy, një profesor i kimisë në “Calcutta Medical College”, në vitin 1851 mori lejen për të zhvilluar një provë për një shërbim telegrafik nga Kalkuta në Limanin e Diamantë përgjatë lumit Hughli. Atë vit përgjatë lumit u hapën gjithashtu katër zyra telegrafi, kryesisht për sipërmarrjen e lidhur me transportin. Marrësi telegrafik i përdorur në provë ishte një galvanoskop i projektuar nga O'Shaughnessy dhe manifakturuar në Indi. Kur eksperimenti u konsiderua si një sukses një vit më vonë, guvernatori i përgjithshëm i Indisë, James Broun-Ramsay, kërkoi lejen nga Gjykata e Drejtorave të Kompanisë për të ndërtimin e linjave telegrafike nga "Kalkuta në Agra, nga Agra në Bombei, nga Agra në Peshavar dhe nga Bombei në Madras, duke e shtrirë përgjatë  dhe duke përfshirë dyzet e një zyra". Leja u dha shpejtë; nga shkurti 1855 të gjitha linjat telegrafike ishin ndërtuar dhe përdoreshin për të dërguar mesazhe me pagesë. Instrumenti i O'Shaughnessy u përdor përgjatë të gjithë Indisë deri në fillim të vitit 1857, kur ai u zëvendësua nga Instrumenti Morse. Nga viti 1857, rrjeti telegrafik ishte zgjeruar deri në  linja dhe gjashtëdhjetë zyra, duke arritur deri në stacionin kodrinor të Utakamundit në Malet Nilgiri dhe porti i Kalikutit në bregun jug-lindor të Indisë. Gjatë Rrebelimit Indian të 1857-ës, më shumë se shtatëqind milje linja telegrafike u shkatërruan nga forcat rrebele, kryesisht në Provincat Veri-Perëndimore. Kompania e Indisë Lindore gjithësesi qe e aftë të përdorte pjesën tjetër të linjave të paprekura për të lajmëruar shumë pararoja të turbullirave penguese. Vlera politike e tekonologjisë së re ishte drejtuar në shtëpi te Kompania, dhe vitin tjetër, jo vetëm që u rindërtuan linjat e prishura, por rrjeti u zgjerua  më shumë.

Krijimi eksperimental i O'Shaughnessy në 1851–52 konsistonte si në linjat e larta ashtu dhe ato nëntokësore; kjo e fundit përfshinte edhe ato nënujore që kalonin dy lumenj, Hughlin dhe Haldin. Linja e lartë u ndërtua me tela hekuri të pa izoluar,  të gjatë dhe 3/8 e inx[it të gjerë, njëri pas tjetrit. Këto linja, që peshonin  për milje, mbaheshin lartë nga bambu  të gjata, të ngulura në tokë në intervale të barabarta—200 në një milje—dhe të mbuluar me një shtresë prej katrani dhe rrëshire për izolim. Kabujt nënujorë ishin prodhuar në Angli dhe përbëheshin nga tela bakri të veshur me dru gutaperke. Për më tepër, në mënyrë që të mbroheshin kabujt nga tërheqja e spirancave të të anijeve, ata u bashkangjitën në lidhjen e një vargu kabllor prej . Një kabull nënujor me gjatësi  u vendosën përgjatë lumit Hughli në Limanin e Diamantë  dhe një tjetër,  i gjatë, u vendos përgjatë lumit Haldi në Kedgeri.

Puna mbi linjat e gjata nga Kalkuta në Peshavar (nëpërmjet Agrës), nga Agra në Bombei dhe nga Bombei në Madras filloi në vitin 1853. Materiali përciellës i zgjedhur për linjat tani ishte më i lehtë dhe përciellja më e madhe. Druri i përdorur për mbështetjen përbëhej prej tiku, sali, bredhi, , ose  (*Terminalia elata*) dhe u modeluar gjithshtu në shtylla të plota, ose u përdorën ngjiteshin shfura hekuri vidë ose kolona në muraturë. Disa nga seksionet kishin mbështetje njëtrajtshmërisht të fortë; një e tillë ishte linja  Bombei-Madras, që mbështetej nga obelisqe graniti  të lartë. Seksione të tjera kishin mbështetje më pak të fortë, të përbëra, në disa raste, nga seksione nga palma palmire (Borassus flabellifer), të izoluara me copa druri sali të lidhura në majat e tyre. Disa nga telat përciellës ose shufrat ishin të izoluara, me material izolues që ishte prodhuar në Indi ose në Angli; zgjatime të tjera teli mbetën të paizoluara. Nga viti 1856, folluan të përdoreshin tuba hekuri për të ofruar mbështetje, që do ta rrisnin përdorimin në gjysmën e dytë të shekullit të XIX përgjatë gjithë Indisë.

Akti i parë i Telegrafit për Indinë isht Akti XXXIV i parlamentit të 1854-ës. Kur shërbimi i telegramit publik u vendos për herë të parë në vitin 1855, faturimi ishte fiks në një rupi për çdo gjashtëmbëdhjetë fjalë (duke përfshirë adresën) për çdo  përciellje. Faturimi u dyfishua për telegramet e dërguar mes orës 6 mbasdite dhe 6 paradite. Çmimi do të mbetej i ngulitur deri në vitin 1882. Në vitet 1860–61, dy vjet pas përfundimit të Sundimit të Kompanisë, India kishte  linja telegrafike dhe 145 zyra telegrafi. Atë vit telegramet arrinin një tërësi prej 500,000 rupish në vlerën e dërguar nga publiku, shpenzimet e punimit të *Indian Telegraph Department* ishte 1.4 milionë rupi dhe shpenzimet kapitale deri në fund të vitit arritën një total prej 6.5 milionë rupish.

## Hekurudhat
Shërbimi i parë hekurudhor ndërqytetës në Angli, Hekurudha Stockton – Darlington, ishte krijuar në vitin 1825; në dekadën në vazhdim u ndërtuan me shpejtësi hekurudha të tjera ndërqytetëse midis qyteteve në Angli. Në vitin 1845, Gjykata e Drejtorave të Kompanisë së Indisë Lindore, përcolli te guvernatori i përgjithshëm i Indisë, James Broun-Ramsay, një numër aplikimesh që ata kishin marrë nga kontraktorë privatë për ndërtimin e një rrjeti të gjerë hekurudhor në Indi dhe kërkonin një raport fizibiliteti. Ata shtonin se, në këndvështrimin e tyre, sipërmarrja do të ishte fitimprurëse vetëm nëse mund të mblidheshin shuma të mëdha parash për ndërtimin. Gjykata ishte e shqetësuar se përveç vështirësive të zakonshme të hasura në ndërtimin e kësaj forme të re transporti, India mund të paraqiste disa probleme të veçanta, me të cilëve llogariteshin përmbytjet, stuhitë tropikale në zonat bregdetare, dëmtimin nga "insektet dhe bimësia e harlisur tropikale" dhe vështirësia për të gjetur teknikë të kualifikuar me një kosto të arësyeshme. U sugjerua, kështu, që të ndërtoheshin tre linja eksperimentale dhe të vlerësohej performanca e tyre.

Kontratat i fitoi në vitin 1849 Kompania Hekurudhore e Indisë Lindore për të ndërtuar një hekurudhë  nga Hovrah-Kalkuta deri në Raniganxh; Kompania Hekurudhore Gadishullore e Indisë së Madhe për një shërbim nga Bombei deri në Kaljan,  larg; dhe *Kompania Hekurudhore e Madrasit* për një linjë nga Madrasi deri në Arkonam, një largësi prej rreth . Megjithëse ndërtimi filloi, së pari në vitin 1849, në Linjat Hekurudhore të Indisë Lindore, me një preventiv prej £1 milion paund sterlina, ishte loti i parë i Linjës Bombei-Kaljan—një zgjatim  nga Bombei në Thane—që në vitin 1853, do të përfundohej e para.

Fizibiliteti i një rrjeti hekurudhor në Indi u diskutua në mënyrë të kuptueshme nga Lord Dalhousie në fjalimin e tij . Guvernatori i përgjithshëm mbronte fuqimisht futjen e shpejtë dhe të gjerë të hekurudhave në Indi, duke u përqëndruar te avantazhet e tyre politike, sociale dhe ekonomike. Ai rekomandonte se një rrjet linjash të mëdha të ndërtohej fillimisht për të lidhur rajonet e brendshme të secilës presidencë me portin e saj kryesor ashtu dhe të presidencës me mjaft të tjera. Linjat e tij të rekomanduara të mëdha përfshinin ato në vijim: (I) nga Kalkuta, në Presidencën e Bengalit, në bregun lindor të Lahores në rajonin veri-perëndimor të Panxhabit, aneksuar vetëm tre vjet më parë; (II) nga Agra në Indinë veri-qëndrore (në çfarë quheshin akoma Provincat Veri-Perëndimore) deri në Bombei në bregun perëndimor; (III) nga Bombei deri në Madras në bregun jug-lindor; dhe (IV) nga Madrasi deri në bregun jug-perëndimor të Malabarit. Propozimi shpejt u pranua nga Gjykata e Drejtorave.

Gjatë kësaj kohe puna kishte vijuar gjithashtu edhe në linjat eksperimentale. Loti i parë i Linjës Hekurudhore të Indisë Lindore, një hekurudhë me skartament të gjerë, nga Hovrah deri në Pandua, u hap në vitin 1854 dhe e gjithë linja deri në Raniganxh do të bëhej funksionale në kohën e Rrebelimit Indian të 1857-ës. Hekurudha Gadishullore e Indisë së Madhe u lejua ta zgjaste linjën e saj eksperimentale deri në Puna. Ky zgjatim kërkonte planifikim për ngjitje të thepisura në luginën *Bor Ghat* në Ghatet Perëndimore, një seksion  bashke me një ngjitje prej . Ndërtimi filloi në vitin 1856 dhe u përfundua në vitin 1863, dhe, në fund, linja kërkoi një total prej njëzet e pesë tunelesh dhe  pjerrësi prej 1 në 50 ose më e pjerrët, ku më pjerrësia më e madhe ishte ajo *Bor Ghat*, në një largësi prej  në një gradient 1 në 37 (shiko foton më sipër).

Secila nga këto kompani (dhe më vonë pesë të tjera që fituan kontratat në vitin 1859) ishin shoqëri aksionere me rezidencë në Angli me kapital financiar të ngritur në paund sterlina. Secila kompani iu garantua një 5 % rikthim të kapitalit të saj dhe për më tepër, një normë fitimi përgjysmë. Megjithëse Qeveria e Indisë nuk kishte shpenzuar kapital tjetër përveç furnizimit të tokës pa pagesë, ajo kishte të drejtën të mundësonte 5 % kthim në rast të humbjes neto dhe së shpejti të gjitha fitimet paraprake do të liheshin pas dore pasi shpenzimet të rriteshin.

Teknologjia e ndërtimit të hekurudhës ishte akoma e re dhe aty nuk kishte inxhinieri eksperte hekurudhash; rrjedhimisht, të gjithë inxhinierët duhet të silleshin nga Anglia. Këta inxhinierë nuk ishin familjarë jo vetëm me gjuhën dhe kulturën e Indisë, por edhe me aspekte të tjera fizike të tokës dhe kërkesat e saj të bashkëlidhura inxhinierike. Për më tepër, një projekt i tillë i madh e i ndërlikuar ndërtimor nuk ishte ndërmarrë në Indi dhe nuk kishte grup të organizuar punëtorësh gjysmë të kualifikuar për ti ndihmuar inxhinierët. Punimet, në këtë mënyrë, vijuan me ngecje—shumë pjesë praktike të ndjekura nga një ndërtim përfundimtar që ndërmerrej me kujdes dhe vëmendje të madhe—prodhuan një rezultat që më vonë u krijua si "i ndërtuar në një standard që ishte larg nevojave të kohës". Administratorët e Qeverisë së Indisë, për më tepër, plotësuan në vëmendjen e tyre për detajet e shpenzimeve të mëdha dhe menaxhimin çfarë mungonte në ekspertizën profesionale. Vonesat që rezultuan shpejt çuan në caktimin e një komiteti të Dhomës së Ulët në vitet 1857–58 për ta hetuar çështjen. Megjithatë, në kohën që komiteti konkludoi të gjitha pjesët e nevojshme për të nderuar shpirtin në vend të dokumenteve të kontratave, sundimi i Kompanisë në Indi kishte përfunduar.

Megjithëse, ndërtimi i hekurudhave kishte filluar thjesht në vitet e fundit të sundimit të saj, themelet e saj ishin vendosur dhe do të vazhdohej me shpejtësi për shumë nga gjysmë shekulli në vijim. Në prag të shekullit të XX, India do të kishte mbi  hekurudha që lidhnin rajonet më të brendshme me portet e Karaçit, Bombeit, Madrasit, Kalkutës, Chittagongut dhe Yangonit, si dhe së bashku ato do të përbënin rrjetin e katërt më të madh hekurudhor në botë.

## Kanalet
Punime e para vaditëse të ndërmarra gjatë sundimit të Kompanisë së Indisë Lindore u filluan në vitin 1817. Ato konsistonin kryesisht në zgjatimin ose përforcimin e punimeve të mëparshme indiane, këto projekte u kufizuan në fushat në veri të Delhit dhe në deltat e lumenjve të Presidencës së Madrasit. Një digë e vogël në grykëderdhjen e lumit Kaveri, e ndërtuar rreth 1,500 vjet më parë dhe e njohur si *Anikati i Madh*, ishte një vepër e tillë vendase në Indinë Jugore. Në vitet 1835–1836, Sir Arthur Cotton e përforcoi me sukses digën, sukses që nxiti më shumë projekte vaditëse në lum. Pak më në veri, në lumin Tungabhadra, sunduesi Vixhajanagara i shekullit të XVI, Krishna Deva Raja, kishte ndërtuar mjaft pënda; ato gjithashtu do të zgjeroheshin nën administrimin britanik.

t.]]
Në ultësirat sipr Delhit, sulltani i mesit të shekullit të XIV i Delhit, Firoz Shah Tughlaku, kishte ndërtuar *Kanalin Perëndimor të Jamunës*  të gjatë. Duke marrë nga bregu i djathtë i lumit Jamuna herët në itinerarin e tij, kanali vadiste territoret e sulltanatit në rajonin e Hisarit në Panxhabin Lindor. Nga mesi i shekullit të XVI, megjithatë, sedimentet e bartura nga Himalajet nëpërmjet lumenjve gradualisht e kishin mbushur kanalin. I pastruar dhe rihapur mjaft dekada më vonë nga Akbari i Madh, *Kanali Perëndimor i Jamunës* ishte degëzur nga nipi i Akbarit, Shah Xhahani dhe një pjesë e ujit të tij devijohej për në Delhi. Gjatë kësaj kohe, me lumin ishte lidhur një tjetër kanal. *Kanali Lindor i Jamunës* ose *Kanali i Doabit* , që lidhej me bregun e majtë të Jamnës, gjithashtu lartë në rrjedhën e saj, paraqiste një vështirësi cilësisht të ndryshme. Meqë ai ishte gërmuar përmes një toke të shumë të pjerrët, rrjedhja e tij u bë e vështirë të kontrollohej dhe nuk funksionoi kurr në mënyrë efektive. Me rënien e fuqisë së Perandorisë Mogule në shekullin e XVIII, të dy kanalet mbetën të pa mirëmbajtje dhe u mbyllën. Kanali Perëndimor i Jamunës u riparua nga inxhinierët e Ushtrisë Britanike dhe u rihap në vitin 1820. Kanali i Doabit u rihap në vitin 1830; rikonstruksioni i tij i konsiderueshëm përfshiu ngritjen e pritave në një lartësi mesatare prej  për rreth .

Më në perëndim në rajonin e Panxhabit, *Kanali Hasli*  i gjatë, ishte ndërtuar nga sunduesit e mëparshëm.
I soditur së pari nga kolonel John Russell Colvin në vitin 1836, në fillim ai nuk ngjallte shumë entuziazëm nga arkitekti i tij Sir Proby Thomas Cautley, që u përqëndrua te idea e gërmimit të një kanali përmes ultësisër së gjerë në mënyrë që të arrinte pllajat më të thata të përcaktuara. Megjithatë, pas Zisë së Urisë së Agrës në vitet 1837–38, gjatë të cilës administrata e Kompanisë së Indisë Lindore shpenzoi 2,300,000 rupi në vetë krizën e urisë, idea e një kanali u bë më tërheqëse për Gjykatën e Drejtorave të Kompanisë të përqëndruar te buxheti. Në vitin 1839, guvernatori i përgjithshëm i Indisë, George Eden (Lord Auckland}, me miratimin e Gjykatës së Drejtorave, i dha fonde Cautley-t për një shqyrtim të plotë të terrenit dhe skajeve të itinerarit të kanalit. Gjykata e Drejtorave, për më tepër, e zgjeroi në mënyrë të konsiderueshme objektivin e kanalit të projektuar, që, si pasojë e ashpërsisë dhe shtrirjes gjeografike të krizës së urisë, tani ata konsideronin të përfshinte të gjithë rajonin ndërlumor.

Entuziazmi, megjithatë, doli të ishte jetëshkurtër. Pasuesi i Auckland-it si guvernator i përgjithshëm, Edward Law (Lord Ellenborough), u tregua më pak pranues për punimet në shkallë të gjerë dhe për zgjatjen e mandatit të tij, nuk mundësoi fonde të rëndësishme për projektin. Vetëm në vitin 1844, kur u caktua një guvernator i ri i përgjithshëm, Henry Hardinge (Lord Hardinge), entuziazmi zyrtar dhe fondet u rikthyen në projektin e Kanalit të Gangut. Megjithëse pengesat ndërhyrëse, në dukje e kishin prekur shëndetin e Cautely-t dhe kërkonin që ai të rikthehej në Britani në vitin 1845 për tu rikuperuar, qëndrimi i tij europian i dha atij një mundësi për të studiuar veprat bashkëkohore hidraulike në [Britaninë e Madhe dhe [Italia|Itali. Në kohën e rikthimit të tij në Indi, madje edhe njerëzit më mbështetës ishin në drejtim, si në Provincat Veri-Perëndimore, me James Thomason si zëvendës guvernator, ashtu dhe në Indinë Britanike me James Broun-Ramsay (Lord Dalhousie) si guvernator i përgjithshëm. Ndërtimi i kanalit, në mbikëqyrjen e Cautley-t, tani mori vrull të plotë. Një kanal  i gjatë, me  të tjera linja degëzuese, në vijim u zgjat midis vendnisjes në Hardvar dhe—pasi ndahej në dy degë në Nanau afër Aligarhut—pikëtakimi i Gangut në Kanpur dhe degës kryesore të Jumunës në Etavah. Kanali i Gangut, që kërkonte një kapital të përgjithshëm fillestar prej £2.15 milionë paund sterlina, u hap zyrtarisht në vitin 1854 nga Lord Dalhousie. Sipas historianit Ian Stone: “Ai ishte kanali më i madh ndërtuar ndonjëherë në botë, pesë herë më i madh në gjatësi sesa të të gjitha linjat vaditëse të Lombardisë dhe Egjiptit të bëra bashkë dhe më i gjatë me një të tretën edhe sesa kanali më i madh vaditës në ShBA, Kanali i Pensilvanisë".

## Përfundimi
Në përfundim të Kryengritjes Indiane të 1857-ës dhe nën parashikimet e , Qeveria Britanike i shtetëzoi zotërimet e Kompanisë. Ajo mori pushtetin dhe administratën e saj, si dhe forcat e armatosura të saj.

Kompania tashmë ishte zhveshur nga asetet e saj tregtare në Indi në favor të Qeverisë Britanike në vitin 1833, me këtë të fundit që mori përsipër borxhet dhe detyrimet e Kompanisë, që do të realizoheshin dhe paguheshin nga të ardhurat e taksave të vjela në Indi. Në shkëmbim, aksionerët votuan të pranonin një divident vjetor prej 10.5%, të garantuar për dyzet vjetë, që do të financohej në mënyrë të ngjashme nga India, me një pagesë përfundimtare për shlyer pronësinë. Detyrimet e borxheve vazhduan përtej shpërbërjes dhe u shlyen nga Qeveria Britanike gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Kompania vazhdoi të ekzistonte në formë rudimentare, duke vijuar të menaxhonte tregtinë e çajit në emër të Qeverisë Britanike (dhe furnizimin e Ishullit të Shën Helenës) deri në  u vu në zbatim më 1 janar 1874. Ky akt mundësoi shpërbërjen formale të Kompanisë më 1 qershor 1874, pas pagimit të dividentit përfundimtar dhe kalimin e kapitalit të saj. Më 8 prill 1873 gazeta britanike *The Times* do të komentonte: "Ajo përmbushi një detyrë siç nuk ishte përpjekur asnjë kompani tjetër tregtare në të gjithë historinë e rracës njerëzore, dhe si të tillë me siguri asnjë tjetër me gjasa nuk do të përpiqet në vitet që do të vijnë".

## Shiko gjithashtu
* India Koloniale
* Raxhi Britanik
* Presidencat dhe provincat e Indisë Britanike
* Historia e Indisë
* India Portugeze
* India Hollandeze
* India Franceze
* India Daneze
* Bengali Hollandez
* Ngulimi portugez në Çitagong
* Portugezët në Dhaka
* Historia e Bengalit
* Historia e Pakistanit
* Luftërat e Opiumit

## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* 
*
* India dokumente nga Kongresi Amerikan
* Pakistan dokumente nga Kongresi Amerikan