Mësimi i programuar

**Mësimi i programuar** (ose **mësimdhënia e programuar** ) është një sistem i bazuar në kërkime që i ndihmon nxënësit të punojnë me sukses. Metoda udhëhiqet nga kërkime të kryera nga një sërë psikologësh dhe edukatorësh të aplikuar . 

Materiali mësimor është në një lloj libri shkollor, makine mësimore ose kompjuteri . Mjeti e paraqet materialin në një sekuencë logjike dhe të testuar. Teksti është në hapa të vegjël ose në pjesë më të mëdha. Pas çdo hapi, nxënësve u jepet një pyetje për të testuar të kuptuarit e tyre. Pastaj shfaqet menjëherë përgjigja e saktë. Kjo do të thotë që nxënësi në të gjitha fazat jep përgjigje dhe i jepet njohuri e menjëhershme për rezultatet .  

Duke parashikuar të mësuarit e programuar, Edward L. Thorndike shkroi në vitin 1912:

Megjithatë, Thorndike nuk bëri asgjë me idenë e tij. Sistemi i parë i tillë u krijua nga Sidney L. Pressey në vitin 1926.   "E para... [makinë mësimdhënieje] u zhvillua nga Sidney L. Pressey... Ndërsa fillimisht u zhvillua si një makinë vetë-vlerësuese... [ajo] demonstroi aftësinë e saj për të dhënë mësim në të vërtetë."  

## Zhvillimet e mëvonshme të mësimit të programuar 
Në Luftën e Dytë Botërore, me ushtri kryesisht të rekrutuara nga ushtarë, iu kushtua shumë rëndësi stërvitjes . Ajo që u mësua ndikoi në arsim dhe trajnim pas luftës. Një nga metodat kryesore ishte përdorimi i filmit si metodë trajnimi në grup. U bënë kërkime të gjera mbi efektivitetin e filmave të trajnimit. Në një rrëfim, Lumsdaine komenton se kërkimet mbi filmat vazhduan "nga rreth vitit 1918 deri në ditët e sotme" (që do të thotë 1962). 

Nga hulumtimi dolën në pah disa përfundime. Së pari, filmat ishin të shkëlqyer në dhënien e një pasqyre të përgjithshme të një situate ose një operacioni. Megjithatë, ata ishin më pak të suksesshëm në kapërcimin e detajeve. Disa karakteristika të përgjithshme të filmit (dhe, më vonë, të televizionit) bien në sy. Njëra është se një film zhvillohet me ritmin e vet. Një tjetër është se nuk kërkohen përgjigje ose aktivitete specifike nga shikuesi. Një tjetër është se publiku është i larmishëm, ndonjëherë jashtëzakonisht i larmishëm. Kjo jep të dhëna për mënyrat e përmirësimit të filmave mësimorë.

Në një eksperiment të vitit 1946 në Universitetin Yale, pyetjet për studentët u vendosën midis segmenteve të një filmi mbi zemrën dhe qarkullimin e gjakut, me përgjigje të sakta që u dhanë pasi studentët të ishin përgjigjur (njohuri për rezultatet). Kjo shtoi ndjeshëm sasinë e mësuar nga filmi. Lumsdaine komentoi se shfaqja e versionit me pyetje dhe përgjigje ishte po aq efektive sa shfaqja e filmit dy herë, dhe më shpejt.  612 

Lidhjet midis këtij eksperimenti dhe atyre të Pressey ishin të dukshme. Përgjigjet aktive nga nxënësit dhe reagimet e dobishme mbi aktivitetet tani shiheshin si elementë kritikë në çdo sistem të suksesshëm të të nxënit. Puna e Pressey ishte harruar gjysmë, por tani njihej si e rëndësishme. 

## Të arriturat e mësimi të programuar 
### Çfarë është mësimi i programuar? 
Nëse janë bërë kaq shumë kërkime mbi të mësuarit nga filmat, çfarë shtoi saktësisht të mësuarit e programuar? Përgjigja e shkurtër është "kontroll i stimulit ", me të cilin kuptohet gjerësisht vetë materiali mësimor. Gjithashtu, në të mësuarit e programuar, u propozua një sistem i plotë që përfshinte këto faza:  

# Qëllimet e kursit janë deklaruar në terma objektivë dhe të mund të maten.
# Jepet një paratest ose deklarohet sjellja fillestare.
# Ofrohet një test pas testimit.
# Materialet janë provuar dhe rishikuar sipas rezultateve (testim zhvillimor).
# Materialet ndërtohen sipas një skeme të paracaktuar ( kontroll i stimulit ).
# Materiali është rregulluar në hapa të përshtatshëm.
# Nxënësi duhet të përgjigjet në mënyrë aktive (jo domosdoshmërisht hapur).
# Bëhen rregullime që përgjigjet të konfirmohen (njohja e rezultateve).
# Mjeti mësimor është i përshtatshëm për lëndën dhe studentët.
# Materialet janë me ritëm vetjak ose të paraqitura në një mënyrë që i përshtatet nxënësit.

Një diskutim i dobishëm mbi teknikat e ndryshme të programimit u dha nga Klaus. 

### Dy sistemet kryesore të mësimit të programuar 
Edhe pse u propozuan tre ose katër sisteme të tjera, këtu diskutojmë dy metodat më të njohura.

Njëri ishte nga Norman Crowder, një psikolog në Forcat Ajrore të SHBA-së . Atij i ishte kërkuar të hetonte trajnimin e punonjësve të mirëmbajtjes së avionëve .  Sistemi i Crowder-it ishte të vendoste pyetje me zgjedhje të shumëfishta në tekst dhe të jepte reagime për secilën prej alternativave.    Shembuj të kësaj metode tregojnë se alternativat e ofruara në pyetje zgjidheshin për të mbuluar gabimet që studentët kishin gjasa të bënin. Sistemi i Crowder-it, të cilin ai e quajti "programim i brendshëm", njihej më mirë si "programim i degëzuar" për shkak të alternativave të tij me zgjedhje të shumëfishta.

Shumë më i njohur ishte stili tjetër i të mësuarit të programuar, siç propozohet nga bihejvioristi B. F. Skinner . Skinner bëri disa kritika shumë efektive ndaj metodave tradicionale të mësimdhënies.  Skema e tij e mësimdhënies së programuar ishte të paraqiste materialin si pjesë të një "orari përforcimi " në mënyrën tipike të bihejviorizmit. Teksti i programuar i teorisë së bihejviorizmit të Skinner është shembulli më i plotë i ideve të tij në veprim.  Sistemi i Skinner quhej përgjithësisht " programim linear " sepse aktivitetet e tij ishin vendosur në tekst përndryshe të vazhdueshëm. Skinner ishte një publicist i mrekullueshëm për idetë e tij, siç mund të shihet nga ky fragment:

: "Ka një punë të thjeshtë për t'u bërë. Detyra mund të shprehet në terma konkretë. Teknikat e nevojshme dihen. Pajisjet mund të sigurohen lehtësisht. Asgjë nuk pengon përveç inercisë kulturore... Jemi në prag të një periudhe emocionuese dhe revolucionare në të cilën studimi shkencor i njeriut do të vihet në punë në interesin më të mirë të njeriut. Arsimi duhet të luajë rolin e tij. Ai duhet të pranojë faktin se rishikimi rrënjësor i praktikës arsimore është i mundur dhe i pashmangshëm...". 

Të dyja metodat u prezantuan fillimisht në makina, dhe të dyja u prezantuan më vonë në formë libri. Të dyja sistemet ishin deri diku të përqendruara te nxënësi. Ato ishin mënyra për të mësuar nxënës individualë që punonin me ritmin e tyre. Të dyja sistemet (në mënyra të ndryshme) përdornin njohuritë e rezultateve për të nxitur të nxënit.  f. 619  Në të dyja sistemet, përmbajtja u testua paraprakisht për të identifikuar problemet dhe për t'i zgjidhur ato. Të dyja sistemet theksuan objektiva të qarta të të nxënit. Progresi në të nxënë u mat me anë të testeve paraprake dhe pasuese me vështirësi të barabartë. Shumë teste praktike treguan efektivitetin e këtyre metodave. 

## Efektet e mëvonshme 
Shumë nga këto ide u morën dhe u përdorën në fusha të tjera arsimore, siç është mësimi i hapur (shih Universitetin e Hapur ) dhe mësimi i asistuar nga kompjuteri .  

Idetë e të mësuarit të programuar ndikuan në Punëtorinë e Televizionit për Fëmijë, e cila kreu kërkimin dhe zhvillimin për *Sesame Street* . Përdorimi i testimit zhvillimor ishte absolutisht karakteristikë e të mësuarit të programuar. Ndarja e programeve individuale në pjesë të vogla është gjithashtu një tipar i të mësuarit të programuar.  

Edhe më shumë kjo është e vërtetë për ''Blue's Clues* .   Ndryshe nga *Sesame Street*, i cili testoi një të tretën e episodeve të tij,  ekipi kërkimor i *Blue's Clues* testoi çdo episod tri herë me fëmijë të moshës midis dy dhe gjashtë vjeç në mjedise parashkollore, siç janë programet Head Start, shkollat publike dhe qendrat private të kujdesit ditor. Kishte tre faza të testimit: vlerësimi i përmbajtjes, vlerësimet e videove dhe analiza e përmbajtjes . Testet e tyre të pilotit, të kryera në të gjithë qytetin e Nju Jorkut me mbi 100 fëmijë të moshës nga tre deri në shtatë vjeç,  Kjo funksionoi mirë me disa lëndë, por kishte kufizimet e saj.  Në përgjithësi, edukatorët kanë rezerva se sa një listë sjelljesh kap atë që po përpiqen të mësojnë. Lëndët ndryshojnë shumë në qëllimet e tyre themelore, por aty ku mësimi i programuar i përshtatej një teme, shumica e provave në terren dhanë rezultate pozitive.

## Shembuj 
*Gjuha Orale e Përditshme* dhe *metoda Saksone*, një program matematik, janë zbatime specifike të mësimdhënies së programuar që theksojnë përsëritjen. 

Librat e njohur që përdorin të nxënit e programuar përfshijnë tekstin Lisp / Scheme *The Little Schemer*,  *Bobby Fischer Mëson Shahun*,  *Matematika Inxhinierike*,  nga Ken Stroud, dhe *Zgjidhja e Ekuacioneve Diferenciale me Transformimin e Laplasit: Një Tekst i Programuar'', nga Robert D. Strum dhe John R. Ward i Shkollës Pasuniversitare Detare .  Disa tekste shkollore për lexim në gjuhë të huaja përdorin gjithashtu të nxënit e programuar.   

Kohët e fundit, zbatimi i parimeve të mësimdhënies së programuar është aplikuar në trajnimin në programet kompjuterike.   

## Shih edhe 
* Makinat mësimore
* Teknologjia arsimore
* Makina mësimore e Skinerit

## Referime