Shtatëmbëdhjetë Provincat

**Shtatëmbëdhjetë Provincat** ishin feude perandorake të Holandës Habsburge në shekullin e XVI. Ato përputheshin pak a shumë me Vendet e Ulëta, d.m.th., vendet që tani përfshijnë Holandën, Belgjikën, Luksemburgun dhe shumicën e departamenteve franceze të Nordit (Flandrës Franceze dhe Hainautin Francez) dhe Pas-de-Calais (Artois). Gjithashtu brenda kësaj zone ndosheshin edhe disa feude gjysmë të pavarura, kryesisht kishtare, siç ishte Liezhi, Kambrai dhe Stavelot-Malmedi.

Shtatëmbëdhjetë Provincat dolën nga Holanda Burgunde, një numër feudesh të zotëruara nga Dera Valois-Burgundi dhe të trashëguara nga Dera Habsburge në vitin 1482 dhe të mbajtura nga Spanja Habsburgr që nga viti 1556. Duke nisur nga viti 1512, Provincat formonin pjesën më të madhe të Qarkut Burgund. Në vitin 1581, Shtatë Provincat e Bashkuara u shkëputën për të formuar Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze.

## Historia
 në v. 1477]]
Shtatëmbëdhjetë Provincat u krijuan nga Holanda Burgunde. Dukët e Burgundisë u bënë sistematikisht zotër të provincave të ndryshme. Maria I e Valois, dukesha e Burgundisë qe trashëgimtarja e fundit e Derës së Burgundisë.

Maria u martua me arkidukën Maksimilian në vitin 1477 dhe provinca u morën kështu nga Dera Habsburge pas vdekjes së saj në vitin 1482, me përjashtim të vetë Dukatit të Burgundisë, i cili, me një apel ndaj Ligjeve Salike, u ri-absorbua nga Franca pas vdekjes së babait të Marisë, Karlit të I të Burgundisë. Maksimiliani dhe nipi i Marisë, Karli V, Perandor i Shenjtë Romak dhe mbret i Spanjës, në vijim i bashkoi të 17 provincat nën sundimin e tij, e fundit qe Dukati i Gueldersit, në vitin 1543.

Shumica e këtyre provincave ishin feude të Perandorisë së Shenjtë Gjermanike. Dy provinca, Kontea e Flandrës dhe Kontea e Artois, fillimish ishin feude franceze, por sovraniteti i ishte çeduar Perandorisë Gjermanike në Traktatin e Kambrait në vitin 1529.

Më 15 tetor 1506, në pallatin e Mechelen-it, Karli i ardhshëm i V-ë do të njihej si *Heer der Nederlanden* ("zot i Holandës"). Vetë ai dhe djali i tij, Filipi, e përdorën këtë titull. Sanksioni Pragmatik i vitit 1549 përcaktoi se Provincat në të ardhmen duhet të mbeteshin të bashkuara dhe të trashëgoheshin nga i njëjti monark.

Pas abdikimit të Karlit V në vitin 1555, mbretëritë e tij u ndanë midis bijve të tij, Filipit të II dhe vëllait të tij, Ferdinandi I, Perandor i Romës së Shenjtë Gjermanike. Shtatëmbëdhjetë Provincat i kaluan birit të tij, mbretit të Spanjës.

Konfliktet midis Filipit II dhe subjekteve të tij holandeze çuan në Luftën Tetëdhjetë Vjeçare, e cila do të niste në vitin 1568. Shtatë provincat veriore fituan pavarësinë e tyre si një republikë e quajtur Shtatë Provincat e Bashkuara. Ato ishin:

* Zotërimi i Groningeni dhe i Omelandenit
* Zotërimi i Friesland
* Zotërimi i Overijselit
* Dukati i Gueldersit (përveç pjesës së tij të sipërme) dhe kontea e Zutfenit
* Princ-Peshkopata, më vonë Zotërimi i Utrehtit
* Kontea Holland
* Kontea e Zelandës

Provincat jugore, Flandra, Brabanti, Namuri, Hainauti, Luksemburgu dhe të tjera, iu rikthyen sundimit spanjoll, si rrjedhojë e talentit ushtarak dhe politik të Alessandro Farnese-s, dukës së Parmës, veçanërisht në Rrethimin e Antverpenit (1584–1585). Kështu që këto provinca u bënë të njohura si Holanda Spanjolle.

Kontea e Drenthes, e rrethuar nga provincat e tjera veriore, u bë *de facto* pjesë e Shtatë Provincave të Bashkuara, por nuk kishte të drejtë vote në Bashkimin e Utrehtit dhe prandaj nuk konsiderohej një provincë.

Shtatë Provincat e Bashkuara veriore mbajtën pjesë të Limburgut, Brabantit dhe Flandrës, gjatë Luftës Tetëdhjetë Vjeçare (të konsideruara Toka të Përgjithshme), e cila përfundoi me Traktatin e Vestfalisë në vitin 1648.

Artois dhe pjesë të Flandrës dhe Hainautit (Flandra dhe dhe Hainauti Francez) iu çeduan Francës përgjatë shekujve të XVII dhe të XVIII.

## Përbërja 
Pasi perandori habsburg Karli V mori dukatin Gueldersit nga duka Uilliam i Jyliç-Cleves-Bergut me Traktatin e Venlos në vitin 1543, shtatëmbëdhjetë provincat përfshinin:

Secila provincë kishte një stemë të veçantë. Shtetet e Përgjithshme të Holandës (parlamenti i përgjithshëm) kishin stemën e tyre, një shqytë të kuqe me një luan të artë të armatosur. Jo gjithmonë e njëjta provincë përfaqësohej në Shtetet e Përgjithshme të Holandës. Ndonjëherë, një delegacion përfshihej në një tjetër.

Në vitet e fundit, Kontea e Zutfenit u bë pjesë e Dukatit të Gueldersit dhe Dukati i Limburgut ishte i varur nga Dukati i Brabantit. Zotërimi i Drenthes ndonjëherë konsiderohej pjesë e Zotërimit të Overijselit. Nga ana tjetër, qytetet frëngjisht-folëse të Flandrës ndonjëherë njiheshin si një provincë e veçantë. Kështu, në disa lista Zutfeni dhe Drentheja janë zëvendësuar nga burgraviatet e Lille-s, Duait, Orchies (i quajtur edhe Flandra Valone), Turnai dhe Turnaisisi.

Ishin disa feude në Vendet e Ulëta që nuk ishin pjesë e Shtatëmbëdhjetë Provincave, kryesisht për shkak se nuk i përkisnin Qarkut Burgund, por Qarkut të *Renit të Poshtëm-Vestfalisë. Më i madhi nga këta ishte Princ-Peshkopata e Lizhit, duke përfshirë Kontenë e Hornes dhe Peshkopatën e Kambrait. Etnikisht dhe kulturalisht dukatet holandeze të Cleves Jyliçit nuk u bashkuan asnjëra. Në veri, kishte gjithashtu pak entitete më të vogla si ishulli i Amelandit, që do të mbanin zotërit e tyre deri në Revolucionin Francez.

Historianët kanë krijuar variante të ndryshme të listës, por gjithëmonë me 17 entitete. Ky numër do të zgjidhej për shkak të konotacionit të tij kristian.

## Ekonomia
Nga mesi i shekullit të XVI, Margraviati i Antverpenit (Dukati i Brabantit) ishte kthyer në qendrën ekonomike, politike dhe kulturore të Holandës, pasi kryeqyteti i saj u zhvendos nga Zotërimi i afërt i Mechelen-it në qytetin e Brukselit.

Bryzhi (Kontea e Flandrës) tashmë e kishte humbur pozicionin e tij të shquar si motëri ekonomik i Evropës Veriore, ndërsa Kontea Holland po fitonte gradualisht rëndësi në shekujt e XV dhe të XVI.

Megjithatë, pas revoltës së shtatë provincave veriore (1568), Plaçkitjes së Antverpenit (1576) dhe Rënies së Antverpenit (1584–1585), si dhe mbyllja pasuese e lundrimit në lumin Scheldt, një numër i madh njerëzish nga provincat jugore emigruan në veri, në republikën e re. Qendra e begatisë u zhvendos nga qytetet në jug , siç qe Bryzhi, Antverpeni, Genti dhe Brukseli, në qytetet e veriut, më së shumti në Holland, duke përfshirë Amsterdamin, Hagën dhe Roterdamin.

## Holanda
Për të dalluar midis Vendeve të vjetra të Ulta dhe Holandave më të mëdha nga shteti i tanishëm i Holandës, holandisht folësit zakonisht e heqin shumësin për këtë të fundit. Ata flasin për *Nederland-ën* në njëjës për shtetin e tanishëm dhe për *de Nederlanden* në shumës për gjithë zotërimet e Karlit të V.

Në gjuhët e tjera, kjo nuk është adoptuar, megjithëse rajoni më i madh ndonjëherë është i njohur si Vendet e Ulëta. Nga ana tjetër shumë vende, ndër to edhe Shqipëria, e quajnë vendin Holandë, ndërkohë që Holland, quhet vetëm një rajon i saj, i përbërë nga provincat e Holland e Veriut dhe Holland e Jugut.

Fakti se termi *Netherlands* ka një kuptim të tillë historik, ndonjëherë çon në vështirësi në shprehjen e përpiktë. Për shembull, kompozitorët nga shekulli XVI shpesh konsiderohet se i përkasin *Shkollës Holandeze* (*Nederlandse School*). Megjithëse ata vetë, do të kundërshtonin ndaj atij termi në atë kohë, në ditët e sotme ai mund të krijoi gabimisht përshtypjen se ata ishin nga Holanda e sotme. Në fakt, ata ishin pothuajse përjashtimisht nga Belgjika e sotme.

## Flandra 
I njëjti ngatërrim ekziston përreth fjalës *Flandra*. Historikisht, ai i referohet Kontesë së Flandrës, që përputhet pak a shumë me provincat e sotme të Flandrës Perëndimore, Flandrës Lindore dhe Flandrës Franceze. Megjithatë, kur popullsia holandisht-folëse e Belgjikës kërkoi më shumë të drejta në shekullin e XIX, u ripërdor fjala *Flandër'', këtë herë për tiu referuar pjesës holandisht-folëse të Belgjikës, e cila është më e madhe dhe përmban vetëm një pjesë të kontesë së vjetër të Flandrës. Në këtë mënyrë, territori i Kontesë së Flandrës dhe ai i Flandrave të tanishme nuk përputhen plotësisht:
* Flandra Franceze i përkishte Kontesë së Flandrës, por tashmë është pjesë e Francës.
* Flandra Zelandike i përkiste Kontesë së Flandrës, por tashmë është pjesë e Holandës.
* Turnai dhe Turnaisisi për disa kohë konsiderohetj si pjesë e Kontesë së Flandrës, por tashmë është pjesë e Valonies.
* Provinca e tanishme belge e Brabantit Flamand i përket Flandrës së tanishme, po dikur ishte pjesë e Dukatit të Brabantit.
* Provinca e tanishme belge e Antverpenit i përket Flandrës së tanishme, por dikur ishte pjesë e Dukatit të Brabantit.
* Provinca e tanishme belge e Limburgut i përket Flandrës së tanishme, por dikur ishte pjesë e Princ-Peshkopatës së Liezhit.

Kjo shpjegon, për shembull, pse provinca e tanishme belge e Flandrës Lindore nuk gjendet në lindje të Flandrës së tanishme.

## Shiko edhe
* Parahistoria e Holandës
* Holanda gjatë Periudhës Romake
* Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
* Luftërat e Grepit dhe Merlucit
* Holanda Burgunde
* Holanda Habsburge
* Piktura e hershme holandeze
* Rilindja në Vendet e Ulta
* Piktura holandeze dhe flamande e Rilindjes
* Hapsburgët
* Perandoria Spanjolle
* Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze
* Lufta Tetëdhjetë Vjeçare
* Armada Spanjolle
* Perandoria Koloniale Holandeze
* Epoka e Artë Holandeze
* Holanda Spanjolle
* Monarkia Hapsburge
* Lufta Tridhjetëvjeçare
* Holanda Austriake
* Republika Batave
* Holanda Napoleonike
* Perandoria Austriake
* Austro-Hungaria
* Mbretëria e Bashkuar e Holandës
* Revolucioni Belg
* Historia e Belgjikës
* Historia e Holandës
* Vendet e Ulëta
* Beneluksi
* Holland
* Hollanda e Veriut
* Hollanda e Jugut
* Brabanti Flamand
* Brabanti Valonas
* Brabanta Veriore
* Limburg (Belgjikë)
* Limburgu (Holandë)
* Luksemburgu
* Luksemburg (Belgjikë)
* Flandra

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* Map of the Seventeen Provinces (1555)