Sistemi kuvendor

Një **sistem kuvendor** ose **demokraci kuvendore** është një sistem i qeverisjes demokratike të një shteti ku zbatuesi e merr legjitimitetin e tij demokratik nga aftësia e tij për të komanduar mbështetjen ("besimin") e legjislativit, zakonisht një kuvend, të cilit ai është i përgjegjshëm. Në një sistem kuvendor, kreu i shtetit është zakonisht një person i ndryshëm nga kreu i qeverisë. Kjo është në kontrast me një sistem presidencial, ku kreu i shtetit shpesh është edhe kreu i qeverisë dhe, më e rëndësishmja, ku zbatuesi nuk e merr legjitimitetin e tij demokratik nga legjislativi.

Vendet me sisteme kuvendore mund të jenë monarki kushtetuese, ku një monark është kreu i shtetit ndërsa kreu i qeverisë është pothuajse gjithmonë një anëtar i kuvendit, ose republikat kuvendore, ku një president kryesisht ceremonial është kreu i shtetit ndërsa kreu i qeverisë është rregullisht nga legjislativi. Në disa republika kuvendore, ndër disa të tjera, kreu i qeverisë është gjithashtu kreu i shtetit, por zgjidhet dhe i përgjigjet kuvendit. Në kuvendet me dy dhoma, kreu i qeverisë është përgjithësisht, por jo gjithmonë, anëtar i dhomës së ulët.

Kuvendësia është forma mbizotëruese e qeverisjes në Evropë, ku 32 nga 50 shtetet e saj anëtare janë kuvendore. Është gjithashtu e zakonshme në Karaibe, duke qenë forma e qeverisjes së 10 nga 13 shtetet ishullore të saj dhe në Oqeani. Diku tjetër në botë, vendet kuvendore janë më pak të zakonshme, por ato janë të shpërndara nëpër të gjitha kontinentet, më shpesh në ish-kolonitë e Perandorisë Britanike që pajtohen me një markë të veçantë kuvendësie të njohur si sistemi Westminster .

## Historia 
Që nga lashtësia, kur shoqëritë ishin fisnore, kishte këshilla ose një kryetar, vendimet e të cilëve vlerësoheshin nga pleqtë e fshatit. Përfundimisht, këto këshilla janë zhvilluar ngadalë në sistemin bashkëkohor kuvendor.

Kuvendet e para datojnë në Evropë në mesjetë: veçantarisht në 1188 Alfonso IX, Mbreti i Leonit (Spanjë) mblodhi të tre shtetet në Korte të Leonit .   Një shembull i hershëm i qeverisjes kuvendore u zhvillua në Holandën dhe Belgjikën e sotme gjatë kryengritjes holandeze (1581), kur pushtetet sovrane, legjislative dhe zbatuese u morën nga shtetet e përgjithshme të Holandës nga monarku, Mbreti Filip II i Spanjës. Kuptimi bashkëkohor i qeverisjes kuvendore u shfaq në Mbretërinë e Britanisë së Madhe midis 1707 dhe 1800 dhe bashkëkohësi i tij, sistemi kuvendor në Suedi midis 1721 dhe 1772 .

Në Angli, Simon de Montfort mbahet mend si një nga baballarët e qeverisë përfaqësuese për mbledhjen e dy kuvendeve të famshëm.    E para, në 1258, i hoqi mbretit të drejtën e pakufizuar dhe e dyta, në 1265, përfshinte qytetarë të thjeshtë nga qytetet .  Më vonë, në shekullin e 17-të, kuvendi i Anglisë ishte pionier i disa prej ideve dhe sistemeve të demokracisë liberale që kulmuan me Revolucionin e Lavdishëm dhe miratimin e Ligjit të të Drejtave të vitit 1689 .  

Në Mbretërinë e Britanisë së Madhe, mbreti, në teori, kryesonte kabinetin dhe zgjidhte ministrat. Në praktikë, paaftësia e mbretit George I për të folur anglisht bëri që përgjegjësia për kryesimin e kabinetit t'i kalonte ministrit kryesor, fjalë për fjalë *kryeministrit* ose ministrit të parë, Robert Walpole. Demokratizimi shkallëzor i kuvendit me zgjerimin e ekskluzivitetit të votimit rriti rolin e kuvendit në kontrollin e qeverisë dhe në vendosjen se kujt mund t'i kërkonte mbretit të formonte një qeveri. Në shekullin e 19-të, Akti i Reformës së Madhe i 1832 çoi në mbizotërimin kuvendor, me zgjedhjen e tij që vendoste *pa ndryshim* se kush ishte kryeministër dhe çehre e qeverisë.  

Pas Luftës së Dytë Botërore, fuqitë e mundura fashiste të Boshtit u pushtuan nga Aleatët fitimtarë. Në ato vende të pushtuara nga demokracitë aleate (Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca) u zbatuan kushtetutat kuvendore, duke rezultuar në kushtetutat kuvendore të Italisë dhe Gjermanisë Perëndimore (tani e gjithë Gjermanisë) dhe Kushtetuta e Japonisë e vitit 1947. Përvojat e luftës në vendet e pushtuara, ku qeveritë legjitime demokratike u lejuan të ktheheshin, forcuan përkushtimin publik ndaj parimeve kuvendore; në Danimarkë, një kushtetutë e re u shkrua në vitin 1953, ndërsa një debat i gjatë dhe i ashpër në Norvegji rezultoi në asnjë ndryshim në kushtetutën demokratike të rrënjosur fort të atij vendi.

## Karakteristikat 
Një sistem kuvendor mund të jetë ose dydhomësh, me dy dhoma kuvendi ose njëdhomësh, me vetëm një dhomë kuvendi. Një kuvend me dy dhoma zakonisht përbëhet nga një dhomë e ulët e zgjedhur drejtpërdrejt me fuqinë për të përcaktuar qeverinë zbatuese, dhe një dhomë e sipërme e cila mund të emërohet ose zgjidhet përmes një mekanizmi të ndryshëm nga dhoma e ulët.

### Llojet 
Studiuesit e demokracisë si Arend Lijphart dallojnë dy lloje të demokracive kuvendore: sistemet Westminster dhe Konsensus. 

#### Sistemi Westminster 
* Sistemi Westminster zakonisht gjendet në Komonuelthin e Kombeve dhe në vendet të cilat u ndikuan nga zakoni politik britanik.    Këto kuvende priren të kenë një stil më kundërshtues debati dhe seanca plenare e parlamentit është më e rëndësishme se komisionet. Disa kuvende në këtë model zgjidhen duke përdorur një sistem votimi pluraliteti (së pari pas postit), si Mbretëria e Bashkuar, Kanadaja, India dhe Malajzia, ndërsa të tjerët përdorin një formë të përfaqësimit proporcional, si Irlanda dhe Zelanda e Re. Dhoma e Përfaqësuesve Australianë zgjidhet duke përdorur votim të menjëhershëm të balotazhit, ndërsa Senati zgjidhet duke përdorur përfaqësimin proporcional përmes votës së vetme të transferueshme. Pavarësisht se cili sistem përdoret, sistemet e votimit priren të lejojnë votuesin të votojë për një kandidat të emëruar dhe jo për një listë të mbyllur .

#### Sistemi Konsesus 
* Modeli kuvendor i Evropës Perëndimore (p.sh. Spanja, Gjermania) tenton të ketë një sistem debati më konsensual dhe zakonisht ka dhoma debati gjysmë rrethore. Sistemet e konsensusit kanë më shumë tendencë për të përdorur përfaqësim proporcional me lista të hapura partiake sesa legjislaturat e Modelit Westminster. Komisionet e këtyre kuvendeve priren të jenë më të rëndësishme se sa dhoma plenare. Disa kuvende të vendeve të Evropës Perëndimore (p.sh. në Holanda, Luksemburgu dhe Suedia) zbatojnë parimin e dualizmit si një formë e ndarjes së pushteteve. Në vendet që përdorin këtë sistem, deputetët duhet të japin dorëheqjen nga vendi i tyre në kuvend pasi të emërohen (ose zgjidhen) ministër. Ministrat në këto vende zakonisht marrin pjesë aktive në debatet kuvendore, por nuk kanë të drejtë vote.

### Zgjedhja e kreut të qeverisë 
Zbatimet e sistemit kuvendor gjithashtu mund të ndryshojnë për sa i përket mënyrës se si emërohen kryeministri dhe qeveria dhe nëse qeveria ka nevojë për miratimin e qartë të kuvendit, dhe jo vetëm mungesën e mosmiratimit të saj. Disa vende si India gjithashtu kërkojnë që kryeministri të jetë anëtar i legjislaturës, megjithëse në vende të tjera kjo ekziston vetëm si një konventë.

* **Kreu i shtetit emëron një kryeministër që ka të ngjarë të ketë mbështetjen e shumicës në kuvend.** Ndërsa në praktikë shumica e kryeministrave nën sistemin Westminster (përfshirë Australinë, Kanadanë, Malajzinë, Zelandën e Re dhe Mbretërinë e Bashkuar) janë udhëheqësit e partisë më të madhe në kuvend, teknikisht emërimi i kryeministrit është një prerogativë e ushtruar nga monarku, guvernatori i përgjithshëm ose presidenti.
* **Kreu i shtetit emëron një kryeministër i cili duhet të fitojë votëbesimin brenda një kohe të caktuar.** Shembuj: Itali, Tajlandë.
* **Kreu i shtetit emëron si kryeministër udhëheqësin e partisë politike që mban një numër të madh vendesh në parlament.** Për shembull, në Greqi, nëse asnjë parti nuk ka shumicën, udhëheqësit të partisë me shumë mandate i jepet një mandat shqyrtues për të marrë besimin e kuvendit brenda tre ditëve. Nëse kjo nuk është e mundur, atëherë udhëheqësi i partisë me numrin e dytë më të madh të mandatit i jepet mandati shqyrtues. Nëse kjo dështon, atëherë udhëheqësit të partisë së tretë më të madhe i jepet, e kështu me radhë.
* **Zgjedhja e drejtpërdrejtë me votë popullore.** Shembull: Izraeli, 1996–2001, ku kryeministri u zgjodh në një zgjedhje të përgjithshme, pa marrë parasysh përkatësinë politike, dhe procedura e të cilit mund të përshkruhet gjithashtu si një sistem gjysmë kuvendor.

## Shtetet 
### Afrikë 
### Amerikat 
### Azi 
### Evropë 
### Oqeani 
## Referime