Arsimi në Mal të Zi

**Arsimi në Mal të Zi **është i organizuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës e Qeverisë së Malit të Zi.

Arsimi në Mal të Zi fillon me arsimin parashkollor ose me shkollën fillore. Fëmijët regjistrohen në shkollë fillore (Gjuha malazeze: Osnovna škola) në moshën 6 vjeçare dhe zgjat nëntë vjet.

## Historiku 
Para vitit 1868, kishte vetëm disa shkolla fillore në Mal të Zi. Por midis viteve 1868 - 1875, u hapën 72 shkolla të reja e ku mësonin rreth 3000 nxënës. Arsimin fillor u bë i detyrueshëm dhe ishte pa pagesë. Në vitin 1869, u hapën: Seminari i Mësuesisë dhe Instituti i Vajzave në Cetinje. Instituti i Vajzave ishte një shkollë e specializuar për mësueset e shkollave fillore. Në vitin 1875, u hap edhe një shkollë bujqësore, në qytetin Danillovgrad, por shkolla u mbyll dy vjet më vonë, për shkak të luftës me Turqinë. Më pas, një shkollë e ngjashme u hap në Podgoricë, në vitin 1893. Në këtë mënyrë, u rrit numri i të rinjëve të arsimuar dhe malazezët morën pozita kyçe në administratën qeveritare. Në vitin 1880, u hap edhe Gjimnazi i parë i Ulët klasikë (klasat 5-8). Në vitin 1902, ky institucion i arsimit të mesëm u bë një Gjimnaz i Lartë klasik (klasat 9-12). Në vitin 1899, Mali i Zi kishte 75 shkolla publike dhe 26 shkolla private.

## Sistemi arsimor 
Sistemi arsimor në Mal të Zi është uniformë. Kurrikula e shkollës përfshin historinë dhe kulturën e të gjitha grupeve etnike. Gjuha e mësimit është Gjuha malazeze (serbe, boshnjake, kroate), si dhe në gjuhën shqipe , në disa nga shkollat fillore dhe shkollat e mesme, ku ka prani të rëndësishme të Shqiptarëve. Të gjithë nxënësit deri në shkollat e Mesme janë të regjistruar në shkollat publike, të cilat janë të financuara nga Buxheti i Republikës. Në dhjetor të vitit 2008, Ministri i Arsimit në Mal të Zi Sreten Škuletić tha se në vitin 2009, të gjitha tekstet shkollore do të jenë të shtypura në gjuhën malazeze, si pjesë e një reforme arsimore. Kjo do të përfshijë edhe fjalorë dhe libra të gramatikës.

### Arsimi fillor 
Arsimi fillor në Mal të Zi është falas dhe i detyrueshëm për të gjithë fëmijët ndërmjet moshës 6 dhe 14, pas së cilës fëmijët ndjekin shkollen nëntë-vjeçare (shkolla tetë-vjeçare nuk ekziston më).

### Arsimi i mesëm 
Shkollat e mesme ndahen në tri lloje, dhe fëmijët ndjekin njërën prej tyre, në varësi të zgjedhjes së tyre. Në Mal të Zi janë këto tipe të shkollave të mesme:
* Gjimnazi (Gimnazija), zgjat për katër vite dhe ofronë njohuri të përgjithshme dhe të gjera të arsimit. Ai është i konsideruar si një shkollë përgatitore për kolegjet, dhe kështu janë edhe më prestigjioze.
* Shkolla profesionale (Stručna škola) zgjatë për tre apo katër vjet dhe studentët specializohen në fusha të caktuara, ndërsa ofrojnë një arsim relativisht të gjerë.
* Shkollat profesionale (Zanatska škola) zgjatë për tre vjet, pa një alternativë të edukimit të vazhdueshëm dhe të specializuar në drejtime të ngushta profesionale.

### Arsimi i lartë 
Institucionet e nivelit të lartë të arsimit, janë të ndara në *Arsimin e Epërm* (Vise obrazovanje) dhe në *Arsimin e Lartë* (Visoko obrazovanje) në nivel fakulteti.
* Kolegjet (Fakultet) dhe akademitë e artit (akademija umjetnosti) me kohëzgjatje prej 4 deri 6 vjet (një vit është i ndarë në dy semestra) dhe japin diploma ekuivalente me një Diplomë të Artit ose një Diplomë të Shkencës.
Shkollat e larta (Viša škola) zgjasin në mes dy dhe katër vjet.

### Studimet Pasdiplomike 
Studimet Pasdiplomike (post-diplomske studije)  organizohen pas përfundimit të studimeve themelore dhe ofron gradën master dhe doktoraturë (Ph. D.) si dhe arsim i specializuar.

## Kualifikimet 
* Diploma e Shkollës së Mesme (Diploma o Završenoj Srednjoj Školi )
* Diploma e Arsimit të Lartë (Diploma Višeg Obrazovanja) 
* Diploma Bachelor (Diploma Visokog Obrazovanja) 
* Diploma Master-Magjistër (Diploma Magistar Nauka) 
* Doktoraturë - Ph.D. (Doktor Nauka)

## Arsimi shqip në Mal të Zi
Qeveria e Malit të Zi mundëson arsimimin në gjuhën shqipe në shkollat fillore dhe të mesme, ndërsa nga viti 2004 ekziston edhe dega e mësuesisë në gjuhën shqipe në Universitetin e Malit të Zi.

### Shkollat fillore 
Arsimi fillor në gjuhën shqipe realizohet në 12 shkolla fillore:
* Ulqin 4 shkolla fillore 
* Tuz 4 shkolla fillore, 
* Plavë 2 shkolla fillore  
* Tivar 1 shkollë fillore 
* Rozhajë 1 shkollë fillore. 

### Shkollat e mesme 
Arsimi i mesëm në gjuhën shqipe realizohet në 5 institucione të arsimit të mesëm:

## Shih edhe 
* Universiteti i Malit të Zi
* Programi i Mësuesisë në Gjuhën Shqipe i Universitetit të Malit të Zi

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Universiteti i Malit të Zi (Faqe Interneti)