Possessio

Në Romën e Lashtë, possessio ose possession ishte situata faktike, kur zotëruesi përdor dhe zotëron një send. Ishte e mundur të zotëronte sende të përditshme, kryesisht sende trupore, por në Romë kishte edhe dallime midis të drejtave të zotërimit.

Një dallim midis zotërimit dhe pronësisë u bë në Perandorinë Romake, ku Domitius Ulpiani te Digest thotë se : *Pronësia dhe zotërimi nuk kanë gjë të përbashkët*. Dallimi midis tyre tregon se zotërimi është një marrëdhënie faktike, ndërsa pronësia është një marrëdhënie ligjore. Një pronar mund të jetë vetëm një person që ka pushtetin më të madh ligjor mbi një send. Kjo do të thotë se pronari faktikisht mund ta disponojë sendin, por ai gjithashtu ka të drejtën e zotërimit dhe përdorimit. Zotëruesi është ai që është në zotërim të sendit në një kohë të caktuar, por ai nuk ka të drejtën për ta disponuar sendin.

**Possessio** është një term, që në të drejtën romake tregonte një situatë zotërimi, që përgjithësisht kishte të bënte me:
* *corpus*: raportin material me *res* (send);
* *animus*, synimin për të zotëruar një *res* në mënyrë përjashtimore.

Në mënyrë që një gjë të zotërohet, duhet të ketë të dyja, një animus possidendi ose vullnetin për të zotëruar një send dhe një *corpus possidendi* ose zotërimin faktik të sendit.

## Lloje të ndryshme possessio
### Possessio Naturalis
Përcaktohet si *possessio naturalis* ai zotërim i karakterizuar nga ekzistenca vetëm e corpus, pa animus: për këtë shpesh përkufizohet si *possessio corpore*.

Mungesa e animus përcaktonte një zotërim në emër të të tjerëve, kështu që të një *possessio alieno nomine*. Pikërisht për këtë arsye, për possessio naturalis nuk kishte asnjë lloj *interdictum*.
 
### Possessio ad interdicta
Bëhet fjalë për një lloj possessio të dallueshëm nga bashkekzistenca e animus dhe e corpus.
Tutela garantohej nga përdorimi i *interdictum*.

#### Possessio ad interdicta sine animus possidendi
Possessio ad interdicta sine animus possidendi është zotërimi, i mbrojtur nga *interdicta*, por e karakterizuar nga një mungesë e animus possidendi. Bëhet fjalë për një possessio anomale, të karalterizuar vetëm nga corpus dhe të parashikuar vetëm për tre figura të posaçme:

##### Precarista
Fillimisht bëhej fjalë për personin që kërkonte nëpërmjet një lutjeje (*preces*) një parcelë toke një grupi familjar.

Në vijim precarista ishte ai që "zotëronte" një parcelë Ager publicus, në pronësi të populus romanus, pas pagimit të një tarife (*vectigal*).

Interdictum justifikohet me nevojën për të mbrojtur mbi të gjitha pronën dhe, për rrjedhojë, pronarin; ndërsa nuk ishte e nevojshme kundër precarista, për të cilin ishte i mjaftueshëm shpronësimi.

Me zgjerim, nga ana e Dioklecianit të pagimit të *vectigal* edhe për tokat që nuk i përkisnin Ager publicus do të përcaktonte analogimin e gjendjes së *precarista* me atë të *dominus ex iure Quiritium*.

##### Sequestrator
Sequestrator që kishte detyrën e caktimit kujdestar të një *res* të kontestuar në një proçes.

Mbrejtja kujdestare justifikohej me nevojën e mbrojtjes së interesit (të sigurtë) të sequestrator, përkundrejtë interesit (të pasigurtë) të palëve, si të mund ta mernin, si të mos e mernin *res* të kontestuar.

##### Creditorem pignoraticius
*Creditorem pignoraticius* ishte ai i cili marte një *res* si garanci për një kredi.

Mbrojtja interdictum justifikohej me nevonën për të përforcuar pritshmërinë, por mbi të gjitha garancinë kreditore që, me mundësinë e humbjes së *res* në çdo kohë, do të ishte tërësisht e pambështetur.

### Possessio civilis
Bëhet fjalë për possessio të konvertueshme në dominium ex iure Quiritium, falë ekzistencës së një *Iusta Causa*, të lidhur me iure civile (për shembull shit-blerjet), pas një periudhe të caktuar kohore që do të përcaktonte usucapio. 
## Shiko gjithashtu
* Ius civile
* Provocation ad populum
* Pronësia
* Prona
* Abusus
* Aedilen
* Aerarium
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Amicitia
* Anijet Romake
* Arcana imperii
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Auctoritas
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Censori
* Cirku Romak
* Civitas
* Civitas libera
* Civitas foederata
* Civitas sine suffragio
* Civitas stipendaria
* Colonus (person)
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Dediticii
* Dux
* Dymbëdhjetë Tabelat
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Ergastulum
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Folklori Romak
* Forumet Romake
* Fructus
* Genius loci
* Gens
* Harku i Triumfit
* Honestiores dhe humiliores
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Jus
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Klima e Romës së Lashtë
* Kodeksi i Justinianit
* Kodeksi i Theodosit
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuvendet Romake
* Kuzhina antike romake
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Lustrum
* Lustratio
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Nobiles
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Ordines
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Perandoria Romake
* Peregrinus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Personalitete romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Potestas
* Pretori
* Primus inter pares
* Pronoia
* Provinca romake e Epirit
* Rogatio
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Usucapio
* Usus
* Valetudinarium
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citime fundore
## Bibliografia
* Mannino, Introduzione alla storia del diritto privato dei Romani.
* E. Ilus, Rooma eraõiguse alused. Pärnu: Penikoorem, 2005.
* H. Siimets-Gross, Rooma eraõiguse konspekt 2020.
* H. Siimets-Gross, Ristikivi M. Fontes iuris Romani. Romaõiguse allikate kogumik. Tartu: Tartu Ülikooli Kirjastus 2019.