Apollo 12

parapamje|Komandanti Pete Conrad studion sonden Surveyor 3, e cila kishte zbarkuar dy vjet më parë; Moduli Hënor Apollo, Intrepid, shihet në pjesën e sipërme të djathtë.
**Apollo 12** (14–24 nëntor 1969) ishte fluturimi i gjashtë me ekuipazh në programin Apollo të Shteteve të Bashkuara dhe i dyti që u ul në Hënë. Ai u lançua më 14 nëntor 1969 nga NASA nga Qendra Hapësinore Kennedy në Florida. Komandanti Charles "Pete" Conrad dhe Piloti i Modulit Hënor Alan L. Bean përfunduan pak më shumë se një ditë dhe shtatë orë aktivitet në sipërfaqen hënore, ndërsa piloti i Modulit të Komandës Richard F. Gordon mbeti në orbitën hënore.

Apollo 12 do të kishte tentuar uljen e parë në Hënë po të kishte dështuar Apollo 11, por pas suksesit të misionit të mëparshëm, Apollo 12 u shty për dy muaj, ndërsa edhe misionet e tjera Apollo u vunë në një orar më të relaksuar. Përgatitjes gjeologjike për Apollo 12 iu kushtua më shumë kohë sesa për Apollo 11, dhe Conrad dhe Bean bënë disa udhëtime fushore gjeologjike për t’u përgatitur për misionin. Anija kozmike dhe raketa lëshuese e Apollo 12 ishin pothuajse identike me ato të Apollo 11. Një shtesë ishte një set hamakësh, i dizajnuar për t’u siguruar Conrad dhe Bean një vend pushimi më të rehatshëm brenda Modulit Hënor gjatë qëndrimit të tyre në Hënë.

Menjëherë pas nisjes në një ditë me shi nga Qendra Hapësinore Kennedy, Apollo 12 u godit dy herë nga rrufeja, duke shkaktuar probleme me instrumentet, por pa dëme të mëdha. Ekuipazhi zbuloi se kalimi në furnizimin ndihmës me energji zgjidhi problemin e transmetimit të të dhënave, duke ndihmuar kështu në shpëtimin e misionit. Udhëtimi drejt Hënës, përveç këtij incidenti fillestar, kaloi pothuajse pa probleme. Më 19 nëntor, Conrad dhe Bean realizuan një ulje jashtëzakonisht të saktë në vendndodhjen e planifikuar, në një distancë të shkurtër në këmbë nga sonda robotike Surveyor 3, e cila kishte zbritur më 20 prill 1967. Duke kryer një ulje precize, ata treguan se NASA mund të planifikonte misione të ardhshme me pritshmërinë që astronautët të uleshin pranë zonave me interes shkencor. Conrad dhe Bean sollën me vete Paketën e Eksperimenteve të Sipërfaqes Hënore Apollo, një grup instrumentesh shkencore me energji bërthamore, si dhe kamerën e parë televizive me ngjyra të dërguar nga një mision Apollo në sipërfaqen hënore. Megjithatë, transmetimi u ndërpre pasi Bean e drejtoi aksidentalisht kamerën drejt Diellit, duke dëmtuar sensorin e saj.Gjatë shëtitjes së dytë në Hënë, ata vizituan Surveyor 3 dhe hoqën disa pjesë të saj për t’i sjellë përsëri në Tokë.

Moduli Hënor *Intrepid* u ngrit nga Hëna më 20 nëntor dhe u ankorua me modulin e komandës, i cili më pas u kthye në Tokë. Misioni Apollo 12 përfundoi më 24 nëntor me një ulje në det.

## Ekuipazhi dhe personeli kryesor i Kontrollit të Misionit 
Komandanti i ekuipazhit të të gjithë pjesëtarëve të Marinës Apollo 12 ishte Charles "Pete" Conrad, i cili ishte 39 vjeç në kohën e misionit. Pasi mori një diplomë bachelor në inxhinieri aeronautike nga Universiteti i Princetonit në vitin 1953, ai u bë pilot detar dhe përfundoi Shkollën e Pilotëve Testues Detarë të Shteteve të Bashkuara në Stacionin Ajror Detar të Lumit Patuxent . Ai u zgjodh në grupin e dytë të astronautëve në vitin 1962 dhe fluturoi në Gemini 5 në vitin 1965 dhe si pilot komandues i Gemini 11 në vitin 1966. Piloti i Modulit të Komandës Richard "Dick" Gordon, 40 vjeç në kohën e Apollo 12, u bë gjithashtu një pilot detar në vitin 1953, pas diplomimit nga Universiteti i Uashingtonit me një diplomë në kimi dhe përfundoi shkollën e pilotëve testues në Patuxent River. I zgjedhur si astronaut i Grupit 3 në vitin 1963, ai fluturoi me Conrad në Gemini 11.  

Piloti fillestar i Modulit Hënor i caktuar për të punuar me Conradin ishte Clifton C. Williams Jr., i cili u vra në tetor 1967 kur T-38 që ai po fluturonte u rrëzua pranë Tallahassee . Kur formonte ekuipazhin e tij, Conradi kishte dashur Alan L. Bean, një ish-student të tij në shkollën e pilotëve të testimit, por Drejtori i Operacioneve të Ekuipazhit të Fluturimit Deke Slayton i kishte thënë se Bean nuk ishte i disponueshëm për shkak të një detyre në Programin e Aplikimeve Apollo . Pas vdekjes së Williamsit, Conradi e kërkoi përsëri Beanin, dhe këtë herë Slayton pranoi.  Bean, 37 vjeç kur misioni fluturoi, ishte diplomuar në Universitetin e Teksasit në vitin 1955 me një diplomë në inxhinieri aeronautike. Gjithashtu një aviator detar, ai u zgjodh së bashku me Gordonin në vitin 1963, dhe fluturoi për herë të parë në hapësirë në Apollo 12.   Tre anëtarët e ekuipazhit të Apollo 12 kishin mbështetur Apollo 9 më herët në vitin 1969. 

Ekuipazhi rezervë i Apollo 12 përbëhej nga David R. Scott si komandant, Alfred M. Worden si pilot i Modulit të Komandës dhe James B. Irwin si pilot i Modulit Hënor. Ata u bënë ekuipazhi i Apollo 15.  Për Apollo, një ekuipazh i tretë astronautësh, i njohur si ekuipazhi mbështetës, u caktua përveç ekuipazheve kryesore dhe rezervë të përdorura në projektet Mercury dhe Gemini. Slayton krijoi ekuipazhet mbështetëse sepse James McDivitt, i cili do të komandonte Apollo 9, besonte se, me përgatitjet që zhvilloheshin në objektet në të gjithë SHBA-në, takimet që kishin nevojë për një anëtar të ekuipazhit të fluturimit do të humbisnin. Anëtarët e ekuipazhit mbështetës duhej të ndihmonin sipas udhëzimeve të komandantit të misionit.  Zakonisht me nivel të ulët të lartë, ata mblodhën rregullat e misionit, planin e fluturimit dhe listat e kontrollit, dhe i mbajtën ato të përditësuara;   Për Apollo 12, ata ishin Gerald P. Carr, Edward G. Gibson dhe Paul J. Weitz .  Drejtorët e fluturimit ishin Gerry Griffin, turni i parë, Pete Frank, turni i dytë, Clifford E. Charlesworth, turni i tretë dhe Milton Windler, turni i katërt.  Drejtorët e fluturimit gjatë Apollo kishin një përshkrim pune me një fjali, "Drejtori i fluturimit mund të ndërmarrë çdo veprim të nevojshëm për sigurinë e ekuipazhit dhe suksesin e misionit."  Komunikuesit e kapsulave (CAPCOM) ishin Scott, Worden, Irwin, Carr, Gibson, Weitz dhe Don Lind . 

## Përgatitja 
### Përzgjedhja e vendndodhjes 
Procesi i përzgjedhjes së vendit të uljes për Apollo 12 u ndikua ndjeshëm nga përzgjedhja e vendit të uljes për Apollo 11. Ekzistonin standarde shumë të rrepta për vendet e mundshme të uljes së Apollo 11, ku interesi shkencor nuk përbënte një faktor kryesor: ato duhej të ishin pranë ekuatorit hënor dhe jo në periferi të pjesës së sipërfaqes hënore të dukshme nga Toka; duhej të ishin relativisht të sheshta dhe pa pengesa të mëdha përgjatë trajektores që Moduli Hënor (LM) do të ndiqte për t’i arritur, me përshtatshmërinë e tyre të konfirmuar nga fotografitë e sondave Lunar Orbiter. Gjithashtu, ishte e dëshirueshme që të ekzistonte një vend tjetër i përshtatshëm më në perëndim, për rastet kur misioni do të vonohej dhe Dielli do të kishte lindur shumë lart në horizont në vendin origjinal, duke e bërë ndriçimin e terrenit të papërshtatshëm. Nevoja për një periudhë tre-ditore riciklimi në rast se lëshimi duhej të shtyhej, bëri që vetëm tre nga pesë vendet e përshtatshme të identifikuara të përcaktoheshin si opsione të mundshme për uljen e Apollo 11. Ndër to, vendi i uljes në Detin e Qetësisë ishte më lindori.Meqenëse Apollo 12 do të përpiqej të realizonte uljen e parë hënore nëse Apollo 11 do të dështonte, të dy ekuipazhet e astronautëve u trajnuan për të njëjtat vende.

Me suksesin e Apollo 11, fillimisht ishte parashikuar që Apollo 12 të zbriste në vendin më në perëndim të Detit të Qetësisë, në Sinus Medii. Megjithatë, koordinatori i planifikimit të NASA-s, Jack Sevier, dhe inxhinierët në Qendrën e Fluturimeve Hapësinore me Pilot në Hjuston argumentuan për një ulje mjaft afër kraterit ku kishte zbarkuar sonda Surveyor 3 në vitin 1967, në mënyrë që astronautët të mund të merrnin pjesë prej saj për t’i kthyer në Tokë. Vendi ishte gjithashtu i përshtatshëm dhe kishte interes shkencor. Duke pasur parasysh se Apollo 11 kishte zbarkuar disa milje larg objektivit të planifikuar, disa administratorë të NASA-s frikësoheshin se Apollo 12 do të zbriste aq larg sa astronautët të mos arrinin sondën, gjë që do të sillte një situatë të sikletshme për agjencinë. Megjithatë, aftësia për të kryer ulje të sakta ishte thelbësore për realizimin e programit të eksplorimit të Apollo. Më 25 korrik 1969, Menaxheri i Programit Apollo, Samuel Phillips, caktoi atë që më vonë u njoh si krateri Surveyor si vendin e uljes, pavarësisht kundërshtimit unanim të anëtarëve të dy bordeve të përzgjedhjes së vendit.  

Për të gjetur vendndodhjen e Surveyor 3, NASA ftoi Ewen Whitaker, i cili së bashku me Gerard Kuiper kishte punuar në disa atlase të Hënës. Whitaker e kishte gjetur vendin e uljes së Surveyor 1 me saktësi më të madhe sesa NASA. Duke studiuar imazhet e Surveyor 3 dhe duke i krahasuar me fotografi të mijëra kratereve të ngjashme nën mikroskop, ai identifikoi dy shkëmbinj pranë sondës, të cilët mundësuan përcaktimin e vendndodhjes së saj. 

### Trajnimi dhe përgatitja 
parapamje|Conrad dhe Bean praktikojnë aktivitetet e tyre në sipërfaqen hënore përpara misionit.
Astronautët e Apollo 12 kaluan pesë orë në trajnim specifik për misionin për çdo orë që prisnin të kalonin në fluturim në mision, një total që tejkalonte 1,000 orë për anëtar të ekuipazhit.  Conrad dhe Bean morën më shumë trajnim specifik për misionin sesa Neil Armstrong dhe Buzz Aldrin të Apollo 11.  Kjo ishte përveç 1,500 orëve të trajnimit që ata morën si anëtarë rezervë të ekuipazhit për Apollo 9. Trajnimi i Apollo 12 përfshinte mbi 400 orë për anëtar të ekuipazhit në simulatorë të Modulit të Komandës (CM) dhe të LM. Disa nga simulimet ishin të lidhura në kohë reale me kontrollorët e fluturimit në Kontrollin e Misionit. Për të praktikuar uljen në Hënë, Conrad fluturoi me Mjetin e Trajnimit për Ulje Hënore (LLTV),  trajnimi në të cilin vazhdoi të autorizohej edhe pse Armstrong ishte detyruar të dilte nga një mjet i ngjashëm në vitin 1968, pak para se të rrëzohej. 

Menjëherë pasi u emërua komandant i ekuipazhit të Apollo 12, Conrad u takua me gjeologët e NASA-s dhe u tha se trajnimi për aktivitetet në sipërfaqen hënore do të zhvillohej shumë ngjashëm me atë të Apollo 11, por pa publicitet dhe pa përfshirje të mediave. Conrad ndjeu se ishte abuzuar nga shtypi gjatë misionit Gemini, dhe udhëtimi i vetëm gjeologjik i Apollo 11 kishte përfunduar pothuajse në një fiasko, për shkak të një kontingjenti të madh mediash — disa duke u penguar — dhe astronautët kishin vështirësi të dëgjonin njëri-tjetrin për shkak të një helikopteri mediatik që fluturonte mbi ta. Pas kthimit të Apollo 11 në korrik 1969, iu dha më shumë kohë për trajnime gjeologjike, por astronautët u fokusuan në përdorimin e simulatorëve pa u penguar nga ekuipazhi i Apollo 11. Gjatë gjashtë udhëtimeve gjeologjike të Apollo 12, astronautët praktikuan sikur të ishin në Hënë, duke mbledhur mostra dhe duke i dokumentuar me fotografi, ndërsa komunikonin me CAPCOM dhe gjeologë që ndodheshin jashtë shikimit në një tendë aty pranë. Më pas, performanca e tyre në përzgjedhjen e mostrave dhe në fotografim u vlerësua dhe u kritika. Për zhgënjimin e astronautëve, shkencëtarët vazhdimisht ndryshonin procedurat e dokumentimit fotografik; pas ndryshimit të katërt ose të pestë, Conrad kërkoi që të mos kishte më ndryshime.

Pas kthimit të Apollo 11, ekuipazhi i Apollo 12 pati mundësinë të shihte mostrat hënore dhe të informohej mbi to nga shkencëtarët. 
majtas|parapamje|Conrad dhe Bean në simulatorin LM
Meqenëse Apollo 11 ishte planifikuar për një zonë uljeje në formë elipse, dhe jo për një pikë specifike, nuk ishte bërë planifikim për përshkime gjeologjike; detyrat do të kryheshin në vendet që zgjidhte ekuipazhi. Për Apollo 12, para misionit, disa anëtarë të ekipit të gjeologjisë së NASA-s u takuan me ekuipazhin, dhe Conrad sugjeroi që të hartoheshin rrugë të mundshme për të dhe Bean. Rezultati ishte katër itinerare, bazuar në katër pika të mundshme uljeje për LM. Ky ishte fillimi i planifikimit të përshkimeve gjeologjike, i cili në misionet e mëvonshme u shndërrua në një përpjekje të konsiderueshme që përfshinte disa organizata.

Fazat e Modulit Hënor (LM-6) u dorëzuan në Qendrën Hapësinore Kennedy (KSC) më 24 mars 1969 dhe u lidhën me njëri-tjetrin më 28 prill. Moduli i Komandës (CM-108) dhe moduli i shërbimit (SM-108) u dorëzuan në KSC më 28 mars dhe u lidhën me njëri-tjetrin më 21 prill. Pas instalimit të pajisjeve dhe kryerjes së testeve, raketa lëshuese, me anijen kozmike mbi të, u transportua në Kompleksin e Lëshimit 39A më 8 shtator 1969.  Orari i trajnimit përfundoi, siç ishte planifikuar, më 1 nëntor 1969; aktivitetet pas kësaj date shërbyen si rifreskim. Anëtarët e ekuipazhit vlerësuan se trajnimi, për pjesën më të madhe, ofronte një përgatitje të mjaftueshme për misionin në Hënë. 

## Pajisje 
### Mjetet e lëshimit 
parapamje|SA-507 gjatë rrugës për në platformën e lëshimit, shtator 1969
Nuk pati ndryshime të rëndësishme në mjetin e lëshimit Saturn V të përdorur në Apollo 12,  SA–507, nga ai i përdorur në Apollo 11. Kishte edhe 17 matje të tjera instrumentesh në mjetin e lëshimit Apollo 12, duke e çuar numrin në 1,365.  I gjithë mjeti, përfshirë anijen kozmike, peshonte  në nisje, një rritje nga  . Nga kjo shifër, anija kozmike peshonte , nga  në Apollo 11. 

#### Trajektorja e fazës së tretë 
Pas ndarjes së LM, faza e tretë e Saturn V, S-IVB, ishte menduar të fluturonte në orbitën diellore. Sistemi ndihmës i shtytjes S-IVB u aktivizua, me qëllimin që graviteti i Hënës ta hidhte skenën me llastiqe në orbitën diellore. Për shkak të një gabimi, S-IVB fluturoi pranë Hënës në një lartësi shumë të madhe për të arritur shpejtësinë e arratisjes së Tokës. Ai mbeti në një orbitë gjysmë të qëndrueshme të Tokës derisa më në fund doli nga orbita e Tokës në vitin 1971, por u kthye shkurtimisht në orbitën e Tokës 31 vjet më vonë. U zbulua nga astronomi amator Bill Yeung i cili i dha asaj përcaktimin e përkohshëm J002E3 përpara se të përcaktohej se ishte një objekt artificial. Përsëri në orbitën diellore që nga viti 2021, ai mund të kapet përsëri nga graviteti i Tokës, por jo të paktën deri në vitet 2040.   S-IVB-të e përdorura në misionet e mëvonshme hënore u përplasën qëllimisht në Hënë për të krijuar ngjarje sizmike që do të regjistroheshin në sizmometrat e lënë në Hënë dhe do të ofronin të dhëna rreth strukturës së Hënës. 

### Anije kozmike 
parapamje|Apollo 12 CSM në një platformë prove, 30 qershor 1969
Anija kozmike Apollo 12 përbëhej nga Moduli i Komandës 108 dhe Moduli i Shërbimit 108 (së bashku Modulet e Komandës dhe Shërbimit 108, ose CSM–108), Moduli Hënor 6 (LM–6), një Sistem Shpëtimi nga Lansimi (LES) dhe Përshtatësi i Modulit Hënor-Anije Kozmike 15 (SLA–15). LES përmbante tre motorë raketash për të shtyrë CM-në në vend të sigurt në rast të një ndërprerjeje menjëherë pas lansimit, ndërsa SLA strehonte LM-në dhe siguronte një lidhje strukturore midis Saturn V dhe LM-së.   SLA ishte identike me atë të Apollo 11, ndërsa LES ndryshonte vetëm në instalimin e një ndezësi motorik më të besueshëm. 

CSM-së iu dha shenja e thirrjes *Yankee Clipper*, ndërsa LM-së iu dha shenja e thirrjes *Intrepid* .  Këta emra të lidhur me detin u zgjodhën nga ekuipazhi i të gjithë Marinës nga disa mijëra emra të propozuar të paraqitur nga punonjësit e kontraktorëve kryesorë të moduleve përkatëse.  George Glacken, një inxhinier testimi fluturimi në North American Aviation, ndërtues i CSM-së, propozoi që *Yankee Clipper*, pasi anije të tilla kishin "lundruar madhështisht në det të hapur me krenari dhe prestigj për një Amerikë të re". *Intrepid* u krijua nga një sugjerim nga Robert Lambert, një planifikues në Grumman, ndërtues i LM-së, si evokues i "vendosmërisë së vendosur të këtij kombi për eksplorimin e vazhdueshëm të hapësirës, duke theksuar guximin dhe qëndrueshmërinë e astronautëve tanë ndaj vështirësive". 

Dallimet midis CSM-së dhe LM-së së Apollo 11, dhe atyre të Apollo 12, ishin të pakta dhe të vogla.  Një ndarës hidrogjeni iu shtua CSM-së për të ndaluar hyrjen e gazit në rezervuarin e ujit të pijshëm - Apollo 11 kishte pasur një të tillë, megjithëse të montuar në shpërndarësin e ujit në kabinën e CM-së.  Hidrogjeni i gaztë në ujë i kishte shkaktuar ekuipazhit të Apollo 11 fryrje të rënda.  Ndryshime të tjera përfshinin forcimin e lakit të rikuperimit të bashkangjitur pas uljes ne det, që do të thotë se notarët që rikuperonin CM-në nuk do të duhej të lidhnin një lak ndihmës.  Ndryshimet e LM përfshinin një modifikim strukturor në mënyrë që paketat e eksperimenteve shkencore të mund të mbarteshin për vendosje në sipërfaqen hënore.  U shtuan dy hamakë për rehati më të madhe të astronautëve ndërsa pushonin në Hënë, dhe një kamera televizive me ngjyra zëvendësoi atë bardh e zi të përdorur në sipërfaqen hënore gjatë Apollo 11. 

### ALSEP 
majtas|parapamje|Eksperimenti Sizmik Pasiv i Apollo 12
Paketa e Eksperimenteve Sipërfaqësore Hënore Apollo (ALSEP - *Apollo Lunar Surface Experiments Package*) ishte një suitë instrumentesh shkencore të projektuara për t'u vendosur në sipërfaqen hënore nga astronautët e Apollo-s, dhe më pas të vepronin në mënyrë autonome, duke dërguar të dhëna në Tokë.  Zhvillimi i ALSEP ishte pjesë e përgjigjes së NASA-s ndaj disa shkencëtarëve që kundërshtuan programin e uljes hënore me ekuipazh (ata mendonin se mjetet robotike mund ta eksploronin Hënën më lirë) duke demonstruar se disa detyra, të tilla si vendosja e ALSEP, kërkonin njerëz.  Në vitin 1966, një kontratë për të projektuar dhe ndërtuar ALSEP-të iu dha Korporatës Bendix .  Për shkak të kohës së kufizuar që ekuipazhi i Apollo 11 do të kishte në sipërfaqen hënore, u krye një suitë më e vogël eksperimentesh, e njohur si Paketa e Eksperimenteve Sipërfaqësore e Hershme Apollo (EASEP). Apollo 12 ishte misioni i parë që mbante një ALSEP; një do të fluturohej në secilin prej misioneve të mëvonshme të uljes hënore, megjithëse komponentët që u përfshinë do të ndryshonin. 

Eksperimentet ALSEP të Apollo 12 u aktivizuan nga Toka më 19 nëntor 1969.  LAD ktheu vetëm një sasi të vogël të dhënash të dobishme për shkak të dështimit të furnizimit me energji menjëherë pas aktivizimit.  LSM u çaktivizua më 14 qershor 1974, ashtu si edhe LSM-ja tjetër e vendosur në Hënë, nga Apollo 15. Të gjitha eksperimentet ALSEP të fuqizuara që mbetën aktive u çaktivizuan më 30 shtator 1977,  kryesisht për shkak të kufizimeve buxhetore.  NASA kishte një rregull kundër lëshimit në një re kumulonimbus ; ky rregull ishte hequr dhe më vonë u përcaktua se mjeti i lëshimit nuk kishte hyrë kurrë në një re të tillë.  Nëse misioni do të ishte shtyrë, ai mund të ishte lëshuar më 16 nëntor me ulje në një vend rezervë ku nuk do të kishte Surveyor, por meqenëse presioni kohor për të arritur një ulje në hënë ishte hequr nga suksesi i Apollo 11, NASA mund të kishte pritur deri në dhjetor për mundësinë tjetër për të shkuar në kraterin Surveyor. 

Rrufeja goditi Saturn V 36.5 sekonda pas ngritjes, e shkaktuar nga vetë mjeti. Shkarkimi statik shkaktoi një tension të përkohshëm që i la të tre qelizat e karburantit jashtë funksionit, që do të thotë se anija kozmike po furnizohej tërësisht me energji nga bateritë e saj, të cilat nuk mund të furnizonin rrymë të mjaftueshme për të përmbushur kërkesën. Një goditje e dytë në 52 sekonda e rrëzoi treguesin e qëndrimit "8-ball". Rrjedha e telemetrisë në Kontrollin e Misionit ishte e çrregullt, por Saturn V vazhdoi të fluturonte normalisht; goditjet nuk kishin ndikuar në sistemin e udhëzimit të njësisë së instrumenteve Saturn V, i cili funksiononte në mënyrë të pavarur nga CSM. Astronautët papritur kishin një tabelë të kuqe me drita paralajmëruese dhe paralajmëruese, por nuk mund të kuptonin saktësisht se çfarë nuk shkonte.   

Menaxheri i Elektrikës, Mjedisit dhe Materialeve të Konsumit (EECOM) në Kontrollin e Misionit, John Aaron, e kujtoi modelin e dështimit të telemetrisë nga një test i mëparshëm kur një ndërprerje e energjisë shkaktoi një mosfunksionim në elektronikën e kushtëzimit të sinjalit CSM (SCE), e cila shndërroi sinjalet e papërpunuara nga instrumentet në të dhëna që mund të shfaqeshin në konsolat e Kontrollit të Misionit, dhe dinte si ta rregullonte atë.  Aaron bëri një thirrje, "Fluturim, EECOM. Provo SCE në Aux", për ta kaluar SCE në një furnizim me energji rezervë. Çelësi ishte mjaft i errët, dhe as Drejtori i Fluturimit Gerald Griffin, as CAPCOM Gerald P. Carr, dhe as Conrad nuk e dinin se çfarë ishte; Bean, i cili si LMP ishte inxhinier i anijes kozmike, dinte se ku ta gjente dhe e aktivizoi çelësin, pas së cilës telemetria u rikthye në linjë, duke mos zbuluar ndonjë mosfunksionim të rëndësishëm. Bean i vuri përsëri qelizat e karburantit në linjë dhe misioni vazhdoi.  Skena ndezi motorët e saj për t'u larguar nga afërsia e anijes kozmike, një ndryshim nga Apollo 11, ku motori i Sistemit të Shtytjes së Shërbimit (SPS) të SM u përdor për ta distancuar atë nga S-IVB. 

Meqenëse kishte shqetësime se LM mund të ishte dëmtuar nga goditjet e rrufeve, Conrad dhe Bean hynë në të ditën e parë të fluturimit për të kontrolluar statusin e saj, më herët se sa ishte planifikuar. Ata nuk gjetën probleme. Në orën 30:52.44.36, u bë korrigjimi i vetëm i nevojshëm i mesit gjatë bregdetit transhënor, duke e vendosur anijen në një trajektore hibride, jo-kthimi të lirë. Misionet e mëparshme me ekuipazh në orbitën hënore kishin ndjekur një trajektore kthimi të lirë, duke lejuar një kthim të lehtë në Tokë nëse motorët e anijes nuk ndizeshin për të hyrë në orbitën hënore. Apollo 12 ishte anija kozmike e parë me ekuipazh që mori një trajektore hibride kthimi të lirë, që do të kërkonte një djegie tjetër për t'u kthyer në Tokë, por një që mund të ekzekutohej nga Sistemi i Shtytjes me Zbritje (DPS) i LM nëse SPS dështonte. Përdorimi i një trajektoreje hibride lejoi më shumë fleksibilitet në planifikimin e misionit. Për shembull, i lejoi Apollo 12 të nisej në dritën e ditës dhe të arrinte vendin e planifikuar të uljes në orar.  Përdorimi i një trajektoreje hibride nënkuptonte që Apollo 12 mori 8 orë më shumë për të kaluar nga injektimi trans-hënor në orbitën hënore. 

### Orbita hënore dhe ulja në Hënë 
djathtas|parapamje|Moduli Hënor *Intrepid* mbi Hënë. Krateri i vogël në plan të parë është Ammonius ; krateri i madh në të djathtë është Herschel . Fotografia nga Richard F. Gordon Jr. në bordin e Modulit të Komandës *Yankee Clipper* .
Apollo 12 hyri në një orbitë hënore prej  me një djegie SPS prej 352.25 sekondash në kohën e misionit 83:25:26.36. Në orbitën e parë hënore, pati një transmetim televiziv që rezultoi në video me cilësi të mirë të sipërfaqes hënore. Në orbitën e tretë hënore, pati një djegie tjetër për të rrethuar orbitën e anijes në , dhe në rrotullimin tjetër, filluan përgatitjet për uljen në hënë. CSM dhe LM u shkëputën në orën 107:54:02.3; gjysmë ore më vonë pati një djegie nga CSM për t'i ndarë ato.  Djegia prej 14.4 sekondash nga disa nga shtytësit e CSM nënkuptonte se të dy anijet do të ishin  larg kur LM filloi djegien për t'u zhvendosur në një orbitë më të ulët në përgatitje për uljen në Hënë. 

Sistemi i Shtytjes me Zbritje i LM-së filloi një djegie 29-sekondëshe në 109:23:39.9 për të lëvizur anijen në orbitën e poshtme, nga e cila zbritja e fuqishme 717-sekondëshe në sipërfaqen hënore filloi në 110:20:38.1.  Conrad ishte stërvitur të priste që një model krateresh i njohur si "Burri i Dëborës" të ishte i dukshëm kur anija të bënte "përkulje", me kraterin Surveyor në qendër të tij, por kishte frikë se nuk do të shihte asgjë të dallueshme. Ai u habit kur pa Burrin e Dëborës pikërisht aty ku duhej të ishte, që do të thotë se ata ishin drejtpërdrejt në kursin e duhur. Ai mori kontrollin manual, duke planifikuar të ulte LM-në, siç kishte bërë në simulime, në një zonë pranë kraterit Surveyor që ishte quajtur "Parkingu i Pete-it", por e gjeti më të vështirë se sa pritej. Ai duhej të manovronte,  dhe e uli LM-në në orën 110:32:36.2 (06:54:36 UTC më 19 nëntor 1969), vetëm  nga sonda Surveyor.  Kjo arriti një objektiv të misionit, për të kryer një ulje precize pranë anijes Surveyor. 

Koordinatat hënore të vendit të uljes ishin 3.01239° gjerësi jugore, 23.42157° gjatësi perëndimore.  Ulja shkaktoi pastrim me rërë me shpejtësi të lartë të sondës Surveyor. Më vonë u përcaktua se pastrimi me rërë hoqi më shumë pluhur sesa i solli Surveyor, sepse sonda ishte e mbuluar nga një shtresë e hollë që i jepte një ngjyrë kafe të çelët siç u vu re nga astronautët, dhe çdo pjesë e sipërfaqes së ekspozuar ndaj pastrimit të drejtpërdrejtë me rërë u ndriçua përsëri drejt ngjyrës origjinale të bardhë përmes heqjes së pluhurit hënor. 

### Aktivitetet e sipërfaqes hënore 
Kur Conrad, njeriu më i shkurtër nga grupet fillestare të astronautëve, shkeli në sipërfaqen hënore, fjalët e tij të para ishin "Uau! Vëlla, kjo mund të ketë qenë një fjalë e shkurtër për Neilin, por kjo është e gjatë për mua."  Kjo nuk ishte një vërejtje e papritur: Conrad kishte vënë një bast  me gazetaren Oriana Fallaci se ai do t'i thoshte këto fjalë, pasi ajo e kishte pyetur nëse NASA i kishte udhëzuar Neil Armstrongut se çfarë të thoshte kur ai shkeli në Hënë. Conrad më vonë tha se nuk arriti kurrë t'i merrte paratë. 
majtas|parapamje|Bean përgatitet të shkelë në sipërfaqen e Hënës.
Për të përmirësuar cilësinë e pamjeve televizive nga Hëna, në Apollo 12 u përdor një kamera me ngjyra (ndryshe nga kamera monokromatike në Apollo 11). Kur Bean e çoi kamerën në vendin pranë LM, ku do të vendosej, ai pa dashje e drejtoi atë drejt Diellit, duke shkatërruar tubin e Përçueshmërisë Sekondare të Elektroneve (SEC). Mbulimi televiziv i këtij misioni u ndërpre kështu pothuajse menjëherë.  

Pasi ngritën flamurin amerikan në Hënë, Conrad dhe Bean ia kushtuan pjesën më të madhe të pjesës së mbetur të EVA-së së parë vendosjes së Paketës së Eksperimenteve Sipërfaqësore Hënore Apollo (ALSEP).  Pati vështirësi të vogla me vendosjen. Bean pati vështirësi në nxjerrjen e elementit të karburantit prej plutoniumi të RTG-së nga fuçia e tij mbrojtëse, dhe astronautët duhej të përdornin një çekiç për të goditur fuçinë dhe për të zhvendosur elementin e karburantit. Disa nga paketat ALSEP rezultuan të vështira për t'u vendosur, megjithëse astronautët patën sukses në të gjitha rastet.  Me PSE-në në gjendje të zbulonte gjurmët e tyre ndërsa ata po ktheheshin në LM, astronautët siguruan një tub thelbësor plot me material hënor dhe mblodhën mostra të tjera. EVA-ja e parë zgjati 3 orë, 56 minuta dhe 3 sekonda. 

Ishin planifikuar katër itinerare të mundshme gjeologjike, ku ndryshorja kryesore ishte vendi ku mund të ulej Moduli Hënor (LM). Conrad e uli atë midis dy prej këtyre pikave të mundshme uljeje, dhe gjatë EVA-së së parë, si dhe gjatë pushimit që pasoi, shkencëtarët në Hjuston kombinuan dy nga itineraret në një të vetëm që Conrad dhe Bean mund ta ndiqnin nga pika e tyre e uljes.  Itinerari i përftuar ngjante me një rreth të përafërt dhe, kur astronautët dolën nga LM rreth 13 orë pas përfundimit të EVA-së së parë, ndalesa e parë ishte krateri Head, rreth 100 jardë (91 m) larg modulit. Atje, Bean vuri re se gjurmët e këmbëve të Conrad tregonin material më të çelët poshtë sipërfaqes, duke treguar praninë e hedhurinave nga krateri Copernicus, 230 milje (370 km) në veri — diçka që shkencëtarët, duke analizuar fotografitë ajrore të zonës, kishin shpresuar ta zbulonin.

Pas misionit, mostrat e mbledhura nga krateri Head u mundësuan gjeologëve të përcaktonin moshën e impaktit që kishte formuar Copernicus.  — Sipas datimeve fillestare, ai impakt kishte ndodhur rreth 810 milionë vjet më parë.
djathtas|parapamje|Conrad me flamurin amerikan
Astronautët vazhduan drejt kraterit Bench dhe kraterit Sharp dhe kaluan pranë kraterit Halo përpara se të arrinin në kraterin Surveyor, ku kishte ulur sonda Surveyor 3.  Duke pasur frikë nga një pozicion i rrezikshëm ose se sonda mund të përmbysej mbi ta, ata iu afruan Surveyor me kujdes, duke zbritur në kraterin e cekët disi larg dhe më pas duke ndjekur një kontur për të arritur te anija, por gjetën se baza ishte e fortë dhe sonda ishte e qëndrueshme. Ata mblodhën disa pjesë të Surveyor, përfshirë kamerën televizive, si dhe morën gurë që ishin studiuar nga televizioni. Conrad dhe Bean kishin siguruar një kohëmatës automatik për kamerat e tyre Hasselblad dhe e kishin sjellë me vete pa i thënë Kontrollit të Misionit, duke shpresuar të bënin një selfie të të dyve me sondën, por kur erdhi koha për ta përdorur, nuk mundën ta gjenin atë midis mostrave hënore që kishin vendosur tashmë në Mbajtësen e Veglave të Dorës.  Para se të ktheheshin në afërsi të LM, Conrad dhe Bean shkuan në kraterin Block, brenda kraterit Surveyor .  EVA e dytë zgjati 3 orë, 49 minuta, 15 sekonda, gjatë të cilave ata udhëtuan  . Gjatë EVA-ve, Conrad dhe Bean shkuan deri në  nga LM, dhe mblodhi  të mostrave. 

### Aktivitete individuale në orbitën hënore 
djathtas|parapamje|Gordon në simulatorin CM
Pas largimit të LM-së, Gordon kishte pak për të thënë, ndërsa Kontrolli i Misionit u përqendrua në uljen në Hënë. Pasi kjo u arrit, Gordon dërgoi urimet e tij dhe, në orbitën tjetër, ishte në gjendje të dallonte si LM-në ashtu edhe Surveyor-in në tokë dhe t'i përcillte vendndodhjet e tyre Hjustonit. Gjatë EVA-së së parë, Gordon u përgatit për një manovër ndryshimi të aeroplanit, një djegie për të ndryshuar orbitën e CSM-së për të kompensuar rrotullimin e Hënës, megjithëse herë pas here ai kishte vështirësi në komunikim me Hjustonin pasi Conrad dhe Bean po përdornin të njëjtin qark komunikimi. Pasi dy ecësit e hënës u kthyen në LM, Gordon ekzekutoi djegien,  gjë që siguroi që ai të ishte në pozicionin e duhur për t'u takuar me LM-në kur ajo të nisej nga Hëna. 

Ndërsa ishte vetëm në orbitë, Gordon kreu Eksperimentin e Fotografisë Multispektrale Hënore, duke përdorur katër kamera Hasselblad të rregulluara në një unazë dhe të drejtuara përmes njërës prej dritareve të CM-së. Me secilën kamera që kishte një filtër të ndryshëm ngjyrash, foto të njëkohshme do të bëheshin nga secila, duke treguar pamjen e tipareve hënore në pika të ndryshme të spektrit . Analiza e imazheve mund të zbulonte ngjyra që nuk janë të dukshme me sy të lirë ose të dallueshme me film të zakonshëm me ngjyra, dhe mund të merrej informacion në lidhje me përbërjen e vendeve që nuk do të vizitoheshin së shpejti nga njerëzit. Ndër vendet e studiuara ishin pikat e uljes së parashikuara për misionet e ardhshme Apollo.  

### Kthimi 
parapamje|Një eklips diellor i parë nga Apollo 12
LM *Intrepid* u ngrit nga Hëna në kohën e misionit 143:03:47.78, ose 14:25:47 UTC më 20 nëntor 1969; pas disa manovrave, CSM dhe LM u ankoruan tre orë e gjysmë më vonë.  Në orën 147:59:31.6, faza e ngjitjes së LM u hodh poshtë dhe pak më pas CSM u largua me manovra. Nën kontrollin e Tokës, lënda shtytëse e mbetur e LM u varfërua në një djegie që bëri që ajo të përplasej me Hënën  nga pika e uljes së Apollo 12.  Sizmometri që astronautët kishin lënë në sipërfaqen hënore regjistroi dridhjet që rezultuan për më shumë se një orë. 

Ekuipazhi qëndroi edhe një ditë tjetër në orbitën hënore duke bërë fotografi të sipërfaqes, duke përfshirë edhe vendet kandidate për uljet e ardhshme të Apollo-s. Një manovër e dytë për ndërrimin e aeroplanit u bë në orën 159:04:45.47, që zgjati 19.25 sekonda. 

Djegia e injektimit trans-Tokë, për të dërguar CSM *Yankee Clipper* drejt shtëpisë, u krye në orën 172:27:16.81 dhe zgjati 130.32 sekonda. Gjatë rrugës u bënë dy djegie të shkurtra korrigjuese në mes të rrugës. U bë një transmetim i fundit televiziv, ku astronautët iu përgjigjën pyetjeve të paraqitura nga media.  Kishte kohë të mjaftueshme për pushim gjatë rrugës së kthimit në Tokë.  Një ngjarje ishte fotografimi i një eklipsi diellor që ndodhi kur Toka hyri midis anijes kozmike dhe Diellit; Bean e përshkroi atë si pamjen më spektakolare të misionit. 

### Ulja në det 
*Yankee Clipper* u kthye në Tokë më 24 nëntor 1969, duke u rrëzuar në Oqeanin Paqësor Jugor në juglindje të Samoas në orën 244:36:25 (20:58:24).&nbsp;UTC, 10:58:24jamHST, ora lokale në vendin e uljes). Ulja ishte e vështirë, duke rezultuar në zhvendosjen e një kamere dhe goditjen e Bean në ballë. Pas rikuperimit nga USS Hornet, ata hynë në Qendrën e Karantinës Mobile (MQF), ndërsa mostrat hënore dhe pjesët e Surveyor u dërguan më parë nga ajri në Laboratorin e Marrjes Hënore (LRL) në Hjuston. Pasi *Hornet* u ankorua në Hawaii, MQF u shkarkua dhe u dërgua me aeroplan në Bazën Ajrore Ellington pranë Hjustonit më 29 nëntor, nga ku u dërgua në LRL, ku astronautët qëndruan deri në lirimin nga karantina më 10 dhjetor.  

## Simbolet e misionit 
majtas|frameless
Etiketa e misionit Apollo 12 tregon përvojën detare të ekuipazhit; të tre astronautët në kohën e misionit ishin komandantë të Marinës së Shteteve të Bashkuara. Ajo paraqet një anije prerëse që arrin në Hënë, duke përfaqësuar CM Yankee Clipper. Anija lëshon flakë dhe valëvit flamurin e Shteteve të Bashkuara. Emri i misionit APOLLO XII dhe emrat e ekuipazhit janë të vendosur në një kufi të gjerë të artë, me një zbukurim të vogël blu. Ngjyrat blu dhe ari janë tradicionale për Marinën amerikane. Etiketa ka katër yje – një për secilin nga tre astronautët që fluturuan në mision dhe një për Clifton Williams, LMP-në origjinale në ekuipazhin e Conrad, i cili u vra në vitin 1967 dhe do të kishte marrë pjesë në mision. Ylli u vendos aty me sugjerimin e zëvendësuesit të tij, Bean.

Simboli u krijua nga ekuipazhi me ndihmën e disa punonjësve të kontraktorëve të NASA-s. Zona e uljes së Apollo 12 në Hënë është brenda pjesës së sipërfaqes hënore të treguar në simbolik, bazuar në një fotografi të një globi të Hënës, të bërë nga inxhinierët. Anija e vogël u bazua në fotografi të një anijeje të tillë të marra nga Bean. 

## Pasojat dhe vendndodhja e anijes kozmike 
djathtas|parapamje|Apollo 12 CM *Yankee Clipper* në ekspozitë në Qendrën Ajrore dhe Hapësinore të Virxhinias në Hampton, Virxhinia
Pas misionit, Conrad i nxiti shokët e ekuipazhit të bashkoheshin me të në programin Skylab, duke e parë atë si shansin më të mirë për të fluturuar përsëri në hapësirë. Bean e pranoi këtë – Conrad komandoi Skylab 2, misionin e parë me ekuipazh në stacionin hapësinor, ndërsa Bean komandoi Skylab 3.  Gordon, megjithatë, ende shpresonte të ecte në Hënë dhe mbeti me programin Apollo, duke shërbyer si komandant rezervë i Apollo 15. Ai ishte kandidati kryesor për të komanduar Apollo 18, por ai mision u anulua dhe nuk fluturoi më në hapësirë.

Moduli i komandës së Apollo 12, *Yankee Clipper*, u shfaq në Panairin Ajror të Parisit dhe më pas u vendos në Qendrën Kërkimore Langley të NASA-s në Hampton, Virxhinia ; pronësia iu transferua Smithsonian në korrik 1971. Është në ekspozitë në Qendrën Ajrore dhe Hapësinore të Virxhinias në Hampton.  

Kontrolli i Misionit kishte aktivizuar nga distanca motorët shtytës të modulit të shërbimit pas hedhjes, duke shpresuar që ai të dilte nga atmosfera dhe të hynte në një orbitë me apogje të lartë, por mungesa e të dhënave të gjurmimit që e konfirmonin këtë bëri që të arrinte në përfundimin se ka shumë të ngjarë të jetë djegur në atmosferë në kohën e rihyrjes së CM.  S-IVB është në një orbitë diellore që ndonjëherë ndikohet nga Toka. 

Faza e ngritjes e **LM Intrepid** goditi Hënën më 20 nëntor 1969, në orën 22:17:17.7 UT (5:17pm EST). Në vitin 2009, Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) fotografoi vendin e uljes së Apollo 12, ku mbeten faza e zbritjes, ALSEP, sonda Surveyor 3 dhe gjurmët e këmbëve të astronautëve. ë vitin 2011, LRO u kthye në vendin e uljes në një lartësi më të ulët për të bërë fotografi me rezolucion më të lartë.

## Shih edhe 
* Lista e objekteve artificiale në Hënë
* Lista e misioneve në Hënë
* Lista e shëtitjeve në hapësirë dhe në hënë 1965–1999

## Referime 
### Bibliografia 
 

## Lidhje të jashtme 
* "Apollo 12" në Enciklopedinë Astronautica
* "Apollo 12"  në Qendrën Kombëtare të të Dhënave të Shkencës Hapësinore të NASA-s
* Kalimet e Apollo 11, 12 dhe 14, në Institutin Hënor dhe Planetar
* "Harta e Përshkimit të Apollo 12" në Qendrën Shkencore të Astrogeologjisë të USGS-së
* Imazh 154 H2 i anijes Lunar Orbiter 3, e përdorur për planifikimin e misionit (vendi i uljes është majtas qendrës).
* Sekuenca e imazheve 157, 158 dhe 159 të Lunar Orbiter 1, që tregon vendin e uljes së Apollo 12 dhe afërsinë e tij.

### Raportet e NASA-s 
* "Raporti Shkencor Paraprak i Apollo 12" (PDF), NASA, NASA SP-235, 1970
* "Analiza e Incidentit të Rrufesë në Apollo 12", (PDF) Shkurt 1970
* "Analiza e materialit dhe fotografive *të Surveyor 3* të kthyera nga Apollo 12" (PDF) 1972
* "Ekzaminimi i lugës së marrjes së mostrave sipërfaqësore *Surveyor 3* " (PDF) 1971
* "Tabela 2-40. Karakteristikat e Apollo 12" nga *Libri i të Dhënave Historike të NASA-s: Vëllimi III: Programet dhe Projektet 1969–1978* nga Linda Neuman Ezell, Seria e Historisë së NASA-s (1988)
* *Anija kozmike Apollo: Një kronologji*    NASA, NASA SP-4009
* "Raporti Përmbledhës i Programit Apollo" (PDF), NASA, JSC-09423, Prill 1975

### Multimedia 
* Filmi i shkurtër ''* është i disponueshëm për shikim dhe shkarkim falas në Internet Archive.
* "Apollo 12: Pinpoint For Science" on YouTube
* "Apollo 12: The Bernie Scrivener Audio Tapes" – Apollo 12 audio recordings at the Apollo 12 Flight Journal
* "Apollo 12: There and Back Again" – Image slideshow by *Life'' magazine
* 
* "Apollo 12: Patch"  – Image of Apollo 12 mission patch

### Dokumente arkivore 
* Regjistrime të etiketuara "apollo 12" në Katalogun e Arkivës Kombëtare