Melekuqe

***Melekuqe*** është një gjini e bimëve të lulëzuara në familjen me barë, Poacea që përfshinë rreth 25 specie. Disa nga këto specie janë rritur si drithëra për konsum njerëzor dhe disa në kullota për kafshët. 17 nga 25 speciet janë vendase në Australi,   ndërsa speciet e tjera mbulojnë Afrikën, Azinë, Mesoamerikën dhe disa ishuj në oqeanin Indian dhe Paqësor.   Një specie është rritur për grurë, ndërsa shumë specie të tjera përdoren si bimë foragjere (për kurllotje), ose kultivohen në klimat e ngrohta në të gjithë botën ose natyralizohen në tokat e kullotave. *Melekuqe* është në nënfamilje Panicoideae dhe fisi Andropogoneae (fisi i bluestem i madh dhe sheqerna ). 

Prodhimi botërorë i sorghumit është rreth 60 milion ton në vit. Vendet kryesore prodhuese janë SH.B.A., Nigeria dhe India. Për shembull, në Senegali ekziston një larmi e melekuqeve tradicionale, por edhe llojeve të përmirësuara në vend që përshtaten me llojet e tokës dhe klimën e përdorur. Kokrrat e melekuqeve përdoren gjithashtu zakonisht në ushqimin e njeriut në vendet gjysëm të thata në Afrikë dhe Azi. Kjo kulturë konsumohet në formën e makaronave, të gatuara dhe në formën e pijeve tradicionale. Hulumtimet kanë treguar vetitë pozitive të këtij drithi për shëndetin e njeriut. Hulumtime të mëtejshme janë duke u kryer për të fituar një kuptim më të plotë. 

## Kultivimi dhe përdorimet 
Një specie, *Melekuqe bicolor*,  vendase në Afrikë me shumë forma të kultivuara tani,  është një kulturë e rëndësishme në të gjithë botën, që përdoret për ushqim (si kokërr dhe në shurupin e sorghumit ose "melasë sorghum" ), foragjere kafshësh, prodhimin e pijeve alkoolike, dhe karburantet biokarburantike. Shumica e varieteteve janë të thata - dhe rezistente ndaj nxehtësisë, dhe janë veçanërisht të rëndësishme në rajonet e thata, ku drithërat janë një nga ushqimet kryesore për të varfërit dhe popullsinë rurale.Këto varietete formojnë një komponent të rëndësishëm të kullotave në shumë rajone tropikale. *M. bicolor* është një kulturë e rëndësishme ushqimore në Afrikë, Amerikën Qendrore dhe Azinë e Jugut, dhe është kulture e pestë më e rëndësishme e drithërave që rritet në botë.  

Në fazat e hershme të rritjes së bimëve, disa lloje të melekuqeve mund të përmbajnë nivele të cianidit të hidrogjenit, hordeninës dhe nitrateve të cilat janë vdekjeprurëse për kafshët që kullosin. Kur ekspozohet ndaj thatësirës dhe nxehtësisë, bimët gjithashtu mund të përmbajnë nivele toksike të cianidit dhe nitrateve në fazat e mëvonshme të rritjes. 

Melekuqja prodhohet në zona shumë të ngrohta. Një temperaturë mesatare minimale prej 25 ° C është e nevojshme për të siguruar prodhimin maksimal të grurit. Karakteristikat morfologjike e bëjnë këtë kulturë më tolerante ndaj thatësirës midis drithërave të kultivuar aktualisht në botë. Gjatë thatësirës, ​​gjethet kaçurrela për të zvogëluar humbjen e ujit për shkak të djersitjes. Nëse thatësira vazhdon, kjo bimë bëhet e fjetur, në vend që të shkatërrohet. Gjethet mbrohen nga kutikulat e dyllit për të zvogëluar avullimin.

Melekuqet jane gruri i pestë më i madh në botë pas orizit, grurit, misrit dhe elbit.Eshtë një ushqim kryesor për drithërat për mbi 750 milion njerëz që jetojnë në rajonet gjysmë të thata tropikale të Afrikës, Azisë dhe Amerikës Latine. Prodhuesi më i madh janë Shtetet e Bashkuara (gati 17% e prodhimit botëror), ku rendimentet janë relativisht të larta, të ndjekura nga India, Nigeria, Kina, Meksika, Sudani dhe Argjentina.

Në shumë vende gjysëm të thata në Afrikë dhe Azi, kokrrat zënë një vend të rëndësishëm në ushqim dhe kullotje. Kokrrat e melekuqes përdoren nga njerëz (veçanërisht fermerë), të cilët shpesh nuk kanë mjete për tu ushqyer me burime të tjera ushqimore. Kokrrat e melekuqes janë të pasura me lëndë ushqyese dhe lëndë ushqyese jo energjike. Në këto zona, ato janë të destinuara për konsum si makarona, të gatuara ose si pije tradicionale. Kokrrat e melekuqes, përveç përdorimit të lartpërmendur, konsumohen në formën e kafshimit me salcë. Në vendet industriale, melekuqja përdoret në formën e grurit ose kullotjen në ushqimin e kafshëve dhe për prodhimin e bioethanolit. Kërkesa e melekuqeve është në rritje në shumë vende në zhvillim, veçanërisht në Afrikën Perëndimore (Nigeri, Gana dhe Burkina Faso). Kjo lidhet me rritjen e popullsisë, dhe pjesërisht me politikat e këtyre vendeve, të cilat synojnë të zhvillojnë përdorimin industrial të melekuqes (në birrari) si zëvendësim të maltit të elbit. 

Prania e farave dhe lëvoreve të farave që kanë ngjyrë kafe është një tregues i dëmtimit. Në disa gjenotipe, melekuqja ndonjëherë është i pjesshëm, nuk është i dukshëm, madje as mungon, ndërsa në të tjerët është shumë i pigmentuar. Përbërjet fenolike (acidet fenolike, flavonoidet dhe taninat) janë një metabolit sekondar i përhapur në mbretërinë e perimeve midis drithërave, dhe melekuqja është më i pasuri në këtë drejtim deri në 6%, edhe pse janë treguar vetëm varietetet me farat e pigmentuara që përmbajnë tanina. Ata luajnë një rol të rëndësishëm në mekanizmat e mbrojtjes së bimëve kundër kërpudhave dhe dëmtuesve, të tilla si insektet dhe zogjtë. Komponimet fenolike dihet gjithashtu se kanë efekte pozitive në shëndetin e njeriut. Duke analizuar disa lloje të melekuqeve (të bardhë dhe të kuq), u zbulua se përmbajtja e fosforit të farave të tërë varion midis 170 dhe 380 mg për 100 g, dhe se kjo përfaqëson mbi 85% të fosforit të përgjithshëm në tërë kokrrizën.

## Roli në ekonominë globale 
Prodhimi botëror i sorghumit është rreth 60 milion ton në vit. Vendet kryesore prodhuese janë SH.B.A., Nigeria dhe India. 

Kërkesa globale për melekuqe u rrit në mënyrë dramatike midis 2013 dhe 2015 kur Kina filloi të blinte të lashtat melekuqe amerikane për të përdorur si ushqim bagëtish si një zëvendësues për misrin e rritur në vend. Kina bleu melekuqe amerikane me vlerë rreth 1 miliard dollarë në vit deri në prill 2018 kur Kina vendosi taksë hakmarrëse ndaj melekuqeve Amerikan si pjesë e luftës tregtare midis dy vendeve .  

## Diverziteti
;Speciet e pranuara

;Përfshirë më parë
Shumë specie dikur konsideroheshin pjesë e Melekuqeve, por që tani konsiderohen më të përshtatshme për gjinitë e tjera ku përfshihen: *Andropogon, Arthraxon, Bothriochloa, Chrysopogon, Cymbopogon, Danthoniopsis, Dichanthium, Diectomis, Diheteropogon, Exotheca, Hyparrhenia, Hyperthelia, Monocymbium, Parahyparrhenia, Pentameris, Pseudosorghum, Schizachyrium, *dhe* Sorghastrum*.

## Dieta 
Një sasi prej 100 gramësh melekuqe të papërpunuar siguron 329 kalori, karbohidrate 72%, yndyrë 4% dhe proteina 11%. Melekuqja përmban një numër të lëndëve ushqyese thelbësore në përmasa të konsiderueshme (20% ose më shumë vlera ditore, DV), duke përfshirë proteinat, fibrat, vitaminat B të niacinës, tajaminën dhe vitaminën B6, dhe disa minerale dietikë, përfshirë hekurin (26% DV) dhe manganin (76% DV). Përmbajtja ushqyese e melekuqeve është përgjithësisht e ngjashme me atë të tërshërave të papërpunuara. Midis ngjashmërive të tjera me tërshërën, melekuqja është pa gluten dhe është i dobishëm për një dietë pa gluten.

### Mikotoksinat e melekuqeve 
Në rastin e stuhive, vlerat e larta të lagështisë relative (RH) gjatë fazës së hershme të rritjes nga njëra anë, dhe midis fundit të lulëzimit dhe kulturës tjetër, ishin të lidhura shumë me incidencën e zgjimit. Marrëdhëniet midis lagështisë maksimale relative dhe shenjës së dëmtimit të mykut nuk janë lineare, por ka një rritje neto kur lagështia tejkalon pragun prej rreth 95%.

Si shumë drithëra të tjera, kokrrat e melekuqeve kanë një përbërje shumë të ndryshueshme myko-flore në kohën e korrjes. Moulds sorghum është i njohur mirë se është problemi kryesor patologjik i kësaj bime. Elementet më të rëndësishëm të mikoflora janë: Fusarium, Curvularia, Alternaria, Helminthosporium dhe Phoma. Për shembull, gjinitë më të zakonshme në Senegal janë: Curvularia dhe Fusarium, dhe pesë specie janë identifikuar për këtë mantel: F. solani, F. moniliforme, F. cquiseti, F. fLocciferum dhe F. sporotrichoïdes.

### Implikimet ushqyese dhe mjekësore 
Një studim në vitin 2015 tregoi se melekuqja kryesisht përmban niseshte që është më e ngadalshme për tu tretur sesa shumica e drithërave të tjerë, dhe është më pak e tretshme, dhe përmban më pak proteina dhe yndyra të pangopura. Shumica e shtameve të melekuqev janë të pasura me komponime fenolike, veçanërisht 3-deoksianhocyanidins dhe taninet. Rezultatet e marra in vitro dhe te kafshët kanë treguar që komponimet fenolike dhe komponimet e tretshme (polikosanolet), të cilat janë ngritur në melekuqe, ekuilibrojnë ose stabilizojnë mikrobiotën e zorrëve dhe parametrat që lidhen me obezitetin, stresin oksidativ, inflamacionin, diabetin, dislipideminë, hipertensionin dhe kancerin.

## Hulimtim 
Melekuqja është efektive në shndërrimin e energjisë diellore në energji kimike, dhe gjithashtu përdor më pak ujë në krahasim me kulturat e tjera të drithërave. Karburantet biokarburanteve, të prodhuara duke përdorur melekuqe të ëmbla si një kulturë me përmbajtje të lartë sheqeri në rrjedhin, zhvillohen me biomasa që mund të shndërrohet në qymyr, gaz sintetik dhe bio-vaj.

## Referime 
## Leximi më tej 
*

### Biblografia
# USDA, ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. https://web.archive.org/web/20150124024459/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?11304 (12 feb 2008)

# Beneficios del sorgo en la dieta del celiaco 
# Catasus Guerra, L. 1997. Las gramíneas (Poaceae) de Cuba, I. Fontqueria 46: [i–ii], 1–259.
# Davidse, G., M. Sousa Sánchez & A. O. Chater. (eds.) 1994. Alismataceae a Cyperaceae. Fl. Mesoamer. 6: i–xvi, 1–543.
# de Wet, J. M. J. 1978. Systematics and evolution of Sorghum sect. Sorghum (Gramineae). Amer. J. Bot. 65(4): 477–484.
# Espejo Serna, A., A. R. López-Ferrari & J. Valdés-Reyna. 2000. Poaceae. Monocot. Mexic. Sinopsis Floríst. 10: 7–236 [and index].
# Filgueiras, T. S. 2003. Sorghum. In Catalogue of New World Grasses (Poaceae): III. Subfamilies Panicoideae, Aristidoideae, Arundinoideae, and Danthonioideae. Contr. U.S. Natl. Herb. 46: 598–606. 
# Forzza, R. C. & et al. 2010. 2010 Lista de espécies Flora do Brasil. https://web.archive.org/web/20150906080403/http://floradobrasil.jbrj.gov.br/2010/. 
# Idárraga-Piedrahíta, A., R. D. C. Ortiz, R. Callejas Posada & M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9–939. Universidad de Antioquia, Medellín.
# Lazarides, M., J. B. Hacker & M. H. Andrew. 1991. Taxonomy, cytology and ecology of indigenous Australian sorghums (Sorghum Moench: Andropogoneae: Poaceae). Austral. Syst. Bot. 4: 591–635.
# Longhi-Wagner, H.M., V. Bittich, M. d. G. L. Wanderley & G. J. Shepherd. 2001. Poaceae. Fl. Fanerogâm. Estado São Paulo 1: i–xxv,.
# Morales, J. F. 2003. Poaceae. En: Manual de Plantas de Costa Rica. Vol. 3. B.E. Hammel, M.H. Grayum, C. Herrera & N. Zamora (eds.). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 93: 598–821.
# Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
# Pohl, R. W. 1994. 151. Sorghum Moench. Fl. Mesoamer. 6: 381–382.

## Linqe te jashtme 
* Raporti i FAO (1995) "Melekuqe dhe milet në ushqimin e njeriut" 
* Melekuqe në Uebfaqen e Këshillit të Grurit në Sh.B.A.
* Shoqata Sweet Sorghum Etanol , organizatë për promovimin dhe zhvillimin e *Melekuqeve të* ëmbla si një burim për karburantet biokarburantike, veçanërisht etanolin.