Muvakkithane

[parapamje|Dar al-Muwaqqit i [Universiteti i el-Karavijin|Xhamisë el-Karavijin (e shënuar nga dritarja me dy harqe me pamje nga oborri)]]
**Dar al-Muwaqqit** (Arabish6: دار المؤقت), ose **muvakkithane** në turqisht, është një dhomë ose strukturë që shoqëron një xhami, e cila është përdorur nga muvekiti ose matësit, një oficer i ngarkuar me mbajtjen e orareve të sakta të namazit dhe komunikimin e tyre me muezinin. *Dar al-Muwaqqit* ishte termi arab që u jepej strukturave të tilla të shtuara në shumë xhami në Marok që nga periudha Marinide e tutje. Në Perandorinë Osmane, ekuivalentët e strukturave të tilla njiheshin në turqisht si *muvakkithane* ("lozha e muvekitit").

## Roli i muvekitit
Myslimanët kryejnë namazin, lutjen rituale të përditshme, në kohë të përcaktuara bazuar në hadithin ose traditën e Muhamedit (rreth  570–632). Çdo ditë, ka pesë namaze të detyrueshme me intervale specifike të kohëve të lejuara të përcaktuara nga dukuritë ditore astronomike. Për shembull, koha e namazit të akshamit fillon pas perëndimit të diellit dhe përfundon kur muzgu i kuq është zhdukur.

Për shkak se koha e fillimit dhe e mbarimit për lutjet janë të lidhura me lëvizjen ditore diellore, ato ndryshojnë gjatë gjithë vitit dhe varen nga gjerësia dhe gjatësia gjeografike lokale kur shprehen në kohën lokale. Termi *mīqāt* në kuptimin e "kohës së një namazi" dëshmohet në Kuran dhe hadith, megjithëse Kurani nuk i përcakton në mënyrë eksplicite ato kohë. Termi *ʻilm al-mīqāt* i referohet studimit të përcaktimit të kohëve të namazit bazuar në pozicionin e Diellit dhe yjeve në qiell dhe është regjistruar që nga ditët e hershme të Islamit.

Para se të shfaqeshin muvekitët, muezini kishte qenë zyra më e lidhur me rregullimin e kohës së namazit. Pozita mund të gjurmohet në jetën e Muhamedit dhe roli dhe historia e tij janë të dokumentuara mirë. Detyra kryesore e një meuzini është të thërras ezanin për të shpallur fillimin e një kohe të namazit. Para përdorimit të altoparlantit, kjo zakonisht bëhej nga maja e një minareje. Minareja i dha muezinit një pikë të favorshme për të vëzhguar fenomene të tilla si perëndimi i diellit që shënon kohën e fillimit të akshamit.

Detyra kryesore e muvekitit ishte mbajtja e kohës dhe rregullimi i kohëve të namazit të përditshëm në xhami, medrese ose institucione të tjera që përdorin astronominë dhe shkencat e tjera. Në kulmin e tij në shekujt e katërmbëdhjetë dhe të pesëmbëdhjetë, xhamitë e mëdha shpesh punësonin astronomë të shquar si muvekitët. Përveç rregullimit të kohës së namazeve, ata shkruan traktate mbi astronominë, veçanërisht për matjen e kohës dhe përdorimin e instrumenteve të lidhura me to, si kuadrantët dhe orët diellore. Ata ishin gjithashtu përgjegjës për çështje të tjera fetare që lidhen me ekspertizën e tyre astronomike, si mbajtja e kalendarit islam dhe përcaktimi i kibles (drejtimi për në Mekë që përdoret për namaz).

## Muvakkithane në Perandorinë Osmane
[parapamje|*Muvakkithane* ("shtëpiza e muvekitit") at the [Hagia Sophia in Istanbul]]
Historiani turk i shkencës Aydın Sayılı vuri në dukje se shumë xhami në Stamboll kanë ndërtesa ose dhoma të quajtura *muvakkithane* ("shtëpiza e muvekitit"). Sulltanët osmanë dhe fisnikët e tjerë i ndërtuan dhe i patronin ato si akte devotshmërie dhe filantropie. Ndërtime të tilla u bënë më të zakonshme me kalimin e kohës, duke arritur kulmin gjatë fundit të shekullit të tetëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë. Astronomët osmanë prodhuan oraret e lutjeve në vende më parë pa to, dhe në shekullin e tetëmbëdhjetë, arkitekti Salih Efendi shkroi tabela të matjes së kohës, të cilat ishin të njohura në mesin e muvekitëve të kryeqytetit perandorak.

Ndërsa përdorimi i orëve mekanike u bë i zakonshëm gjatë shekullit të tetëmbëdhjetë, muvekitët i përfshinë ato si pjesë të veglave të tyre standarde dhe shumë u bënë ekspertë në prodhimin dhe riparimin e orëve. Muvekitët osmanë gjithashtu përshtatën tabelat ekzistuese me konventën osmane për përcaktimin e orës 12:00 në perëndim të diellit, duke kërkuar sasi të ndryshme të ndërrimeve kohore çdo ditë. Vendosja e orës personale sipas orës në muvakkithanes ishte një praktikë e zakonshme pas përhapjes së orëve personale në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë. Aktivitetet e muvekkitëve u regjistruan edhe në Siri (veçanërisht në Xhaminë Umajad) dhe në Egjipt deri në shekullin e nëntëmbëdhjetë.

## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*