Bazilika e Shën Mëhillit - Arapaj (Shek. VI)

**Bazilika e Shën Mëhillit** e vendosur në fshatin Arapaj pranë Durrësit, është një nga monumentet më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore dhe fetare të Shqipërisë. E ndërtuar në shekullin e VI, ajo përfaqëson një ndër veprat më të hershme të arkitekturës paleokristiane në vend. Kjo bazilikë është një dëshmi e rëndësishme e përhapjes së krishterimit dhe e ndikimit të tij në kulturën e lashtë ilire.

Bazilika e Shën Mëhillit është ndërtuar sipas stilit tipik të bazilikave paleokristiane, duke pasur një planimetri në formë kryqi. Ndërtimi përbëhet nga tre nefe të ndara nga kolonat dhe muret e ndërtuara me gurë të përpunuar dhe tulla. Ajo shquhet për detaje të veçanta arkitekturore, përfshirë mozaikët dhe dekorimet murale, të cilat janë ruajtur në gjendje të mirë dhe janë një dëshmi e aftësive artistike të asaj kohe.

Një nga veçoritë më të rëndësishme të bazilikës janë mozaikët me motive biblike dhe gjeometrike, që zbukurojnë dyshemenë dhe disa pjesë të tjera të ndërtesës. Mozaikët përmbajnë simbole të ndryshme kristiane, përfshirë peshqit, pëllumbat dhe rrjetat, që ishin motive të zakonshme të artit paleokristian dhe simbolizonin besimin dhe shpresën. Përpunimi i mozaikëve tregon një mjeshtëri të lartë, duke dëshmuar për lidhjen e qytetit antik të Durrësit me traditat artistike të Perandorisë Bizantine.

Bazilika ka një rëndësi të veçantë historike, pasi përfaqëson një nga monumentet më të hershme kristiane në Ballkan dhe dëshmon për praninë e krishterimit në këtë rajon që në kohët antike. Ajo ndihmon në kuptimin e zhvillimit të besimit dhe ndikimit kulturor që kishte Durrësi si qendër tregtare dhe shpirtërore në atë kohë.

Gërmimet arkeologjike në këtë sit kanë nxjerrë në pah shumë artefakte të tjera, përfshirë objekte qeramike dhe enë liturgjike, që hedhin dritë mbi jetën dhe ritet fetare të asaj periudhe.

Bazilika e Shën Mëhillit ka tërhequr vëmendjen e studiuesve dhe arkeologëve shqiptarë dhe ndërkombëtarë. Gjatë viteve, ajo ka qenë objekt i projekteve restauruese për të ruajtur dhe mbrojtur këtë monument me vlera të veçanta. Restaurimet janë kryer për të ruajtur mozaikët e saj dhe për të stabilizuar strukturën, duke bërë të mundur që ajo të vizitohet nga turistët dhe studiuesit. Fotografi të ndryshme të dokumentuara nga Emilian Metaj shfaqin bukurinë dhe gjendjen aktuale të monumentit.

Në vitin 2006, Hava Hidri dhe Sali Hidri, në bashkëpunim me fotografin Emilian Metaj, publikuan një udhëzues të detajuar për këtë monument, të titulluar "Bazilika e Shën Mëhillit - Arapaj (Shek. VI): Guidë në Monumentet Arkeologjike të Durrësit" . Ky libër synon të ofrojë informacion të detajuar për vizitorët dhe studiuesit mbi rëndësinë historike dhe artistike të bazilikës, duke përfshirë përshkrimin e arkitekturës, detaje të mozaikëve dhe të gjetjeve arkeologjike. I botuar nga shtëpia botuese "Ideart" në Tiranë, ky udhëzues është një burim i rëndësishëm për të gjithë ata që dëshirojnë të thellojnë njohuritë e tyre mbi këtë monument të veçantë të trashëgimisë shqiptare.

Bazilika e Shën Mëhillit në Arapaj mbetet një simbol i trashëgimisë së lashtë dhe lidhjes së Durrësit me kulturën bizantine. Si një ndërtesë e veçantë e arkitekturës paleokristiane, ajo ofron një pasqyrë unike mbi jetën dhe besimin e komunitetit të lashtë në Durrës, duke e bërë këtë monument një pikë të rëndësishme referimi për arkeologjinë dhe historinë shqiptare.

## Burimet