Spiritualiteti

***Spiritualiteti*** paraqet një koncept që është zhvilluar dhe zgjeruar me kalimin e kohës, duke përfshirë edhe kuptime të ndryshme që mund të gjenden përkrah njëri-tjetrit.    Tradicionalisht, spiritualiteti i referohej një procesi fetar të riformimit i cili "synonte të rikuperojë formën origjinale të njeriut", i orientuar në " imazhin e Zotit "   siç ilustrohet nga themeluesit dhe tekstet e shenjta të feve të botës. Termi u përdor brenda krishterimit të hershëm për t'iu referuar një jete të orientuar drejt Frymës së Shenjtë  dhe u zgjerua gjatë Mesjetës së Vonë për të përfshirë aspekte mendore të jetës.  

Në kohët moderne, termi u përhap edhe në tradita të tjera fetare  dhe u zgjerua për t'iu referuar një gamë më të gjerë përvojash, duke përfshirë një sërë traditash ezoterike dhe fetare. Përdorimet moderne priren t'i referohen një përvoje subjektive të një dimensioni të shenjtë  dhe "vlerave dhe kuptimeve më të thella me të cilat njerëzit jetojnë",   shpesh në një kontekst të ndarë nga institucionet e organizuara fetare.  Kjo mund të përfshijë besimin në një sferë të mbinatyrshme përtej botës zakonisht të vëzhgueshme,  rritje personale,  një kërkim për një kuptim përfundimtar ose të shenjtë,  përvojë fetare,  ose një takim me veten "dimensioni i brendshëm". 

## Etimologjia 
Termi shpirt do të thotë "parim gjallërues ose jetësor tek njerëzit dhe kafshët". 

Termi "shpirtëror", që do të thotë "në lidhje me shpirtin", rrjedh nga  i vjetër francez (12c.), e cila rrjedh nga latinishtja  , e cila vjen nga  ose "shpirt". 

Termi "spiritualitet" rrjedh nga '** franceze e mesme , nga latinishtja e vonë "spiritualitatem" (emëror  ), e cila rrjedh edhe nga latinishtja **' . 

## Përkufizimi 
Nuk ka asnjë përkufizim të vetëm, të pranuar gjerësisht të spiritualitetit.   [note 1] Sondazhet e përkufizimit të termit, siç përdoret në kërkimin shkencor, tregojnë një gamë të gjerë përkufizimesh me mbivendosje të kufizuar.  Një studim i rishikimeve nga McCarroll, secila që trajtonte temën e spiritualitetit, dha njëzet e shtatë përkufizime të qarta, midis të cilave "kishte pak marrëveshje".  Kjo shkakton disa vështirësi në përpjekjen për të studiuar spiritualitetin në mënyrë sistematike; dmth, ai pengon të kuptuarit dhe aftësinë për të komunikuar gjetjet në një mënyrë kuptimplote.

Sipas Kees Waaijman, kuptimi tradicional i spiritualitetit është një proces riformimi që “synon të rikuperojë formën origjinale të njeriut, imazhin e Zotit. Për ta realizuar këtë, riformimi orientohet në një kallëp, i cili përfaqëson formën origjinale: në Judaizëm Tora, në Krishterim është Krishti, për Budizmin, Buda, dhe në Islam, Muhamedi ." [note 2] Houtman dhe Aupers sugjerojnë se spiritualiteti modern është një përzierje e psikologjisë humaniste, traditave mistike dhe ezoterike dhe feve lindore. 

Në kohët moderne theksi vihet në përvojën subjektive  dhe "vlerat dhe kuptimet më të thella me të cilat jetojnë njerëzit",   duke përfshirë rritjen ose transformimin personal, zakonisht në një kontekst të ndarë nga institucionet e organizuara fetare.  Spiritualiteti mund të përkufizohet përgjithësisht si kërkimi i një individi për kuptimin dhe qëllimin përfundimtar ose të shenjtë në jetë.  Për më tepër, mund të nënkuptojë kërkimin ose kërkimin e rritjes personale, përvojës fetare, besimit në një mbretëri të mbinatyrshme ose në jetën e përtejme, ose për të kuptuar "dimensionin e brendshëm" të dikujt.    

## Zhvillimi i kuptimit të spiritualitetit 
### Periudha klasike, mesjetare dhe e hershme moderne 
Bergomi zbulon "një formë të ndritur të spiritualitetit jofetar" në antikitetin e vonë . 

Fjalët e përkthyeshme si "shpirtërore" filluan të lindin fillimisht në shekullin e 5-të dhe hynë në përdorim të përbashkët vetëm nga fundi i Mesjetës .   Në një kontekst biblik, termi do të thotë të jesh i gjallëruar nga Perëndia.  Dhiata e Re ofron konceptin e të qenit i drejtuar nga Fryma e Shenjtë, në krahasim me të jetuarit e një jete në të cilën njeriu refuzon këtë ndikim. 

Në shekullin e 11-të, ky kuptim ndryshoi. "Spiritualiteti" filloi të tregojë aspektin mendor të jetës, në krahasim me aspektet materiale dhe sensuale të jetës, "sferën kishtare të dritës kundër botës së errët të materies".  [note 3] Në shekullin e 13-të "spiritualiteti" fitoi një kuptim social dhe psikologjik. Shoqërisht ai shënonte territorin e klerit: "kishetari kundër zotërimeve të përkohshme, kishtarja kundër autoritetit laik, klasa klerikale kundër klasës laike".  [note 4] Psikologjikisht, ai tregonte sferën e jetës së brendshme: "pastërtinë e motiveve, afeksioneve, synimeve, prirjeve të brendshme, psikologjinë e jetës shpirtërore, analizën e ndjenjave".  [note 5]

Në shekujt 17 dhe 18 u bë një dallim  ndërmjet formave më të larta dhe më të ulëta të spiritualitetit:  "Një njeri shpirtëror është ai që është i krishterë 'më bollëk dhe më i thellë se të tjerët'".  [note 6] Fjala u shoqërua gjithashtu me misticizëm dhe qetësi, dhe fitoi një kuptim negativ. 

### Spiritualiteti modern 
Nocionet moderne të spiritualitetit u zhvilluan gjatë shekujve 19 dhe 20, duke përzier idetë e krishtera me traditat ezoterike perëndimore dhe elementet e feve aziatike, veçanërisht indiane. Spiritualiteti u shkëput gjithnjë e më shumë nga organizatat dhe institucionet fetare tradicionale. Ajo ndonjëherë lidhet sot me lëvizjet filozofike, sociale ose politike si liberalizmi, teologjia feministe dhe politika e gjelbër . 

#### Transcendentalizmi dhe Universalizmi Unitar 
Ralph Waldo Emerson (1803–1882) ishte një pionier i idesë së spiritualitetit si një fushë e veçantë.  Ai ishte një nga figurat kryesore të Transcendentalizmit, një lëvizje protestante liberale e fillimit të shekullit të 19-të, e cila kishte rrënjë në romantizmin anglez dhe gjerman, kritikën biblike të Johann Gottfried Herder dhe Friedrich Schleiermacher, skepticizmin e Hume,  dhe neoplatonizmin . .   Transcendentalistët theksuan një qasje intuitive, eksperimentale ndaj fesë.  Pas Schleiermacher,  intuita e një individi për të vërtetën u mor si kriter për të vërtetën. 

#### Teozofia, antroposofia dhe filozofia shumëvjeçare 
Një ndikim i madh në spiritualitetin modern ishte Shoqëria Teosofike, e cila kërkonte 'mësime sekrete' në fetë aziatike.  Ka pasur ndikim në rrjedhat moderniste në disa fe aziatike, veçanërisht neo-Vedanta, ringjallja e Budizmit Theravada dhe modernizmi budist, të cilat kanë marrë përsipër nocionet moderne perëndimore të përvojës personale dhe universalizmit dhe i kanë integruar ato në konceptet e tyre fetare.  Një ndikim i dytë, i lidhur ishte Antroposofia, themeluesi i së cilës, Rudolf Steiner, ishte veçanërisht i interesuar në zhvillimin e një spiritualiteti të vërtetë perëndimor, dhe në mënyrat se si një spiritualitet i tillë mund të transformonte institucionet praktike si arsimi, bujqësia dhe mjekësia .   Në mënyrë më të pavarur, shkenca shpirtërore e Martinus ishte një ndikim, veçanërisht në Skandinavi. 

Ndikimi i traditave aziatike në spiritualitetin modern perëndimor u nxit gjithashtu nga filozofia shumëvjeçare, përkrahësi kryesor i së cilës Aldous Huxley u ndikua thellësisht nga Neo-Vedanta dhe universalizmi i Swami Vivekananda,  dhe përhapja e mirëqenies sociale, arsimit dhe udhëtimeve masive pas botës . Lufta e Dytë .

#### "Shpirtërore, por jo fetare" 
Pas Luftës së Dytë Botërore, spiritualiteti dhe feja teiste u shkëputën gjithnjë e më shumë,  dhe spiritualiteti u orientua më shumë në përvojën subjektive, në vend të "përpjekjeve për ta vendosur veten brenda një konteksti më të gjerë ontologjik".  U zhvillua një diskurs i ri, në të cilin psikologjia (humaniste), traditat mistike dhe ezoterike dhe fetë lindore janë duke u përzier, për të arritur tek vetvetja e vërtetë nëpërmjet vetë-shpalljes, shprehjes së lirë dhe meditimit. 

Dallimi midis shpirtërores dhe asaj fetare u bë më i zakonshëm në mendjen popullore gjatë fundit të shekullit të 20-të me ngritjen e sekularizmit dhe ardhjen e lëvizjes së Epokës së Re . Autorë të tillë si Chris Griscom dhe Shirley MacLaine e eksploruan atë në mënyra të shumta në librat e tyre. Paul Heelas vuri në dukje zhvillimin brenda qarqeve të Epokës së Re të asaj që ai e quajti "spiroriteti seminarik":  ofertat e strukturuara që plotësojnë zgjedhjen e konsumatorit me opsionet shpirtërore.

Ndër faktorët e tjerë, rënia e anëtarësimit në fetë e organizuara dhe rritja e sekularizmit në botën perëndimore kanë krijuar këtë pikëpamje më të gjerë të spiritualitetit.  Termi "shpirtëror" tani përdoret shpesh në kontekste në të cilat termi "fetar" ishte përdorur më parë.  Edhe teistët edhe ateistët e kanë kritikuar këtë zhvillim.  

## Spiritualiteti bashkëkohor 
Termi *shpirtëror* është përdorur shpesh në kontekste në të cilat termi *fetar* është përdorur më parë.  Spiritualiteti bashkëkohor quhet gjithashtu "spiritualiteti post-tradicional" dhe " spiritualiteti i epokës së re ".  Hanegraaf bën një dallim midis dy lëvizjeve të "Epokës së Re": Epoka e Re në një kuptim të kufizuar, e cila filloi kryesisht në Anglinë e mesit të shekullit të njëzetë dhe i kishte rrënjët në Teozofi dhe Antroposofi, dhe "Epoka e Re" në një kuptim të përgjithshëm. e cila u shfaq në fund të viteve 1970:

Ata që flasin për spiritualitetin jashtë fesë shpesh e përkufizojnë veten si *shpirtërorë, por jo fetarë* dhe përgjithësisht besojnë në ekzistencën e "rrugëve shpirtërore" të ndryshme, duke theksuar rëndësinë e gjetjes së rrugës së vet individuale drejt spiritualitetit. Sipas një sondazhi të vitit 2005, rreth 24% e popullsisë së Shteteve të Bashkuara e identifikon veten si "shpirtërore, por jo fetare". 

Lockwood tërheq vëmendjen për shumëllojshmërinë e përvojës shpirtërore në Perëndimin bashkëkohor:
Peizazhi i ri shpirtëror perëndimor, i karakterizuar nga konsumizmi dhe bollëku i zgjedhjeve, është i shpërndarë me manifestime të reja fetare të bazuara në psikologji dhe Lëvizja e Potencialit Njerëzor, ku secila u ofron pjesëmarrësve një shteg drejt Vetes. 

## Shih edhe 
* Shpirti
* Arsyeja
* Psikologjia
* Skepticizmi
* Epoka e Re
* Dituria njerëzore

## Literatura 
* Charlene Spretnak, *The Spiritual Dynamic in Modern Art: Art History Reconsidered, 1800 to the Present*, 1986. . .
* Eck, D. L. (2009). ''A new religious America: How a "Christian country" has now become the world's most religiously diverse nation*. New York: Harper One. . .
* 
*  
* Schmidt, L. E. (2012). *Restless souls: The making of American spirituality*. Berkeley, Calif: University of California Press. . .
* Carrette, J. R., & King, R. (2011). *Selling spirituality: The silent takeover of religion''. London: Routledge. . .

## Referime 
### Web-burimet