Arabia para-Islamike

parapamje|240px|Rrugët tregtare Nabataean në Arabinë para-Islamike
**Arabia para-Islamike** (Arabisht: شبه الجزيرة العربية قبل الإسلام) i referohet Gadishullit Arabik para shfaqjes së Islamit në vitin 610 të erës sonë.

Disa nga komunitetet e vendosura u zhvilluan në qytetërime të veçanta. Informacioni për këto komunitete është i kufizuar dhe është mbledhur së bashku nga dëshmitë arkeologjike, tregimet e shkruara jashtë Arabisë dhe traditat gojore arabe të cilat më vonë u regjistruan nga historianët islamikë. Ndër qytetërimet më të shquara ishin qytetërimi Themud, i cili u ngrit rreth vitit 3000 pes dhe zgjati rreth vitit 300 të e.s., dhe qytetërimi më i hershëm semit në pjesën lindore ishte Dilmun, i cili u ngrit rreth fundit të mijëvjeçarit të katërt dhe zgjati rreth 600 e.s.. Për më tepër, nga gjysma e dytë e mijëvjeçarit të dytë pes, Arabia Jugore ishte shtëpia e një numri mbretërish si Sabaea, Minaea dhe Arabia Lindore ishte e banuar nga folës semitikë të cilët me sa duket migruan nga jugperëndimi, si p.sh. e ashtuquajtura populli samad. Nga viti 106 e.s. deri në vitin 630 të e.s. Arabia veriperëndimore ishte nën kontrollin e Perandorisë Romake, e cila e quajti atë *Arabia Petraea*. Disa pika nodale kontrolloheshin nga perandoritë iraniane Partiane dhe Sasaniane.

Fetë para-islamike në Arabi përfshinin besimet politeiste indigjene arabe, fetë e lashta semite (fetë që paraprijnë fetë abrahamike, të cilat vetë e kanë origjinën midis popujve të lashtë që flisnin semitisht), forma të ndryshme të krishterimit, judaizmit, manikeizmit, zoroastrianizmit dhe rrallë budizmit.

## Studimet 
Studimet shkencore të arabëve paraislamikë nisin me arabistët e fillimit të shekullit të 19-të, kur ata arritën të deshifrojnë epigrafin e arabishtes së vjetër jugore (shek. 10 p.e.s.), arabishten e lashtë veriore (shek. 6 p.e.s.) dhe shkrime të tjera të Arabisë paraislamike. Kështu, studimet nuk kufizohen më në traditat e shkruara, të cilat nuk janë lokale për shkak të mungesës së tregimeve të mbijetuara të historianëve arabë për atë epokë; pamjaftueshmëria e materialit kompensohet nga burime të shkruara nga kultura të tjera (si p.sh. egjiptianët, grekët, romakët etj.), ndaj nuk njihej me shumë hollësi. Nga shekulli i 3-të e.s., historia arabe bëhet më e prekshme me ngritjen e himiaritëve dhe me shfaqjen e kaḥṭanitëve në Levant dhe asimilimin gradual të nabataeanëve nga kaḥṭanitët në shekujt e parë të e.s., një model zgjerimi i tejkaluar në pushtimet myslimane të shekullit të 7-të. Burimet e historisë përfshijnë dëshmi arkeologjike, rrëfime të huaja dhe tradita gojore të regjistruara më vonë nga studiuesit islamikë - veçanërisht në poemat paraislamike - dhe hadithin, plus një numër dokumentesh të lashta arabe që mbijetuan deri në mesjetë, kur pjesë të tyre u cituan ose u regjistruan. Eksplorimi arkeologjik në Gadishullin Arabik ka qenë i rrallë, por i frytshëm; dhe shumë vende antike janë identifikuar nga gërmimet moderne. Studimi më i fundit i detajuar i Arabisë para-islamike është "Arabët dhe Perandoritë Para Islamit" *(Arabs and Empires Before Islam)*, botuar nga Oxford University Press në vitin 2015. Ky libër mbledh një gamë të larmishme tekstesh dhe mbishkrimesh të lashta për historinë veçanërisht të rajonit verior gjatë kësaj periudhe kohore.

## Referime