Basketbolli në Kosovë

**Basketbolli në Kosovë** është një sport me traditë të hershme, i cili filloi të luhej në vitet 1940 pas sjelljes së topit të parë nga Hajrullah Morina në Gjakovë. Klubi i parë u themelua në Prizren më 1945, ndërsa në vitin 1949 u krijua Lidhja e Basketbollit e Kosovës. Gjatë dekadave të mëvonshme, ekipe si KB Universiteti nga Prishtina dhe KB Besa (Buduçnosti) nga Peja arritën sukses në ligat jugosllave. Pas themelimit të Federatës së Basketbollit të Kosovës më 1991 dhe pranimit të saj në FIBA më 2015, basketbolli kosovar u konsolidua si një nga sportet kryesore në vend, me klube si KB Prishtina, KB Peja dhe KB Trepça që përfaqësojnë Kosovën në gara rajonale e evropiane.

## Vështrim 
Basketbolli në Kosovë nisi në vitet e 40‑ta, kur Hajrullah Morina solli topin e parë nga Torino në Gjakovë ndërsa në Prizren u formua klubi i parë në vitin 1945 nga ana e Xhevdet Xhihës rreth të cilit u mblodhën pionierët e parë. Në vitin 1947 u themelua KB Trepça ndërsa në vitin 1949 u themelua Lidhja e Basketbollit e Kosovës me kryetar Sahit Zatriqin. Kampionati i parë u zhvillua në formë turneu me ekipe nga Prishtina, Peja, Prizreni dhe Mitrovica.

Që në fillim basketbolli u luajt paralelisht nga meshkujt dhe femrat. Ekipi i femrave të Prishtinës, i formuar më 1948, pati suksese të dukshme në Ligën e Jugosllavisë, shpesh më të mëdha se ekipet e meshkujve. Në vitet ’50 dhe ’60, Buduçnosti i Pejës u bë klubi kryesor, me Mithat Belegun dhe Agim Kasapollin si figura të spikatura, duke garuar rregullisht në Ligën e Dytë Jugosllave. 

Në fund të viteve ’60 filloi masivizimi i basketbollit, me trajnerë dhe sportistë që e ngritën nivelin e lojës. Elektro Kosova në Prishtinë krijoi një gjeneratë të fortë me lojtarë si Valdet Spahija, Blerim Vuniqi dhe Zufer Avdija. Ky i fundit arriti të luajë për Crvena Zvezdën dhe të fitojë medalje bronzi me kombëtaren e Jugosllavisë në Botërorin e Kolumbisë, duke u bërë basketbollisti më i suksesshëm i lindur në Kosovë.

Në vitet ’80, KB Universiteti nga Prishtina në basketbollin e femrave u shndërrua në një nga ekipet më të forta të Jugosllavisë, me lojtare si Resmije Juniku dhe Xhevahire Mustafa, duke arritur fitore historike ndaj Crvena Zvezdës kampione e Evropës. Ky ekip ishte ndër më të ndjekurit në Jugosllavi dhe përfaqësonte një kulm të basketbollit kosovar të asaj kohe.

Kosova kontribuoi edhe në nivel institucional: Mehmet Dobërçani shërbeu si kryetar i Federatës së Basketbollit të Jugosllavisë në fillim të viteve ’80, ndërsa Mithat Belegu u bë gjyqtari i parë ndërkombëtar i FIBA‑s nga Kosova, me karrierë të gjerë në katër kontinente. Përveç tij, edhe gjyqtarë të tjerë si Agim Dushi dhe Valdet Spahija referuan në Ligën e Parë të Jugosllavisë. 

Kështu, periudha nga vitet ’40 deri në fund të viteve ’80 shënon themelin e basketbollit kosovar, me pionierë, klube të forta, suksese të femrave, lojtarë të dalluar dhe kontribute të rëndësishme në nivel jugosllav, duke vendosur bazën për zhvillimet e mëvonshme pas themelimit të Federatës së Basketbollit të Kosovës më 1991.

Kampionati i parë i basketbollit të pavarur u mbajt në vitin 1991 me tetë ekipe pjesëmarrëse. Kampionia e parë ishte KB Prishtina.

Federata e Basketbollit e Kosovës u pranua si anëtare e plotë e FIBA-s më 13 mars 2015.  Kosova mori pjesë për herë të parë në kualifikimet e EuroBasket në vitin 2017.  Kosova do të siguronte fitoren e saj të parë kundër Maqedonisë së Veriut në debutimin e saj, duke fituar me 72–68 në shtëpi.   Kosova do të fitonte edhe një herë gjatë Parakualifikimeve, kundër Estonisë, duke përfunduar me një rekord (2–2) dhe duke avancuar në raundin e dytë të kualifikimeve të Kupës së Botës.  Në raundin tjetër, Kosova dështoi të përparonte dhe nuk u kualifikua.  Kosova së fundmi regjistroi fitoren e saj më të lartë kundër Zvicrës duke shënuar një fitore me 76–49 në kualifikimet për turneun EuroBasket 2025.  

Ekipi kombëtar i basketbollit për meshkuj nën 20 vjeç i Kosovës arriti të kualifikohej për herë të parë në Divizionin B të EuroBasketbollit FIBA U20 në vitin 2025.   Në Grupin D ata përfunduan të dytët në renditje.  Në Raundin e Kampionatit ata u përballën me Zvicrën në çerekfinale, duke rezultuar në një humbje për Kosovën.  Kosova e përfundoi turneun në vendin e 8-të.  

Që nga viti 2013, pesë skuadra nga Kosova KB Prishtina, KB Peja, KB Trepça, KB Bashkimi dhe KB Rahoveci kanë marrë pjesë në Ligën Ndërkombëtare të Basketbollit Ballkanik (BIBL). 

Federata e Basketbollit e Kosovës organizon gara në kategori të ndryshme për meshkuj dhe femra. Liga kryesore quhet Superliga ETC. Federata e Basketbollit e Kosovës menaxhon gjithashtu garën e Kupës së Kosovës. Ekipet pjesëmarrëse në Superligën ETC janë: Prishtina, Peja, Trepça, Bashkimi, KB Drita, KB Besa, RTV 21 dhe Kastrioti. 

Prishtina debutoi në Basketbollin Evropian në Kupën FIBA të Evropës në sezonin 2015–16 . Ata arritën të kualifikoheshin për playoff për herë të parë në sezonin 2018–19 .   KB Ylli është klubi më i fundit që përfaqësoi Kosovën në Kupën FIBA të Evropës 2022–23 . KB Prishtina gjithashtu debutoi në Ligën Evropiane të Basketbollit të Veriut (ENBL).  Ata u kualifikuan për në çerekfinale gjatë Ligës Evropiane të Basketbollit të Veriut 2022–23 . 

Në Ligën e Kampionëve të Basketbollit, Kosova debutoi me KB Prishtina në sezonin 2017–18 .  Në sezonin 2018-19, KB Prishtina arriti të siguronte fitoren e parë të Kosovës në këtë garë.   Ata humbën raundin e dytë të fazës kualifikuese. Superliga e Basketbollit e Kosovës renditet e 35-ta në Evropë në Ligën e Kampionëve të Basketbollit. Në vitin 2024, Trepça u bë klubi i parë kosovar që arriti një fitore në kualifikueset e BCL duke mposhtur kampionin qipriot Keravnos, por humbi kundër kampionit çek Nymburk në raundin tjetër. 

Klubi i basketbollit KB Prishtina mori pjesë me sukses në Ligën WABA në sezonin 2003–04, në të cilën u kualifikuan për në Final Four pasi përfunduan të tretat në sezonin e rregullt. Ata u përballën me Šibenik Jolly JBS në gjysmëfinale, por nuk kaluan në finale.  

## Shih edhe 
* Sporti në Kosovë
* Komiteti Olimpik i Kosovës
* Kosova në Lojërat Olimpike
* Superliga e Kosovës në Basketboll
* Kombëtarja kosovare e basketbollit

## Referime