Historia e kolonializmit

*Kolonializmi.-*Kolonializmi i lashtë dhe mesjetar u praktikua nga fenikasit, nga grekët, nga romakët, nga turqit, nga kinezët han dhe nga arabët.

Kolonializmi në kuptimin e sotshëm filloi me "Epokën e zbulimeve", të udhëhequr nga portugezët, të cilët u bënë gjithnjë e më ekspansionistë pas pushtimit të Ceutës në 1415, duke synuar të kontrollonin lundrimin përmes ngushticës së Gjibraltarit, të përhapnin krishtërimin, të grumbullonin pasuri dhe të plaçkisnin, dhe të shtypnin grabitjen mbi popullsinë portugeze nga piratët barbarë si pjesë e një tregtie të gjatë të skllevërve afrikanë; në atë pikë një tregti e vogël, atë që portugezët do ta kthenin shpejt dhe do ta kalonin. Rreth vitit 1450, bazuar në anijet e peshkimit të Afrikës së Veriut, u zhvillua një anije më e lehtë, karavel, e cila mund të lundronte më tej dhe më shpejt, ishte shumë e manovrueshme dhe mund të lundronte "në erë".

I mundësuar nga teknologjia e re detare, me nxitjen e shtuar për të gjetur një "Rrugë të Mëndafshit" alternative pas rënies së Konstandinopojës në 1453 nga Perandoria Osmane mbylli efektivisht rrugët tregtare fitimprurëse me Azinë, eksplorimi i hershëm evropian i Afrikës u pasua nga eksplorimi spanjoll i Amerikave, eksplorime të mëtejshme përgjatë brigjeve të Afrikës dhe eksplorime të Azisë Perëndimore (e njohur edhe si Lindja e Mesme), Azisë Jugore dhe Azisë Lindore.

Pushtimi i Ishujve Kanarie nga Kurora e Kastiljes, nga viti 1402 deri në 1496, është përshkruar si shembulli i parë i kolonializmit të kolonëve evropianë në Afrikë. Në 1462, arkipelagu i pabanuar më parë i Kepit të Verdës u bë vendbanimi i parë evropian në tropikët, dhe më pas një vend i mërgimit hebre gjatë kulmit të Inkuizicionit spanjoll në vitet 1490; portugezët shpejt sollën edhe skllevër nga brigjet e Afrikës Perëndimore. Për shkak të ekonomisë së plantacioneve, veçanërisht sheqerit, zgjerimi kolonial evropian dhe skllavëria do të mbeteshin të lidhura deri në vitet 1800. Përdorimi i mërgimit në kolonitë penale do të vazhdonte gjithashtu.

"Zbulimi" evropian i Botës së Re, siç u emërua nga Amerigo Vespuçi në 1503, hapi një kapitull tjetër kolonial, duke filluar me kolonizimin e Karaibeve në 1493 me Hispaniola (më vonë për t'u bërë Haiti dhe Republika Domenikane). Perandoria portugeze dhe spanjolle ishin perandoritë e para globale sepse ishin të parat që shtriheshin nëpër kontinente të ndryshme (duke zbritur perandoritë euroaziatike dhe ato me tokë në Afrikë përgjatë Mesdheut), duke mbuluar territore të gjera anembanë globit. Midis 1580 dhe 1640, perandoria portugeze dhe spanjolle u sunduan nga monarkët spanjollë në bashkim personal. Gjatë fundit të shekujve 16 dhe 17, Anglia, Franca dhe Republika Hollandeze krijuan gjithashtu perandoritë e tyre jashtë shtetit, në konkurrencë të drejtpërdrejtë me njëra-tjetrën.

Fundi i shekullit të 18-të dhe mesi i shekullit të 19-të pa epokën e parë të dekolonizimit, kur shumica e kolonive evropiane në Amerikë, veçanërisht ato të Spanjës, Francës së Re dhe Trembëdhjetë Kolonive, fituan pavarësinë e tyre nga metropoli i tyre. Mbretëria e Britanisë së Madhe (duke bashkuar Skocinë dhe Anglinë), Franca, Portugalia dhe holandezët e kthyen vëmendjen e tyre në Botën e Vjetër, veçanërisht Afrikën e Jugut dhe Azinë Jugore, veçanërisht Azinë Juglindore, ku tashmë ishin krijuar enklavat bregdetare.

Në shekullin e 19-të, Revolucioni i Dytë Industrial çoi në atë që është quajtur epoka e Imperializmit të Ri, ku ritmi i kolonizimit përshpejtoi shpejt, lartësia e të cilit ishte Pushtimi i Afrikës, në të cilën Belgjika, Gjermania dhe Italia ishin gjithashtu pjesëmarrës.

Pati beteja vdekjeprurëse midis shteteve kolonizuese dhe revolucione nga zonat e kolonizuara duke formuar zonat e kontrollit dhe duke krijuar kombe të pavarura. Gjatë shekullit të 20-të, kolonitë e fuqive qendrore të mposhtura në Luftën e Parë Botërore u shpërndanë midis fituesve si mandate, por vetëm nga fundi i Luftës së Dytë Botërore filloi seriozisht faza e dytë e dekolonizimit.

## Shiko edhe 
* Kolonializmi

## Referime