Mastaba

**Mastabaja** është një tip i veçantë varri monumental i përdorur gjatë fazave të para të historisë së Qytetërimit të Lashtë Egjiptian. Termi rrjedh nga fjala arabe **مصطبة** që do të thotë "*bankë*" ose "*banket*". Ato bashkoheshin në nekropole apo varreza.

## Evolucioni 
Mastabaja u ideua në periudhën e hershme si "pirg" me qëllim që të mbronte trupat e të vdekurve nga kafshët në kërkim të ushqimit. Varrezat në zanafillë, gradualisht të futura në një thellësi gjithmonë e më të madhe si dhe në pjesën e tyre të sipërme grumbullohej një pirg gurësh dhe rëre, simbol i kodrës zanafillore, Tatenen, i dalë nga hyjnia Nun në fillim të kohëve.

Gjatë Periudhës Paradinastike të Egjiptit gropat që përmbanin varret u gërmuan disa metra më poshtë, u veshën me tulla balte dhe dru si dhe u dekoruan faqet me piktura të ndryshme.
Varret në formë mastabaje më të thjeshtë përbëhen nga një shkallëzim në formën e një trungu piramidal. Struktura përmbante disa kapela rituale, një portë false të dekoruar dhe kornizuar {nëpërmjet të cilës i mundësohej të vdekurit, ose më mirë Ba-së (Një nga format kryesore që përbënte shpirtin në Egjiptin e Lashtë) së tij, për të marrë ofërtat e vendosura nga të gjallët në tryezën e ofertave, për të shkuar në botën e përtejme (Aaru)}, që fillimisht ishte një stelë e vendosur në një cep dhe pastaj do të bëhej një panel i sipërm i portës, që përmbante edhe statujëzën që paraqiste të vdekurin dhe një pus përgjithësisht i mbyllur me gurë dhe detritë, shumë herë mjaft i thellë, - edhe mbi njëzet metra - dhe që mundësonte hyrjen në varrin e mirëfilltë.
Pjesa e jashtme e mastabasë, ajo në sipërfaqe (që ishte në të kundërt të *pusit*), kishte si funksion atë të mbylljes së hyrjes për në varr dhe të shënonte praninë e varrit.
E përdorur nga sovranët e Periudhës Arkaike të Egjiptit, të quajtur edhe Periudha Thinite, ky tip strukture do të mbetej më vonë karakteristikë e fisnikërisë (vizirëve, skribëve, zyrtarëve të lartë dhe priftërinjve) deri në dinasti shumë më të vona.
Mendohet se nga ky tip strukture u zhvillua më pas piramida e mirëfilltë. Për shembull piramida e famshme e shkallëzuar e Djoserit mund të shihet si një seri mastabashë të mbivendosura për të arritur në etapën evolutive të kompleksit piramidal egjiptian.

## Karakteristika 
Mastaba mbretërore kishte karakteristika preçize që nuk gjenden shpesh në ato private që kishin skema shumë të ndryshueshme. Ato kishin katër karakteristika kryesore:
* orientimi VL-JP në drejtimin e yjeve cirkumpolarë (yje të qiellit verior dhe që shfaqen gjithmonë), lindja e diellit, varri i Osirisit (në jug) dhe mbretëria e të vdekurve (perëndimi);
* Vendi i kultit dhe dhoma mortore të ndara;
* Vendi i kultit i jashtëm në lindje që më pas u zhvillua në strukturën e mbivendosur në një kapelë apostafat;
* muri i jashtëm si façatë pallati.

## Shiko edhe
* Tempujt egjiptianë
* Arkitektura egjiptiane
* Egjipti i lashtë

## Referimet 
## Bibliografia 
* Nicolas Grimal, Histoire de l'Egipte ancienne, Librairie Arthème Fayard, 1988.
* Maurizio Damiano-Appia: Dizionario enciclopedico dell'antico Egitto e delle civiltà nubiane, Milano, Mondadori, 1996, isbn 88-7813-611-5.
* Mario Tosi: Dizionario enciclopedico delle divinità dell'antico Egitto, volume 2, Torino, Ananke, 2006, isbn 88-7325-115-3.