Kumanova

Kumanova (Куманово - Kumanovo) është një qytet dhe komunë që shtrihet në pjesën veriore të Maqedonisë së Veriut,

## Etimologjia 
Etimologjia e toponimit Kumanovë ka për bazë një emër mesjetar kalendarik Kuman, ku sipas disa të dhënave, ky emër qyteti rrjedh nga fisi Kuman, që nga fundi i shek. XI (1094), prej viseve të Azisë të kenë ardhur dhe një kohë të kenë qëndruar në territorin e sotëm të Kumanovës. Të dhënat e para për vendbanimin Kumanovë përmenden në vitin 1519 nga shënimet e udhëpërshkruesve që gjenden në arkivat e Turqisë, edhe atë me 52 familje me rreth 300 banorë.Në shënimet dhe dokumentet historike, Kumanova përmendet në shek. XVII nga udhëpërshkruesi (kronisti) i famshëm turk Evlia Çelebija. Sipas tij Kumanova në vitin 1660 shtrihej në territorin e Sanxhakut të Shkupit që ka pasur më se 600 shtëpi, në mesin e të cilëve kishte xhami, teqe, medrese, hane, hamame dhe disa dyqane.

Ballkanologu dhe kronisti frëng Ami Boúe, i cili e vizitoi Kumanovën në gjysmën e parë të shek. XIX, gjegjësisht me 1836, thekson se Kumanova ka pasur 3000 banorë, kurse në të dhënat e konsullit austriak J. G. Han të vitit 1835, pohon se ky vend ka pasur 650 shtëpi. Prej fiseve më të vjetra turke në Kumanovë supozohet të ketë qenë fisi Oxhak, i cili ka pasur më tepër shtëpi dhe anëtarë se fiset e tjera, por më vonë mbeti me një shtëpi dhe ajo u shpërngul në Turqi.

thumb| image_skyline Kumanova, c. 1913
Janë paraqitur edhe fise tjera familjare si Kotlelerët, Tatarët, që kanë pasur një lagjeje të veçantë në këtë qytet, por gjatë luftërave austro - turke kanë migruar në Turqi. Prej fiseve shqiptare ishin të pranishëm Gono, Malokët dhe si emër familjar përmendeshin Spahilerë, kurse sot janë të pranishëm fiset: Berishë, Gashi, Krasniqe, Thaçi, Sopi, Shala etj., ku përkatësia fisnore është harruar dhe nuk përmendet fare te të gjitha shtresat e popullsisë së kësaj treve. Në të kaluarën e largët historike Kumanova ishte një zonë që i takonte krahinës së Dardanisë dhe e banuar nga fisi ilir-Dardanët, tezë që e vërteton edhe Vasileviqi.

Është me rëndësi të përmendim se edhe Çerkezët, të cilët vendlindjen e tyre e kanë pasur në rajonin e Kaukazit, kishin qenë vendosur pranë stacionit hekurudhor të Kumanovës, ku sot gjendet fshati me të njëjtin emër Çerkez. Deri në vitin 1877-78 në këtë qytet, ka pasur më tepër mysliman, d.m.th. shqiptarë që kishin pranuar fenë myslimane, kurse në mbarim të shek. XIX me ardhjen e kolonistëve serbë, rritet numri i popullsisë sllave.
parapamje|Kelysyra e Bislimit, Kumanova

## Gjeografia 
Rajoni i Kumanovës përbëhet prej dy tërësive të mëdha gjeomorfologjike : zona malore (Karadaku) dhe fushëgropa. Zona malore e cila shtrihet në perëndim të këtij rajoni, është e pasur me kullota dhe me lloje të ndryshme të drunjve, si ah, bung, qarr, thanë, shkozë.

Pra, këtë zonë malore e karakterizon një mori malesh, me lartësi mbidetare mbi 1000 metra. Për shkak të relievit kodrinor–malor, klima është kontinentale, që karakterizohet me dimër dhe acar të ftohtë, me të reshura të mëdha të borës, dhe me verëra të nxehta e të thata. Erërat gjatë tërë vitit fryejnë nga veriu me shpejtësi mesatare prej 3,5 m⁄s.

Sa i përket veçorive hidrologjike këtë rajon e karakterizojnë një numër i madh i ujërave nëntokësor dhe sipërfaqësor. Ujërat nëntokësor paraqiten në vende të ndryshme të këtij rajoni, ku niveli i ujit nuk është i njejtë, si p.sh. në fshatrat Opajë dhe Llopat ujërat paraqiten në thellësi të vogël, prej 2-5 metra, kurse në fshatrat tjerë niveli i ujit shtrihet prej 5-25 metra. Ujërat tokësor (lumenjtë) janë në numër të madh dhe të pasur me ujë, ka edhe përrenj të cilët gjatë të reshurave të mëdha mund të jenë të rrezikshëm.

## Demografia 
## Kultura 
Në zonën e Kumanovës ka disa monumente të rëndësishme, duke përfshirë edhe Kishën e Shën Gjergjit në fshatin Staro Nagorichane, manastiri i Karpino, e ngjitje e Shenjtë Nënë në fshatin e Matejcë, Kisha e Shën Petka në fshatin e Mlado Nagorichane, Kisha e Shenjtë Trinity, e ndërtuar në 1902, dhe e Eski Xhamia, e ndërtuar në 1751.

Më i vjetër dhe më të mëdha të kishës në qytet është Kisha e Shën Nikolas.  Ka ikona nga shekulli i XIII në kishë. Kisha përfaqëson një masterwork e Andreja Damjanov, një arkitekt i rëndësishëm maqedonase ringjallje.

Kumanova ka disa monumente që datojnë që nga periudha e prehistorike.  Më e rëndësishme janë : Gradishte, një vend arkeologjik e interesit që ndodhet pranë fshatit Pelince dhe daton nga bronxi Mosha. Afer fshatit Mlado Nagorichane është një tjetër faqe interesante takim nga periudha e Neolith.  Afer fshatit Llopat është Drezga vend që paraqet një varrezë romake.

Megjithatë, një nga faqet më të rëndësishme që ndodhen në afërsi të Kumanovës është 4000 vjeçar megalithic e Kokino observatori astronomik, që ndodhet 30&nbsp;km në verilindje të Kumanovës dhe të zbuluar në vitin 2001. Ajo zë vendin e katërt në listën e vjetër observatorë nga NASA.

Më i vjetër i folklorit të mblidhen në Maqedoninë e Veriut, KUD "Pance Pesev" është vendosur në Kumanovë. Këtë vit është mbledhur festojnë 80 vjet të ekzistencës. Ajo ka përfaqësuar Kumanova Maqedonia dhe në shumë festivale folklorike ndërkombëtare në Serbi, Mal i Zi, Bullgaria, Turqia, Kroacia, Rumania, Hungaria, Polonia, Franca, etj Presidenti është z. Miroslav Krstevski.

Kumanova ka një bibliotekë, qendra kulturore, kombëtare muze dhe teatër. Disa pikturë kolonitë dhe ekspozita të zhvillohet çdo vit në Kumanovë apo në fshatrat e afërta. Kumanovë është dallohen nga xhaz festivalit të saj të cilat karakteristika grupe nga e gjithë bota. Në vitin 2002 maqedonase bende Foltin dhe Dragan Dautovski kuartetin, si dhe grupe nga Kroacia, Hungaria, Holanda, Sllovenia, Serbia dhe Mali i Zi ka marrë pjesë në festival në vitin 2005 dhe grupet nga sa më shumë të marrë pjesë Norvegjia dhe Holanda.

Çdo vit ka në Kumanovë "Ditët e komedisë" festival ky, i sponsorizuar nga ministria maqedonase e kulturës, duke shfaqur disa nga komedie maqedonase teatrove dhe gjithashtu nga Serbia dhe Bullgaria fqinje.

Kumanovë komunë ishte organizimi i manifestimit "Qyteti i kulturës 2006".

Në të kaluarën, në v. 1993 është hapur radioja e parë në gjuhën shqipe, radio "Zëri i Kumanovës" e cila më pastaj u shndërrua edhe si televizion i cili punoi deri në v. 1998. Momentalisht ekziston një televizion me i suksesshëm ne qytetin e Kumanovës, pra behet fjale për Televizioni Festa, i cili me punë filloi më 21 mars të vitit 1996.

Po ashtu, në Kumanovë momentalisht funksionin edhe një radio shqiptare "Radio Jehona" në frekuencat 97,6 FM, e cila ka uebfaqen e saj: www.radiojehona.com.

## Shih edhe 
* Republika e Iliridës
* Komuna e Kumanovës
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Lidhje të jashtme 
* Fotografi nga Kumanova
* Lajmet e përditshme të Kumanovës
* Foto galeri
* Web Faqe e Kumanoves
* Historiku i Kumanovës
* Kumanova
* Informata mbi shtrirjen gjeografike të Kumanovës
Tv Festa
* Kuman qe edhe Kumanova e ka marrë emrin Kumanovë