Arti dhe Arkitektura e Repoblación

parapamje|347px|Eremitëria e San Baudelio de Berlanga, kollona qendrore me kapitel në formë palme
Termi "**arte de repoblación**" (tekstualisht, "Arti ose Arkitektura e Repopullimit") i referohet kishave Para-Romanike të ndërtuara në mbretëritë e krishtera të Spanjës Veriore, midis fundit të shekullit të IX dhe fillimit të shekullit të XI. Kjo ishte koha kur këto mbretëri po fuqizoheshin pas pushtimit mysliman.

Këto kisha tregojnë stile të ndryshme të përziera, duke përfshirë Visigot, Asturian, Mozarabik, Karoling, madje edhe ndikime Andaluziane Islamike. Kjo përzierje stilesh pasqyron kulturat e ndryshme që jetonin bashkë në atë kohë. Nga kjo periudhë mund të shihen grupe të ndryshme kishash, si kishash mozarabike në mbretërinë e Leonit ose grupin Serrablo, secila me stilin e vetë dallues.

Në shekullin e X, ndikimi mysliman mund të shihet në shumë ndërtesa në Spanjën Veriore, madje edhe ato fetare. Kjo pasi këto mbretëri të krishtera ishin fqinje me Kalifatin e fuqishëm të Kordobës. Megjithatë, termi "Arti i Repoblación" thekson se këto kisha nuk ndërtoheshin gjithmonë nga grupe të vogla banorësh mozarabik, që zhvendoseshin në këto zona nga territoret e kontrolluara nga myslimanët.

Termi "Arti i Repoblación" përfshin disa nga ndërtesat që më parë quheshin "mozarabike" nga studjuesit që ndiqnin veprën e Manuel Gómez-Moreno Martínez. Gjithësesi, ka akoma ca debate rreth këtij termi dhe shumë autorë përdorin "Artin Mozarabik" për të përshkruar këtë periudhë.

Në historiografinë spanjolle, *Repoblación* përbën zgjerimin e territoreve të krishtera në basenin e Dueros dhe Mesetas Qendrore në shekujt IX–X.

## Historia 
[parapamje|majtas|412px|Manastiri i San Miguel de Escalada (S.X), një shembull i [Arti dhe arkitektura mozarabe|Artit Mozarabik Leonez me ndikime nga Kalifati i Kordobës]]
Ndikimet fetare ishin të pashmangshme duke parë praninë e shtetit islamik të Kalifatit të Kordobës, i cili kulturalisht, artistikisht dhe ekonomikisht ishte shumë i zhvilluar. Megjithatë, është sugjeruar prej kohësh se ndërtesat monumentale në Spanjën Veriore nga kjo periudhë u ndërtuan nga grupe modeste të emigrantëve mozarabikë, që u vendosën në zonat e ripopulluara, kur kushtet e jetesës në Al-Andalusin mysliman do të bëheshin të vështira për tu përballuar. Siç pohon profesor Isidro Bango Torviso, duke sugjeruar se këta emigrantë ishin përgjegjës për këto ndërtesa do të ishte e afërt me sugjerimin se:

«''Kur lugina e lumit Duero u ripopullua nën mbështetjen e mbretërisë Asturiano-Leoneze, kolonët veriorë do ti kishin harruar të gjitha njohuritë dhe përvojat e tyre dhe do t’u nënshtroheshin 'kapacitetit shumë të pasur dhe të treguar krijues' të emigrantëve të varfër, rural jugorë*.»

Arti dhe Arkitektura e *Repoblación* identifikohej si nënndarja e tretë e Periudha Para-Romanike Hispanike, nga fazat që përkojnë me Periudhën Visigote dhe Asturiane. Arkitektura e saj është një përmbledhje e elementet të origjinave të ndryshme, të shpërndara në mënyrë të ç‘rregullt, në një mënyrë të tillë që elementet me origjinë paleo-kristiane, visigote ose asturiane të mbizotërojnë, ndërsa në kohë të tjera të mbizotëronin karakteristikat myslimane.

## Karakteristikat 
Disa nga karakteristikat identifikuese të arkitekturës kishtare të *Repoblación* janë:
* Plan bazilikor ose të qendërzuar; ndonjëherë me absida përkundrejtë njëra-tjetrës.
* Kapela kryesore mbi një plan drejtkëndor së jashtmi dhe ultra-gjysmërrethor së brendshmi.
* Përdorimi i harkut patkua me prejardhje myslimane, disi më të mbyllur dhe të pjerrët se ai visigot.
* Përdorimi i përgjithësuar i portave me harqe patkua ose *alfiz''.
* Përdorimi i dritare të dyfishta ose të trefishta të traditës asturiane.
* Çati të përbëra nga volta të segmentuara, duke përfshirë volat tradicionale barrela.
* Kolona të grupuara që formonin shtylla të përbëra, me kapitele korintike të dekoruara me elemente të stilizuara dhe breza që bashkonin kapitelet me kolonat.
* Mure të përforcuara nga mbështetje të jashtme.
* Evoluimi i zbukurimeve trarëve me vargje të mëdha lobesh, që mbështesin strehë shumë të theksuara.
* Dekorime të ngjashme me ato visigote në spërdredhje, svastika dhe tema bimore dhe shtazore që formonin bordura të dala.
* Një zotërim mjeshtror i teknikës së ndërtimit, duke përdorur kryesisht muraturë të rregullt së gjati dhe së gjeri.
* Mungesa ose kursimi i dekorimeve të jashtme.
* Larmia e planeve dysheme, me përmasa të vogla dhe hapsira jo vijuese të mbuluara nga kupola (të zgavruara, të segmentuara, të brinjëzuara të transeptit patkua, etj.).

## Shembuj tipikë 
[parapamje|Murale në stilin e [Kalifati i Kordobës|Kalifatit të Kordobës në brendësinë e Santiago de Peñalba]]
Poshtë është një klasifikim i tempujve të Artit të Repoblación në grupe të ndryshme bazuar në karakteristikat e tyre:

### Arti Mozarabik Leonez 
Arti Mozarabik i mbretërisë së Leonit është bashkimi i Artit të Repoblación të karakterizuar nga të qenit më i rafinuara i kësaj periudhe, duke pasqyruar kontributet kulturore dhe stilistike nga Kalifati i Kordobës. Këto ndikime shfaqen në harqet patkua përsosmërisht të formuara, artikulimet e përpunuara hapsinore dhe në disa raste, si në Kishën e Santiago de Peñalba (León), në praninë e muraleve që evidentojnë marrëdhënien estetike me Artin Andaluzian.

* Kisha e Santiago de Peñalba (León)
* Manastiri i San Miguel de Escalada (León)
* Kisha e San Salvador de Palat del Rey (León)
* Eremitëria e Santo Tomás de las Ollas (León)
* Kapela e San Miguel e Celanovas (Orense)
* Kisha e San Ciprianit të San Cebrián de Mazote (Valladolid)
* Kisha e Santa María de Lebeña (Kantabria)

parapamje|Kisha e San Pedro de Lárrede, konsideruar si prototipi i grupit arkitekturor të Serrablos
* Kisha e Santa María de Wamba (Valladolid)

### Kishat e Serrablos 
Kishat e Serrablos, të vendosura në Aragonën e Epërme dhe që datojnë midis shekujve të X dhe të XI, bëjnë bashkë një grup kishash me karakteristika homogjene dhe klasifikim të vështirë, pasi ato kombinojnë karakteristika Para-Romanike, Mozarabike, Longobarde dhe Proto-Romanike, që është arsyeja pse quhen Proto-Romanike ose Romaniku i Hershëm Aragonez. Këto ndërtime zakonisht kanë një navatë të vetme ose plane të thjeshta ndarjeje, harqe patkua me ndikim mozarabik, kambanare të bashkangjitura dhe një përdorim fillestar të voltave barrela.

* Kisha e San Pedro de Lárrede (Huesca)
* Kisha e San Juan de Busa (Huesca)
* Kisha e San Bartolomé de Gavín (Huesca)
* Kisha e San Martín de Oliván (Huesca)
* Kisha e San Andrés de Satué (Huesca)
* Eremitëria e San Juan Bautista de Rasal (Huesca)

### Kisha repoblación me klasifikim të vështir ose tranzicional 
parapamje|345px|Manastiri i San Millán de Suso
Këto kisha paraqesin karakteristika hibride, duke kombinuar kontributet mozarabike në tempujt me origjinë visigote dhe, në shumë raste, me zgjerime të mëvonshme gjatë Periudhës Romanike. Shembuj të shquar përfshijnë Manastirin e San Millán de Suso në La Rioja, i cili ruan gjurmë visigote dhe mozarabike bashkë me rimodelime romanike, si dhe eremitëria e San Baudelio de Berlanga në Soria, e shquar për strukturën e saj të veçantë me një kolonë qendrore që mban një voltë në formë palme dhe muralet e saj.

* Manastiri i San Millán de Suso (La Rioja)
* Eremitëria e San Baudelio de Berlanga (Caltojar, Soria)
* Eremitëria e San Román de Moroso (Arenas de Iguña, Kantabria)
* Eremitëria e Santa Céntola y Santa Elena (Siero, Burgos)
* Kisha e San Vicente del Valle (Burgos)
* Manastiri i San Juan de la Peña (Jaca, Huesca)
* Kisha e Manastirit të Lejres (Navara)
* Manastiri i San Salvadorit të Tábara-s (Zamora)
* Kisha e San Quirico de Pedret (Barcelona)
* Kisha e San Cristóbal de Cabrils (Barcelona)
* Eremitwria e San Julián de Boada (Gerona)
* Kisha e Santa María de Matadars (Barcelona)

## Shiko gjithashtu 
* Spanja në Mesjetë
* Pushtimi mysliman i Gadishullit Iberik
* Kalifati i Kordobës
* Al-Andalus
* Reconquista
* Arti dhe Arkitektura Visigote
* Arti paleokristian
* Arkitektura Paleokristiane
* Arti i Dyndjeve Barbare
* Arti Ravenas
* Monumentet paleokristiane të Ravenës
* Arkitektura Mesjetare Skandinave
* Periudhat në historinë e artit perëndimor
* Dyndjet Barbare
* Mbretëritë Barbare
* Bizhuteritë e lashta romake
* Arti Mesjetar
* Arkitektura Mesjetare
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
* Arti Anglo-Sakson
* Arkitektura Anglo-Saksone
* Arti dhe Arkitektura Merovinge
* Arkitektura Merovinge
* Arkitektura Para-Romanike
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
* Arkitektura Visigote
* Arti dhe arkitektura mozarabe
* Arkitektura Asturiane
* Arti Karoling
* Arkitektura Karolinge
* Rilindja Karolinge
* Arti Viking
* Arti Otonian
* Arkitektura Otoniane
* Rilindja Otoniane
* Rilindja e shekullit të XI
* Rilindja e shekullit të XII
* Rilindjet Mesjetare
* Arti Longobard
* Arkitektura Longobarde
* Skulptura Longobarde
* Piktura Longobarde
* Argjendaria Longobarde
* Varangianët
* Anijet Mesjetare
* Luftërat Avaro-Bizantine
* Romaniku i Parë
* Arti Romanik
* Arti gotik
* Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
* Bota Greko-Romake
* Arti mesjetar në Shqipëri
* Gjermanikët
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Longobardët
* Lista e mbretërve frankë
* Gotët
* Visigotët
* Ostrogotët
* Vandalët
* Teutonët
* Skithët
* Arti romak
* Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
* Arkitektura Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Beteja e Pyllit Teutoburg
* Burgus
* Cannaba
* Castellum
* Castra
* Vardariotai
* Domus
* Goto-grekët
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Llaçi romak
* Masakra e Latinëve
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Portretizimi Romak
* Prokopi i Çezaresë
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Tempulli Romak
* Ura romake
* Urbanistika Romake

## Citime fundore 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*