Bylinët

[parapamje| [Bylisi|Bylis, qyteti i parë dhe një nga dy qendrat e *koinonit* të Bylinëve. ]]
**Bylinët** ishin një fis ilir që jetonte afër bregdetit Adriatik të Ilirisë jugore ( Shqipëria moderne), në luginën e poshtme të lumit Vjosa (Aoös), në prapatokën e Apolonisë.  Bylinët fillimisht u vërtetuan në materiale epigrafike nga orakulli i Dodonës që daton në shekullin IV para Krishtit, dhe *koinonët e* tyre u dëshmuan së pari në një mbishkrim të shekullit II para Krishtit nga orakulli i njëjtë.  Territori i tyre ishte trapezoidal në anën e djathtë të lumenjve Luftinje dhe Vjosa, duke u shtrirë në perëndim në malet e Mallakastrës .  Qyteti kryesor i *koinonit të* tyre ishte Bylisi. Një tjetër qendër e rëndësishme e *koinonit të* tyre ishte Klos, një vendbanim më i lashtë ilir i quajtur më vonë Nikaia, si është dëshmuar nga një mbishkrim.   

Duke qenë se ishin në një fqinjësi dhe kontakt të afërt me fqinjët e tyre grekë, Bylinët ndodheshin nën një ndikim të konsiderueshëm të helenizimit dhe kulturës antike greke.   *Koinoni* i tyre kishte prerë edhe monedha të veta siç dëshmohet nga mbishkrimet.  *Koinoni i* Bylionëve ka mbijetuar deri në kohët e Perandorisë  Romake. 

## Emri 
Emri i tyre regjistrohet si *Boulinoi* nga Pseudo-Skymni (404), *Boulimeis* nga Dionis Periegeti (386), *Ballini* nga Tit Livi (44. 30), *Bylliones* nga Straboni (7. 7. 8), *Bulini* nga Plini (3. 21 / 139).  

## Gjeografia 
[parapamje|Pamje e luginës së lumit [Vjosa|Vjosa (Aoös) nga Bylisi.]]
Sipas të gjitha gjasave duket se nuk kishte një zgjerim të caktuar gjeografike të *koinonit të* Bylinëve,  në aspektin territorial dhe etnik por që ekzistenca e të cilit është e dokumentuar që nga shekulli i 5-4 para Krishtit dhe të cilat Bylisi duket se kishte qendrën kryesore.   Një tjetër qendër e rëndësishme e Bylinëve ishte Klosi, një vendbanim më i lashtë ilir, i quajtur më vonë Nikaia, sipas një mbishkrimi.   Livi (shek. I *p.e.s.* ) e quajti territorin e tyre *Bullinum agrum* . 

Themelimi i Bylisit i atribuohet mesit të shekullit të 4 para Krishtit, kur u ndërtuan edhe muret masive ilire.   Paraqitja e tij urbane duket se ka qenë e strukturuar rreth mesit të shekullit të 3 para Krishtit.  Qendra është ndërtuar në një kodër rreth 500 m, në bregun e djathtë të lumit Aoös, një nga akset kryesore lumore të Shqipërisë qendrore-jugore. Kodra ka një pamje dominuese mbi luginën e lumit, sot rajoni i Mallakastrës, mbi të cilin shtrihej *koinoni i* Bylinëve. Vendi gjithashtu pamje të vijës bregdetare e poashtu edhe disa nga qendrat më në brendësi.   

Territori i Bylinëve ishte i përbërë nga një rrjet i tërë fortifikimesh të ndërtuara për t'i mbrojtur ata nga Apolonasit të cilët ndodheshin aty pranë në perëndim dhe Atintanët në lindje.  Ai kufizohej në juglindje nga fortifikimet e Rabijes dhe Matohasanaj.  *Koinoni* i Amantinëve ishte në bregun e kundërt të lumit Vjosa.  

Afërsia e tumës prehistorike të varrimit në Lofkënd si me Bylisin ashtu edhe me Nymfaion tregon që tuma ishte e vendosur në territorin e Bylinëve.  

## Kultura 
[parapamje|Aktori komik që luante rolin e një skllavi të ulur në altarin e [Dionisi|Dionisit, gjysma e 2-të e shekullit III para Krishtit, nga teatri i Bylisit. Muzeu Kombëtar i Arkeologjisë, Shqipëri . ]]

### Gjuha 
Gjuha e folur nga Bylinët i përkiste zonës gjuhësore ilire juglindore. Për shkak të kontaktit të afërt me fqinjët e tyre grekë, Bylinët ndodheshin në një shkallë të konsiderueshme nën ndikimin e kulturës helene dhe të gjuhës së lashtë greke.   

### Feja 
Kërkimet arkeologjike nuk kanë gjetur ende një tempull ose vend tjetër të në qytetin e Bylisit, megjithatë, një seri mbishkrimesh tregojnë adoptimin e kulteve të Zeusit, Herës, Dionisit dhe Artemisit. Një mbishkrim tjetër tregon se ekzistonte edhe një shenjtërore me një orakull, i njëjtë me nymfafën që ndodhej në kufi me Apoloninë e afërt. Nymfaumi paraqitet gjithashtu si një simbol zjarri i gdhendur në monedha të Bylisit e që i takojnë shekullit III-II p.e.s.  Një reliev i gjetur pranë Bylisit tregon edhe nimfat dhe një leckë të mbështjellë rreth këtij zjarri, një skenë që përsëritet vetëm me nimfat të paraqitura edhe në një monedhë argjendi të Apollonisë të shekullit 1 para Krishtit, duke sugjeruar një përzierje të traditave dhe feve vendase me format dhe praktikat e sjella nga kolonistët grekë. Nën ndikimin grek kulti lokal spontan ilir dhe natyralist filloi kanonizimin e tij.  Në shenjtëroren e Dodonës një mbishkrim i shekullit 4 para Krishtit në një fletë plumbi paraqet Bylinët duke i kërkuar se cilit hy duhet ti ofrojnë sakrificat në mënyrë që të sigurojnë pronat e tyre.  

## Shih edhe 
* Ilirët 
* Iliria
* Bylisi
* Nikaia
* Apolonia
* Lista e fiseve ilire

## Referime 
## Literatura 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*