Banda

Një **bandë** (Anglisht: *Gang*) është një grup ose shoqëri e bashkëpunëtorëve, miqve ose anëtarëve të një familjeje me një udhëheqje dhe organizim të brendshëm të përcaktuar që identifikohet ose pretendon kontroll mbi territorin në një komunitet dhe angazhohet, individualisht ose kolektivisht, në sjellje të paligjshme dhe ndoshta të dhunshme.

## Etimologjia 
Fjala "bandë" rrjedh nga paskajorja e anglishtes së vjetër *gan*, që do të thotë "të shkosh". Është e ngjashme me *gangri,* e vjetër norvegjez, që do të thotë "udhëtim". Ndërsa termi shpesh i referohet në mënyrë specifike grupeve kriminale, ai gjithashtu ka një kuptim më të gjerë të çdo grupi të afërt ose të organizuar njerëzish dhe mund të ketë konotacione neutrale, pozitive ose negative në varësi të përdorimit.

## Historia 
. Paris, 1904.]]
Në diskutimin e banditizmit në historinë amerikane, Barrington Moore, Jr. sugjeron se gangsterizmi si një "formë e vetë-ndihmës që viktimizon të tjerët" mund të shfaqet në shoqëritë të cilave u mungojnë "forcat e rendit dhe ligjit" të fortë; ai e karakterizon feudalizmin europian si “kryesisht gangsterizëm që ishte bërë vetë shoqëria dhe kishte fituar respekt përmes nocioneve të kalorësisë”.

Shekulli i 17-të e pa Londrën "të terrorizuar nga një seri bandash të organizuara", disa prej tyre të njohura si Mims, Hectors, Bugles dhe Dead Boys. Këto banda shpesh vinin në konflikt me njëra-tjetrën. Anëtarët e veshur "me fjongo me ngjyra për të dalluar fraksionet e ndryshme". Gjatë epokës viktoriane, kriminelët dhe bandat filluan të formojnë organizata të cilat kolektivisht do të shndërroheshin në botën e krimit të Londrës. Shoqëritë kriminale në botën e krimit filluan të zhvillonin radhët dhe grupet e tyre të cilat nganjëherë quheshin familje, dhe shpesh përbëheshin nga klasa më të ulëta dhe vepronin në vjedhje xhepi, prostitucion, falsifikim dhe falsifikim, vjedhje tregtare dhe skema të pastrimit të parave. Unik ishin gjithashtu përdorimi i zhargoneve dhe argotave të përdorura nga shoqëritë kriminale viktoriane për të dalluar njëra-tjetrën, si ato të përhapura nga bandat e rrugëve si Peaky Blinders.

Në Shtetet e Bashkuara, historia e bandave filloi në Bregun Lindor në 1783 pas Revolucionit Amerikan. Bandat u ngritën më tej në Shtetet e Bashkuara nga mesi i shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe ishin një shqetësim për udhëheqësit e qytetit që nga koha kur u shfaqën. Shfaqja e bandave i atribuohej kryesisht emigrimit të popullsisë së madhe rurale në zonat urbane. Banda e parë e rrugës në Shtetet e Bashkuara, 40 Thieves, filloi rreth fundit të viteve 1820 në New York City. Bandat në Uashington DC kishin kontrollin e asaj që tani është Trekëndëshi Federal, në një rajon të njohur në atë kohë si Gjiri i Vrasjeve. Krimi i organizuar në Shtetet e Bashkuara u bë i njohur për herë të parë në Perëndimin e Vjetër dhe historianë si Brian J. Robb dhe Erin H. Turner gjurmuan sindikatat e para të krimit të organizuar tek Banda Coschise Cowboy and the Wild Bunch. Ndalimi do të shkaktonte gjithashtu një bum të ri në shfaqjen e bandave; Çikago për shembull kishte mbi 1000 banda në vitet 1920.

Jashtë SHBA-së dhe Britanisë së Madhe, bandat ekzistojnë në forma urbane dhe rurale, si bandat franceze të Belle Époque si Apaches dhe Banda Bonnot. Shumë organizata kriminale si Cosa Nostra italiane, Jakuza Japoneze, Bratva Ruse dhe Triadat Kineze, kanë ekzistuar me shekuj.

## Shiko edhe 
* Mafia
* Banditi
* Krimi
* Krimi i organizuar

## Referime