Eugène François Vidocq

[thumb|240px|Portreti i Eugène François Vidocq e bërë nga [Achille Devéria]]
**Eugène François Vidocq** (; 24 korrik 1775 – 11 maj 1857) ishte kriminel dhe kriminalist francezë historia e të cilit inspiroi shumë shkrimtarë përfshirë Victor Hugo, Edgar Allan Poe, dhe Honoré de Balzac. Ish-krimineli u bë themelues dhe drejtor i parë i Sûreté Nationale poashtu kreu i agjencisë private të hetimit. Vidocq konsiderohet si babai i kriminologjisë moderne dhe departamentit të policisë franceze. Ai konsiderohet gjithashtu si hetuesi i parë privatë.

## Biografia
Eugène François Vidocq lindi në vitin 1775 si fëmija e tretë e Henriette Françoise Vidocq (mbiemri i vajzërisë Dion, 1744-1824) dhe Nicolas Joseph François Vidocq (1744–1799) në Arras. 

Pak dihet për fëmijërinë e tij; shumë prej kësaj është e bazuar në autobiografinë dhe disa dokumente në arkiva franceze. Babai i tij ishte i arsimuar mirë dhe, për ato ditë, shumë i pasur, pasi ai ishte gjithashtu një tregtar misri. Vidocq kishte gjashtë vëllezër e motra: dy vëllezër më të mëdhenj (njëri prej të cilëve kishte vdekur para se të kishte lindur), dy vëllezër të rinj dhe dy motra më të reja.

Vitet e adoleshencës së Vidocq ishin një periudhë kohe e turbullt. Ai përshkruhet si i patrembur, i dyshimtë dhe dinak, shumë i talentuar, por gjithashtu shumë i dembeluar. Ai kaloi shumë kohë në armaturë (sallë luftarake) të Arrasit dhe fitoi një reputacion si një fencer i frikshëm dhe pseudonimi *le Vautrin* ("derri i egër"). Duke vjedhur, ai siguroi veten me njëfarë nivel ngushëllimi.

Kur Vidocq ishte trembëdhjetë vjeç, ai vodhi pllakat argjendi të prindërve të tij dhe i shpenzonte të ardhurat prej tyre brenda një dite. Tre ditë pas vjedhjes, ai u arrestua dhe u soll në burgun lokal, Baudets. Vetëm dhjetë ditë më vonë, mësoi se babai i tij kishte rregulluar arrestimin e tij për t'i mësuar atij një mësim. Pas katërmbëdhjetë ditësh, ai u lirua nga burgu, por kjo nuk e mbylli atë.

Deri në moshën katërmbëdhjetë vjeç, ai kishte vjedhur një sasi të madhe parash nga kutia e arkës së furrës së prindërve të tij dhe u nis për Ostend, ku u përpoq të hynte në Amerikë; por ai u mashtrua një natë dhe e gjeti veten papritmas pa para. Për të mbijetuar, ai ka punuar për një grup të artistëve udhëtues. Pavarësisht nga rrahjet e rregullta, ai ka punuar mjaftueshëm për t'u nxitur nga një djalë i qëndrueshëm për të luajtur një kanibal të Karaibeve që ha mish të gjallë. Ai nuk mundi të zgjaste për një kohë të gjatë, kështu që ai kaloi te një grup prej aktorëve kukullash. Megjithatë, ai u dëbua prej tyre, sepse fliste me gruan e re të punëdhënësit të tij. Më pas ai punoi ca kohë si ndihmës i një pramatarit, por sapo ai iu afrua Arras, ai iu kthye prindërve të tij duke kërkuar falje. Ai u mirëprit nga nëna e tij me krahë të hapura.

thumb|left|240px|Beteja e Valmy
Kur Franca shpalli luftë kundër Austrisë më 20 prill 1792, Vidocq mori pjesë në betejat e Koalicionit të Parë, duke përfshirë Betejën e Valmy në shtator të vitit 1792. Më 1 nëntor 1792, ai u promovua në trupin e grenadierëve, por gjatë ceremonisë së tij të promovimit ai sfidoi një oficer tjetër të paautorizuar në një duel. Ky rreshter i madh refuzoi duelin, kështu që Vidocq e goditi atë. Goditja e një zyrtari të lartë mund të kishte çuar në një dënim me vdekje, kështu që ai u largua dhe u regjistrua në Chasseurs 11, duke fshehur historinë e tij. Më 6 nëntor 1792, ai luftoi nën gjeneralin Dumouriez në betejën e Jemappes.

Pas disa javësh, Vidocq u kthye në kampin francez. Një mik i kapitenit të gjuetisë ndërmjetësoi për të, prandaj iu lejua të bashkohej me *chasseurs*. Së fundi, ai dha dorëheqjen nga ushtria sepse ai nuk ishte më i mirëpritur.

Ai ishte tetëmbëdhjetë vjeç kur u kthye në Arras. Ai shpejt fitoi një reputacion si një feminist. Që kur joshjet e tij shpesh përfunduan në duele, ai u burgos në Baudets nga 9 janari 1794 deri më 21 janar 1795.

Më 8 gusht 1794, kur ai ishte nëntëmbëdhjetë vjeç, Vidocq u martua me Anne Marie Louise Chevalier, pas një shtatzënie të trembur. Asnjë fëmijë nuk rezultoi, dhe martesa nuk ishte e lumtur që në fillim, dhe kur Vidocq mësoi se gruaja e tij e kishte mashtruar atë me ndihmësin Pierre Laurent Vallain, ai u largua sërish për ushtrinë. Ai nuk e pa gruan e tij përsëri deri në divorcin e tyre në vitin 1805.

## Vdekja
Vidocq vdiq më 11 maj 1857 në Paris në prani të mjekut, avokatit dhe priftit. Ka shumë thashetheme se ku u varros Vidocq. Por siç përmendet në biografinë e Philip John Stead, ai u varros në varrezat e Shën Mandé. Këtu është një varr me shkrimin “Vidocq 18”. Sipas informacioneve nga zyrtarët e qytetit, megjithatë, kjo varr është regjistruar në gruan e fundit të Vidocq, Fleuride-Albertine Maniez.

## Referimet