Anatoli Karpov

**Anatoli Jevgenjeviç Karpov** (Rusisht: Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов, ''Anatolij Evgen'evič Karpov''; i lindur më 23 maj të vitit 1951) është mjeshtri i madh Rus i shahut me famë botërore, ish - Kampion i Botës dhe politikan. Ai ishte kampioni i 12-të i botës së shahut nga viti 1975 deri në vitin 1985, tre herë kampion botëror FIDE (1993, 1996, 1998), dy herë kampion botëror në shah si anëtar i ekipit të BRSS (1985, 1989) dhe gjashtë herë fitues i Olimpiadave të Shahut si anëtar i ekipit të BRSS (1972 , 1974, 1980, 1982, 1986, 1988). Shoqata Ndërkombëtare e Shtypit të Shahut i dha atij nëntë Oskar Shahu (1973–77, 1979, 1980, 1981, 1984).

Sukseset e turneut të shahut të Karpovit përfshijnë mbi 160 përfundime në vendin e parë. Ai kishte një vlerësim maksimal Elo prej 2780, dhe 102 muajt e tij të plotë në numrin një në botë janë të katërt më të gjatë të të gjitha kohërave, pas Magnus Carlsen, Garry Kasparov, dhe Emanuel Lasker.

Karpov është gjithashtu anëtar i zgjedhur i Dumës Shtetërore në Rusi. Që nga viti 2006, ai ka kryesuar Komisionin për Sigurinë Ekologjike dhe Mbrojtjen e Mjedisit të Dhomës Qytetare të Federatës Ruse, dhe që nga viti 2007 është anëtar i Këshillit Publik pranë Ministrisë së Mbrojtjes.

## Jeta e hershme 
Karpov lindi në një familje ruse më 23 maj 1951, në Zlatoust, në rajonin Urals të ish-Bashkimit Sovjetik, dhe mësoi të luante shah në moshën katër vjeçare. Ngritja e tij e hershme në shah ishte e shpejtë, pasi ai u bë kandidat për mjeshtër që në moshën 11-vjeçare. Në moshën 12-vjeçare, ai u pranua në shkollën prestigjioze të shahut të Mikhail Botvinnik, megjithëse Botvinnik bëri vërejtjen e mëposhtme për Karpov të ri: "Djali nuk e ka idenë për shahun dhe nuk ka fare të ardhme për të në këtë profesion”.

Karpov pranoi se kuptimi i tij i teorisë së shahut ishte shumë i ngatërruar në atë kohë, dhe më vonë shkroi se detyrat e shtëpisë që i kishte caktuar Botvinnik e ndihmuan shumë, pasi kërkonin që ai të konsultohej me libra shahu dhe të punonte me zell. Karpov u përmirësua aq shpejt nën tutelën e Botvinnik, saqë u bë mjeshtri më i ri sovjetik në histori në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare në vitin 1966; kjo lidhi rekordin e vendosur nga Boris Spassky në vitin 1952.

## Karriera 
### Mjeshtër i Ri 
parapamje|Karpov më 1967
Karpov përfundoi i pari në turneun e tij të parë ndërkombëtar, në Třinec, disa muaj më vonë, përpara Viktor Kupreichik. Në vitin 1967, ai fitoi turneun vjetor të Niemeyer në Groningen. Karpov fitoi një medalje të artë për përsosmëri akademike në shkollën e mesme dhe hyri në Universitetin Shtetëror të Moskës më 1968 për të studiuar matematikë. Ai më vonë u transferua në Universitetin Shtetëror të Leningradit, ku përfundimisht u diplomua nga atje në ekonomi. Një arsye për transferimin ishte të ishte më afër trajnerit të tij, mjeshtrit të madh Semyon Furman, i cili jetonte në Leningrad. Në shkrimet e tij, Karpov vlerëson Furman si një ndikim të madh në zhvillimin e tij si një lojtar i klasit botëror.

Në vitin 1969, Karpov u bë lojtari i parë sovjetik që nga Spassky (1955) që fitoi Kampionatin Botëror të Juniorëve, duke shënuar një të pamposhtur 10/11 në grupin A final në Stokholm. Kjo fitore i dha atij titullin Mjeshtër Ndërkombëtar. Në vitin 1970, Karpov u lidh për vendet e katërt dhe të pestë me Pal Benkon në një turne ndërkombëtar në Karakas, Venezuelë, dhe fitoi titullin e mjeshtër i madh ndërkombëtar. FIDE i dha atij titullin gjatë kongresit të saj të 41-të, të mbajtur gjatë Olimpiadës së Shahut në Siegen, Gjermania Perëndimore në shtator 1970.

### Mjeshtër i madh 
Karpov fitoi turneun Alekhine Memorial më 1971 në Moskë (së bashku me Leonid Stein), përpara një fushe të mbushur me yje, për fitoren e tij të parë të rëndësishme për të rriturit. Vlerësimi i tij Elo u shkatërrua nga 2540 më 1971 në 2660 më 1973, gjatë së cilës ai ndau vendin e dytë në Kampionatin Sovjetik të vitit 1973, një pikë pas Spassky, dhe u kualifikua për Interzonalin e Leningradit.

### Kanditat 
Kampionati botëror i të junorëve i Karpovit e kualifikoi atë për një nga dy Interzonalet, një fazë në ciklin e Kampionatit Botëror të vitit 1975 për të zgjedhur sfiduesin për të luajtur me kampionin botëror Bobby Fischer. Ai përfundoi i pari i barabartë në Interzonalin e Leningradit, duke u kualifikuar për Ndeshjet e Kandidatëve të vitit 1974.

Karpov mundi Lev Polugaevsky me rezultatin +3=5 në Ndeshjen e parë të Kandidatëve, duke fituar të drejtën për t'u përballur me ish-kampionin Boris Spassky në raundin gjysmëfinal. Karpov ishte i regjistruar duke thënë se besonte se Spassky do ta mundte lehtësisht dhe do të fitonte ciklin e Kandidatëve për t'u përballur me Fischer, dhe se ai (Karpov) do të fitonte ciklin pasardhës të Kandidatëve në vitin 1977. Spassky fitoi ndeshjen e parë si i Zi në stil të mirë, por loja këmbëngulëse dhe agresive nga Karpov i siguroi atij fitoren e përgjithshme me +4−1=6.

Finalja e Kandidatëve u luajt në Moskë me Victor Korchnoi. Karpov mori një epërsi të hershme, duke fituar ndeshjen e dytë kundër Dragoit Sicilian, dhe më pas duke shënuar një fitore tjetër në ndeshjen e gjashtë. Pas dhjetë barazimeve radhazi, Korchnoi humbi një pozicion fitues në lojën e shtatëmbëdhjetë për t'i dhënë Karpovit epërsinë 3–0. Në lojën e 19-të, Korchnoi arriti të fitonte një fundgame të gjatë, pastaj shënoi një fitore të shpejtë pas një gabimi të Karpovit dy lojëra më vonë. Tre barazime të tjera, i fundit i arritur nga Karpovi kur ai ishte në një pozicion dukshëm më të mirë, e mbyllën ndeshjen, me Karpovin që fitoi +3−2=19, duke i dhënë të drejtën të vazhdonte për të sfiduar Fischerin për titullin botëror.

### Ndeshja me Fischer në vitin 1975 
Edhe pse një ndeshje kampionati botëror midis Karpovit dhe Fischerit pritej me shumë kënaqësi, këto shpresa nuk u realizuan kurrë. Fischer jo vetëm që këmbënguli që ndeshja të ishte e para pas dhjetë fitoresh (barazimet nuk llogariten), por edhe që kampioni të mbante kurorën nëse rezultati ishte i barabartë 9–9. FIDE, Federata Ndërkombëtare e Shahut, refuzoi ta lejonte këtë kusht dhe u dha të dy lojtarëve një afat deri më 1 prill 1975, për të rënë dakord të luanin ndeshjen sipas rregullave të miratuara nga FIDE. Kur Fischer nuk u pajtua, Presidenti i FIDE-s, Max Euwe, deklaroi më 3 prill 1975 se Fischer kishte humbur titullin e tij dhe Karpov ishte Kampioni i ri i Botës. Karpov më vonë u përpoq të caktonte një ndeshje tjetër me Fischerin, por negociatat dështuan. Kjo e futi Karpovin e ri në rolin e Kampionit të Botës pa u përballur me kampionin në fuqi.

Garry Kasparov argumentoi se Karpov do të kishte pasur shanse të mira sepse e kishte mundur Spassky bindshëm dhe ishte një brez i ri profesionistësh të ashpër, dhe në fakt kishte lojëra me cilësi më të lartë, ndërsa Fischer kishte qenë joaktiv për tre vjet. Kjo pikëpamje mbështetet edhe nga vetë Karpov. Spassky mendonte se Fischer do të kishte fituar në vitin 1975, por Karpov do të ishte kualifikuar përsëri dhe do ta kishte mundur Fischerin në vitin 1978. Karpov ka thënë se nëse do të kishte pasur mundësinë të luante kundër Fischerit për kampionatin në të njëzetat e tij, ai mund të kishte qenë një lojtar shumë më i mirë si rezultat.

### Kampion bote 
I vendosur për të provuar veten si një kampion i ligjshëm, Karpov mori pjesë në pothuajse çdo turne të madh për dhjetë vitet e ardhshme. Ai fitoi bindshëm turneun e Milanos në vitin 1975 dhe mori titujt e tij të parë nga tre titujt sovjetikë në vitin 1976. Ai krijoi një seri fenomenale fitoresh në turne kundër lojtarëve më të fortë në botë. Karpov mbajti rekordin për më shumë fitore radhazi në turne (9) derisa u thye nga Garry Kasparov (15). Si rezultat, shumica e profesionistëve të shahut shpejt ranë dakord se Karpov ishte një kampion bote i ligjshëm.

Në vitin 1978, mbrojtja e parë e titullit të Karpovit ishte kundër Viktor Korchnoi, kundërshtarit që ai e kishte mposhtur në ciklin e Kandidatëve 1973–75; ndeshja u luajt në Baguio, Filipine, me fituesin që i nevojiteshin gjashtë fitore. Ashtu si në vitin 1974, Karpovi mori një epërsi të hershme, duke fituar lojën e tetë pas shtatë barazimesh për të hapur ndeshjen. Kur rezultati ishte +5−2=20 në favor të Karpovit, Korchnoi bëri një rikthim dhe fitoi tre nga katër lojërat e ardhshme për të barazuar me Karpovin. Karpovi më pas fitoi lojën e radhës për të ruajtur titullin (+6−5=21). Tre vjet më vonë, Korchnoi u rishfaq si fituesi i Kandidatëve kundër finalistit gjerman Robert Hübner për të sfiduar Karpovin në Merano, Itali. Karpovi e fitoi me lehtësi këtë ndeshje, 11–7 (+6−2=10), në atë që mbahet mend si "Masakra në Merano".

Karriera e Karpovit në turne arriti kulmin në turneun "Tournament of Stars" të Montrealit në vitin 1979, ku ai përfundoi i pari (+7−1=10) me Mikhail Tal përpara një grupi mjeshtrash të fortë të kompletuar nga Jan Timman, Ljubomir Ljubojević, Boris Spassky, Vlastimil Hort, Lajos Portisch, Robert Hübner, Bent Larsen dhe Lubomir Kavalek. Ai dominoi Las Palmas në vitin 1977 me 13½/15. Ai gjithashtu fitoi turneun prestigjioz Bugojno në vitin 1978 (i ndarë), 1980 dhe 1986, turneun Linares në vitin 1981 (i ndarë me Larry Christiansen) dhe 1994, turneun Tilburg në vitet 1977, 1979, 1980, 1982 dhe 1983, dhe Kampionatin Sovjetik në vitet 1976, 1983 dhe 1988.

Karpovi përfaqësoi Bashkimin Sovjetik në gjashtë Olimpiada Shahu, në të cilat BRSS fitoi medaljen e artë të ekipit. Ai luajti si rezervë e parë në Shkup 1972, duke fituar çmimin e tabelës me 13/15. Në Nicë 1974, ai avancoi në tabelën e parë dhe përsëri fitoi çmimin e tabelës me 12/14. Në La Valletta 1980, ai ishte përsëri në tabelën e parë dhe shënoi 9/12. Në Lucernë 1982, ai shënoi 6½/8 në tabelën e parë. Në Dubai 1986, ai shënoi 6/9 në tabelën e dytë. E fundit e tij ishte Thesaloniki 1988, ku në tabelën e dytë ai shënoi 8/10. Në lojërat e Olimpiadës, Karpovi humbi vetëm dy lojëra nga 68 të luajtura. Për të ilustruar dominimin e Karpovit mbi kolegët e tij si kampion, rezultati i tij ishte +13−1=22 kundër Spassky-t, +8=19 kundër Robert Hübner, +12−1=29 kundër Ulf Andersson, +3−1=10 kundër Vasily Smyslov, +1=19 kundër Mikhail Tal, +19-7=23 kundër Ljubomir Ljubojević.

### Rivaliteti me Kasparovin 
[parapamje|Kasparov dhe Karpov gjatë [Kampionati Botëror i Shahut 1985|Kampionatit Botëror të Shahut 1985]]
Karpov e kishte çimentuar pozicionin e tij si lojtari më i mirë në botë dhe kampioni i botës kur Garry Kasparov mbërriti në skenë. Në ndeshjen e tyre të parë, Kampionatin Botëror të Shahut 1984 në Moskë, lojtari i parë që fitonte gjashtë lojëra do ta fitonte ndeshjen. Karpov ndërtoi një epërsi 4–0 pas nëntë lojërave. 17 lojërat e ardhshme u barazuan, duke vendosur një rekord për ndeshjet e titullit botëror, dhe Karpov iu desh deri në lojën e 27-të për të fituar fitoren e tij të pestë. Në lojën e 31-të, Karpov kishte një pozicion fitues, por nuk arriti të përfitonte dhe u kënaq me një barazim. Ai humbi lojën tjetër, pas së cilës pasuan 14 barazime të tjera. Karpov mbajti një pozicion fitues të fortë në Lojën e 41-të, por përsëri bëri gabime dhe iu desh të kënaqej me një barazim. Pasi Kasparov fitoi lojërat e 47-të dhe të 48-të, Presidenti i FIDE-s, Florencio Campomanes, e ndërpreu në mënyrë të njëanshme ndeshjen, duke përmendur shëndetin e lojtarëve. Thuhet se Karpov ka humbur dhjetë kilogramë (22 lb) gjatë rrjedhës së ndeshjes. Një ndeshje rindeshjeje u caktua për më vonë në vitin 1985, gjithashtu në Moskë. Ngjarjet e Ndeshjes Maraton e detyruan FIDE-n të kthehej në formatin e mëparshëm, me një ndeshje të kufizuar në 24 lojëra (me Karpovin që mbetej kampion nëse ndeshja përfundonte 12–12). Karpovit i duhej të fitonte lojën e fundit për të barazuar ndeshjen dhe për të ruajtur titullin e tij, por humbi, duke ia dorëzuar titullin kundërshtarit të tij. Rezultati përfundimtar ishte 13–11 (+3−5=16) në favor të Kasparovit.

Karpovi mbeti një kundërshtar i frikshëm dhe numri 2 në botë deri në mesin e viteve 1990. Ai luftoi kundër Kasparovit në tre ndeshje të tjera të kampionatit botëror në vitin 1986 (të mbajtura në Londër dhe Leningrad), 1987 (në Seville) dhe 1990 (në New York City dhe Lyon). Të tre ndeshjet ishin jashtëzakonisht të ngushta: rezultatet ishin 11½–12½ (+4−5=15), 12–12 (+4−4=16) dhe 11½–12½ (+3−4=17). Në të tre ndeshjet, Karpovi kishte shanse për të fituar deri në ndeshjet e fundit. Fundi i ndeshjes së Sevilles të vitit 1987 ishte veçanërisht dramatik. Karpovi fitoi ndeshjen e 23-të kur Kasparovi llogariti gabim një kombinim. Në ndeshjen e fundit, duke pasur nevojë vetëm për një barazim për të fituar titullin, Karpovi u thye nën presionin e kohës në fund të seancës së parë të lojës, humbi një variant që çoi në një barazim pothuajse të detyruar dhe i lejoi Kasparovit ta ndërpriste lojën me një pion shtesë. Pas një gabimi të mëtejshëm në seancën e dytë, Karpov u rrëzua ngadalë dhe dha dorëheqjen në lëvizjen 64, duke i dhënë fund ndeshjes dhe duke i lejuar Kasparovit të mbante titullin.

Në pesë ndeshjet e tyre të kampionatit botëror, Karpov shënoi 19 fitore, 21 humbje dhe 104 barazime në 144 lojëra.. Në përgjithësi, Karpov luajti pesë ndeshje kundër Kasparov për titullin nga viti 1984 deri në vitin 1990 pa e mposhtur kurrë në një ndeshje. Sipas chessgames.com, që nga viti 2022, në lojërat klasike, Kasparov kryeson Karpovin me 28 fitore, 20 humbje dhe 119 barazime në 167 lojëra. Duke përfshirë lojërat e shpejta/ekspozuese, Kasparov kryeson Karpovin me 39 fitore, 25 humbje dhe 129 barazime në 193 lojëra.

### Kampion i FIDE-s përsëri (1993–1999) 
parapamje|Karpov më 1993
Në vitin 1992, Karpov humbi një ndeshje kandidatësh kundër Nigel Short. Por në Kampionatin Botëror të Shahut 1993, Karpov rimori titullin Kampion Bote FIDE kur Kasparov dhe Short u ndanë nga FIDE. Karpov mposhti Timman - humbësin e finales së kandidatëve kundër Short.

Takimi tjetër i madh midis Kasparov dhe Karpov ishte turneu i shahut Linares 1994. Fusha, në rendin përfundimtar të përfundimit, ishte Karpov, Kasparov, Shirov, Bareev, Kramnik, Lautier, Anand, Kamsky, Topalov, Ivanchuk, Gelfand, Illescas, Judit Polgár, dhe Beliavsky; me një vlerësim mesatar Elo prej 2685, më i larti ndonjëherë në atë kohë. I impresionuar nga forca e turneut, Kasparov kishte thënë disa ditë para turneut se fituesi me të drejtë mund të quhej kampioni botëror i turneve. Ndoshta i nxitur nga ky koment, Karpov luajti turneun më të mirë të jetës së tij. Ai ishte i pamposhtur dhe fitoi 11 pikë nga 13 (përqindja më e mirë e fitoreve në turne të klasit botëror që nga Alekhine që fitoi San Remon në vitin 1930), duke përfunduar 2½ pikë përpara Kasparov dhe Shirov të vendit të dytë. Shumë nga fitoret e tij ishin spektakolare (në veçanti, fitorja e tij ndaj Topalov konsiderohet ndoshta më e mira e karrierës së tij). Kjo performancë kundër lojtarëve më të mirë në botë e çoi performancën e tij në turne me vlerësim Elo në 2985, vlerësimi më i lartë i performancës së çdo lojtari në histori deri në vitin 2009, kur Magnus Carlsen fitoi turneun e shahut Pearl Spring të kategorisë XXI me një performancë prej 3002. Statistikanti i shahut Jeff Sonas e konsideron performancën e Karpov në Linares si rezultatin më të mirë të turneut në histori.

Karpov mbrojti titullin e tij FIDE kundër yllit në ngritje Gata Kamsky (+6−3=9) në vitin 1996. Në vitin 1998, FIDE e hoqi kryesisht sistemin e vjetër të Ndeshjeve të Kandidatëve, duke pasur në vend të tyre një ngjarje të madhe eliminuese në të cilën një numër i madh lojtarësh garonin ndeshje të shkurtra kundër njëri-tjetrit vetëm gjatë disa javësh. Në të parën nga këto ngjarje, FIDE Kampionati Botëror i Shahut 1998, kampioni Karpov u rendit direkt në finale, duke mposhtur Viswanathan Anand (+2−2=2, barazim i shpejtë 2–0). Në ciklin pasues, formati u ndryshua, me kampionin që duhej të kualifikohej. Karpov refuzoi të mbronte titullin e tij dhe pushoi së qeni Kampion Bote i FIDE-s pas FIDE Kampionatit Botëror të Shahut 1999.

### Drejt daljes në pension 
Loja klasike e Karpovit në turne ka qenë seriozisht e kufizuar që nga viti 1997, pasi ai preferon të jetë më i përfshirë në politikën ruse. Ai kishte qenë anëtar i Komisionit Suprem Sovjetik për Punët e Jashtme dhe president i Fondit Sovjetik të Paqes përpara se Bashkimi Sovjetik të shpërbëhej. Përveç kësaj, ai është përfshirë në disa mosmarrëveshje me FIDE-n. Në listën e vlerësimit të FIDE-s të shtatorit 2009, ai doli nga 100 më të mirët në botë për herë të parë. Karpov zakonisht e kufizon lojën e tij në ngjarje ekspozuese dhe e ka ripërtërirë stilin e tij për t'u specializuar në shahun rapid. Në vitin 2002, ai fitoi një ndeshje kundër Kasparov, duke e mposhtur atë në një ndeshje kontrolli në kohë rapid 2½–1½. Në vitin 2006, ai barazoi vendin e parë me Kasparov në një turne blitz, përpara Korchnoi dhe Judit Polgár.

Karpov dhe Kasparov luajtën një ndeshje të përzier me 12 lojëra nga 21 deri në 24 shtator 2009, në Valencia, Spanjë. Ai përbëhej nga katër lojëra rapid (ose gjysmë-rapid) dhe tetë lojëra blitz dhe u zhvillua saktësisht 25 vjet pas përballjes legjendare të dy lojtarëve në Kampionatin Botëror të Shahut 1984. Kasparov fitoi ndeshjen 9–3. Karpov luajti një ndeshje kundër Yasser Seirawan në vitin 2012 në St. Louis, Missouri, një qendër e rëndësishme e skenës së shahut të Amerikës së Veriut, duke fituar 8–6 (+5−3=6). Në nëntor 2012, ai fitoi turneun rapid Cap d'Agde që mban emrin e tij (Trofeu Anatoly Karpov), duke mposhtur Vasyl Ivanchuk (i renditur i 9-ti në renditjen botërore të FIDE të tetorit 2012) në finale.

## Stili i lojës 
Stili i lojës "boa shtrënguese" i Karpov është mjaft pozicional, duke marrë rreziqe minimale, por duke reaguar pa mëshirë ndaj gabimit më të vogël të kundërshtarit të tij. Si rezultat, ai shpesh krahasohet me José Raúl Capablanca, kampioni i tretë i botës. Vetë Karpov e përshkruan stilin e tij si më poshtë:

## Lojëra të shquara 
*Viktor Korchnoi vs. Anatoly Karpov, Moscow 1973 Karpov sakrifikon një ushtar për një sulm të fortë qendror dhe në anën e mbretëreshës.
*Anatoly Karpov vs. Gyula Sax, Linares 1983 Karpov sakrifikon për një sulm që fiton ndeshjen 20 lëvizje më vonë, pas një tjetër sakrifice spektakolare nga Karpov dhe kundërsakrificës së Sax. Ajo fitoi çmimin e parë të shkëlqimit të turneut. Kjo nuk ishte hera e parë që Karpov përdori Sulmin Keres (6.g4) të mprehtë – shih fitoren e tij në Anatoly Karpov vs. Vlastimil Hort, Alekhine Memorial Tournament, Moscow 1971.
*Anatoly Karpov vs. Veselin Topalov, Dos Hermanas 1994 Kjo lojë përmban një sakrificë sham prej dy pjesësh, të cilat Karpov i rifiton me një variacion sforcues, duke kulmuar në fitoren e një shkëmbimi me një finale të fituar teknikisht.

## Librat 
Karpov ka qenë autor ose bashkëautor i disa librave, shumica e të cilëve janë përkthyer në anglisht.

*Karpov, A.E. Ninth vertical. 1978. Moscow: Molodaya Gvardia.
*Karpov, Anatoly; Roshal, Alexander (1979). Chess Is My Life. Pergamon Press. ISBN 0-0802-3119-5.
*Karpov, Anatoly (1988). The Open Game in Action. Batsford. ISBN 978-0713460964.
*Karpov, Anatoly (1988). The Semi-Open Game in Action. Collier. ISBN 978-0020218012.
*Karpov, Anatoly (1990). The Closed Openings in Action. Collier/MacMillan. ISBN 978-0020339854.
*Karpov, Anatoly (1990). The Semi-Closed Openings in Action. Collier/MacMillan. ISBN 978-0020218050.
*Karpov, Anatoly (1990). Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion. Liberty Publishing. ISBN 0-689-12060-5. (also a 1992 Simon & Schuster edition)
*Karpov, Anatoly (1992). Beating the Grünfeld. Batsford. ISBN 978-0-7134-6468-9.
*Karpov, Anatoly (2006). Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System. Batsford. ISBN 0-7134-9010-1.
*Karpov, Anatoly (2007). My Best Games. Edition Olms. ISBN 978-3-2830-1002-7.
*Karpov, Anatoly; Henley, Ron (2007). Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches. Batsford. ISBN 978-0-923891-97-8.
*Karpov, Anatoly (2007). How To Play The English Opening. Batsford. ISBN 978-0-7134-9065-7.

## Referime