Ekonomia e Koresë së Jugut

[parapamje|324x324px|[Seuli, kryeqyteti i Koresë së Jugut]]
**Ekonomia e Koresë së Jugut** është një ekonomi e përzier shumë e zhvilluar.   Sipas PBB-së nominale, ajo ka ekonominë e 4-të më të madhe në Azi dhe të 12-tën më të madhe në botë. Koreja e Jugut shquhet për zhvillimin e saj të shpejtë ekonomik nga një vend i pazhvilluar në një vend të zhvilluar me të ardhura të larta në disa breza. Kjo rritje ekonomike është përshkruar si mrekullia në lumin Han,  që e ka lejuar atë të bashkohet me OECD dhe G-20 . Koreja e Jugut mbetet një nga vendet e zhvilluara me rritjen më të shpejtë në botë pas recesionit të madh dhe recesionit COVID-19. Ai përfshihet në grupin e vendeve të Next Eleven si që kanë potencialin për të luajtur një rol dominues në ekonominë globale nga mesi i shekullit të 21-të. 

Sistemi arsimor i Koresë së Jugut dhe krijimi i një popullate të motivuar dhe të arsimuar ishte kryesisht përgjegjës për nxitjen e bumit të teknologjisë së lartë dhe zhvillimit ekonomik të vendit.  Koreja e Jugut filloi të përshtattë një strategji ekonomike të orientuar nga eksporti për të ushqyer ekonominë e saj. Në vitin 2019, Koreja e Jugut ishte eksportuesi i tetë më i madh dhe importuesi i tetë më i madh në botë. Banka e Koresë dhe Instituti i Zhvillimit të Koresë publikojnë periodikisht treguesit kryesorë ekonomikë dhe tendencat ekonomike të ekonomisë së Koresë së Jugut.  

Organizatat e njohura financiare, si Fondi Monetar Ndërkombëtar, vënë në dukje qëndrueshmërinë e ekonomisë së Koresë së Jugut ndaj krizave të ndryshme ekonomike. Ata përmendin avantazhet ekonomike të vendit si arsye për këtë qëndrueshmëri, duke përfshirë borxhin e ulët shtetëror dhe rezervat e larta fiskale që mund të mobilizohen shpejt për të adresuar çdo emergjencë financiare të pritshme.  Organizata të tjera financiare, si Banka Botërore, e përshkruajnë Korenë si një nga ekonomitë kryesore me rritjen më të shpejtë të gjeneratës së ardhshme, së bashku me BRIC dhe Indonezinë.  Koreja e Jugut ishte një nga vendet e pakta të zhvilluara që ishte në gjendje të shmangte një recesion gjatë Recesionit të Madh .  Norma e rritjes ekonomike të saj arriti në 6.2% në 2010, një rikuperim nga ritmet e rritjes ekonomike prej 2.3% në 2008 dhe 0.2% në 2009, gjatë Recesionit të Madh . Ekonomia e Koresë së Jugut u rikuperua sërish me suficitin rekord prej 70.7 miliardë dollarë amerikanë markë e llogarisë korente në fund të vitit 2013, me rritje prej 47 për qind nga viti 2012. Kjo rritje ishte në kontrast me pasiguritë e trazirave ekonomike globale, ku prodhimi kryesor ekonomik i vendit ishte eksporti i produkteve teknologjike. 

Konflikti me Koreja e veriut ndikon në tregjet financiare të ekonomisë së saj.     

### Rritje e shpejtë nga vitet 1960 deri në 1980 
parapamje| Ekonomia e Koresë së Jugut, krahasuar me Korenë e Veriut. Koreja e Veriut filloi të humbiste konkurrencën ekonomike me Korenë e Jugut pas miratimit të Juche në 1974 nga Koreja e Veriut.
Me grushtin e shtetit të gjeneralit Park Chung Hee në 1961, i cili fillimisht shkaktoi paqëndrueshmëri politike dhe një krizë ekonomike, filloi një politikë ekonomike proteksioniste. Për të nxitur zhvillimin, u zbatua një skeme ekonomik quajtur industrializimi i orientuar drejt eksportit (IODE ose ne anglisht "export led growth"), duke mbyllur hyrjen në vend të të gjitha llojeve të produkteve të huaja, përveç lëndëve të para. U kryen reformat agrare qe zhvilluan vendin. Park nacionalizoi sistemin financiar për të fryrë shtetin, ndërhyrja e të cilit në ekonomi ishte nëpërmjet planeve pesëvjeçare. 

Maja e shtizës ishin chaebolët, ato konglomerate të larmishme familjare si Hyundai, Samsung dhe LG Corporation, të cilat morën stimuj shtetërorë si lehtësime tatimore, ligjshmëri për sistemin e tyre të shfrytëzimit dhe financim të lirë ose falas: banka shtetërore lehtësoi planifikimin e kredive të përqendruara sipas zërave. sipas çdo plani pesëvjeçar dhe sipas grupit ekonomik të përzgjedhur për ta drejtuar atë. Kjo kishte edhe ngjajshmeri me politikat socialiste e asaj kohes.

Koreja e Jugut mori donacione nga Shtetet e Bashkuara për shkak të Luftës së Ftohtë dhe mbështetja e huaj ekonomike dhe ushtarake vazhdoi për disa vite. Chaebols filluan të dominojnë ekonominë vendase dhe, përfundimisht, filluan të bëhen konkurrues ndërkombëtare. Nën chaebolët, punëtorët filluan të shihnin përmirësimin e pagave, kjo rriti konsumin e brendshëm. Në vitet 1980, vendi u rrit nga të ardhura të ulëta në të ardhura mesatare. 

GDP reale e Koresë së Jugut u zgjerua me një mesatare prej më shumë se 8 përqind në vit,  nga 2.7 miliardë dollarë në 1962  në 230 dollarë&nbsp;miliardë në 1989,  duke thyer shifrën e trilion dollarëve në fillim të viteve 2000. PBB nominale për frymë u rrit nga 103,88 dollarë në 1962  në 5,438,24 dollarë në 1989,  duke arritur pikën historike prej 20,000 dollarë në 2006. Sektori i prodhimit u rrit nga 14.3 përqind e GNP-së në 1962 në 30.3 përqind në 1987. Vëllimi i tregtisë së mallrave u rrit nga 480 milion USD në vitin 1962 në 127.9 dollarë të parashikuar&nbsp;miliardë në vitin 1990. Raporti i kursimeve të brendshme ndaj GNP-së u rrit nga 3.3 përqind në 1962 në 35.8 përqind në 1989.   Kjo strategji ishte veçanërisht e përshtatshme për atë kohë për shkak të normës së ulët të kursimeve të Koresë së Jugut dhe tregut të vogël vendas. Strategjia promovoi rritjen ekonomike përmes eksporteve të prodhimit intensiv të punës, në të cilat Koreja e Jugut mund të zhvillonte një avantazh konkurrues. Një rol të rëndësishëm në këtë proces luajtën nismat e qeverisë.  Duke iu përmbajtur rregulloreve dhe kërkesave shtetërore, firmave iu dhanë subvencione dhe mbështetje për investime për të zhvilluar tregjet e tyre të eksportit në arenën ndërkombëtare në zhvillim. 
qendër|parapamje|Inflacioni i Koresë së Jugut|277x277px

### Vitet 1990 dhe kriza financiare aziatike 
qendër|parapamje| Obligacionet e Koresë së Jugut |272x272px
Për gjysmën e parë të viteve 1990, ekonomia e Koresë së Jugut vazhdoi një rritje të qëndrueshme dhe të fortë si në konsumin privat ashtu edhe në PBB. Gjatë krizës financiare aziatike të vitit 1997, pasi disa monedha të tjera aziatike u sulmuan nga spekulatorët, woni korean filloi të zhvlerësohej në tetor 1997. 

Veprimet e qeverisë së Koresë së Jugut dhe shkëmbimet e borxhit nga huadhënësit ndërkombëtarë përmbanin problemet financiare të vendit. Pjesa më e madhe e rimëkëmbjes së Koresë së Jugut nga kriza financiare aziatike e vitit 1997 mund t'i atribuohet rregullimeve të punës (dmth. një treg pune dinamik dhe produktiv me norma pagash fleksibël) dhe burimeve alternative të financimit.  Falë industrializimit PBB për orë të punuar (produkti i punës) u trefishua më shumë se nga 2.80 dollarë amerikanë në 1963 në 10,00 dollarë amerikanë në 1989.  pavarësisht rritjes anemike globale. Ristrukturimi i konglomerateve koreane ( *chaebols* ), privatizimi i bankave dhe krijimi i një ekonomie më të liberalizuar - me një mekanizëm që firmat e falimentuara të dalin nga tregu - mbeten një detyrë e papërfunduar reformash. Rritja ngadalësohet në 2003, por prodhimi u zgjerua me 5% në 2006, për shkak të kërkesës popullore për produkte kryesore të eksportit si HDTV dhe telefonat celularë. 

Ashtu si shumica e ekonomive të industrializuara, Koreja e Jugut përjetoi pengesa gjatë Recesionit të Madh . Rritja ra me  3.4% në tremujorin e katërt të 2008 nga tremujori i mëparshëm, rritja e parë negative tremujore në 10 vjet, me rritjen tremujore nga viti në vit që vazhdoi të ishte negative në vitin 2009.  Shumë sektorë të ekonomisë në atë kohë raportuan rënie, ku prodhimi ra 25.6% në janar 2009 dhe shitjet e mallrave të konsumit ranë 3.1%.  Ashtu si në krizën financiare aziatike të vitit 1997, monedha koreane gjithashtu pësoi luhatje masive, duke rënë me 34% kundrejt dollarit amerikan.  por Koreja e Jugut ishte në gjendje të kufizonte rënien në një ndalesë në 0.2% në 2009  Pavarësisht nga recesioni i madh, ekonomia e Koresë së Jugut, e ndihmuar nga masat stimuluese në kohë dhe konsumi i fortë vendas i produkteve që kompensuan uljen e eksporteve,  ishte në gjendje të shmangte një recesion ndryshe nga shumica e ekonomive të industrializuara, duke shënuar rritje ekonomike pozitive për dy vite radhazi. krizën. Në vitin 2010, Koreja e Jugut bëri një rikthim ekonomik me një normë rritjeje prej 6.1%, duke sinjalizuar një kthim të ekonomisë në nivelet e para krizës. Eksporti i Koresë së Jugut ka shënuar 424 dollarë miliardë dollarë në njëmbëdhjetë muajt e parë të vitit 2010, tashmë më i lartë se eksporti i saj në të gjithë vitin 2008. Ekonomia e Koresë së Jugut të shekullit të 21-të, si ekonomia "Next eleven", pritet të rritet nga 3.9% në 4.2% çdo vit midis 2011 dhe 2030,  e ngjashme me normat e rritjes së vendeve në zhvillim si Brazili ose Rusia. 

### Industritë e teknologjisë së lartë në vitet 1990 dhe 2000 
Koreja e Jugut mbështetet në eksportet për të nxitur rritjen e ekonomisë së saj, me produktet e gatshme si elektronika, tekstilet, anijet, automobilat dhe çeliku që janë disa nga eksportet e saj më të rëndësishme. Edhe pse tregu i importit është liberalizuar vitet e fundit, tregu i bujqësisë ka mbetur proteksionist për shkak të pabarazive në çmimet e produkteve bujqësore vendase si orizi me tregun ndërkombëtar. Në fund të vitit 2004, megjithatë, u arrit një marrëveshje me OBT- në në të cilën importet e orizit të Koresë së Jugut do të rriten gradualisht nga 4% në 8% të konsumit deri në vitin 2014. Për më tepër, deri në 30% të orizit të importuar do të vihet në dispozicion direkt për konsumatorët deri në vitin 2010, ku orizi i importuar më parë përdorej vetëm për ushqime të përpunuara. Pas vitit 2014, tregu i orizit të Koresë së Jugut do të hapet plotësisht. 

Koreja e Jugut sot njihet si nje tregu celular i pjekur, ku zhvilluesit lulëzojnë në një treg ku ekzistojnë pak kufizime teknologjike. Ka një tendencë në rritje të shpikjeve të llojeve të reja të mediave ose aplikacioneve, duke përdorur infrastrukturën e internetit 5G në Korenë e Jugut. Koreja e Jugut ka sot infrastrukturat për të përmbushur një dendësi popullsie dhe kulture që ka aftësinë për të krijuar një veçanti të fortë lokale. 

### Automobil 
[parapamje| Një makinë [Hyundai Motor Company|Hyundai . Linja e automobilave është një sektor kyç në industrinë e Koresë së Jugut.]]
Industria e automobilave ishte një nga industritë kryesore të rritjes dhe eksportit të Koresë së Jugut në vitet 1980. Nga fundi i viteve 1980, kapaciteti i industrisë motorike të Koresë së Jugut ishte rritur më shumë se pesëfish që nga viti 1984; ai tejkaloi 1 milion njësi në 1988. Investimi total në prodhimin e makinave dhe komponentëve të makinave ishte mbi 3 dollarë amerikanë&nbsp;miliardë në 1989. Prodhimi total (duke përfshirë autobusët dhe kamionët) për vitin 1988 arriti në 1.1&nbsp;milion njësi, një rritje prej 10.6 përqind krahasuar me vitin 1987 dhe u rrit në rreth 1.3&nbsp;milion automjete (kryesisht makina pasagjerësh) në 1989. Pothuajse 263,000 makina pasagjerësh u prodhuan në 1985 - një shifër që u rrit në afërsisht 846,000 njësi në 1989. Në vitin 1988, eksportet e automobilave arritën në 576,134 njësi, nga të cilat 480,119 njësi (83.3 përqind) u dërguan në Shtetet e Bashkuara. Përgjatë pjesës më të madhe të fundit të viteve 1980, pjesa më e madhe e rritjes së industrisë së automobilave të Koresë së Jugut ishte rezultat i rritjes së eksporteve; Eksportet e vitit 1989, megjithatë, ranë 28.5 për qind nga viti 1988. Koreja e Jugut sot është zhvilluar në një nga prodhuesit më të mëdhenj të automobilave në botë. Sot, edhe ne shqiperi ka shume makinash koreane. Hyundai Kia Automotive Group është prodhuesi më i madh i automjeteve në Korenë e Jugut për sa i përket të ardhurave, njësive të prodhimit dhe pranisë në mbarë botën.

### Minierave 
Shumica e depozitave minerale në Gadishullin Korean ndodhen në Korenë e Veriut. Kjo edhe krijon nje verresi nga importet nga jashte. Jugu ka një bollëk tungsteni dhe grafiti. Qymyri, xeherori i hekurit dhe molibden gjenden në Korenë e Jugut, por jo në sasi të mëdha dhe operacionet minerare janë në një shkallë të vogël. Pjesa më e madhe e mineraleve dhe xeheve të Koresë së Jugut importohen nga vende të tjera. Shumica e qymyrit të Koresë së Jugut është antracit që përdoret vetëm për ngrohjen e shtëpive dhe kaldajave.

Koreja e Jugut ishte ne 2019 prodhuesi i tretë më i madh në botë i bismutit,  prodhuesi i katërt më i madh në botë i reniumit,  dhe prodhuesi i 10-të më i madh në botë i squfurit . 

### Ndërtimi 
Ndërtimi ka qenë një industri e rëndësishme e eksportit të Koresë së Jugut që nga fillimi i viteve 1960 dhe mbetet një burim kritik i valutës së huaj dhe fitimeve *të padukshme* nga eksporti. Kjo nuk matet dot. Deri në vitin 1981, projektet e ndërtimit jashtë shtetit, shumica e tyre në Lindjen e Mesme, përbënin 60 për qind të punës së ndërmarrë nga kompanitë e ndërtimit të Koresë së Jugut. Kontratat atë vit vlerësoheshin në 13.7 miliardë USD. Megjithatë, në vitin 1988, kontratat e ndërtimit jashtë shtetit arrinin vetëm 2,6 dollarë amerikanë&nbsp;miliardë (porositë nga Lindja e Mesme ishin 1.2 USD&nbsp;miliardë), një rritje prej 1 përqind krahasuar me vitin e kaluar, ndërsa porositë e reja për projektet e ndërtimit vendas arritën në 13.8 dollarë&nbsp;miliardë, një rritje prej 8.8 për qind krahasuar me vitin 1987.

### armatimet 
djathtas|parapamje| Përparimet e jashtëzakonshme teknologjike dhe industrializimi i Koresë i lejuan Koresë të prodhonte pajisje ushtarake gjithnjë e më të avancuara.

Që nga vitet 1980, Koreja e Jugut ka filluar të eksportojë pajisje dhe teknologji ushtarake për të rritur tregtinë e saj ndërkombëtare. Kjo edhe krijon marredhenie te mira me shtetet aleat. Disa nga projektet e saj kryesore të eksportit ushtarak përfshijnë artilerinë vetëlëvizëse T-155 Firtina për Turqinë; pushka me ajër K11 për Emiratet e Bashkuara Arabe; fregata me raketa të drejtuara të klasës Bangabandhu për Bangladeshin; tankera të flotës si Sirius për marinat e Australisë, Zelandës së Re dhe Venezuelës; Anije sulmi amfibe të klasës Makassar për Indonezinë ; dhe avioni trajnues KT-1 për Turqinë, Indonezinë dhe Perunë .

Koreja e Jugut eksporton gjithashtu komponentë të ndryshëm thelbësorë të pajisjeve të avancuara ushtarake të vendeve të tjera. Këto pajisje përfshijnë aeroplanë modernë si luftëtarët F-15K dhe helikopterë sulmues AH-64 të cilët do të përdoren nga Singapori, kornizat e të cilit do të ndërtohen nga Korea Aerospace Industries në një marrëveshje prodhimi të përbashkët me Boeing.  Në marrëveshjet e tjera të mëdha të kontraktimit dhe prodhimit të përbashkët, Koreja e Jugut ka prodhuar së bashku sistemin e mbrojtjes ajrore S-300 të Rusisë nëpërmjet Samsung Group. dhe do të lehtësojë shitjen e anijeve sulmuese amfibe të klasës Mistral në Rusi që do të prodhohen nga STX Corporation .  Marrëveshja u anulua në vitin 2014 për shkak të veprimeve të Rusisë në Ukrainë dhe në vend të kësaj anijet iu shitën Egjiptit.  Eksportet e mbrojtjes së Koresë së Jugut ishin 1.03 miliardë dollarë në 2008 dhe 1.17 miliardë dollarë në 2009.  Ne 2022-2023 me Luftën Ruso-Ukrainase Koreja e Jugut ka eksportuar shume armesh drejte shteve te Evropës lindore.

## Bashkimet dhe blerjet 
Industritë e synuara shpërndahen shumë në mënyrë të barabartë pa asnjë industri të marrë një pjesë më të madhe se 10%. Tre industritë kryesore të synuara janë Elektronika (9.7%), Gjysmëpërçuesit (9.1%) dhe Metalet dhe Minierat (7.7%). Megjithatë, mbi 51% e shoqërive blerëse e kanë origjinën nga sektori financiar dhe i brokerimit.

## Shiko gjithashtu 
* Ekonomia e Koresë së Veriut
* Lista e bankave në Korenë e Jugut
* Lista e kompanive të Koresë së Jugut
* Lista e kompanive më të mëdha të Koresë së Jugut
* Lista e rajoneve të Koresë së Jugut sipas PBB-së
* Varfëria në Korenë e Jugut
* Shitje me pakicë në Korenë e Jugut
* Papunësia në Korenë e Jugut
* Sindikatat në Korenë e Jugut
* Balanca punë-jetë në Korenë e Jugut
* Papunësia e të rinjve në Korenë e Jugut

## Linqe te jashtme 
* Statistikat e Koresë
* Ministria e Ekonomisë dhe Financave (Koreja e Jugut)
* Shërbimi Doganor i Koresë 
* Banka e Koresë  Archived  
* Përmbledhje e Statistikave të Tregtisë së Bankës Botërore Koreja e Jugut
* Koreja e Jugut – OECD
* Profili i Koresë së Jugut në CIA World Factbook
* Profili i Koresë së Jugut në Bankën Botërore
## Referime