Dokumentimi dhe Qendra Kulturore e Romëve

Qendra e **Dokumentimit dhe Kulturës së  Romëve dhe Romëve Gjermanë**  u krijua në Heidelberg, Gjermani, në fillim të viteve 1990, si  përkujtimore për Sintit dhe Romët që u vranë nga Partia Nacional Socialiste.  Pas disa viteve të punës shtesë për mbledhjen e historive nga viktimat, kryerjen e kërkimeve dhe konvertimin, kompleksi i ndërtesës u hap ceremonialisht për publikun në 16 Mars 1997 dhe u mbështet nga pjesëmarrja e shumë të mbijetuarve. Është ekspozita e parë e përhershme në botë mbi gjenocidin e kryer mbi  Romët nga nazistët .  Qendra e dokumentacionit ka tre nivele dhe mbulon një sipërfaqe prej gati 700 metrash katrorë, dhe ndjek  historitë e persekutimit të Romëve nën Nacional Socializmin.  Institucioni mbikëqyret nga Këshilli Qendror i Sintit Gjerman dhe Rom, i mbështetur nga qyteti i Heidelberg, dhe është përfitues i fondeve speciale nga Qeveria Federale Gjermane dhe toka e Baden-Württemberg .

## Përshkrim 
Niveli i parë i ekspozitës është krijuar për të shfaqur jetën e përditshme të pakicës në një kat, dhe në katin e dytë aparatin e persekutimit dhe terrorin. Arkitekti i Gjermanisë Lindore të qendrës, Dieter Quast, bëri qëllimisht këtë ndarje si hapësinore ashtu edhe në vetë ekspozitën.  Në të njëjtën kohë, ato janë të lidhura me njëra-tjetrën në një mënyrë që të krijojë një tension të vazhdueshëm, i cili jo vetëm që i sfidon vizitorët të reflektojnë në mënyrë kritike në dokumentet e prodhuara nga autorët e veprës, por gjithashtu i nxit ata të tregojnë mirëkuptim empatik për viktimat. 

Të tre pjesët e ndërtesës historike të rindërtuar në Oberen Fauken Pelz u ndërtuan të gjitha rreth oborrit të saj me pamje nga lindja. Në anën jugore u shtua një seksion i ri mbi qemerin historik të bodrumit për të shërbyer si holl dhe hyrje kryesore e ekspozitës. Nën këtë janë disa salla prezantimesh dhe ligjëratash. E dyta është një depo e shekullit të 18-të që ishte pajisur për ekspozitën e dokumentarit. Papafingoja e magazinës shërbente si  shteg përkujtimor nëpër pjesën e fundit të ekspozitës.  Së fundmi, seksioni verior u ndërtua fillimisht rreth vitit 1900, dhe dikur ishte teatri dhe restoranti "Zum Faulen Pelz". Ai u shndërrua në zyrën e administratës si të Qendrës së Dokumentacionit dhe Kulturës ashtu edhe të Zentralrat Deutscher Sinti dhe Romëve. 

Midis tyre është zyra e Romani Rose, kryetari i Këshillit Qendror dhe drejtori i qendrës. Duke qenë vetë pakica rome dhe sinti, dhe si dikush që humbi 13 anëtarë të familjes në kampe përqendrimi, ai ka qenë shumë i përkushtuar për të parë Qendrën të përparojë dhe për të transmetuar me saktësi historitë e të përndjekurve.  Sukseset e tij domethënëse përfshijnë njohjen e Sintit Gjerman dhe Romëve si një pakicë kombëtare sipas kushteve të Marrëveshjes Kornizë për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare të Këshillit të Evropës, dhe të qenit drejtor i Dokumentimit dhe Qendrës Kulturore të Sintit Gjerman dhe Rom .  Rose shkroi: Nga ana hebraike ishte natyrisht një çështje pas përfundimit të luftës që krimet e kryera kundër hebrenjve do të dokumentoheshin në mënyrë gjithëpërfshirëse. Institucionet hebraike bënë të pamundurën për të siguruar që Holokausti kundër hebrenjve evropianë ishte sjellë në vëmendjen e publikut dhe nuk mund të harrohet kurrë. Që nga fillimi, qëllimi kryesor i lëvizjes për të drejtat civile të Sintit dhe Romëve Gjermanë ka qenë krijimi i një Qendre që do të shikonte dhe rivlerësonte historinë tonë - në veçanti atë të gjenocidit - dhe ta ankoronte atë në kujtesën kolektive. Ne e kuptuam që kjo detyrë ishte një kontribut i domosdoshëm si për vetëkuptimin demokratik ashtu edhe për kulturën politike të Republikës Federale të Gjermanisë. Është dashur të tregohet se paragjykimet dhe diskriminimi shtetëror ku bazohen drejtpërdrejtë në paragjykimet racore dhe strukturat e mendimit të Nacional Socialistëve vazhdojnë edhe sot e kësaj dite dhe mbajnë qëndrimin e tyre mbi imazhin e pakicës sonë në publik. . . Është thelbësore që realiteti i jetës së Romëve të ndahet nga klishetë anti-cigane, të cilat për shekuj me radhë kanë zënë rrënjë në ndërgjegjen kolektive të shoqërisë  dhe janë shfrytëzuar nga propaganda nacional-socialiste. Prandaj është me rëndësi jetike që dokumentet përbuzëse të autorëve, ku Romët shfaqen  thjesht si objekte, të krahasohen dhe të kontrastohen me raportet dhe dëshmitë autentike të të mbijetuarve. Këto veçanërisht përfshijnë fotografitë e vjetra familjare, të cilat japin një pasqyrë të rrethanave personale të njerëzve dhe tregojnë larminë e mënyrave në të cilat Romët ishin të përfshirë në jetën e shoqërisë përpara se Nazistët t'i përjashtonin ato nga të gjitha fushat e jetës publike. Marrëdhënia midis këtyre dy niveleve - normaliteti dhe jeta e përditshme e pakicës nga njëra anë, dhe terrori dhe persekutimi nga ana tjetër - zbulon në të njëjtën kohë se dokumentet abstrakte të shfarosjes së organizuar burokratikisht qëndronin për jetë të panumërta të shkatërruara dhe për fatet njerëzore .Krahas funksionit të saj si një muze për historinë bashkëkohore dhe një sit për të përkujtuar të kaluarën, qendra gjithashtu ofron një mjedis për takime dhe dialogje. Një pjesë e konsiderueshme e punës së saj për marrëdhëniet me publikun i kushtohet të drejtave të njeriut dhe duke u siguruar që asnjë grup ose pakicë të mos neglizhohet siç ishin romët  për katër dekada pas Luftës së Dytë Botërore. Qendra kërkon të japë hua për të gjithë ata që kanë vuajtur nga diskriminimi dhe dhunaraciste. Në funksion të persekutimit të Romëve nën Nacional Socializmin, Qendra ndien një detyrim për të siguruar një forum për debat kritik mbi çështjet e ngutshme socio-politike. 

Një nga detyrat e qendrës është të dokumentojë historinë 600-vjeçare të Romëve në Gjermani, por fokusi kryesor i saj mbeten aktet e gjenocidit të kryera nga Nacional Socialistët: akte që u shtypën nga vetëdija publike për disa dekada. Prandaj, që kur u themelua, qendra i ka dhënë përparësi intervistimit të viktimave të Holokaustit të mbijetuara dhe ruajtjes së kujtimeve të tyre në video kaseta. Përveç kryerjes së hulumtimeve të gjera të arkivave brenda dhe jashtë vendit, stafi i qendrës mbledh sistematikisht dëshmi personale nga të mbijetuarit dhe të afërmit e tyre. Fotografitë e vjetra familjare kanë një interes të veçantë në këtë drejtim, pasi fotografitë shërbejnë si një medium për të treguar se si u shkatërruan jeta e viktimave të panumërta. 

Një pjesë tjetër e punës së qendrës është prezantimi i kontributeve kulturore të minoritetit Rom në fushat e letërsisë, arteve figurative dhe muzikës, duke ndihmuar kështu në prishjen e stereotipave. Për këtë qëllim, Qendra organizon konferenca dhe seminare së bashku me ekspertë nga Gjermania dhe vendet e tjera. Çdo pranverë dhe vjeshtë, ai drejton një program të ngjarjeve publike që përfshin leksione, ekspozita, filma, koncerte dhe ekskursione.

## Edukimi për romët 
Në vitin 1990, Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) njohu pozicionin e prekshëm të Romëve dhe Sinteve (romëve në Gjermani) në lidhje me urrejtjen racore dhe etnike, ksenofobinë dhe diskriminimin. Që atëherë OSBE-ja është zotuar të promovojë të drejtat e njeriut të Romëve dhe integrimin e tyre në shoqëri. Shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së janë zotuar të promovojnë përkujtimin dhe edukimin në lidhje me këtë dhe gjenocidet e tjera. Ata janë zotuar gjithashtu të ndërmarrin masa efektive për të eleminuar diskriminimin ndaj Romëve dhe për të rritur njohjen e tyre publike.  Për të përkujtuar 70 vjetorin e përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, ODIHR ( Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut ) publikoi raportin *Mësimdhënia në lidhje me dhe Përkujtimin e Gjenocidit të Romëve dhe Sinti .* 

Në këtë raport, 34 nga 57 Shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së iu përgjigjën pyetësorit të ODIHR-it mbi mësimin dhe përkujtimin e gjenocidit të Romëve. Përgjigjet tregojnë një nivel të përgjithshëm të ndërgjegjësimit se Romët ishin viktima të gjenocidit gjatë Luftës së Dytë Botërore, por shumë njerëz nuk e dinin se në çfarë masë ishin persekutuar.  20 vende (59%) nga 34 Shtetet pjesëmarrëse raportuan se gjenocidi i Romëve mësohet të paktën me një nivel arsimor. Nëntë vende (26.5 %) thanë se disa informacione në lidhje me gjenocidin rom sigurohen ose janë në dispozicion për t'u mësuar nga mësuesit që në arsimin fillor. Shumica e të anketuarve, gjithsej 19 (56 përqind) treguan se mësohet në nivelin e mesëm.  Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se një mësim u kushtohet romëve, por që informacioni në lidhje me persekutimin dhe gjenocidin nga nazistët është ose mund të përfshihet brenda kurrikulës kryesore.  Për shembull, katër shtete pjesëmarrëse vunë në dukje se ndërsa gjenocidi i Romëvenuk përmendet qartë në librat shkollorë, mësuesit mund të zgjedhin të përfshijnë informacione të tilla ndërsa japin mësime për Luftën e Dytë Botërore, Holokaustin ose totalitarizmin, megjithëse nuk mund të kërkohet në mënyrë rigoroze. 

Kur shtetet u pyetën se cila ditë specifike përkujton gjenocidin rom, 12 vende (35%) u përgjigjën se viktimat e gjenocidit rom përkujtohen në 27 janar, Dita Ndërkombëtare e Përkujtimit të Holokaustit . Shtatë vende treguan se viktimat përkujtohen në 2 Gusht, ditën rreth 23,000  Romë u mblodhën dhe u larguan nga SS dhe u dërguan në Auschwitz . Gjashtë vende (18 %) treguan data të tjera të ndryshme përkujtimore.  Katërmbëdhjetë Shtete pjesëmarrëse (41%) që iu përgjigjën pyetësorit të ODIHR-it ofruan informacion mbi vendet përkujtimore që janë caktuar nga qeveria. Një i anketuar iu referua Këshillit Qendror të Sinti dhe Romëve Gjermanë (Zentralrat Deutscher Sinti und Roma) si një burim i rëndësishëm për të hyrë në informacione të mëtejshme dhe për të mësuar më shumë rreth kampeve, memorialeve dhe ngjarjeve përkujtimore në të gjithë Evropën, kjo përfshinte Qendrën e Dokumentimit dhe Kulturës së  Romëve dhe Romëve Gjermanë. 

## Çmimi Evropian për të Drejtat Civile të Romëve 
Çmimi Evropian për të Drejtat Civile të Romëve, i cili u dhurua nga Fondacioni Manfred Lautenschläger dhe u krijua me rastin e 10 vjetorit të themelimit të Dokumentacionit dhe Qendrës Kulturore të Romëve  në nëntor 2007, dhënë për herë të parë në dhjetor 2008. Çmimi mbështet përpjekjet politike dhe sociale për mbrojtjen e qëndrueshme të njerëzve të prekur nga diskriminimi, në mënyrë që t'u mundësojë atyre të bëjnë një jetë të pavarur. Çmimi nderon individë, grupe ose institucione kryesisht nga shumica, të cilët përballen me përgjegjësinë historike dhe kanë qenë shembullorë në thirrjen për një përmirësim të situatës së të drejtave të njeriut dhe të Romëve. 

## Referime