Ç'oksigjenimi oqeanik

t) dhe në oqeanin e hapur (nga ndryshimet klimatike). Harta tregon vendet bregdetare, ku nivelet e oksigjenit kanë rënë në më pak se 2&nbsp;mg/L (pikat e kuqe), ashtu dhe zgjerimi i zonave oqeanike me oksigjen minimal në 300 metra (rajonet me nuancë blu).]]
'''Ç'oksigjenimi oqeanik''' është pakësimi i përmbajtjes së oksigjenit në pjesë të ndryshme oqeanike, si rrjedhojë e veprimtarive njerëzore. Janë dy zona ku kjo po ndodh. Së pari ajo po ndodh në zonat bregdetare, ku eutrofizimi po zhvillohet mjaft shpejt (në pak dekada) duke i zbritur nivelet e oksigjenit shumë poshtë. Ky lloj ç‘oksigjenimi oqeanik quhet edhe zona të vdekura. Së dyti, ç‘oksigjenimi oqeanik zhvillohet edhe në oqeanin e hapur. Në atë pjesë të oqeanit, tashmë nivelet e oksigjenit janë në pakësim. Si pasojë, zonat natyrore me oksigjen të ulët (të ashtuquajturat zona me oksigjen minimal (ZOM)) tashmë dalëngadalë po zgjerohen.

Ky zgjerim po ndodh si pasojë e ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu. Ulja e shkaktuar në përmbajtjen e oksigjenit në oqeane përbën një kërcënim për jetën detare, ashtu si dhe për njerëzit që varen nga jeta detare për ushqim ose jetesë. Një ulje e niveleve të oksigjenit prek se si oqeani prodhimtar është, si ushqyesit dhe karboni, qarkullon dhe si funksionojnë habitatet detare.

Duke u bërë oqeanet më të ngrohtë, kjo çon në rritjen e humbjes së oksigjenit në oqeane. Kjo, pasi temperaturat më të larta rrisin shtresëzimin oqeanik. Arsyeja për këtë gjendet në lidhjet e shumëfishta midis dendësisë dhe efektit të tretëshmërisë që shkaktohen nga ngrohja. Si një efekt anësor, disponueshmëria e ushqyesve për jetën detare pakësohet, duke e shtuar edhe më shumë stresin për organizmat detare.

Rritja e temperaturave në oqeane shkaktojnë edhe një tretshmëri të pakësuar të oksigjenit në ujë, që mund të shpjegoi rreth 50% të humbjes së oksigjenit në nivelin e sipërm të oqeanit (>1000 m). Ujëra më të ngrohta oqeanike mbajnë më pak oksigjen, duke qenë më pluksues sesa uji i ftohtë. Kjo çon në përzierje më të ulët të ujit të oksigjenuar afër sipërfaqes me ujin më të thellë, i cili përmban në mënyrë natyrore më pak oksigjen. Uji më i ngrohtë gjithashtu ngre kërkesën për oksigjen nga organizmat e gjalla; si pasojë, më pak oksigjen është i disponueshëm për jetën detare.

Studimet kanë treguar se oqeanet tashmë kanë humbur 1-2% të oksigjenit të tyre që nga mesi i shekullit të XX dhe modelet e simuluara parashikojnë një rënie deri në 7% të përmbajtjes globale të O2 oqeanik përgjatë njëqint viteve të ardhshme. Rënia e oksigjenit është projektuar të vijojë për njëmijë vjetë më shumë.

## Llojet dhe mekanizmat 
Ka dy lloje ç'oksigjenimi oqeanik, që zhvillohen në zona të ndryshme dhe kanë shkaqe të ndryshme: pakësimi i oksigjenit në zonat bregdetare përkundrejtë oqeanit të hapur si dhe oqeanit të thellë (zonat me oksigjen minimal). Historikisht, shumë nga këto vende kanë ndodhur në mënyrë natyrore. Megjithatë, në vitet 1970, oqeanografët filluan të vërenin shembuj të rritjes dhe zgjerimit të zonave të vdekura. Ato ndodhin afër bregdeteve të banuara, kur jeta ujore është më e përqëndruar.

### Zonat bregdetare 
Rajonet bregdetare, si Deti Baltik, veriu i Gjiri i Meksikës dhe Gjiri Çesapik, ashtu dhe masat e mbyllura ujore si Liqeni Erie, janë prekur nga ç'oksigjenimi, si pasojë e eutrofizimit. Ushqyesit e tepërt hyjnë në këto sisteme nëpërmjet lumenjve, së fundmi nga rrjedhjet urbane dhe bujqësore dhe shpyllëzimet e gjera. Këta ushqyes çojnë në prodhimtari të lartë që prodhon lëndë organike që zhytet në fund dhe ajroset. Frymëmarrja e asaj lënde organike përdor oksigjen, duke shkaktuar hipoksi ose anoksi.

### Zonat e oqeanit të hapur dhe të thellë 
Në oqeanin e hapur ka zona natyrore me oksigjen të ulët, që ngadalë po zgjerohen. Këto zona oqeanike me oksigjen minimal (, OMZ) përgjithësisht ndodhin në thellësitë e mesme oqeanike, nga 100 – 1000 m thellësi. Ato janë dukuri natyrore që rezulton nga frymëmarrja e zhytjes së lëndës organike të prodhuar në sipërfaqen e oqeanit. Megjithatë, duke qenë se përmbajtja e oksigjenit oqeanik zvogëlohet, zonat me oksigjen minimal po zgjerohen si vertikalisht ashtu dhe horizontalisht. Ngrohja globale rrit temperaturat oqeanike, veçanërisht në zonat e cektinave bregdetare. Kur temperaturat e ujit rriten, aftësia e tij për të bartur oksigjen zvogëlohet, duke çuar në uljen e përqëndrimeve të oksigjenit në ujë. Ky kompleks i efekteve të eutrofizimit në zonat bregdetare është përshkruar më lartë.

Zonat e oqeanit të hapur pa oksigjen janë rritur më shumë se 1.7 milionë milje katrorë në 50 vitet e fundit, dhe në ujëraqt bregdetare shihet një rritje dhjetëfishore në zonat me oksigjen të ulët për të njëjtën periudhë kohore.

Matja e oksigjenit të tretur në ujërat bregdetare dhe të oqeanit të hapur për 50 vjetët e fundit ka treguar një rënie të theksuar të përmbajtjes së oksigjenit.

Kërkimet janë përpjekur të modelojnë ndryshimet potenciale të OMZ-ve si pasojë e ngritjes së temperaturave globale dhe ndikimit njerëzor. Kjo është sfiduese për shkak të shumë faktorëve që mund të kontribuojnë në ndryshimet te OMZ-të. Faktorët e përdorur për modelimin e ndryshimeve në OMZ janë të shumta dhe në disa raste, të vështira për tu kryer ose përllogaritur. Disa nga proçeset e studiuara janë ndryshimet në oksigjenin e gaztë të tretshëm si pasojë e ngritjes së temperaturave oqeanike, ashtu dhe ndryshimet në sasinë e frymëmarrjes dhe fotosintezës që ndodh përreth OMZ-ve. Shumë studime kanë arritur në përfundimin se OMZ-të po zgjerohen në vende të shumta, por oshilimet e OMZ-ve moderne nuk janë kuptuar akoma plotësisht. Projekti ekzistues i reduktimeve të konsiderueshme të modeleve të sistemit tokësor për oksigjenin dhe variablat e tjera fiziko-kimike në oqean për shkak të ndryshimeve klimatike, me degëzimin potencial për ekosistemet dhe njerëzit.

Ulja globale e përmbajtes së oksigjenit oqeanik është statistikisht domethënës dhe i shfaqur përtej mbështelljes së oshilacioneve natyrore. Kjo prirje e humbjes së oksigjenit është duke u përshpejtuar, me shtrirje të gjerë dhe humbje të dukshme pas viteve 1980. Niveli i përmbajtjes së përgjithshme të humbjes së oksigjenit varion sipas rajonit, me Paqësorin Verior që po paraqitet si një pikë veçanërisht e nxehtë ç‘oksigjenimi, për shkak të të sasisë së rritur të kohës meqë ujërat e tij të thella ishin të ajrosura (shiko qarkullimin termohalin) dhe përdorimin e lartë të dukshëm të oksigjenit (, AOU). Vlerësimet e humbjeve të përgjithshme të oksigjenit në oqeane variojnë nga 119 deri në 680 T mol pë dekadë−1 që nga vitet 1950.

Shtrirja e OMZ-ve është zgjeruar në oqeanet tropikalë, gjatë gjysmës së fundit të shekullit.

Ujërat e varfëra me oksigjen të sistemeve bregdetare dhe oqeanit të hapur janë studiuar gjerësisht në izolim nga njëri-tjetri, me hulumtues që përqëndrohen mbi eutrofizimin e shkaktuar nga hipoksia në ujërat bregdetare dhe që ndodhin në mënyrë natyrore (pa lidhje të dukshme me hyrjen e drejtpërdrejtë të ushqyesve antropogjenik) OMZ-të e oqeanit të hapur. Megjithatë, ujërat bregdetare dhe të oqeanit të hapur, të varfëra me oksigjen janë tepër të ndërlidhura dhe në këtë mënyrë të dyja shihet se janë rritur në intensitet, shtrirje hapsinore dhe shtrirjen kohore të kushteve të ç‘oksigjenimit.

t nxisin ngjitjen e oksigjenit të tretur (DO) ulët, tepër ushqyes dhe ujë me tepër karbon të tretur inorganik , DIC) nga sipër zonës me oksigjen minimal. Gradientët ndërshelfikë në prodhimtari dhe kohën e qëndrimit në ujërat e poshtme nxisin fuqinë e uljes së DO (rritjes së DIC) pasi uji kalon përgjatë një shelfi kontinental prodhimtar.]]

Shtrirja hapsinore e kushteve të ç‘oksigjenuara mund të variojnë gjerësisht. Në ujërat bregdetare, rajonet me kushte ç‘oksigjenimi mund të shtrihen nga më pak se një deri në disa mijëra kilometra katrorë. ndërsa OMZ-ja më e vogël gjendet në lindjen tropikale të Atlantikut Verior, duke përbërë vetëm 5% të volumit global OMZ.

### Shtrirja vertikale e mungesës së oksigjenit 
Shtrirja vertikale e kushteve me oksigjen të ulët është gjithashtu variabile, ndërsa zonat vazhdimisht me oksigjen të ulët kanë variacion vjetor në kufijtë e sipërm dhe të poshtëm të ujërave të varfëra me oksigjen. Tipikisht, OMZ-të pritet të ndodhin në thellësitë rreth 200 deri në 1,000 metra. Kufiri i sipërm i OMZ-ve karakterizohet nga një gradient i fort dhe i shpejtë në oksigjenim, të quajtur oksiklinë. Thellësia e oksiklinës varion midis OMZ-ve dhe ndikohet kryesisht nga proçeset fizike si flukset ajër-det dhe qarkullimi vertikal në thellësitë termokline. Kufiri i poshtëm i OMZ-ve është i lidhur me pakësimin e konsumimit biologjik të oksigjenit, pasi shumica e lëndës organike konsumohet dhe ajroset në 1,000 m e krejit të kolonës vertikale ujore. Sistemet bregdetare më të cekta mund të pësojnë shtrirje të ujërave të varfëra me oksigjen në fundin e ujërave, duke çuar në efekte negative në organizmat bentike.

Shumë OMZ të vazhdueshme e kanë rritur trashësinë përgjatë pesë dekadave të fundit. Kjo ka ndodhur për shkak se kufiri i sipërm i OMZ-së bëhet më i cektë dhe gjithashtu si rrjedhojë e zgjrimit të poshtëm të OMZ-së. Përqëndrimet e oksigjenit në oqeanet e hapura dhe skajet midis zonave bregdetare dhe oqeanit të hapur mund të shihet variacioni në intesitet, shtrirjen hapsinore dhe atë kohore nga oshilacionet shumë-dekadëshe të kushteve klimatike.

Rajonet bregdetare kanë pësuar gjithashtu zgjerim hapsinor dhe kohor për shkak të rritjes së futjes së ushqyesve antropogjenik dhe ndryshimeve në qarkullimin rajonal. Zona që nuk kanë pasë përjetuar më parë kushte të ulëta oksigjenike, si shelfi bregdetar i Oregonit në bregun perëndimor të Shteteve të Bashkuara, së fundi dhe në mënyrë të beftë kanë zhvilluar hipoksi stinore.

## Ndikimet
### Produktiviteti oqeanik 
Ç‘oksigjenimi oqeanik krijon implikime për produktivitetin oqeanik, ciklin e ushqyesve, ciklin karbonik dhe habitatet deare.

Ç‘oksigjenimi oqeanik rezulton në zgjerimin e zonave me oksigjen minimal në oqeane. Ky ç‘oksigjenim shkaktohet nga një mosbarapeshim i burimeve dhe daljeve të oksigjenit të tretur në ujë.

### Organizmat detare dhe bidiversiteti 
Disponueshmëria e specieve është çrregulluar përgjatë rrjetës ushqimore oqeanike, si pasojë e ndryshime në kiminë oqeanike. Pasi oqeani ngrohet, përzierja midis shtresave ujore ulet, duke rezultuar në më pak oksigjen dhe ushqyes të disponueshëm për jetën detare.

Efektet afatshkurtëra mund të shihen në rrethanat tepër fatale, por pasoja të tjera mund të përfshijnë aftësinë e çrregulluar riprodhuese, rritjen e pakësuar dhe rritjen e sëmundshërisë së popullsisë. Këto mund ti atribuohen të efektit bashkë-stresues. Kur një organizëm është tashmë i stresuar, për shembull duke marrë më pak oksigjen se sa do të pëlqente, ai nuk performon aq mirë në fushat e tjera të ekzistencës së tij, riprodhimi, rritja dhe shmangja e sëmundjeve. Për më tepër, ujë më i ngrohtë jo vetë mban më pak oksigjen, por bën që organizmat detarë të kenë nivele më të larta metabolike, duke bërë që ata ta përdorin më shpejtë oksigjenin e disponueshëm, duke e zvogëluar përqëndrimin e oksigjenit në ujë edhe më shumë. Më në fund, për disa organizma, reduktimi i habitatit do të jetë një proble. Zonat e banueshme në kolonën ujore pritet të ngushtohen si dhe stinët e jetueshme pritet të shkurtohen. Nëse uji që një organizëm banon rregullisht ka përqëndrime më të ulëta oksigjeni sesa mund të përballohen, ai nuk do të jetojë më aty. Kjo do të çonte në modele të ndryshuara të zhvendosjes ashtu dhe ndryshime ose reduktime të zonës së banueshme.

Sjellja e peshqëve në përgjigje të ç‘oksigjenimit oqeanik bazohet në përballimin e tyre të kushteve me oksigjen të pakët. Specie me tolerancë të ulët anoksike priren të pësojnë një ngushtim të habitatit në përgjigje të zgjerimit të OMZ-ve. Përgjigjet biologjike ndaj ngushtimit të habitatit mund të variojnë. Disa specie ksifioidësh (peshqë shpatorë), grabitqarë pelagjik si istiofori dhe istioforidae, që kanë pësuar ngushtim habitati, faktikisht janë rritur pasi preja e tyre, peshqë të vegjël pelagjik, kanë pësuar të njëjtin ngushtim habitati, duke rezultuar në rritjen e prekshmërisë së presë përballë ksifioidëve. Toleranca e peshqëve ndaj kushteve anoksike, si dosidicus gigas dhe miktofidët, mund të qëndrojnë aktivë në mjedise anoksike në një nivel të ulët, që mund të përmirësojë mbijetesën e tyre duke e rritur shmangjen e gabitqarëve me tolerancë të ulët anoksike duke e rritur aksesin në burimet që konkurrentët e tyre intolerant ndaj kushteve anoksike nuk mundin.

Marrëdhënia midis zooplanktonit dhe zonave me oksigjen të ulët është e ndërlikuar duke variuar sipas specieve dhe fazës jetësore. Disa zooplanktone xhelatinoze e reduktojnë nivelin e rritjes së tyre kur ekspozohen ndaj hipoksisë, ndërsa të tjeë e përdorin këtë habitat për të gjuajtur mbi përqëndrime të larta preshë me nivelin e tyre të paprekur të rritjes. Aftësia e disa zooplanktoneve xhelatinoze për ta përballuar hipoksinë mund ti atribuohet aftësisë për të depozituar oksigjen në zonat ndërxhelore. Zhvendosjet e zooplanktoneve si pasojë e ç‘oksigjenimit oqeanik mund të prekin peshkimin, ciklin global të azotit dhe marrëdhëniet trofike. Këto ndryshime kanë potencialin për pasoja të mëdha ekonomike dhe mjedisore nëpërmjet mbipeshkimin ose shkatërrimit të rrjetave ushqimore.

## Shiko edhe 
* Kimia detare
* Acidifikimi i oqeanit
* Biologjia detare
* Ndotja detare
* Oqeanografia fizike
* Oqeanografia biologjike
* Ciklet biogjeokimike detare
* Kalçifikimi biogjenik detar
* Cikli karbonik detar
* Gjeologjia detare
* Alga e detit

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* Ocean Deoxygenation
* NASA: Ocean Deoxygenation: Past, Present, and Future