Nerva

**Nerva** (emri origjinal , 8 nëntor 30 – 28 janar 98) ishte perandor romak nga viti 96 deri në vitin 98. Nerva u bë perandor kur ishte pothuajse 66 vjeç, pas një jete shërbimi perandorak nën Neronin dhe sundimtarët e dinastisë Flaviane. Nën sundimin e Neronit, ai ishte anëtar i shpurës perandorake dhe luajti një rol jetësor në ekspozimin e komplotit Pisonian të vitit 65. Më vonë, si besnik i Flavianëve, ai arriti marreveshje në vitin 71 dhe 90, gjatë sundimit të Vespasianit dhe Domicianit.

Më 18 shtator 96, Domiciani u vra në një komplot pallati që përfshinte anëtarë të Gardës pretoriane dhe disa nga skllevërit e tij të liruar. Po atë ditë, Nerva u shpall perandor nga Senati Romak. Si sundimtar i ri i Perandorisë Romake, ai u zotua të rivendoste liritë që ishin te plota gjatë qeverisjes autokratike të Domicianit.

Mbretërimi i shkurtër i Nervës u dëmtua nga vështirësitë financiare dhe paaftësia e tij për të pohuar autoritetin e tij mbi ushtrinë romake. Një revoltë nga Garda Pretoriane në tetor 97 në thelb e detyroi atë të birësonte një trashëgimtar. Pas disa diskutimeve, Nerva miratoi Trajanin, një gjeneral të ri dhe popullor, si pasardhës të tij. Pas pesëmbëdhjetë muajsh në detyrë, Nerva ndërroi jete nga shkaqe natyrore më 28 janar 98. Me vdekjen e tij ai u pasua nga Trajani.

Edhe pse pjesa më e madhe e jetës së tij mbetet e errët, Nerva u konsiderua një perandor i mençur dhe i moderuar nga historianët e lashtë. Suksesi më i madh i Nervës ishte aftësia e tij për të siguruar një kalim paqësor të pushtetit pas vdekjes së tij duke zgjedhur Trajanin si trashëgimtar të tij, duke themeluar kështu dinastinë Nerva-Antonine. Ai ishte i pari i Pesë Perandorëve të Mirë.

## Karriera e hershme 
### Familja 
parapamje|majtas|Statuja prej bronzi e Nervës në Forumin Romak, Romë
Mark Koceius Nerva lindi në fshatin Narni, 50 kilometra në veri të Romës, si biri i Marcus Cocceius Nerva, konsull sufekt gjatë sundimit të Kaligulës (37–41) dhe Sergia Plautilës. Dion Kasi pohon se Nerva ishte një italiot, një kolon grek në Itali, por nuk e specifikon origjinën e tij provinciale. Aurel Viktori raporton se ai ishte nga Kreta. 

Nerva lindi në 8 nëntor, por viti i saktë është i diskutuar. Burimet e lashta e raportojnë vitin si 30 ose 35 të erës sonë. Ai kishte të paktën një motër të dëshmuar, të quajtur Koceia, e cila u martua me Lucius Salvius Oton Titianin, vëllain e perandorit të mëparshëm Oton. 

Ashtu si Vespasian, themeluesi i dinastisë Flaviane, Nerva ishte një anëtar i fisnikërisë së re italiane dhe plebe, pra jo një nga patricët Julio-Klaudian të Romës. Sidoqoftë, Cocceii ishin ndër familjet më të vlerësuara dhe më të spikatura politike të Republikës së vonë dhe Perandorisë së hershme, duke arritur konsullata në çdo brez të njëpasnjëshëm.

Paraardhësit e drejtpërdrejtë të Nervës nga ana e babait të tij, të gjithë të quajtur Mark Koceius Nerva, ishtin të lidhur me qarqet perandorake që nga koha e perandorit Augustus (27 para Krishtit - 14 pas Krishtit).

Stërgjyshi i tij ishte konsull në vitin 36 para Krishtit (në zëvendësim dhe abdikoi), dhe guvernator i Azisë në të njëjtin vit. Gjyshi i tij u bë konsull sufekt në korrik të vitit 21 ose 22 dhe njihej si një mik personal i perandorit Tiberius ( 14–37 pas Krishtit), duke e shoqëruar perandorin gjatë izolimit të tij vullnetar në Kapri nga viti 23 e në vijim, duke vdekur në vitin 33. Babai i Nervës më në fund arriti konsullatën nën perandorin Kaligula. Koceii ishin të lidhur me dinastinë Julio-Klaudiane përmes martesës së vëllait të Sergia Plautilës, Gaius Oktavius Lenas dhe Rubelia Basës, stërmbesës së Tiberit.

[parapamje|396px|Harta e [Perandoria Romake|Perandorisë Romake në vitin 69 të e.s., ku zotërimet e sunduesve të ndryshëm jepen me ngjyra të ndryshme]]
### Shërbimi perandorak
Jo shumë nga jeta dhe karriara e hershme e Nervës është regjistruar, por duket se ai i nuk ndoqi karrirën e zakonshme administrative ose ushtarake. Ai ishte pretor i zgjedhur në vitin 65 dhe, si paraardhësit e tij, u vendos në qarqet perandorake si një diplomat dhe strategjist i zoti. Si një këshilltar i perandorit Neron, ai e ndihmoi me sukses të zbulonte dhe ekspozonte Komplotin Pisonian të vitit 65. Kontributi i tij i saktë në hetim është i panjohur, por shërbimet e tij duhet të kenë qenë të konsiderueshme, pasi ai fitoi shpërblime të barabarta me ato të prefektit të gardës së Neronit, Tigellius. Ai mori nderime triumfale – të cilat zakonisht i rezervonhen fitoreve ushtarake – dhe të drejtën për të vendosur shtatoret e tij në pallat.

Sipas poetit bashkëkohës, Marcialit, Neroni gjithashtu vlerësonte shumë aftësitë letrare të Nervës, duke e lavdëruar atë si *Tibulin e kohës sonë*. Një tjetër anëtar i rrethit të Neronit ishte Vespasiani, një gjeneral i vjetër dhe i respektuar, që kishte kremtuar triumfe ushtarake gjatë viteve 40. Duket se Vespasiani u miqësua me Nervën gjatë kohës së tij si këshilltar perandorak dhe mund ti ketë kërkuar atij të kujdesej për djalin e vogël të Vespasianit, Domicianin, kur Vespasiani u largua për Luftën Judeo-Romake në vitin 67.

Vetëvrasja e Neronit më 9 qershor 68 i dha fund Dinastisë Julio-Klaudiane, duke çuar në Vitin kaotik të Katër Perandorëve, i cili pa ngjitjen dhe rënien e njëpasnjëshme të perandorëve Galba, Oton dhe Vitellius, deri në ngjitjen e Vespasianit më 21 dhjetor 69. Virtualisht asgjë nuk dihet për veprimtarinë e Nervës gjatë vitit 69, por megjithë faktit se Otoni ishte kunati i tij, ai duket se ka qenë një nga mbështetësit më të hershëm dhe më të fortë të Flavianëve.

Për shërbime të panjohura, ai u shpërblye me një konsullatë herët në mbretërimin e Vespasianit në vitin 71. Ky ishte një nder i rëndësishëm, jo vetëm se ai e mbajti postin e tij herët nën regjimin e ri, por gjithashtu sepse ishte një konsullatë e zakonshme (në vend të një konsullate sufekte, më pak prestigjoze), duke e bërë atë një nga pak jo-flavianët që u nderuan në këtë mënyrë nën sundimin e Vespasianit. Pas vitit 71 Nerva zhduket prapë nga rregjistrat historikë, me gjasa duke vijuar karrierën e tij si një këshilltar i parëndësishëm nën sundimin e Vespasianit (69–79) dhe djemve të tij, Titit (79–81) dhe Domicianit (81–96).

Ai do të rishfaqej gjatë rrebelimit të Saturninit në vitin 89, guvernatori i Germania Superior, Lucius Antonius Saturnini dhe dy legjoneve të tij në Majnx, Legio XIV Gemina dhe Legio XXI Rapax, u rrebeluan kundër perandorit romak me ndihmën e një tribuje të Çatëve. Guvernatori i Germania Inferior, Lapius Maksimus, u drejtua në rajon menjëherë, i ndihmuar nga prokuratori i Raetias, Titus Flavius Norbani. Brenda njëzet e katër ditëve rrebelimi ishte shtypur dhe prijësit e tij në Manx u ndëshkuan ashpërsisht. Legjionet kryengritëse u dërguan në frontin e Ilirikut, ndërsa ato që ndihmuan në shtypjen e tyre u shpërblyen përshtatshmërisht.

Domiciani hapi vitin duke pasues të rrebelimit, duke e ndarë konsullatën me Nervën. Prapë, nderi sugjeron se Nerva kishte luajtur një pjesë në zbulimin e komplotit, ndoshta në një mënyrë të ngjashme me atë që ai bëri gjatë Komplotit Pisonian nën sundimin e Neronit. Në mënyrë alternative, Domiciani mund ta ketë zgjedhur Nervën si kolegun e tij për të theksuar stabilitetin dhe status quo-në e regjimit. Rrebelimi ishte shtypur dhe perandoria mund ti kthehej rendit të zakonshëm.

## Perandor
parapamje|majtas|264px|Koka Nervës, vitet 96-98, Muzeu Pius-Klementin, Musei Vaticani
Më 18 shtator 96, Domiciani u vra në një komplot pallati të organizuar nga zyrtarët e oborrit. Fasti Ostienses, Kalendari Ostian, rregjistron se po atë ditë Senati Romak e shpalli Mark Koceius Nervën perandor. Kjo ishte hera e parë që Senati Romak faktikisht zgjidhte një perandor të ri, në vend se thjeshtë të ratifikonte formalisht një zgjedhje të bërë nga perandori i mëparshëm në testamentin e tij ose një ushtri ose Garda pretoriane. Megjithë përvojën e tij politike, kjo ishte një zgjedhje e spikatur. Nerva ishte i vjetër dhe pa fëmijë, që e kishte kaluar shumicën e karrierës së tij jashtë vëmendjes publike, duke bërë që uatorët e vjetër dhe të rinj të spekullonin mbi përfshirjen e tij në vrasjen e Domicianit, megjithëse mungesa e tij e mundshme në përfshirje do ta ketë bërë atë të pranueshëm për fraksionin domician.

Sipas Dion Kasit, komplotistët e qasën Nervën si një pasues të mundshëm para vrasjes, e cila tregon se ai ishte të paktën në dijeni të komplotit. Svetoni në dallim nuk e përmend Nervën, por ai mund ta ketë hequr rolin e tij taktikisht. Duke konsideruar se veprat e Svetonit u publikuan nën pasardhësit e drejtpërdrejtë të Nervës, Trajanin dhe Adrianin, duhet të ketë qenë më pak se e ndjeshme për të të sugjeronte se dinastia zotëronte ngjitjen e saj për shkak të vrasjes.

Nga ana tjetër, Nervës i mungonte mbështetja e gjerë në perandori dhe si një besnik i njohur Flavian veprimtaria e tij nuk do t'ia kishte rekomanduar komplotistëve. Faktet e sakta janë errësuar përgjatë historisë, por historianët modernë besojnë se Nerva u shpall perandor vetëm me nismën e Senatit Romak, brenda pak orëve pas lajmit të vrasjes. Megjithëse ai duket se ishte një kandidat i pagjasë sipas rrëfimeve të kohës së tij dhe shëndetit të dobët, Nerva konsiderohej një zgjedhje e sigurtë pikërisht se ishte i vjetër dhe pa fëmijë.

Për më tepër, ai kishte lidhje të ngushta me Dinastinë Flaviane dhe drejtonte respektin e një pjese të konsiderueshme të Senatit Romak. Nerva kishte parë anarkinë e cila rezultoi nga vdekja e Neronit; ai e dinte se të hezitoje edhe për pak orë mund të çonte në konflikte të dhunshme civile, por as senati as Nerva duket se janë përfshirë në komplotin kundër Domicianit. Duke pasuar ngjitjen e Nervës si perandor, senati kaloi aktin e  mbi Domicianin: shtatoret e tij u shkrinë, harqet e tij u rrënuan dhe emri i tij u fshi nga të gjitha rregjistrat publikë. Në shumë shembuj, portretet ekzistuese të Domicianit, siç ishin ato të gjendura në Relievet e Cancelleria, thjeshtë u gërvishtën për tiu përshtatur pëlqimit të Nervës. Kjo lejoi prodhimin me shpejtësi të imazheve të reja dhe riciklimin e materialeve të mëparshme.

Gjithashtu, pallati i stërmadh të cilin Domiciani kishte ngritur mbi Kodrën Palatine, i njohur si Pallati Flavian, u riemërtua *Shtëpia e Popullit* dhe vetë Nerva e mori rezidencën në vilën e mëparshme të Vespasianit në Kopshtet e Salustit.

[parapamje|379px|Monedhë aureus e prerë nga [Adriani  115. Pamja e mbrapmje përkujton të dy, babain natyror, Mark Ulpius Traian (djathtas) dhe babain e tij birësues, Nervën e hyjnizuar (majtas). Legjenda: IMP. TRAIANUS AVG. GER. DAC. P. M., TR. P., CO[N]S. VI, P. P. / DIVI NERVA ET TRAIANVS PAT.]]
## Vdekja dhe trashëgimia
Më 1 janar 98, në fillim të konsullës së tij të katërt, Nerva pësoi një goditje gjatë një audience private. Menjëherë pas kësaj ai u godit nga një ethe dhe vdiq në vilën e tij në Kopshtet e Salustit, më 27 ose 28 janar. Ai u hyjnizua nga senati romak, dhe hiri i tij u vendos për të pushuar në Mauzoleumin e Augustit. Ai ishte perandori i fundit romak që u varros atje.

Nerva u pasua pa incidente nga djali i tij i birësuar, Trajani, i cili u përshëndet nga popullsia romake me shumë entuziazëm. Sipas Plini të Riut, Trajani kushtoi një tempull në nder të Nervës, megjithatë nga ai nuk janë gjetur ndonjëherë gjurmë; as u nxor një seri përkujtimore monedhash për Nervën e hyjnizuar, deri në dhjetë vjetë pas vdekjes së tij. Sipas Dion Kasit, megjithatë, prefekti pretorian, përgjegjës për kryengritjen kundër Nervës, Kasperius Eliani, u largua me ngjitjen e Trajanit.

Skeda:Nerva bust Cologne cropped left.png|Busti i Nerva në Muzeun Romano-Gjermanik të Këlnit, Gjermani
Skeda:Head of Marcus Cocceius Nerva in Museo Nazionale Romano.jpg|Busti i Nerva, Museo Nazionale Romano
Skeda:Nerva pushkin.jpg|Nerva si Jupiteri; hedhur e një skulpture në Muzetë Kapitolinë (Muzeu Pushkin, Moskë).
Skeda:NervaBronzoRosso.jpg|Bust në qytezën e Narnit.
Skeda:Bust of emperor Nerva.jpg|Busti unik, në fund të shekullit I pas Krishtit i perandorit Nerva në Kalcedoni, nga koleksioni privat.
 

## Pema familjare e Dinastisë Nerva–Antonine
## Shiko edhe 
* Lista e Perandorëve Romakë
* Perandoria Romake Perëndimore
* Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Perandoria Romake
* Perandoria Bizantine
* Neroni
* Otoni
* Vitellius
* Klaudi
* Tiberi
* Vespaziani
* Adriani
* Mark Aureli
* Komodus
* Antonin Piu
* Karakala
* Aleksandër Severus
* Septim Severi
* Klaudi II
* Graciani
* Arkadi
* Teodosi I
* Titi
* Konstanc Klori
* Kostandini i Madh
* Dinastia e Konstandinit
* Juliani
* Valentiniani I
* Valentiniani II
* Valensi
* Teodosi II
* Anastasi I
* Marciani
* Valentiniani III
* Justini I
* Justiniani i Madh
* Dinastia e Justinianit
* Luftërat judeo-romake
* Lufta e parë judeo-romake
* Scholae Palatinae
* Fasti Ostienses
* Corpus Inscriptionum Latinarum
* Historia Augusta
* SPQR
* Garda pretoriane
* Praetori
* Marco Valerio Marcial
* Sekst Jul Frontini
* Plini i Riu
* Teofili i Antiokisë
* Klementi i Aleksandrisë
* Jeronimi
* Flavio Josefi
* Dion Kasi
* Svetoni
* Taciti
* Aurel Viktori
* Mauzoleumi i Augustit
* Magna Graecia
* Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology

## Shënime
## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Dion Kasi *Roman History* Book 68, përkthim anglisht
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Aurel Viktori (attrib.), *Epitome de Caesaribus* Chapter 12, përkthim anglisht

## Lidhje të jashtme 
* Narnia web links, *International links*, International links from Narnia.it web site
* 
* 

|-