Leon Pokas i Riu

[parapamje|448px|Leon Pokas (majtas) dërgon gjeneralin arab rob te perandori [Kostandini VII Purpurogjeniti|Kostandini VII (djathtas), nga miniaturat e dorëshkrimit të Joan Skylitzes në Madrid]]
Leon Pokas ose Fokas (, 915-920 - pas vitit 971) ishte një gjeneral i shquar bizantin, i cili shënoi një numër suksesesh në kufirin lindor në mesin e shekullit të X së bashku me vëllain e tij më të madh, perandorin Nikeforos II Fokas. Ai shërbeu si kryeministër gjatë sundimit të vëllait të tij, por u shkarkua dhe u burgos nga pasuesi i tij, Joan Tzimiskes.

## Jeta
[parapamje|majtas|210px|Ikonë e Mihail Maleinos ( [1630]]
Leon Pokas vinte nga familja e Kapadokisë bizantine, Fokadai, e cila ishte një nga familjet më me ndikim në perandori në shekullin e X dhe e arriti kulmin e pushtetit të saj me mbretërimin e vëllait të Leonit, Nikoforos II Fokas. Leoni ishte djali më i ri i Bardas Fokas të Vjetrit ( 878 –  †969), një gjeneral dhe komandant prej një kohe të gjatë i ushtrive lindore nën Konstandinin e VII. Nëna e tij, emri i parë i së cilës nuk njihet, vinte nga familja Maleinoi, e cila ishte një familje e pasur nga Kapadokia. Ajo ishte motra e Mihail Maleïnos (894–†961), i njohur si një murg eremit me ndikim, themelues dhe abat i Manastirit Kymnias në malin Olimp në Bitini, tani Uludag, adhurimi i të cilit si shenjtë i Kishës Ortodokse nga familja Romanov në Rusi u përhap gjerësisht. Prindërit e saj ishin strategos (guvernator ushtarak) Eudokimos Maleinos dhe gruaja e tij Anastaso Adralestina. Nëpërmjet motrës së tij të pa emërtuar, gruaja e Romanos Kukuas, Leon Pokas ishte një ungj i pasuesit të vëllait të tij, Joan Tzimiskes (969–†976))

Leon Pokas ndoqi traditën familjare duke iu futur karrierës ushtarake. Megjithatë, ajo u ngadalësua nga fakti se familja e tij ishte një armike e deklaruar e perandorit Romanos I Lekapenos (920–†944). Përmbysja e tij nga vetë bijtë e tij, në vitin 944 solli në pushtet Kostandinin e VII nga Dinastia Maqedonase, pasi ishte dëbuar nga Romanos. Ai e emëroi Leonin për herë të parë si strateg i themës së Kapadokisë në vitin 945, ku familja e nënës së tij kishte ndikimin kryesor. Në të njëjtën kohë, vëllai i tij më i madh, Nikeforos u caktua *domestikos tōn scholōn* (pak a shumë shef shtabi i trupave perandorake) në lindje. Rreth dhjetë vjet më vonë, Leonit iu dha funksioni i rëndësishëm strategos i themës prestigjioze Anatolike. Karriera e tij do ta arrinte kulmin kur ai do të emërohej *domestikos tōn scholōn* i perëndimit, pra komandanti i ushtrive perëndimore nga Romanosi i II (959–†963, Dinastia Maqedonase). Gjithashtu ai u ngrit në rangun e *magister officiorum* (). Meqë vëllai i tij ishte domestikos tōn scholōn i lindjes në të njëjtën kohë, dy pozicionet kryesore ushtarake ishin në duart e vëllezërve Fokas.

Një ndryshim në funksionin komandues të Leonit rezulton nga fushata bizantine kundër Emiratit Islamik të Ishullit të Kretës, e cila planifikonte shpenzime të mëdha. Meqë kjo detyrë iu transferua vëllait të tij Nikeforos në vitin 959, Leoni mori pozicionin e tij të mëparshëm si domestikos tōn scholōn në lindje. Vëllai i tij, Nikeforos arriti një sukses të madh, pasi arriti të pushtonte kryeqytetin e Kretës, Kandian (Iraklioni modern) më 7 mars 961, pas tetë muajve rrethimi të vështirë, kur flamuri bizantin u valëvit prapë në ishull pas 136 viteve. 

[parapamje|396px|Paraqitja e fitores së Leonit në [Beteja e Andrassosit|Andrassos, nga një miniaturë e dorëshkrimit të Joan Skylites në Madrid]]
Leoni e provoi veten si komandan në detyrën e re duke arritur suksese kundër emirit të Alepos, i cili kërcënonte krahun lindor të perandorisë. Ai ishte Ali Saif al-Daula tridhjetë e pesë vjeç (945–†967), emri i plotë i të cilit ishte Ali ibn Abi al-Hajxha 'Abd Allah ibn Hamdan ibn al-Harith Saif al-Daula al-Taghlibi nga Dinastia Hamdanide. Ai mishëronte idealin kalorsiak arab: ai ishte mizor dhe i pamëshirshëm në luftë, por në të njëjtën kohë kalorsiak dhe bujar në paqe, një poet dhe studiues, një patron i shkencës (duke përfshirë filozofin Al-Farabi) letërsisë dhe arteve. Por ai ishte gjithashtu zotërues i stallave më të mëdha, bibliotekës më të gjerë si dhe haremit më të pasur në Botën Islamike. Ndërsa fuqia Abaside në Bagdad vijonte të binte, ai kishte marrë udhëheqjen e përpjekjeve saraçene kundër Bizantit, duke pushtuar Alepon në vitin 944 dhe e zgjeroi sundimin e tij në shumicën e Sirisë, ashtu si dhe veriun e Mesopotamisë, duke përfshirë Damaskun, Emesën dhe Antiokinë mbi Orontes.

Pak pasi Leoni kishte marrë komandën supreme të lindjes së perandorisë, ai u përballë me një sulm të madh nga Ali Saif al-Daula, i cili kapërceu kufirin perandorak nga juglindja, duke depërtuar në Azinë e Vogël, duke shkatërruar pjesë të mëdha territori, mblodhi plaçkë lufte dhe mori gra dhe fëmijë si skllevër. Në mungesë të trupave të lidhura me Kretën, Leoni e shmangu një betejë të hapur, të cilën ai do ta kishte humbur dhe priti një rast për të ndërmarrë veprime kundër Saif al-Daulës. Në fillim të nëntorit, pas fushatës së tij të suksesshme, ai po bënte rrugën e kthimit në Alepo me plaçkë të madhe. Leoni e vëzhgoi marshimin e tij dhe i bëri pritë rreth kalimit që trupat siriane duhet të kalonin.

Pasi trupat e Saif al-Daulës iu afruan kalimit përmes një rrungaje, të cilin grekët e quanin *Cilindros* për arsye se shkëmbinjtë rrokullisen nga të gjitha krahët mbi trupat e befasuara, që ishin të rrethuara nga të gjitha krahët, duke e shkatërruar pothuajse të gjithë ushtrinë. Saif al-Daula mezi arriti ta hapte rrugën për tia mbathur me treqint veta duke shpëtuar kështu jetën e tij. Kjo betejë e Kalimit Cilindrik përfaqëson një pikë kthese, pasi ajo i dha fund ekspansionit të suksesshëm të Saif al-Daulës dhe i parapriu një faze të ripushtimit bizantin në lindje.

Ndërkohë, vëllai i Leonit, Nikeforos, i brohoritur nga njerëzit si pushtues i Kretës, ishte kthyer në Kostandinopojë. Ngaqë qeveria druhej se ai mund ta përdorte triumfin e tij për një grusht shteti, ai u dërgua menjëherë në lindje si domestikos. Ky provoi të ishte një vendim i mençur, pasi i lejoi vëllezërit ti bashkonin forcat për të vijuar përparimin e tyre në lindje.

Që nga fillimi i vitit 962, ata vunë nën kontrollin e tyre pesëdhjetë e pesë qytete me mure në Cilici brenda thjeshtë tre javësh. Pas Pashkëve, ata marshuan në jug duke plaçkitur dhe shkatërruar dhe pak muaj më vonë u gjendën përballë mureve të Alepos. Pallati i Saif al-Daulës, një nga ndërtesat më ta bukura dhe madhështore në Lindje, gjendej jashtë mureve të qytetit. Ai u sulmua nga ushtarët bizantinë, u grabit nga thesaret e tij dhe u dogj. Saifi mundi të largohej në çastin e fundit. Garnizoni u shkurajua nga kjo dhe u dorëzua pas një rrethimi të gjatë, dy ditë para Krishtlindjeve. Pushtuesit, gjithësesi, treguan anën e tyre më të keqe, pasi masakra ndaj popullsisë civile, siç shkruan një historian arab, përfundoi vetëm kur ushtarët bizantinë ishin tërësisht të rraskapitur.

Për shkak të fitoreve të arritura përgjatë kufirit arabo-bizantin, mendohet se Leon Pokas mund të jetë autori i traktatit mbi artit e luftës *De velitatione bellica*.

## Vëllai i perandorit Nikeforos II
parapamje|majtas|281px|Nikeforos II Fokas
Një pikë kthese për Leonin dhe familjen e tij erdhi me vdekjen e hershme të perandorit Romanos II, i cili vdiq më 15 mars 963, kur bijtë e tij, bashkë-perandorët Basili II (958–1025) dhe Kostandini VIII (1025–1028) ishin vetëm gjashtë dhe tre vjeç, përkatësisht. Ajo që mbetej ishte e veja e tij, Theofano ( 976–1025) e cila ishte vetëm njëzet e dy vjeçe, një bijë e një bujtinari të Kostandinopojës, *e cila i tejkalonte të gjitha gratë e tjera të kohës së saj nga bukuria dhe trupi i saj i ri. Ajo nuk ishte vetëm e bukur, por kishte edhe një instinkt politik, duke qenë e vetëdijshme për dobësinë e pozicionit të saj dhe vendosi ta bazonte mbretërimin e saj te gjenerali më i zoti i perandorisë. Ata zgjodhën vëllain e madh të Leonit, Nikeforos Fokas, i cili quhej *vdekja e zbehtë e saraçenëve*, për shkak të sukseseve të tij në Lindje. Ai mundi të hynte në Kostandinopojë vetëm pas një lufte të brendshme me ministrin kryesor të perandorit të fundit, eunukun Jozef Bringas (†965), më 16 gusht 963. Ai u kurorëzua perandor i Bizantit po atë ditë nga patriarku Polieuktos (956–†970) në Aja Sofia si Nikefori II në prani të dy perandorëve fëmijë.

Nikefori i dha babait të tij të moshuar Bardas Fokas titullin Çezar. Ai e emëroi Leonin kuropalates dhe mori postin e *logothetes tou dromou'', ministri kryesor dhe kështu këshilltari kryesor i vëllait të tij. Leoni i mbajti këto funksione deri në fund të mbretërimit të vëllait të tij. Gjenerali Joanes Tzimiskes, që e kishte mbështetur Nikeforin, u konfirmua strategos i Anatolisë. Në mënyrë që të stabilizonte pushtetin e tij, Nikefori u martua me perandoren e ve 22-vjeçare Theofano më 20 shtator në Kapelën Palatine të Pallatit të Ri.

## Përmbysja dhe ndalimi
Nikefori ishte një aristokrat i vetëdijshëm, një luftëtar i fortë dhe i sukseshëm, i pakorruptueshëm, por edhe mizor. Një asketik i përkushtuar që nuk hante mish prej vitesh, përbuzte gratë, flinte në dysheme në një shtrojë leshi dhe lutej për orë çdo ditë. Por ai nuk ishte as diplomat as një sundues popullor. Popullariteti i tij fillestar si një gjeneral fitimtar, mes gjërave të tjera, ktheu nën kontrollin bizantin Antiokinë në vitin 969, pas 332 vitesh, shpejtë iu nënshtrua kritikave të përgjithshme dhe refuzimit për shkak të gabimeve në politikën e jashtme dhe taksat e rënda për të financuar fushatat e tij, si dhe parapëlqimin për klasat e pasura dhe ndalimin e dhurimeve për kishën.

Kriza do të shfaqej në vitin 969 pasi ai liroi ndjekësin e tij të mëparshëm, gjeneralin Joanes Tzimiskes, nga komanda e tij dhe e syrgjynosi atë në pronat e tij në Anatoli, si dhe për shkak të gruas së tij akoma tërheqëse Theofano u lidh në aleancë me këtë bukurosh karizmatik armen për të përmbysur burrin e saj. Nikefori II u vra në gjumë në natën e 11 dhjetorit 969 nga Joanes Tzimiskes dhe komplotistë të tjerë, të cilët hynë në pallat të veshur si gra, me ndihmën e gruas së tij. Ndërsa trupi i perandorit u gjet i përgjakur nën dritaren nga e cila ishte hedhur, Tzimiskes u shpall perandor në rrugët e Kostandinopojës.

Theofano kishte arritur që ti kthente dy gjeneralë të suksesshëm në uzurpatorë brenda një dekade, duke i bërë ata mbrojtës të bijve të saj, perandorët legjitimë. Megjithatë, intriga këtë herë nuk pati sukses, pasi patriarku Polieuktos i kërkoi Tzimiskes syrgjynosjen e tyre, dëbimin e të gjithë vrasësve dhe anullimin e të gjitha dekreteve perandorake kundër Kishës. Tzimiskesi i pranoi të gjitha dhe në këtë mënyrë u kurorëzua perandor i Bizantit nga patriarku i Kostandinopojës si Joani I Tzimiskes në Aja Sofia gjatë Krishtlindjeve të vitit 969.

## Revoltat dhe ekzili i përsëritur
Vrasja e perandorit natyrisht që çoi edhe në përmbysjen e vëllait të tij, Leonit, i cili u syrgjynos në ishullin e Lesbosit me familjen e tij. Megjithatë, ai nuk ishte i përgatitur ta pranonte vrasjen e vëllait të tij dhe shfuqizimin e familjes së tij. Vitin pasues, djali i tij, Bardas Fokas i Riu arriti të arratisej nga Lesbosi për në Kapadokia, ku gjendej baza e fuqisë së familjes. Ai u shpall perandor i Bizantit nga një asamble e fisnikëve dhe qytetarëve. Në të njëjtën kohë, Leoni dhe biri i tij e përhapën këtë lajm në të gjithë perandorinë dhe bënë thirrje për një kryengritje kundër uzurpatorit Tzimiskes. Perandori i ri reagoi shpejtë: ai i dënoi Leonin dhe djalin e tij Bardas me vdekje, por pastaj e zbuti dënimin në verbim dhe ekzil përjetë, në fund urdhëroi që hekurat e skuqur të tërhiqeshin në çastom e fundit dhe të dy duhet të privoheshin nga shikimi.

Djalit të Leonit, Bardas Fokas të Riut, i cili ishte shpallur perandor, Tzimiskes i premtoi kursimin e jetës dhe zotërimeve të tij në shkëmbim të nënshtrimit. Kjo ofertë erdhi shumë vonë: Bardas tashmë po marshonte drejtë Kostandinopojës me ushtrinë e tij. Perandori, i cili nuk kishte trupa afër kryeqytetit, thirri gjerneralin e tij më të mirë, dhe kunati i tij, Bardas Skleros nga kufiri bullgar dhe e udhëroi atë ta smbrapste përparimin e Bardas Fokas sa më pak e përgjakshme të ishte e mundur. Kështu Sklerosi dërgoi agjentë sekretë të maskuar si lypsa te ushtria e Bardas Fokasit në vend të një ushtrie, e cila nëpërmjet një përzierjeje të zgjuar kërcënimesh dhe premtimesh, në fund arriti të shkaktonte kalimin e një pjese të madhe të ushtrisë nga Sklerosi, duke e detyruar Bardas Fokasin ta ndërpriste fushatën e tij. Ai u largua në një fortesë e familjes në Kapadoki, por u detyruar të dorëzohej dhe u dërgua në ekzil në ishullin e Hiosit. Së shpejti, Leon Pokas i Riu gjithashtu arriti të arratisej nga ekzili. Në vitin 971 ai mblodhi trupa prapë dhe bëri thirrje për kryengritje kundër uzurpatorit Tzimiskes. Edhe këtë herë, gjithësesi, rrebelimi do të dështonte, ndërsa ai do të syrgjynosej në ishullin e Protes dhe u verbua për të parandaluar plane të tjera rrebelimesh. Data e vdekjes së tij është e panjohur.

[parapamje|281px|Otoni II dhe gruaja e tij Theofanu, të kurorëzuar dhe bekuar nga krishti; panel fildishi në reliev,  [982/983, Milano (?), Museum Cluny, Paris]]
## Martesa dhe pasardhësit
Leon Pokas i Riu u martua me një grua, emri dhe origjina e të cilës janë të panjohura. Fëmijë dhe pasardhës:

;Fëmijë të ligjshëm të Leonit:
* Nikeforos Fokas ( 940, † pas vitit 989), Patrikios
* Bardas Fokas i Riu (940, † 13 prill 989 në Abydos), 978 Domestikos tōn scholōn, u vetëshpall antiperandor i Bizantit në vitin 970 dhe 987
* Sofia Fokaina (945) martuar me Konstantinos Skleros ( 920, † 991), kunat i perandorit Joan Tzimiskes

;Vajza e Sofia Fokaina:
* Theofano Skleraina (955/60, † 15 qershor 991) u martua me perandorin gjermaniko-romak Otoni II më 14 prill 972 dhe ishte një regjente e rëndësishme e perandorisë nga viti 985 deri në vitin 994

;Fëmijë jashtë martese të Leonit:
* Petros Fokas, eunuk
* Manuel Fokas, patrikios, ra në luftë kundër saraçenëve në betejën e Rometës në vitin 964

## Shiko edhe 
* Kostandini VII Purpurogjeniti
* Basili II
* Leoni VI i Dituri
* Perandoria Bizantine
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Scholae Palatinae
* Dinastia Hamdanide
* Dinastia Abaside
* Theofilakt Simokata
* Fokas
* Herakleosi
* Marciani
* Beteja e Andrassosit
* Beteja e Kleidonit
* Beteja e Dyrrahut (1018)
* Dinastia e Konstandinit
* Dinastia e Justinianit
* Konstansi II
* Aleksi I Komneni
* Aleksi i IV Angjelo
* Paleologët

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*