Dita Botërore e Parandalimit të Vetëvrasjes

**Dita Botërore e Parandalimit të Vetëvrasjes** (shq. **DBPV**; ang. **WSPD**) është një ditë ndërgjegjësimi që shënohet gjithmonë më 10 shtator çdo vit, me qëllim që të ofrohet angazhim dhe veprim mbarëbotëror për parandalimin e vetëvrasjeve, me aktivitete të ndryshme në mbarë botën që nga viti 2003.  Shoqata Ndërkombëtare për Parandalimin e Vetëvrasjeve (IASP) bashkëpunon me Organizatën Botërore të Shëndetësisë (OBSH) dhe Federatën Botërore për Shëndetin Mendor (WFMH) për të organizuar Ditën Botërore të Parandalimit të Vetëvrasjeve.  Në vitin 2011, rreth 40 vende mbajtën ngjarje ndërgjegjësuese për të shënuar këtë rast.  Sipas Atlasit të Shëndetit Mendor të OBSH-së të publikuar në vitin 2014, asnjë vend me të ardhura të ulëta nuk raportoi se kishte një strategji kombëtare për parandalimin e vetëvrasjeve, ndërkohë që më pak se 10% e vendeve me të ardhura të mesme të ulëta dhe pothuajse një e treta e vendeve me të ardhura të larta të mesme dhe të larta kishin. 

Në ngjarjen e saj të parë në 2003, iniciativa globale e parandalimit të vetëvrasjeve të OBSH-së 1999 përmendet në lidhje me strategjinë kryesore për zbatimin e saj, duke kërkuar: 

# "Organizimi i aktiviteteve multi-sektoriale globale, rajonale dhe kombëtare për të rritur ndërgjegjësimin për sjelljet vetëvrasëse dhe si të parandalohen në mënyrë efektive ato."
# "Forcimi i aftësive të vendeve për të zhvilluar dhe vlerësuar politikat dhe planet kombëtare për parandalimin e vetëvrasjeve."

Që nga publikimet e fundit të OBSH-së, sfidat e përfaqësuara nga stigma sociale, tabuja për të diskutuar hapur vetëvrasjen dhe disponueshmëria e ulët e të dhënave janë ende pengesa deri më tani që çojnë në cilësi të dobët të të dhënave si për vetëvrasjet ashtu edhe për tentativat për vetëvrasje: "duke pasur parasysh ndjeshmërinë e vetëvrasjes - dhe paligjshmëria e sjelljes vetëvrasëse në disa vende – ka të ngjarë që nën-raportimi dhe klasifikimi i gabuar të jenë probleme më të mëdha për vetëvrasjen sesa për shumicën e shkaqeve të tjera të vdekjes.  

## Sfondi 
Rreth një milion njerëz vdesin në vit nga vetëvrasja ose rreth një person në 10 000 (1.4% e të gjitha vdekjeve), ose "një vdekje çdo 40 sekonda ose rreth 3 000 çdo ditë". Që nga viti 2004, numri i njerëzve që vdesin nga vetëvrasja pritet të arrijë në 1.5 milion në vit deri në vitin 2020. 
majtas|parapamje| "DASHURI" e shkruar në kyçin e dorës së një personi, një shembull se si individët rrisin ndërgjegjësimin në Ditën Botërore të Parandalimit të Vetëvrasjeve

Mesatarisht, tre vetëvrasje meshkujsh raportohen për çdo femër, vazhdimisht në grupmosha të ndryshme dhe pothuajse në çdo vend të botës. Në anën tjetër, shkalla e tentativave për vetëvrasje priret të jetë 2-3 herë më e lartë tek femrat sesa tek meshkujt, megjithëse hendeku gjinor është ngushtuar vitet e fundit”.  Më shumë njerëz vdesin nga vetëvrasja sesa nga vrasja dhe lufta; është shkaku i 13-të kryesor i vdekjeve në mbarë botën.  Vetëvrasja është "shkaku më i zakonshëm i vdekjes për njerëzit e moshës 15-24 vjeç". 

Sipas OBSH-së, vetëvrasja përbën gati gjysmën e të gjitha vdekjeve të dhunshme në botë. Brian Mishara, president i IASP, vuri në dukje se, "më shumë njerëz vrasin veten sesa vdesin në të gjitha luftërat, aktet terroriste dhe dhunën ndërpersonale të kombinuara".  Që nga viti 2008, OBSH referon numrin më të madh të vetëvrasjeve që ndodhin në grupmoshën 15 - 29 vjeç, ndërsa më të ulëtin në grupmoshën 80+, megjithëse përfaqëson gjithashtu atë me shkallën më të lartë (për 100,000) nga të gjitha grupmoshat. me 27.8 vetëvrasje dhe 60.1 për femrat dhe meshkujt përkatësisht.  

Normat sociale luajnë një rol të rëndësishëm në zhvillimin e sjelljeve vetëvrasëse. Studimet sociologjike të fundit të shekullit të 19-të regjistruan vëzhgimet e para mbi vetëvrasjen: me statistikat e kohës në dispozicion, sociologët përmendën efektet e industrializimit si në marrëdhëniet midis komuniteteve të reja të urbanizuara dhe cenueshmërinë ndaj sjelljeve vetë-shkatërruese, duke sugjeruar që presionet sociale kanë efekte në vetëvrasje.  Sot, ndryshimet në sjelljen vetëvrasëse midis vendeve të ndryshme mund të jenë të rëndësishme.

### Temat 
* 2003 - "Vetëvrasja mund të parandalohet!" 
* 2005 - "Parandalimi i vetëvrasjes është punë e të gjithëve" 
* 2006 - "Me të kuptuar shpresën e re"   
* 2008 - "Mendoni globalisht, planifikoni në nivel kombëtar, veproni në nivel lokal" 
* 2009 - "Parandalimi i vetëvrasjeve në kultura të ndryshme"   
* 2011 - "Parandalimi i vetëvrasjes në shoqëritë multikulturore"  
* 2014 - "Ndizni një qiri pranë një dritareje"  
* 2015 - "Parandalimi i vetëvrasjes: Arritja dhe shpëtimi i jetëve"  
* 2016 - "Lidhu, Komuniko, Kujdesu"   
* 2019 - "Të punojmë së bashku për të parandaluar vetëvrasjen" 
* 2020 - "Të punojmë së bashku për të parandaluar vetëvrasjen" 
* 2021 - "Krijimi i shpresës përmes veprimit" 
* 2022 - "Krijimi i shpresës përmes veprimit" 
* 2023 - "Krijimi i shpresës përmes veprimit" 

### Prioritetet 
Prioritetet e parandalimit të vetëvrasjeve, siç deklarohen në ngjarjen e Ditës Botërore të Parandalimit të Vetëvrasjeve 2012, janë deklaruar më poshtë:  ]]
Në vitin 1999, vdekja nga lëndimet e vetëshkaktuara ishte shkaku i katërt kryesor i vdekjeve mes moshës 15-44 vjeç, në botë. Në një studim të vitit 2002 u raportua se vendet me normat më të ulëta priren të jenë në Amerikën Latine, "vendet muslimane dhe disa vende aziatike", dhe vihet re një mungesë informacioni nga shumica e vendeve afrikane (shih hartën). 

Nga 34 vendet anëtare të OECD, një grup vendesh kryesisht me të ardhura të larta që përdor ekonominë e tregut për të përmirësuar Indeksin e Zhvillimit Njerëzor, Koreja e Jugut kishte shkallën më të lartë të vetëvrasjeve në vitin 2009. Në vitin 2011, Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies së Koresë së Jugut miratoi legjislacionin që përkon me WSPD për të adresuar shkallën e lartë. 

Në vitin 2008 u raportua se të rinjtë 15-34 vjeç në Kinë kishin më shumë gjasa të vdisnin nga vetëvrasja sesa nga çdo mjet tjetër, veçanërisht gratë e reja kineze në zonat rurale për shkak të "argumenteve rreth martesës". Megjithatë, deri në vitin 2011, shkalla e vetëvrasjeve për të njëjtën grupmoshë kishte rënë ndjeshëm sipas njoftimeve zyrtare, kryesisht nga urbanizimi i vonë i Kinës dhe migrimi nga zonat rurale drejt atyre më të urbanizuara: që nga vitet 1990, shkalla e përgjithshme kombëtare e vetëvrasjeve kineze ra me 68%.  

Sipas OBSH-së, në vitin 2009 katër vendet me shkallën më të lartë të vetëvrasjeve ishin të gjitha në Evropën Lindore; Sllovenia kishte shkallën e katërt më të lartë të paraprirë nga Rusia, Letonia dhe Bjellorusia.  Kjo qëndron brenda gjetjeve nga fillimi i ngjarjes WSPD në 2003, kur normat më të larta u gjetën gjithashtu në vendet e Evropës Lindore.  Ndër vendet me të ardhura të larta (përveç Koresë së Jugut) normat më të larta në 2015 gjenden në disa vende të Evropës Lindore, Belgjikë dhe Francë, Japoni, Kroaci dhe Austri, Uruguai dhe Finlandë. 

Sipas një njoftimi për shtyp të OBSH-së të vitit 2006, një e treta e vetëvrasjeve në mbarë botën u kryen me pesticide, "disa prej të cilave ishin të ndaluara nga konventat e Kombeve të Bashkuara (OKB).  OBSH raporton një rritje të vetëvrasjeve me pesticide në vende të tjera aziatike, si dhe në Amerikën Qendrore dhe Jugore.  Në vendet me të ardhura të larta që përbëhen nga 20% e mbetur e popullsisë së botës, metodat më të zakonshme janë armët e zjarrit, varja dhe vetëhelmimet e tjera.

## Gjinia dhe vetëvrasja 
parapamje|350x350px|Raporti mashkull: femër i shkallës së vetëvrasjeve. E gjelbër do të thotë prevalencë më e lartë e vetëvrasjeve të meshkujve. Më poshtë janë normat e standardizuara të vetëvrasjeve për meshkuj dhe femra të përdorura për të nxjerrë raportet.
Shoqëritë evropiane dhe amerikane raportojnë një vdekshmëri më të lartë të meshkujve nga vetëvrasjet se çdo tjetër, ndërsa të ndryshme aziatike shumë më të ulët. Sipas të dhënave më të fundit të ofruara nga OBSH, rreth 40,000 femra nga 300 mijë vetëvrasjet globale femra dhe 150,000 meshkuj nga gjysmë milioni vetëvrasës meshkujsh në botë, qëllimisht marrin jetën e tyre çdo vit në Evropë dhe Amerikë (që përbëhen nga rreth 30 për qind e botës popullatë).  , përveç disa vendeve të Azisë Jugore dhe Lindore ku jetojnë njëzet për qind e popullsisë botërore, Maroku, Lesoto dhe dy vende të Karaibeve, për shkak të ndryshimit të roleve gjinore, nivelet e vetëvrasjeve janë globalisht më të larta tek meshkujt sesa tek femrat.    Studiuesit kanë rekomanduar trajtime agresive afatgjatë dhe ndjekje për meshkujt që tregojnë indikacione për mendime vetëvrasëse. Studimet kanë gjetur gjithashtu se për shkak se femrat e reja janë në një rrezik më të lartë për të tentuar vetëvrasjen, politikat e përshtatura ndaj kësaj demografie janë më efektive në uljen e normave të përgjithshme.

Zhvendosja e qëndrimeve kulturore për rolet gjinore dhe normat sociale, dhe veçanërisht idetë për maskulinitetin, mund të kontribuojnë gjithashtu në mbylljen e hendekut gjinor: statusi social dhe rolet e punës supozohen të jenë vendimtare për identitetin e burrave.  

## Shiko gjithashtu 
* Parandalimi
* Vetëvrasja

## Shënime 

## Referime