Gilgameshi

[parapamje|467x467px|Përfaqësimi i mundshëm i Gilgameshit si Mjeshtër i Kafshëve, duke kapur një luan në krahun e tij të majtë dhe një gjarpër në dorën e djathtë, në një reliev të pallatit asirian (713–706 pes), nga Dur-Sharrukin, që tani mbahet në [Luvra|Luvër.]]
**Gilgameshi** (Akadisht: *Gilgameš*; fillimisht Sumeriane: *Bilgames*) ishte një hero në mitologjinë e lashtë të Mesopotamisë dhe protagonist i *Eposit të Gilgameshit*, një poemë epike e shkruar në gjuhën akadiane gjatë fundit të mijëvjeçarit të dytë para Krishtit. Ai ishte ndoshta një mbret historik i qytet-shtetit sumerian të Uruk, i cili u hyjnizua pas vdekjes. Sundimi i tij ndoshta do të kishte ndodhur diku në fillim të periudhës së hershme dinastike, shek. 2900 – 2350 pes, megjithëse ai u bë një figurë kryesore në legjendën sumeriane gjatë Dinastisë së Tretë të Urit (rreth  2112 – rreth 2004 pes).

Rrëfimet e bëmave legjendare të Gilgameshit rrëfehen në pesë poema sumere të mbijetuara. Më e hershmja prej tyre ka të ngjarë të jetë "Gilgameshi, Enkidu dhe bota e poshtme", në të cilën Gilgamesh i vjen në ndihmë perëndeshës Inanna dhe përzë krijesat që infektojnë pemën e saj huluppu. Ajo i jep dy sende të panjohura, një mikku dhe një piku, të cilat ai i humbet. Pas vdekjes së Enkidu, hija e tij i tregon Gilgameshit për kushtet e zymta në botën e krimit. Poema Gilgamesh dhe Aga përshkruan revoltën e Gilgameshit kundër sundimtarit të tij Aga të Kishit. Poemat e tjera sumere kanë të bëjnë me humbjen e Gilgameshit ndaj gjigantit Huwawa dhe Demit të Qiellit, ndërsa një poemë e pestë, e ruajtur keq, lidh rrëfimin e vdekjes dhe funeralit të tij.

Në kohët e mëvonshme babilonase, këto histori u endën në një rrëfim të lidhur. Eposi standard akadian i Gilgameshit u kompozua nga një shkrues i quajtur Sîn-lēqi-unninni, ndoshta gjatë periudhës së mesme babilonase (rreth  1600 – rreth 1155 pes), bazuar në një material burimor shumë më të vjetër. Në epikë, Gilgameshi është një gjysmëperëndi i forcës mbinjerëzore që miqësohet me njeriun e egër Enkidu. Së bashku, ata nisin shumë udhëtime, më e famshmja duke mposhtur Humbabën (Sumerisht: Huwawa) dhe Demin e Qiellit, i cili dërgohet t'i sulmojë ata nga Ishtari (Sumerisht: Inanna) pasi Gilgameshi refuzon ofertën e saj që ai të bëhej bashkëshorti e saj. Pasi Enkidu vdes nga një sëmundje e dërguar si ndëshkim nga perënditë, Gilgameshit i frikësohet vdekjes së tij dhe viziton të urtin Utnapishtim, të mbijetuarin e Përmbytjes së Madhe, me shpresën për të gjetur pavdekësinë. Gilgameshi dështon vazhdimisht në sprovat e vendosura përpara tij dhe kthehet në shtëpi në Uruk, duke kuptuar se pavdekësia është përtej mundësive të tij.

Shumica e studiuesve pajtohen se Eposi i Gilgameshit ushtroi ndikim thelbësor në Iliadën dhe Odisenë, dy poema epike të shkruara në greqishten e vjetër gjatë shekullit të 8-të para Krishtit. Historia e lindjes së Gilgameshit përshkruhet në një anekdotë në "Për natyrën e kafshëve" nga shkrimtari grek Aelian (shek. II pas Krishtit). Aeliani tregon se gjyshi i Gilgameshit e ruante nënën e tij që të mos mbetej shtatzënë, sepse një orakull i kishte thënë se nipi i tij do ta rrëzonte. Ajo mbeti shtatzënë dhe rojet e hodhën fëmijën nga një kullë, por një shqiponjë e shpëtoi në mes të vjeshtës dhe e dërgoi të sigurt në një kopsht, ku e rriti kopshtari.

Eposi i Gilgameshit u rizbulua në Bibliotekën e Ashurbanipal në 1849. Pasi u përkthye në fillim të viteve 1870, shkaktoi polemika të përhapura për shkak të ngjashmërive midis pjesëve të tij dhe Biblës hebraike. Gilgameshi mbeti kryesisht i panjohur deri në mesin e shekullit të 20-të, por, që nga fundi i shekullit të 20-të, ai është bërë një figurë gjithnjë e më e spikatur në kulturën moderne.

## Shiko edhe 
* Epi i Gilgameshit

## Referime