Tatiana Shaposhnikova

**Tatiana Olegovna Shaposhnikova** ( , e lindur më 20 shtator 1946 (mosha 74 vjeç) është një matematikane suedeze, me origjinë ruse. Ajo është e njohur më së miri për punën e saj në teorinë e shumëzuesve në hapësirat e funksioneve, operatorët diferencialë të pjesshëm dhe historinë e matematikës. Disa prej tyre i ka realizuar në bashkëpunim me Vladimir Maz'ya  (bashkëshorti saj). Ajo është gjithashtu një përkthyese e teksteve shkencore dhe letrare.

## Biografia 
### Karriera akademike 
Tatiana O Shaposhnikova u diplomua në Universitetin e Leningradit në 1969. Në vitin 1973 ajo u akordua me gradën Kandidat Nauk. Nga viti 1973 deri më 1990 ajo punoi në departamentet e matematikës në një numër institutesh teknike në Leningrad, fillimisht si asistente dhe më pas si profesore e asociuar . Tatiana Shaposhnikova humbi punën e saj dy herë për shkak të kontakteve me disidentët aktivë, kështu që duhej të ndryshonte punëdhënësin e saj.                                                                                                                                                                                                            Ajo emigroi në Suedi në vitin 1990 me familjen e saj. Mandej ka punuar si profesore e asociuar në Departamentin e Matematikës të Universitetit të Linköping nga 1 korrik 1991 deri në shtator të vitit 2013 dhe ka mbajtur një pozicion të profesorit të rregullt në Departamentin e Matematikës të Universitetit Shtetëror të Ohio, nga 2004 në 2008. Në 2013-2018 ajo ka ruajtur punën me kohë të pjesshme në Departamentin e Matematikës në Institutin Mbretëror të Teknologjisë .

Në 2010-2016 ajo shërbeu si anëtare e Komitetit të Etikës së Shoqërisë Matematike Evropiane. Aktualisht ajo qëndron si një anëtare e bordeve editoriale të revistës "Variablat", "Ekuacionet Eliptike" dhe të "Revista Matematike Euroaziatike". 

### Nderime, çmime 
Në Mars 2003 Shaposhnikova-s dhe Vladimir Maz'ya-t iu dha Çmimi Verdaguer nga Akademia Franceze e Shkencave për punën e tyre në biografinë e parë shkencore të Jacques Hadamard .  Në maj të 2010-ës, ajo u vlerësua me çmimin "Thureus" nga Shoqëria Mbretërore e Shkencave në Uppsala " '''*për kontributin e saj të jashtëzakonshëm në teorinë e ekuacioneve diferenciale të pjesshme dhe në veçanti në teorinë e shumëzuesve në hapësirat e funksioneve* "'''. 

## Punimet 
### Aktiviteti kërkimor 
Shaposhnikova është autore e më shumë se 70 punimeve kërkimore dhe e katër librave: hulumtimi i saj kryesisht i përket fushave të mëposhtme.

#### Hapësira të funksioneve 
Nga viti 1979 e në vazhdim, teoria e shumëzuesve në hapësira të ndryshme me funksione të diferencueshme ka qenë tema kryesore e hulumtimit të punës së saj. Ajo gjeti kushte për kufizimin e integralëve njëjës dhe të operatorëve pseudodiferencial që veprojnë midis çifteve të hapësirave Sobolev në 1995. Në 1989 ajo tregoi që shumëzuesit në hapësirat e mundshme të Bessel janë gjurmë të shumëzuesve që i përkasin një klase të caktuar funksionesh të diferencueshme me një normë të ponderuar të përzier.  Një pjesë e madhe e punës së saj të përbashkët me Vladimir Maz'ya mbi teorinë e shumëzuesve përfshin karakterizimin e tyre analitik, pabarazitë e gjurmëve dhe marrëdhëniet midis gjurmëve dhe shtrirjes së shumëzuesve, marrëdhëniet e shumëzuesve Sobolev dhe hapësirave të tjera të funksionit, nënalgjebrat maksimale të hapësirave të shumëzuesve, vlerësimet e norma e tyre thelbësore dhe kompaktësia e shumëzuesve. 

#### PDE lineare dhe jolineare 
Bazuar në hulumtimet e saj mbi teorinë e shumëzuesve, T. Shaposhnikova dha aplikime të ndryshme të kësaj teorie në studimin e zgjidhjeve për ekuacionet diferenciale eliptike lineare dhe kuazilineare të pjesshme diferenciale dhe sistemet e ekuacioneve të tilla : kjo ishte një pasojë e faktit që, në disa raste, zgjidhje të tilla mund të konsiderohen si shumëzues në hapësira të caktuara të funksioneve të diferencueshme në një fushë të caktuar (1986, 1987). Ajo përshkroi strukturën e operatorëve të përbërjes në hapësirat e shumëzuesve midis hapësirave të Sobolev edhe dha aplikime të këtyre rezultateve në sistemet eliptike gjysmë -lineare të ekuacioneve (1987). Ajo gjithashtu tregoi se shumëzuesi mund të jetë i përshtatshëm natyrisht për t'u marrë me *L * coercivity të problemit Neumann (1989).  Aplikacione të ndryshme të tjera të shumëzuesit, për shembull për problemin e rregullsisë të lartë në të vetme dhe të dyfishtë shtresa teori të mundshme për fusha Lipschitz,  për problemin e rregullsisë në kufirin në Lp -theory e eliptik problemet vlera kufitare dhe në njëjës Operatorët integralë në hapësirat Sobolev janë përmbledhur në libër.

#### Historia e matematikës 
Libri i saj fitues i çmimeve mbi Jacques Hadamard, bashkëautorizuar me V. Maz'ya u botua në vitin 1998, nga Shoqëria Amerikane e Matematikës dhe Shoqata e Matematikës në Londër. Një punë e mëparshme për të njëjtën temë u shkrua nga ajo së bashku me E. Polishchuk (1990).Aktiviteti i saj i fundit në këtë fushë përfshin punimin  ku tregon tre histori të shkencëtarëve të cilët u detyruan t'i përgjigjej një pyetjeje matematikore në rrethana mjaft sfiduese.

Shaposhnikova ka përkthyer dhe redaktuar disa monografi matematikore : vlen të përmenden punimet e Koshelev (1975). dhe Mikhilin (1979) Sidoqoftë, puna e saj nuk është e kufizuar vetëm në përkthimin e monografive: për shembull ajo përktheu në rusisht një dramë të Lars Gårding, me titull " *Matematika, Jeta dhe Vdekja* ",  botoi revistën matematikore " Algjebra dhe Analiza"

Shaposhnikova filloi të përkthente libra "fantazi" ndërsa jetonte ende në Rusi . Në vitet 1970 ajo përktheu në rusisht " *Voyage of the Dawn Treader* ",  " *Karrigia e Argjendtë* "  dhe " *Letrat e Vidhos* "  nga CS Lewis . Këto përkthime ishin të pamundura të botoheshin për arsye ideologjike, prandaj ato u shfaqën për herë të parë si botime të duhura vetëm në mesin e viteve 1990, me ribotime të reja që shfaqeshin rregullisht. 

Në 2005 ajo filloi të përkthente librat suedezë për fëmijë në rusisht .  Midis tyre janë " *Kerstin dhe unë* " nga Astrid Lindgren,  " *Santa Claus mekanik* " nga Sven Nordqvist  dhe dy libra të *serisë* "Loranga" nga Barbro Lindgren . 

## Referencat