Agrobiznesi

**Agrobiznesi** është industria, ndërmarrjet dhe fusha e studimit  e zinxhirëve të vlerës së biznesit në bujqësi  dhe në bio-ekonomi,  me ç’rast quhet edhe **biobiznes**   ose **bio-ndërmarrje** . Qëllimi kryesor i agrobiznesit është të maksimizojë fitimin duke përmbushur nevojat e konsumatorëve për produkte që lidhen me burimet natyrore si bioteknologjia, fermat, ushqimi, pylltaria, peshkimi, karburantet dhe fibrat .

## Hyrje 
Studimet e rritjes së biznesit dhe performancës në bujqësi kanë gjetur se bizneset e suksesshme bujqësore janë me kosto të efektshme brenda vendit dhe operojnë në mjedise të favorshme ekonomike, politike dhe fiziko-organike. Ata janë në gjendje të zgjerohen dhe të bëjnë fitime, të përmirësojnë produktivitetin e tokës, punës dhe kapitalit dhe të mbajnë kostot e tyre të ulëta për të siguruar konkurrencën e çmimeve të tregut. 

Agrobiznesi nuk kufizohet vetëm në bujqësi. Ai përfshin një spektër më të gjerë përmes sistemit të agrobiznesit i cili përfshin furnizimet e inputeve, vlerën e shtuar, marketingun, sipërmarrjen, mikrofinancimin dhe shtrirjen bujqësore .

Në disa vende si Filipinet, krijimi dhe menaxhimi i sipërmarrjeve të agrobiznesit kërkon konsultim me bujqësi të regjistruar mbi një nivel të caktuar operacionesh, kapitalizimi, sipërfaqja e tokës ose numri i kafshëve në fermë.   

Fjala "agrobiznes" është një portmanto e fjalëve *bujqësi* dhe *biznes.* Përdorimi më i hershëm i njohur i fjalës ishte në Vëllimin 155 të Almanac &amp;amp; Directory Kanadez të botuar në 1847.  Megjithëse shumica e praktikuesve e pranojnë se ajo u krijua në 1957 nga dy profesorë të Shkollës së Biznesit të Harvardit, John Davis dhe Ray Goldberg pasi botuan librin " *Një koncept i agrobiznesit* ". 

## Historiku 
"Agrobiznesi është shuma totale e të gjitha operacioneve të përfshira në prodhimin dhe shpërndarjen e furnizimeve të fermës; operacionet e prodhimit në fermë; dhe ruajtjen, përpunimin dhe shpërndarjen e mallrave bujqësore dhe artikujve të prodhuar prej tyre." (Davis dhe Goldberg, 1956)Libri i tyre argumentoi kundër programeve të marrëveshjes së re të presidentit të atëhershëm të SHBA-së Franklin Roosevelt pasi çoi në rritjen e çmimeve të bujqësisë. Davis dhe Goldberg favorizuan bujqësinë e drejtuar nga korporatat ose bujqësinë në shkallë të gjerë për të revolucionarizuar sektorin e bujqësisë, duke pakësuar varësinë nga pushteti shtetëror dhe politika.  Ata shpjeguan në libër se firmat e integruara vertikalisht brenda zinxhirëve të vlerës bujqësore kanë aftësinë për të kontrolluar çmimet dhe vendin ku ato shpërndahen.    Programi ishte fillimisht një ndërmarrje e përbashkët me Kolegjin UP të Administrimit të Biznesit në Diliman, Quezon City deri në vitin 1975.  Në vitin 1973, Drilon dhe Goldberg zgjeruan më tej konceptin e agrobiznesit për të përfshirë organizata mbështetëse si qeveritë, institucionet kërkimore, shkollat, institucionet financiare dhe kooperativat brenda Sistemit të integruar të Agrobiznesit. 

Mark R. Edwards dhe Clifford J. Shultz II (2005) të Universitetit Loyola të Çikagos riformuluan përkufizimin e agrobiznesit për të theksuar mungesën e fokusit të tij në prodhimin e fermave, por drejt përqendrimit të tregut dhe qasjes inovative për t'u shërbyer konsumatorëve në mbarë botën. "Agrobiznesi është një përpjekje dinamike dhe sistematike që u shërben konsumatorëve globalisht dhe lokalisht përmes inovacionit dhe menaxhimit të zinxhirëve të shumëfishtë të vlerave që ofrojnë mallra dhe shërbime me vlerë që rrjedhin nga orkestrimi i qëndrueshëm i ushqimit, fibrave dhe burimeve natyrore." (Edwards dhe Shultz, 2005)Në vitin 2012, Thomas L. Sporleder dhe Michael A. Boland përcaktuan karakteristikat unike ekonomike të zinxhirëve të furnizimit të agrobiznesit nga zinxhirët e prodhimit industrial dhe të furnizimit të shërbimeve.  Ata kanë identifikuar shtatë karakteristika kryesore:

# Rreziqet që rrjedhin nga natyra biologjike e zinxhirëve të furnizimit agroushqimor
# Roli i rezervave tampon brenda zinxhirit të furnizimit
# Baza shkencore e inovacionit në bujqësinë prodhuese ka kaluar nga kimia në biologji
# Hapësira kibernetike dhe teknologjia e informacionit ndikon në zinxhirët e furnizimit agroushqimor
# Struktura mbizotëruese e tregut në portën e fermës mbetet oligopsoni
# Zhvendosja relative e fuqisë së tregut në zinxhirët e furnizimit agroushqimor larg nga prodhuesit e ushqimit në rrjedhën e poshtme te shitësit e ushqimit
# Globalizimi i bujqësisë dhe zinxhirëve të furnizimit agroushqimor

Në vitin 2017, duke vënë në dukje rritjen e inxhinierisë gjenetike dhe bioteknologjisë në bujqësi, Goldberg zgjeroi më tej përkufizimin e agrobiznesit i cili mbulon të gjitha aspektet e ndërvarura të sistemit ushqimor duke përfshirë mjekësinë, ushqimin dhe shëndetin. "Agrobiznesi është industritë e ndërlidhura dhe të ndërvarura në bujqësi që furnizojnë, përpunojnë, shpërndajnë dhe mbështesin produktet e bujqësisë." (Goldberg, 2017)Disa agrobiznese kanë miratuar kornizën e trefishtë të linjës përfundimtare, të tilla si përafrimi për tregtinë e drejtë, organike, praktikat e mira bujqësore dhe certifikatat e korporatave B drejt konceptit të sipërmarrjes sociale .

## Shih edhe 
* Bujqësia
* Agronomia
* Biokarburanti
* Shkenca bujqësore

## Literatura 
* 
*
*Gitta, Cosmas and South, David (2012). *Southern Innovator Magazine Issue 3: Agribusiness and Food Security*: United Nations Office for South-South Cooperation. ISSN 2222-9280
*https://web.archive.org/web/20160304034828/http://www.ifama.org/files/IS_Ledesma_Formatted.pdf

## Referime