Drangoi

[parapamje| Ikona e Shen [Tirana|Gjergjit dhe Dragoit nga shek. XVIII Muzeu Kombëtar i Artit Mesjetar|315x315px]]
**Drangoi** ose **drangùe** është një figurë hyjnore me krahë gjysmë-njerëzore në mitologjinë dhe folklorin shqiptar, e lidhur me motin dhe stuhitë. Foshnjat e destinuara për t'u bërë drangue lindin me kokat e tyre të mbuluara me kaul dhe me 2 ose ndonjëherë 4 krahë nën sqetull. Drangoi mban fuqi të mbinatyrshme, veçanërisht në krahë dhe supe. Ai bëhet i paprekshëm nga lidhëza njëjës e prodhuar në lindjen e tij dhe mund të vdesë vetëm nëse kjo lidhje përsëritet edhe një herë.   Qëllimi kryesor i drangoit është të luftojë kulshedrën në beteja legjendare.  Ai përdor gurë meteorikë, shpata rrufe, grumbuj pemësh dhe gurësh për të mposhtur kulshedrën dhe për të mbrojtur njerëzimin nga stuhitë, zjarri, përmbytjet dhe fatkeqësitë e tjera natyrore të shkaktuara nga fuqia e saj shkatërruese.   Stuhitë e forta mendohet të jenë rezultat i betejave të tyre. 

## Emri dhe etimologjia 
Forma standarde shqipe e emrit është *dragùa* (përf . *dragói* ).    Një variant i zakonshëm dialektor është *drangue* .  Durham regjistroi formën *drangoni* . 

Termi shqip *drangùe/dragùa* lidhet me *, drëngë, drëngëzë*, "peshk i vogël i ujit të ëmbël që nuk rritet shumë" dhe gegërisht *drãng*, "kotele, qenush, këlysh", që përdoret përgjithësisht për "të egër". kafsha foshnjë”, ka shumë të ngjarë që lidhet me kushtet e njëja të lindjes së kësaj figure mitologjike.  Në traditën shqiptare ka dy veçori semantike të termit dragùa. Disa nga veprat më të hershme shqiptare përfshijnë termin *dragùa* për të përshkruar një dragua ose përbindësh të ngjashëm me hidra, siç gjendet në mitologjinë romake dhe në folklorin ballkanik.  Me të njëjtin kuptim, burime të tjera të vjetra përdorin termin *kulshedra* . Kuptimi tjetër semantik i termit *dragùa*, i cili është i përhapur gjerësisht në besimet kolektive shqiptare, është ai i një heroi që lufton me Kulshedrën, një traditë mitologjike e vërtetuar tashmë në tekstet shqipe të shekullit të 17-të, si *Dictionarium Latino-Epiroticum* i 1635 nga Frang Bardhi .  Termi *drangue* përdoret edhe në disa dialekte të shqipes (duke përfshirë edhe arbëreshen ) me kuptimin " luan " dhe "kafshë fisnike".

## Origjina e mitit 
Beteja legjendare e një hyjnie heroike të lidhur me bubullimat dhe motin, si Drangue, që lufton dhe vret një gjarpër të madh shumëkrerësh të lidhur me ujin dhe stuhitë, si kulshedra, është ruajtur nga një motiv i përbashkët i mitologjisë indo-evropiane .  Personazhe të ngjashëm me emra të ndryshëm, por me motive të njëjta që përfaqësojnë dikotominë e "të mirës dhe të keqes" – e pasqyruar kryesisht nga mbrojtja e komunitetit nga stuhitë – gjenden edhe në folklorin e popujve të tjerë ballkanikë .

## Lindja 
Foshnjat e destinuara për t'u bërë dragùa lindin "të veshur me këmisha" dhe qeleshe, me dy ose katër krahë nën sqetull. Ky nocion se heroi i paracaktuar ka lindur "në një këmishë" nuk i referohet atyre fjalë për fjalë të veshur me rroba; përkundrazi, këto janë foshnja të lindura me kokat e tyre të mbuluara me membranë amniotike.  

Në disa rajone (si në famullinë Celza), thuhet se foshnjat dragua lindin vetëm nga prindër, prejardhja e të cilëve nuk ka kryer tradhti bashkëshortore për tre breza, ose nga nënat që ishin kulshedra.   

## Pamja dhe atributet 
Drangojët janë luftëtarë gjysmë njerëzorë me forcë të jashtëzakonshme, duke u dhënë atyre aftësinë për të shkulur pemët nga toka dhe për të hedhur gurë të mëdhenj mbi armiqtë e tyre. Ata gjithashtu mund të hedhin rrufe dhe meteorë, ose shtëpi të tëra.  

Krahët dhe supet e një dragoi mendohet se janë burimi i fuqisë së tij dhe nëse trupat e tyre ndahen, do të gjendet një zemër e artë me një xhevahir në mes.  

Si luftëtar që lufton kulshedrën, ai është i armatosur me "trarin e parmendës dhe të plorit (pllugut)",  ose një "sfurk dhe shtyllë nga lëmi dhe me gurët e mëdhenj të mullirit".  Ai përdor edhe djepin e tij si mburojë për të përballuar goditjet nga kulshedra. 

Këta heronj mund të jetojnë pa u vënë re mes njerëzve për kohë të gjata dhe mendohet se janë "të paprekshëm dhe të pamposhtur".  Ata kanë "fuqi të mbinatyrshme që bëhen të dukshme ndërsa janë ende foshnja në djepat e tyre. Kur godasin bubullimat dhe rrufetë, Dragojtë mblidhen me djepat e tyre në vendin e grumbullimit të Dragojve". 

Në rajonet juglindore shqiptare të Pogradecit dhe të Korçës, dragoi është “parashikuar si një kalë i bukur i fortë me krahë, që mbron qytetërimin dhe njerëzimin”. 

"Kafshët meshkuj gjithashtu mund të lindin si dragùa. Deshët e zinj do të sulmojnë një Kulshedër me brirët e tyre dhe gjelat e zinj do t'i nxjerrin me furi sytë. Vetëm dhitë nuk mund të jenë kurrë dragùa". 

## Beteja me kulshedra 
[lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Ilic_Lightning_-_panoramio.jpg/250px-Ilic_Lightning_-_panoramio.jpg|parapamje|Stuhitë e forta besohet të jenë rezultat i betejave të zhvilluara midis drangojve dhe [Kuçedra|kulshedrave . ]]
Stuhitë konceptohen si beteja midis drangojve dhe kulshedrave, rrotullimi i bubullimave konsiderohen se janë tingujt e përplasjes së armëve të tyre.   Kjo ndan shumë ngjashmëri me kaoskampf, një tropop mitologjik i fesë proto-indo-evropiane, ku një Zot i stuhisë lufton me një gjarpër deti me shumë koka. Dranguet besohet se luftojnë vazhdimisht me Kulshedra . Ose thuhet se e ka vrarë përgjithmonë, pasi e ka rrëzuar pa ndjenja duke i hedhur pemë dhe gurë, dhe më pas e ka mbytur në lumin Shkumbin, sipas historisë së lokalizuar të Shqipërisë së mesme.  

## Në *Lahutën e Malësisë* 
Në *Lahutën e Malcís* ( anglisht : *Highland Lute* ) një nga epikat heroike më të rëndësishme të Shqipërisë, drangojt paraqiten si personifikimi i heronjve të Malësisë Shqiptare dhe janë figurat qendrore të këngëve 16-të dhe të 17-të.  Në kantonin e 16-të një kulshedër arratiset nga një shpellë në Shalë për t'u hakmarrë ndaj Vocerr Balës, një dranguë.  Një forcë drangojsh mblidhen dhe mundin kulshedrën. Pas betejës ato ftohen nga ora, shpirtra mbrojtës femra, për të festuar fitoren e tyre. 

Në kantonin e 17-të figura qendrore janë dy drangua të quajtur Rrustem Uka dhe Xhem Sadrija.  Pasi përgatiten për një ceremoni martesore, ata udhëtojnë për në Qafë Hardhi ( Anglisht : Grapevine Pass) për të pushuar. Duke pastruar armët dhe duke pirë duhan, zbulojnë se tetë batalione malazeze, të përbërë nga treqind ushtarë të udhëhequr nga Mark Milani, po marshojnë kundër Plavës dhe Gucisë .  Dy drangojtt, me ndihmën e barinjve vendas, mbrojnë Qafë Hardhin dhe i detyrojnë malazezët të tërhiqen në Sutjeskë. 

## Besimet moderne 
Besimi se një dragua mund të lindë çdo ditë ka ekzistuar në mesin e popullit malësor shqiptar deri vonë, dhe ka ende njerëz të moshuar të gjallë që e përkrahin këtë besim.  

Në Malësi, një rajon në veri të Shqipërisë dhe në jug të Malit të Zi, i banuar kryesisht nga shqiptarë, vendasit besojnë se drangojt ekzistojnë dhe jetojnë mes tyre. 

## Sinkretizmi në folklorin shqiptar 
Në folklorin shqiptar, Shën Gjergji dhe Shën Elia (të identifikuara edhe me profetin e Dhiatës së Vjetër&nbsp;Elijah, ndoshta për shkak të konfuzionit me greqishten "Helios" si një përkthim i hyjnisë së Lashtë të Vonë Sol Invictus ) të dy kanë histori në të cilat ata luftojnë (dhe mposhtin) një Bolla/Kulshedra . Shën Elia, në veçanti, identifikohet në disa rajone me Dragùa dhe është gjithashtu një perëndi e motit dhe siguron mbrojtje kundër stuhive dhe zjarrit.  

## Shiko edhe 
* Zojzi
* Verbti
* Shurdhi
* Mitologjia ilire
* Mitologjia shqiptare 

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
*

## Referime