Feride Rushiti

**Feride Rushiti** është mjeke dhe aktiviste për të drejtat e njeriut nga Kosova, e njohur për punën e saj në rehabilitimin e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës dhe mbështetjen e grupeve të cenueshme. Ajo është themeluese dhe drejtoreshë ekzekutive e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (QKRMT), një organizatë që ofron shërbime mjekësore, psikologjike dhe ligjore për të mbijetuarit e traumës.

## Arsimi dhe karriera 
parapamje|Dr. Feride Rushiti- Ne kampin e refugjateve ne Kukes gjate vitit 1999
Rushiti ka përfunduar studimet në Universitetin e Mjekësisë në Tiranë, duke u specializuar në gastroenterologji. Gjatë Luftës së Kosovës në vitin 1999, ajo shërbeu si mjeke në kampet e refugjatëve në Shqipëri, ku pati kontakt të drejtpërdrejtë me personat e zhvendosur dhe të mbijetuarit e dhunës seksuale. Pas luftës, ajo themeloi QKRMT-në, me fokus në rehabilitimin e të mbijetuarve të torturës dhe dhunës seksuale, si dhe në avokimin për të drejtat e tyre.

## Kontributi në politika dhe reforma 
Përmes punës së saj, Rushiti ka qenë e përfshirë në iniciativa të ndryshme ligjore dhe sociale në Kosovë, përfshirë:

* Integrimin e shërbimeve psikosociale për të mbijetuarit e luftës (1999)
* Monitorimin e institucioneve korrektuese në Kosovë për mbi 18 vjet, duke siguruar përputhshmëri me standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut
* Kontributin në njohjen ligjore të të mbijetuarve të dhunës seksuale si viktima civile të luftës (2014)
* Krijimin e arkivave dokumentuese për krimet e dhunës seksuale gjatë luftës (2019)
* Nismën për njohjen zyrtare të 14 prillit si Dita Kombëtare e Përkujtimit për të Mbijetuarit e Dhunës Seksuale në Luftë (2023)
* Avokimin për miratimin e Ligjit për Sigurimin e Detyrueshëm Shëndetësor për të mbijetuarit e dhunës seksuale gjatë luftës (2024)

## Angazhimi ndërkombëtar 
Rushiti është anëtare e Rrjetit SEMA dhe Këshillit Ndërkombëtar për Rehabilitimin e Viktimave të Torturës (IRCT), ku bashkëpunon me organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Ajo ka ndarë përvojën e Kosovës në procesin e reparacioneve me vende si Iraku, Ukraina, Kolumbia dhe Guinea.

Në bashkëpunim me institucione ndërkombëtare si Instituti DIGNITY i Danimarkës dhe Universiteti Monash, ajo ka qenë pjesë e studimeve mbi efektet ndërbrezore të traumës dhe qasjet e reja në terapinë familjare.

## Çmime dhe vlerësime 
Rushiti është nderuar me disa çmime ndërkombëtare, përfshirë:

* Çmimi Ndërkombëtar për Gratë e Guximshme nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së (2018)
* Çmimi "Gruaja e Ekselencës" (2019)
* Çmimi për Lidership Ekselent nga UBT (2020)
* Kandidatura për Çmimin Nobel për Paqe (2025)

## Publikime 
Ajo ka qenë autore dhe bashkautore e disa studimeve mbi të drejtat e njeriut dhe rehabilitimin e të mbijetuarve të dhunës seksuale, përfshirë:

* Të drejtat e njeriut në institucionet korrektuese të Kosovës (2024)
* Terapia Familjare për nënat kosovare që kanë pësuar dhunë seksuale gjatë konfliktit dhe fëmijët e tyre në kohën e pasluftës (2024)
* Si i menaxhojnë të mbijetuarit burra të dhunës seksuale gjatë luftës heshtjen dhe zërin (2023)
* Efektet ndërbrezore të çrregullimit të stresit post-traumatik te nënat në modelet epigjenetike dhe nivelet e kortizolit te pasardhësit. (2021)
* Cilësia e jetës në burg, dhuna dhe shëndeti mendor në burgun e Dubravës

## Referime