Gjeometria euklidiane

[parapamje|236px| Detaje nga *[Shkolla e Athinës* e Raphaelit me një matematikan grek –&nbsp;ndoshta duke përfaqësuar Euklidin ose Arkimedin&nbsp;– duke përdorur një busull për të vizatuar një ndërtim gjeometrik.]]
**Gjeometria Euklidiane** është një sistem matematikor që i atribuohet matematikanit të lashtë grek të Aleksandrisë Euklidit, të cilin ai e përshkroi në librin e tij shkollor mbi gjeometrinë: *Elementet*. Metoda e Euklidit konsiston në marrjen e një grupi të vogël të tërheqës intuitive aksiomat, dhe duke deduktuar shumë pohime tjera (Teorema) nga këto. Megjithëse shumë nga rezultatet e Euklidit ishin deklaruar nga matematikanët e mëparshëm, 

## Përmbledhje 
Gjeometria Euklidiane quhet e tillë sepse Euklidi ishte i pari që tregoi se si këto propozime mund të përshtateshin në një sistem gjithëpërfshirës deduktiv dhe logjik .  Vepra me titull *Elementet* nis me *gjeometrinë e rrafshit*, e cila ende mësohet në shkollën e mesme (arsimi i mesëm) si sistemi i parë aksiomatik dhe shembujt e parë të provave matematikore . Vazhdon te gjeometria solide e tre dimensioneve . Pjesa më e madhe e *Elementeve* japin rezultate të asaj që tani quhet algjebër dhe teoria e numrave, të shpjeguara në gjuhën gjeometrike. 

Gjeometria Euklidiane është një shembull i gjeometrisë sintetike, në atë që ajo vazhdon logjikisht nga aksiomat që përshkruajnë vetitë themelore të objekteve gjeometrike si pikat dhe vijat, te propozimet për ato objekte, të gjitha pa përdorimin e koordinatave për të specifikuar ato objekte. Kjo është në kontrast me gjeometrinë analitike, e cila përdor koordinatat për të përkthyer propozimet gjeometrike në formula algjebrike.

## *Elementet* 
Vepra e Euklidit me titull *Elementet* paraqet një sistemim të njohurive të mëparshme të gjeometrisë. Përmirësimi i tij në krahasim me trajtimet e mëparshme u njoh me shpejtësi, me rezultatin që kishte pak interes për ruajtjen e atyre të mëparshme, dhe tani ato janë pothuajse të gjitha të humbura.

Vepra *Elementet* është e ndarë në 13 libra:

Librat I–IV dhe VI trajtojnë gjeometrinë e rrafshët. Shumë rezultate rreth figurave të rrafshët janë vërtetuar, për shembull, "Në çdo trekëndësh, dy kënde të marra së bashku në çfarëdo mënyre janë më pak se dy kënde të drejta". (Libri I prop. 17) dhe Teorema e Pitagorës "Në trekëndëshat kënddrejtë, katrori në anën që nënshtron këndin e duhur është i barabartë me katrorët në brinjët që përmbajnë këndin e duhur." (Libri I, prop. 47)

Librat V dhe VII–X trajtojnë teorinë e numrave, me numra të trajtuar gjeometrikisht si gjatësi të segmenteve të vijës ose zonave të rajoneve. Prezantohen nocione të tilla si numrat e thjeshtë dhe numrat racionalë dhe irracionalë . Është vërtetuar se ka pafundësisht shumë numra të thjeshtë.

Librat XI–XIII kanë të bëjnë me gjeometrinë e ngurtë. Një rezultat tipik është raporti 1:3 midis vëllimit të një koni dhe një cilindri me të njëjtën lartësi dhe bazë. Trupat platonike janë të ndërtuara.

## Shih edhe 
* Euklidi
* Gjeometria
* Rrethi i Eulerit
* Gjeometria analitike
* Teorema e Pitagorës
* Gjeometria elementare
* Sistemi i koordinatave karteziane

## Literatura 
* 
* 
* 
*  In 3 vols.: vol. 1  , vol. 2  , vol. 3  . Heath's authoritative translation of Euclid's Elements, plus his extensive historical research and detailed commentary throughout the text.
* 
* 
* 
* 

## Referime