Mjekësia rigjeneruese

**Mjekësia rigjeneruese** është një degë e mjekësisë e cila merret me "procesin e zëvendësimit, inxhinieringut ose rigjenerimit të qelizave, indeve ose organeve njerëzore ose shtazore me qëllim të rivitalizimit të funksionimit normal të organizmit".  Kjo fushë është mjaftë premtuese sa i përket inxhinieringut të indeve dhe organeve të dëmtuara duke stimuluar mekanizmat e vetëriparimit të trupit për të shëruar funksionalisht indet ose organet e pariparueshme më parë. 

## Përmbledhje 
Mjekësia rigjeneruese përfshin gjithashtu mundësinë e rritjes së indeve dhe organeve në laborator dhe implantimit të tyre kur trupi nuk mund të shërohet vetë. Kur burimi qelizor për një organ të rigjeneruar rrjedh nga indet ose qelizat e vetë pacientit,  sfida e refuzimit të transplantit të organeve nëpërmjet mospërputhjes imunologjike anashkalohet.    Kjo qasje mund të lehtësojë problemin e mungesës së organeve të disponueshme për dhurim.

Disa nga qasjet biomjekësore në fushën e mjekësisë rigjeneruese mund të përfshijnë përdorimin e qelizave staminale.  Shembujt përfshijnë injektimin e qelizave staminale ose qelizave paraardhëse të marra nëpërmjet diferencimit të drejtuar (terapia qelizore); induksioni i rigjenerimit nga molekulat biologjikisht aktive të administruara vetëm ose si sekrecione nga qelizat e injektuara (terapia imunomoduluese); dhe transplantimi i organeve dhe indeve të rritura *in vitro* (inxhinieria e indeve).  

## Historia 
Terapitë e para me qeliza synonin të ngadalësonin procesin e plakjes. Kjo filloi në vitet 1930 me Paul Niehans, një mjek zviceran i cili njihej se kishte trajtuar figura të famshme historike si Papa Piu XII, Charlie Chaplin dhe mbretin Ibn Saud i Arabisë Saudite. Niehans do të injektonte qeliza të kafshëve të reja (zakonisht qengjat ose viça) te pacientët e tij në një përpjekje për t'i rinovuar ata.   Në vitin 1956, u krijua një proces më i sofistikuar për trajtimin e leukemisë duke futur palcën e eshtrave nga një person i shëndetshëm në një pacient me leukemi. Ky proces funksionoi kryesisht për shkak se edhe dhuruesi edhe marrësi në këtë rast ishin binjakë identikë. Në ditët e sotme, palca e eshtrave mund të merret nga njerëz që janë mjaft të ngjashëm me pacientin që ka nevojë për qelizat për të parandaluar refuzimin. 

Termi "mjekësi rigjeneruese" u përdor për herë të parë në një artikull të vitit 1992 mbi administrimin e spitalit nga Leland Kaiser. Punimi i Kaiserit mbyllet me një seri paragrafësh të shkurtër mbi teknologjitë e ardhshme që do të ndikojnë në spitale. Një paragraf i veçantë kishte nëntitullin "Mjekësia Rigjeneruese" si një nëntitull me shkronja të zeza dhe thoshte: "Do të zhvillohet një degë e re e mjekësisë që do të përpiqet të ndryshojë rrjedhën e sëmundjeve kronike dhe në shumë raste do të rigjenerojë sistemet e lodhura dhe të dështuara të organeve."  

Termi u fut në kulturën popullore në vitin 1999 nga William A. Haseltine kur ai shpiku termin gjatë një konference në Liqenin e Komos, për të përshkruar ndërhyrjet që rivendosin në funksionim normal atë që është dëmtuar nga sëmundja, lënduar nga trauma ose konsumuar nga koha. .  Haseltine u informua mbi projektin për izolimin e qelizave burimore embrionale njerëzore dhe qelizave embrionale në Geron Corporation në bashkëpunim me studiuesit në Universitetin Wisconsin-Madison dhe Shkollën e Mjekësisë Johns Hopkins. Ai pranoi se aftësia unike e këtyre qelizave për t'u diferencuar në të gjitha llojet e qelizave të trupit të njeriut (pluripotencë) kishte potencialin për t'u zhvilluar në një lloj të ri terapie rigjeneruese.   Duke shpjeguar klasën e re të terapive që mund të mundësojnë qeliza të tilla, ai përdori termin "mjekësi rigjeneruese" në mënyrën që përdoret sot: "një qasje ndaj terapisë që ... përdor gjenet, proteinat dhe qelizat njerëzore për t'u ripërtërirë, restauruar ose sigurimi i zëvendësimeve mekanike për indet që janë dëmtuar nga trauma, të dëmtuara nga sëmundja ose të konsumuara nga koha" dhe "ofron perspektivën e shërimit të sëmundjeve që nuk mund të trajtohen në mënyrë efektive sot, përfshirë ato që lidhen me plakjen".  

Termi mjekësi rigjeneruese ngatërrohet gjithnjë e më shumë me kërkimet mbi terapitë e qelizave staminale. Disa programe dhe departamente akademike ruajnë përkufizimin origjinal më të gjerë, ndërsa të tjerët e përdorin atë për të përshkruar punën në kërkimin e qelizave staminale. 

Në mars 2000, Haseltine, Antony Atala, MD, Michael D. West, Ph.D., dhe studiues të tjerë kryesorë themeluan *E-Biomed: The Journal of Regenerative Medicine* .  Revista e rishikuar nga kolegët lehtësoi diskursin rreth mjekësisë rigjeneruese duke publikuar kërkime inovative mbi terapitë e qelizave staminale, terapitë gjenetike, inxhinierinë e indeve dhe protetikën biomekanike. Shoqëria për Mjekësinë Rigjeneruese, e cila më vonë u quajt Shoqata e Mjekësisë Rigjeneruese dhe Biologjisë së Qelizave Staminale, i shërbeu një qëllimi të ngjashëm, duke krijuar një komunitet ekspertësh me të njëjtin mendim nga e gjithë bota. 

Në vitin 2009, u lançua Fondacioni SENS, me qëllimin e tij të deklaruar si "aplikimin e mjekësisë rigjeneruese - e përcaktuar për të përfshirë riparimin e qelizave të gjalla dhe materialit jashtëqelizor in situ - ndaj sëmundjeve dhe aftësive të kufizuara të plakjes".  Në vitin 2012, profesori Paolo Macchiarini dhe ekipi i tij përmirësuan implantin e vitit 2008 duke transplantuar një trake të bërë në laborator, të mbjellë me qelizat e vetë pacientit. 

Më 12 shtator 2014, kirurgët në Spitalin e Institutit të Kërkimeve Biomjekësore dhe Inovacionit në Kobe, Japoni, transplantuan një fletë 1.3 me 3.0 milimetra të qelizave të epitelit të pigmentit të retinës, të cilat u diferencuan nga qelizat iPS përmes diferencimit të drejtuar, në syrin e një të moshuareje grua, e cila vuante nga degjenerimi makular i lidhur me moshën . 

## Shih edhe 
* Mjekësia
* Qelizat staminale

## Literatura 
* Regenerative Medicine, gives more details about Regenerative Stem Cells.
* 
* Kevin Strange and Viravuth Yin, "A Shot at Regeneration:  A once abandoned drug compound shows an ability to rebuild organs damaged by illness and injury", *Scientific American*, vol. 320, no. 4 (April 2019), pp.&nbsp;56–61.
* 
* 

## Referime