Limes Porolissensis

[parapamje|right|396px|Emri dhe vend-ndodhja e [castrave të Limes Porolissensis. Itineraret rrugore janë të përafërta.]]
**Limes Porolissensis**, i gjendur në Rumaninë e tanishme, ishte kufiri i Perandorisë Romake në Dacia Porolissensis, më veriorja nga tre provincat dake. Ai ishte një linjë mbrojtëse që daton nga shekulli II i e.s., pas pushtimit të Dakisë deri në tërheqjen e Ushtrisë Romake nga rajoni. Limes ishte një rrjet i ndërlikuar prej mbi 200 vigilarium kulla vrojtimi, kështjellëza, palisada dhe hendeqe, si dhe kështjella të organizuara në një një vijë harkore që ndiqte vargun e rrafshnaltave të Maleve Meseș mbi 200 km nga Malet Apuseni deri në Malet Bistrița, dhe kërkonte deri në 16,000 ushtarë për ta mirëmbajtur dhe ruajtur. 

Limes është emërtuar sipas pikës së tij kyçe mbrojtëse: Porolissum.

Ai integronte edhe fortesat në vijim: Rucconium, Docidava, Largiana, Certiae, Castra e Jacit]], Castra e Tihău-t, Castra e Samumit, Castra e Arcobara-s, Castra e Liveziles, Triphulum dhe Castra e Brâncovenești-t, si dhe mbështetej nga Castra-t e Ulpianumit, Optatianas, Gherlas, ashtu si dhe duke qenë e lidhur me fortesat më të mëdha të Napokës dhe Potaisas.

Seksionet e limesit u zbuluan së pari gjatë shekullit të XIX nga historiani i njohur hungarez Károly Torma. Kërkimi i Torma-s filloi nga një keqinterpretim i një mbishkrimi nga Samumi, i përdorur në ndërtimin e një kështjelle vendore nga e cila ai mori shprehjen "reg(ione) (tr)ans vall(um)" si tregues i një "regio transvallum".

## Fortifikimet para-romake
Para pushtimit romak të Dacisë, zona mbrohej nga fortesa kodrinore të përforcuara me hendeqe dhe palisada. Fortifikimet më të hershme kodrinore të këtij lloji i përkasin shekullit të V p.e.s., me disa nga këto që ishin në përdorim gjatë mbretërimit të Burebistës, por shumica e tyre ishin ndërtuar gjatë Periudhës Dake. Në tërësi janë identifikuar trembëdhjetë fortesa kodrinore, me dy grupet kryesore që janë në vijën e Malit Meseș dhe Masivit Șimleu, ky i fundit i vendosur pak jashtë linjës romake. Përveç funskionit ushtarak, ato shërbenin edhe për të mbikëqyrur dhe kontrolluar lëvizjen e njerëzve dhe mallrave. Rreth tyre mund te jetë zhvilluar një qendër politiko-administrative dake, me përmasa më të vogla se ajo në rajonin e Maleve Orăștie. Kampet e marshimit u ndërtuan jashtë vetë limes, disa deri në 70 km largë si ai në Coștiui.

Faza prej guri e këtyre strukturave filloi pak dekada pas fazës prej druri.

### Zona jashtë limesit
Limesi përfaqësonte edhe zonën e kontaktit të Perandorisë Romake me popullsinë jo romake të rajonit të jashtëm, me të cilin ishin vendosur marrëdhënie tregtare. Në Porolissum, fuksiononte një zyrë doganore dhe dëshmi të tregisë intensive janë dhënë edhe nga gjetjet arkeologjikesi artefakte. Rruga e cila vinte nga Potaisa, vijonte jashtë limesit romak me një destinacion të mundshëm që ishte Aquincum. Pak vendbanime popllsie të lirë me një kulturë të përzier – kryesisht dake, por edhe sarmate dhe gjermanike – u lejuan të zhvilloheshin pas vitit 106 të e.s. në afërsi.

Rreth kohës së Luftërave Markomanike në zonën e ndëveprimit, e cila shtrihej nga jugu i Karpateve Veriore, pak a shumë Baseni i Sipërm i Tisës, deri në Malet Apuseni, artefakte të Kulturës Przevorsk u bënë të shpeshta dhe shfaqen vendbanime më të shumta, disa vetëm pak kilometra largë nga fortifikimet. Një lloj i veçantë artefaktesh, të përfaqësuara nga pektorale të vogla bronzi u gjetën gjithashtu brenda provincës romake, duke sinjalizuar ndoshta praninë e popullsisë skllave femërore që rezultoi pas luftërave.

Prania e Kulturës Przevorsk vijoi në zonën e jashtme rreth kohës së braktisjes së limes duke i hapur rrugë një kulture me karakteristika dake dhe ndikime romake të njohur si Kultura Blazice-Bereg.

### Exercitus Daciae Porolissensis
Duke pasuar riorganizimin e kryer nga Adriani, një legjion i vetëm ishte i vendosur në mënyrë të përhershme në Daki, në Apulum, deri në vitin 168/169. Me gjasa i lidhur me luftërat me markomanët, Legio V Macedonica u kthye në Daki rreth kësaj kohe dhe kampet në Potaisa. Legjioni iu bashkua garnizonit të provincës së sapo-krijuar të Dacia Porolissensis të përbërë prej 3 alae dhe 12 auxilliares duke arritur në një tërësi prej afërsisht 11,000 ushtarësh.

## Shiko gjithashtu
* Rumania parahistorike
* Dakia
* Dakët
* Burebista
* Dioqeza e Dakisë
* Agger
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arti romak
* Arx
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Burgus
* Castellum
* Castra
* Cirku Romak
* Claustra Alpium Iuliarum
* Contio
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dominati (Roma)
* Domus
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Fëmijëria në Romën e lashtë
* Filozofia e lashtë romake
* Forumet Romake
* Harku i Triumfit
* Honesta missio
* Honestiores dhe humiliores
* Iliro-romakët
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Kalendari Romak
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Larja në Romën e Lashtë
* Legjioni romak
* Limes
* Limes Alutanus
* Limes Britannicus
* Limes Dacicus
* Limes Danubii
* Limes Moesicus
* Limes Pannonicus
* Limes Sarmatiae
* Limes Transalutanus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Llaçi romak
* Lupanari
* Magjistratët romakë
* Magister militum Ilirikum
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Martesa në Romën e lashtë
* Mitologjia romake
* Mjeksia Romake
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Mos maiorum
* Muret e lashta të Durrësit
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Muri i Hadrianit
* Muri i Trajanit
* Notitia Dignitatum
* Novus homo
* Optimates dhe populares
* Pallatet perandorake të Romës
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Peregrinus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Principati (Roma)
* Republika Romake
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura romake
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Vallum
* Veshjet në Romën e lashtë
* Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
* Vigiles
* Vila Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*Defensive strategies and trans-border policies at the Lower Danube
*Alexandru V. Matei, Robert Gindele - Roman defensive system from north-western part of Dacia. Field researches at Supuru de Sus (Satu Mare County) and literature sources.
* Comuna Buciumi, important areal de convergenţă turistică
*About the tactics and fighting particularity of the auxiliary infantry in Roman Dacia

## Lidhje të jashtme
* Roman castra from Romania - Google Maps / Earth 
* http://www.upm.ro/cercetare/studia_historia/docs/studia_4.pdf