Gjimnastika

**Gjimnastika** është një lloj sporti që përfshin ushtrime fizike që kërkojnë ekuilibër, forcë, fleksibilitet, shkathtësi, koordinim, mjeshtëri dhe qëndrueshmëri . Lëvizjet e përfshira në gjimnastikë kontribuojnë në zhvillimin e krahëve, këmbëve, shpatullave, shpinës, gjoksit dhe grupeve të muskujve të barkut . Gjimnastika evoluoi nga ushtrimet e përdorura nga grekët e lashtë që përfshinin aftësi për të hipur dhe zbritur një kalë dhe nga aftësitë e performancës së cirkut.

Forma më e zakonshme e gjimnastikës konkurruese është gjimnastika artistike (AG), e cila përbëhet nga, për gratë (WAG), dyshemeja e ngjarjeve, kasaforta, shufrat e pabarabarta dhe trari ; dhe për meshkujt (MAG), dyshemeja e ngjarjeve, kasaforta, unazat, kali i pommelit, shufrat paralele dhe shiriti horizontal .

Organi qeverisës për garat në gjimnastikë në mbarë botën është Fédération Internationale de Gymnastique (FIG). Tetë sporte rregullohen nga FIG, duke përfshirë gjimnastikën për të gjithë, gjimnastikën artistike për burra dhe gra, gjimnastikë ritmike, trampolinë (përfshirë mini-trampolinë të dyfishtë), rrëshqitje, akrobatikë, aerobikë dhe parkour .  Disiplinat që nuk njihen aktualisht nga FIG përfshijnë gjimnastikën e rrotave, gjimnastikën estetike në grup, TeamGym dhe Mallakhamba .

Pjesëmarrësit në sportet e lidhura me gjimnastikën përfshijnë fëmijë të vegjël, atletë të nivelit rekreativ dhe atletë konkurrues në të gjitha nivelet e aftësive. 

## Etimologjia 
Fjala gjimnastikë rrjedh nga mbiemri i zakonshëm grek γυμνός ( ),  me anë të foljes γυμνάζω ( *gymnazo* ), kuptimi i së cilës është "të stërvitesh lakuriq", "të stërvitesh në ushtrime gjimnastike", në përgjithësi "të stërvitesh, të ushtrohesh".  Folja kishte këtë kuptim sepse atletët në kohët e lashta ushtroheshin dhe garonin pa veshje.

## Historia 
[alt=color lithograph of the bust of an elderly white man with a bald head except for long white hair on the sides of his head and a long beard that extends to his average breast. His white collar is visible above a simple black coat. His eyes are locked on the viewer's and his countenance is serious but calm.|parapamje| [Friedrich Ludwig Jahn, "babai i gjimnastikës"]]
Gjimnastika mund të gjurmohet tek stërvitja në Greqinë e lashtë, veçanërisht në Spartë dhe Athinë. Ushtrimi i asaj kohe u dokumentua nga vepra e Filostratit  *Gjimnastika: Etika e një estetike atletike* . Termi origjinal për praktikën e gjimnastikës është nga folja greke γυμνάζω ( *gumnázō* ), e cila përkthehet si "të stërvitesh lakuriq ose nudo", sepse të rinjtë që ushtrohen stërviten pa veshje. Në Greqinë e lashtë, fitnesi fizik ishte një atribut shumë i vlerësuar si për burrat ashtu edhe për gratë. Vetëm pasi romakët pushtuan Greqinë në vitin 146 para Krishtit, gjimnastika u bë më e formalizuar dhe u përdor për të trajnuar burrat në luftë.  Bazuar në pretendimin e Filostratit se gjimnastika është një formë urtësie, e krahasueshme me filozofinë, poezinë, muzikën, gjeometrinë dhe astronominë, 

Don Francisco Amorós y Ondeano, një kolonel spanjoll, i lindur më 19 shkurt 1770, në Valencia dhe i cili vdiq më 8 gusht 1848, në Paris, ishte personi i parë që prezantoi gjimnastikën edukative në Francë. Gjerman Friedrich Ludwig Jahn filloi lëvizjen gjermane të gjimnastikës në 1811, e cila çoi në shpikjen e shufrave paralele, unazave, shufrës së lartë, kalit të gjimnastikës dhe kalit të qemerit .

Gjermanët Charles Beck dhe Charles Follen dhe amerikani John Neal sollën valën e parë të gjimnastikës në Shtetet e Bashkuara në vitet 1820. Beck hapi gjimnazin e parë në SHBA në 1825 në shkollën Round Hill në Northampton, Massachusetts.  Follen hapi gjimnazin e parë të kolegjit dhe gjimnazin e parë publik në SHBA në vitin 1826 në Kolegjin e Harvardit dhe në Boston, Massachusetts, përkatësisht.  Neal ishte amerikani i parë që hapi një gjimnaz publik në SHBA në Portland, Maine në 1827.  Ai gjithashtu dokumentoi dhe promovoi këto përpjekje të hershme në *American Journal of Education*  dhe *The Yankee*, duke ndihmuar në krijimin e degës amerikane të lëvizjes. 

Federata e Gjimnastikës Ndërkombëtare (FIG) u themelua në Liege në 1881.  Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, gara e gjimnastikës për meshkuj ishte mjaft e njohur për t'u përfshirë në Lojërat e para Olimpike moderne në 1896. Që atëherë e deri në fillim të viteve 1950, si garat kombëtare ashtu edhe ato ndërkombëtare përfshinin një shumëllojshmëri ushtrimesh të mbledhura nën rubrikën, *gjimnastikë*, që përfshinin, për shembull, kalistenikën e sinkronizuar të ekipit, ngjitjen me litar, kërcimin së larti, vrapimin dhe shkallët horizontale. Gjatë viteve 1920, gratë organizuan dhe morën pjesë në aktivitete gjimnastike. Gara e parë olimpike për femra ishte e kufizuar, duke përfshirë vetëm kalistenikën e sinkronizuar dhe atletin. Këto lojëra u mbajtën në vitin 1928 në Amsterdam. Deri në vitin 1954, aparatet dhe ngjarjet e Lojërave Olimpike si për burrat ashtu edhe për gratë ishin standardizuar në format modern dhe ishin rënë dakord për strukturat uniforme të notimit (duke përfshirë një sistem pikësh nga 1 në 15). Në vitin 1930, organizata e parë e lëvizjes masive në Mbretërinë e Bashkuar e grave në gjimnastikë, **Lidhja e Grave për Shëndetin dhe Bukurinë**, u themelua nga Mary Bagot Stack në Londër.  Në këtë kohë, gjimnastët sovjetikë mahnitën botën me paraqitje shumë të disiplinuara dhe të vështira, duke krijuar një precedent që vazhdon. Televizioni ka ndihmuar në publikimin dhe fillimin e një epoke moderne të gjimnastikës. Gjimnastika si për meshkuj ashtu edhe për femra tërheq tani një interes të konsiderueshëm ndërkombëtar dhe gjimnastë të shkëlqyer mund të gjenden në çdo kontinent.

Në vitin 2006 u fut në lojë një sistem i ri pikësh për gjimnastikën artistike. Me rezultatin A (ose pikën D) që është rezultati i vështirësisë, i cili që nga viti 2009 bazohet në 8 elementët më të lartë të pikëve të larta në një rutinë (me përjashtim të Vault). Nota B (ose E Score), është rezultati për ekzekutim dhe jepet për atë se sa mirë janë kryer aftësitë. 

## Gjimnastë të shquar 
### Gjimnaste femra 
* **Nadia Comăneci** - Gjimnastja e parë që shënoi 10 perfekte në Lojërat Olimpike (1976). 
* **Simone Biles** - gjimnaste amerikane e njohur për vështirësinë dhe ekzekutimin e saj të jashtëzakonshëm, kampione e shumëfishtë Botërore dhe Olimpike. 
* **Olga Korbut** - E njohur si "Habela nga Minsku", ajo fitoi famë ndërkombëtare në Lojërat Olimpike të Mynihut 1972. 
* **Mary Lou Retton** - Gruaja e parë amerikane që fitoi një titull Olimpik të gjithanshëm (1984). 
* **Svetlana Khorkina** - gjimnaste ruse e njohur për artin e saj dhe titujt e shumtë botërorë. 
* **Gabby Douglas** - gjimnaste amerikane që fitoi kampionin individual të gjithanshëm në Lojërat Olimpike 2012. 
* **Aly Raisman** - gjimnaste amerikane, dy herë olimpike dhe medalje e shumëfishtë. 
* **Catalina Ponor** - gjimnast rumune, kampione olimpike e shumëfishtë. 

### Gjimnastë meshkuj 
* **Kohei Uchimura** - gjimnasti japonez, shpesh i konsideruar si gjimnasti më i madh mashkull i të gjitha kohërave. 
* **Vitaly Scherbo** - gjimnast bjellorus i cili fitoi gjashtë medalje ari në Lojërat Olimpike të 1992. 
* **Alexei Nemov** - gjimnast rus i njohur për karizmën e tij dhe 12 medalje olimpike. &#x5B; '** &#x5D;
* **Bart Conner** - gjimnast amerikan, dy herë medalje ari olimpike. 
* **Paul Hamm** - gjimnasti i parë mashkull amerikan që fitoi titullin Olimpik të gjithanshëm. 
* **Li Xiaopeng** - gjimnast kinez, kampion i shumëfishtë Botëror dhe Olimpik. 
* **Yuri Chechi** - gjimnasti italian, i njohur si "Zoti i unazave" për suksesin e tij në garën e unazave. 
* **Sawao Kato''' - gjimnast japonez, një nga atletët më të suksesshëm në historinë e Lojërave Olimpike. 

## Shih edhe 
* Sporti
* Olimpiada 

## Referime 
## Lidhjet e jashtme 
* Faqja zyrtare e Federatës Ndërkombëtare të Gjimnastikës (FIG).
* Faqja zyrtare e Federatës Ndërkombëtare të Gjimnastikës së Grupit Estetik
* USA Gymnastics, organi drejtues për gjimnastikën në SHBA
* British Gymnastics, organi drejtues për gjimnastikën në MB
* Gjimnastika Braziliane, organi drejtues për gjimnastikën në Brazil