Beteja e Lalasit

**Beteja e Lalasit** do të ishte një nga përleshjet e para të mëdha midis rebelëve grekë dhe forcave të kombinuara osmane dhe myslimane-shqiptare gjatë Luftës për Pavarësi Greke.

## Prapavija 
Kur Lufta për Pavarësi Greke filloi më 21 shkurt 1821, një anëtar i Filiki Eteria i quajtur Andreas Metaksas së bashku me vëllain e tij Anastasios dhe kushëririn e tij Konstantinos Metaksas, morën përsipër të mblidhnin një kontigjent ushtarak prej 350 vullnetarësh me dy topa nga Qefalonia. Me synimin për t'u bashkuar me kauzën e revolucioneve, ata arritën të hipnin në një anije e cila ishte e pajisur me 18 topa, 50 marinarë dhe 50 persona të armatosur dhe të lundronin për në Glarenxa ku arritën në fillim të majit 1821. Prej andej ata marshuan në Manolada ku u bashkua forcat e tyre nga më shumë vullnetarë duke përfshirë kapitenët ushtarakë Vilaetis, Sisinis dhe Plaputas. Qëllimi i ushtrisë së vogël ishte të arrinte dhe të kapte Lalasin, një bastion turko-shqiptar në Morea.

Ndërkohë në Lalas, turko-shqiptarët, të vendosur tashmë në fshat prej disa brezash, tashmë ishin rrethuar nga një forcë e vogël ushtarësh grekë nën komandën e Georgios Plaputas. Arsyeja e pranisë ushtarake të grekëve vinte nga frika e mundësisë që myslimanët shqiptarë të bashkoheshin me anën osmane dhe të kërcënonin rebelët dhe civilët grekë. Grekët zinin kryesisht një terren malor që rrethonte fshatin, por pozicioni i tyre do të ishte shumë i dobët dhe i lehtë për t'u kapërcyer nëse do të ndodhte një betejë. Përpara se linjat e pambrojtura greke të përballeshin me armikun, forca e Andreas Metaksas, e cila tani numëronte 500 burra, mbërriti më 30 maj së bashku me katër topa. Forca e Metaksasit kishte rekrutuar gjithashtu një numër vullnetarësh Zakinthianë nën komandën e Dionisios Sembrikos ndërsa po udhëtonte për në Lalas.

Me numrin e tyre të rimbushur dhe akoma më shumë vullnetarë që erdhën më vonë po atë ditë nga Elis dhe Kalavryta, forcat greke hartuan një plan për të rrethuar Lalasin dhe për ta kapur atë nga luftëtarët myslimanë-shqiptarë. Ndërkohë, jonianët më mirë të organizuar stërvitën vullnetarë të tjerë në taktikat ushtarake perëndimore, ndërsa krerët grekë përgatiteshin për një sulm. Jonianët propozuan një goditje të drejtpërdrejtë në qytet, në mënyrë që myslimanët shqiptarë të mund të sulmoheshin përpara se të përgatisnin mbrojtjen e tyre, megjithatë peloponezianët sugjeruan të prisnin rastin e duhur për të sulmuar. Mungesa e një plani solid e kishte kthyer rrethimin e improvizuar në një ngërç që krijoi trazira midis trupave dhe bëri që Jonianët të kërcënonin të largoheshin fare nga rrethimi. Për të qetësuar gjërat, krerët e Jonit u dërgojnë banorëve të Lalasit një letër të nënshkruar nga Dionisios Sembrikos, e cila propozonte opsionin e një tërheqjeje paqësore nga fshati. Në letër thuhej gjithashtu se alternativa e vetme do të ishte një sulm ndaj fshatit në të cilin rast të gjithë të mbijetuarit do t'u dorëzoheshin peloponezëve. Përgjigja e dërguar grekëve përbëhej nga disa qershi dhe dy Basbusa për dashuri. Shqiptarët myslimanë të Lalasit e bënë këtë për të kursyer kohë, ndërsa nuk pranuan t'i përgjigjen asnjërit prej propozimeve të grekëve, duke pretenduar se liderët e tyre mungonin. Pas dy ditësh, shqiptarët myslimanë dërguan një përgjigje duke sugjeruar që Jonianët të largoheshin dhe fshati, në shenjë miqësie, t'u ofronte mjetet për t'u larguar.

## Beteja 
Përgjigja e banorëve të Lalasit, i dha fund mundësisë së zgjidhjes paqësore dhe bëri që krerët grekë të formulonin një sulm ndaj fshatit nga tre pika. Gortinët e udhëhequr nga Georgios Plapoutas dhe Deligiannis së bashku me olimpianët nën komandën e Xhanetos Hristopulos, do të sulmonin një pikë mbrojtëse myslimano-shqiptare në anën e djathtë të fshatit. Jonianët së bashku me vullnetarët nga Elisa nën komandën e Andreas dhe Konstantinos Metaksas do të sulmonin vetë Lalasin. Forca e fundit e përbërë nga pjesa e mbetur e vullnetarëve Elis të udhëhequr nga Georgos Sisinis së bashku me forcat Kalavryta nën Panagiotakis Fotilas do të vazhdonin drejt fshatrave Duka dhe Lukissa. Sulmi filloi më 9 qershor 1821, por vetëm forca e parë e sulmit përparoi për shkak të koordinimit të dobët. Luftëtarët myslimano-shqiptarë vunë re menjëherë forcën e vetme sulmuese dhe vendosën të kundërsulmojnë nga pozicioni i tyre i mbrojtjes. Mbrojtësit mundën grekët dhe Georgios Plaputas u vra. Forcat e mbetura u tërhoqën duke numëruar 14 viktima, por duke u shkaktuar humbje më të mëdha mbrojtësve. Me humbjen e prijësit të tyre, Gortinët vendosën të largoheshin nga beteja derisa vëllai i Georgios, Dimitris zuri vendin e tij dhe arriti të ngrinte përsëri moralin e tyre.

[parapamje|Gjenerali [Dimitris Plapoutas i cili humbi vëllanë e tij gjatë betejës]]
Pas sulmit të parë të dështuar, përleshje të ndryshme ndodhën midis të dyja palëve gjatë disa ditëve pa rezultat të qartë. Ndërkohë, mbrojtësit filluan të diskutojnë mundësinë e arratisjes nga fshati përpara se grekët të dilnin përfundimisht fitimtarë dhe të vazhdonin me kërcënimin e tyre për t'i dorëzuar ata te peloponezianët. Në fund të fundit, mbrojtësit vendosën t'i kërkonin ndihmë gjeneralit osman Yousef Serezlis. Serezlis u vendos në Patra dhe ra dakord të shkonte në Lalas me 1200 trupa osmane dhe 300 kalorës osmanë. Forcat e tij mbërritën në Lalas më 11 qershor dhe sulmuan linjat greke, ndërsa mbrojtësit vazhduan të mbronin qytetin. Kjo i dha mundësinë Serezlisit të hynte në fshat dhe të shtonte forcat e tij me ato të mbrojtësve të qytetit. Ky përshkallëzim e shtyu peloponezianin të sugjeronte një tërheqje të të gjitha forcave greke në një distancë më të sigurt nga forca e sapoardhur dhe më e madhe osmane. Jonianët megjithatë e kundërshtuan idenë dhe i bindën të gjithë vullnetarët të mbanin pozicionet e tyre ndërsa kërkonin ndihmë nga senati i Peloponezit në Stemnica.

Beteja u vendos në një ngërç të dytë, i cili harxhoi kohë të çmuar, por indirekt rezultoi të ishte një avantazh për forcat greke. Forcat osmane të pranishme në Lalas, ishin vetëm një pjesë e vogël e forcës kryesore osmane ende me bazë në Patra. Me çdo orë që kalonte, Yousef Serezlis bëhej gjithnjë e më i shqetësuar për mundësinë që forca e tij kryesore të sulmohej dhe zhdukej në Patras ndërsa ai mbetej në Lalas. Duke mos qenë i gatshëm të rrezikonte humbjen e forcës së tij kryesore ndërsa rrinte në pritje të një sulmi grek, Serezlis mori iniciativën më 13 qershor dhe drejtoi një sulm në linjat greke me qëllimin për të kapur kampin grek dhe për të kapur topat. Sulmi osman u përball me rezistencë të ashpër nga olimpianët, e cila përfundimisht rezultoi në luftime trup më dorë me humbjen e 30 olimpistëve dhe një sasi të panjohur sulmuesish. Jonët gjithashtu i rezistuan ashpër sulmit, duke zmbrapsur çdo përpjekje myslimano-shqiptare për të kapur topat grekë. Vullnetarët Zakinthianë gjithashtu arritën të mbanin terren gjatë sulmit, me koston e shumë burrave të plagosur, përfshirë udhëheqësin e tyre Dionisios Sembrikos. Andreas Metaxas u plagos gjithashtu në betejë, duke marrë plagë me armë zjarri në të dy duart e tij, të cilat më vonë i dhanë pseudonimin *Konte Lalas*. 

Sulmuesit nuk ishin në gjendje të kapnin kampin grek dhe në fund u tërhoqën për shkak të viktimave të tyre në rritje. Në pamundësi për të mposhtur grekët, forcat e mbetura osmane dhe myslimano-shqiptare vendosën të tërhiqen në Patra më 14 qershor 1821. Fshati Lalas u dogj deri në themel, megjithëse nuk dihet nëse zjarri u ndez nga shqiptarët myslimanë të arratisur apo pushtues grekë.

## Pasojat 
Fitorja greke ndaj luftëtarëve myslimano-shqiptarë u pa si një arritje e madhe dhe rriti moralin grek në forcat e tyre luftarake. Shqiptarët myslimanë u larguan përfundimisht nga Greqia dhe lundruan për në Anadoll, gjë që e bëri Lalasin dhe zonat përreth më pak të prekshme nga sulmet osmane për pjesën e mbetur të luftës. Jonianët dhe vullnetarët Zakinthianë megjithatë nuk u festuan për pjesëmarrjen e tyre në betejë; përkundrazi ata u ndoqën penalisht nga Administrata Britanike e Ishujve të Jonit pas kthimit të tyre në shtëpi. Shumë prej tyre u arrestuan, u burgosën dhe iu konfiskuan pronat.

Persona të tjerë me interes që morën pjesë në Betejë përfshinin: Gennaios Kolokotronis, Panos Kolokotronis and Franxis Amvrosios.

## Citate 
## Referime 
* 
* 
* 
*