Pastrehësia

[parapamje|Një i pastrehë në [Parisi|Paris.|250x250px]]
**Pastrehësia**, e njohur edhe si **të pastrehët** ose **të pastrehuar**, është gjendja e mungesës së strehimit të qëndrueshëm, të sigurt dhe funksional. Kategoria e përgjithshme përfshin situata të ndryshme, të tilla si të jetuarit në rrugë, lëvizjen ndërmjet akomodimeve të përkohshme si familja ose miqtë, banimi në konvikte pa siguri të qëndrimit, dhe njerëzit që largohen nga vendbanimet e tyre për shkak të konfliktit civil dhe janë refugjatë brenda vendit të tyre.

Statusi ligjor i personave të pastrehë ndryshon nga vendi në vend. Studimet e regjistrimit të të pastrehëve të qeverisë së Shteteve të Bashkuara përfshijnë gjithashtu njerëz që flenë në një vend publik ose privat, i cili nuk është krijuar për t'u përdorur si një akomodim i rregullt i gjumit për qeniet njerëzore. Të pastrehët dhe varfëria janë të ndërlidhura. Nuk ka asnjë metodë të standardizuar për numërimin e individëve të pastrehë dhe identifikimin e nevojave të tyre; për rrjedhojë, shumica e qyteteve kanë vetëm shifra të vlerësuara për popullsinë e tyre të pastrehë.

Në vitin 2024, rreth 140–150 milionë njerëz në mbarë botën ishin të pastrehë, dhe deri në 1.6 miliardë njerëz jetojnë si uzurpues, refugjatë ose në strehimore të përkohshme. Personat e pastrehuar që udhëtojnë janë cilësuar si vaganë në të kaluarën; prej tyre, personat që kërkojnë punë janë *endacakë*, ndërsa ata që nuk kërkojnë punë janë *vagabondë*. Të këto 3 terma, megjithatë, në përgjithësi kanë një konotacion poshtërues sot.

## Përkufizimi i Kombeve të Bashkuara 
Në vitin 2004, Departamenti i Çështjeve Ekonomike dhe shoqërore i Kombeve të Bashkuara e përcaktoi një familje të pastrehë si ato familje pa strehë që do të binin në fushën e banesave për shkak të mungesës së të ardhurave të qëndrueshme. Personat e prekur mbajnë me vete sendet e tyre të pakta, duke fjetur në rrugë, në pragje ose në skela, ose në një hapësirë ​​tjetër, në një bazë pak a shumë të rastësishme.

Në vitin 2009, në Konferencën e Statistikantëve Evropianë (CES) të Komisionit Ekonomik të Kombeve të Bashkuara për Evropën, Grupi i Ekspertëve për Regjistrimet e Popullsisë dhe Strehimit e përcaktoi mungesën e strehimit si:

Në Rekomandimet e tij për Regjistrimet e Popullsisë dhe Strehimit, CES identifikon personat e pastrehë në dy grupe të gjera:

# Pa strehë parësore: kjo kategori përfshin personat që jetojnë në rrugë pa një strehë që do të binte brenda fushëveprimit të vendeve të banimit.
# Pa strehë dytësore: kjo kategori mund të përfshijë persona pa vendbanim të zakonshëm që lëvizin shpesh midis llojeve të ndryshme të akomodimeve (duke përfshirë banesa, strehimore dhe institucione për të pastrehët ose vende të tjera banimi). Kjo kategori përfshin personat që jetojnë në banesa private, por që raportojnë 'pa adresë të zakonshme' në formularin e tyre të regjistrimit.

CES pranon se qasja e mësipërme nuk ofron një përkufizim të plotë të 'pa strehë'.

Neni 25 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut, i miratuar më 10 dhjetor 1948 nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së, përmban këtë tekst në lidhje me strehimin dhe cilësinë e jetesës:

# Gjithkush ka të drejtë për një standard jetese të përshtatshëm për shëndetin dhe mirëqenien e tij dhe të familjes së tij, duke përfshirë ushqimin, veshmbathjen, strehimin dhe kujdesin mjekësor dhe shërbimet e nevojshme shoqërore, si dhe të drejtën për siguri në rast papunësie, sëmundjeje, paaftësie, vejushërie, pleqërie ose mungesë tjetër të mjeteve të jetesës për shkak të rrethanave jashtë kontrollit të tij. 2. Amësia dhe fëmijëria kanë të drejtë për kujdes dhe ndihmë të veçantë. Të gjithë fëmijët, qofshin të lindur brenda apo jashtë martese, gëzojnë të njëjtën mbrojtje shoqërore.

Tipologjia ETHOS e Pastrehësisë dhe Përjashtimit nga Strehimi u zhvillua si një mjet për të përmirësuar kuptimin dhe matjen e pastrehësisë në Evropë dhe për të ofruar një "gjuhë" të përbashkët për shkëmbime transnacionale mbi pastrehësinë. ETHOS e koncepton pastrehësinë si një proces (në vend të një fenomeni statik) që prek shumë familje të cenueshme në pika të ndryshme të jetës së tyre. Tipologjia u lançua në vitin 2005 dhe përdoret për qëllime të ndryshme: si një kornizë për debat, për qëllime mbledhjeje të dhënash, qëllime politikash, qëllime monitorimi dhe në media. Kjo tipologji është një ushtrim i hapur që bën abstraksion të përkufizimeve ekzistuese ligjore në shtetet anëtare të BE-së. Ajo ekziston në 25 versione gjuhësore, përkthimet ofrohen kryesisht nga përkthyes vullnetarë.

Shumë vende dhe individë nuk e konsiderojnë strehimin si një të drejtë njerëzore. Ish-Presidenti i SHBA-së Jimmy Carter e trajtoi këtë çështje në një intervistë të vitit 2017, duke thënë: "Shumë njerëz nuk e shohin strehimin si një të drejtë njerëzore, por është". Pikëpamja e tij bie ndesh me shumë amerikanë që nuk besojnë se strehimi është një e drejtë themelore njerëzore.

## Shiko edhe 
* Streha
* Varfëria
* Varfëria ekstreme
* Të pastrehët dhe shëndeti mendor

## Referime