Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze

**Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze**, zakonisht në historiografi e përmendur si *Republika Holandeze*, ishte një konfederatë provincash që ekzistoi që nga viti 1579 deri në të ashtuquajturin Revolucioni Batav në vitin 1795. Ajo ishte shteti i parë i pavarur holandez. Republika u themelua pasi shtatë provinca holandeze u rrebeluan kundër sundimit spanjoll, duke shpallur pavarësinë e tyre në vitin 1581. Duke qenë se ishte një republikë, ajo qeverisej gjerësisht nga një aristokraci e tregtarëve të qyteteve të qujtur *regenten*, në vend të një mbreti. Çdo qytet dhe provincë kishte qeverinë dhe ligjet e saj dhe një shkallë të madhe autonomie. Pas përpjekjeve për të gjetur një sovran kompetent u treguan të pasuksesshme, ajo vendosi që sovraniteti do ti ushtrohej nga zotërimet e ndryshme provinciale, trupat qeverisëse dhe provincat provincat. Shtetet e Përgjithshme (parlamenti i përgjithshëm shtetëror), me përfaqësuesit e tij nga të gjitha provincat, do të vendoste mbi çështjet e rëndësishme të republikës si e tërë. Secila provincë drejtohej nga një zyrtar i njohur si ; ky post nominalisht ishte i hapur për çdokënd, por shumica e provincave caktonin një anëtar të Derës Oranzh. Gradualisht pozicioni u bë i trashëgueshëm, me Princin e Oranzhit që mbante njëkohësisht shumicën ose të gjitha *stadtholderitë*, duke e bërë atë faktikisht kreun e shtetit. Kjo krijoi tensione midis rrymave politike: Oranzhistët favorizonin një stadtholder të fuqishëm, ndërsa republikanët favorizonin një parlament të fuqishëm. Republikan krijuan dy periudha pa stadtholderë, 1650–1672 dhe 1702–1747, me këtë të fundit që shkaktoi trazira kombëtare dhe fundin e statusit të fuqisë së madhe. Në Paqen e Vestfalisë (1648) republika fitoi afërsisht 20% më shumë territor, të vendosur jashtë provincave anëtare, që u drejtuan drejtpërdrejtë nga parlamenti si territore .

## Historia
## Zhvillimi
, Hendrick Avercamp]]
Megjithëse shteti ishte i vogël dhe kishte vetëm rreth 1.5&nbsp;miljonë banorë, ai kontrollonte një rrjet botëror të lundrimit përgjatë rrugëve tregtare. Nëpërmjet kompanive të saj tregtare, VOC-ut dhe Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore (GWIC), ajo themeloi një perandori. Këto kompani bazoheshin në modelin anglez dhe suksesin e kompanive aksionere dhe gildave të Anglisë.

Të ardhurat nga kjo tregti e lejuan Republikën Holandeze të konkuronte ushtarakisht me vende shumë më të mëdha. Ajo grumbulloi një flotë të stërmadhe prej 2,000 anijesh, fillimisht më të madhe se flotat e Anglisë dhe Franca së bashku. Konfliktet kryesore u zhvilluan në Luftën Tetëdhjetë Vjeçare kundër Spanjës, Luftën Holandezo–Portugeze (1602–1663), katër Luftërat Anglo-Holandeze, Luftën Franko-Holandeze (1672–1678), Luftën e Aleancës së Madhe (1688–1697), Luftën e Trashëgimisë Spanjolle (1702–1713), Luftën e Trashëgimisë Austriake (1744–1748) dhe Luftën e Koalicionit të Parë (1792–1795) kundër Francës.

Republika ishte më tolerante ndaj besimeve] dhe ideve të ndryshme sesa shtetet bashkëkohore, duke u lejuar banorëve të saj lirinë e mendimit. Një faktor i rëndësishëm në zhvillimin e republikës si një fuqi ekonomike ishte vërshimi i refugjatëve që kërkonin tolerancën fetare të republikës. Në veçanti, ajo u bë streha e hebrejve portugezë dhe spanjollë që i iknin inkuizicionit në Gadishullin Iberik në shekujt e XVI dhe të XVII dhe më vonë, hebrej më të varfër gjermanë. Bashkësia judeje portugeze kishte shumë tregtarë të pasur, të cilët jetonin dhe mernin pjesë në lulëzimin ekonomik si të barabartë me tregtarët e pasur holandezë. Republika u bë strehë për shumë refugjatë të tjerë, duke përfshirë protestantët nga Antverpeni dhe Flandra që kishin mbetur nën sundimin katolik spanjoll; hygenotët francezë dhe separatistës anglezë, duke përfshirë edhe Etërit Pelegrinë. Në qytetet e Hollandës në shekullin e XVII dhe të XVIII erdhën shumë emigrantë nga pjesët protestante të Gjermanisë dhe gjetkë.

Nën këtë regjim, artistët do të lulëzonin, duke përfshirë piktorë si Rembrandt. Po kështu dhe shkencëtarët si Hugo Grotius, Christiaan Huygens dhe Antonie van Leeuwenhoek dhe filozofët si Baruk Spinoza që ishte jude me origjinë portugeze. Tregtia, shkenca, forcat e armatosura dhe artet holandeze ishin ndër më të vlerësuarat në botë gjatë një pjese të madhe të shekullit të XVII, një periudhë e cila është bërë e njohur si Epoka e Artë Holandeze.

Ekonomia, e bazuar në rolin e Amsterdamit si qendër e tregtisë botërore, ishte e fortë në shekullin e XVII. Në vitin 1670 marina tregtare holandeze transportoi në tërësi 568,000 tonë mallra—rreth gjysma e e tërësisë evropiane. Provinca Holland ishte tepër komerciale dhe e mbizotëronte vendin. Fisnikëria e saj ishte e vogël dhe e mbyllur si dhe kishte pak ndikim, duke qenë numerikisht e pakët, politikisht e dobët dhe formonte një kastë tepër të mbyllur. Shumica e tokave në Provincën Holland ishte e komercializuar për të mbjella tregtimi dhe zotëroheshin nga kapitalistët urbanë, jo fisnikët; kishte pak lidhje midis fisnikërisë së Provincës Holland dhe tregtarëve. Nga viti 1650 familjet qytetare që ishin pasuruar nëpërmjet tregtisë dhe kishin fituar ndikim në qeveri, e kontrollonin Provincën Holland dhe në një masë të madhe u jepnin formë politikave kombëtare. Gjashtë provincat e tjera ishin më rurale dhe tradicionale në stilin e jetesës, kishin një fisnikëri aktive dhe luanin një rol të vogël në tregtinë dhe politikat kombëtare. Në vend të kësaj ato ishin përqëndruar në mbrojtjen nga përmbytjet dhe projektet e zgjerimit të tokave.

Rënia ekonomike çoi në një periudhë paqëndrueshmërie politike, të njohur si  (1780–1787). Këto trazira u shtypën përkohësisht nga një Pushtim Prusian në mbështetje të stadtholderit. Revolucioni Francez dhe Luftërat pasuese Revolucionare dhe Napoleonike i rindezën tensionet. Duke pasuar humbjen ushtarake të ndaj Francës, stadtholderi u dëbua nga Revolucioni Batav në vitin 1795, duke i dhënë fund Republikës Holandeze, e cila u pasua nga Republika Batave.

## Shiko edhe
* Holanda Burgunde
* Holanda Habsburge
* Shtatëmbëdhjetë Provincat
* Armada Spanjolle
* Holanda Spanjolle
* Perandoria Spanjolle
* Luftërat e Grepit dhe Merlucit
* Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
* Holanda gjatë Periudhës Romake
* Parahistoria e Holandës
* Piktura e hershme holandeze
* Piktura holandeze dhe flamande e Rilindjes
* Rilindja në Vendet e Ulta
* Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze
* Lufta Tetëdhjetë Vjeçare
* Perandoria Koloniale Holandeze
* Epoka e Artë Holandeze
* Lufta Tridhjetëvjeçare
* Perandoria Koloniale Holandeze
* Kompania Holandeze e Indisë Lindore
* India Hollandeze
* Bengali Hollandez
* Inditë Lindore Holandeze
* Kolonia Holandeze e Kepit
* Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore
* Kolonizimi Holandez i Amerikës
* Antilet Holandeze
* Holanda Austriake
* Hapsburgët
* Monarkia Hapsburge
* Perandoria Austriake
* Austro-Hungaria
* Historia e Austrisë
* Republika Batave
* Holanda Napoleonike
* Mbretëria e Bashkuar e Holandës
* Revolucioni Belg
* Historia e Belgjikës
* Historia e Holandës
* Historia e Holandës (1900-Tani)
* Perandoria Koloniale Belge
* Vendet e Ulëta
* Beneluksi
* Holland
* Flandra

## Referime 
### Shpjegime
### Referime 
### Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* 
*