Saltburn (film)

***Saltburn*** (shq. ***Solltbërn***) është një film thriller psikologjik i komedisë së zezë i vitit 2023, i shkruar, drejtuar dhe bashkëprodhuar nga Emerald Fennell, me protagonistë Barry Keoghan, Jacob Elordi, Rosamund Pike, Richard E. Grant, Alison Oliver dhe Archie Madekwe. I vendosur në Oksford dhe Northamptonshiër, ai fokusohet te një student në Oksford, i cili fiksohet me një shok student të njohur, aristokratik, i cili më vonë e fton të kalojë verën në pasurinë e familjes së tij ekscentrike.    

*Saltburn* u shfaq premierë në Festivalin e 50-të të Filmit Telluride më 31 gusht 2023. Ai u shfaq në kinematë në Mbretërinë e Bashkuar më 17 nëntor 2023 dhe në kinema të zgjedhura në Shtetet e Bashkuara në të njëjtën ditë. Filmi u publikua gjerësisht në SHBA më 22 nëntor përpara publikimit të tij të transmetimit nga Amazon Prime Video më 22 dhjetor, në të cilin u bë një nga filmat më të transmetuar.  Filmi mori vlerësime përgjithësisht pozitive dhe u nominua për dy çmime Golden Globe dhe pesë BAFTA Film Awards.

## Përmbledhja 
Në fund të vitit 2006,  studenti i bursës Oliver Kuik përpiqet të përshtatet në Universitetin e Oksfordit për shkak të papërvojës së tij me sjelljet e klasës së lartë. Ai miqësohet me Feliks Katonin, një student i pasur dhe popullor, i cili është dashamirës ndaj historive të Oliverit për abuzimin me substancat e prindërve të tij dhe problemet e shëndetit mendor. Kur Oliveri shqetësohet për vdekjen e papritur të babait të tij, Feliksi e ngushëllon dhe e fton të kalojë verën në shtëpinë e familjes së tij, Solltbërn.

Në Solltbërn, Oliveri takon prindërit e Feliksit, Zoti Xhejms dhe Zonja Elspet, motrën e tij Venisha dhe shoqen e Elspetës, Pamela, dhe ai ribashkohet me kushëririn amerikan të Feliksit, Farli, me të cilin Oliveri ka pasur një marrëdhënie të tensionuar si shokë klase në Oksford. Oliveri shpejt fiton mbi familjen e Feliksit, përveç Farlit, dhe fiksimi i tij me Feliksin rritet. Një natë, pasi e shikoi Feliksin duke masturbuar në një vaskë, ai pi me epsh ujin e banjës me spermë. Më vonë, pasi e pa Venishën duke pritur jashtë dritares së dhomës së tij të gjumit, ai kryen seks oral me të ndërsa ajo është në menstruacione. Farli e dëshmon këtë dhe informon Feliksin, por Oliveri pretendon se asgjë nuk ka ndodhur kur Feliksi përballet me të. Natën, Oliveri fillon avansimet seksuale ndaj Farlit, duke e kërcënuar atë në proces. Të nesërmen në mëngjes, Xhejmsi dëbon Farlin pasi mori një raport nga Sotheby për qëllimin e tij për të shitur disa nga gjërat me vlerë të Xhejmsit.

Ndërsa vera përfundon, Elspeta dhe Xhejmsi planifikojnë një festë për ditëlindjen e Oliverit. Feliks befason Oliverin me një udhëtim për të parë nënën e tij të larguar, duke shkaktuar panik mbi Oliverin. Me të mbërritur në shtëpinë e familjes në Preskot, Feliksi kupton se Oliveri e kishte gënjyer për edukimin e tij. Babai i tij është ende gjallë, asnjëri prej prindërve të tij nuk ka abuzim të substancave ose probleme të shëndetit mendor dhe ata jetojnë në një periferi të respektuar të klasës së mesme. I tmerruar dhe i lënduar nga mashtrimi i Oliverit, Feliksi vendos të mos i thotë askujt që t'i kursejë familjes së tij poshtërimit, por urdhëron Oliverin të largohet nga Solltbërni pas festës. Gjatë festimeve ekstravagante, Oliveri kërkon të korrigjohet me Feliksin duke shprehur adhurimin e tij për të, por Feliksi e refuzon dhe i sugjeron të kërkojë ndihmë.

Të nesërmen në mëngjes, Feliksi gjendet i vdekur në labirintin e gardhit të Solltbërnit. Oliveri nënkupton se vdekja e Feliksit ishte e lidhur me Farlin që furnizonte drogë gjatë festës dhe Xhejmsi tërheq mbështetjen financiare nga Farli dhe e ndalon atë të kthehej ndonjëherë. Oliveri vajton Feliksin dhe viziton varrin e tij i vetëm, ku shtrihet lakuriq në dheun e varrit dhe masturbohet mbi të. Pas funeralit të Feliksit, Elspeta këmbëngul që Oliveri të zgjasë qëndrimin e tij në Solltbërn. Venisha, gjithnjë e më e shqetësuar dhe e shqetësuar, akuzon Oliverin për shkatërrimin e familjes së saj. Ai përpiqet ta joshë atë, por ajo përfundimisht e kundërshton atë. Të nesërmen, Venisha gjendet e vdekur, pasi kishte prerë kyçet e duarve në vaskë. I dëshpëruar për praninë e vazhdueshme të Oliverit në Solltbërn dhe afërsinë e Elspeta me të, Xhejmsi i jep ryshfet për t'u larguar, gjë që Oliveri e pranon.

Në vitin 2022, Oliveri lexon për vdekjen e Xhejmsit në një gazetë. Ai më pas ka një takim të rastësishëm me Elspetën në një kafene. Ajo është e kënaqur që e sheh përsëri, duke këmbëngulur që ai të kthehet me të në Solltbërn. Pasi kaloi disa muaj me Oliverin, Elspeta sëmuret përfundimisht. Në shtratin e saj të vdekjes, Oliveri i konfidohet në Elspetën se ai është përgjegjës për të gjitha ngjarjet tragjike dhe të tmerrshme në Solltbërn. Ai orkestroi takimin e tij fillestar me Feliksin në Oksford dhe helmoi pijen e Feliksit në labirint, duke rezultuar në vdekjen e tij. Ai gjithashtu vendosi brisqe pranë Venishës ndërsa ajo po lahej, duke e inkurajuar vetëvrasjen e saj. Ai madje planifikoi takimin e tij me Elspetën në kafene, pas së cilës ajo ia la trashëgim të gjitha pasuritë e saj, përfshirë Solltbërnin. Më pas ai ia heq mbështetjen e jetës, duke e vrarë atë. Pasi ka marrë tani pronësinë e Solltbërnit dhe pasurinë e familjes Katon, Oliveri i lumtur kërcen lakuriq rreth rezidencës.

## Kasti 

* Barry Keoghan në rolin e Oliver Kuik
* Jacob Elordi në rolin e Feliks Katon
* Rosamund Pike si Zonja Elspet Katon, nëna e Feliksit
* Richard E. Grant si Zoti Xhejms Katon, babai i Feliksit
* Alison Oliver si Venisha Katon, motra e Feliksit
* Archie Madekwe si Farli Start, kushëriri i Feliksit
* Carey Mulligan në rolin e "E gjorja, e dashura" Pamela, shoqja e Elspetës
* Paul Rhys në rolin e Dunkan, shërbëtor i Solltbërn
* Ewan Mitchell si Majkëll Gejvi, shoku i Oliverit në kolegj
* Sadie Soverall si Anabela
* Millie Kent si Indi
* Reece Shearsmith si Profesori Uer
* Dorothy Atkinson si Paula Kuik, nëna e Oliverit
* Shaun Dooley si Xhef Quick, babai i Oliverit
* Lolly Adefope në rolin e Zonja Dafni
* Joshua McGuire në rolin e Henrit

## Produksioni 
### Zhvillimi dhe kastimi 
[parapamje|213x213px| Shkrimtari dhe regjisori [Emerald Fennell]]
*Saltburn* është filmi i dytë i shkruar dhe drejtuar nga Emerald Fennell, pas *Promising Young Woman* (2020).  Deri në janar 2022, LuckyChap Entertainment i Tom Ackerley dhe Margot Robbie ishte në bisedime për të prodhuar, pas bashkëpunimit me Fennell në filmin e saj të mëparshëm.  Në maj 2022, Ackerley, Robbie dhe Josey McNamara u konfirmuan si producentë, ndërsa Rosamund Pike, Jacob Elordi dhe Barry Keoghan iu bashkuan kastit.   Fennell tha se aktori australian Elordi "...bëri audicionin më të jashtëzakonshëm... Ai bëri një komedi vëzhguese të tillë gjeniale. djali i vogël i llastuar Ai hyri dhe thjesht na shpërtheu të gjithëve”. 

Carey Mulligan, ylli i *Promising Young Woman*, u zbulua se ishte pjesë e kastit në dhjetor 2022. 

Duke shkruar filmin, Fennell donte të simpatizonte njerëz të papëlqyeshëm, duke thënë"Llojet e njerëzve që nuk mund t'i durojmë, llojet e njerëzve që janë të neveritshëm - nëse mund t'i duam ata, nëse mund të biem në dashuri me këta njerëz, nëse mund të kuptojmë pse kjo është kaq tërheqëse, pavarësisht mizoria dhe padrejtësia e dukshme dhe një lloj çuditshmërie, nëse të gjithë duam të jemi gjithashtu atje, mendoj se kjo është thjesht një dinamikë kaq interesante."Ajo kishte dashur prej kohësh të bënte versionin e saj të filmave dhe librave të vendosur në një shtëpi fshati, dhe e vendosi filmin në vitin 2006 për të "[shuar] vërtet magjepsjen e ndyrë nga gjërat" duke e vendosur atë në të kaluarën e afërt. 

### Xhirimet 
[majtas|parapamje| [Shtëpia Drayton|Drayton House në Northamptonshiër u përdor si një vend kryesor xhirimi]]
Xhirimet filluan më 16 korrik 2022, me Linus Sandgren që shërbente si kinematograf.  Filmi shfaqet në një raport aspekti 4:3, me Fennell që thotë se të jep përshtypjen e "duke parë". 

Fennell ishte i vendosur të mos filmonte në një zonë të njohur për shikuesit dhe donte ta vendoste filmin në një vend, kështu që duke e përafruar xhirimet me komplotin e filmit, duke thënë: "Ishte e rëndësishme për mua që të ishim të gjithë së bashku, që Krijimi i filmit në një farë mënyre kishte atë ndjenjën e një vere ku të gjithë humbasin mendjen së bashku...Nuk doja të merrja dhe të lëvizja vazhdimisht." dhe duke shmangur nevojën për rregullime pas prodhimit për shkak të vendndodhjeve të shumta.  Fennell ishte i suksesshëm, me xhirimet e ndodhura në Universitetin e Oksfordit në Kolegjin Magdalen, Kolegjin St Hugh dhe Kolegjin Brasenose dhe në Drayton House, Northamptonshiër,   që nuk ishte përdorur kurrë për një film më parë. Si pjesë e kontratës, askush nuk u lejua të zbulonte vendndodhjen e shtëpisë apo identitetin e pronarëve të saj. Megjithë pasurinë e shtëpisë, aktorët përfundimisht u njohën me ambientet e brendshme të Drayton gjatë xhirimeve dhe punën e rehatshme në të, në mënyrë që të përcillnin idenë se ky vend madhështor për personazhet e tyre ishte krejtësisht normale dhe thjesht shtëpia e tyre.   dhe më pas u rifut në tabelën e këngëve në Mbretërinë e Bashkuar në numrin tetë më 5 janar 2024 me 2.2 milion transmetime, duke shënuar transmetimin më të mirë të këngës ndonjëherë javë.  Filmi përmban gjithashtu këngën e Ladytron të vitit 2005 "Destroy Everything You Touch", këngën e Mason dhe Princess Superstar të vitit 2006 "Perfect (Exceeder)" dhe këngën e Tomcraft të vitit 2002 "Loneliness", e cila, përveç "Murder on the Dancefloor", u bënë këngë në trend, veçanërisht në TikTok.  

## Publikimi 
*Saltburn* pati premierën e tij botërore në Festivalin e 50-të të Filmit Telluride më 31 gusht 2023.   Ai u shfaq premierë në Mbretërinë e Bashkuar (MB) si filmi hapës i Festivalit të 67-të të Filmit në Londër BFI më 4 tetor 2023.  Ai gjithashtu u shfaq premierë në Australi në SXSW Sydney më 20 tetor 2023. 

Amazon shpenzoi 75 milionë dollarë për të marrë të drejtat e shpërndarjes.  Në Shtetet e Bashkuara, *Saltburn* iu dha një lëshim i kufizuar më 17 nëntor 2023, i ndjekur nga një lëshim i gjerë më 22 nëntor.  Fillimisht ishte planifikuar të dilte një javë më parë, por u zhvendos për të përfituar nga përgjigja fillestare pozitive që mori në premierën e saj në Telluride.  Filmi ishte shumë popullor në Amazon Prime, duke u bërë një nga 10 debutimet e tij më të mira të filmave në mbarë botën, pasi shikueshmëria u katërfishua dy javë pas lansimit të tij. *Deadline Hollywood* ia vlerësoi suksesin marketingut viral të filmit dhe gojëdhënjes. Videot me temë *Saltburn* grumbulluan afro 4 miliardë shikime në TikTok, me tre milionë influencues dhe krijues të përmbajtjes që angazhohen me filmin në të gjitha platformat dhe rrjetet sociale zyrtare *të Salturn* duke marrë 153 milionë shikime.   Filmi u bë i disponueshëm për t'u transmetuar në Amazon Prime Video më 22 dhjetor 2023.  

## Linqe te jashtme 
* Faqja zyrtare 
* 

## Referime