Islami në Republikën Popullore Socialiste të Shqipërisë

**Islami në Shqipëri (1945–1991)** mbulon një periudhë kohore kur Partia e Punës e Shqipërisë erdhi në pushtet nën Enver Hoxhën dhe ushtroi pothuajse kontroll të plotë mbi popullin shqiptar. Qeveria komuniste u përpoq të riorganizonte rrënjësisht shoqërinë shqiptare duke rindërtuar besnikërinë sociale, kulturore dhe fetare ndaj partisë komuniste nëpërmjet nacionalizmit shqiptar në kërkim të arritjes së identitetit unitar shqiptar.

Parimet e komunizmit të huazuara nga periudha e zgjimit kombëtar dhe ndërlufta vazhduan dhe u adoptuan qasje më radikale për të mënjanuar fenë nga sfera publike, duke lejuar Shqipërinë që në vitin 1967 të shpallej një shtet ateist, ky vendim u murr në një shtet që atë vit e "festonte" 55 vjetori i pavarsisë. Islami i praktikuar nga myslimanët brenda Shqipërisë përjetoi ndryshime të thella në komunizëm.

Klerikët myslimanë u burgosën, shumica e minareve, xhamive, teqeve dhe faltoreve sufiste u shkatërruan, praktikat fetare myslimane u ndaluan, mbikëqyrja shtetërore e pasuesve dhe ndëshkimi i ashpër i njerëzve që nuk respektonin. Efektet dhe trashëgimia e persekutimit nëpërmjet de-islamizimit të detyruar të shoqërisë çuan që brezat e pasluftës të lindur nën regjimin komunist shqiptar të kishin njohuri minimale ose pothuajse aspak të Islamit.
[djathtas|parapamje|180x180px|[Xhamia e Haxhi Bendos|Xhamia e vjetër e rrënuar dhe minarja e shkatërruar nga koha e komunizmit në Borsh, në jug të Shqipërisë.]]

## Diskriminimi dhe persekutimi në zhvillim (1945-1966) 
Pas Luftës së Dytë Botërore, regjimi komunist erdhi në pushtet dhe myslimanët, shumica nga Shqipëria e Jugut u përfaqësuan që herët brenda grupit drejtues komunist si udhëheqësi Enver Hoxha 1908-1985), zëvendësi i tij Mehmet Shehu (1913-1981). dhe të tjerët. Shoqëria shqiptare ishte ende tradicionalisht e ndarë në katër bashkësi fetare.  Në regjistrimin shqiptar të vitit 1945, myslimanët ishin 72% e popullsisë, 17,2% ishin ortodoksë dhe 10% katolikë dhe 0.8% fe tjera ose ateizëm. Regjimi komunist përmes konceptit të bashkimit kombëtar u përpoq të farkëtonte një identitet kombëtar që kapërcente dhe gërryente këto dallime fetare dhe të tjera me synimin për të formuar një identitet unitar shqiptar.  Ngjashëm me ortodoksët, bektashinjtë lidhën pa vështirësi marrëveshje me shtetin komunist, të cilat përcaktuan se çfarë konsideroheshin të pranueshme aktivitetet e klerit të tyre fetar dhe deklarimin e pjesëmarrjes në fushatat propagandistike komuniste.  Ndërsa nga kleri mysliman sunit individë si Mustafa efendi Varoshi (myftiu i Durrësit), Hafëz Ibrahim Dibra (ish myftiu i madh i Shqipërisë) dhe Xhemal Pazari (sheik i shquar nga Tirana) u akuzuan nga komunistët për bashkëpunim me fuqitë pushtuese të Boshtit dhe i burgosur. 

Udhëheqësit fetarë u zgjodhën dhe vepruan si përfaqësues të partisë komuniste dhe procesi ishte i dhunshëm me liderët myslimanë synitë të burgosur dhe të vrarë, ndërsa kreu bektashi pësoi një fat të ngjashëm dhe deri në vitin 1947 regjimi komunist kishte burgosur 44 klerikë myslimanë.  Ndryshe nga homologët e tyre të krishterë në burgjet shqiptare, klerit mysliman të burgosur nga regjimi komunist iu kushtua pak ose aspak vëmendje ndërkombëtarisht lidhur me gjendjen e tyre, përveç organizatave shqiptare të diasporës.  Komuniteti shqiptar sunit deri në vitin 1949 nën kryemyftiun Hafiz Musa Ali u përpoq të merrte disa masa dhe kushte nga Enver Hoxha.  Në vitin 1950, qeveria komuniste zbatoi Aktin 743 që përshkruante masat për negocimin e statusit të katër feve në Shqipëri.  Në vitin 1955 Hafiz Suleyman Myrto u bë kryemyfti i komunitetit mysliman dhe nga maji 1966 deri në shkurt 1967 Hafiz Esad Myftia ishte kryemyftiu i fundit i Shqipërisë në kohën e komunizmit.   Medreseja e Tiranës u mbyll në vitin 1965. Ndërsa xhamitë deri në vitin 1965 kishin kaluar një gjendje rrënimi për shkak të financave të pakta për riparim.

Trashëgimia arkitekturore myslimane u perceptua nga komunistët shqiptarë si një mbetje e padëshiruar e periudhës osmane e përdorur për konvertimin e shqiptarëve në myslimanë.  Në vitin 1965 regjimi komunist nisi një revolucion kulturor të bazuar në modelin kinez që pa shkatërrimin në shkallë të gjerë të shumicës së minareve të xhamive për shkak se ato ishin një tipar i spikatur i arkitekturës islame. Në kontekstin e politikave antifetare të regjimit komunist, që nga vitet 1960 e tutje prindërit inkurajoheshin t'u vendosnin fëmijëve të porsalindur emra jo fetarë.   Establishmenti politik komunist shqiptar e trajtoi Islamin si besimin e “pushtuesit” osman. Gjatë komunizmit historianë të shumtë nga Shqipëria me perspektiva nacionaliste (Ramadan Marmallaku, Kristo Frasheri, Skender Anamali, Stefanaq Pollo, Skënder Rizaj dhe Arben Puto) theksuan qëllimisht "egërsinë turke" dhe "rezistencën heroike të krishterë kundër" shtetit osman në Shqipëri. Pak studiues që u rezistuan atyre prirjeve të propagandës antiislamike dhe antiturke u persekutuan ndërsa regjimi komunist nxori në pah mitet që lidhen me shqiptarët e mesjetës duke i interpretuar ata si "proletariati heroik ilir".  Në vitin 1967 regjimi komunist e shpalli Shqipërinë të vetmin vend jofetar dhe ateist në botë, duke ndaluar të gjitha format e praktikave fetare në publik.   Kleri mysliman sunit dhe bektashi, së bashku me homologët e tyre katolikë dhe ortodoksë, pësuan një persekutim të ashpër dhe për të parandaluar një decentralizimin e autoritetit në Shqipëri, shumë nga udhëheqësit e tyre u vranë.  Njerëzit që ende kryenin praktika fetare e bënin këtë në fshehtësi, ndërsa të tjerët zbuluan se ishin të persekutuar dhe posedimi personal i literaturës fetare si Kurani ishte i ndaluar. Xhamitë u bënë një objektiv për komunistët shqiptarë, të cilët e shihnin ekzistencën e tyre të vazhdueshme si një prani ideologjike në mendjet e njerëzve. Nëpërmjet rënies së xhamive dhe fesë në përgjithësi brenda Shqipërisë, regjimi u përpoq të ndryshonte dhe shkëputte bazën shoqërore të fesë që qëndronte në strukturat tradicionale fetare midis njerëzve dhe ta zëvendësonte atë me komunizmin.   Ndërtesat islame u përvetësuan nga shteti komunist, i cili shpesh u shndërrua në to në vende grumbullimi, salla sporti, magazina, hambare, restorante, qendra kulturore dhe kinema në një përpjekje për të fshirë ato lidhje midis ndërtesave fetare dhe njerëzve.  Regjimi komunist përmes politikës shkatërroi mënyrën e jetesës myslimane dhe kulturën islame brenda Shqipërisë.  

Në vitin 1967, brenda shtatë muajve, regjimi komunist shkatërroi 2169 objekte fetare dhe monumente të tjera. Ndërsa 740 xhami u shkatërruan, disa prej të cilave ishin të spikatura dhe të rëndësishme arkitekturore si Xhamia Kubelie në Kavajë, Xhamia e Sahatit në Peqin dhe dy xhamitë me kupola në Elbasan që datojnë nga shekulli i 17-të. E shpallur edhe monument kulture, xhamia e Ethem Beut në Tiranë u lejua të funksiononte si vend lutjeje dhe rituali islamik, por vetëm për diplomatët e huaj myslimanë. Në Tiranë gjatë vitit 1991, vetëm dy xhami ishin në gjendje të përdoreshin për adhurim dhe vetëm nëntë xhami të epokës osmane i mbijetuan diktaturës komuniste. Disa myslimanë shqiptarë nga Shqipëria e Jugut u urbanizuan shpejt përkrah ortodoksëve dhe u integruan në shtet pas luftës.  Si i tillë gjatë periudhës së vonë komuniste, përqindja e katolikëve dhe myslimanëve shqiptarë të këtyre rajoneve u rrit më e madhe se komuniteti ortodoks i Shqipërisë së Jugut.

## Shiko gjithashtu 
* Islami në Shqipëri
* Feja në Shqipëri
* Islamizimi i Shqipërisë
* Islami në Shqipëri (1800-1912)
* Islami në Shqipëri (1913-1944)
* Revolucioni Kulturor dhe Ideologjik

## Citimet