Shteti i Pavarur i Malit të Zi

**Guvernorati italian i Malit të Zi** (italisht: *Governorato del Montenegro*) ekzistonte nga tetori 1941 deri në shtator 1943 si një territor i pushtuar nën qeverinë ushtarake të Italisë fashiste gjatë Luftës së Dytë Botërore. Megjithëse italianët kishin synuar të krijonin një mbretëri pothuajse të pavarur malazeze, këto plane u anuluan përgjithmonë pas një kryengritjeje popullore në korrik 1941. Pas dorëzimit italian në shtator 1943, territori i Malit të Zi u pushtua nga forcat gjermane të cilat u tërhoqën në dhjetor 1944.

## Prapavija 
Para krijimit të Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (MSKS, e quajtur më vonë Mbretëria e Jugosllavisë), Mali i Zi ishte njohur si shtet i pavarur për dyzet vjet. Menjëherë para krijimit të MSKS-së në dhjetor 1918, Mbretëria e Malit të Zi u bashkua me Mbretërinë e Serbisë dhe pushoi së ekzistuari si shtet i pavarur. Nga viti 1922 e tutje, si pjesë e MSKS-së dhe më pas Jugosllavisë, Mali i Zi nuk ishte një nënndarje e shtetit. Në periudhën menjëherë pas Luftës së Parë Botërore, reforma agrare rezultoi në një transferim të caktuar të popullsisë nga zonat malore të Malit të Zi në zona të tjera të Jugosllavisë, duke përfshirë rajonet e Maqedonisë dhe të Kosovës. Kjo lëvizje e popullsisë arriti edhe qëllimin politik për shtimin e popullsisë serbe në ato zona.

Pas vitit 1929, Zeta Banovina (krahina) e Jugosllavisë përfshinte të gjithë Malin e Zi të sotëm, si dhe pjesë të afërta të Serbisë së sotme, Kosovës, Kroacisë dhe Bosnjës dhe Hercegovinës. Si në ish-shtetet malazeze, kryeqyteti i Zeta Banovinës ishte Cetinje. Në gusht 1939, zonat etnike kroate të Zeta Banovina nga Gryka e Kotorrit deri në Pelješac duke përfshirë Dubrovnikun u bashkuan me një Banovinë të re të Kroacisë. Ban i fundit i Zeta Banovinës ishte Blazho Gjukanoviq, një ish-gjeneral brigade në Ushtrinë Mbretërore Jugosllave. Në maj 1940, si një mjet për të kundërshtuar qeverinë, dega malazeze e [Partisë Komuniste të Jugosllavisë ([Gjuha serbokroate|serbo-kroatisht: *Komunistička partija Jugoslavije*, KPJ) mbrojti që rezervistët e Ushtrisë Mbretërore Jugosllave të çmobilizohen, të refuzojnë disiplinën ushtarake dhe madje të dezertojnë. Në tetor të atij viti, Konferenca Kombëtare e KPJ-së e kritikoi ashpër këtë veprim të degës malazeze të partisë dhe e riorientoi KPJ-në drejt mbrojtjes së vendit kundër "sulmuesve imperialistë".

## Gjeografia
Territori i pushtuar i Malit të Zi ishte shumë më i vogël në sipërfaqe se Mali i Zi para-jugosllav. Në thelbin e saj ishte një zonë e vogël që shkonte në jug në Sanxhak nga Berane, duke përfshirë qytetet Prepoli, Bellopoja, Sjenica, dhe disa fshatra rreth Tutinit dhe Rozhajes, duke përfshirë një pakicë muslimane që numëron 80,000. Gryka e Kotorrit u aneksua si pjesë e Guvernoratit Italian të Dalmacisë dhe kufiri midis Shtetit të Pavarur të Kroacisë dhe Malit të Zi ndoqi Limin në rajonin e Drinës deri në Hum, pastaj nëpërmjet Dobricevos në Adriatik. Përgjatë vijës së tij bregdetare dhe kufijve juglindorë, Mali i Zi humbi Metohinë ndaj Shqipërisë, duke përfshirë Tivarin, një rrip toke në veri të liqenit të Shkodrës, qytetin e Ulqinit, një zonë në verilindje të Podgoricës përgjatë kufirit jugosllavo-shqiptar dhe një pjesë të konsiderueshme të rrethit Andrijevica. duke përfshirë Plavën dhe Gucisë.

Kosova perëndimore dhe qendrore gjithashtu iu aneksuan Shqipërisë, duke përfshirë qytetet e Prizrenit, Dragashit dhe Prishtinës. Mitrovica dhe lugina e lumit Ibër u inkorporuan në territorin e pushtuar nga Gjermania të Serbisë, duke përfshirë qytetet e Kukavicës, Podujevës dhe Medvegjës, si dhe minierat e zinkut Trepça. Gjithashtu në territorin e Serbisë të pushtuar nga gjermanët ishte edhe Sanxhaku lindor, duke përfshirë Novi Pazarin. Përveç modifikimeve të kufirit perëndimor të përmendur më sipër, disa nga Sanxhaku perëndimor, Foça dhe Çajniçe u përfshinë në NDH.

## Administrata 
Territori fillimisht ishte nën okupimin ushtarak, por italianët fillimisht synonin ta bënin Malin e Zi një të ashtuquajtur shtet të pavarur me lidhje të ngushta me Italinë dhe emëruan Mazzolinin si komisioner për të trajtuar çështjet civile. Pas shpalljes së dështuar të pavarësisë dhe shtypjes së kryengritjes që rezultoi, Biroli u emërua guvernator i territorit, i cili njihej si Guvernorati i Malit të Zi (italisht: *Governorato del Montenegro*) Biroli dhe pasardhësi i tij Konti Curio Barbasetti di Prun kishte nën kontroll të plotë të gjitha çështjet ushtarake dhe civile në territor. Për qëllime të administratës civile, rrethet dhe komunat ekzistuese të sistemit jugosllav u mbajtën "për të shmangur kaosin administrativ", me italianët që zëvendësuan autoritetin në nivelin e Banovinës.
parapamje|djathtas|upright=2.0|Harta administrative e Qeverisë Italiane të Malit të Zi (1941)

### Distrikte 
Administrata përbëhej nga rrethet e mëposhtme, të cilat ruanin shërbimin civil para-ekzistues jugosllav . (Shënim: kursivet tregojnë se vetëm një pjesë e distriktit të vjetër jugosllav ishte brenda qeverisë)
* *Antivari (Tivari)*
* *Andrijevica*
* *Berana*
* Bellopoja
* *Cattaro (Kotorri)*
* Cetinje
* Danilovgrad
* Koloshini
* Milesheva
* Nikshiq
* Novavaroš
* Plevje (Plevla)
* Podgorizza (Podgorica)
* Priboj
* Shavniku
* *Sjenica*
* *Štavica*

### Guvernatorët italianë në Mal të Zi 
* Konti Serafino Mazzolini (28 prill 1941&nbsp;– 23 korrik 1941) 
* Gjenerali Alessandro Pirzio Biroli (23 korrik 1941&nbsp;– 13 korrik 1943)
* Gjenerali Curio Barbasetti di Prun (13 korrik 1943&nbsp;– 10 shtator 1943)

### Kryetarët e Komiteteve Administrative Kombëtare 
Krerë të Komiteteve të ndryshme Administrative Kombëtare Bashkëpunuese brenda Guvernoratit Italian të Malit të Zi.
* Sekula Drljević (12 korrik 1941&nbsp;– 3 tetor 1941, de jure)  
* Blazho Gjukanoviq (24 korrik 1942&nbsp;– 19 tetor 1943) 

## Feja 
Feja mbizotëruese në Mal të Zi ishte Ortodoksia Lindore. Kishte gjithashtu një popullsi të konsiderueshme muslimane sunite dhe një më të vogël katolike romake. Që kur Mitropolia e Malit të Zi u bashkua me Kishën Ortodokse Serbe në vitin 1920, Kisha Ortodokse Serbe ishte kisha dominuese midis malazezëve, e ndarë në Mitropolinë e Malit të Zi dhe Bregdetin dhe Eparkinë e Budimlje-Nikshiqit, të dyja të udhëhequra nga Joanikije Lipovac. Lipovaci u vra si pasojë e luftës nga partizanët pasi u përpoq të largohej nga Jugosllavia në vitin 1945. Kisha Katolike ishte e ndarë në dy dioqeza, Kryedioqeza Katolike Romake e Tivarit dhe Dioqeza Katolike Romake e Shkupit.

## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Shënime