Monuni I

**Monuni I** (sundoi rreth 290 - 270 para Krishtit) ishte një mbret ilir i Dardanisë . Si një figurë historike, Monuni I ka lënë më shumë gjurmë arkeologjike sesa të dhëna historike. Monuni I ishte një kundërshtar i fortë i Maqedonisë por ofroi ndihmë prej 10,000 ushtarësh Ptoleme Keraunos gjatë Pushtimeve Gallike, gjë që u refuzua. Shteti Dardan ndërsa drejtohej nga Monuni I renditej ndër më të fuqishmit në Ballkan në atë kohë. Pushtimet e Gaulëve nëpër Ballkan nuk prekën dardanët aq sa maqedonasit. 

## Biografia 
Në vitin 281 para Krishtit Monuni I hyri në një aleancë me Pirron. Interesat e tyre të përbashkëta kundër një Maqedonie të fortë kishin detyruar Pirron që të pranonte Monunin I si aleatin e tij. Ai është i pari ilir që ka prodhuar monedhat e tij të argjendit me siguri pasi ai fitoi kontrollin mbi shtetin e taulantëve dhe kolonitë greke në bregdet.  Mbreti u varros në Varret Mbretërore të Selcës së Poshtme në qytetin Pelion. Një helmetë me një mbishkrim në greqisht  shkronja të gjetura në Ohër dhe monedha argjendi që mbanin si simbolet e mbretit ashtu edhe atë maqedonas tregon aspiratat e Monunit I drejt Maqedonisë, mbase në kohën e hutimit pas pushtimeve galike.  

Shumë sundimtarë dardanë të kësaj epoke u emëruan Monunin I dhe duket se ka ndonjë konfuzion  se kujt i përkasin disa veprime dhe ngjarje të caktuara. Nuk dihet nëse i njëjti mbret goditi monedha në Durrës dhe ofroi ndihmë ushtarake maqedonasve. Hipoteza është e dyshimtë sepse monedhat e argjendta të prera nga Monuni mbajnë vetëm simbolet e Durrësit dhe të Apolonisë, dhe ato nuk janë gjetur asnjëherë larg ultësirave bregdetare. Emri i mbretit dardan që i ofroi Maqedonisë ndihmë kundër keltëve nuk dihet por disa historianë e kanë lidhur atë me Monunin që goditi monedha në Durrës . 

Gjatë Shekullit IV para Krishtit, një popullatë galike ishte vendosur në Panonia, në territorin që tani është Hungaria . Shumë fise ilire ishin nënshtruar. Rreth vitit 280 para Krishtit, sipas Diodorus dhe Pausania, ata lëvizën në tre drejtime: drejt Maqedonisë dhe Ilirisë, drejt Greqisë dhe Trakisë .  Ushtria kryesore përbëhej nga 150,000 ushtarë këmbësorë (të pajisur me mburoja të shkëlqyera) dhe 10,000 kalorës. Ata u pasuan nga 2,000 vagonë që transportonin ushqime dhe pajisje. Të gjitha shtetet e Ballkanit e përcollën këtë lëvizje të madhe Galike, derisa Ptolemeu, mbreti i Maqedonisë, e përqëndroi vëmendjen e tij ndaj lajmit për afrimin e Galëve . Në vitin 279 p.e.s Monuni i ofroi mbretit të ri ndihmë ushtarake kundër Gaulëve. Ptolemeu hodhi poshtë propozimin dardan, megjithë delegatët dardanë thanë se ata mund të ofrojnë 20,000 luftëtarë për ta ndihmuar atë.  Në atë që shkrimtari Justin e konsideronte si një mënyrë fyese, ai thotë se puna ishte për ti bërë Maqedonasit, të cilët kishin nënshtruar tërë lindjen, se gjoja nuk kishin nevojë për dardanët të mbronin kufijtë e tyre. Monunius ishte aleat me Thrakën dhe kishte zhvilluar një luftë kundër Ptolemeut për fronin maqedonas pak kohë para pushtimit të Galëve. Kur Monunit i treguan për refuzimin e ofertës së tij nga ana e Ptolemeut, Pausanias deklaron se ai u përgjigj se mbretëria e lavdishme Maqedonase së shpejti do të binte për shkak të papjekurisë së një rinie.  

Beteja që u zhvillua vetëm disa ditë më vonë rezultoi në shpartallimin e ushtrisë maqedonase ndërsa vetë mbreti ishte plagosur dhe burgosur nga Galët. Pas kësaj galët u nisën drejt jugut në drejtim të Delfit. Chichorus, komandanti i galëve, vendosi t'i kthejë ata në vendin e tyre, në të njëjtën rrugë, ku e prisnin edhe më shumë beteja. Sipas Diodorusit, ato u fshinë nga forcat e Monunit në Shtetin Dardan, përmes të cilit duhej të kalonin.  Një tjetër variant i kthimit të Galëve përmes Shtetit Dardan është se Medii dhe Dardanët bënë paqe me Galët në këmbim të një pjese të arit të vjedhur nga tempujt.  

## Shih edhe 
* Iliria 
* Dardania 
* Monedhat ilire
* Lista e mbretërve ilirë 
* Varret Mbretërore të Selcës së Poshtme 

## Burimet 
* The Illyrians to the Albanians by Neritan Ceka, 2005
* The Illyrians by J. J. Wilkes, 1992, 

## Referimet