Parashuta

parapamje|upright=1.35|Vendosja e parashutave
**Parashuta** është një pajisje që përdoret për të ngadalësuar lëvizjen e një objekti nëpër një atmosferë duke krijuar tërheqje ose, në një parashutë ram-air, ngritës aerodinamik. Një aplikim kryesor është të mbështesë njerëzit, për rekreacion ose si një pajisje sigurie për aviatorët, të cilët mund të dalin nga një avion në lartësi dhe të zbresin të sigurt në tokë.

Parashuta zakonisht bëhet nga një pëlhurë e lehtë dhe e fortë. Parashutat e hershme ishin prej mëndafshi. Pëlhura më e zakonshme sot është najloni. Kulmi i një parashute është zakonisht në formë kube, por disa janë drejtkëndësha, kupola të përmbysura dhe forma të tjera.

Një shumëllojshmëri ngarkesash janë ngjitur në parashutat, duke përfshirë njerëz, ushqim, pajisje, kapsula hapësinore dhe bomba.

## Vendosja
[parapamje|upright|Animacion i [Sistemi i lëshimit me 3 unaza|sistemit të lëshimit me 3 unaza i përdorur nga një parashutist për të prerë parashutën kryesore. Ai përdor një avantazh mekanik prej 200 me 1.]]
Parashutat rezervë zakonisht kanë një sistem vendosjeje ripcord, i cili u projektua për herë të parë nga Theodore Moscicki, por shumica e parashutave kryesore moderne të përdorura nga parashutistët sportivë përdorin një formë të pilote chute të vendosur me dorë. Një sistem ripcord tërheq një kunj mbyllëse (nganjëherë kunjat e shumta), e cila lëshon një kanal pilot të ngarkuar me susta dhe hap kontejnerin; kanali i pilotit shtyhet më pas në rrymën e ajrit me anë të sustave të tij, më pas përdor forcën e krijuar nga ajri për të nxjerrë një qese vendosjeje që përmban tendën e parashutës, në të cilën është ngjitur nëpërmjet një freri. Një kanal pilot i vendosur me dorë, pasi hidhet në rrymën e ajrit, tërheq një kunj mbyllëse në frerin e kanalit pilot për të hapur kontejnerin, më pas e njëjta forcë nxjerr qesen e vendosjes. Ka variacione në kanalet pilot të vendosura me dorë, por sistemi i përshkruar është sistemi më i zakonshëm i hedhjes jashtë.

Vetëm pilot chute i vendosur me dorë mund të shembet automatikisht pas vendosjes - nga një vijë vrasëse që zvogëlon zvarritjen gjatë fluturimit të gropës së pilotit në tendën kryesore. Rezervat, nga ana tjetër, nuk i mbajnë kanalet e tyre pilot pas vendosjes. Çanta e vendosjes së rezervës dhe kanali i pilotit nuk janë të lidhur me tendë në një sistem rezervë. Ky njihet si një konfigurim i çantës së lirë dhe ndonjëherë komponentët nuk rikuperohen pas vendosjes së rezervës.

Herë pas here, një pilot chute nuk gjeneron forcë të mjaftueshme as për të tërhequr kunjat ose për të nxjerrë çantën. Shkaktarët mund të jenë që gryka e pilotit është kapur në valën e turbullt të kërcyesit ("gërryerja"), laku i mbylljes që mban kunjin është shumë i ngushtë ose kanali i pilotit po gjeneron forcë të pamjaftueshme. Ky efekt njihet si "ngurrim i kanalit të pilotit" dhe, nëse nuk qartësohet, mund të çojë në një mosfunksionim total, që kërkon vendosjen e rezervës.

Parashutat kryesore të parashutistëve zakonisht vendosen nga linja statike që lëshojnë parashutën, por ruajnë çantën e vendosjes që përmban parashutën - pa u mbështetur në një pilot për vendosjen. Në këtë konfigurim, çanta e vendosjes njihet si një sistem me çanta direkte, në të cilin vendosja është e shpejtë, e qëndrueshme dhe e besueshme.

## Siguria
Një parashutë paloset me kujdes ose "paketohet" për t'u siguruar që do të hapet në mënyrë të besueshme. Nëse një parashutë nuk është e paketuar siç duhet, mund të rezultojë në një mosfunksionim ku parashuta kryesore nuk arrin të vendoset siç duhet ose plotësisht. Në Shtetet e Bashkuara dhe në shumë vende të zhvilluara, parashutat e urgjencës dhe rezervë janë të mbushura nga "riggers" të cilët duhet të trajnohen dhe certifikohen sipas standardeve ligjore. Parashutistët sportivë janë gjithmonë të trajnuar për të paketuar parashutat e tyre kryesore "kryesore".

Shifrat e sakta janë të vështira për t'u vlerësuar sepse dizajni, mirëmbajtja, ngarkimi, teknika e paketimit dhe përvoja e operatorit të parashutës kanë të gjitha një ndikim të rëndësishëm në shkallën e mosfunksionimit. Përafërsisht një në një mijë hapjet kryesore të parashutës sportive keqfunksionojnë, duke kërkuar përdorimin e parashutës rezervë, megjithëse disa parashutë me parashutë kanë mijëra kërcime dhe nuk është dashur kurrë të përdorin parashutën e tyre rezervë.

Parashutat rezervë janë të paketuara dhe të vendosura disi ndryshe. Ato janë gjithashtu të dizajnuara në mënyrë më konservative, duke favorizuar besueshmërinë mbi reagueshmërinë dhe janë ndërtuar dhe testuar sipas standardeve më të rrepta, duke i bërë ato më të besueshme se parashutat kryesore. Intervalet e rregulluara të inspektimit, të shoqëruara me shumë më pak përdorim kontribuojnë në besueshmërinë pasi konsumimi i disa komponentëve mund të ndikojë negativisht në besueshmërinë. Avantazhi kryesor i sigurisë i një parashute rezervë vjen nga probabiliteti që një mosfunksionim kryesor i pamundur të shumëzohet me probabilitetin edhe më pak të mundshëm të një mosfunksionimi rezervë. Kjo jep një probabilitet edhe më të vogël të një mosfunksionimi të dyfishtë, megjithëse ekziston gjithashtu një mundësi e vogël që një parashutë kryesore që nuk funksionon të mos lëshohet dhe kështu të ndërhyjë në parashutën rezervë.

Lëndimet dhe vdekjet në hedhje me parashutë sportive janë të mundshme edhe nën një parashutë kryesore plotësisht funksionale, të tilla si mund të ndodhin nëse parashutisti bën një gabim në gjykim gjatë fluturimit në tendë, gjë që rezulton në një përplasje me shpejtësi të lartë ose me tokë ose me rrezik në tokë, e cila përndryshe mund të ishte shmangur, ose rezulton në përplasje me një tjetër parashutist nën tendë.

## Rekordet
parapamje|upright|Një kërcyes në rënie të lirë në Venezuelë me parashutën e tij në shpinë
Më 16 gusht 1960, Joseph Kittinger, në kërcimin testues Excelsior III, vendosi rekordin e mëparshëm botëror për kërcimin më të lartë me parashutë. Ai u hodh nga një tullumbace në një lartësi prej 31,333 m (që ishte gjithashtu një rekord i lartësisë së balonës së pilotuar në atë kohë). Një pus i vogël stabilizues u vendos me sukses, dhe Kittinger ra për 4 minuta e 36 sekonda, gjithashtu duke vendosur një rekord botëror ende në këmbë për rënien më të gjatë të lirë të parashutës, nëse rënia me një pus stabilizues llogaritet si rënie e lirë. Në një lartësi prej 5,300 m, Kittinger hapi grykën e tij kryesore dhe u ul i sigurt në shkretëtirën e Nju Meksikos. E gjithë zbritja zgjati 13 minuta e 45 sekonda. Gjatë zbritjes, Kittinger përjetoi temperatura deri në -94 °F (-70 °C). Në fazën e rënies së lirë, ai arriti një shpejtësi maksimale prej 614 mph (988 km/h ose 274 m/s), ose 0,8 Mach.

Sipas *Guinness World Records*, Yevgeni Andreyev, një kolonel në Forcat Ajrore Sovjetike, mbajti rekordin zyrtar të FAI për kërcimin më të gjatë me parashutë me rënie të lirë (pa drogue chute) pasi ra për 24,500 m nga një lartësi prej 25,457 m pranë qytetit të Saratovit, Rusi më 1 nëntor 1962, derisa u thye nga Felix Baumgartner në vitin 2012.

Felix Baumgartner theu rekordin e Joseph Kittinger më 14 tetor 2012, me një kërcim nga një lartësi prej 38,969.3 m dhe duke arritur shpejtësi deri në 833.9 mph (1.342.0 km/h ose 372.8 m/s), ose afërsisht 372.8 m/s. Kittinger ishte një këshilltar për kërcimin e Baumgartner.

Alan Eustace bëri një kërcim nga stratosfera më 24 tetor 2014, nga një lartësi prej 41,419 m. Megjithatë, për shkak se kërcimi i Eustace përfshiu një parashutë drogue ndërsa ai i Baumgartner jo, rekordet e tyre vertikale të shpejtësisë dhe distancës së rënies së lirë mbeten në kategori të ndryshme rekordesh.

## Përdorimet
Përveç përdorimit të një parashute për të ngadalësuar zbritjen e një personi ose objekti, një parashutë drogue përdoret për të ndihmuar ngadalësimin horizontal të një mjeti tokësor ose ajror, duke përfshirë fixed-wing aircraft dhe drag racers, për të siguruar stabilitet, për të ndihmuar disa llojet e avionëve të lehtë në rrezik, rënie të lirë të njëpasnjëshme; dhe si një pilot duke shkaktuar vendosjen e një parashute më të madhe.

## Referime