Kuzhina malazeze

djathtas|parapamje|290x290px| Ushqime nga Mali i Zi
**Kuzhina malazeze** është rezultat i pozicionit gjeografik të Malit të Zi dhe historisë e traditës së tij të gjatë.

## Përgjithësim 
Ndikimi i parë i madh erdhi nga Levanti dhe Turqia, kryesisht nëpërmjet Serbisë: sarma, musaka, pilav, pita, gibanica, burek, çevapi, kebab, đuveč dhe ëmbëlsirat turke si bakllava dhe tulumba.

Kuzhina hungareze ndikon në zierjet dhe sataraš.

Kuzhina e Evropës Qendrore është e dukshme në përhapjen e krepave, donutëve, reçelrave, shumë llojeve të biskotave dhe ëmbëlsirave dhe llojeve të ndryshme të bukës.

Kuzhina malazeze gjithashtu ndryshon gjeografikisht; kuzhina në zonën bregdetare ndryshon nga ajo e rajonit të malësisë veriore. Zona bregdetare është tradicionalisht një përfaqësuese e kuzhinës mesdhetare, ku ushqimet e detit janë një pjatë e zakonshme. Pjatat tradicionale të bregdetit Adriatik të Malit të Zi, ndryshe nga periferia e tij, kanë gjithashtu një ndikim të veçantë italian.

## Pjatat e zakonshme 
### Buka 
Buka e stilit shtëpiak e përgatitur në Mal të Zi është më e afërta me atë që në Itali njihet si pane casareccio. Shërbehet me çdo vakt. Përfshin; Jeçmeni (bukë elbi), Ražani (bukë thekre), Pšenični (bukë gruri), Rumetinov (bukë misri)

### Mëngjesi 
* Cicvara - miell misri i zier me *kajmak* (ajkë të freskët të kripur dhe më pas të ngjeshur) dhe *čvarci* (kërcitje).
* Gibanica me kos ose *kisjelo mlijeko* (dhallë).
* Popara dhe bukë me kajmak
* Pršut (më i dukshëm është Njeguški pršut)

### Supat 
Gjuha malazeze bën dallimin midis një supe të pastër (*supa*), një supë ose zierje e trashë (*çorba*), dhe një pjatë e stilit qull (*kaša*). Supat zakonisht shërbehen si pjata e parë e drekës në mesditë:

* Kokošija supa (sup pule)
* Goveđa/Juneća/Teleća supa (lupë viçi/viçi)
* Jagnjeća supa (sup i qengjit)

Tradicionalisht, pasi të jetë bërë lëngu, një grusht oriz shtohet në tenxhere për ta bërë supën më të konsiderueshme. Në ditët e sotme, makaronat kanë marrë përsipër si shtesën e preferuar.

* Čorba od koprive (hithër)
* Čorba od koprive sa sirom (hithër me djathë)
* Čobanska krem supa od vrganja (supë krem bariu me kërpudha (*buletus*))
* Otkos Çorba (Sanë e prerë)
* Čorba od crnjaka (shumë qepë e zezë)
* Ječmena kaša sa pečurkama (qull elbi me kërpudha)
* Kaša sa pečurkama (qull me kërpudha)
* Kaša od rezanaca (qull petë)

### Pjata kryesore 
* Kuvani Brav ( qengji i zier)
* Brav u Mlijeku (qengji i gatuar në qumësht, një pjatë kombëtare e shqiptarëve nga Mali i Zi)
* Kaçamak (polente me patate të lyer me gjalpë dhe kajmak, e shërbyer me qumësht të ftohtë, dhallë ose kos)
* Kuvana Krtola (gjysma patate të ziera, të servirura me kos të ftohtë, djathë ose krem të freskët)
* Ukljeva (peshk i tymosur dhe i tharë)
* Krap (krap i tymosur dhe i freskët, nga liqeni i Shkodrës)
* Pastrva (troftë e ujit të ëmbël)
* Raštan (një perime pak e hidhur, e fortë me ngjyrë jeshile të errët nga familja e lakrës, e ngjashme me *cavolo nero* italiane. Është gatuar në mënyrë të shijshme në një zierje me brinjë derri të tymosur ose kërpudha proshutë )
* Zelje u kokote na kastradinu (lakër me kokë të gatuar me mish deleje të tymosur dhe të thatë)
* Japraci (dolma e bërë me gjethe raštan, e servirur me pure patate)
* Čorbast Pasulj (zierje fasule me brinjë të tymosur dhe lloje të ndryshme sallamesh dhe salçiçesh. Stili është mjaft i ngjashëm me cassoulet francez, fabada dhe feijoada)
* Maune (zierje me fasule jeshile)
* Grašak (bizele dhe zierje viçi)
* Balšića tava (mish viçi i skuqur me një shumëllojshmëri perimesh dhe produktesh qumështi)
* Makaruli Paštrovski (një lloj makarona shtëpie me vaj ulliri dhe djathë nga shëllirë)

Pjatat me ushqim deti përfshijnë; Kallamar i pjekur ose i skuqur, sallatë oktapod, rizoto e zezë (me sepje), ton, karkaleca deti dhe midhje.

### Sallatat 
Sallatat më të zakonshme të servirura në shtëpitë malazeze:

* Pamidora Salata (sallatë me domate) - e ngjashme me majë Bruschetta: domate, qepë, vaj ulliri dhe kripë deti guri .
* Zelena Salata (Sallata jeshile) - kombinim marule pranverore dhe qepë e pranverës, me salcë vaj ulliri, kripë dhe uthull .
* Ajvar (shije me piper të skuqur ose të pjekur)
* Kisjelo Zelje (lakër turshi)
* Barske masline - ullinj shtëpiak "Bar's".

### Ëmbëlsirat 
Një pjesë e frutave të stinës është mënyra më e zakonshme për të përfunduar vaktin. Ëmbëlsirat e duhura zakonisht shërbehen më vete, rreth kohës së çajit ose në çdo kohë që shërbehet kafe.

* Priganice (të skuqura ose donuts të sheshtë) të shërbyer me mjaltë, djathë ose reçel .
* Fiq të tharë me arra dhe mjaltë.
* Sutlijaš (puding orizi)
* Slatko od Dunja (shije me ftua)
* Džem od Šljiva (reçel kumbulle)
* Sok od Šipka (shurup shege): shurupi i bërë vetë nga shegët e egra, që rriten pothuajse kudo në gjysmën jugore të Malit të Zi, mund të gjendet pothuajse në çdo shtëpi.
* Jello - zakonisht e bardhë dhe ngjitëse në konsistencën e saj

### Produktet e qumështit 
* Kisjelo mlijeko - dhallë
* Jogurt – kos
* Pavlaka (ose Pavlaka) - salcë kosi e bërë në shtëpi
* Maslo - gjalpë shtëpi

#### Djathë 
* Njeguški sir - djathë i veçantë, i mbajtur në vaj .
* Pljevaljski sir - djathë i vjetër i kripur i qumështit të lopës.
* Skorup - krem vilë i kripur
* Cijeli Sir- djathë i plotë, i bërë nga qumështi i pa zier.
* Prljo - djathë i bërë nga qumështi i skremuar.
* Žetica - djathë i bërë nga qumështi i pa zier.
* Buça - një lloj djathi i bërë nga qumështi i pa zier.

### Pita 
* Sukaça (gužvara) - një pastë ose byrek i bërë përmes procesit të "mbushjes".
* Koturaça (si rrota) (e bërë ekskluzivisht nga gruri vendas)
* Pita izljevuša (Brkanica) - një pastë e bërë nga procesi i "hedhjes".
* Zeljanica (pastë e bërë me barishte të gjelbra)
* Heljdija

## Pjata të tjera 
### Pjatat me bazë skare (*roštilj*) 
Ushqim i shpejtë i përballueshëm dhe përfshin; Ćevapi, Pljeskavica (shërbyer në një formë lokale hamburgeri) dhe Ražnjići

## Pijet 
### Joalkoolike 
Pija joalkoolike më e zakonshme në shtëpitë malazeze është shurupi i famshëm i shegës. Kafeja turke është gjithashtu thuajse e pashmangshme në çdo takim apo vizitë, përveçse më të shkurtër.

* Kisjela voda (Ujë mineral)
* Sok od Drenjina i Drenjinava Voda - lëng dhe shurup qershie korneliane në shtëpi
* Kafe turke
* Espresso
* Sok od Šipka (shurup shege)
* Sok od Grožđa (shurup rrushi)
* Boza
* Mezgra (krem ahu)

### Alkoolike 
Birra prodhohet në fabrikën e birrës Trebjesa. Në vend prodhohet edhe verë, vera malazeze Vranac. Rakia dhe pelinkovaci janë pije tradicionale të distiluara nga Ballkani.

## Referime