Giuseppe Mazzini

**Giuseppe Mazzini** (; 22 qershor 1805  – 10 mars 1872) ishte një politikan, gazetar dhe aktivist italian për bashkimin e Italisë (*Risorgimento*) dhe kryetar i lëvizjes revolucionare italiane. Përpjekjet e tij ndihmuan në krijimin e Italisë së pavarur dhe të bashkuar në vend të disa shteteve të veçanta, shumë të dominuara nga fuqitë e huaja, që ekzistonin deri në shekullin e 19-të. Një nacionalist italian në traditën radikale historike dhe një ithtar i një republikanizmi të frymëzimit social-demokrat, Mazzini ndihmoi në përcaktimin e lëvizjes moderne evropiane për demokracinë popullore në një shtet republikan.

Mendimet e Mazzini patën një ndikim shumë të konsiderueshëm në lëvizjet republikane italiane dhe evropiane, në Kushtetutën e Italisë, në lidhje me evropianizmin dhe më të nuancuara te shumë politikanë të një periudhe të mëvonshme, mes tyre presidenti amerikan Woodrow Wilson dhe kryeministri britanik David Lloyd George si dhe udhëheqësit post-kolonialë si Mahatma Gandhi, Veer Savarkar, Golda Meir, David Ben-Gurion, Kwame Nkrumah, Jawaharlal Nehru and Sun Yat-sen.

## Biografia
### Vitet e hershme
Mazzini ka lindur në Gjenova, atëherë pjesë e Republikës së Ligurisë. Babai i tij Giacomo Mazzini, me prejardhje nga Chiavari, ishte një profesor universiteti që i ishte përmbajtur ideologjisë jakobine, ndërsa nëna e tij Maria Drago ishte e njohur për bukurinë e saj dhe entuziazmin fetar jansenist. Që në moshë shumë të hershme, Mazzini tregoi cilësi të mira të të mësuarit, si dhe një interes të parakohshëm për politikën dhe letërsinë. Ai u pranua në universitet në moshën 14 vjeç, u diplomua për drejtësi në 1826 dhe fillimisht ushtrua si "avokat i të varfërve". Mazzini gjithashtu shpresonte të bëhej një romancier historik ose një dramaturg dhe në të njëjtin vit shkroi esenë e tij të parë, ''Dell'amor patrio di Dante'' ("Për dashurinë patriotike të Dantes"), botuar në 1827. Në 1828–1829, ai bashkëpunoi me gjenovezët gazeta L'Indicatore Genovese e cila u mbyll shpejt nga autoritetet piemonteze. Më pas ai u bë një nga autorët kryesorë të L'Indicatore Livornese, botuar në Livorno nga Francesco Domenico Guerrazzi, derisa kjo gazetë u mbyll nga autoritetet.

Në vitin 1827, Mazzini udhëtoi për në Toskanë, ku u bë anëtar i Carbonari, një shoqatë e fshehtë me qëllime politike. Më 31 tetor të atij viti, ai u arrestua në Gjenova dhe u internua në Savona. Në fillim të vitit 1831, ai u lirua nga burgu, por u mbyll në një fshat të vogël. Në vend të kësaj ai zgjodhi mërgimin, duke u zhvendosur në Gjenevë, Zvicër.

Mazzini organizoi një shoqëri të re politike të quajtur Italia e Re. Ishte një shoqëri e fshehtë e formuar për të promovuar bashkimin italian: "Një komb i lirë, i pavarur, republikan." Mazzini besonte se një kryengritje popullore do të krijonte një Itali të bashkuar dhe do të prekte një lëvizje revolucionare në mbarë Evropën. Motoja e grupit ishte *Zoti dhe Populli*, dhe parimi i tij bazë ishte bashkimi i disa shteteve dhe mbretërive të gadishullit në një republikë të vetme si themeli i vetëm i vërtetë i lirisë italiane. Kombi i ri duhej të ishte “Republika e vetme, e pavarur, e lirë”.

Aktivizmi politik i Mazzinit pati njëfarë suksesi në Toskanë, Abruzzi, Siçili, Piemonti dhe vendlindjen e tij Liguria, veçanërisht në mesin e disa oficerëve ushtarakë. Italia e re numëronte rreth 60.000 pasues në vitin 1833, me degë në Gjenova dhe qytete të tjera. Në atë vit Mazzini tentoi për herë të parë kryengritjen, e cila do të përhapej nga Chambéry (atëherë pjesë e Mbretërisë së Sardenjës), Alessandria, Torino dhe Gjenova. Megjithatë, qeveria e Savojës e zbuloi komplotin përpara se të fillonte dhe shumë revolucionarë (përfshirë Vincenzo Gioberti) u arrestuan. Represioni ishte i pamëshirshëm: 12 pjesëmarrës u ekzekutuan, ndërsa miku më i mirë i Mazzinit dhe drejtori i seksionit gjenovez të *Giovine Italia*, Jacopo Ruffini, vrau veten. Mazzini u gjykua në mungesë dhe u dënua me vdekje.

Pavarësisht nga kjo pengesë, viktimat e së cilës më vonë krijuan dyshime të shumta dhe grindje psikologjike në Mazzini, ai organizoi një kryengritje tjetër për vitin e ardhshëm. Një grup mërgimtarësh italianë do të hynin në Piemonte nga Zvicra dhe do të përhapnin revolucionin atje, ndërsa Giuseppe Garibaldi, i cili së fundi ishte bashkuar me Italinë e Re, do të bënte të njëjtën gjë nga Genova. Sidoqoftë, trupat piemontese e shtypën lehtësisht përpjekjen e re. Denis Mack Smith shkruan:

Në pranverën e vitit 1834, ndërsa ishte në Bernë, Mazzini dhe një duzinë refugjatësh nga Italia, Polonia dhe Gjermania themeluan një shoqatë të re me emrin madhështor Europa e Re. Ideja e tij themelore dhe po aq madhështore ishte se, ndërsa Revolucioni Francez i vitit 1789 kishte zgjeruar konceptin e lirisë individuale, një revolucion tjetër do të duhej tani për lirinë kombëtare dhe vizioni i tij shkonte më tej, sepse ai shpresonte që në një të ardhme pa dyshim të largët. Kombet e lira mund të kombinohen për të formuar një Evropë të lirshme federale me një lloj asambleje federale për të rregulluar interesat e tyre të përbashkëta. ... Synimi i tij nuk ishte asgjë më pak se të përmbyste zgjidhjen evropiane të rënë dakord në 1815 nga Kongresi i Vjenës, i cili kishte rivendosur një hegjemoni shtypëse të disa fuqive të mëdha dhe kishte bllokuar shfaqjen e kombeve më të vogla. ... Mazzini shpresonte, por pa shumë besim, se vizioni i tij për një ligë ose shoqëri të kombeve të pavarura do të realizohej gjatë jetës së tij. Në praktikë, Evropës së Re i mungonin paratë dhe mbështetja popullore për më shumë se një ekzistencë afatshkurtër. Megjithatë, ai i qëndroi gjithmonë besnik idealit të një kontinenti të bashkuar, për të cilin krijimi i kombeve individuale do të ishte një paraprak i domosdoshëm.

Më 28 maj 1834, Mazzini u arrestua në Solothurn dhe u internua nga Zvicra. Ai u zhvendos në Paris, ku u burgos përsëri më 5 korrik. Ai u lirua vetëm pasi premtoi se do të transferohej në Angli. Mazzini, së bashku me disa miq italianë, u zhvendos në janar 1837 për të jetuar në Londër në kushte shumë të këqija ekonomike.

### Mërgimi në Londër
Më 30 prill 1840, Mazzini reformoi *Giovine Italia* në Londër dhe më 10 nëntor të të njëjtit vit ai filloi të nxjerrë *Apostolato popolare* ("Apostullimi i Popullit").

Një varg përpjekjesh të dështuara për të nxitur kryengritje të mëtejshme në Siçili, Abruzzi, Toskana dhe Lombardi-Venecia e dekurajuan Mazzinin për një periudhë të gjatë, e cila u zvarrit deri në vitin 1840. Ai u braktis gjithashtu nga Sidoli, e cila ishte kthyer në Itali për t'u ribashkuar me fëmijët e saj. Ndihma e nënës së tij e shtyu Mazzini të krijonte disa organizata që synonin bashkimin ose çlirimin e kombeve të tjera, në vazhdën e *Giovine Italia*, "Gjermania e Re", "Polonia e Re" dhe "Zvicra e Re", të cilat ishin nën kujdesi i "Evropës së Re" (*Giovine Europa*). Ai gjithashtu krijoi një shkollë italiane për njerëzit e varfër aktivë nga 10 nëntori 1841 në 5 Greville Street, Londër. Nga Londra ai gjithashtu shkroi një seri të pafund letrash për agjentët e tij në Evropë dhe Amerikën e Jugut dhe u miqësua me Thomas Carlyle dhe gruan e tij Jane. Lëvizja "Evropa e Re" frymëzoi gjithashtu një grup kadetësh dhe studentësh të ushtrisë së re turke, të cilët më vonë në histori e quajtën veten "Turqit e Rinj".

Në vitin 1843, ai organizoi një tjetër trazirë në Bolonjë, e cila tërhoqi vëmendjen e dy oficerëve të rinj të Marinës Austriake, Attilio and Emilio Bandiera. Me mbështetjen e Mazzinit, ata zbarkuan pranë Cosenza (Mbretëria e Napolit), por u arrestuan dhe u ekzekutuan. Mazzini akuzoi qeverinë britanike se kishte kaluar informacione për ekspeditat tek napolitanët, dhe çështja u ngrit në Parlamentin Britanik. Kur u pranua se letrat e tij private ishin hapur me të vërtetë dhe përmbajtja e tyre iu zbulua nga Ministria e Jashtme qeverive austriake dhe napolitane, Mazzini fitoi popullaritet dhe mbështetje midis liberalëve britanikë, të cilët ishin të zemëruar. nga një ndërhyrje kaq flagrante e qeverisë në korrespondencën e tij private.

### Kryengritjet e viteve 1848–1849
Më 7 prill 1848, Mazzini arriti në Milano, popullsia e të cilit ishte rebeluar kundër garnizonit austriak dhe kishte krijuar një qeveri të përkohshme. Lufta e Parë për Pavarësi Italiane, e nisur nga mbreti piemontes, Charles Albert për të shfrytëzuar rrethanat e favorshme në Milano, u kthye në një dështim të plotë. Mazzini, i cili nuk kishte qenë kurrë i njohur në qytet sepse donte që Lombardia të bëhej republikë në vend që të bashkohej me Piemontin, braktisi Milanin. Ai u bashkua me forcën e parregullt të Garibaldit në Bergamo, duke u zhvendosur në Zvicër me të. Mazzini ishte një nga themeluesit dhe drejtuesit e Partisë së Veprimit, partia e parë e organizuar në historinë e Italisë.

Më 9 shkurt 1849, një republikë u shpall në Romë, me Piun IX që tashmë ishte detyruar të ikte në Gaeta nëntorin e mëparshëm. Në të njëjtën ditë kur u shpall Republika, Mazzini arriti në qytet. Ai u emërua, së bashku me Carlo Armellini dhe Aurelio Saffi, si anëtar i triumviratit të republikës së re më 29 mars, duke u bërë shpejt lideri i vërtetë i qeverisë dhe duke treguar aftësi të mira administrative në reformat sociale. Megjithatë, trupat franceze të thirrura nga Papa e bënë të qartë se rezistenca e trupave republikane, të udhëhequra nga Garibaldi, ishte e kotë. Më 12 korrik 1849, Mazzini u nis për në Marsejë, nga ku u zhvendos përsëri në Zvicër.

### Aktivitete të vonëshme
Mazzini e kaloi të gjithë vitin 1850 duke u fshehur nga policia zvicerane. Në korrik themeloi shoqatën Amici di Italia (Miqtë e Italisë) në Londër, për të tërhequr konsensusin ndaj çështjes së çlirimit italian. Dy trazirat e dështuara në Mantua (1852) dhe Milano (1853) ishin një goditje gjymtuese për organizatën Maziniane, prestigji i së cilës nuk u rikuperua kurrë. Më vonë ai kundërshtoi aleancën e nënshkruar nga Savoja me Austrinë për Luftën e Krimesë. Gjithashtu e kotë ishte ekspedita e Felice Orsinit në Carrara e 1853-1854.

Në vitin 1856, ai u kthye në Gjenovë për të organizuar një sërë kryengritjesh: e vetmja përpjekje serioze ishte ajo e Carlo Pisacane në Kalabri, e cila përsëri pati një fund zhgënjyes. Mazzini arriti t'i shpëtonte policisë, por u dënua me vdekje. Që nga ky moment, Mazzini ishte më shumë një spektator se sa një protagonist i italianit Risorgimento, frenat e të cilit tani ishin fuqimisht në duart e monarkut të savojarëve Victor Emmanuel II dhe kryeministrit të tij të aftë, Camillo Benso, Conte di Cavour. Ky i fundit e cilësoi si “Shefi i atentatorëve”.

Në vitin 1858, ai themeloi një revistë tjetër në Londër të quajtur *Pensiero e azione* (Mendimi dhe Veprimi). Më 21 shkurt 1859, së bashku me 151 republikanë, ai nënshkroi një manifest kundër aleancës midis Piemontit dhe Perandorit të Francës që rezultoi në Luftën e Dytë për Pavarësi Italiane dhe pushtimin e Lombardisë. Më 2 maj 1860, ai u përpoq të arrinte Garibaldin, i cili do të niste ekspeditën e tij të famshme Ekspedita e Mijërave në Italinë jugore. Në të njëjtin vit, ai publikoi ''Doveri dell'uomo'' ("Detyrat e njeriut"), një sintezë e mendimeve të tij morale, politike dhe sociale. Në mesin e shtatorit, ai ishte në Napoli, atëherë nën diktaturën e Garibaldit, por u ftua nga zëvendës-diktatori lokal Giorgio Pallavicino të largohej.

Mbretëria e re e Italisë u krijua më 1861 nën monarkinë e Savojës. Në vitin 1862, Mazzini iu bashkua Garibaldit në përpjekjen e tij të dështuar për të çliruar Romën. Në 1866, Italia iu bashkua Luftës Austro-Prusiane dhe fitoi Veneton. Në këtë kohë, Mazzini foli shpesh kundër mënyrës sesi po arrihej bashkimi i vendit të tij. Në vitin 1867, ai refuzoi një vend në Dhomën e Deputetëve të Italisë. Në vitin 1870, ai u përpoq të fillonte një rebelim në Siçili dhe u arrestua dhe u burgos në Gaeta. Në tetor, ai u lirua në amnistinë e shpallur pasi Mbretëria më në fund mori Romën dhe u kthye në Londër në mes të dhjetorit.

Mazzini vdiq nga pleuriti në shtëpinë e njohur tani si Domus Mazziniana në Piza në vitin 1872, në moshën 66-vjeçare. Trupi i tij u balsamos nga Paolo Gorini. Varrimi i tij u mbajt në Gjenova, ku morën pjesë 100,000 njerëz.

## Referime