Moneret

**Mbretëria Monera** është një nga mbretëritë të klasifikimeve të organizmave të gjalla, që janë: bimët, kafshët, monerët, protistët, dhe kërpudha. Ato përfshijnë dy lloje organizmash: bakteret dhe *arkeobakteret (shkurt: arket)*, që janë më të thjeshtë se bakteret. Monerët nuk kanë bërthamë në qelizë dhe e kanë ADN në citoplazmë. Ato janë organzma prokariotë. 

Në këtë shkrim, do të shohim më shumë në thellësi përmbajtjen e mbretërisë Monera, karakteristikat e saj kryesore, diversitetin e saj, rolin në ekosisteme, dhe ndikimin e saj në jetën e njeriut.

**Bakteret** janë forma më të njohura të organizmave prokariote në mbretërinë Monera. Këto organizma kanë qelizat më të thjeshta, pa struktura të diferencuara të membranës qelizore dhe organeleve të brendshme. Bakteret janë të pranishme në shumë mjedise, duke përfshirë tokën, ujin, ajrin, dhe trupat e organizmave të gjalla. Ato mund të jenë të dobishme ose të dëmshme për njeriun, duke u përdorur për procese të rëndësishme si fermentimi dhe shkatërrimi i mbetjeve, por gjithashtu duke shkaktuar sëmundje dhe dëme në ushqim. 

Në anën tjearkeobakteret (arket) ja**et** janë organizma më të pazakonta dhe më të vjetra në planet. Ato jetojnë në mjediset më ekstreme, duke përfshirë ujërat e nxehta termale dhe ambiente ekstreme të tjerë si deti i thellë ose tokë e thatë. Arket kanë një përfaqësim relativisht të vogël në numër krahasuar me bakteret, por ata kanë një rëndësi të madhe në ekologjinë globale dhe kanë kontribuar në zhvillimin e jetës në tokë.

Mbretëria Monera përbën një sërë të madhe të diversitetit të mikroorganizmave në tokë. Në fakt, shumica e biodiversitetit të tokës konsiston në organizma prokariote, duke përfshirë një gamë të gjerë të formave dhe funksioneve. Disa baktere janë fotosintetizuese dhe luajnë një rol të rëndësishëm në prodhimin e oksigjenit dhe ciklit të karbonit në planet, ndërsa disa janë të specializuar për të shkaktuar sëmundje të rënda tek njerëzit, kafshët, dhe bimët. 

Përveç roli tyre në ekosisteme, bakteret dhe arket kanë ndikim të rëndësishëm në jetën e njeriut. Ata përdoren në industri të ndryshme, përfshirë prodhimin e ushqimit, prodhimin e barnave, dhe pastrimin e mbeturinave. Megjithatë, disa baktere janë patogjene dhe shkaktojnë sëmundje të rënda tek njerëzit dhe kafshët, duke bërë që studimi dhe kuptimi i tyre të jetë thelbësor për shëndetin publik dhe mjekësinë.

Mbretëria Monera është e rëndësishme për të kuptuar biodiversitetin dhe funksionimin e ekosistemeve në tokë. Bakteret dhe arket janë të pranishme në shumë mjedise dhe kanë një ndikim të madh në jetën e njeriut dhe në ekosistemet natyrore. Studimi i tyre është thelbësor për të kuptuar më mirë evolucionin e jetës dhe për të zhvilluar strategji për mbrojtjen e shëndetit publik dhe mjedisin.

Mbretëria Monera është një nga mbretëritë kryesore të jetës, e cila përbëhet nga organizma prokariote, duke përfshirë bakteret dhe arket. Kjo mbretëri ka një rëndësi të jashtëzakonshme për funksionimin e ekosistemeve dhe për jetën në planetin tonë. Në këtë pjesë, do të shqyrtojmë më thellë karakteristikat, diversitetin, rolin ekologjik dhe ndikimin e mbretërisë Monera në jetën tonë.

Një nga karakteristikat kryesore të organizmave të mbretërisë Monera është struktura e tyre prokariote. Kjo do të thotë se ata nuk kanë një çelës të vërtetë dhe organelle të membranës së brendshme, në dallim nga organizmat e mbretërive eukariote si bimët, kafshët dhe fungi. Struktura e thjeshtë e qelizave prokariote është një nga arsyet përse ato mund të jetojnë në shumë mjedise të ndryshme dhe janë kaq të suksesshme në kolonizimin e tokës, ujit, dhe ajrit.

Në këtë mbretëri, bakteret janë forma më të njohura dhe më të shpërndara e organizmave prokariote. Ato kanë një gamë të gjerë të formave dhe të funksioneve, duke përfshirë baktere të cilat janë në gjendje të prodhojnë energji duke konsumuar ndryshime kimike (bakteret kimi-heterotrofe), të kryejnë fotosintezën (bakteret fotoautotrofe), dhe të jetojnë në kushte ekstreme të nxehta, të ftohta, të acide, apo të alkaloide. Disa baktere janë të dobishme për njerëzit dhe ekosistemet, duke ndihmuar në proceset biokimike si cicat e azotit dhe degradimi i materieve organike, ndërsa disa janë patogjene dhe shkaktojnë sëmundje të rënda tek njerëzit dhe kafshët.

Arkete janë grupi tjetër i organizmave prokariote në mbretërinë Monera. Ato janë organizma më të vjetra dhe më të pazakontë në planet, dhe shpesh jetojnë në mjedise ekstreme si ujërat e nxehta termale, deti i thellë, ose tokë e thatë. Arket janë interesante për shkencëtarët për shkak të aftësisë së tyre për të jetuar në kushte të ekstremiteteve të shumta dhe për faktin se ato mund të jenë të ngjashme me formën e jetës së hershme në planet.

Roli i mbretërisë Monera në ekosisteme është i thelbësuar. Bakteret dhe arket luajnë një rol kritik në ciklin e elementeve, duke ndihmuar në proceset e degradimit të materieve organike dhe në riciklimin e substanca esenciale si azoti dhe karboni. Ato gjithashtu mund të jenë pjesë e lidhjeve ushqimore si prodhues, konsumatorë, dhe destruktoret, duke mbajtur ekuilibrin dhe stabilitetin në ekosistema. Disa baktere dhe arke gjithashtu kanë aftësi për të prodhuar substancat që janë të dobishme për bimët dhe organizmat e tjerë, duke krijuar një bashkëpunim të rëndësishëm në ekosisteme.

Ndikimi i mbretërisë Monera në jetën e njeriut është i gjerë dhe i ndjeshëm. Për shembull, bakteret janë përdorur për prodhimin e ushqimit të procesuar, barnave, biokombës, dhe produkteve të tjera industriale. Ata gjithashtu kanë një rol kyç në shëndetin e njeriut, duke ndihmuar në proceset e tretjes ushqimore, duke prodhuar vitaminat e nevojshme, dhe duke luftuar kundër baktereve patogjene. Megjithatë, disa baktere janë shkaktarë të sëmundjeve të rënda, duke kërkuar zhvillimin e mjeteve për t'i parandaluar dhe trajtuar ato.

Në përfundim, mbretëria Monera është një nga grupet kryesore të organizmave në tokë, e cila ka një rëndësi të jashtëzakonshme për funksionimin e ekosistemeve dhe për jetën në planetin tonë. Bakteret dhe arket janë forma të ndryshme të jetës që ndikojnë në mjedisin në të cilin jetojmë dhe në jetën tonë të përditshme. Studimi dhe kuptimi i këtyre organizmave është thelbësor për të zhvilluar strategji për mbrojtjen e biodiversitetit, shëndetit publik, dhe të mjedisit.
Moneret janë një nga 5 mbreteritë: 
Monerët 
Kërpudhat 
Bimët/ gjallesa bimore
Kafshët/ gjallesat shtazore 
Protistet
Në mbreterinë e monerave përfshihen të gjitha gjallesat pa berthamë të cilat e kanë ADN të shpërndarë në citoplazëm. ADN-ja është e zhveshur dhe nuk është e lidhur nga një membranë bërthamore.
Këtu përfshihen shumë lloje algash dhe bakteresh. Shumë prej tyre janë të pajisura me kamzhikë dhe lëvizin. Disa prej këtyre gjallesave e marrin të