Benedetto Croce

**Benedetto Croce** (25 shkurt 1866 – 20 nëntor 1952)  ishte një filozof idealist italian,  historian,  dhe politikan që shkroi mbi tema të shumta, duke përfshirë filozofinë, historinë, historiografinë dhe estetikën . Një liberal politik në shumicën e aspekteve, ai formuloi një dallim midis liberalizmit (si mbështetje për liritë civile ) dhe " liberizmit " (si mbështetje për ekonominë *laissez-faire* dhe kapitalizmin ).   Croce pati ndikim të konsiderueshëm te intelektualët e tjerë italianë, nga marksistët te fashistët italianë, siç ishin përkatësisht Antonio Gramsci dhe Giovanni Gentile .  Ai njihet gjithashtu për "kontributet e tij të mëdha në rilindjen e demokracisë italiane".  Ai ishte një Anëtar Ndërkombëtar i zgjedhur si i Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave ashtu edhe i Shoqërisë Amerikane Filozofike .   

## Biografia 
Croce lindi në Pescasseroli në rajonin e Abrucos në Itali. Familja e tij ishte me ndikim dhe e pasur, dhe ai u rrit në një mjedis shumë të rreptë katolik romak. Rreth moshës 16 vjeç, ai hoqi dorë nga katolicizmi dhe zhvilloi një filozofi personale të jetës shpirtërore, në të cilën feja nuk mund të jetë gjë tjetër veçse një institucion historik ku mund të shprehet forca krijuese e njerëzimit. Ai e ruajti këtë filozofi për pjesën tjetër të jetës së tij.

Në vitin 1883, një tërmet ndodhi në fshatin Casamicciola në ishullin Ischia pranë Napolit, ku ai ishte me pushime me familjen e tij, duke shkatërruar shtëpinë ku jetonin. Nëna, babai dhe motra e tij e vetme u vranë të gjithë, dhe ai u varros për një kohë të gjatë dhe mezi mbijetoi. Pas tërmetit, ai trashëgoi pasurinë e familjes së tij dhe - ashtu si Schopenhauer - ishte në gjendje të jetonte pjesën tjetër të jetës së tij në një kohë relativisht të lirë, duke i kushtuar shumë kohë filozofisë si një intelektual i pavarur që shkruante nga pallati i tij në Napoli (Ryn, 2000:xi  ).

Ai studioi drejtësi, por nuk u diplomua kurrë, në Universitetin e Napolit, ndërsa lexonte gjerësisht mbi materializmin historik . Idetë e tij u publikuan në Universitetin e Romës drejt fundit të viteve 1890 nga Profesor Antonio Labriola . Croce ishte i njohur mirë dhe simpatizonte zhvillimet në filozofinë socialiste evropiane të ilustruara nga August Bebel, Friedrich Engels, Karl Kautsky, Paul Lafargue, Wilhelm Liebknecht dhe Filippo Turati .

I ndikuar nga mendimet e Gianbattista Vico -s, i lindur në Napolitan, rreth artit dhe historisë,  ai filloi të studionte filozofi në vitin 1893. Croce bleu gjithashtu shtëpinë në të cilën kishte jetuar Vico. Miku i tij, filozofi Giovanni Gentile, e inkurajoi atë të lexonte Hegelin . Komenti i famshëm i Croce-s mbi Hegelin, *"Çfarë është e Gjallë dhe Çfarë është e Vdekur e Filozofisë së Hegelit"*, u botua në vitin 1907.

### Përfshirja politike 
Ndërsa fama e tij rritej, Croce u bind, kundër dëshirës së tij fillestare,  për t'u përfshirë në politikë. Në vitin 1910, ai u emërua në Senatin Italian, një pozicion për gjithë jetën (Ryn, 2000:xi).  Ai ishte një kritik i hapur i pjesëmarrjes së Italisë në Luftën e Parë Botërore, duke ndjerë se ishte një luftë tregtare vetëvrasëse. Edhe pse kjo e bëri fillimisht jopopullor, reputacioni i tij u rivendos pas luftës. Në vitin 1919, ai mbështeti qeverinë e Francesco Saverio Nitti, ndërsa shprehu gjithashtu admirimin e tij për Republikën e sapolindur të Vajmarit dhe Partinë Social Demokratike të Gjermanisë .  Ai ishte Ministër i Arsimit Publik midis viteve 1920 dhe 1921 për qeverinë e 5-të dhe të fundit të kryesuar nga Giovanni Giolitti . Benito Mussolini mori pushtetin pak më shumë se një vit pas largimit të Croce nga qeveria; Ministri i parë i Arsimit Publik i Musolinit ishte Giovanni Gentile, një i pavarur i cili më vonë u bë fashist dhe me të cilin Croce kishte bashkëpunuar më parë në një polemikë filozofike kundër pozitivizmit . Gentile mbeti ministër vetëm për një vit, por arriti të fillonte një reformë gjithëpërfshirëse të arsimit italian që bazohej pjesërisht në sugjerimet e mëparshme të Croce-s. Reforma e Gentile-s mbeti në fuqi edhe përtej regjimit fashist dhe u shfuqizua vetëm pjesërisht në vitin 1962.

Kroçe luajti një rol të rëndësishëm në zhvendosjen e Bibliotekës Kombëtare Vittorio Emanuele III në Pallatin Mbretëror të Napolit në vitin 1923.

### Marrëdhëniet me fashizmin italian 
Fillimisht, Croce mbështeti qeverinë fashiste italiane të Musolinit, e cila mori pushtetin në vitin 1922.  Vrasja nga Partia Kombëtare Fashiste dhe Këmishat e Zeza e politikanit socialist Giacomo Matteotti në qershor 1924 tronditi mbështetjen e Croce-s për Musolinin. Në maj 1925, Croce ishte një nga nënshkruesit e Manifestit të Intelektualëve Antifashistë, i cili ishte shkruar nga vetë Croce; megjithatë, në qershor 1924, ai kishte votuar në Senat në mbështetje të qeverisë së Musolinit. Më vonë ai shpjegoi se kishte shpresuar që mbështetja për Musolinin në parlament do të dobësonte fashistët më ekstremë, të cilët, sipas tij, ishin përgjegjës për vrasjen e Matteotti-t. Croce më vonë u bë një nga kundërshtarët më të vendosur të fashizmit. 

Në vitin 1928, Croce votoi kundër ligjit, i cili në fakt shfuqizoi zgjedhjet e lira në Itali duke kërkuar që zgjedhësit të votonin për një listë kandidatësh të miratuar nga Këshilli i Madh i Fashizmit.  Ai u mërzit gjithnjë e më shumë nga numri i ish-demokratëve që kishin braktisur parimet e tyre të mëparshme.  Edhe pse arriti të qëndronte jashtë burgut falë reputacionit të tij, ai mbeti nën mbikëqyrje dhe puna e tij akademike u mbajt në errësirë nga qeveria, deri në atë masë sa asnjë gazetë kryesore apo botim akademik nuk iu referua kurrë atij. Kroçe më vonë shpiku termin *onagrocrazia* (fjalë për fjalë "qeverisje me gomarë") për të theksuar tendencat anti-intelektuale dhe të vrazhda të pjesëve të regjimit fashist.  Megjithatë, duke e përshkruar fashizmin si anti-intelektual, Kroçe injoroi shumë intelektualë italianë që në atë kohë mbështetën aktivisht regjimin e Musolinit, përfshirë ish-mikun dhe kolegun e Kroçes, Gentile. Kroçe gjithashtu e përshkroi fashizmin si *malattia morale* (fjalë për fjalë "sëmundje morale"). Kur qeveria e Musolinit miratoi politika antisemite në vitin 1938, Croce ishte i vetmi intelektual jo-hebre që refuzoi të plotësonte një pyetësor qeveritar të hartuar për të mbledhur informacion mbi të ashtuquajturin "prejardhje racore" të intelektualëve italianë.     Përveç shkrimit në periodikun e tij, Croce përdori mjete të tjera për të shprehur antiracizmin e tij dhe për të bërë deklarata publike kundër persekutimit të hebrenjve. 

### Mandate të shkurtra qeveritare dhe referendum kushtetues 
Në vitin 1944, kur demokracia u rivendos në Italinë Jugore, Croce, si një "ikonë e antifashizmit liberal ", u bë ministër pa portofol në qeveritë e kryesuara nga Pietro Badoglio për rreth një muaj dhe përsëri për një muaj nga Ivanoe Bonomi (Ryn, 2000:xi–xii  ). Ai u largua nga qeveria në korrik 1944, por mbeti president i Partisë Liberale deri në vitin 1947.

Kroçe votoi për Monarkinë në referendumin kushtetues italian të vitit 1946, pasi e bindi Partinë e tij Liberale të mbante një qëndrim neutral. Ai u zgjodh në Asamblenë Kushtetuese, e cila ekzistonte në Itali midis qershorit 1946 dhe janarit 1948. Ai foli në Asamble kundër traktatit të Paqes (të nënshkruar në shkurt 1947), të cilin e konsideronte poshtërues për Italinë. Ai refuzoi të kandidonte si President i përkohshëm i Italisë .

### Vepra filozofike 
Idetë më interesante filozofike të Croce-s janë shpjeguar në tre vepra: *Estetika* (1902), *Logjika* (1908) dhe *Filozofia e Praktikës* (1908), por vepra e tij e plotë është e shpërndarë në 80 libra dhe 40 vjet botime në revistën e tij letrare dyjavore, *La Critica* (Ryn, 2000:xi  ). Croce ishte filozofikisht panteist, por, nga pikëpamja fetare, një agnostik ;  megjithatë, ai botoi një ese me titull "Pse nuk mund të ndalojmë së quajmë veten të krishterë". Kjo ese tregon rrënjët e krishtera të kulturës evropiane, por feja konsiderohet nga Croce një studim i thjeshtë propedeutik për filozofinë, e cila është e vetmja shkencë e vërtetë: filozofia është, në fakt, shkenca e shpirtit ("Filozofia e Shpirtit").

## Filozofia e shpirtit 
I ndikuar shumë nga Hegeli dhe idealistë të tjerë gjermanë si Schellingu, Croce prodhoi atë që ai e quajti Filozofia e Shpirtit. Emërtimet e tij të preferuara ishin " idealizëm absolut " ose "historizëm absolut". Vepra e Croce-s mund të shihet si një përpjekje e dytë (kundër Kantit ) për të zgjidhur problemet dhe konfliktet midis empirizmit dhe racionalizmit (ose sensacionalizmit dhe transcendentalizmit, përkatësisht). Ai e quan rrugën e tij *imanentizëm* dhe përqendrohet në përvojën e jetuar njerëzore, siç ndodh në vende dhe kohë specifike. Meqenëse rrënja e realitetit është kjo ekzistencë imanente në përvojën konkrete, Croce vendos estetikën në themel të filozofisë së tij.

### Fushat e mendjes 
Qasja metodologjike e Croce-s ndaj filozofisë shprehet në ndarjet e tij të shpirtit, ose mendjes. Ai e ndan aktivitetin mendor së pari në teorik dhe më pas në praktik. Ndarja teorike ndahet midis estetikës dhe logjikës. Kjo estetikë teorike përfshin, më e rëndësishmja, intuitat dhe historinë. Logjika përfshin konceptet dhe marrëdhëniet. Shpirti praktik merret me ekonominë dhe etikën. Ekonomia këtu duhet të kuptohet si një term shterues për të gjitha çështjet utilitare.

Secila prej këtyre ndarjeve ka një strukturë themelore që ngjyros, ose dikton, llojin e të menduarit që zhvillohet brenda tyre. Ndërsa estetika drejtohet nga bukuria, logjika i nënshtrohet të vërtetës, ekonomia merret me atë që është e dobishme, dhe morali, ose etika, është e lidhur me të mirën. Kjo skemë është përshkruese në atë që përpiqet të sqarojë logjikën e mendimit njerëzor; megjithatë, është gjithashtu edhe përshkruese, në atë që këto ide formojnë bazën për pretendime dhe besim epistemologjik.

## Historia 
Croce gjithashtu kishte respekt të madh për Vicon dhe ndante mendimin e tij se historia duhet të shkruhet nga filozofët. Vepra e Croce-s " *Mbi Historinë* " paraqet pikëpamjen e historisë si "filozofi në lëvizje", se nuk ka "projektim kozmik" apo plan përfundimtar në histori dhe se "shkenca e historisë" ishte një farsë. 

## Estetika 
Vepra e Croce-s, *Breviario di estetica* ( *Esenca e Estetikës* ), shfaqet në formën e katër mësimeve ( *quattro lezioni* ) mbi estetikën, të cilat atij iu kërkua t’i shkruante dhe t’i mbante në inaugurimin e Universitetit Rice në vitin 1912. Ai refuzoi një ftesë për të marrë pjesë në këtë ngjarje, por i shkroi mësimet dhe i dorëzoi ato për përkthim në mënyrë që të lexoheshin në mungesë të tij. 

Në këtë vepër të shkurtër, por të dendur, Croce parashtron teorinë e tij të artit. Ai besonte se arti është më i rëndësishëm se shkenca ose metafizika, pasi vetëm arti na ndërton. Ai pohoi se gjithçka që dimë mund të reduktohet në njohuri imagjinative. Arti buron nga kjo e fundit, duke e bërë atë, në thelb, imazhe të pastra. I gjithë mendimi bazohet pjesërisht në këtë dhe i paraprin çdo mendimi tjetër. Detyra e një artisti është pastaj të shpikë imazhin e përsosur që mund të prodhojë për shikuesin e tij, pasi kjo është ajo që bukuria është në thelb.&nbsp;– formimi i imazheve të brendshme, mendore në gjendjen e tyre ideale. Intuita jonë është baza për formimin e këtyre koncepteve brenda nesh.

Croce ishte i pari që zhvilloi një qëndrim të njohur më vonë si **ekspresivizëm estetik**,  idenë se arti shpreh emocione, jo ide.  ( RG Collingwood më vonë zhvilloi një tezë të ngjashme.)

Teoria e Croce-s u debatua më vonë nga filozofë të tillë bashkëkohorë italianë si Umberto Eco, i cili e vendos estetikën brenda një konstruksioni semiotik. 

## Publikimet kryesore 
* *Materialismo storico ed economia marxistica* (1900), përkthyer në anglisht nga CM Meredith si  (1914); , botimi përfundimtar në italisht i rishikuar nga autori në vitin 1951
* *Estetika si shkencë e shprehjes dhe gjuhësisë së përgjithshme* (1902), përkthyer në anglisht nga Douglas Ainslie si , përkthim i ri nga Colin Lyas si  (1992); , botimi përfundimtar në italisht i rishikuar nga autori më 1950
* *Filozofia e praktikës, ekonomisë dhe etikës* (1909), përkthyer në anglisht nga Douglas Ainslie si  (1913); , botimi përfundimtar në italisht i rishikuar nga autori në vitin 1950.
* *Logica come scienza del concetto puro* (1905), përkthyer si  (1917, bazuar në botimin e 3-të të rishikuar në italisht); , botimi përfundimtar i rishikuar nga autori në 1947
* *La filosofia di Giambattista Vico* (1911)
* *Filosofia dello spirito* (1912)
*  (botimi i 3-të i rishikuar, 1912); botimi përfundimtar i rishikuar nga autori 1948
* *Breviario estetike* (1913)
* , përkthyer nga Douglas Ainslie (1915)
* *Contributo alla kritika di me stesso* (1918); botim i rishikuar 1945
* *Historia e legjendës napoletane* (1919)
*  (1920), përkthyer në anglisht nga Douglas Ainslie si *Teoria dhe Historia e Historiografisë* (1921)
* *Racconto degli racconti* (përkthimi i parë në italisht nga napolitani i *Pentamerone* të Giambattista Basile, *Lo cunto de li cunti*, 1925)
* " Manifesti i Intelektualëve Antifashistë " (në *La Critica*, 1 maj 1925)
*  (1925), përkthyer në anglisht nga Frances Frenaye si  (1970, bazuar në botimin e 3-të të rishikuar të vitit 1953)
* *Historia e Evropës në Shekullin e Nëntëmbëdhjetë* (1933)
* *Ultimi saggi* (1935)
* *Poezia* (1936)
* 
* *Il carattere della filosofia moderna* (1941)
* *Perché non possiamo non dirci "cristiani"* (1942)
*  (1945). Koncepti dinamik i Croce-s për lirinë, liberalizmin dhe marrëdhënien e moralit individual me shtetin.
* *Filosofia e storiografia* (1949)

## Referime