Paul Diakoni

[parapamje| Portreti i Paulus Diaconus nga një dorëshkrim i shekullit të 10-të ( [Biblioteka Laurenciane|Laurentian Library Plut. 65.35 fol. 34r)]]
**Pali Diakoni** (  viteve 720 – 13 prill në 796, 797, 798 ose 799 pas Krishtit), i njohur gjithashtu si *Paulus Diaconus*, *Warnefridus*, *Barnefridus*, ose *Winfridus*, dhe ndonjëherë me prapashtesë *Cassinensis* ( *d.m.th.* "i Monte Cassino "), ishte një murg benediktin, shkrues dhe historian i lombardëve .

## Jeta 
Paul Diakoni ishte një paraardhës i Paulus-it i quajtur Leupichis që emigroi në Itali në vitin 568 bashkë me Alboinin, mbretit të Lombardëve. Atje, atij iu dhanë toka në ose afër *Forum Julii* ( Cividale del Friuli ). Gjatë një pushtimi nga avarët, pesë djemtë e Leupichis u çuan në Panonia, por njëri prej tyre, u kthye në Itali dhe rivendosi pasuritë e shkatërruara të shtëpisë së tij. Nipi i Leupichis më të ri ishte Warnefrid, i cili nga gruaja e tij Theodelinda u bë babai i Palit.  Paulus ishte emri i tij monastik; ai lindi si Winfrid, djali i Warnefrid, midis 720 dhe 735 në Dukatin e Friulit . 

Falë statusit të mundshëm fisnik të familjes së tij, Pali mori një arsim jashtëzakonisht të mirë, ndoshta në oborrin e mbretit lombard Ratchis në Pavia, duke mësuar bazat e greqishtes nga një mësues i quajtur Flavian. Flaviani ishte ndoshta sekretari i mbretit lombard Desiderius, një pasardhës i Ratchis; Vajza e Desiderius Adelperga ishte nxënëse e tij. Pasi Adelperga ishte martuar me Arichis II, duka i Beneventos, Pali me kërkesën e saj shkroi vazhdimin e tij të *Përmbledhjes së Historisë Romake të* Eutropius ( latinisht : *Breviarium Historiae Romanae* ). 

Ai jetoi në oborrin e Beneventos për të paktën disa vjet përpara vitit 774, kur Karli i Madh pushtoi Pavian dhe ai mund të ketë ikur nga qyteti gjatë atij pushtimi. Përfundimisht ai hyri në një manastir në liqenin e Komos, dhe para vitit 782 ai hyri në shtëpinë e madhe benediktine të Monte Casino, ku bëri njohjen e Karlit të Madh. Rreth vitit 776, vëllai i Palit, Arichis u dërgua në Francë si i burgosur; kur Karli i Madh vizitoi Romën pesë vjet më vonë, Pali i shkroi atij në emër të Arikisit, i cili më pas u lirua. 

Pasi arritjet letrare të Palit tërhoqën vëmendjen e Karlit të Madh, ai u bë një kontribues i rëndësishëm në Rilindjen Karolinge . Në 787 ai u kthye në Monte Cassino, ku vdiq më 13 prill në një nga vitet midis 796 dhe 799. Epiteti i tij *Diaconus* tregon se ai merrte urdhra si dhjak ; dhe disa besojnë se ai ishte një murg përpara rënies së Mbretërisë Lombarde . 

## Shkrimet 
Vepra kryesore e Palit është *Historia Langobardorum*, një histori jo e plotë në gjashtë libra që ai shkroi pas vitit 787, por jo më vonë se 795–96. Ai mbulon historinë e Langobardëve që nga origjina e tyre legjendare në veri (në "Scadinavi") dhe migrimet e tyre të mëvonshme - veçanërisht në Itali në 568-69 - deri në vdekjen e mbretit Liutprand në 744. Librat përmbajnë shumë informacione rreth Perandorisë Romake Lindore, Frankëve dhe popujve të tjerë. Historia është shkruar nga një këndvështrim lombardian dhe është veçanërisht e vlefshme për përshkrimet e saj të marrëdhënieve midis Frankëve dhe Lombardëve. Fillon: 

Ndër burimet e Palit ishin mashtrimi i quajtur *Origo gentis Langobardorum*, *Liber pontificalis*, historia e humbur e Secundus of Trent dhe analet e humbura të Beneventos . Ai gjithashtu u tërhoq shumë nga veprat e Bedes, Gregory of Tours dhe Isidore of Seville . 

Vepër e lidhur me historinë e tij të Langobardëve është *Historia Romana* e Palit; që është një vazhdim i *Breviarium* -it të Eutropius -it, i cili mbulon periudhën 364–553 të e.s. Pali përpiloi *Historia Romana* në Benevento midis 766 dhe 771. Thuhet se ai e kishte këshilluar Adelpergën të lexonte Eutropius; ajo e bëri, por u ankua se ky shkrimtar pagan nuk tha asgjë për çështjet kishtare dhe ndaloi me ardhjen e Perandorit Valens në vitin 364. Rrjedhimisht, Pali ndërthur ekstrakte nga Shkrimet, nga historianët kishtarë dhe nga burime të tjera me shkrimet e Eutropit. Gjashtë librat që ai shtoi përfundimisht e çuan historinë lombardiane deri në 553. Kjo vepër, e cila ishte shumë e njohur gjatë mesjetës, ka vlerë për paraqitjen e hershme historike të fundit të Perandorisë Romake në Evropën Perëndimore . Është redaktuar nga Hans Droysen dhe është botuar në *Monumenta Germaniae Historica.* *Seriali Auctores antiquissimi*, Band&nbsp;ii. (1879)  si dhe nga A.&nbsp;Crivellucci, në ''Fonti per la storia d'&nbsp;Italia*, n.&nbsp;51 (1914). 

Me kërkesë të Angilram, peshkop i Metz- it (v. 791), Pali shkroi një histori të peshkopëve të Metz-it deri në vitin 766, vepra e parë e këtij lloji në veri të Alpeve . Kjo u përkthye në anglisht në 2013 si *Liber de episcopis Mettensibus* . Ai gjithashtu shkroi shumë letra, vargje dhe epitafe, duke përfshirë ato të Dukës/Princit Arichis II të Benevento-s dhe të shumë anëtarëve të familjes Karolinge. Disa nga këto letra u botuan me *Historia Langobardorum* në *Monumenta* ; poema dhe epitafe të redaktuar nga Ernst Dümmler u botuan në *Poetae latini aevi carolini*, Band&nbsp;i. (Berlin, 1881). Pasi doli në dritë një material më i freskët, një botim më i ri i poezive ( *Die Gedichte des Paulus Diaconus* ) u redaktua nga Karl Neff (Mynih, 1908).  Neff mohoi, megjithatë, se Pali kishte shkruar poezinë më të famshme në koleksion, himnin për St.&nbsp;Gjon Pagëzori  , të cilën Guido i Arezzo- s e vendosi në një melodi që ishte përdorur më parë për *Ode*  të Horace .  Nga rrokjet fillestare të vargjeve të para të vendosjes rezultante, Guido më pas mori emrat e notave të para të shkallës muzikore. Pali shkroi gjithashtu një mishërim, i cili ka mbijetuar, të *De verborum significatu* të Sextus Pompeius Festus, të cilin ia kushtoi Karlit të Madh. 

Ndërsa Pali ishte në Francë, Karli i Madh i kërkoi të përpilonte një koleksion predikimesh . Pali e pranoi këtë kërkesë pasi u kthye në Monte Cassino; përmbledhja u përdor kryesisht në kishat franke. Pali gjithashtu kompozoi dy predikime të rëndësishme *në Supozimin*, në të dytën prej të cilave, ndryshe nga Ambrose Autpert, ai pranon mundësinë e supozimit trupor të Marisë në parajsë. 

Një jetë e Papa Gregorit të Madh i është atribuar gjithashtu Palit,  dhe atij i njihet një përkthim latinisht i *Jetës greke të Shën Marisë Egjiptiane* . 

## Shih edhe 
* Historia
* Historiografia
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë

## Literatura 
* 
* Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Paulus Diaconus". Encyclopædia Britannica. Vol. 20 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 964–965. Endnotes:
* Carlo Cipolla, *Note bibliografiche circa l'odierna condizione degli studi critici sul testo delle opere di Paolo Diacono* (Venice, 1901)
* *Atti e memorie del congresso storico tenuto in Cividale* (Udine, 1900)
* Felix Dahn, *Langobardische Studien*, Bd. i. (Leipzig, 1876)
* Wilhelm Wattenbach, *Deutschlands Geschichtsquellen*, Bd. i. (Berlin, 1904)
* Albert Hauck, *Kirchengeschichte Deutschlands*, Bd. ii. (Leipzig, 1898)
* , *Studi di storia e diritto* (Milan, 1889)
* Ugo Balzani, *Le Cronache italiane nel medio evo* (Milan, 1884)
* 
* 
* Christopher Heath (2017) *The Narrative Worlds of Paul the Deacon: Between Empires and Identities in Lombard Italy'' (Amsterdam: Amsterdam University Press}

## Referime