Grabitje në Norrmalmstorg

[parapamje|240px|Ndërtesa [Kreditbanken, vendi ku ka ndodhur grabitja.]]
**Grabitja e Norrmalmstorg** ishte një grabitje bankare dhe krizë pengje e njohur më mirë si origjina e termit sindroma e Stokholmit. Ndodhi në sheshin Norrmalmstorg në Stokholm, Suedi, në gusht 1973 dhe ishte ngjarja e parë kriminale në Suedi që u raportuar nga televizioni i drejtpërdrejtë. Jan-Erik Olsson ishte një kriminel i dënuar që ishte zhdukur ndërsa ishte larguar nga burgu dhe më pas mbajti një bankë dhe mori katër pengje. Gjatë negociatave që pasuan, Ministri i Drejtësisë së Suedisë Lennart Geijer lejoi ish-shokun e qelisë dhe mikun e Olsson Clark Olofsson që të sillej nga burgu në bankë. Edhe pse Olofsson ishte një kriminel për një kohë të gjatë në karrierë, është e dyshimtë se ai ishte në lidhje me Olsson. Familjarisht, pengjet u lidhën më pas me rrëmbyesit e tyre dhe vepruan për t'i mbrojtur ata pavarësisht kërcënimeve të tyre të përsëritura për t'i vrarë të gjithë. Policia më në fund bëri një sulm me gaz lotsjellës pesë ditë pas krizës dhe grabitësit u dorëzuan. Olsson u dënua me 10 vjet për grabitje, dhe Olofsson u lirua përfundimisht. Veprimet paradoksale të pengjeve çuan në një interes të madh akademik dhe publik për çështjen, duke përfshirë një film televiziv suedez 2003, një film kanadez 2018 dhe një seri televizive suedeze Netflix në 2021.

## Ngjarjet
Grabitja filloi kur Jan-Erik "Janne" Olsson, një i burgosur me leje, hyri në Kreditbanken në Norrmalmstorg në qendër të Stokholmit më 23 gusht 1973. Olsson ishte i armatosur me një mitralozë dhe dinamit dhe hapi një breshëri në dhomë. Një zyrtar i bankës arriti të lajmërojë policinë që mbërriti menjëherë në vendin e ngjarjes. Disa policë hynë në bankë por u qëlluan dhe njëri prej tyre u plagos në dorë..

Olsson, identiteti i të cilit në këtë situatë ishte i panjohur për policinë, mori tre gra peng; Birgitta Lundblad, Elisabeth Oldgren dhe Kristin Enmark.

Olsson kërkoi që krimineli famëkeq suedez Clark Olofsson, i cili ishte në atë kohë i burgosur, të çohej tek ai në bankë dhe kërkoi përveç kësaj tre milion krona suedeze, jelekë antiplumb, helmeta, dy pistoleta dhe një makinë largimi. Olofsson u mor nga policia në burgun në Norrköping pas një vendimi të qeverisë dhe më pas ai u la i lirë në bankë kundër urdhrave të Ministrit të Drejtësisë Lennart Geijers dhe kryeministrit Olof Palme. Ai gjeti një nëpunës tjetër banke, Sven Säfström, i cili më pas u mor peng.

Grabitësit dhe pengjet më pas u bllokuan në kasafortën e bankës. Dy policë arritën të futeshin vjedhurazi në bankë dhe të mbyllnin derën e qemerit. Më 26 gusht, policia hapi një numër vrimash në çati që u përdorën fillimisht për të rrëzuar një aparat fotografik dhe më pas, më 28 gusht, për të lëshuar gaz në kasafortë. Për të parandaluar përdorimin e gazit nga policia, pengjet u detyruan për ca kohë të uleshin me litarë në qafë në mënyrë që ata të mbyteshin nëse gazi i gjumit injektohej në qemer. Olosson qëlloi dy herë nëpër vrima dhe në rastin e dytë një teknik mjeko-ligjor u godit në dorë dhe fytyrë.

Olsson dhe dy pengje biseduan me kryeministrin e atëhershëm Olof Palme. Telefonata e Kristin Enmark me Palme u transmetua drejtpërdrejt në radio.

Grabitja u shpërbë kur policia futi në benzinë. Askush nga grabitësit ose pengjet nuk u plagos.

## Sindroma e Stokholmit
Kriminologu dhe psikiatri Nils Bejerot, i cili ndihmoi policinë gjatë grabitjes, shpiku termin *Norrmalmstorgssyndromet* (sindromi i Norrmalmstorgut) në një transmetim të lajmeve - jashtë vendit, megjithatë, ai u bë i njohur si sindroma e Stokholmit, kur "Norrmalmstorg" ishte shumë i panjohur në pjesën tjetër të botës. Sindroma e Stokholmit ishte më e përshtatshme duke pasur parasysh që qyteti / fjala Stokholm është relativisht i njohur. Ky term është huazuar përsëri në suedisht dhe është bërë kryesisht dominues edhe në Suedi. Termi është krijuar nga shumë psikologë në të gjithë botën.

## Referime