Flavio Fokasi

**Flavius Fokas** (;  *Phōkás*; 5475 tetor 610) ishte perandor bizantin nga viti 602 deri në vitin 610. Fillimisht një oficer i rangut të mesëm në ushtrinë bizantine, ai u shqua si përfaqësues i ushtarëve të pakënaqur në debatet e tyre me oborrin e perandorit Mauric. Kur ushtria u rrebelua në vitin 602, Fokasi u shfaq si perijësi i kryengritjes. Fokasi e mori Kostandinopojën dhe përmbysi Mauricin më 23 nëntor 602 dhe u shpall vetë perandor në të njëjtën ditë. Rrebelimi përfundoi me ekzekutimin e Mauricit në nëntor 602.

Fokasi kishte një mosbesim të thellë ndaj elitës jo bashkëpunuese të Kostandinopojës, për të cilën ai ishte një uzurpator dhe një provincial i trashë. Prandaj ai u përpoq ta bazonte regjimin e tij mbi të afërmit e tij të vendosur në në pozita të larta ushtarake dhe administrative. Ai u përball menjëherë me sfida në punët e brendshme dhe të jashtme, duke u përgjigjur me pak sukses. Ai u përballë me kundërshtimin e brendshëm me pamëshirmëri në rritje që e tëhuajzoi nga rrethet më të gjera, duke përfshirë edhe disa nga familjarët e tij. Perandoria Sasanide nisi një pushtim masiv të provincave lindore. Në fund, ekzarku i Afrikës, Herakleos i Vjetri, u rrebelua kundër Fokasit duke marë mbështetje të gjerë përgjatë perandorisë. Fokasi u përpoq të përdorte trupat kufitare për të shtypur rrebelimin, por kjo vetëm sa i lejoi pushtuesit të thyenin vijat mbrojtëse dhe të depërtonin në zemër të perandorisë. Djali i Herakleos të Vjetrit, Herakleosi, e mori Kostandinopojën më 5 tetor 610, ekzekutoi Fokasin po atë ditë dhe u shpall perandor.

Burimet e mbijetuara janë universalisht skajshmërisht armiqësore me Fokasin. Ai përshkruhet gjerësisht si një tiran dhe uzurpator i paaftë, si i administratës ashtu edhe i ushtrisë. Ai i spastroi brutalisht çdo kundërshtim real ose të përfytyruar dhe e la perandorinë gjerësisht të hapur ndaj sulmeve të jashtme. Nën mbretërinë e tij, Perandoria Bizantine u kërcënua nga armiq të shumtë, me sulme të shpeshta në Ballkan nga avarët dhe sllavët dhe një pushtim sasanid në provincat lindore. Vërtetësia e këtyre burimeve është e vështirë të qartësohet meqë perandorët e Dinastisë Herakleosiane, që e pasuan atë, kishin interes në dëmtimin e reputacionit të tij.

## Jeta 
### Jeta e hershme 
Fokasi ka lindur ndoshta në vitin 547, pasi thuhej se ishte në moshën 55 vjeç kur u bë perandor. Ai dhe familja e tij ka të ngjarë të kishin origjinë trako-romake, ose kapadokiane. Jeta e Fokasit para uzurpimit të fronit të Perandorisë Bizantine nga është e errët, por dihet që ai shërbeu si një centurion i ushtrisë në Traki nën perandorin Mauric.

Nga fundi i sundimit të Mauricit, ushtria e dërgoi Fokasin në Kostandinopojë si zëdhënësin e saj, për tu ankuar rreth sjelljes së gjerneralit Kometiolus. Pasi Fokasi e paraqiti ankesën e tyre, ai debatoi me perandorin dhe si pasojë, një patric do ta tërhiqte për mjekrre.

### Uzurpimi 
[parapamje|majtas|372px|Monedhë e Fokas e prerë në Konstandinopojë, në vitet [604–607. N F FOCAS PЄRP AVI, kurorë dhe kurorë përballë me bustin, duke mbajtur *globus cruciger* / VICTORI A AVςЧ, engjëlli në këmbë, duke mbajtur globus cruciger dhe skeptrin e gjatë që përfundon në staurogram; Δ // CONOB.]]
Në vjeshtën e vitit 602, ushtria bizantine e Trakisë u rrebelua kundër perandorit Mauric, kryesisht për shkak të lodhjes dhe zemërimit për urdhrat për të vazhduar fushatën në veri të Danubit në dimër, si dhe shkurtimeve të mëparshme të pagave. Ushtria dërgoi një përfaqësi, duke përfshirë Fokasin, te gjeneral Petrus, duke kërkuar lirim të ushtrisë brenda kufijve. Por kur Maurici i konfirmoi urdhrat e tij, ushtria e bëri Fokasin prijësin e saj dhe nisi marshimin drejtë Kostandinopojës. Ata këmbëngulën që Maurici të abdikonte, duke shpallur si pasues Teodosin, biri dhe bashkë-perand i Mauricit, ose vjerrit të tij Germanus. Pasi Maurici u përpoq të arrestonte Germanusin, në Kostandinopojë shpërthyen revoltat. Atë natë, më 2 nëntor 602, Maurici dhe familja e tij u larguan me një luftanije për në Bitini, duke e dërguar Teodosin në një mision për ti kërkuar mbretit pers Khosrou II ndihmë. Ushtria shpalli Fokasin, deri atëherë një centurion, të ishte perandori i ri, duke e ngritur atë në një mburojë (metoda tradicionale e shpalljes së perandorëve) më 23 nëntor 602. Sipas Theofilakt Simokatas () Germanusi fillimisht bëri një përpjekje për fronin, por kur u kundërshtua nga të gjelbrit, ai i bëri homazh Fokasit, që ishte shfaqur si favoriti.

Fokasi u kurorëzua perandor i ri nga patriarku Ciriakos në Kishën e Shën Gjon Pagëzorit në Hebdomon. Dy ditë më vonë, më 25 nëntor ai hyri në Kostandinopojë në një procesion ceremonial, ndërsa brohoritej njëzëri.

[parapamje|Portreti i Fokasit nga gravurë e vitit [1583]]
Maurici u largua nga qyteti me djemtë e tij, Theodosin dhe Tiberin, por ata shpejtë u kapën dhe u ekzekutuan, megjithëse ka histori që thonë se Teodosi arriti të largohej në Persi. Gruaja e Mauricit Konstandina dhe vajzat u futën në manastirin e Nea Metanoia. Më vonë rreth vitit 605, ato do të ekzekutoheshin kur, u zbuluan komplote të Konstandinës dhe Gemanusit pas dëgjimit të zërave se Teodosi kishte mbijetuar.

### Konflikti i jashtëm 
Pavarësisht nga ekzekutimet e perandorit të mëparshëm dhe pasardhësve të tij dinastikë, Fokasi mbeti në një pozitë të pasigurt, gjë që e bëri atë tia kushtonte energjitë e tij spastrimit të armiqve dhe shkatërrimit të komploteve. Për shkak të këtij fokusi dhe rezistencës vendore me të cilën ai u përballë gjatë gjithë Perandorisë Bizantine, ai nuk qe në gjendje ti përballonte sulmet e huaja në kufijtë e perandorisë. Perandoria Sasanide nisi një pushtim të provincave lindore të perandorisë.

Gjatë mbretërimit të tij kufiri i Ballkanit qëndroi i stabilizuar. Ai arriti një traktat me avarët në vitin 604, megjithëse luftemet do të ndizeshin prapë, si pasojë e rrebelimit Herakleosian në vitin 609. Avarët dhe sllavët filluan sulme të shumta në provincat ballkanike të Perandorisë Bizantine ndërsa Perandoria Sasanide e kishte nisur luftën.

Avarët ishin në gjendje të merrnin të gjitha tokat në Ballkan në veri të Selanikut. Popullatat e qyteteve të krishtera u therën ose u kapën. Bizantinët e transferuan shumicën e forcave të tyre në frontin lindor për shkak të kërcënimit nga persët.

[parapamje|majtas|339px|portreti i Fokasit në një libër perëndimor, [1645]]
Persët sasanidë kishin qenë më parë në paqe me Mauricin si rezultat i një traktati që ata bënë me të në vitin 591. Pasi Fokasi uzurpoi dhe vrau Mauricin, në vitin 603 persët pushtuan perandorinë. Sasanidët pushtuan me shpejtësi provincat lindore, duke e çuar *Magister militum per Orientem*, Narses, të kthehej në anën e tyre. Fokasi u mor shpejtë me të, duke e ftuar në Konstandinopojë nën premtimin e sjelljes së sigurt, duke e djegur të gjallë kur mbërriti. Megjithëse Dara ishte humbur në lidhje me rrebelimin, Fokasi qe në gjendje ti luftonte persët në një front të qëndrueshëm deri në vitin 606, pa rënë fortesa të tjera të rëndësishme. Midis viteve 607 dhe 610 ushtritë sasanide arritën ngadalë të pushtonin fortesat e Mesopotamisë dhe në gusht 610 ata kishin vendosur ura përgjatë Eufratit. 

Në kohën që mbretërimi i tij përfundoi në vitin 610, persët e kishin kaluar tashmë Eufratin dhe kishin marrë Zenobian. Disa historianë fajësojnë luftën civile midis Fokasit dhe Herakleosit për rënien e kufijve lindorë në vitet pasues. Më vonë  ata morën Sirinë dhe pjesën më të madhe të Azisë së Vogël, deri në Bosfor. 

Rrëfimet bashkëkohore i përshkruajnë persët si shumë brutalë ndaj popullatës së pushtuar. "Mrekullia e Shën Demetrit" e përshkroi masakrën: «*Djalli ngriti shakullinë e urrejtjes në të gjithë Lindjen, Cilikinë, Azinë, Palestinën dhe të gjitha tokat prej andej në Kostandinopojë: fraksionet, nuk kënaqeshin më thjeshtë të derdhnin gjak në vende publike, sulmuan shtëpi, gra të therura, fëmijë, të moshuarit dhe të rinjtë që ishin të sëmurë; ata, rinia dhe dobësia e të cilëve e penguan shpëtimin e tyre nga masakra, [panë] miqtë, të njohurit dhe prindërit e tyre të plaçkitur, dhe pas gjithë kësaj, madje edhe u vunë flakën në mënyrë që banori më i mjerë të mos ishte në gjendje të shpëtonte*».

[parapamje|291px|Kolona e Fokasit në [Roma|Romë]]
### Administrimi 
Fokasi nuk ishte në gjendje të kontrollonte as shtetin dhe as ushtrinë në mënyrë efektive. Për shkak të mosbesimit të tij ndaj pjesës më të madhe të elitës së Konstandinopojës, me të cilën ai nuk kishte pasur asnjë lidhje para se të bëhej perandor, ose si rrjedhojë e sistemit të patronazhit perandorak të Kostandinopojës që i jepte përparësi besnikërisë ndaj perandorit. Fokasi praktikoi nepotizmin, duke mbushur shpesh poste të larta ushtarake me të afërmit e tij. Nga tre të afërmit e gjakut meshkuj, të njohur të Fokasit, të tre u emëruan në poste të larta, dy në pozicione ushtarake dhe një në një pozicion administrativ. Ai vendosi vëllain e tij Domentziolus si *Magister officiorum* në vitin 603; nipin e tij Domentziolus si *Magister militum per Orientem* në vitin 604, duke i dhënë atij komandën mbi provincat lindore; dhe vëllait të tij Komentiolus si *Magister militum per Orientem* rreth vitit 610. Të tre i qëndruan besnikë Fokasit derisa u vranë nga Herakleosi. Fokasi caktoi gjithashtu Priskusin, i cili ishte dhëndri i tij nga martesa me vajzën e tij, Domentzia, si *comes exubitorum*, kapiten i Ekskubitorëve, në vitin 603.

### Politika italiane 
Kur Fokasi ishte perandor, Italia Bizantine ishte nën sulmet e vazhdueshme të Longobardëve, por qeveria bizantine shpenzoi pak burime për ta ndihmuar Italinë për shkak të problemeve diku tjetër. Në tërësinë e mbretërimit të Fokasit, e vetmja strukturë publike e ndërtuar me para qeveritare në qytetin e Romës ishte një statujë e Fokasit e përfunduar në vitin 608.

[parapamje|majtas|372px|Rrëzimi i Fokasit në vitin [610, te History of the Nations e Hutchinson-it, 1915.]]
Kur Fokasi uzurpoi fronin e Mauricit, Gregori i Madh ishte peshkop i Romës dhe ai e vlerësoi Fokasin si një rivendosës të lirisë. Gregori e përmendi atë si një zot të devotshëm dhe të tolerant dhe e krahasoi gruan e tij (perandoreshën e re) Leontia me bashkëshorten e Marcianit Pulçeria (të cilën Këshilli i Kalçedonisë e quajti Helena e re). Në maj 603, portretet e çiftit perandorak mbërritën në Romë dhe papa urdhëroi të vendoseshin në oratorinë e Shën Çezarit në pallatin perandorak në Kodrën Palatine.

Miratimi perandorak ishte i nevojshëm në atë kohë për të caktuar një papë të ri, por miratimi u vonua me një vit me vdekjen e papa Sabinianit në vitin 606, pasi Fokasi ishte i zënë me vrasjen e armiqve të brendshëm që kërcënonin sundimin e tij. Ai më në fund e dha miratimin në vitin 607 dhe Bonifaci III u bë papë. Fokasi e shpalli Romën "kreun e të gjitha kishave". Pak më vonë, Fokasi kishte ngritur një statujë të vetën të praruar në një kolonë monumentale në Forumin Romak, e njohur si Kolona e Fokasit.

### Rënia 
Pavarësisht se u emërua si *comes excubitorum*, Priskusi nuk qe besnik ndaj Fokasit dhe në vitin 608 ai i bëri thirrje Herakleosit të Vjetrit, ekzarkut të Kartagjenës, për t'u rebeluar kundër Fokasit. Herakleos i Vjetri u pajtua dhe filloi të përgatitej për pushtim, duke ndërprerë furnizimin me grurë të Kostandinopojës dhe duke mbledhur një ushtri të madhe dhe flotën detare. Herakleos i Vjetri filloi pushtimin e tij në vitin 609, me kushëririn e tij, Niketas, duke marshuar në krye të trupave drejtë kryeqytetit me djalin e tij, Herakleosin, duke udhëhequr një pushtim detar të Selanikut, përpara se të marshonte për në Kostandinopojë. Herakleosi arriti jashtë Kostandinopojës më 3 tetor 610 dhe mori qytetin më 5 tetor. Herakleosi u shpall perandor në të njëjtën ditë dhe e ekzekutoi me shpejtësi Fokasin.

Kur Herakleosi e kapi Fokasin, thuhet se ai e pyeti: *Kështu ke sunduar, mjeran?* Fokasi u përgjigj – *Dhe ti do të sundosh më mirë?* – kështu Herakleosi i zemëruar ia preu kokën në vend Fokasit. Sipas Joanit të Nikiut ai më vonë ia preu gjenitalet nga trupi se thuhej se kishte përdhunuar gruan e Fotit, një patrici të fuqishëm të qytetit.

[parapamje|379px|Miniatura 41 nga Kronika e Konstandin Manasit, [shekulli IV: Uzurpatori Fokas dhe sulmi kundër tij nga ushtritë e Herakleosit.]]
## Trashëgimia 
Fokasi është përshkruar në përgjithësi si një horr nga historianët bizantinë dhe modernë, por disa nga burimet më të hershme të disponueshme rreth mbretërimit të Fokasit janë shkruar gjatë mbretërimit të Herakleosit. Shkrimet që mbijetojnë nuk janë në mënyrë të besueshme neutrale dhe shkrimtarët do të kishin arsye të mira për ta demonizuar atë në mënyrë që të forconin sundimin e Herakleosit.

Në sferën kulturore, mbretërimi i Fokasi shënohet nga ndryshimi i modës perandorake të vendosur nga Konstandini i Madh. Duke nisur nga Konstandini dhe të gjithë pasardhësit e tij, përveç Julian Apostatit, ishin pa mjekër, në përputhje me stilin e hershëm të perandorëve deri në mbretërimin e Adrianit ( 117-138). Fokasi paraqiti përsëri mbajtjen e mjekrës. Kjo mënyrë do të zgjaste deri në fund të Perandorisë Bizantine.

Më 19 shkurt 607, Fokasi caktoi Bonifacin e III si peshkopin e ri të Romës. Fokasi nxori një dekret perandorak që e njihte Bonifacin si *kreun e të gjitha kishave* dhe *peshkopin e përbotshëm*. Fokasi i transferoi titullin *peshkop i përbotshëm* nga Dioqeza e Kostandinopojës* në *Dioqezën e Romës*. Bonifaci kërkoi dhe mori një dekret nga Fokasi, që ripohonte se *Selia e Apostullit të Shenjtë Pjetër duhet të jetë kreu i të gjitha kishave* dhe siguroi që titulli i *peshkopit të përbotshëm* ti përkiste përjashtimisht peshkopit të Romës. Ky akt i dha fund efektivisht përpjekjes së patriarkut Ciriakos të Kostandinopojës për ta pozicionuar veten si *peshkop të përbotshëm*.

Duke e quajtur papën "kreun e të gjitha kishave", dekreti i Fokasit ka qenë i rëndësishëm në diskutimet rreth përparësisë dhe epërsisë papnore. Disa komentatorë historikë protestantë e kanë parë dekretin e Fokasit (zakonisht në vitin 606) si me një rëndësi eskatologjike. Për shembull, në *Horae Apocalypticae'' të tij, Edward Bishop Elliott mori 1260 ditët e Zbulesës 11:3 për të qenë periudha midis 606 dhe Bashkimit të Italisë në vitin 1866.

## Monedha të Fokas

Skeda:Byzanz- Phocas - Münzkabinett, Berlin - 5544074.jpg|Monedhë e Fokasit, Münzkabinett, Berlin
Skeda:Byzanz- Phocas - Münzkabinett, Berlin - 5544077.jpg|Monedhë e Fokasit, Münzkabinett, Berlin
Skeda:Impero romano d'oriente, foca, emissione aurea, 602-610.JPG|Monedhë ari e Fokasit
Skeda:Monete bizantine della collezione di louise riancourt, 20 focas.jpg|Monedhë e Fokasit nga koleksioni i Louise Riancourt
Skeda:Monete bizantine della collezione di louise riancourt, 21 focas.jpg|Monedhë e Fokasit nga koleksioni i Louise Riancourt
Skeda:Monete bizantine, focas, follis in bronzo, con busto dell'imperatore, 602-610.jpg|Monedhë bronzi me bustin e Fokasit
Skeda:Monnaie - Monnaie byzantine - btv1b10670944b (1 of 2).jpg|Monedhë e Fokasit në koleksionin e Bibliothèque nationale de France
Skeda:Monnaie - Monnaie byzantine - btv1b10670944b (2 of 2).jpg|gjysmë follis e Fokas, koleksioni i Bibliothèque nationale de France
Skeda:Età tardo antica, emissioni in oro, 69 solido di foca, 602-610 ca.jpg|Monedhë solidus i artë i Fokas
Skeda:Kaiser Phokas.jpg|
Skeda:Phocas coin.jpg|
Skeda:Phocas cons.jpg|
Skeda:Phocas sb0618 (obverse).jpg|
Skeda:Phocas sb0618.jpg|
Skeda:Phokas, solido, in oro, zecca di costantinopoli, 602-610, recto 01.jpg|Solidus i artë i Fokas, prerë në Kostandinopojë
Skeda:Phokas, solido, in oro, zecca di costantinopoli, 602-610, verso con angelo 01.jpg|Solidus i artë i Fokas, prerë në Kostandinopojë
Skeda:BYZANTINE EMPIRE, PHOCAS, 602-610 AD -20 NUMMIA a - Flickr - woody1778a.jpg|20 nummia
Skeda:BYZANTINE_EMPIRE,_PHOCAS,_602-610_AD_-20_NUMMIA_b_-_Flickr_-_woody1778a.jpg|20 nummia
Skeda:Solid Fokasa - awers.jpg|
Skeda:Solid Fokasa - rewers.jpg|
Skeda:Solidus - Phocas (602-610, Kremlin) 01 by shakko.jpg|Solidus i Fokas, Kremlin
Skeda:Solidus of Phocas sb 621 (obverse).jpg|
Skeda:Solidus of Phocas sb 621.jpg|
Skeda:Solidus of Phocas, 603-607.png|
Skeda:Solidus of Phocas.jpg|
Skeda:Solidus of Phocas.png|
Skeda:Solidus of Roman emperor Phocas.jpg|
Skeda:Tesoro de monedas bizantinas de Udești - emperadores Focas y Heraclio.jpg|Thesari i monedhave bizantine të Udeshtit - perandorët Fokas dhe Herakleos
Skeda:Phocas (coin of).jpg
Skeda:Phocas (obverse).jpg
Skeda:Phocas 1.jpg
Skeda:Solidus MET sf04-35-3356s1.jpg|Solidus i Fokas, Metropolitan Museum of Art
Skeda:Solidus MET sf04-35-3356s2.jpg|Solidus i Fokas, Metropolitan Museum of Art
Skeda:Phocas and Leontia.jpg|Fokas dhe Leontina në një monedhë 40 nummi
Skeda:Phocas Follis.jpg|Monedhë follis e Fokas
Skeda:Tremissis of Phocas (obverse).jpg|Tremissis i Fokas
Skeda:Tremissis of Phocas.jpg|Tremissis i Fokas
Skeda:Monnaie. Demi-follis, Phocas, Empire byzantin, Carthage - btv1b10455854x (1 of 2).jpg
Skeda:Monnaie. Demi-follis, Phocas, Empire byzantin, Carthage - btv1b10455854x (2 of 2).jpg

## Shiko edhe 
* Herakleosi
* Theofilakt Simokata
* Perandoria Bizantine
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Perandoria Sasanide
* Khosrou II
* Leoni VI i Dituri
* Kostandini VII Purpurogjeniti
* De Administrando Imperio
* Marciani
* Leo Pokas i Riu
* Anastasi I
* Dinastia e Justinianit
* Justiniani I
* Justini II
* Tiberi II Konstandini
* Teodosi II
* Kostandini i Madh
* Dinastia e Konstandinit
* Konstansi II
* Leontio
* Teodosi III
* Basili II
* Aleksi I Komneni
* Aleksi i IV Angjelo
* Paleologët
* Scholae Palatinae

## Shënime
## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme