Analfabetizmi funksional

**Analfabetizmi funksional** konsiston në aftësitë e të lexuarit dhe të shkruarit që janë të pamjaftueshme "për të menaxhuar detyrat e përditshme të jetesës dhe punësimit që kërkojnë aftësi leximi përtej nivelit bazë". Ata që lexojnë dhe shkruajnë vetëm në një gjuhë tjetër nga gjuha mbizotëruese e rrethinave të tyre mund të konsiderohen gjithashtu si analfabetë funksionalë. Analfabetizmi funksional është në kontrast me analfabetizmin në kuptimin e ngushtë, që do të thotë pamundësia për të lexuar ose shkruar fjali të thjeshta në çdo gjuhë.

## Vështrim 
Karakteristikat e analfabetizmit funksional ndryshojnë nga një kulturë në tjetrën, pasi disa kultura kërkojnë aftësi më të avancuara për lexim dhe shkrim sesa të tjerat. Në gjuhët me drejtshkrim fonemik, analfabetizmi funksional mund të përkufizohet thjesht si lexim shumë i ngadalshëm për përdorim praktik, paaftësi për të përdorur në mënyrë efektive fjalorët dhe manualet e shkruara dhe faktorë të tjerë. Hulumtimet sociologjike kanë treguar se vendet me nivele më të ulëta të analfabetizmit funksional në mesin e popullatës së tyre të rritur priren të jenë ato me nivelet më të larta të shkrim-leximit shkencor në mesin e shtresës së ulët të të rinjve që janë afër fundit të studimeve të tyre formale akademike. Kjo korrespodencë sugjeron se kapaciteti i shkollave për të siguruar që nxënësit të arrijnë shkrim-leximin funksional të kërkuar për të kuptuar tekstet dhe dokumentet bazë që lidhen me qytetarinë kompetente kontribuon në nivelin e arsimimit qytetar të shoqërisë.

Një nivel leximi që mund të jetë i mjaftueshëm për ta bërë një fermer të shkolluar funksionalisht në një zonë rurale të një vendi në zhvillim mund të kualifikohet si analfabetizëm funksional në një zonë urbane të një vendi të përparuar teknologjikisht. Në vendet e zhvilluara, niveli i arsimimit funksional të një individi është në proporcion me nivelin e të ardhurave dhe në përpjesëtim të zhdrejtë me rrezikun e kryerjes së llojeve të caktuara të krimit. Në Rusi, ku më shumë se 99% e popullsisë është teknikisht i arsimuar, vetëm një e treta e të diplomuarve të shkollave të mesme mund të kuptojnë përmbajtjen e teksteve shkencore dhe letrare, sipas një studimi të vitit 2015. Departamenti i Arsimit i qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar raportoi në vitin 2006 se 47% e fëmijëve të shkollës lanë shkollën në moshën 16 vjeç pa arritur një nivel bazë në matematikën funksionale dhe 42% nuk arrijnë të arrijnë një nivel bazë të anglishtes funksionale. Çdo vit, 100,000 nxënës lënë shkollën funksionalisht analfabetë në MB. Në Shtetet e Bashkuara, sipas revistës Business, rreth 15 milionë të rritur funksionalisht analfabetë mbanin punë në fillim të shekullit të 21-të. Sipas Qendrës Kombëtare për Statistikat Arsimore në Shtetet e Bashkuara:

Rreth 70% e të rriturve në sistemin e burgjeve të SHBA-së lexojnë në ose nën nivelin e klasës së katërt, sipas Anketës Kombëtare të Alfabetizmit të të Rriturve të vitit 2003, duke vënë në dukje se një "lidhje midis dështimit akademik dhe delikuencës, dhunës dhe krimit është ngjitur me dështimin në lexim".

85% e të burgosurve të mitur në SHBA janë funksionalisht analfabetë

43% e të rriturve në nivelin më të ulët të shkrim-leximit jetonin nën kufirin e varfërisë, në krahasim me 4% të atyre me nivelet më të larta të shkrim-leximit.

Qendra Kombëtare e Statistikave të Arsimit jep më shumë detaje. Shkrim-leximi ndahet në tre parametra: shkrim-lexim prozë, dokument dhe sasior. Çdo parametër ka katër nivele: nën bazë, bazë, të ndërmjetëm dhe të aftë. Për shkrim-leximin në prozë, për shembull, një nivel nën bazë të shkrim-leximit do të thotë që një person mund të shikojë një pjesë të shkurtër të tekstit për të marrë një pjesë të vogël informacioni të pakomplikuar, ndërsa një person që është nën bazën e shkrim-leximit sasior do të jetë në gjendje të bëjë të thjeshta shtesë. Në SHBA, 14% e popullsisë së rritur është në nivelin "nën bazë" për shkrim-leximin në prozë; 12% janë në nivelin "nën bazë" për njohjen e dokumenteve dhe 22% janë në atë nivel për shkrim-leximin sasior. Vetëm 13% e popullsisë është e aftë në secilën nga këto tre fusha—të aftë për të krahasuar pikëpamjet në dy editoriale; interpretoni një tabelë për presionin e gjakut, moshën dhe aktivitetin fizik; ose llogaritni dhe krahasoni koston për ons të artikujve ushqimorë.

Një studim i Literacy at Work, i botuar nga Instituti Northeast në 2001, zbuloi se humbjet e biznesit që i atribuohen mangësive të aftësive bazë shkojnë në miliarda dollarë në vit për shkak të produktivitetit të ulët, gabimeve dhe aksidenteve që i atribuohen analfabetizmit funksional. Këshilli Amerikan i Siguruesve të Jetës raportoi se 75% e kompanive të Fortune 500 ofrojnë një nivel trajnimi përmirësues për punëtorët e tyre. Që nga viti 2003, 30 milionë (14% e të rriturve) nuk ishin në gjendje të kryenin aktivitete të thjeshta dhe të përditshme të shkrim-leximit.

## Përkufizimi i UNESCO-s 
Analfabetizmi, si dhe analfabetizmi funksional, u përcaktuan në sesionin e 20-të të UNESCO-s në 1978 si më poshtë:

* Është analfabet një person që nuk mundet të kuptojë të lexojë dhe të shkruajë një deklaratë të shkurtër të thjeshtë për jetën e tij të përditshme.
* Një person është analfabet funksional, i cili nuk mund të angazhohet në të gjitha ato aktivitete në të cilat kërkohet njohuri e shkrim-leximit për funksionimin efektiv të grupit dhe komunitetit të tij dhe gjithashtu për t'i mundësuar atij që të vazhdojë të përdorë leximin, shkrimin dhe llogaritjen për zhvillimin e tij dhe të komunitetit.

## Shih edhe 
* UNESCO
* Leximi
* Shkrimi
* Alfabeti
* Shkrim-leximi
* Analfabetizmi

## Referime