Komanda e Deteve

të Marinës së Shteteve të Bashkuara, një mjet i projeksionit global të fuqisë]]
**Komanda e Deteve** (gjithashtu e quajtur **kontrolli i deteve** ose **kontrolli detar**) është një koncept naval ushtarak në lidhje me fuqinë e një marine të veçantë në një zonë specifike navale që ajo kontrollon. Një marinë ka komandën e detit kur ajo është aq e fuqishme sa rivalët e saj nuk mund ta sulmojnë atë drejtpërdrejtë. Ky mbizotërim mund të zbatohet në ujërat përreth saj (d.m.th., bregdeti) ose mund të shtrihet largë në oqeane, duke nënkuptuar se vendi ka një marinë të ujërave të kaltra. Është e barasvlefshmja navale e epërsisë ajrore.

Me Komandën e Detit, një vend (ose aleancë) mund të sigurojë se anijet e saj ushtarake ose tregtare mund të lëvizin përreth sipas dëshirës, ndërsa rivalet e saj janë të detyruara ose të qëndrojnë në port ose të përpiqen ti shmangen asaj. Ajo gjithashtu mundëson përdorimin e lirë të operacioneve amfibe që mund të shtrijnë mundësitë strategjike me bazë tokësore. Marina Mbretërore Britanike e mbajti komandën e deteve për shumicën e periudhës midis shekullit të XVIII deri në fillim të shekullit të XX, duke i lejuar Britanisë dhe aleatëve të saj të tregtonin dhe ti zhvendosnin trupat dhe furnizimet lehtësisht në kohë lufte, ndërsa armiqtë e saj nuk mundnin. Në periudhën pas Luftës së II-të Botërore, Marina e Shteteve të Bashkuara mban komandën e deteve.

Pak marina mund të operojnë si marina të ujërave blu, por "shumë shtete po shndërrojnë marinat e ujërave të gjelbra në marina të ujërave blu dhe kjo do të rrisë përdorimin ushtarak të zonat ekonomike ekskluzive të huaja [zona bregdetare deri në 200 milje nautike (370 km)] me pasoja të mundshme për regjimin e Zonës Ekonomike Ekskluzive".

## Komanda historike të Deteve në periudhën e velave
### Kapacitetet shtetërore
Historikisht, shumë fuqi janë përpjekur të shtrijnë komandën e deteve në kohë paqeje, duke imponuar taksa ose kufizime të tjera mbi transportin duke përdorur zonat e detit të hapur. Për shembull, Venecia pretendonte Detin Adriatik dhe merrte një detyrim të rëndë nga anijet që lundronin ujërat e saj veriore. Gjenova dhe Franca secila pretendonte pjesë të Mesdheut Perëndimor. Danimarka dhe Suedia pretendonin të ndanin Detin Baltik midis tyre. Spanja pretendonte mbizotërimin mbi Oqeanin Paqësor dhe Gjirin e Meksikës, ndërsa Portugalia mbi Oqeanin Indian dhe të gjithë Oqeanin Atlantik në jug të Marokut.

### Kundërmasat asimetrike
Gjatë periudhës së velave, ishin dy kundërmasa parësore ndaj një tjetër fuqie që kontrollonte detet: trafikimi dhe korsaria. Trafikimi ndihmonte të sigurohej se një vend mund të vijonte të tregtonte (dhe të siguronte ushqim dhe furnizime të tjera jetësore) madje edhe kur ishte nën bllokadë, ndërsa korsaria i lejonte fuqisë më të dobët të çrregullonte tregtinë e më të fortës. Pasi këto masa, që janë shembuj të luftës asimetrike, vinin nga organizata jo-qeveritare dhe ndonjëherë kriminale, ato ranë në disfavor me qeveritë më të forta. Deklarata e Parisit për Respektimin e Ligjit Detar në vitin 1856 e ndalonte korsarinë. Ai traktat u ratifikua nga relativisht pak vende, por është kthyer në ligj zakonor i detit.

## Komanda historike të Deteve në periudhën avullore
Një kundërmasë më moderne, e ngjashme me korsarinë, ishte përdorimi i lufta e nëndetëseve nga Gjermania gjatë Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore për të sulmuar anijet tregtare aleate më së pari në Oqeanin Atlantik, Mesdhe dhe Detin Baltik.

## Komanda historike të Deteve në përiudhën e aviacionit naval
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, avioni u gjithashtu një kundërmasë efektive në Komandën e Deteve, meqë anijet nuk mund ta mbronin veten mirë kundër sulmeve ajrore. Beteja e Britanisë ishtë gjerësisht një përpjekje nga Gjermania për të asgjësuar Forcat Ajrore Mbretërore, kështu që ajo nuk do të ishte e aftë për të mbrojtur Marinën Mbretërore nga sulmet ajrore dhe madje të lejonte një pushtim detar të vetë Britanisë së Madhe. E gjithë strategjia navale japoneze gjatë Luftës së Dytë botërore në Paqësor ishte të fitonte Komandën e Deteve nga shkatërrimi në shkallë të gjerë i fuqisë navale aleate, deri sa flota e tyre as u shkatërrua as u shndërrua e parëndësishme nga Beteja e Gjirit Lejte, duke i dhënë Komandën e Deteve aleatëve.

## Komanda Moderne e Deteve
Marinat e përparuara, me akses te satelitët mbikëqyrës dhe sistemet në shkallës të gjerë të pikasjes së nëndetëseve, mund të befasohen rrallë në det, por nuk mund të jenë kudo. Anijet individuale të marinave të përparuara mund të jenë të prekshme në det (p.sh.:, *USS Stark u godit nga një raketë kundër-anijesh e nisur nga një avion, ndërsa patrullonte Gjirin Persik) ose në port (p.sh.:, nga sulmi vetë-vrasës mbi luftanijen *USS Cole*.)

Kapacitetet navale të "ujërave blu" nënkuptojnë se një flotë është e aftë të operojë në "ujërat ndërkombëtare". Ndërsa traditionalisht një dallim është bërë midis marinave të ujërave kafe që operojnë në zonën bregdetare deri në 200 milje nautike (370&nbsp;km) dhe një marine të ujërave, një term i ri, "*marina e ujërave të gjelbra*" është krijuar nga Marina e Shteteve të Bashkuara, që o referohet nëndetëseve bregdetare dhe lundrave të sulmit të shpejtë të shumë shteteve, korvetat më të mëdha bregdetare luftuese dhe mjete të ngjashme të një numri thelbësor fuqish, si dhe mjetet amfibe që variojnë nga anijet e vjetra të zbarikimit të tankeve deri në aeroplanmbajtëset komplekse të avionëve S/VTOL dhe anije të tjera të specializuara.

Në luftën moderne marinat e ujërave blu përfshijnë forca vetëpërmbajtëse mbrojtëse nga kërcënimet nënujore, sipërfaqësore dhe ajrore si dhe një akses thelbësor logjistik, duke lejuar një prani të vazhdueshme në distancë. Në disa mjedise detare një mbrojte e tillë ofrohet nga pengesat natyrore, si shelfi akullor i Arktikut.

Marina e Shteteve të Bashkuara studioi një koncept për një anije me çmim ekonomik, të aftë për kondrollin e sipërfaqes dhe nën të me helikopterë ASW dhe luftues STOVL për mbrojtje të lehtë ajrore, por jo të madhe mjaftueshëm për tu pajisur mirë për projeksionin e fuqisë të njohur si *anije për kontrollimin e detit. Kjo aeroplanmbajtëse e vogël nuk u ndërtuar nga Shtetet e Bashkuara, megjithëse një kuvertë e gjatë e një anije sulmuese amfibe e pajisur me luftues STOVL dhe helikopterë ASW në vend të transportit parësor të helikopterëve duke operuar në një rol dytësor të kontrollit të detit.

### Kërkesat për kontrollin modern të detit
Gjatë Luftës së Folklandëve, britanikëve u mungonte paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror me rreze të gjatë, që çoi në humbjen e një anijeje dhe dëmtimit madhor të të tjerave, kur avionët sulmues argjentinas afroheshin në fushëpamjen e radarit të anijes afërsisht në të njëjtën kohë që ata lëshonin raketa kundër anijeje dhe vetëm një kohë e shkurtër para se ata të kryenin sulme bombarduese. Një numër marinash e mësuan këtë leksion. Shumë marina me mbajtëse STOVL kanë zhvilluar paralajmërim të hershëm dhe kontroll ajror me bartje helikopterësh si *Westland Sea King AEW* britanik dhe spanjoll, EH-101 AEW italian dhe Ka-31 AEWrus. Së fundmi francezët me një aeroplanmbajtëse të re më të madhe CATOBAR morën avionin amërikan *E-2 Hawkeye*.

Një shembull për dallimin midis një marine të ujërave blu dhe një marine të ujërave të gjelbra: "...E para duhet të jetë një 'mbrojtje aktive e ujërave të gjelbër' që do ti mundësonte Marinës Kineze të mbronte ujërat territoriale të Kinës dhe të forconte sovranitetin e saj në Ngushticën e Tajvanit si dhe Detin e Kinës Jugore. Faza e dytë do të ishte të zhvillohej një marinë e ujërave blu e aftë ta projektonte fuqinë në Paqësorin Perëndimor . . . Liu [shef shtabi i PLAN 1982-88 dhe zëvendës-drejtues i Komisionit Qendror Ushtarak 1989-97] beson se në mënyrë që të përmbush një aftësi të ujërave blu, PLAN duhet të marrë aeroplanmbajtëse. . ." Megjithatë, megjithëse Marina Mbetërore Tailandeze operon një aeroplanmbajtëse ujërash ndërkombëtare, ajo nuk është absolutisht një "marinë ujërash blu".

### Kundërmasat ndaj komandës së imponuar
Ndërsa një *marinë e ujërave blu* mund të projektoi fuqinë e kontrollit të detit në bregdetin e një shteti tjetër, ajo mbetet e prekshme ndaj kërcënimeve nga forcat me kapacitete më të ulta. Mbështetja dhe logjistika në largësi krijon kosto të larta dhe mund të ketë një përparësi të saturuar mbi një forcë të vendosur, nëpërmjet përdorimit të aseteve me bazë tokësore ose raketave tokë-ajër (trajektore që ndjekin terrenin ose balistike), nëndetëset diezel-elektrike, ose taktikat asimetrike si mjeti i sulmit të shpejtë bregdetar. Një shembull i kësaj prekshmërie ishte bombardimi në tetor 2000 i anijes *USS Cole* Aden. Në përgjigje të këtyre kërcënimeve, Marina e Shteteve të Bashkuara ka zhvilluar anije të luftimit bregdetar.

## Shiko edhe
* Bllokada
* Epërsia ajrore
* Projeksioni i fuqisë
* Marina e ujërave të kaltra
* Marina e ujërave të gjelbra
* Marina e ujërave kafe
* Republikat Detare
* Fuqia Detare
* Thalasokracia
* Tellurokracia
* Forca detare
* Shteti ishullor
* Lufta detare
* Historia e detarisë së lashtë
* Marinat dhe anijet e lashta
* Historia Detare
* Lundrimi përqark botës
* Lundrimi fenikas përqark Afrikës
* Epoka e zbulimeve
* Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
* Eksplorimet Detare Portugeze

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*