Tondo, Manila

**Tondo** është një rreth i vendosur në Manila, Filipinet. Është më i madhi për sa i përket zonës dhe popullsisë së gjashtëmbëdhjetë rretheve të Manilës, me një popullësi prej 631,363 sipas vitit 2015 dhe përbëhet nga dy rrethe kongresesh. Është gjithashtu rrethi më i dendur i populluar në qytet.

## Historia
### Historia e hershme
Rajoni i Tondos është banuar nga njerëzit për më shumë se 1100 vjet. Historikisht, Tondo ekzistonte tashmë në vitin 900 pas erës sonë sipas mbishkrimit të bakrit Laguna, një dokument ligjor i shkruar në Kawi tani i vendosur në Muzeun Kombëtar të Antropologjisë. Sipas këtij dokumenti, Tondo drejtohej nga një person i quajtur Jayadewa i cili mban titullin sanskrite të senapati ose ekuivalentin e një admirali. Mbretëria e Tondos gjithashtu shtriu tërë rrugën për në krahinën e sotme të Bulacan veçanërisht rreth Lihan (Malolos) dhe Gatbuca (Calumpit).

Tondo u sundua nga një linjë lakan deri në pushtimin spanjoll.

### Periudha koloniale
Pasi spanjollët pushtuan Tundun në janar 1571 ata themeluan Provincën e Tondos e cila përfshinte shumë territore në Luzon Veriore veçanërisht Pampanga, Bulacan dhe Rizal (më parë quhej Morong), me qytetin e Manilës si qendër të saj. Në regjistrimin e bërë nga Miguel de Loarca më 1583 Tondo u raportua të ketë folur të njëjtën gjuhë si vendasit e krahinës së Pampanga. Komisioneri i Institutit të Gjuhës Kombëtare, Jose Villa Panganiban gjithashtu shkroi se linja ndarëse midis Kapampangan dhe Tagalogisht ishte lumi Pasig, dhe se Tondo pra fillimisht foli Kapampangan. megjithëse Historia dela Provincia del Santisimo Nombre de Jesus de Filipinas e Fray Isacio Rodriquez deklaroi se Provincia de Tagalos e cila është Tondo mbulon të gjitha territoret e Arkipiokës së ardhshme të Manila. Para themelimit të Provincës së Bulacan në vitin 1578 Malolos dhe Calumpit u përfshinë gjithashtu në territorin e Tondos si vizitat e tij. Në vitin 1800, Provinca e Tondos u riemërua në Provincën e Manilës.

Tondo ishte një nga provincat e para që shpalli rebelimin kundër Spanjës në vitin 1896. Në vitin 1911, nën regjimin kolonial amerikan, pati një riorganizim të madh të ndarjeve politike, dhe krahina e Tondos u shpërnda, dhe qytetet e saj u dhanë provincave të Rizal dhe Bulacan. Sot, Tondo thjesht ekziston si një rreth në qytetin e Manilës.

### Periudha bashkëkohore
Lagjet e varfëra u zhvilluan në Tondo përgjatë lumit Pasig. Autoritetet u përpoqën të përmirësojnë kushtet e banimit në këto zona, pa kushtëzuar veprimin e mbledhjes së bërë nga banorët e lagjeve të varfëra. Në vitet 1970, Banka Botërore siguroi fonde për të përmirësuar kushtet në Tondo që çoi në rritjen e çmimeve të qirave dhe një bum pronash në zonë. Këto shkaktuan që të varfërit të margjinalizohen. Plehrat që u përmirësuan u legalizuan, por këto zona mbeten shumë më ndryshe nga pjesët e tjera të Manilës me densitet më të lartë të popullsisë, modele më të çrregullta të rrugëve dhe parcelave dhe banesave të pakontrolluara. Në kushtetutën e vitit 1987, Tondo u nda në dy rrethe kongresesh të Manila duke bërë rrethin e parë në perëndim ndërsa rrethin e dytë në lindje. Paco gjithashtu u nda me rrethet e kongresit të pestë dhe të gjashtë, të pestët në jug dhe të gjashtin në veri.

## Krimet
Tondo ka zhvilluar një reputacion për kriminalitetin dhe varfërinë. Në vitin 2010, Manila regjistron gjendjen që Tondo ka shkallën më të lartë kriminale në të gjithë qytetin me krimin më të zakonshëm e vjedhjeve xhepash.

## Referime