Trainkos

**Trainkos** është një kompani private hekurudhore me seli në Kosovë që shërben edhe si transportues hekurudhor kombëtar i vendit. E themeluar në vitin 2011 së bashku me Infrakos, dy kompanitë janë pasardhëse të Hekurudhave të Kosovës, një kompani publike që u nda dhe u privatizua. Trainkos ofron shërbim hekurudhor si për pasagjerë ashtu edhe për mallra.  

## Historia 
Linja e parë hekurudhore në Kosovë u ndërtua në vitin 1873 nën drejtimin turk për Kompaninë e Chemins de Fer Orientaux (CO), e udhëhequr nga Maurice de Hirsch . Filloi në Selanik, vazhdoi në veri deri në Shkup dhe arriti në Mitrovicë .

Hekurudha u përdor nga osmanët deri në vitin 1912, dhe pas luftërave ballkanike, ajo u përdor nga Hekurudhat e Serbisë deri në vitin 1918, dhe më pas nga Hekurudhat Jugosllave midis 1918 dhe 1992. Hekurudhat e Serbisë ndërprenë operimet e tyre në Kosovë pas Luftës së Kosovës në vitin 1999 dhe më pas UNMIK- u themeloi kompaninë publike Hekurudhat e Kosovës. 

Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, Hekurudhat e Kosovës ranë nën menaxhimin e Qeverisë së Kosovës, e cila e ndau kompaninë për të shmangur monopolin dhe e privatizoi në vitin 2011. Tani Trainkos menaxhon udhëtimin e pasagjerëve dhe mallrave, ndërsa Infrakos menaxhon rrjetin hekurudhor.

## Rrjeti hekurudhor 
parapamje| Stacioni Fushë Kosova
Trainkos operon  të hekurudhës në Kosovë, nga të cilat  shërbejnë si mallra ashtu edhe pasagjerë dhe  shërben vetëm për trafikun e mallrave. Rrjeti i paelektrizuar fillimisht përbëhej nga dy linja që kalonin në stacionin hekurudhor të Fushë Kosovës në Fushë Kosovë : Një linjë kryesore që shkon nga Kraljeva në Serbinë perëndimore përmes Mitrovicës dhe Fushë Kosovës për në Shkup në Maqedoninë e Veriut, dhe një linjë degëzimi në drejtimin lindje-perëndim nga Nishi në Serbinë jugore nëpërmjet stacionit hekurudhor të Prishtinës në kryeqytetin Prishtinë dhe Fushë Kosovë me një degë që të çon në Pejë dhe tjetra në Prizren . Prej këtyre linjave, ajo nga Prishtina në Pejë dhe ajo nga Fushë Kosova për në Maqedoninë e Veriut ende shërbehen me trena pasagjerësh. Disa pjesë të tjera të rrjetit herë pas here shërbehen me trena mallrash, si Fushë Kosovë - Obiliq ; pjesët e tjera të rrjetit janë aktualisht të papërdorura. Prej vitesh ka pasur plane për shtrirjen e degës në Prizren përtej kufirit me Shqipërinë, për të krijuar një lidhje me rrjetin e Hekurudhave Shqiptare . Megjithatë, këto projekte nuk janë më shumë se letra qëllimi.

### Lidhje hekurudhore me vendet fqinje 
* Albania - no connection
* Montenegro - no connection
* North Macedonia - open
* Serbia - open in Zvečan/Lešak (though not connected to the main Trainkos network) and closed in Merdare

## Investimet e fundit në infrastrukturë 
Që nga shkurti i vitit 2019, qeveria e Kosovës ka ndërmarrë hapa për rehabilitimin dhe përmirësimin e infrastrukturës hekurudhore në vend. Vëmendje e veçantë po i kushtohet linjës kryesore ndërmjet Hanit të Elezit dhe Leshakut, e cila përbën pjesë të Korridorit X Pan-Evropian dhe është shtylla kurrizore e rrjetit të TrainKos.

Puna është ndarë në 3 seksione, duke filluar me seksionin Hani i Elezit - Fushë Kosovë (67&nbsp;km), duke vazhduar me seksionin Fushë Kosovë – Mitrovicë (34&nbsp;km) dhe përfundimisht përfundon me seksionin Mitrovicë – Leshak (46&nbsp;km).

Në vitin 2022, Banka Evropiane e Investimeve (EIB) ka siguruar fonde prej 84.8 milionë euro për fazën e parë të modernizimit (Fushë Kosovë – kufiri me Maqedoninë e Veriut) për të cilat 43 milionë euro vijnë nga grantet, ndërsa 40.8 milionë euro nga kreditë.  Puna në dy tunele të shembur përfundoi në nëntor 2023 duke mundësuar që trenat të udhëtojnë sërish ndërmjet Hanit të Elezit dhe Fushë Kosovës që lidhin Prishtinën drejtpërdrejt me Shkupin dhe Selanikun, në korridorin e 10-të. 

Për Fazën 2 nevojiten 51.1 milionë euro për të 35-at&nbsp;km Fushë Kosovë – Mitrovicë duke përfshirë pesë stacione për të lejuar trenat e pasagjerëve dhe mallrave të lëvizin në 100&nbsp;km/orë dhe një ngarkesë boshti mallrash prej 22.5 ton. Ky seksion projekti ka marrë 18.58 milionë euro grante dhe 29.3 milionë euro kredi. 

Faza 3 pa nxitjen e fondeve për modernizimin e 47&nbsp;km binarë dhe stacionet hekurudhore shoqëruese ndërmjet Mitrovicës dhe kufirit me Serbinë. Projekti ka marrë një financim total prej 100.9 milionë euro, nga të cilat 1.3 milionë euro nga grantet (BERZH dhe WBIF) dhe 25.1 milionë euro nga kreditë (nga BERZH dhe EIB). 

Punimet përfshijnë përmirësime në 32 kalime në nivel, 18&nbsp;km rrugë, dhe renovimi i stacioneve në Fushë Kosovë, Mitrovicë, Vushtri, Druar, Prelluzhë dhe Kastriot. Krahas punimeve ndërtimore në seksionin Mitrovicë - Leshak, faza e tretë e modernizimit përfshin edhe përmirësimin e sinjalizimit, telekomunikacionit dhe elektrifikimit. Në total, modernizimi i linjës nga kufiri maqedonas deri në kufirin serb është 208 milionë euro. Projekti pritet të përfundojë në vitin 2025.  

## Operacionet 
### Trafiku i pasagjerëve 
Trainkos operon me tre shërbime: **Tren Lokal**, **Lirinë e Lëvizjes** dhe **Ndërqytet** . Zakonisht, trenat përbëhen nga dy ish- SJ Y1 DMU ose një ish NSB Di 3 me ish lokomotiva SJ. Trenat InterCity zakonisht përbëhen nga një lokomotivë Di 3, një ish SJ i Trainkos dhe një tjetër maqedonas.

Në mes të Prishtinës dhe Pejës ka dy çifte trenash lokalë të përditshëm, me trenin që qëndron në Pejë gjatë natës. Një udhëtim zgjat afër dy orë.

Në mes të Fushë Kosovës dhe Hanit të Elezit (kufiri i Maqedonisë së Veriut ), ekzistojnë dy çifte trenash për Lirinë e Lëvizjes dhe një palë trena lokalë. Si e vetmja lidhje ndërkombëtare e trenave ekziston edhe çifti i trenave InterCity (IC 891/892) nga Prishtina përmes Fushë Kosovës në Shkup dhe mbrapa. Në drejtim të Fushë Kosovës, të gjithë trenat ndalojnë në të gjitha stacionet; në drejtimin tjetër trenat kalojnë stacione të ndryshme, vetëm treni lokal në mbrëmje ndalon kudo. Trenat kanë nevojë për afër një orë e gjysmë për udhëtimin nga Fushë Kosova në Han të Elezit.

Deri në mars të vitit 2008 kishte edhe dy çifte trenash të Lirisë së Lëvizjes nga Fushë Kosova në Leshak, por ky trafik duhej të ndërpritej deri në njoftimin e dytë për shkak të tensioneve të vazhdueshme me Serbinë.

### Trafiku i mallrave 
Trafiku kombëtar i mallrave është i një rëndësie, pasi u shërben industrive të ndryshme si impiantet e karbonatit të kalciumit në të gjithë vendin. Trafiku ndërkombëtar i mallrave trajtohet përmes Hanit të Elezit, dhe terminali i kontejnerëve është afër aeroportit të Prishtinës, afër stacionit Miradi.

Lista jo e plotë e shërbimeve të rregullta të mallrave:

* Qymyri nga Kastrioti deri te uzina NewCoFerronikeli afër Drenasit. Makinat e qymyrit tërhiqen në stacionin e Kastriotit nga një lokomotivë me avull që operohet nga miniera e qymyrit. Zakonisht shkon çdo të dytën ditë.
* Trenat e xehes nga miniera e Goleshit (në jug-perëndim të aeroportit të Prishtinës) deri në fabrikën e NewCoFerronikeli. Zakonisht çdo ditë.
* Disa lloje të mallrave (kontejnerë, cisterna, mallra me shumicë) ndërmjet Hanit të Elezit (nga/për Maqedoninë e Veriut) dhe Miradi, duke shërbyer në disa anësorë privatë gjatë rrugës. Zakonisht çdo ditë.

### Veriu i Kosovës 
Më 3 mars 2008 (tre javë pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës), hekurudhat serbe ŽeSe njoftuan se do të marrin kontrollin mbi infrastrukturën hekurudhore që shtrihet në pjesën veriore të Kosovës, duke përfshirë të gjithë personelin, dhe do të rifillojë trafikun pasi të ketë siguruar pajtueshmërinë me standardet serbe të sigurisë.

Që nga viti 2009, ŽS (Srbija Voz) drejton trenat midis Kraljevë dhe Mitrovica Veriore. Ka si trafik të mallrave ashtu edhe të udhëtarëve, por pa kontroll kufitar. Kjo çon në situatën se, për shembull, karburanti transportohet në territorin e Kosovës, pa paguar tarifa për shtetin kosovar. Situata politike pengon çdo shërbim trenor midis Zvečan dhe Mitrovica. Nga Mitrovicë, linja është, në parim, e kontrolluar nga hekurudhat e Kosovës, por nuk ka trafik të rregullt të mallrave ose pasagjerëve deri në Kastriot ose Fushë Kosova.

Më 13 janar 2017 ŽeSe njoftoi se linja Mitrovicë Veriore – Kraljevë do të zgjerohet për të ecur si tren ekspres direkt për në Beograd . Kjo linjë do të lidhë Mitrovicën e Veriut me Beogradin nëpërmjet Rashkës, Kralevës, Kragujevcit, Lapovës dhe Mlladenovcit . Kjo ishte hera e parë që nga lufta në Kosovë që u krijua shërbimi i drejtpërdrejtë i trenave ekspres ndërmjet Beogradit dhe Kosovës. Pasoi një incident diplomatik, i cili çoi në kthimin e trenit në Beograd pa arritur në Kosovë; Lidhja e drejtpërdrejtë me Beogradin nuk është rivendosur që atëherë.

## Aksionet lëvizëse 
Makina lëvizëse rrjedh pjesërisht nga Hekurudhat e ish-Jugosllavisë dhe pjesërisht u importua nga vende të ndryshme evropiane, si p.sh. përmes trenit çarter Kosova Train for Life që mbërriti në Prishtinë më 7 shtator 1999 duke sjellë ndihma dhe mjete lëvizëse nga Mbretëria e Bashkuar dhe Gjermania në lidhje me përpjekjet paqeruajtëse të Forcave të Kosovës . 

### Lokomotiva 
Janë në përdorim pesë lloje lokomotivash. Ka lokomotiva ish-jugosllave dizel-elektrike të klasit 661 të ndërtuara nga General Motors, ish lokomotiva NSB Di 3 (" NOHABs ") të importuara nga Norvegjia (gjithashtu një ndërtim nga General Motors, por i ndërtuar në Suedi nga punimet NoHAB), një Vossloh G1700 e vetme -2 BB një General Motors i vetëm JT38CW-DC i ndërtuar kryesisht nga pjesë të reja duke përdorur pjesë nga 661-203 (Bogies) dhe 661-261 (Kompresor dhe disa pajisje ndihmëse) dhe një EMD GT22HW-2 e vetme, një lokomotivë elektrike me naftë EMD A1A-A1A e projektuar me porosi, e ndërtuar nga Đuro Đaković për Jugosllavinë. Përderisa të gjitha llojet e lokomotivave përdoren për trenat e mallrave, vetëm NoHAB dhe GT22HW-2 përdoren për tërheqjen e trenave të pasagjerëve, zakonisht të gjithë trenat ndërmjet Fushë Kosovës dhe Pejës, dhe rrallë trenat ndërmjet Fushë Kosovës dhe Hanit të Elezit.

### Makina hekurudhore me naftë 
Normalisht, të gjithë trenat ndërmjet Fushë Kosovës dhe Pejës qarkullojnë me ish-vagonë dizel SJ të klasit Y1 të ndërtuara nga Fiat . Ndonjëherë, Y1 përdoren edhe në linjën për në Han të Elezit. Ekzistojnë gjithashtu disa makina hekurudhore të ish-klasit FS ALn 668 në dispozicion, por këto nuk nevojiten më që nga dorëzimi i Y1 dhe aktualisht janë të parkuara në Fushë Kosovë.

### Vagonët 
Të dy llojet e vagonëve nga hekurudhat e ish-Jugosllavisë si dhe vagonët e përdorur nga e gjithë Evropa janë në dispozicion, por shumë prej tyre nuk janë në gjendje funksionale. Për momentin, të gjithë trenat e pasagjerëve të tërhequr me lokomotivë përdorin ish-lokomotivën të SJ-së dhe, në rastin e InterCity, një vagon të Makedonski Železnici .

## Fotot 
### Lokomotiva 

Skeda:HK_661_001_at_Fushë_Kosovë.jpg| 001, JŽ 661 128
Skeda:HK_661_002_at_Fushë_Kosovë.jpg| 002, JŽ 661 132
Skeda:HK_661_003_on_the_freight_line_to_the_Golesh_mine.jpg| 003, JŽ 661 228
Skeda:HK_661_004_with_a_freight_train_at_Kaçanik.jpg| 004, JŽ 661 231
Skeda:HK_NOHAB_Di_3_005_near_Gurëz.jpg| 005, NSB Di 3a 619
Skeda:HK_NOHAB_Di_3_006_at_Fushë_Kosovë.jpg| 006, NSB Di 3a 633
Skeda:HK_NOHAB_Di_3_007_between_Prishtinë_and_Fushë_Kosovë.jpg| 007, NSB Di 3b 641
Skeda:HK_NOHAB_Di_3_008_at_Drenas.jpg| 008, NSB Di 3b 643
Skeda:HK_MAK_G_1700_at_Ferizaj.jpg| 009, Vossloh G 1700
Skeda:KŽ_061_501-9_1.jpg| JT38CW-DC

## Shih edhe 
* Transporti në Kosovë
* Hekurudhat Jugosllave

## Referime