Xhamia e Khan Mohamad Mridhas

**Xhamia e Khan Mohamad Mridhas** është një xhami historike e vendosur afërsisht 500 metra në perëndim të Fortesës së Lalbagut në zonën Atish Khana Mahalla të Dhakës së Vjetër në Bangladesh. Ajo është e vendosur në pjesën perëndimore të kompleksit, që përfshin edhe një medrese, një varrezë dhe një kopësht. Në kohën e ndërtimit, në vitet 1704-1705, ajo me gjasa ishte qendra e një lagjeje të madhe.

## Historia
Xhamia u ndërtua nga fisniku Khan Mohamad Mridha, që mund të ketë qenë arkitekti, me udhëzimin e krykadiut Ibadullah në vitet 1704-05 gjatë sundimit të nën-guvernatorit të Dhakës, Farrukh Sijar, në zonën Atish Khana Mahalla. Dy mbishkrime perse, njëri mbi arkadën qëndrore të hyrjes, ndërsa tjetri mbi mihrabin qëndror, flasin për ndërtimin dhe emërtimin e saj sipas ndërtuesit të saj.

Xhamia ngrihet mbi terrenin rrethues pasi "tahkhana" ose dhomat e bodrumit të xhamisë janë mbi terren. Taraca e "tahkhanas" formon platformën mbi të cilën xhamia është vendosur. Vendi i gjerë i lutjeve përpara xhamisë kryesore është i hapur në të gjitha drejtimet duke mundësuar qarkullimin e ajrit dhe mbajtjen e "musullit" të freskët.

Në veri-perëndim të xhamisë është ndërtuar edhe një medrese. Mësuesi i saj themelues, Mavlana Asadullah (vd. 1709), aty u mësonte fikh, filosofi dhe llogjikë në arabisht dhe persisht nxënësve duke u financuar nga navabët e Bengalit.

## Arkitektura
Xhamia e Khan Mohamad Mridhas përfaqëson një xhami tipike bengaleze me platformë; d.m.th, një xhami me tre kupola e vendosur mbi një platformë të ngritur drejtkëndore.

Kullat e saj tetëkëndore në të katër këndet mbahen tej parapetit horizontal dhe kryesohen me çhatri dhe kupola. Ato janë të shkurtra dhe të holla, duke u ngritur pak mbi parapetin, që kurorëzohet nga kupola me skelet të brinjëzuar. Kullat këndore dhe torretat anësore të arkadave dhe zgjatimet e mihrabit janë të ndara në seksione nga fasha të modeluara. Façada lindore e xhamisë ka panele të shumta. Parapetet dhe faqet e jashtme të tamburëve poshtë kupolave kanë rreshta bedenash të mbyllura. Kupolat kurorëzohen me funde zambakore dhe kanë zbukurime bazike brenda. Kulmi i kupolave duket se fillimisht ka qenë zbukuruar me radhorë rozete, akoma të ruajtura në kupolën qëndrore.

Ajo bashkë me disa xhami të tjera të Periudhës Mogule në Dhaka bart dëshmi të praktikës arkitekturore të xhamive mbi platfoma të larta me bodrume. Studiuesit dallojnë për sa i përket qëllimit dhe motivit të dhomave të bodrumit të platformave. Është e arësyeshme të mendohet se dhomat e bodrumit, përmbajnë kamare me rradhë librash në muret e tyre, fillimisht përdoreshin si fjetina për mësuesit dhe studentët e medresesë. Pikërisht në këtë rrethanë Xhamia e Mridhas, duke përfshirë të tjerat e llojit të saj në Dhaka, duhet të konsiderohen si *komplekse rezidenciale medrese-xhami*.

Xhamitë mbi platforma me bodrum nuk ndërtoheshin gjatë Sulltanatit të Bengalit. Idea e xhamive të tilla mogule në Bengal për pasojë duhet të ketë ardhur nga jashtë; ndoshta nga Veriu i Indisë, ku një numër shembujsh gjenden në Periudhat Tughlak dhe Lodi, si Xhamia Kotla e Firuz Shah Tughlakut (1354) dhe Xhamia Bara Gumbad (1494), të dyja në Delhi. Frymëzimi për xhami të tilla indiano-veriore, pa dyshim, erdhi nga ato të islamit të hershëm. Xhamia Fatimide e Salih al-Talait (1160) në Kajro, e ndërtuar mbi tarracë të lartë me bodrum, është një shembull.

Xhamia, përveç se është një monument arkitekturor i qytetit të Dhakës, përdoret akoma si xhami. Mutavali i xhamisë thotë: "Megjithëse xhamia zotërohet nga qeveria si një monument arkeologjik dhe mbikëqyret nga Departmenti i Arkeologjisë nën Ministrinë e Çështjeve Kulturore, i mungon transparenca dhe sinqeriteti në ndërhyrjen e qeverisë".

## Restaurimet dhe konservimi 
Në vitin 1913, "Archaeological Survey of India" e listoi xhaminë si një monument historik; që atëherë ajo ka pësuar ndryshime dhe zaptime që duhet të shkatërrohen për ta rikthyer atë në formën origjinale. Fotografia më e hershme e disponueshme e xhamisë tregon një strukturë të rrënuar në përfundim të shekullit të XIX, pak para punimeve të para të restaurimit. Në vazhdim si Departamenti i Arkeologjisë ashtu dhe Komiteti i Xhamisë kanë ndërmarrë riparime periodike, disa nga të cilat e kanë shpërfillur rëndësinë arkitekturore dhe historike të ndërtesës. Për të kompensuar dëmtimin e pajisjeve të kullimit të ujit të shiut dhe ndalimin e përkeqësimit të mëtejshëm, autoritetet mundësuan pajisje të reja kulluese për ujin e shiut nga tarraca e sipërme (sahn); dhe përmirësuan furnizimin me ujë dhe higjenën. Vendi përjetoi shumë ndërtime të paligjshme që e ngushtuan mjedisin e kompleksit, që mori vëmendjen e e arkitektëve dhe entuziastëve të tjerë të konservimit kur u përfshi si një rast studimi në një uorkshop konservimi arkitekturor në vitin 1989 në Dhaka, të sponsorizuar nga AKTC dhe UNDP.

Sipas arkitektëve konservacionistë, frizat dhe veçoritë e tjera zbukuruese të ndërtesës së vjetër janë zëvendësuar me veçori të pa-ngjashme dhe pamje të çuditshme. Detajet e punimeve zbukuruese, përmasat e tyre përpjestimet e tyre kanë humbur pas ndërhyrjeve. Megjithëse Kodi Kombëtar Ndërtimor i Bangladeshit, Rregullat Metropolitane Ndërtimore të 2006 (të rishikuara në vitin 2008) dhe Akti të Antikiteteve të 1968-ës kërkojnë që qeveria të marrë masa dhe të vendos një komitet për të mbrojtur vendet e trashëgimisë, gjatë kësaj kohe qeveria ka qenë e ngathët për çështjen.

## Shiko gjithashtu
* Dhanmondi Shahi Eidgah
* Xhamia Sat Gambuxh
* Xhamia Çoukbazar në Dhaka
* Xhamia e Kartalab Khanit
* Xhamia e Musa Khanit në Dhaka
* Xhamia e Shaista Khanit në Dhaka
* Xhamia e Shahbaz Khanit
* Arkada Nimtali
* Fortesa e Lalbagut
* Bara Katra
* Çhota Katra
* Arkitektura e Dhakës
* Arkitektura e Bangladeshit
* Lista e vendeve të adhurimit në Dhaka
* Lista e monumenteve të trashëgimisë në Dhakën e vjetër
* Lista e monumenteve të rëndësishme në divizionin e Dhakës

## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*