Teknologjia ushtarake

**Teknologjia ushtarake** është aplikimi i teknologjisë për përdorim në luftë. Ai përfshin llojet e teknologjisë që janë qartësisht në natyrë ushtarake dhe jo civile në aplikim, zakonisht sepse atyre u mungojnë aplikacionet civile të dobishme ose ligjore, ose janë të rrezikshme për t'u përdorur pa trajnimin e duhur ushtarak.

Linja është poroze; shpikjet ushtarake janë sjellë në përdorim civil gjatë historisë, ndonjëherë me modifikime të vogla nëse ka, dhe inovacionet civile janë vënë në mënyrë të ngjashme në përdorim ushtarak.

Teknologjia ushtarake zakonisht hulumtohet dhe zhvillohet nga shkencëtarë dhe inxhinierë posaçërisht për t'u përdorur në betejë nga forcat e armatosura. Shumë teknologji të reja erdhën si rezultat i financimit ushtarak të shkencës.

**Inxhinieria e armatimit** është projektimi, zhvillimi, testimi dhe menaxhimi i ciklit jetësor të armëve dhe sistemeve ushtarake. Ai mbështetet në njohuritë e disa disiplinave tradicionale të inxhinierisë, duke përfshirë inxhinierinë mekanike, inxhinierinë elektrike, mekatronikën, elektro-optikën, inxhinierinë e hapësirës ajrore, inxhinierinë e materialeve dhe inxhinierinë kimike.

## Historia
Ky seksion ndahet në zhvillimet e gjera kulturore që prekën teknologjinë ushtarake.

### Teknologji e lashtë
Përdorimi i parë i veglave prej guri mund të ketë filluar gjatë periudhës paleolitike. Veglat më të hershme prej guri janë nga vendi i Lomekwi, Turkana, që datojnë 3.3 milion vjet më parë. Veglat prej guri u diversifikuan gjatë periudhës së pleistocenit, e cila përfundoi ~ 12,000 vjet më parë. Dëshmia më e hershme e luftës midis dy grupeve është regjistruar në vendin e Nataruk në Turkana, Kenia, ku prova janë skelete njerëzore me lëndime të mëdha traumatike në kokë, qafë, brinjë, gjunjë dhe duar, duke përfshirë një teh obsidiani të ngulitur në një kafkë. e konfliktit ndër-grupor midis grupeve të gjuetarëve-mbledhësve nomadë 10,000 vjet më parë.

Njerëzit hynë në epokën e bronzit pasi mësuan të shkrinin bakrin në një aliazh me kallaj për të bërë armë. Në Azi, ku xehet e kallajit të bakrit janë të rralla, ky zhvillim u vonua derisa tregtimi i bronzit filloi në mijëvjeçarin e tretë pes. Në rajonet e Lindjes së Mesme dhe Evropës Jugore, epoka e bronzit ndjek periudhën neolitike, por në pjesë të tjera të botës, epoka e bakrit është një kalim nga neoliti në epokën e bronzit. Edhe pse epoka e hekurit në përgjithësi ndjek epokën e bronzit, në disa zona epoka e hekurit ndërhyn drejtpërdrejt në neolitin nga jashtë rajonit, me përjashtim të Afrikës Nën-Sahariane ku ajo u zhvillua në mënyrë të pavarur.

Përdorimi i parë në shkallë të gjerë i armëve prej hekuri filloi në Azinë e Vogël rreth shekullit të 14-të para Krishtit dhe në Evropën Qendrore rreth shekullit të 11-të pes, e ndjekur nga Lindja e Mesme (rreth 1000 pes) dhe India dhe Kina.

Asirianët janë merita për futjen e kalorësisë së kuajve në luftë dhe përdorimin e gjerë të armëve prej hekuri deri në vitin 1100 pes. Asirianët ishin gjithashtu të parët që përdorën shigjeta me majë hekuri.

[parapamje|djathtas|Një [Flakahedhësi|flakahedhës kinez nga dorëshkrimi i *Wujing Zongyao* të vitit 1044 pes, dinastia Song.]]

Përparimet në teknologjinë ushtarake e ndihmuan dinastinë Song në mbrojtjen e saj kundër fqinjëve armiqësorë në veri. Flakahedhësi e gjeti origjinën e tij në Greqinë e epokës bizantine, duke përdorur zjarrin grek (një lëng kimikisht kompleks, shumë i ndezshëm benzine) në një pajisje me një zorrë sifon në shekullin e 7-të. Në vitin 919, pompa e projektorit të sifonit u përdor për të përhapur 'vajin e zjarrtë flakërues' që nuk mund të laget me ujë, siç është regjistruar nga Lin Yu në *Wuyue Beishi*, prandaj referenca e parë e besueshme kineze për flakëhedhësin që përdor zgjidhjen kimike të zjarrit grek. Lin Yu përmendi gjithashtu se 'vaji i zjarrit flakërues' rrjedh përfundimisht nga një prej kontakteve detare të Kinës në 'detet e jugut', Arabia *Dashiguo*. Këto 'shtiza zjarri' u përdorën gjerësisht në fillim të shekullit të 12-të, duke shfaqur shtylla të zbrazëta bambuje si tuba për të ndezur grimcat e rërës (për të verbëruar dhe mbytur), fishekë plumbi, copa metali të mprehtë dhe copa qeramike dhe së fundi me shtytje të mëdha baruti. shigjeta dhe armë raketash. Megjithatë, zbulimi më i vjetër arkeologjik ekzistues i një pistolete metalike është nga gërmimi kinez në Heilongjiang, i datës 1288. Për luftën tokësore, kalorësia u zbeh në rëndësi, ndërsa këmbësoria u transformua nga përdorimi i pushkëve shumë të sakta me ngarkim më të shpejtë dhe përdorimi i pluhurit pa tym. Mitralozët u zhvilluan në vitet 1860 në Evropë. Artileri raketore dhe raketat mysorean, të dyja të pioniere nga muslimani indian Tipu Sultan, u bënë më të fuqishme kur eksplozivët e rinj të lartë (të bazuar në nitroglicerin) arritën gjatë Luftërave Anglo-Mysore dhe francezët prezantuan artileri shumë më të sakta në terren me zjarr të shpejtë. Mbështetja e logjistikës dhe komunikimit për luftën tokësore u përmirësua në mënyrë dramatike me përdorimin e hekurudhave dhe telegrafëve. Industrializimi siguroi një bazë fabrikash që mund të konvertoheshin për të prodhuar municione, si dhe uniforma, tenda, vagona dhe furnizime thelbësore. Objektet mjekësore u zgjeruan dhe u riorganizuan në bazë të spitaleve të përmirësuara dhe krijimit të infermierisë moderne, të tipizuara nga Florence Nightingale në Britani gjatë Luftës së Krimesë të 1854–56.

#### Detare
Lufta detare u transformua nga shumë risi, më së shumti nga motori me avull i bazuar në qymyr, armët detare me rreze të gjatë veprimi të lartë, forca të blinduara të rënda prej çeliku për luftanijet, minat dhe futja e silurëve, e ndjekur nga varka me silur dhe shkatërrues. Qymyri pas vitit 1900 u zhvendos përfundimisht nga nafta më efikase, por ndërkohë marinat me një shtrirje ndërkombëtare duhej të vareshin nga një rrjet stacionesh thëngjilli për t'u furnizuar me karburant. Perandoria Britanike i siguroi ato me bollëk, ashtu si edhe Perandoria Franceze në një masë më të vogël. Kolegjet e luftës u zhvilluan, pasi teoria ushtarake u bë një specialitet; kadetëve dhe komandantëve të lartë iu mësuan teoritë e Jomini, Clausewitz dhe Mahan dhe u angazhuan në lojëra luftarake në tavolinë. Rreth vitit 1900, u shfaqën inovacione krejtësisht të reja si nëndetëset dhe aeroplanët dhe u përshtatën shpejt me luftën deri në vitin 1914. HMS *Dreadnought* (1906) britanike inkorporoi aq shumë nga teknologjitë më të fundit në armë, shtytje dhe forca të blinduara, saqë me një goditje bëri gjithçka tjetër. luftanije të vjetruara

#### Organizimi dhe financa
Mjete të reja financiare u zhvilluan për të financuar kostot në rritje të shpejtë të luftës, të tilla si shitjet e bonove popullore dhe taksat mbi të ardhurat, dhe financimi i qendrave të përhershme kërkimore. Shumë risi të shekullit të 19-të u shpikën dhe u promovuan kryesisht nga individë të vetëm me ekipe të vogla asistentësh, si David Bushnell dhe nëndetësja, John Ericsson dhe luftanija, Hiram Maxim dhe mitralozi, dhe Alfred Nobel dhe eksplozivët e lartë. Nga viti 1900, ushtria filloi të kuptonte se duhej të mbështeteshin shumë më tepër në qendrat kërkimore në shkallë të gjerë, të cilat kishin nevojë për financim nga qeveria. Ata sollën udhëheqës të inovacionit të organizuar si Thomas Edison në SHBA dhe kimistin Fritz Haber i Institutit Kaiser Wilhelm në Gjermani

## Referime