Miskolc

**Miskolc** (shqiptimi *ˈmiʃkolt͡s*) (Sllovakisht: *Mishkovec*, Gjermanisht: *Mischkolz*) është qytet në verilindje të Hungarisë, me një popullsi prej 155,650 banorë (sipas vitit 2018). Miskolc është Emri i katërt më i madh në Hungari (pas Budapestit, Debrecenit dhe Szegedit).

Qyteti shtrihet në pikën e takimit të rajoneve të ndryshme gjeografike - në lindje nga malet Bükk, në luginën e lumit Sajó dhe në përrenjtë Hejő dhe Szinva. Zonat më të ulëta janë brigjet e lumit Sajó, me një lartësi prej 110-120 m. Zona përbëhet nga shkëmbinj sedimentarë. Midis kodrës Avas dhe Diósgyőr shtrihet zona kodrinore e Bükkit të Ulët (250-300 m) që përbëhet nga gur ranor, marl, argjilë, shtresa qymyri, nga periudha terciare dhe shkëmbinj vullkanikë nga Miocene.

## Historia
[250px|thumb|Pikturë historike e qytetit. Pamje nga kodra [Avas.]]
Zona ka qenë e banuar që nga kohërat e lashta - gjetjet arkeologjike datojnë në paleolitik, duke dëshmuar praninë njerëzore për më shumë se 70.000 vjet. Banorët e parë të njohur ishin Cotini, një nga fiset Kelt. Zona është zënë nga hungarezët që nga "Pushtimi" në fund të shekullit të 9-të. Ishte përmendur për herë të parë me këtë emër rreth vitit 1210 pas erës sonë. Klani i Miskocit humbi fuqinë e tij kur Mbreti Charles I centralizoi fuqinë e tij duke frenuar fuqinë e oligarkëve.

Miskolc u ngrit në rangun e oppidumit (qyteti i tregut) në vitin 1365 nga Mbreti Louis I. Ai gjithashtu kishte kështjellën e qytetit Diósgyőr (tani një lagje e Miskolc) që u shndërrua në një kështjellë gotike. Qyteti zhvillohej në mënyrë dinamike, por gjatë okupimit osman të pjesës më të madhe të Hungarisë, zhvillimi i Miskolc u ndërpre. Turqit e dogjën Miskolcin në vitin 1544 dhe qyteti duhej të paguante taksa të rënda deri në vitin 1687. Ai gjithashtu u sundua nga osmanët pas betejës së Mezőkeresztes në vitin 1596 si pjesë e Eğri Eyalet deri në vitin 1687. Gjatë këtyre viteve Miskolc u bë një qendër e rëndësishme e verë-rritje. Deri në fund të shekullit të 17-të popullsia e qytetit ishte aq e madhe sa ajo e Kassa dhe 13 guildë ishin themeluar.

Gjatë luftës së pavarësisë kundër sundimit të Habsburgëve në fillim të shekullit të 18-të, Princi Francis II Rákóczi, udhëheqësi i hungarezëve vendosi selinë e tij në Miskolc. Forcat perandorake pushtuan dhe dogjën qytetin në vitin 1707. Katër vjet më vonë, gjysma e popullsisë ra viktimë e epidemisë së kolerës. Miskolc u rikthye shpejt dhe një tjetër epokë prosperiteti filloi përsëri. Në vitin 1724, Miskolc u zgjodh të ishte qyteti ku do të ndërtohet salla e qarkut të Borsod. Shumë ndërtesa të tjera të rëndësishme u ndërtuan në shekujt e 18-të dhe të 19-të, duke përfshirë sallën e qytetit, shkollat si Lévay József Református Gimnázium és Diákotthon, kishat, sinagogën dhe teatrin. Teatri konsiderohet zakonisht si teatri i parë i ndërtuar nga guri i Hungarisë, edhe pse i pari u ndërtua në Kolozsvár (pastaj një pjesë e Hungarisë, tani Kluzh-Napoka, Rumani). Sipas regjistrimit të parë të mbajtur në nivel kombëtar (1786) qyteti kishte një popullsi prej 14,719 dhe 2,414 shtëpi.

Shumë shtëpi u shkatërruan pas përmbytjes së vitit 1878, por pastaj u ndërtuan ndërtesa edhe më të mëdhaja. Lufta e Parë Botërore nuk ndikoi drejtpërdrejt qytetin, por shumica e banorëve vdiqën, ose nga beteja ose nga epidemia e kolerës. Qyteti u pushtua nga trupat e Çekosllovakisë më 1918 dhe 1919 pas Luftës së Parë Botërore.

Në fillim të Luftës së Dytë Botërore, Hungaria u bë aleat i Gjermanisë naziste. Të pakënaqur me qeverinë hungareze, trupat gjermane pushtuan Hungarinë më 19 mars 1944 dhe e vendosën Partinë anti-semitike të Arrow Cross në krye të qeverisë. Çifutët në Miskolc dhe gjetkë u urdhëruan të mbanin yje të verdhë në veshjen e tyre. Nën mbikëqyrjen e nazistëve SS-Obersturmbannführer Adolf Eichmann, "deportimet" nga Miskolc filluan më 11 ose 12 qershor 1944. Mbi 14,000 të rritur hebraikë dhe fëmijë u dërguan nga makinat e bagëtive në Auschwitz, ku shumica u qëlluan me gaz pas mbërritjes. Pas luftës, hebrenjtë që mbijetuan në Holokaust u kthyen në Miskolc duke shpresuar që të rikuperonin tokën dhe pasurinë e tyre. Mbi 130 u rrumbullakuan nga anëtarët e Partisë Arrow Cross dhe vrisnin menjëherë. Varrezat hebreje në një kodër me pamje Miskolc ka një përkujtim për ta. Ai përfshin 10 urdhërimet e gdhendura në gur, të gjitha të shkruara në hebraisht, përveçse *Ti nuk duhet të vrasësh*, që është shkruar në hungarisht.

Përgatitja për Luftën e Dytë Botërore krijoi Miskolcin si qendër kombëtare të industrisë së rëndë, një pozicion që qyteti mbajti deri në vitet 1990. Edhe pse Miskolc vuajti shumë gjatë vitit të fundit të luftës, ai u rikthye shpejt dhe duke përthithur fshatrat përreth, u bë qyteti i dytë më i madh i Hungarisë me më shumë se 200,000 banorë.

Më 30 korrik dhe 1 gusht 1946, masakra e Miskolcit çoi në vdekjen e një tregtari të akuzuar hebre, plagosjen e një tjetri, dhe më pas vdekjen e një policit hebre. Vështirësitë ekonomike dhe antisemitizmi i motivuan trazirat.

Gjatë historisë së saj të gjatë Miskolc mbijetoi zjarre, përmbytje, plagë dhe pushtime të huaja, por ruajti pozicionin e saj si qendër e Hungarisë verilindore. 1990-të solli një krizë në industrinë e hekurit me një rënie në popullsi.

Miskolc tani po përpiqet të bëhet i njohur si një vend kulturor - në vend të vetëm një qyteti industrial. Ndër ngjarjet e ndryshme kulturore, një nga festimet më të rëndësishme është Festivali Ndërkombëtar i Operës, i mbajtur në çdo verë.

Destinacionet turistike në Miskolc përfshijnë Tapolca, Lillafüred dhe Felsőhámor. Tapolca ka një park me një pellg shëtitje me varkë dhe një banjë unike Cave. Lillafüred dhe Felsőhámor janë goxha fshatra në një luginë të rrethuar nga malet dhe pyjet; Pamjet e tyre përfshijnë Pallatin e Hoteleve në bregun e Liqenit Hámori, ujëvarën e Sintës (ujëmbledhësit më të lartë të vendit), shpellën Anna dhe Shpellën Istvan.

## Klima
Vera është e freskët, por nganjëherë e ngrohtë dhe e lagësht në Miskolc. Temperaturat e ditës prej 20-30 ° C ose më të larta janë të zakonshme. Dëbora dhe akulli janë dominues gjatë sezonit të dimrit. Miskolc merr rreth 120 centimetra borë në vit. Temperaturat gjatë ditës janë poshtë ngrirjes dhe netët nën -20 ° C të dy ndodhin në dimër.

## Sportet
Sporti më i popullarizuar në Miskolc është futbolli. Klubi i qytetit që kryeson më së shumti është Diósgyőri VTK (emri shkurt: DVTK). Ata kanë fituar Kupën Hungareze shumë herë dhe përfaqësuan Hungarinë shumë herë në Evropë. Emri i stadiumit të klubit është Diósgyőri Stadion dhe ka kapacitet prej 26,000 (15,000 prej të cilave janë në përdorim), por tani është në gjendje të keqe për shkak të prishjes, me përjashtim të tribunalit të ri. Bordi i ri ka në plan të ndërtojë një stadium të ri prej 15.000 vendesh me ngrohje nën tokë dhe qëndrime të mbuluara plotësisht.

### Skuadrat e futbollit 
*Diósgyőri VTK
*Miskolci VSC
*Miskolci AK
*Perecesi TK

Skudra më e suksesshme e basketbollit për femra e Miskolc është DKSK Miskolc MISI, e cila ka fituar Kupën Kombëtare dy herë.

Skuadra e hokejit në akull, Miskolci JJSE luan në divizionin e parë. Stadiumi i hokejit ka 1,500 ulëse dhe është hapur më 2006.

Skuadra e volejbollit për femra, MVSC luan në nivelin më të lartë hungarezë.

## Galeria

File:Tiszai trainstation miskolc front.jpg|Stacioni Hekurudhor Tiszai
File:DarkGate Gallery 01.jpg|Porta e Errët dhe Galeria e Miskolcit
File:AlmassyMansion Miskolc 01.jpg|Rezidenca Almássy
File:Forestry Headquarters Miskolc.jpg|Selia Pyjore
File:OldPost03.jpg|Zyra e Vjetër Postare
File:MusicPalaceMiskolc01.JPG|Pallati i Muzikës
File:CityHallMiskolc.jpg|Bashkia e Qytetit
File:BorsodCountyHall-2.jpg|Bashkia e Qarkut
File:Former Three Roses Hotel, Miskolc city01.jpg|Rruga për ecje

## Binjakëzimet
* Aschaffenburg, Gjermani
* Burgas, Bullgari
* Cleveland, Shtetet e Bashkuara
* Katovica, Poloni
* Kajseri, Turqi
* Koshice, Sllovaki
* Ostrava, Republika Çeke
* Tampere, Finlandë
* Valenciennes, Francë
* Vologda, Rusi

## Referime