open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lista e gjuhëve zyrtare

## Lista e gjuhëve zyrtare të vendeve sovrane 
**Afrikanishtja**:
* Afrika e Jugut (paralel :Anglisht, Ndebele, Sotho e veriut, Sotho, Suazi, Tsonga, Tsuana, Venda, Xhosa, Zulu)

**Shqipja**:
* Shqipëri
* Kosovë
* Maqedoni
* Pjesë në Sërbi
* Pjesë në Malit të Zi

**Arabishtja**:
* Algjeri
* Bahrai
* Çad (paralel: Frëngjisht)
* Komoros (paralel: Frëngjisht dhe Shikomor)
* Xhibuti (paralel: Frëngjisht)
* Egjipt
* Eritre (paralel: Tigrignan)
* Irak (paralel: Kurdisht)
* Izrael (paralel: Hebraishtja)
* Jordan 
* Kuvait
* Libanon 
* Libi
* Mauritani
* Marok
* Oman
* Qatar
* Arabi Saudite
* Sudan
* Siri
* Emiratet e Bashkuara Arabe
* Tunezi
* Jemen

**Armenishtja**:
* Armeni

**Asamezishtja**:
* Indi (Paralel: Anglisht, Bengalisht, Gjuha Telugu, Gjuha Marathi, Gjuha e Tamilve, Gjuha Urdu, Gjuha Gujarati, Gjuha Malajam, Gjuha Kanda Gjuha Orija, Gjuha Punxhabi, Gjua e Kashmirit, Gjuha Sindhi, Gjuha Sanskrit)
** Asam

**Gjuha Ajamra**:
* Bolivi (paralel: spanjishtja and Gjuha Queçua)
* Peru (paralel: spanjishtja and Gjuha Queçua)

**Azerishtja**: 
* Azerbaixhan 

**Bjellorusishtja**:
* Bellarusi

**Bengalishtja**:
* Bangladesh
* Indi (paralel: Anglisht, Asamezisht, Gjuha Telugu, Gjuha Marathi, Gjuha e Tamilve, Gjuha Urdu, Gjuha Gujarati, Gjuha Malajam, Gjuha Kanda Gjuha Orija, Gjuha Punxhabi, Gjua e Kashmirit, Gjuha Sindhi, Gjuha Sanskrit)
** Tripur
** Bengali perendimor

**Gjuha Boshnjake**:
* Bosnje dhe Hercegovin (paralel: Kroatishtja, Serbishtja)

**Bullgarishtja**:
* Bullgari

**Gjuha Katalane**:
* Andor
* pjesë në Spanjë 
** Ishujt Belarik (paralel: Spanjisht)
** Katoloni (paralel: Spanjisht)
** Valenci (e pagësuar si Valencian, paralel: Spanjisht)
** Gjuha Koreane
** Koreja e veriut
** Koreja e jugut
**Kinezishtja**:
El-Mutavekil

Xhamia **Al-Mutavekil** që ndodhej në Samara (Irak) mirret si xhamia më e madhe e të gjitha kohërave. Xhamia ka filluar të ndërtohet në vitin 842 dhe ndërtimi i saj ka zgjatur 10 vite dhe ka pasur një sipërfaqe prej 372 hektarësh. Përmasate saj kanë qenë 240 me 156 m.  
Nga kjo xhami në Irak tani ndodhen vetëm gërmadhat e saj.  

## Shiko dhe këtë 
## Lidhje të jashtme 
* islamgjakova
Ura

[parapamje|250x250px|Urat në Amsterdam, [Holanda|Holandë.]]
**Ura** është një vepër ndërtimore që shërben  për të kapërcyer një pengesë natyrore ose artificiale (lumë, luginë, kanal, rrugë, hekurudhë etj.), duke siguruar kalimin e njerëzve, mjeteve ose infrastrukturës (p.sh. ujësjellës, tubacione, kabllo).

Në kuptimin strukturor, ura përbëhet nga një mbistrukturë (tabani/mbajtësja e kalimit) dhe një nënstrukturë (mbështetjet dhe themelet), të cilat transferojnë ngarkesat në tokë. Projektimi i urave udhëhiqet nga kërkesa për siguri, shërbimshmëri dhe qëndrueshmëri gjatë jetës së shfrytëzimit, përfshirë veprime të trafikut, temperaturës, erës dhe tërmeteve.

Urat e para të ndërtuara kanë qenë urat natyrore dhe pastaj ato nga dora e njeriut të ndëruara nga druri.
Ura e parë e zinxhirit të hekurit është ndërtuar në Kinë diku rret viti 65 afër qytetit **King-tung-fu** në provincën Ynnan. Ndërsa në vitin 610, Li Chun ka ndërtuar mbi lumin Chiao-Shui në jug të provincës Hopei një urë segmet-harkore me një gjatësi prej 37,5 metrave. Marko Polo në përmendë 12 ura të tilla dhe një numër të madhë të kanaleve. Ndërtimtarët arabë dhe persë i vlersonin lartë urat harkore të Lugou Qiao n afërsi të Pekinit të cilat janë të mrëmbajtura edhe tani (2005)

## Urat natyrore 
Urat natyrore janë dukuri natyrore të cilat në faktë kryejn funksionin e urave të ndërtuara nga njerzit.

## Llojet sipas materiali 
* Ura e drurit
* Ura e gurit
* Ura e telit
* Ura e betonit
* Ura e çelikut
* Ura me materiale të kombinuara

## Urat më të njohura 
* Ura e Bosforit - Turqi
* Ura e Tabakut - Kosovë
* Ura e Terezive - Kosovë
* Akashi-Kaikyo - Japoni, 1.9 km.
* Brooklyn Bridge - ShBA.
* Confederation Bridge - Kanadë.
* Golden Gate Bridge - ShBA
* Ironbridge - Angli, ura e parë e hekurit.
* Mackinac Bridge - ShBA
* Millau Viaduct - Francë
* Oresund Bridge - Danimarkë-Suedi
* Québec Bridge - Kanadë
* San Francisco-Oakland Bay Bridge - ShBA
* Tacoma Narrows Bridge - ShBA
* Tower Bridge - Londër, Angli
* Ura e Trajanit - Rumani, ura romake mbi Danub
* Ura Vasco da Gama - Portugal, 17.2 km.
* Ura e Ujvarës Viktoria - Zimbabve-Zambi

## Shiko edhe 
* Ndërtimtaria
* Lista e urave në Shqipëri

## Referime
8 Prill

8 prilli  (8.4.) është dita e  98 e vitit sipa kalendarit grgorian. Deri në fund të vitit kan mbetë edhe 267 ditë.
## Ngjarje 
100px|thumb|Kanali i Suezit
* 1513 - Juan Ponce de León e shpalli Floridën teritor të Spanjës.
* 1866 - Itala dhe Prusia u bënë aleatë kundër Austro-Hungarisë.
* 1899 - Martha Place u bë gruaja e parë që u ekzekutua në karrige elektrike.
* 1916 - Në Korona, Kaliforni, piloti automobilistik Bob Burman bën ndeshje nga e cila mbesin të vdekur tre spektatorë dhe lëndohen pesë.
* 1957 - U rihap Kanali i Suezit në Egjipt.

## Ngjarje tjera 
* 1992 - Ish teniseri Arthur Ashe deklaroi se kishte AIDS të cilën e kishte fituar gjatë marrjes së gjakut gjatë dy operimeve të tija në zemër.
* 1992 - Sali Berisha zgjidhet president i Shqiperisë
* 1993 - Republika e Maqedonisë u pranua nga OKB-ja.
* 1999 - Partia politike indiane Haryana Gana Parishad u bashkua me partinë politike Indian National Congress.
* 2005 - U bë funerali i Papës Gjon Pali II në Vatikan.

## Lindje 
* 1320 - Pedro I, mbret i Portugalisë (vdiq më 1367)
* 1875 - Albert I, mbret i Belgjikës (vdiq më 1934)
* 1938 - Kofi Annan, sekretar gjeneral i Kombetit e Bashkuara
* 1943 - Michael Bennett, skenarist amerikan, fitues i Pulitzerit
* 1979 - Valon Salihu, Patriot shqiptar

## Vdekje 
* 1143 - John II Comnenus, perandor bizantik (lindi më 1087)
* 1364 - Jean II, mbret i Francës (lindi më 1319)
* 1931 - Erik Axel Karlfeldt, shkrimtar suedez, nobelist
* 1973 - Pablo Picasso, piktor spanjoll (lindi më 1881)

## Festa dhe përvjetore 
Ne Shqiperi, mbahet si dite festimi dhe perkujtimi për komunitetin e pakicave "Rome"
Sh.K.A

**Sh.K.A** është shkurtesa për **Shoqëria Kulturore Artistike**. Këtë shkurtesë e bartin disa grupe muzikore të muzikës së lehtë dhe popullore në Kosovë dhe Maqedoni.
Kontrabasi

**Kontrabasi** është instrument muzikor dhe hyn ne grupin e instrumeteve muzikore harkore.  Ai ka trup shume me te madhe se instrumentet e tjera harkore.  

Tingulli krijohet duke e terhequr harkun ose pickuar ate.  

Ndryshe  nga violina dhe viola  ajo luan në karrige ose ne këngë ka tinguj më të ulet ne instrumentet e  grupit harkor dhe përdoret për efekte të posaçme. Ky instrument është akorduar ne kuint kurse me vonë ne kuart. Telat e kontrabasit jan (G, D,A,E).

Kontrabasi -  instrumenti më i madh për nga madhësia është kontrabasi. Kontrabasi është i madh 1,5m dhe mban mbasin në orkestër.

## Lidhje të jashtme
Autobusi (serial)

**Autobusi** është mini-seri televizive humoristike, e cila trajton temat e problemeve familjare të përditshme në vitet '80-
të.  

Seriali është realizuar në vitin 1985 nga Radio Televizioni i Prishtinës. Drejtor i serialit është Muharrem Qena, regjisor Nevruz Manxhuka, kamera Xhelil Halili, skenari nga Ramadan Ymeri.  Në rolet kryesore luajnë Ali Ahmeti (Shoferi), Sabri Fejzullahu (Kondukteri), Xhevat Qena (Kaqareli) etj.  

## Shiko dhe 
## Lidhje të jashtme
Sheshi Skënderbej

thumb|250px|Sheshi Skënderbej
**Sheshi Skënderbej** është një shesh në qendër të Tiranës dhe është me afërsisht 40 000 m² sheshi më i madh i Shqipërisë. Këtë emër e ka marrë në vitin 1968 ku në krah të tij u vendos monumenti i Skënderbeut mbi kalë duke zëvendësuar shtatoren e Josif Stalinit. Sheshi rrethohet nga Pallati i Kulturës, Hotel Tirana, Muzeu Kombëtar dhe Banka e Shqipërisë.

## Evolucioni historik i Sheshit Skënderbej 
Sfondi historik i Sheshit Skënderbej mund të gjurmohet që në vitin 1917, Sfondi historik i Sheshit Skënderbej mund të gjurmohet që në vitin 1917, gjatë okupimit austro-hungarez në Luftën e Parë Botërore. Në fillim, sheshi ishte një hapësirë ​​e vogël. Në fund të viteve 1930, sheshi mori një formë më të përcaktuar, me një shatërvan rrethor në qendrën e tij, por gjatë epokës socialiste, kur sheshi shërbeu si një skenë e madhe për mbledhje politike dhe parada, ndërtimi i monumenteve të tilla si Pallati i Kulturës dhe Muzeu Kombëtar Historik i shtoi shkëlqimin e tij.

**Monumenti i Skënderbeut**

Në vitin 1968, për të shënuar 500-vjetorin e vdekjes së Skënderbeut, u ngrit një statujë kalorësiake prej bronzi në qendër të sheshit. E projektuar nga Odhise Paskali, monumenti zëvendësoi një statujë të Josif Stalinit dhe simbolizoi një ndryshim në identitetin dhe krenarinë kombëtare. Në vitet 1990, me kalimin e Shqipërisë drejt demokracisë, sheshi u bë qendër e protestave politike dhe ngjarjeve kulturore, duke pasqyruar lirinë e re të vendit.

### Ringjallja moderne 
Në shekullin XXI, Sheshi Skënderbej ka pësuar një transformim të rëndësishëm. Nën udhëheqjen e kryetarit të bashkisë Edi Rama, u nis dhe u përfundua në vitin 2017 një plan ambicioz për rinovimin e sheshit dhe për ta bërë atë më miqësor ndaj këmbësorëve. Sheshi i rivitalizuar karakterizohet nga një përzierje hapësirash të gjelbra dhe elementesh të dizajnit modern, me theks në aksesueshmërinë dhe qëndrueshmërinë. Zona qendrore tani është një zonë ekskluzivisht për këmbësorë që shpesh pret ngjarje, tregje dhe koncerte, duke e shndërruar në një vend të gjallë grumbullimi për banorët lokalë dhe turistët.

## Ndërtime në Sheshin Skënderbej 
* Bashkia e Tiranës
* Pallati i Kulturës
* Muzeu Historik Kombëtar
* Banka e Shqipërisë
* Hotel Tirana
* Monumenti i Skënderbeut në Tiranë
* Ministria e Ekonomisë, Tregëtisë dhe Energjitikës e Shqipërisë
* Ministria e Punëve Publike dhe Transportit e Shqipërisë
* Ministria e Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit e Shqipërisë

Tirana Old Postcard.jpg |Sheshi dhe Xhamia e Et'hem Beut
Kulla Sahatit Tiranë.jpg | Kulla e Sahatit

## Shih edhe 
* Sheshi i "Skënderbeut" (Shkup)

## Referime
Sulejman Pasha

**Sulejman Pasha** (tr. *Süleyman Paşa*, tejshkruar edhe Sylejman Pasha) mund t'i drejtohet ndonjërit nga personat që vijojnë:

* Sylejman pashë Bargjini, qeveritar osman dhe themelues i Tiranës.
* Sylejman Pasha, qeveritar osman nga familja e Bushatlinjve.
* Sulejman Pashë Berisha, qeveritar osman dhe ndërtuesi i Hamamit te Mitrovicës
Fiks Fare

**Fiks Fare** është një program i gazetarisë hetuese që fshikullon me anë të humorit fenomenet negative të shoqërisë shqiptare. Një program kritik dhe problemor, i cili nëpërmjet humorit dhe satirës denoncon dukuri negative të jetës sonë si korrupsioni, vjedhjet, shkeljen e ligjeve nga ana e zyrtarëve, shkeljen e të drejtave të njeriut etj. "Fiks fare" nisi transmetimin në 19 dhjetor 2002.

Nje nga themeluesit e ketij programi **Filip Cakuli,** duke filluar nga janari i vitit 2025, pas me shume se 22 vitesh largohet ne menyre te befte.

## Lidhje të jashtme 
* Fiks Fare në top-channel.tv
Ambulanca

[parapamje|300x300px|Ambulanca [:en:Fiat_Ducato|Fiat Ducato në Britaninë e Madhe.]]
Një **ambulancë** është një automjet i pajisur mjekësor që transporton pacientë në objektet e trajtimit, siç janë spitalet. Në mënyrë tipike, kujdesi mjekësor jashtë spitalit i ofrohet pacientit gjatë transportit.

Ambulancat përdoren për t'iu përgjigjur urgjencave mjekësore nga shërbimet e urgjencës mjekësore (EMS). Për këtë qëllim, ato përgjithësisht janë të pajisura me drita paralajmëruese dhe sirena ndezëse. Ata mund të transportojnë me shpejtësi paramedikët dhe reaguesit e tjerë të parë në vendngjarje, të mbajnë pajisje për administrimin e kujdesit urgjent dhe të transportojnë pacientët në spital ose kujdes tjetër përfundimtar. Shumica e ambulancave përdorin një dizajn të bazuar në furgona ose kamionçina. Të tjerët marrin formën e motoçikletave, autobusëve, limuzinave, avionëve dhe varkave.

Në përgjithësi, automjetet llogariten si një ambulancë nëse mund të transportojnë pacientë. Megjithatë, ndryshon sipas juridiksionit nëse një automjet transporti pacientësh jo urgjent (i quajtur gjithashtu ambulette) llogaritet si një ambulancë. Këto automjete nuk janë zakonisht (megjithëse ka përjashtime) të pajisura me pajisje për mbështetjen e jetës, dhe zakonisht ekuipazhohen nga staf me më pak kualifikime sesa ekuipazhi i ambulancave të urgjencës. Në të kundërt, agjencitë EMS mund të kenë gjithashtu automjete të reagimit emergjent që nuk mund të transportojnë pacientë. Këto njihen me emra të tillë si automjete EMS jotransportuese, makina fluturuese ose automjete të reagimit.

Termi ambulancë vjen nga fjala latine "*ambulare*" që do të thotë "të ecësh ose të lëvizësh" që është një referencë për kujdesin e hershëm mjekësor ku pacientët lëvizeshin duke ngritur ose lëvizur me rrota. Fjala fillimisht nënkuptonte një spital në lëvizje, i cili ndjek një ushtri në lëvizjet e saj. Ambulancat (Ambulancias në spanjisht) u përdorën për herë të parë për transport urgjent në 1487 nga forcat spanjolle gjatë rrethimit të Málaga nga monarkët katolikë kundër Emiratit të Granadës. Gjatë Luftës Civile Amerikane, automjetet për transportimin e të plagosurve nga fusha e betejës quheshin vagona të ambulancës. Spitalet fushore quheshin ende ambulanca gjatë Luftës Franko-Prusiane të 1870 dhe në Luftën Serbo-Turke të 1876 edhe pse vagonët u referuan për herë të parë si ambulanca rreth 1854 gjatë Luftës së Krimesë.

## Referenca
Atlasi

**Atllasi** ose **Atllasi** është përmbledhje hartash tradicionalisht të paraqitura në formë libri, tani mund të gjendet edhe në formë multimediale. Atllasi përfshinë përveç shtrirjes gjeografike dhe kufijve politik të vendeve gjithashtu edhe të dhëna gjeopolitike, sociale, religjioze dhe ekonomike.
parapamje|Harta e Botës nga atllasi i parë modern nga Ortelius - *Theatrum Orbis Terrarum* (1570)

## Historia 
Atllaset e parë nuk njiheshin si atllase gjatë botimit të tyre. Libri i parë që mund të quhet atllas ishte libri i bërë nga kalkulimet e gjeografit Ptolemeu cili punonte në Aleksandri rreth viteve 150. Edicioni i parë u botua në Bolonjë në vitin 1477 dhe ishte ilustruar me 27 harta të cilat nuk dihet se ishin të skicuara nga Ptolemeu apo nga skolastikët nga Greqia Romako Bizantine.

Rreth vitit 1544 u publikuan shumë harta posaçërisht në qendrat e rëndësishme tregtare si Roma dhe Venediku.

## Etimologjia 
Fjala atllas është term i pa konceptuar mirë ndoshta për shkak të dy figurave të ndryshme mitologjike quajtur 'Atlas' të ndërlidhura me hartografi.

King Atlas është mbreti mitik iMauritania në Libi. Sipas legjendës ka qen filozof i mençur, matematikan dhe astronom i cili besohet se ka skicuar globin e parë.

Sidoqoftë më shumë njihet Atlasi nga Mitologjia Greke. Ai është djali i Titanit Iapetusit dhe Azisë dhe vëlla i Prometeut. Atlasi u dënua nga Zeusi dhe u detyrua të bartë peshën e qiejve dhe tokës në shpindë. Në epin e tij Odisea, Homeri referohet tek Atlasi si: "*ai që din thellësinë e gjithë detit dhe ruan shtyllat e gjata që mbajnë qiellin dhe tokën të mos përputhen"*.

## Atllaset moderne 
## Atllase të përgjithshme 
;Shekulli 17të dhe më herës
:* *Piri Reis Map* (Perandoria Osmane, 1570-1612)
:* *Theatrum Orbis Terrarum* (Holanda, 1570-1612)
:* ''Dell'Arcano del Mare* (Anglia/Italia, 1645-1661)

;Shekulli 18të
:* *Cartes générales de toutes les parties du monde* (Franca, 1658-1676)
:* *Atlas Nouveau* (Amsterdami, 1742)

;Shekulli 19të
:* *Stielers Handatlas* (Gjermania, 1817-1944)
:* *Andrees Allgemeiner Handatlas* (Gjermania, 1881-1939; në Angli si *Times Atlas of the World*, 1895)
:* Rand McNally Atlas (ShBA-të, 1881-tani)

;Shekulli 20të
:* *Times Atlas of the World* (Anglia, 1920-tani)
:* *Atlante Internazionale del Touring Club Italiano* (Italia, 1927-1978)
:* *Atlas Mira* (Rusia, 1937-tani)
:* *Gran Atlas Aguilar* (Spanja, 1969/1970)
:* *Pergamon World Atlas* (1962/1968)
:* National Geographic Atlas of the World (ShBA-të, 1963-tani)
:* *Atlasi Historik i Kinës'' (Kina)

## Harta 
## Shih edhe 
* Hartografia
* Gjeografia
* Google Maps
* Live Map
* NASA World Wind
* Star atlas
* TerraServer-USA
* Theatrum Orbis Terrarum
* Atlas Shrugged

## Lidhje të jashtme 
### Referime 
* On the origin of the term "Atlas" 

### Atlase online 
* Live Map
* Gheos Worldguide
* Microsoft/Encarta/Expedia Atlasi Botërorë 
* MapChart EarthAtlas, 
* Multimap Atlasi Botërorë
* Atlasi botërorë sipas shtetit
* Atlasi Botës  
* Atlasi fizik i Botës 
* Atlasi Kombëtarë i ShBA-ve 
* Geospatial One-Stop
* Geography Network
* National Geographic MapMachine
* Tirolatlas
Internisti

thumb|Mjek në vitin 1568
Emërtimi implikon një mjek që merret me sëmundjet e organeve "të brendshme". Ky përcaktim është sidoqoftë disi i pasaktë, pasi që shumica e mjekëve (përjashto p. sh. dermatologët) bëjnë pikërisht këtë e shumë prej tyre (kirurgjët, radiologët, anestezistët) nuk janë internistë.  
 
**Internist** është një term që i përket një brezi shumë të gjerë specialitetesh jo-kirurgjikale. Edhe neurologjia i përkiste dikur mjekësisë së brendshme, sot disiplinë e veçantë.  

Specialitetet e mjekësisë së brendshme (interniste):

* Endokrinologjia, përfshinë Diabetologjinë (sëmundjet e gjëndrave endokrine, si hipofiza, pankreasi endokrin, tiroidea, mbiveshka etj.)
* Gastroenterologjia (sëmundjet e zorrëve, pankreasit, mëlçisë, si dhe tëmthit)
* Hematologjia (sëmundjet e gjakut)
* Onkologjia (sëmundjet kancerike)
* Infektologjia (sëmundjet infektive)
* Kardiologjia (sëmundjet e zemrës)
* Nefrologjia (sëmundjet e veshkave)
* Pneumologjia (sëmundjet e mushkërive)
* Reumatologjia (sëmundjet e kyçeve e të sistemit imunitar)

Mjek internist i përgjithshëm është gjithashtu një specialitet i mundshëm i mjekësisë së brendshme. Gjithashtu specialitetet e mësipërme mund të jenë të bashkuara, ose të ndara në subspecialitete (p.sh. hematologjia e onkologjia mund të jenë sëbashku).  

Përfundimisht mund të thuhet se shumica e mjekëve i përkasin dy grupeve kryesore të specialiteteve: interniste e kirurgjike.

## Shiko edhe këtë 
* Mjekësia

## Lidhje të jashtme
Stomatologu

Një **stomatolog** i njohur edhe si **dentist** apo **kirurg dentar**, është një profesionist i kujdesit shëndetësor i specializuar në stomatologji (diagnoza, parandalimi, menaxhimi dhe trajtimi i sëmundjeve dhe gjendjeve të zgavrës me gojë dhe aspekteve të tjera të kompleksit kraniofacial, duke përfshirë artikulacionin temporomandibular). Ekipi mbështetës i dentistit ndihmon në ofrimin e shërbimeve të shëndetit oral. Ekipi dentar përfshin asistentë dentarë, higjienistë dentarë, teknikë dentarë dhe nganjëherë terapistë dentarë.

## Historia 
## Përgjegjësitë 
## Rregulloret 
## Lista e specialiteteve 
## Shiko edhe 
* Stomatologjia

## Referime
Inva Mula

**Inva Mula** (Tiranë, 26 qershor 1963) është një soprano shqiptare me nënshtetësi franceze, e cila ka pasur karrierë të shquar ndërkombëtare. Që prej viteve 90, Mula ka jetuar ndërmjet Tiranës dhe Parisit. Është anëtare e Akademisë Botërore të Artit dhe Shkencës (WAAS).

## Karriera profesionale 
Ka kënduar që në fëmijëri. Në vitin 1978, moshën 15-vjeçare u paraqit në festivalin e fëmijëve në Shkodër me këngën e kompozuar nga i ati, "Kur këndoj për ty moj nënë."

Në vitin 1987 fitoi konkursin “Këngëtarja Shqiptare”, më 1988 konkursin “George Enescu” në Bukuresht. Pas katër vjetësh në 1992 fiton konkursin ”Butterfly” në Barcelonë. Më 1993 merr një çmim në Operalia-n e parë të Placido Domingos në Paris. Ka bashkëpunuar me tenorë të famshëm në operën e Bastille-s në Paris, në Bruksel, në Mynih dhe në Oslo. Në vitin 1996 mori pjesë në operën "Medée" të Luigi Cherubini-t në Francë. Në 1998 rikthehet në operën e George Bizet “La Jolie fill de Perth”. Në filmin “Elementi i pestë” më 1997 i jep zërin këngëtares në rol Lucia di Lammermoor në skenën "The Diva Dance". Më vonë ajo luajti në “Ivan IV” të Bizesë në Paris. Në vitin 2001 ishte e angazhuar në Itali ku luajti nga Verdi operën "Falstaff" në teatrin “La Scala” të Milanos dhe Rigoletton në Arenën e Veronës. 

Ka marrë pjesë rregullisht në “La Scara” ku luajti Lucia di Lammermoor, La bohème, Manon (2006). Luajti gjithashtu disa herë dhe La traviata-n në qytete të rëndësishme, si Tokio, Bilbao, Orange, Trieste dhe Toronto. 

Në 2007, ajo luajti Norine-n e parë në ''L'elisir d'amore'' në Tuluzë të Francës. Jeta e saj është e ndarë më së shumti mes Francës dhe Shqipërisë.

Gjithashtu u njoh shumë për mënyrën e të kënduarit të saj gjë që e bëri atë më të famshme.

## Jeta private 
Mula është e bija e këngëtarit dhe kompozitorit Avni Mula dhe sopranos dhe muzikologes Nina Mula.

Ka qenë e martuar me kompozitorin e muzikës së lehtë shqiptare Piro Çako (1987-2010), me të cilin ka një djalë. Nga viti 2009, është e maturar me sipërmarrësin shqiptar nga Kosova Hetem Ramadani.
Kadri Roshi

**Kadri Roshi** (Ballsh, 4 janar 1924 - Tiranë, 6 shkurt 2007) ka qenë një aktor shqiptar.

## Biografia 
Lindi më 4 janar 1924 në Ballsh të Mallakastrës, i biri i Maksut dhe Sabrie Roshit, me prejardhje nga Libohova. E ëma i vdiq kur ishte 2 vjeç dhe më pas kur ishte 12 vjeç i vdiq edhe i ati. 

Përfundoi studimet e larta në Zagreb të Kroacisë. Ai, e filloi karrierën e tij si supler, pastaj si aktor në Teatrin Popullor në moshën 21-vjeçare duke qenë një ndër krijuesit e këtij teatri. Që nga ajo kohë dhe deri sot ai numëron rreth 180 role në skenë teatri dhe 36 ne kinematografi, të cilat përbëjnë një jetë të madhe artistike, ku ndërthuren vështirësitë e një jete prej jetimi, çiraku, portieri kinemaje dhe deri tek aktori origjinal me portretin e njeriut të fisëm. Në krah ka pasur gjatë gjithë kohës aktorët e brezit të tij Drita Pelingu, Violeta Manushi, Tinka Kurti, Reshat Arbana, Marika Kallamata, etj.
 
## Legjenda e skenës 
Nga shumëkush është konsideruar si legjenda e skenës dhe ekranit shqiptar. Ai ka qënë një aktor brilant dhe me një talent të lindur. Në vitin 1995 është nderuar me Çmimin e Karrierës në Festivalin e Filmit Artistik, në vitin 1997 me Çmimin e Madh të Nderit. Ai është "Nderi i Kombit" nga viti 1999. Emri i Kadri Roshit është një kolos për filmin dhe teatrin shqiptar, ku ai la figura të spikatura që nuk do të harrohen kurrë.

## Filmografia 
.]]

* Kolonel Bunker (1998)
* Kaskadori shqiptar (1998) 
* Mirupafshim (1997) 
* Ali Pash Tepelena (1997) dokumentar, por i pazbuluar, shfaqet ne 28 shkurt 2009, 12 vite pas vdekjes
* Tingujt e harresës (1996)
* Plumbi prej  plasteline (1995)
* Mikres mèrès - Ditët e shkurtra (1995) 
* Një ditë nga një jetë (1994) 
* Dhelpra dhe rrushte, Ezopi (teatër)
* Vdekja e burrit (1991) 
* Fletë të bardha (1990) 
* Misioni përtej detit (1988), Miço postieri
* Pesha e kohës (1988), Kryetari 
* Rikonstruksioni (1988), Profesori
* Kur ndahesh nga shokët (1986), Islami
* Rrethimi i vogël (1986), Zenun Boriga
* Dasma e shtyrë (1984), Groshi
* Fejesa e Blertës (1984), Uani
* Apasionata (1983), Demosten Raufi
* Era e ngrohtë e thellësive (1982), Brigadier Rakipi 
* Dëshmorët e monumenteve (1980), Jani
* Partizani i vogël Velo (1980), Bariu
* Ballë për ballë (1979), Belul Gjenomadhi
* Këshilltarët (1979), Kryetari i Këshillit 
* Liri a vdekje (1979), Xha Hyseni
* Gjeneral gramafoni (1978), Parandili 
* Njeriu me top (1977), Plaku Mere
* Shëmbja e idhujve (1977), Cubi
* Zemrat që nuk plaken (1977), Mësuesi në pension
* Fije që priten (1976), Marko Rovina
* Lulekuqet mbi mure (1976), Kujdestari
* Përballimi (1976) Neziri, kulaku
* Tokë e përgjakur (1976), Xha Arifi, mullixhiu
* Kur zbardhi një ditë (1971)
* Malet me blerim mbuluar (1971), Safa Ymeri
* I teti ne bronz (1970), Ademi
* Furtuna (1959), Oficeri italian
* Tana (1958), Lefteri

## Lidhje të jashtme 
## Referime
Xhemal Mato

**Xhemal Halil Mato** (Fterrë, 3 korrik 1947). Gazetar televizioni, regjisor, krijues, aktivist mjedisi.

## Jeta 
Lindi në Fterrë. Shkollën fillore e kreu në Gjirokastër dhe shtatëvjeçaren e gjimnazin në qytetin e Sarandës.

Në vitin 1969 kryen studimet për fizikë në Fakultetin e Shkencave të Natyrës të Universitetit të Tiranës. Një vit më vonë nis punën në TVSH si gazetar shkencor dhe më 1978 si regjisor i programeve popullarizuese shkencore. Në vazhdimësi punon në TVSH edhe si regjisor për programet ekonomike e mjedisore gjer në vitin 1994. Në vitet 1989-94 punon edhe si pedagog i jashtëm në Akademinë e Arteve.

Në vitin 1999 largohet me dëshirën e tij nga TVSH dhe i përkushtohet shoqatës “Masmedia dhe Mjedisi” për problemet mjedisore në Shqipëri, ku vazhdon të jetë kryetar i saj dhe botues i gazetës mjedisore  “Ekolëvizja”.

## Krijimtaria 
Ka një prodhimtari të gjerë krijuese, me vlera e çmime kombëtare e ndërkombëtare. Ka drejtuar në  TVSH emisionet: "Shkenca dhe filozofia", "Gjithësia rreth nesh", "Formimi i njerëzimit", "Truri", "Shkenca dhe enigmat", etj.

Ka realizuar filmin e parë nënujor dhe është autor i 17 dokumentarëve nënujorë, duke qenë edhe vetë zhytës i talentuar. Ka fituar katër here çmim kombëtar për dokumentarët shkencorë. Në konkursin e Fondacionit Shoqëria e Hapur për Shqipërinë ("Fondacioni Soros") në vitin 1995 fiton çmimi “Gazetari më i mirë i vitit”.

Në krijimtarinë e tij me dokumentarë ka fituar dhe shumë çmime në festivale ndërkombëtare, si në vitet 1995, 1996, 1999 e 2002 , si me dokumentarët "Treni i vdekjes", "Laguna e Lezhës", "Në botën blu lufta vazhdon" etj.

Është autor i 74 dokumentarëve për natyrën, problemet mjedisore, turizmin dhe traditat kulturore në Shqipëri.

Që prej vitit 1991 është instruktor ndërkombëtar i zhytjeve nën ujë i specializuar edhe jashtë shtetit dhe me linçensë për studimet nënujore. Ka shkruar dy libra shkencorë: ‘"Gjithësia rreth nesh" dhe  "Shkenca dhe enigmat".

Ambjentalist i shquar shqiptar dhe  kryetar i shoqatës “Media dhe mjedisi”. Gjithashtu është dhe një nga zhytësit më të mirë të Shqipërisë.

## Botime dhe artikuj 
## Nderime dhe mirënjohje 
## Shih edhe kete 
Xh Mato si zhytes dhe syri i Kalter http://www.taucher.net/forum/Tauchbasis_in_ALBANIEN_tauch12774.html
Etimologjia

Etimologjia është shkenca që merret me studimin e origjinës së fjalëve. Fjala *Etimologji* , si shumë shkenca të tjera e ka origjinën nga termat greke:  *etymon* = e vërteta +  *logos* = fjalë, pra shkenca që kërkon të gjejë të vërtetën e fjalës, kuptimin dhe origjinën e saj. 

Kemi etimologji popullore, e cila bëhet nga njerëz që nuk kanë arsimin përkatës apo formimin e duhur në shkencën e gjuhësisë, si dhe etimologji shkencore që bëhen nga njerëz të fushës e të shkencës së gjuhësisë. Pseudo-etimologët nuk njohin as nuk ndjekin rregullat e fushës së etimologjisë, ligjet e gjuhësisë dhe të fonetikës. Ata përdorin vetëm fantazinë, duke bërë më tepër lojëra fjalësh.

Për t'u bërë një etimolog profesionist një fakultet gjuhësie do ishte i domosdoshëm, veçanërisht fakulteti i gjuhëve të huaja si edhe studimi i historisë së gjuhës.

Prejardhja e fjalëve zakonisht është ndikuar nga pushtimet e perandorive dhe mbretërive të ndryshme gjatë historisë. Sa më shumë të ketë zgjatur një sundim i tillë, aq më shumë mundësi ka të ketë trashëguar terminologjinë e vet në leksikun e një gjuhe të caktuar. Në kohët moderne është gjuha angleze ajo që imponon terminologjinë e saj në gjuhët e botës.
9 Prill

## Ngjarje 
* 1241 - Beteja në Legnica
* 1939 - Marian Anderson këndoi tek "Memoriali i Linkolnit", pasi nuk iu lejua të këndonte tek halla "Vajzat e Revolucioneve Amerikane.
* 1940 - Lufta e dytë botërore: Ushtri gjermane sulmojnë Danimarkën dhe Norvegjinë.
* 1945 - U themelua Komisioni i Shteteve të Bashkuara për Energji Atomike.
* 1948 - Masakra në Deir Yassin.
* 1953 - Kompania filmike amerikane Warner Brothers e paraqiti filmin e parë 3-D, të quajtur *House of Wax*
* 1957 - Kanali i Suezit në Egjipt u pastrua dhe u hap për anijet.
* 1991 - Gjeorgjia u pavarësua nga Bashkimi Sovjetik. 
* 1992 - Ish drejtori në Panama, Manuel Noriega, u dënua me 30 vite burgim. 
* 1999 - U vra presidenti i Nigerisë, Ibrahim Baré Maïnassara.
* 2003 - Trupat Amerikane hyjnë në Bagdat.
* 2008 - Parlamenti i Republikës së Kosovës miratoi Kushtetutën.

## Lindje 
* 1821 - Sharl Bodler, poet simbolist francez
* 1872 - Léon Blum, politikan francez (vdiq më 1950)
* 1877 - Lef Nosi, politikan dhe atdhetar shqiptar
* 1933 - Jean-Paul Belmondo, aktor francez
* 1947 - Isa Kastrati, Dëshmor i Kombit
* 1967 - Sam Harris, autor amerikan

## Vdekje 
* 1483 - Edward IV, mbret i Anglisë (lindi më 1442) 
* 1626 - Francis Bacon, filozof anglez (lindi më 1561) 
* 1961 - Ahmet Zogu, politikan shqiptar, kryeministër, president dhe mbreti i parë i Shqipërisë.

## Festa dhe përvjetore 
* Beteja e Koshares
* Dita e Kushtetutës së Kosovës
10 Prill

## Ngjarje 
* **1994** - Forcat e NATO-tos përherë të parë nga themelimi bombarduat pozicionet serbe në rrethinën e Gorazhdës, Bosnja dhe Hercegovina.

## Lindje 
* 1847 - Joseph Pulitzer, gazetar dhe publicist amerikan						
* 1932 - Omar Sharif, aktor filmi egjyptian.
* 1950 - Fatmir Çela, inxhinier **Nder i Qarkut Gjirokastër**

## Vdekje 
* 1585 - Papa Gregor XIII emri i të cilit ishte Ugo Buoncompagni. Njihet si reformues i kalendarit Gregorian.
* 1962 - Stuart Sutcliffe kengtar dhe piktor skocezo-britanik (lindur me 1940)
* 2010 - Lech Kaczyński Presidenti në detyrë i Polonisë

## Festa dhe përvjetore
Helmut Kohl

**Helmut Jozef Michael Kohl** *(sqt. **Helmut Xhozef Majkëll Koli**)* (3 prill 1930 - 16 qershor 2017) ka qenë kancelar i Republikes Federale Gjermane dhe i dy vendeve Gjermane (të bashkuara). Koha e qeverisje së tij ka qenë gjashtëmbëdhjet vite nga 1982 deri 1998. Në historin e gjermanëve ka hyrë si Kancelari i Bashkimit. Kohl u quajt si "Lideri më i madh evropianë në gjysmën e dytë të shekullit 20-të" nga presidentët amerikanë George H. W. Bush dhe Bill Clinton.

## Referime 
## Mirënjohjet
* Medalja e Artë e Lirisë - Kosovë
Gerhard Schröder

**Gerhard Fritz Kurt Schröder ** lindi më 7 prill 1944në *Mossenberg-Wöhren* sot pjesë e rrethit *Blomberg* (*Lippe*), nga viti 1998 deri më vitin 2005 ishte *Bundeskanzler* i Republikës Federale Gjermane.

* 

## Shiko edhe këtë 
## Lidhje të jashtme
Top Channel

**Top Channel** (shqiptuar "top ÇEN-ëll") është një televizion kombëtar privat shqiptar i themeluar më 30 korrik 2001 me seli në Tiranë. Si pjesë e grupit Top Media, ai është kanali themelor i platformës DigitAlb. Ai ofron program gjeneralist, argëtues dhe informues.

Televizioni u themelua nga sipërmarrësi Dritan Hoxha dhe që prej vdekjes së tij në vitin 2008 është nën drejtimin e familjes së tij.   

## Historia 
Top Channel u themelua më 30 korrik 2001 nga Dritan Hoxha, presidenti i ndjerë i grupit mediatik Top Media. Që në fillim, televizioni synoi të ofronte përmbajtje në tri fusha kryesore: informim, argëtim dhe edukim.

Transmetimet nisën më 20 dhjetor 2001. Gjatë viteve në vijim, Top Channel zgjeroi gamën e programeve dhe mbulimin e sinjalit. Më 15 shtator 2003, Top Channel arriti mbulim kombëtar në Shqipëri. Më pas, transmetimi u shtri edhe në disa vende të Evropës përmes satelitit Eutelsat_W2.

Më 15 dhjetor 2004, sinjali i tij u shpërnda përmes platformës DigitAlb. Më 15 gusht 2005, transmetimi u shtri edhe në Amerikën e Veriut, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Kanadanë. Në ceremoninë e ndarjes së titullit morën pjesë anëtarë të stafit të Top Media dhe familjarë të Hoxhës.

## Programe ndër vite 
* *Shtojzovalle*
* *Wake Up*
* *Fiks Fare*
* *Top Music Awards* (dikur *Top Fest*)
* *Top Show*
* *Hapur*
* *Top Story*
* *Të Paekspozuarit*
* *Portokalli*
* *Exclusive*
* *Proçesi Sportiv*
* ''Për'puthen*
* *E Diell*
* *Shqip*
* *Pasdite në Top Channel*
* *Ftesë në 5*
* *Pop Culture* (dikur *Top Select*)
* Game show *100 milionë*
* Game show *Tjetri*
* *Shiko kush luan*
* *Në Shtëpinë Tonë*
* *Gjurmë Shqiptare*
* Fshatrat e Shqipërisë 
* Balkan Project
* *VIP Club*
* *Top Talent*
* *Top Talk*
* *Hipokrati*
* *Soirée*
* *Top Bloggers*
* *Pushime On Top*
* *Sekretet e Portokallisë*
* *The Top List*
* *Top Arena*
* *StarTop*
* *Inside Story* (dikur *Top Story*)
* *Vip Dado*
* *Më lër të Flas*
* *ArtKand*
* *Kepi i Tundimeve*
* *Punë pa Teka*
* *Shqipëria Live*
* *Me Kast*
* *PiramidA*
* *Goca dhe Gra*
* *Yjet Shqiptarë të Diasporës*
* *Lufta e Nuseve*
* *FLE'T*

### Patenta ndërkombëtare 
* *Big Brother*
* *The Voice of Albania*
* *MasterChef Albania*
* *Dua të të bëj të lumtur*
* *The Voice Kids*
* *Hell’s Kitchen*
* *Dancing with the Stars*
* *Big Brother VIP*

### Seriale 
* *Boardwalk Empire*
* *Peaky Blinders*
* *Sopranot*
* *Rozi Abate*
* *Baron Noir*
* *Game of Thrones*
* *Kandidatja*
* *Shtëpiake të Dëshpëruara*
* *Mata Hari*
* *100 Vitrinat*
* *Fuqia e Dashurisë*
* *Komploti*
* *Nikita*
* *Të Humbur*
* *Tre Trendafilet e Evës*
* *Avatar*
* *24 orë*
* *Pa kufij 2*
* *Tai - Kërkojeni tani.*
* *$nob*
* *Tenxherja | Kapakun''

## Shënime dhe referenca 
# http://top-channel.tv/rreth-top-channel/
# https://sq.kingofsat.net/channelhistory.php?ch=2424 
# http://top-channel.tv/guida/
# http://top-channel.tv/programe/

## Shiko edhe 
* Top Channel Films

* Top Media
* Top News
* DigitAlb
*Fondacioni Dritan Hoxha

## Lidhje të jashtme 
*

## Referime
12 Prill

## Ngjarje 
* 1946 - Siria pavarësohet nga Franca.
* 1961 - Kozmonauti Sovjetik Jurij Gagarin njeriu i parë i cili fluturoi në gjithësi.
* 1997 - Pretenduesi i fronit mbretëror të Shqipërisë Leka I u kthye në Shqipëri pas 58 viteve .

## Lindje 
* 1852 - Ferdinand Lindemann, matematikan gjerman (vdiq më 1939)
* 1917 - Xhemajl Bijediq, politikan boshnjak.
* 1947 - Tom Clancy, shkrimtar amerikan
* 1948 - Joschka Fischer, politikan gjerman

## Vdekje 
* 1945 - Franklin D. Roosevelt,politikan amerikan, kryetari i 32. i SHBA-ve.

## Festa dhe përvjetore
13 Prill

## Ngjarje 
* 1111 - Henry V kurorëzohet perandor i Perandorisë Romake
* 1987 - filloi Festivali i 7-të i Filmit Shqiptar
* 2002 - Gjykata Ndërkombëtare në Hagë jep vendimin përfundimtar, që përcaktoi vijën kufitare të gjatë 1,000 kilometra ndërmjet Etiopisë dhe Eritresë, vendim që i dha fund konfliktit ushtarak (1998-2000) ndërmjet këtyre vendeve afrikane..

## Lindje 
* 1743 - Thomas Jefferson, presidenti i 3-të SHBA-së (Vdiq më 1826) 
* 1951 - Diana Çuli, shkrimtare, publiciste dhe politikane shqiptare
* 1918 - Pupo Shyti, ekonomist, punonjës i shquar i administratës shtetërore
* 1955 - Safet Sushiq, futbollist boshnjak
* 1959 - Zeruya Shalev, letrare izraelite
* 1963 - Geri Kasparov, mjeshtër shahu rus
* 1964 - Eusebio Sacristán, futbollist spanjoll
* 1978 - Carles Puyol,futbollist spanjoll

## Vdekje 
* 1695 - Jean de La Fontaine, letrar francez (l. 1621)
* 1813 - Mihail Ilarionovič Kutuzov, strateg dhe udhëheqës ushtarak rus
* 1942 - Jan Vlašimsky, skulptor kroat me prejardhje çeke (l. 1861)
* 1945 - Fejzi bej Alizoti, politikan dhe Kryeministër i Shqipërisë (l. 1876)
* 1974 - Ante Jadrijević, arkeolog de historian kroat
* 1988 - Alan Paton, shkrimtar jugoafrikan dhe luftar kunder aparthejdit
* 1996 - Vjekoslav Kaleb, letrar kroat (l. 1905)
* 2004 - Bedri Dedja, shkrimtar shqiptar (l. 1930)
* 2015 - Günter Grass, shkrimtar gjerman, nobelist

## Festa dhe përvjetore
14 Prill

## Ngjarje 
* 1865 - Kryetari i SHBA-ve Abraham Linkoln u plagos për vdekje nga atentati disa ditë pas përfundimit të luftës qytetare. Në teatrin e Uashingtonit gjuajti Xhon But. Linkolni vdiq të nesërmen.
* 1912 - Anija tejoqeanike britaneze Titanik u ndesh me masën e akullit në ora 23 e 40 minuta dhe u fundos.
* 2010 - Shpërtheu vullkani Eyjafjallajökull në Islandë

## Lindje 
* 1578 - Felipe III, mbret i Spanjës (vdiq më 1621)

* 1865 - Alfred Hoare Powell, arkitekt anglez dhe projektues dhe piktor i qeramikës (viti 1960)
* 1915 - Zef Mala, publicist dhe kryetar i Grupi Komunist i Shkodrës.
* 1935 - Erich von Daeniken, letrar zvicran
* 1950 - Peter Esterhazy, letrar hungarez 
* 1959 - Don Roos, regjisor amerikan
* 1970 - Faruk Šehić, letrar boshnjak
* 1973 - Adrien Brody, aktor amerikan

## Vdekje 
* 911 - Papa Sergius III
* 1917 - Ludwik Zamenhof, doktor polak, autor i gjuhës esperanto (lindi më 1859)
* 1759 - George Friedrich Händel, skulptor gjerman (* 1685.)
* 1894 - Franziska Lechner, murgeshë gjermane (* 1833.)
* 1930 - Vladimir Vladimirovič Majakovski, letrar rus (* 1893.)
* 1986 - Simone de Beauvoir, letrare franceze (* 1908.)
* 2012 - Piermario Morosini futbollist italian (*1986)

## Festa dhe përvjetore
15 Prill

## Ngjarje 
* 1912 - Anija britaneze tejoqeanike Titanik u fundos në ora 2 e 20 minuta të mëngjesit.
* 1989 - 95 njerz humben jetën në në ndeshjen futbollistike në Sheffield (Angli)
* 1992 - është themeluar Armata e Bosnjes dhe Hercegovinës.

## Lindje 
* 1452 - Leonardo da Vinci, piktor, skulptor, arkitekt dhe filozof italian (vdiq më 1519)
* 1912 - Kim Il Sen, diktator i Koresë Veriore (vdiq më 1994)
* 1913 - Vangjel Graboska, aktor
* 1924 - Jup Kastrati, mësues shqiptar
* 1927 - Bejto Isufi, ushtarak shqiptar
* 1931 - Tomas Tranströmer, shkrimtarë suedezë, Çmimit Nobel për Letërsi
* 1938 - Claudia Cardinale (Klaudia Kardinale)  aktore e famshme italiane.
* 1990 - Emma Watson, aktore angleze
*2004- Greta

## Vdekje 
* 1828 - Francisco Goya, piktor spanjoll (lindi më 1746)
* 1865 - Abraham Lincoln, kryetar i SHBA-ve (lindi më 1809)
* 1882 - Charles Darwin, shkencëtar anglez, autor e teorisë i evoluimit (lindi më 1809)
* 1946 - Faik Shatku, jurist dhe ministër shqiptar (lindje 1889).
* 1972 - Frank Hyneman Knight  ishte një ekonomist amerikan, themelues i shkollës ekonomike të Chicagos. (lindje 7 nëntor 1885)
* 1990 - Greta Garbo, aktore amerikano-suedeze

## Festa dhe përvjetore
Muzeu i Skënderbeut

[parapamje|260px|[Minareja|Minarja (Xhamia e Fatih Sulltan Mehmetit) dhe muzeu]]
**Muzeu Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu** i njohur edhe si *Muzeu i Skënderbeut* dhe *Muzeu i Krujës*, ndodhet në Krujë dhe është një nga më të vizituarit në Shqipëri.

## Histori 
Përurimi i muzeut është bërë më 1 nëntor 1982 në kështjellën e Krujës. Njëkohësisht ky muze ka edhe karakterin e një memoriali që trajtohet si kullë shqiptare e Veriut. Arkitektë te muzeut janë Pirro Vaso dhe Pranvera Hoxha (e bija e Enver Hoxhës).Kompleksi i muzeut është shpërndarë në disa hapësira të cilat vizitohen kronologjikisht sipas ngjarjeve. Muzeu u ndërtua në kalanë e famshme të Krujës, kryeqendra e shtetit të Arbërit dhe personifikim i disfatës së ushtrive osmane, për tri herë rresht, në shek. XV. 

Në këtë muze janë të ekspozuara mjaft objekte, dokumente dhe bibliografi origjinale, riprodhime autentike që flasin qartë për historinë e popullit shqiptar në shek. XV e më gjerë. Aty numërohen pavione të tilla si pavioni i antikitetit dhe mesjetës së hershme, pavioni i principatave shqiptare, i pushtimit osman dhe përballimit të këtij pushtimi, pavioni i kështjellave mesjetare, i qëndresës shqiptare, kanceleria e Skënderbeut, biblioteka, salla e princave, e pinakotekës dhe së fundi pavioni i trashëgimisë dhe i jehonës. Në këto pavione janë ekspozuar objekte prej qeramike, bronxi, hekuri, bakri, faksimile të ndryshme, ikona origjinale, shkrime, këmbana e vitit 1462, shpata origjinale të shek. XV etj.

## Shiko edhe 
* Teqja e Dollmës
* Muzeu Etnografik në Krujë

## Burime 
* Faqja Zyrtare
* https://web.archive.org/web/20120114073839/http://www.mtkrs.gov.al/web/Muzeu_Kombetar_Gjergj_Kastrioti_Skenderbeu_Kruje_422_1.php
Kodikët e Beratit

**Kodikët e Beratit** janë disa dorëshkrime me rëndësi historike për fillimet e letërsisë biblike. Librat përmbajnë rreth 190 fletë dhe janë të shkruajtura në gjuhën Greke. Kodikët mbahen në Arkivin Kombëtar të Shqipërisë, Tiranë.

## Referime 
## Lidhje të jashtme
* High res images in der CSNTM
* Codex Beratinus ɸ (043): in der *Encyclopedia of Textual Criticism*
* A Codex Purpureus Beratinus at the UNESCO website
* Website of Unesco 
* Kodikët e Shqipërisë (’Albániai kódexek’)
Acetileni

**Acetilini** është gaz pa ngjyrë i përbëre nga karboni e hidrogjeni(C2H2) që digjet me një dritë të bardhë të fortë e që përdore për ngjitje, për ndriçim etj. Në masen 20 perqind etini i prodhuar ne rruge industriale, perdoret për ngjitjen dhe për prerjen e metaleve me ane te kanjelles oksiacetilenike. Pjesa me e madhe e etinit(acetilenit) te prodhuar perdoret ne procesin e polimerizimit për te perftuar poliacetilenin(lende sintetike). Etini perdoret gjithashtu ne pergatitjen e dritave te rrugeve, ne karburizimin e celikut, ne pergatitjen e benzenit,vinilacetilenit,si dhe ne shume sinteza te tjera.
16 Prill

## Ngjarje 
* 1789 - George Washington bëhet kryetar i SHBA-ve.
* 1970 - Orteku i borës në vendin Salansh në Alpet franceze kan humbur jeten 72 njerz..
* 1982 - Mbreteresha Elizabeta shpalli Kushtetuten e re të Kanadasë, duke i prerë lidhjet e fundit koloniale me Britaninë.
* 2011 - Përurohet në Tepelenë monumenti i **Nderit të Kombit** Sali Nivica.

## Lindje 
* 1319 - Jean II, mbret i Francës († 1364)
* 1889 - Charlie Chaplin, regjisor dhe aktor anglez († 1977)
* 1927 - Papa Benedikt XVI (Joseph Ratzinger)
* 1945 - Gojko Šušak, politikan kroat († 1998)
* 1947 - Kareem Abdul-Jabbar, basketbollist amerikan
* 1952 - Billy West, dublues amerikan
* 1961 - Doris Dragović, kengëtare kroate
* 1990 - Lorraine Nicholson, aktore amerikane
## Vdekje 
* 1731 - Daniel Defoe, shkrimtar dhe gazetar anglez
* 1972 - Jasunari Kavabata, shkrimtar dhe nobelist japonez.
* 1968 - Edna Ferber, shkrimtare amerikane
* 1990 - Greta Garbo, aktore suedeze.

## Festa dhe përvjetore
Acetoni

**Acetoni** (**CH_3COCH_3**) është lëngë i pangjyrë e i avullueshëm, me erë të fortë si të eterit, që përdoret për prodhimin e lëndve shpërthyese, të mëndafshit artificial. Po ashtu në industri prodhohen aparate të cilat shërbejnë për ngjitje dhe që përdorin acetonin si materie ngjitëse ose tretëse të yndyrërave. Acetoni është ketoni më i rëndësishëm, i cili përftohet me disa metoda
Acidi

**Acidi** është komponim kimik, zakonisht i lëngshëm, me shije të thartë e veti gërryese, që përmban hidrogjen dhe që në reaksion me metalet jep kripëra. Varësisht nga bashkimi kimik dallohen edhe acidet, ndër më të njohurit janë Acidi sulfurik, Acidi yndyror apo Acidi organikë. Gjithashtu kemi hidroacide dhe oksiacide. Acidet ne uje rrisin perqendrimin e joneve te hidrogjenit.

Acidet që në përbërjen e tyre kanë atome të oksigjenit quhen acide oksigjenike, kurse ato që nuk kanë atome të oksigjenit quhen acide jooksigjenike.

## Emërtimi i acideve (Nomenklatura) 
Emërtimi i acideve jooksigjnike bëhet ashtu që emrit të jometalit që e krijon acidin i shtohet prapashtesa "hidrik".Keto acide quhen ndryshe acide hidrike, per shkak te permbajtjes se Hidrogjenit ne fillim te cdo formule.Për shembull:

: **HCl** – acidi klorhidrik
: **HI** – acidi jodhidrik

Emërtimi i acideve oksigjenike bëhet në këtë mënyrë: emërtimi i acidit kryesor (themelor) bëhet ashtu që emrit të elementit që e krijon acidin i shtohet prapashtesa "ik".

Acidet marrin pjesë në përbërjen e organizmit të njeriut, burimi kryesor i tyre janë proteinat ushqimore, të cilat përmbajnë grupe sulfate dhe fosfate, prej të cilave me proceset metabolike krijohen acidet H_2SO_4dhe H_3PO_4. Ngarkesa ditore e organizmit me acidet e krijuara në këtë mënyrë është 150 mEq/L. 

Acidet gjithashtu ndahen ne ; njebazike,dybazike dhe trebazike.Duhet te kemi kujdes pasi ne nuk duhet ti prekim acidet kurre direkt me dore, pervec rasteve kur jemi udhezuar se eshte e sigurt.

## Ndotja nga Acidet 
Acidet janë ndotës të mëdhenj të ambienteve. Ato kërkojnë një kujdes të madh nga qeveritaret sepse pasojat vërtet nuk i ndjejmë tani, por në të ardhmen ato janë të pashmangshme.Nje prej pasojave te dukshme qe mund te jete e rreziksHMe ne te ardhmen e afert eshte edhe shiu acid.

## Shiko edhe 
* Acidi Folik

## Burimi i të dhënave
Aerostati

parapamje|260px|Përgatitja para fillimit të një gare me balona falas, Gjermani, në maj 1929, gjatë pranverës së madhe të balonave, duke u përgatitur për garën e radhës Gordon-Bennett-Wettfliegen në Los Anxhelos.
**Aerostati** (nga greqishtja e lashtë ἀήρ (*aḗr*) 'ajër', dhe στατός (*statós*) 'në këmbë', nëpërmjet frëngjisht) është një avion më i lehtë se ajri që fiton ngritjen e tij nëpërmjet përdorimit të një gazi lëvizës. Aerostatët përfshijnë balona pa energji dhe aeroplanë me energji. Një balonë mund të jetë fluturues i lirë ose i lidhur. Dendësia mesatare e anijes është më e ulët se dendësia e ajrit atmosferik, sepse përbërësi kryesor i tij është një ose më shumë qese gazi, një lëkurë e lehtë që përmban një gaz ngritës (i cili mund të jetë ajri i nxehtë ose ndonjë gaz me densitet më të ulët se ajri) për të siguruar lëvizje, në të cilin janë bashkangjitur komponentë të tjerë si një gondolë që përmban pajisje ose njerëz. Sidomos me aeroplanët, thasët e gazit shpesh mbrohen nga një zarf i jashtëm.

Aerostatët janë quajtur kështu sepse përdorin ngritës aerostatik, i cili është një forcë lëvizëse që nuk kërkon lëvizje nëpër masën e ajrit përreth, duke rezultuar në aftësinë VTOL. Kjo është në kontrast me aerodinat e rënda që përdorin kryesisht ngritjen aerodinamike që kërkon lëvizjen e një sipërfaqeje krahu përmes masës ajrore përreth. Termi është përdorur gjithashtu në një kuptim më të ngushtë, për t'iu referuar balonës së lidhur në mënyrë statike në kontrast me aeroplanin me fluturim të lirë. Ky artikull përdor termin në kuptimin e tij më të gjerë.

## Referime
Afta

parapamje|Afta
**Afta** është fshikë (*puqërr*) me lëng të bardhë apo plagë e vogël, që del në cipën e gojës ose në gjuhë nga disa sëmundje.
Aftra

**Aftra** është një copëz kartoni me një fitil të vogël në mes, që vihet mbi vajin e kandilave.
Admirali

**Admirali** është ushtarak me një gradë të lartë në flotën detare të një shteti e cila i përgjegjet gjenerali të armatës së ushtrisë tokësore.
Agari

[parapamje|240px|[Yōkan|Mizu yōkan - një ëmbëlsirë popullore japoneze e bërë nga agari]]
**Agari** është lëndë e qullët që nxirret nga disa lështërikë dhe që përdoret për ëmbëlsira dhe në laboratore si lëndë e përshtatshme për zhvillimin e bakterieve.
Agari ëdhtë përzierje e dy komponenteve: agaroza polisaharide lineare, dhe një përzierje heterogjene e molekulave më të vogla të quajtura agaropektinë. Formon strukturat mbështetëse te shumë mureve qelizore të specieve të caktuara te algave, ku këto alga njihen si agarofite, kanë prejardhje nga Rodofita (alga e kuqe) phylum.

Agari mund te perdoret si ushqim (kryesisht në Azi përdoret si desert). Dhe si substart i ngurtë përdoret në terrene kulturale për punë mikrobiologjike. Agari mund të përdoret si një laksativ, një shtypës i oreksit, një zëvendësues vegjetarian për xhelatinë, një trashës për supat, në konservat e frutave, akulloret, dhe ëmbëlsirat e tjera, si një agjent sqarues në krijimin e birrës, si dhe për madhësinë e letrës dhe pëlhurave.

Agari mund të jetë zbuluar në Japoni në vitin 1658 nga Mino Tarōzaemon, një hanxhar në Fushimi-ku, Kyoto i cili, sipas legjendës, u tha se kishte hudhur supën e tepërt të detit dhe vuri re që ajo u bë më i fortë më vonë pas ngrirjes së një nate dimri. Gjatë shekujve në vijim, agari u bë një agjent i zakonshëm e fortë në disa kuzhina të Azisë Juglindore.
Agaveja

**Agaveja** është bimë e vendeve të ngrohta, me gjethe shumë të gjata, të trasha, me tul, të dhëmbëzuara e me gjemba. Agaveja është e përshtatshme edhe në industrinë e tekstilit, nga gjethet e saja nxirren fije të cilat përdoren për prodhimin e litarëve.
parapamje|Agaveja
Bimë e familjes Amarillidaceae, gjinia Agave(Agave L.), lloji (Agave americane L.). Me origjinë nga Amerika Qëndrore dhe Jugore. E përhapur shumë në edhe në vendet e Mesdheut. LUlëyon vetëm një herë. Nga kjo bimë nxirren fibra tekstilesh dhe një lëng sheqeror i cili tharmëtohet për të nxjerrë një pije që pëlqehet shumë nga meksikanët.
Agërshaku

**Agërshaku** është një lloj rrote që vihet në maje të boshtit për të lehtësuar tjerrjen e fillit.
Agai

**Agai** (st. dhe tosk.) dhe **ága** (geg.) (osm. أغا, pers. آقا‎ "kryetari, mjeshtër, zot") ka qenë titull honorifik për funksionarë të oborrit sulltanor, zyrtarë apo oficerë ushtarakë të Perandorisë Osmane.

## Etimologjia 
Në gjuhët tartaro-turke ka kuptimin "i madh" dhe fillimisht ka qenë titull i një prijësi të rëndësishëm, të një kryetari. Nga folja *agmák*, "me u rritë, me u motnue".

### Përdorimi
Në Shqipëri përgjithësisht përdorej për pronar tokash të mbarështimit feudal. Në Veri me këtë titull emëroheshin edhe njerëzit esnafë, parí e vendit, e katundit që nuk ishin në rangun e bejlerëve dhe efendilerëve. Në Jug dhe Shqipëri të Mesme me këtë titull mbiquheshin pasanikët e pronarët qytetarë dhe fshatarë. Në rapsoditë e Mujit, ky titull merr më shumë vështrimin e kreshnikut "''Tridhet agë fjalë kan çue, / Se q'at nuse e ke me fjalë*". Në rreth të Pukës, *agë'' ka qenë titull fisnikërie i trashëgueshëm për tri-katër familje (agallarët e Iballes, të Pukës, të Kryeziut), si dhe në disa fise të Kosovës, të Farkës në Tiranë, etj.

## Shih edhe 
* Agallëku
* Kapi Agha dhe Këzllar-Aga

## Referime
Abazhuri

**Abazhuri** është një mbulesë prej një materiali të tejdukshëm apo me ngjyrë që mundëson depërtimin e rrezeve të dritës nga një burim i dritës që zakonisht në këtë rast është llamba me gaz.