Kushtetuta e Kosovës

]]
**Kushtetuta e Kosovës** është ligji suprem (neni 16) i Republikës së Kosovës. Neni katër i kushtetutës përcakton rregullat dhe pushtetet e ndara të tre degëve të qeverisjes . Kuvendi njëdhomësh i Republikës ushtron pushtetin legjislativ, degën ekzekutive të udhëhequr nga presidenti dhe kryeministri, të cilat janë përgjegjëse për zbatimin e ligjeve, dhe sistemin gjyqësor të kryesuar nga Gjykata Supreme . 

Kushtetuta u nënshkrua më 7 prill 2008, në orën 13:00 sipas kohës lokale, në bibliotekën kombëtare në Prishtinë .  Kushtetuta u ratifikua më 9 prill dhe hyri në fuqi më 15 qershor 2008.  

Kushtetuta e Republikës së Kosovës mund të ndryshohet përmes procesit të amendamentimit (neni 144). Amendamentet kushtetuese i shtohen asaj, duke ndryshuar efektin e saj. Parathënia e kushtetutës thotë:

Neni 7, siguron vlerat dhe liritë nëpërmjet sundimit të ligjit, barazisë së njëjtë me respektin, barazisë gjinore dhe drejtësisë sociale dhe neutralitetit ndaj fesë nëpërmjet nenit 8 të Kushtetutës.   Kushtetuta udhëzon ligjin dhe kulturën politike të Kosovës.  Shkrimtarët u ndikuan kryesisht nga dy dokumente: Plani i Ahtisaarit  dhe ai i katërti - dhe Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e cila ishte dokumenti bazë për një periudhë nga 10 qershori 1999.  Autoriteti përfundimtar për interpretimin e kushtetutës së Republikës së Kosovës është Gjykata Kushtetuese e Kosovës .

Juristët dhe politikanët e Kosovës kanë kërkuar vazhdimisht ndryshime ose një rishikim të plotë të kushtetutës. Propozimet përfshijnë heqjen e ndalimit të bashkimit me Shqipërinë (neni 1.3), lejimin e zgjedhjeve të drejtpërdrejta për presidentin dhe përmirësimin e gjuhës së dokumentit.  Janë propozuar edhe projektkushtetuta alternative, para dhe pas shpalljes së pavarësisë.  

## Historia 
[thumb|[Ligji Kushtetues i Kosovës|Ligji kushtetues i KSA të Kosovës nga viti 1969.]]
### Ligji Kushtetues i Kosovës, 1969 
Ligji Kushtetues i Kosovës i vitit 1969 u miratua pas demonstratave të vitit 1968 dhe përfaqësonte një avancim të dukshëm të pozitës kushtetuese të Krahinës së Kosovës brenda Federatës Jugosllave. Ky akt hoqi termin “Metohia” nga emri zyrtar, duke e lënë vetëm “Kosova”, barazoi gjuhën shqipe me serbokroatishten si gjuhë zyrtare dhe lejoi përdorimin e flamurit kombëtar shqiptar. Ligji Kushtetues i vitit 1969 sanksionoi gjithashtu parimin e barazisë ndërmjet shqiptarëve, serbëve, malazezëve dhe turqve, duke i dhënë Kosovës një identitet më të qartë politik e kulturor. Në këtë kuadër u miratua edhe themelimi i Universitetit të Kosovës në Prishtinë, i cili u hap në vitin 1970 dhe u bë një qendër e rëndësishme e arsimit dhe kulturës shqiptare. Ky ligj shënoi një pikë kthese në zhvillimin kushtetues të Kosovës, duke përgatitur terrenin për Kushtetutën e vitit 1974, e cila i dha krahinës një autonomi edhe më të gjerë.

### Kushtetuta e parë, 1974 
Kushtetuta e Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës u miratua më 28 shkurt 1974 nga Kuvendi i Kosovës  dhe Kuvendi i Jugosllavisë, ndërsa Kosova ishte ende një provincë autonome e Serbisë . Kushtetuta federale jugosllave e vitit 1974, e cila u miratua një javë më parë, u dha njësive federale të Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë të krijonin kushtetutat e tyre, duke e bërë këtë kushtetutën e parë të Kosovës që u integrua në një kushtetutë të RSF të Jugosllavisë.  Ajo zëvendësoi Ligjin Kushtetues të Kosovës të vitit 1963,   duke i dhënë Kosovës një shkallë të lartë autonomie kushtetuese, legjislative dhe gjyqësore.  Sipas Kushtetutave të RSF të Jugosllavisë të vitit 1974, RSF e Kosovës gjithashtu fitoi Kushtetutën e vet dhe zyrtarët më të lartë, më së shumti Presidencën dhe Qeverinë. 

Kushtetuta deklaronte se të gjitha etnitë e Kosovës duhet të bashkoheshin nën revolucionin popullor socialist dhe Partinë Komuniste në udhëheqjen e saj, kundër luftës së klasave dhe pabarazisë së mëtejshme të klasave . Kryetari i Kuvendit  nënshkroi kushtetutën më 27 shkurt 1974 dhe ajo u miratua po atë ditë. 

Pesë pikat më poshtë shpjegojnë arsyet kryesore të ekzistencës dhe rëndësisë së tij:

# Nga viti 1944 e tutje, pjesëmarrja e Kosovës në Jugosllavinë federale ishte kryesisht e ngjashme me njësitë e tjera federale.
# Që nga viti 1944, dhe veçanërisht sipas kushtetutës së RSFJ-së të vitit 1974, Kosova gëzonte një shkallë të konsiderueshme autonomie. Në të gjitha fushat, politikat sociale, ekonomike dhe kombëtare.
# Sipas Kushtetutës së vitit 1974, gjashtë republikat së bashku me Vojvodinën dhe Kosovën kishin një pozicion të ngjashëm kushtetues, ndryshimi kryesor ishte se ndërsa republikave ( Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Maqedonia, Mali i Zi, Serbia dhe Sllovenia ) iu dha e drejta për t'u shkëputur, provincave të Kosovës dhe Vojvodinës jo. 
# Kosova kishte të njëjtën mbrojtje që kishin republikat në mosmarrëveshjet midis Serbisë dhe Kosovës, përfshirë Gjykatën Kushtetuese Federale. Kjo u hoq në vitet 1989–1990 dhe nuk mund të rivendosej pasi RSFJ-ja të shpërbëhej.
# Pozicioni i Kosovës sipas Kushtetutës së vitit 1974 u anulua në vitet 1989-1990 nga autoritetet federale të Serbisë.

### Kushtetuta e dytë, 1989–1990 
Pas fjalimit që Slobodan Millosheviq mbajti më 24 prill 1987 dhe më 28 qershor 1989, fjalimi në Gazimestan para një numri të madh serbësh etnikë në festimin kryesor që shënonte 600-vjetorin e Betejës së Kosovës . Disa  mendoj se ky fjalim e ndihmoi Millosheviqin të konsolidonte autoritetin e tij në Serbi.  Me ardhjen në pushtet të lëvizjes nacionaliste në Serbi, filloi kufizimi i pushteteve për Kosovën. Në vitin 1989, kuvendi serb filloi të miratonte amendamente për kufizimin e pushteteve të Kosovës, të garantuara nga Kushtetuta e RSFJ-së e vitit 1974. Ai mund të propozonte amendamente të tilla, por këto kërkonin pranim nga Kuvendi i Kosovës përpara se të miratoheshin.

Më 23 mars 1989, Kuvendi i Kosovës pranoi ndryshimet në kushtetutën e saj, duke i hequr autonominë. Përfaqësuesit e zgjedhur me kujdes nga Serbia miratuan ndryshimet në Kushtetutën e Kosovës, duke filluar shpërbërjen e RSFJ-së dhe shtypjen e brutalitetin në Kosovë.

### Kushtetuta e Kaçanikut 
Shqiptarët e Kosovës reaguan me një lëvizje paqësore për pavarësi, duke përdorur mosbindje civile të përhapur dhe duke krijuar struktura paralele në arsim, kujdes mjekësor dhe taksim, me qëllimin përfundimtar arritjen e pavarësisë së Kosovës . 

Më 2 korrik 1990, parlamenti i vetëshpallur i Kosovës e shpalli Kosovën republikë në Jugosllavi. Më 7 shtator 1990, në qytetin e Kaçanikut, 35 milje në jug të Prishtinës, në një seancë të improvizuar shpalli Kushtetutën e Republikës së Kosovës. Ajo konfirmoi referendumin dhe më 22 shtator 1991 e shpalli Kosovën vend të pavarur, Republikën e Kosovës .  Në maj 1992, Ibrahim Rugova u zgjodh president. Gjatë mandatit të saj, Republika e Kosovës u njoh vetëm nga Shqipëria ; ajo u shpërbë zyrtarisht në vitin 2000, pas Luftës së Kosovës, kur institucionet e saj u zëvendësuan nga Struktura e Përbashkët Administrative e Përkohshme e krijuar nga Misioni i Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK).

Kushtetuta e Kaçanikut e vitit 1990 u shkrua për t'u dhënë shqiptarëve të Kosovës liri, drejtësi dhe mirëqenie brenda Jugosllavisë dhe përcaktoi se populli ishte ai që zgjidhte mirëqenien dhe të ardhmen e tij. Kryetari i takimit më 7 shtator 1990 ishte Iljaz Ramajli. 

### Korniza Kushtetuese, 2001 
Pas Luftës së Kosovës, Kosova u vu nën administrimin e Kombeve të Bashkuara në qershor të vitit 1999. Misioni i Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) shpalli një Kornizë Kushtetuese për Vetëqeverisje të Përkohshme në Kosovë më 15 maj 2001.  Karta deklaroi se "Kosova është një entitet nën administrim të përkohshëm ndërkombëtar" dhe krijoi Institucione të Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë, duke përfshirë një Kuvend të Kosovës me 120 anëtarë, një Kabinet të Kosovës dhe pozicionet e Presidentit të Kosovës dhe Kryeministrit të Kosovës .

### Ndikimet 
#### Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së 
Statusi kushtetues i Kosovës midis qershorit 1999 dhe shkurtit 2008 u përcaktua nga Kombet e Bashkuara në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së (UNSCR 1244), të miratuar më 10 qershor 1999.  Këshilli i Sigurimit e vendosi Kosovën nën administrimin e përkohshëm të Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), nën udhëheqjen e Përfaqësuesit Special të Sekretarit të Përgjithshëm (PSSP). Ai gjithashtu mbështeti në mënyrë të qartë sovranitetin ekzistues të Serbisë mbi Kosovën, "duke riafirmuar angazhimin e të gjitha Shteteve Anëtare ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë dhe shteteve të tjera të rajonit". Ai gjithashtu parashikoi një proces për të përcaktuar statusin përfundimtar të Kosovës. 

Problemi për të dyja palët u vu në dukje nga Ylber Hysa : Edhe pse "Rezoluta 1244 respekton sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë, përfshirë Kosovën", dhe madje parashikoi që trupat serbe të stacionoheshin në provincë, në terren "disa territore janë nën kontrollin e plotë të KFOR-it dhe administratës ndërkombëtare" pa asnjë përfshirje serbe (citat: Ylber Hysa, "Kosova: një protektorat i përhershëm ndërkombëtar?", f.&nbsp;288 në Roli i OKB-së në Promovimin e Demokracisë: Midis Idealeve dhe Realitetit, red. Edward Newman, Roland Rich (United Nations University Press, 2004). Megjithatë, pjesa në fjalë nuk u zbatua kurrë. Kontrolli i kufizuar rreptësisht i ushtruar nga Serbia në Kosovë i ka bërë disa komentues ta përshkruajnë natyrën e sovranitetit të saj si thjesht "nominale".

Më 15 maj 2001, UNMIK-u miratoi një "Kornizë Kushtetuese për Vetëqeverisje të Përkohshme" (ciat :) Edhe pse ofron një kornizë kushtetuese, nuk është kushtetutë dhe është qëllimisht jo-gjykuese për çështjen e sovranitetit, pasi vetë UNMIKU nuk ka rol në përcaktimin e statusit përfundimtar të Kosovës.  Ajo e përcakton Kosovën si "një entitet nën administrim të përkohshëm ndërkombëtar" dhe "një territor të pandarë". Ndërhyrja e Serbisë në Kosovë ka shkaktuar probleme të konsiderueshme. UNMIKU-t iu dhanë të drejta ekskluzive për të menaxhuar çështjet ekonomike të Kosovës dhe deklaroi qëllimin e tij në Kornizën Kushtetuese për të krijuar një ekonomi tregu. Para vitit 1999, pjesa më e madhe e ekonomisë së Kosovës kontrollohej nga shteti. Të gjitha ndërmarrjet publike ishin në pronësi të qeverisë jugosllave ose shtetit serb, të dyja të qeverisura nga Beogradi . Kur UNMIKU filloi të zbatonte privatizimin e aseteve që nuk i zotëronte, serbët me interesa në kompanitë që i nënshtroheshin privatizimit paditën së pari UNMIKU-n dhe më pas OKB-në në Nju Jork.

Ekonomistja suedeze Jessica Johnson pohon se fakti që Kosova ende konsiderohet në ligj si pjesë e Serbisë, si dhe tensionet e vazhdueshme politike, i kanë shkaktuar asaj vështirësi të konsiderueshme në arritjen e zhvillimit ekonomik dhe se statusi i saj i pasigurt ligjor e ka penguar atë të marrë hua nga Institucionet Financiare Ndërkombëtare, siç është Banka Botërore.

Themelimi i UNMIK-ut bazuar në Rezolutën 1244 të OKB-së kishte për qëllim kryesisht ruajtjen e integritetit territorial të Kosovës dhe dhënien e "autonomisë substanciale" deri në arritjen e një statusi përfundimtar. Shqiptarët e Kosovës e panë këtë mandat si një hap drejt një Kosove të pavarur dhe sovrane. Në një takim sekret në Prizren në vitin 2000, të kryesuar nga PSSP Bernard Kouchner, u bë një përpjekje për të parë nëse dokumenti i Marrëveshjes së Paqes së Rambujesë të vitit 1999 mund të përdorej si model për hartimin e kushtetutës, por ky dokument në thelb i dha Serbisë fuqinë për të krijuar "struktura paralele" territoriale dhe institucionale të qeverisjes në Kosovë dhe gjithashtu për të bllokuar proceset e vendimmarrjes në qeverinë qendrore në Kosovë. Kouchner e kuptoi se Rambuje nuk mund të ishte dokumenti që do të krijonte një skemë të qëndrueshme qeveritare për Kosovën dhe Serbinë, megjithëse ideja e përdorimit të marrëveshjeve të paqes si bazë për kushtetutën do të ishte një frymëzim për Planin Ahtisaari.

Mosgatishmëria e Serbisë për ta njohur Kosovën dhe mungesa e përgjithshme e konsensusit në bashkësinë ndërkombëtare nëse Kosova duhet të jetë e pavarur e lanë Kosovën në një gjendje të pasigurt pas vitit 1999, gjatë administrimit të saj nën administrimin e UNMIK-ut. Për të zbutur problemet ekonomike dhe sociale që vinin nga ajo që në thelb ishte një shtet klient si Kosova, Këshilli i Sigurimit i OKB-së lëshoi Propozimin Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës, i njohur ndryshe si Plani i Ahtisaarit. 

#### Plani i Ahtisarit 
Ahtisaari deklaroi më 8 shkurt 2007 se pas një periudhe konsultimesh me palët, ai do ta finalizonte propozimin e tij për Marrëveshje për t'ia paraqitur Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe në atë fazë ai do të jepte hollësi edhe për vetë çështjen e statusit (citat: ^ "Konferenca për shtyp e Ahtisaarit",). Në Beograd, Kryeministri serb Vojislav Koštunicarefuzoi të priste Ahtisaarin. Koštunica pretendoi se, meqenëse Serbia ende nuk kishte formuar një qeveri të re pas zgjedhjeve parlamentare të 21 janarit, ai nuk kishte mandat për të diskutuar për Kosovën dhe për këtë arsye nuk mund të takohej me Ahtisaarin. Më vonë ai e denoncoi propozimin si "të paligjshëm dhe të papranueshëm" sepse pretendoi se "shkel Kartën e OKB-së ... duke minuar sovranitetin e anëtares së OKB-së, Serbisë (citat: ^ "Propozimi i Ahtisaarit i papranueshëm dhe i paligjshëm për Serbinë", faqja e internetit e Qeverisë së Republikës së Serbisë, Beograd, 7 shkurt 2007.) Presidenti Boris Tadiç e priti Ahtisaarin, pas së cilës ai riafirmoi zotimin e tij për të mos pranuar kurrë një Kosovë të pavarur (citat: ^ "I dërguari i OKB-së zbulon propozimin për Kosovën, nga Garentina Kraja, Associated Press (AP), Prishtina, 2 shkurt 2007). Ministri i Jashtëm Vuk Drashkoviç paralajmëroi se ishte "e nevojshme të shmangej një zgjidhje e imponuar që mund ta bënte Serbinë të bëhej faktor paqëndrueshmërie. Citat: ^ "Udhëheqësit serbë paralajmërojnë se plani i OKB-së për Kosovën mund të destabilizojë Ballkanin", International Herald Tribune, Beograd, 7 shkurt 2007. Në Prishtinë, udhëheqësit shqiptarë të Kosovës lëshuan një deklaratë pas takimit me Ahtisaarin duke thënë se janë "të bindur se procesi ndërkombëtar për zgjidhjen e statusit të Kosovës, i udhëhequr nga Presidenti Ahtisaari, do të përfundojë së shpejti me bërjen e Kosovës një shtet të pavarur. Citat: ^ "Deklarata për Shtyp e Ekipit të Unitetit", 2 shkurt 2007.) Shtetet e Bashkuara e quajtën propozimin "të drejtë dhe të balancuar", citat: ^ Prezantimi i Propozimit për Statusin e Kosovës te Palët, Sean McCormack, zëdhënës i Departamentit të Shtetit të SHBA-së, Uashington, DC, 2 shkurt 2007.) ndërsa Presidenca e BE-së vuri në dukje se propozimet e Ahtisaarit "bazohen në pothuajse dymbëdhjetë muaj bisedimesh të drejtpërdrejta midis Beogradit dhe Prishtinës. " citat: ^ Deklarata e Presidencës së BE-së mbi propozimet për statusin e Kosovës që do të paraqitet sot nga Martti Ahtisaari në Beograd dhe Pristinë, 2 shkurt 2007. Më 21 shkurt, Ahtisaari filloi një periudhë konsultimesh me palët në Vjenë për të finalizuar Marrëveshjen. Ai e bëri të qartë se propozimi i tij ishte një draft dhe se do të përfshinte zgjidhje kompromisi në dokumentin përfundimtar. Pas kësaj periudhe konsultimesh dhe modifikimesh të mëtejshme të Marrëveshjes, Ahtisaari thirri një takim të nivelit të lartë të palëve në Vjenë më 10 mars. Pas këtij takimi, udhëheqësit nga të dyja palët sinjalizuan një mungesë të plotë gatishmërie për të bërë kompromis mbi kërkesat e tyre qendrore (shqiptarët e Kosovës për pavarësinë e Kosovës; Serbia për sovranitet të vazhdueshëm mbi Kosovën). Duke arritur në përfundimin se nuk kishte asnjë shans që të dyja palët të pajtoheshin me qëndrimet e tyre, Ahtisaari tha se kishte ndërmend t'i paraqiste Këshillit të Sigurimit të OKB-së rekomandimet e tij të propozuara për statusin, duke përfshirë një rekomandim të qartë për vetë rezultatin e statusit, deri në fund të marsit. Në nëntor 2008, BE pranoi kërkesën e Serbisë për të mos zbatuar planin e Ahtisaarit përmes EULEX-it.

### Deklarata e Pavarësisë 
Republika e Kosovës shpalli pavarësinë më 17 shkurt 2008.  Pjesëmarrësit unanimisht shpallën Kosovën të pavarur nga Serbia,  ndërsa të 11 përfaqësuesit e pakicës serbe bojkotuan seancën.  

Ligjshmëria e deklaratës dhe nëse ajo ishte një akt i Kuvendit është vënë në dyshim. Serbia kërkoi vërtetim ndërkombëtar për qëndrimin e saj se deklarata ishte e paligjshme dhe në tetor 2008 kërkoi një vendim nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë .  Megjithatë, Gjykata vendosi që deklarata ishte e ligjshme.

Deklarata e vitit 2008 ishte rezultat i negociatave të planit Ahtisaari që u ndërprenë në vjeshtën e vitit 2007. Plani, i përgatitur nga i Dërguari Special i OKB-së dhe ish- presidenti i Finlandës, Martti Ahtisaari, shpresonte që një pavarësi e mbikëqyrur nga Bashkimi Evropian (pa përdorur shprehimisht fjalën "pavarësi") do të tregonte se interesat e polarizuara në Kosovë mund të mbështesnin vetëqeverisjen me një kushtetutë dhe një qeveri përfaqësuese që ishte e detyruar të mbronte shprehimisht të drejtat e pakicave të saj. Kosovës do t'i jepeshin simbolet e saj kombëtare, të tilla si një flamur dhe një stemë, dhe do të ishte e detyruar të kryente demarkacionin e kufirit në kufirin Kosovë- Republika e Maqedonisë . Negociatorët shqiptarë në thelb mbështetën në tërësi planin Ahtisaari, i cili fitoi edhe mbështetjen e Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara. Megjithatë, Serbia dhe Rusia e refuzuan atë plotësisht, dhe ndërhyrja e vazhdueshme e Kombeve të Bashkuara ishte e pafrytshme.

Negociatat u ndalën. Kosovarët shpallën në mënyrë të njëanshme Republikën e Kosovës, duke u detyruar të ndiqnin plotësisht dispozitat e planit të Ahtisaarit. Bisedimet për demarkacionin e kufirit me Maqedoninë u vonuan sepse kosovarët këmbëngulën në parakushtin e njohjes zyrtare, por përfundimisht tërhoqën kundërshtimin. Deklarata e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 shkaktoi reagime të përziera ndërkombëtare dhe po polarizonte vazhdimisht brenda vendit midis serbëve të Kosovës dhe shqiptarëve të Kosovës.

Pas 13 vitesh mbikëqyrjeje ndërkombëtare, autoritetet e Kosovës morën zyrtarisht kontroll të plotë dhe të pakontrolluar të rajonit (duke përjashtuar vetëm veriun e Kosovës) më 10 shtator 2012, kur Fuqitë Perëndimore i dhanë fund mbikëqyrjes së tyre. Grupi Drejtues Ndërkombëtar, në takimin e tij të fundit me autoritetet në Prishtinë, deklaroi se Propozimi Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës, i njohur si plani i Ahtisaarit sipas krijuesit të tij finlandez të OKB-së, ishte zbatuar në mënyrë thelbësore.

### Hartimi i Kushtetutës 
Kur erdhi koha për zgjidhjen e procesit, Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Kofi Annan, emëroi Martti Ahtisaarin për të udhëhequr procesin e statusit të Kosovës në nëntor 2005.  Në një periudhë prej katërmbëdhjetë muajsh, Ahtisaari zhvilloi shtatëmbëdhjetë raunde negociatash midis zyrtarëve serbë dhe kosovarë në Vjenë dhe bëri njëzet e gjashtë misione ekspertësh në të dy kryeqytetet. Këto diskutime patën një mbështetje të madhe nga Grupi i Kontaktit, i cili përfshinte Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar, Francën, Gjermaninë dhe Italinë, si dhe Rusinë.  Më 2 shkurt 2007, u publikua raporti përfundimtar i cili përfshinte "Dhjetë parimet udhëzuese", të cilat krijuan një strukturë dhe autoritete për qeverisjen e gjerë të Kosovës dhe qeverisë së saj.  Raporti përmbante një dispozitë të gjerë për autonominë e Kosovës, e cila përfshinte fuqinë për të hyrë në marrëveshje ndërkombëtare, si dhe për t'u bërë anëtare e organizatave ndërkombëtare, por raporti gjithashtu kufizon sovranitetin e Kosovës për shkak të marrëveshjeve të ndarjes së pushtetit me grupet minoritare që misionet ndërkombëtare kishin fuqinë për të zbatuar. I vetmi shtet i grupit të kontaktit që e refuzoi propozimin ishte Rusia, duke deklaruar se pjesa serbe e marrëveshjes nuk ishte mbajtur.   Për shkak të refuzimit të planit nga Rusia, një "Trojkë" nga Ministri i Jashtëm gjerman Frank-Walter Steinmeier me përfaqësues nga Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe Rusia zhvilloi negociata shtesë për të arritur një marrëveshje. Megjithatë, palët nuk ishin në gjendje të arrinin një marrëveshje mbi statusin përfundimtar të Kosovës.   Pavarësisht ngërçit brenda konsensusit ndërkombëtar, Kosova shpalli pavarësinë më 17 shkurt 2008 dhe Kuvendi miratoi një deklaratë pavarësie në përputhje me të Dërguarin Special të OKB-së, Ahtisari, dhe planin e dakordësuar nga Prishtina zyrtare.  (8)  Ajo u zotua të ishte një republikë demokratike dhe të pranonte të gjitha detyrimet sipas planit të Ahtisaarit, duke përfshirë miratimin e një kushtetute të re brenda 120 ditëve. Kuvendi i Kosovës miratoi një kushtetutë të re në prill 2008 dhe ajo hyri në fuqi më 15 qershor 2008.  Edhe pse Kosova shpalli pavarësinë në shkurt, OKB nuk e miratoi planin e të Dërguarit Special, Ahtisaari; Komisioni Kushtetues filloi të hartonte Kushtetutën që në mars të vitit 2007. Komisioni do të përbëhej nga 21 anëtarë të Kosovës, 15 të emëruar nga Presidenti i Kosovës, 3 nga Kuvendi që mbanin vende të rezervuara për pakicat, veçanërisht për serbët, dhe 3 anëtarë të komuniteteve të tjera pakicë të emëruar gjithashtu nga Kuvendi.  Së pari, nëngrupet e Komisionit publikuan segmentet e hartuara të Kushtetutës në fund të verës së vitit 2007. Pastaj i gjithë Komisioni paraqiti drafte për procesin e shqyrtimit, këshilltarët e brendshëm dhe ndërkombëtarë bënë shqyrtimin. Deri në fund të vitit 2007, Komisioni prodhoi një draft kushtetute, të nxjerrë drejtpërdrejt nga plani i Ahtisaarit.   Pas Shpalljes së Pavarësisë, Kushtetuta u publikua për komente publike, me më shumë se 1000 komente nga publiku dhe Komisioni që mbajti seanca dëgjimore publike për të mbledhur më shumë sugjerime, deri në krijimin e draftit përfundimtar. Drafti përfundimtar u përfundua në prill 2008 dhe procesi i ratifikimit hyri në fuqi më 15 qershor 2008.  Kushtetuta e re krijoi një republikë parlamentare me premtime për të mbrojtur pakicat. Sa i përket strukturës, Presidenti është kreu i shtetit dhe Kryeministri, i zgjedhur nga Kuvendi i Kosovës, është kreu i qeverisë. Kuvendi njëdhomësh i Kosovës përmban 120 vende. Nga këto vende, dhjetë janë të rezervuara për serbët etnikë, dhjetë për pakicat e tjera të përcaktuara dhe tre janë për grupe të tjera pakicash të paspecifikuara.

Kushtetuta përmes Komisionit Kushtetues – Afati kohor sipas njoftimeve për shtyp të Komisionit Kushtetues –

# Prishtina, Kosovë, 24 janar 2008 – Grupi Punues i Kushtetutës Shpall Nisjen e Procesit të Informimit Publik 
# Prishtina, Kosovë, 5 shkurt 2008 – Faza e dytë e fushatës së informimit publik për Kushtetutën do të fillojë kur të publikohet projektkushtetuta.
# Prishtina, Kosovë, 8 shkurt 2008 – Faza e dytë e fushatës së informimit publik për Kushtetutën do të fillojë së shpejti
# Prishtina, Kosovë, 17 shkurt 2008 – Komisioni Kushtetues i Kosovës nis Fazën e Dytë të Fushatës së Informimit Publik për Kushtetutën – Projektkushtetuta në dispozicion për konsultim publik
# Prishtina, Kosovë, 21 shkurt 2008 – Komisioni Kushtetues diskuton me publikun Projektkushtetutën e Republikës së Kosovës
# Prishtina, Kosovë, 22 shkurt 2008 – Komisioni Kushtetues vazhdon të diskutojë Projektkushtetutën e Republikës së Kosovës me publikun
# Prishtina, Kosovë, 26 shkurt 2008 – Komisioni Kushtetues Vazhdon të Pranojë Komente mbi Projektkushtetutën e Republikës së Kosovës

Të gjitha këto mund t’i gjeni këtu – 

# Prishtina, Kosovë, 4 Mars 2008 – Komisioni Kushtetues shqyrton komentet e publikut mbi Projektkushtetutën e Republikës së Kosovës (14) 
# Prishtina, Kosovë, 2 prill 2008 – Komisioni Kushtetues miraton versionin përfundimtar të Projektkushtetutës së Republikës së Kosovës.
# Projektkushtetuta e Republikës së Kosovës është certifikuar
# Prishtina, Kosovë, 7 prill 2008 – Komisioni Kushtetues ia paraqet Kushtetutën e Propozuar Presidentit të Republikës së Kosovës.

Të gjitha këto mund t’i gjeni këtu –  – Prezantimi audio i komisionit – (16)

## Qeveria Kombëtare 
Republika e Kosovës ka tri degë të qeverisjes: Legjislativin e udhëhequr nga Kuvendi, Ekzekutivin e udhëhequr nga Presidenti dhe Kryeministri dhe Sistemin Gjyqësor i udhëhequr nga Gjykata Supreme.

### Legjislativi 
Republika e Kosovës është shtet i pavarur, sovran, demokratik, unik dhe i pandashëm. Republika e Kosovës është një republikë demokratike e bazuar në parimin e ndarjes së qeverive dhe kontrollit dhe balancimit midis tyre. Në Republikën e Kosovës, pushteti legjislativ ushtrohet nga Kuvendi i Republikës së Kosovës. Si i tillë, Kuvendi i Republikës së Kosovës është institucioni më i lartë përfaqësues dhe legjislativ në Republikën e Kosovës, i zgjedhur drejtpërdrejt nga populli. Kuvendi përbëhet nga 120 deputetë të zgjedhur me votim të fshehtë. Megjithatë, jo të gjithë deputetët zgjidhen me votën e lirë të popullit - votim të fshehtë dhe demokratik. Kuvendi i Republikës së Kosovës ka këto përgjegjësi:

* Miraton ligje dhe rezoluta në fushat e përgjegjësisë së institucioneve të përkohshme.
* Zgjedh Kryesinë e Kuvendit
* Zgjedh Kryetarin e Kuvendit
* Miraton kandidatin për Kryeministër së bashku me listën e ministrave të Qeverisë, të propozuar nga kandidati për Kryeministër.
* Shqyrton dhe ratifikon marrëveshjet ndërkombëtare të propozuara, brenda fushëveprimit të përgjegjësive të saj; vendos për mocionet e votës së besimit kundër Qeverisë.
* Udhëzon Qeverinë në përgatitjen e projektligjeve
* Miraton Rregulloren e Punës së Kuvendit dhe të komisioneve parlamentare.
* Ka përgjegjësi të tjera në përputhje me Kornizën Kushtetuese ose instrumente të tjera ligjore.

Për të përmbushur përgjegjësitë e saj, Kuvendi mblidhet çdo javë. Kryesia e Kuvendit është përgjegjëse për shqyrtimin dhe përgatitjen e rendit të ditës të Kuvendit për mbledhjen e javës së kaluar dhe të rendit të ditës së përkohshme për dy javët në vijim.

Miratimi i vendimeve të qeverisë arrihet me konsensus dhe nëse nuk ka konsensus, atëherë miratimi bëhet me shumicën e votave të anëtarëve të pranishëm. Të drejtën për të paraqitur projektligjet në Kuvend e kanë Qeveria, Presidenti i Republikës së Kosovës, deputetët e Kuvendit, ose të paktën dhjetë mijë qytetarë, siç përcaktohet me ligj. Pas procesit të paraqitjes së projektligjit, procesi kalon nëpër këto faza:

# Shqyrtimi i parë i projektligjit, i cili bëhet jo më herët se dhjetë ditë pune dhe jo më vonë se tre javë pune pas shpërndarjes së tij, përfshin miratimin në parim të projektligjit dhe ky shqyrtim nuk lejon asnjë ndryshim.
# Pas miratimit të shqyrtimit të parë, projektligji shqyrtohet nga komisioni funksional përkatës, Komisioni i Buxhetit dhe Komisioni i Kornizës Gjyqësore, Legjislative dhe Kushtetuese.
# Komisioni për të Drejtat dhe Interesat e Komuniteteve shqyrton një projektligj vetëm kur kjo kërkohet nga një anëtar i Kryesisë ose nga shumica e anëtarëve të Komisionit për Komunitete. Gjatë këtij shqyrtimi, komisionet hartojnë rekomandime në lidhje me amendamentet që konsiderohen të nevojshme dhe mbi bazën e të cilave projektligji mund të rekomandohet për miratim gjatë shqyrtimit të dytë.
# Kuvendi shqyrton amendamentet e propozuara nga komisionet dhe po kështu bën edhe amendamentet e propozuara nga Qeveria, nga grupet e deputetëve dhe nga deputetë individualë përpara se të vendosë për miratimin e shqyrtimit të dytë.
# Pasi amendamentet janë përzgjedhur për shqyrtim, janë miratuar ose janë refuzuar, votimi përfundimtar bëhet për projektligjin në përgjithësi me amendamentet e tij.
# Nëse një projektligj nuk miratohet në shqyrtimin e dytë, personi që bën propozimin mund të kërkojë miratimin e Kuvendit për shqyrtim të mëtejshëm - shqyrtim të tretë.
# Ligjet e miratuara qoftë në miratimin e dytë ose në miratimin e tretë nënshkruhen nga Kryetari i Kuvendit brenda 48 orëve dhe më pas i dorëzohen Presidentit të Kosovës për t'i shpallur ato.
# Ligjet hyjnë në fuqi ditën e shpalljes së tyre nga Presidenti i Kosovës, përveç nëse përcaktohet ndryshe me ligj.   

### Ekzekutivi 
Presidenti është kreu i shtetit dhe përfaqëson unitetin e popullit të Republikës së Kosovës. Çdo qytetar i Republikës së Kosovës, i cili është 35 vjeç ose më i vjetër, mund të zgjidhet president. Presidenti zgjidhet nga Kuvendi, me votim të fshehtë. Zgjedhja e Presidentit bëhet jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual. Presidenti zgjidhet me shumicën e dy të tretave të të gjithë deputetëve të Kuvendit.

Kompetencat e Presidentit të Republikës së Kosovës:

* Përfaqëson Republikën e Kosovës brenda dhe jashtë vendit.
* Garanton funksionimin kushtetues të institucioneve të përcaktuara nga kjo Kushtetutë.
* Shpall zgjedhjet për Kuvendin e Kosovës dhe thërret mbledhjen e tij të parë.
* Nxjerr dekrete në përputhje me këtë Kushtetutë
* Shpall ligjet e miratuara nga Kuvendi i Republikës së Kosovës
* Ka të drejtë të kthejë ligjet e miratuara për rishqyrtim, nëse presidenti konsideron se ato janë të dëmshme për interesat legjitime të një ose më shumë komuniteteve. Kjo e drejtë mund të ushtrohet vetëm një herë për ligj.
* Nënshkruan marrëveshje ndërkombëtare në përputhje me këtë Kushtetutë.
* Propozon ndryshime në këtë Kushtetutë
* Mund të referojë çështje kushtetuese në Gjykatën Kushtetuese
* Drejton politikën e jashtme të vendit
* Pranon kredencialet e krerëve të misioneve diplomatike të akredituara në Republikën e Kosovës.
* A është Komandanti i Përgjithshëm i Forcës së Sigurisë së Kosovës?
* Kryeson Këshillin Konsultativ për Komunitetet
* Emëron kandidatin për Kryeministër për formimin e Qeverisë, pas propozimit nga partia politike ose koalicioni që mban shumicën në Kuvend.
* Emëron dhe shkarkon Kryetarin e Gjykatës Supreme të Republikës së Kosovës me

propozimin e Këshillit Gjyqësor të Kosovës

* Emëron dhe shkarkon gjyqtarët e Republikës së Kosovës me propozimin e Këshillit Gjyqësor të Kosovës.
* Emëron dhe shkarkon Kryeprokurorin e Republikës së Kosovës me propozim të Këshillit Prokurorial të Kosovës.
* Emëron dhe shkarkon prokurorët e Republikës së Kosovës me propozim të Këshillit Prokurorial të Kosovës.
* Emëron gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese me propozim të Kuvendit.
* Emëron Komandantin e Forcës së Sigurisë së Kosovës me rekomandimin e Kryeministrit.
* Së bashku me Kryeministrin emëron Drejtorin, Zëvendësdrejtorin dhe Inspektorin e Përgjithshëm të Agjencisë së Inteligjencës së Kosovës.
* Vendos të shpallë Gjendjen e Jashtëzakonshme në konsultim me Kryeministrin
* Mund të kërkojë mbledhje të Këshillit të Sigurisë së Kosovës dhe i kryeson ato gjatë Gjendjes së Jashtëzakonshme.
* Vendos për themelimin e misioneve diplomatike dhe konsullore të Republikës së Kosovës në konsultim me Kryeministrin.
* Emëron dhe shkarkon shefat e misioneve diplomatike të Republikës së Kosovës me propozim të Qeverisë.
* Emëron Kryetarin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve
* Emëron Guvernatorin e Bankës Qendrore të Republikës së Kosovës, i cili vepron edhe si Menaxher i saj.
* Drejtori, dhe emëron anëtarët e tjerë të Bordit të Bankës
* Jep medalje, tituj mirënjohjeje dhe çmime në përputhje me ligjin.
* Jep falje individuale në përputhje me ligjin.
* I drejtohet Kuvendit të Kosovës të paktën një herë në vit në lidhje me fushëveprimin e autoritetit të tij/saj.

Kabineti i Presidentit është organi më i lartë i presidencës së Republikës së Kosovës, i përbërë nga struktura e paraqitur në vijim:

* Presidenti
* Këshilltari i Lartë Politik
* Këshilltar i Lartë Politik për Ekonominë
* Këshilltar i Lartë Politik për Arsimin, Shkencën dhe Kulturën
* Këshilltar Politik për Çështje Ligjore
* Këshilltar për median dhe zëdhënës i zyrës së presidentit
* Këshilltar Politik
* Këshilltar Politik për Integrimin Evropian.

Presidenti i Republikës së Kosovës, Prof. Dr. Fatmir Sejdiu, u zgjodh President i Kosovës më 10 shkurt 2006 dhe u rizgjodh në mandatin e dytë. Përpara se të ushtronte postin e presidentit, Fatmir Sejdiu ishte anëtar i Kryesisë së Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) dhe Sekretar i Përgjithshëm i LDK-së. Dr. Ibrahim Rugova është presidenti i parë i zgjedhur i Republikës së Kosovës. Rugova u zgjodh President i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e para shumëpartiake për Kuvendin e Kosovës, të mbajtura më 24 maj 1992. Pas kësaj, Rugova u rizgjodh President i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e mbajtura në mars 1998. LDK nën udhëheqjen e Rugovës fitoi gjithashtu shumicën e votave në zgjedhjet e para lokale në Kosovë në tetor 2000, dhe në zgjedhjet e para kombëtare në vitin 2001, dhe u rizgjodh President në zgjedhjet e dyta lokale në vitin 2002 dhe në zgjedhjet e fundit kombëtare në vitin 2004. 

Qeveria e Kosovës ushtron pushtetin ekzekutiv në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin. Qeveria e Kosovës përbëhet nga Kryeministri, zëvendëskryeministrat dhe ministrat. Qeveria zbaton ligjet dhe aktet e ratifikuara nga Kuvendi i Kosovës dhe kryen aktivitete të tjera brenda përgjegjësive të përcaktuara me Kushtetutë dhe ligj. Qeveria merr vendime në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet, dhe propozon projektligje dhe ndryshime të ligjeve ekzistuese dhe akteve të tjera, si dhe mund të japë mendime për projektligjet që nuk janë propozuar nga Qeveria. 

Kompetencat e Qeverisë janë:

* 1. Propozon dhe zbaton politikën e brendshme dhe të jashtme të vendit
* 2. Mundëson zhvillimin ekonomik të vendit
* 3. I propozon Kuvendit projektligje dhe akte të tjera
* 4. Merr vendime dhe përgatit aktet ligjore dhe rregulloret e nevojshme për zbatimin e ligjeve.
* 5. Propozon Buxhetin e Republikës së Kosovës
* 6. Udhëzon dhe mbikëqyr punën e administratës
* 7. Udhëzon rreth aktivitetit dhe zhvillimit të shërbimeve publike
* 8. I propozon Presidentit të Republikës së Kosovës emërimet dhe shkarkimet e shefave të misioneve diplomatike të Kosovës.
* 9. Propozon ndryshimin e Kushtetutës
* 10. Mund të referojë çështje kushtetuese në Gjykatën Kushtetuese
* 11. Ushtron funksione të tjera ekzekutive, të cilat nuk u janë caktuar institucioneve të tjera qendrore ose kombëtare. 

Kompetencat e Kryeministrit janë:

* 1. Përfaqëson dhe drejton Qeverinë
* 2. Siguron që të gjitha Ministritë veprojnë në përputhje me politikat qeveritare.
* 3. Siguron zbatimin e ligjeve dhe politikave të përcaktuara nga Qeveria
* 4. Zëvendëson anëtarët e Qeverisë pa pëlqimin e Kuvendit
* 5. Kryeson Këshillin e Sigurisë së Kosovës
* 6. Emëron Drejtorin e Përgjithshëm të Policisë së Kosovës
* 7. Konsultohet me Presidentin e Republikës së Kosovës për çështje të inteligjencës.
* 8. Së bashku me Presidentin, emëron Drejtorin, Zëvendësdrejtorin dhe Inspektorin e Përgjithshëm të Agjencisë së Inteligjencës së Kosovës.
* 9. Konsultohet me Presidentin për zbatimin e politikës së jashtme të vendit.
* 10. Kryen detyra të tjera të përcaktuara me Kushtetutë dhe ligj. 

### Gjyqësori 
Parimet e Përgjithshme të Sistemit Gjyqësor në nenin 102, në kushtetutë:

# Pushteti gjyqësor në Republikën e Kosovës ushtrohet nga gjykatat.
# Pushteti gjyqësor është unik, i pavarur, i drejtë, apolitik dhe i paanshëm dhe siguron akses të barabartë në gjykata.
# Gjykatat do të gjykojnë në bazë të Kushtetutës dhe ligjit.
# Gjyqtarët duhet të jenë të pavarur dhe të paanshëm në ushtrimin e funksioneve të tyre.
# E drejta për të apeluar një vendim gjyqësor është e garantuar, përveç nëse parashikohet ndryshe me ligj.

E drejta për mjete të jashtëzakonshme juridike rregullohet me ligj. Ligji mund të lejojë të drejtën për t'i referuar një çështje drejtpërdrejt Gjykatës Supreme, në të cilin rast nuk do të kishte të drejtë ankese.  Organizimi dhe Juridiksioni i Gjykatave në nenin 103 të kushtetutës:

# Organizimi, funksionimi dhe juridiksioni i Gjykatës Supreme dhe i gjykatave të tjera rregullohen me ligj.
# Gjykata Supreme e Kosovës është autoriteti më i lartë gjyqësor.
# Të paktën 15% e gjyqtarëve të Gjykatës Supreme, por jo më pak se tre gjyqtarë, duhet të jenë nga komunitetet që nuk janë shumicë në Kosovë.
# Kryetari i Gjykatës Supreme të Kosovës emërohet dhe shkarkohet nga Presidenti i Republikës së Kosovës nga radhët e gjyqtarëve të Gjykatës Supreme për një mandat 7-vjeçar pa të drejtë rinovimi, me propozim të Këshillit Gjyqësor të Kosovës për emërim ose shkarkim.
# Kryetarët e të gjitha gjykatave të tjera emërohen në mënyrën e përcaktuar me ligj.
# Të paktën 15% e gjyqtarëve nga çdo gjykatë tjetër e themeluar me juridiksion apeli, por jo më pak se dy gjyqtarë, duhet të jenë nga komunitetet që nuk janë shumicë në Kosovë.
# Gjykatat e specializuara mund të krijohen me ligj kur është e nevojshme, por nuk mund të krijohet kurrë asnjë gjykatë e jashtëzakonshme. 

### Procedura 
## Dispozitat elementare 
### Liritë dhe të Drejtat Elementare 
Kosova është një demokraci parlamentare. Kushtetuta dhe ligjet përcaktojnë autoritetet dhe përgjegjësitë e Asamblesë Kombëtare njëdhomëshe të zgjedhur lirisht, qeverisë së miratuar nga Kuvendi dhe presidentit të zgjedhur nga Kuvendi. Kosova e pranoi planin e Ahtisarit dhe parashikoi mekanizma të sponsorizuar ndërkombëtarisht, duke përfshirë një Zyrë Civile Ndërkombëtare dhe Misionin e BE-së për Sundimin e Ligjit (EULEX), për të mbështetur ligjin dhe Qeverinë atje.  Të Drejtat dhe Liritë Themelore përcaktohen nga Kushtetuta e Kosovës, në përputhje me Planin e Ahtisarit:

Të drejtat e njeriut dhe liritë themelore të garantuara nga marrëveshjet dhe instrumentet ndërkombëtare në vijim garantohen nga kjo Kushtetutë, janë të zbatueshme drejtpërdrejt në Republikën e Kosovës dhe, në rast konflikti, kanë përparësi ndaj dispozitave të ligjeve dhe akteve të tjera të institucioneve publike:

# Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut;
# Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore dhe Protokollet e saj;
# Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike dhe Protokollet e tij;
# Konventa Kornizë e Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare;
# Konventa për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Racor;
# Konventa për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Kundër Grave;
# Konventa për të Drejtat e Fëmijëve;
# Konventa kundër Torturës dhe Trajtimeve ose Ndëshkimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese. 

Të drejta dhe liri të tjera që u përcaktuan në Kushtetutën e Kosovës, siç janë: Dinjiteti Njerëzor, Barazia para Ligjit, E Drejta për Jetë, E Drejta për Integritet Personal, Ndalimi i Torturës, Trajtimit Mizor, Çnjerëzor ose Poshtërues, Ndalimi i Skllavërisë dhe Punës së Detyruar, E Drejta për Liri dhe Siguri, Të Drejtat e të Akuzuarit, E Drejta për Gjykim të Drejtë dhe të Paanshëm, E Drejta për Mjete Ligjore, Parimi i Ligjshmërisë dhe Proporcionalitetit në Çështjet Penale, E Drejta për të mos u Gjykuar Dy herë për të Njëjtën Vepër Penale, Liria e Lëvizjes, E Drejta për Privatësi, E Drejta për Martesë dhe Familje, Liria e Besimit, Ndërgjegjes dhe Fesë, Konfesionet Fetare, Liria e Shprehjes, E Drejta e Qasjes në Dokumente Publike, Liria e Medias, Liria e Tubimit, Liria e Asociimit, Liria e Zgjedhjeve dhe Pjesëmarrjes, Mbrojtja e Pronës, E Drejta për Arsim, Liria e Artit dhe Shkencës, E Drejta për të Punësuar dhe Ushtruar Profesionin, Të Drejtat e Fëmijëve, Shëndeti dhe Mbrojtja Sociale, Përgjegjësia për Mjedisin, Interpretimi i Dispozitave të të Drejtave të Njeriut, Mbrojtja Gjyqësore e të Drejtave, Kufizimet e të Drejtave dhe Lirive Themelore dhe të Drejtat dhe Liritë Themelore gjatë Gjendjes së Jashtëzakonshme Kushtetuta e Kosovës, kapitulli II.

### Të drejtat e pakicave 
Komunitetet përkufizohen si grupe kombëtare, etnike, kulturore, gjuhësore ose fetare tradicionalisht të pranishme në Republikën e Kosovës që nuk janë shumicë. Këto grupe janë serbët, turqit, boshnjakët, romët, ashkalinjtë, egjiptianët, goranët dhe komunitete të tjera.  Nuk ka konsensus mbi përkufizimin dhe karakteristikat e një 'minoriteti', dhe kjo çështje shpesh kontestohet politikisht. Më së shpeshti, një minoritet konsiderohet një grup jo-dominues me një identitet të dallueshëm nga ai i popullsisë shumicë në një vend. 'Të drejtat e minoriteteve' i referohen të drejtave specifike të grupit, përveç të drejtave të përgjithshme të njeriut dhe lirive civile dhe politike, që çdo anëtar individual i minoritetit mund të zgjedhë të gëzojë. 'Mbrojtja e minoriteteve' i referohet kuadrit të përgjithshëm situacional dhe politik në të cilin janë të ngulitura këto të drejta të minoriteteve. Veçanërisht, mbrojtja e minoriteteve do të jetë efektive vetëm kur grupet e shumicës dhe të minoriteteve kanë stimuj për t'iu përmbajtur institucioneve dhe të drejtave të vendosura.  Njerëzit që i përkasin komuniteteve në Republikën e Kosovës kanë të drejtë të kenë individualisht ose së bashku me të tjerët të drejtat dhe liritë themelore të njeriut të përcaktuara në detyrimet ligjore ndërkombëtare që bazohen në Republikën e Kosovës. Këto të drejta dhe liri garantohen nga kushtetuta, ligje të tjera, rregullore dhe politika të tjera shtetërore. Për mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të komuniteteve dhe anëtarëve të tyre në Republikën e Kosovës, Kuvendi i Republikës së Kosovës ratifikoi Ligjin për Mbrojtjen dhe Promovimin e të Drejtave të Komuniteteve dhe Anëtarëve të tyre në Republikën e Kosovës. Anëtarët e komunitetit në shumicë në Republikën e Kosovës, të cilët në tërësi nuk janë shumicë në një komunë të caktuar, kanë gjithashtu të drejtë të kenë të drejtat e listuara në këtë ligj. Autoritetet në Republikën e Kosovës, përfshirë gjykatat, e interpretojnë këtë ligj në përputhje me garancitë e të drejtave të njeriut dhe lirive themelore dhe të drejtat e komuniteteve dhe anëtarëve të tyre të përcaktuara në Kushtetutën e Republikës së Kosovës me detyrimet ndërkombëtare të zbatueshme për të drejtat e njeriut, duke përfshirë dispozitat e Konventës Kornizë të Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare. Komunitetet dhe anëtarët e tyre kanë të drejtë të ruajnë, shprehin, zhvillojnë lirisht kulturën dhe identitetin e tyre, si dhe të ruajnë dhe përmirësojnë elementët thelbësorë të identitetit të tyre, përkatësisht fenë, gjuhën, traditat dhe trashëgiminë kulturore të tyre. Përveç të drejtave specifike të numëruara në këtë ligj, të drejtat themelore të njeriut ushtrohen lirisht dhe në mënyrë të barabartë, duke përfshirë lirinë e mendimit, të shprehjes, të medias, të shoqërimit dhe tubimit, të besimit dhe praktikimit fetar, si dhe të drejtën për të manifestuar privatisht ose publikisht, individualisht ose në komunitet me të tjerët, atributet kulturore të komunitetit përkatës. Republika e Kosovës krijon kushte të përshtatshme që u mundësojnë komuniteteve dhe anëtarëve të tyre të ruajnë, shprehin dhe zhvillojnë lirisht identitetet e tyre. Sipas këtij ligji, gjuhët shqipe dhe serbe dhe alfabetet e tyre janë gjuhë zyrtare të Republikës së Kosovës dhe kanë status të barabartë në institucionet e saj. &#x5B; '''' &#x5D; Gjuhët turke, boshnjake dhe rome kanë statusin e gjuhëve zyrtare në nivel komunal ose do të jenë në përdorim zyrtar në përputhje me Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve. Personat që u përkasin komuniteteve kanë të drejtë të përdorin lirisht dhe pa ndërhyrje gjuhën e komunitetit të tyre privatisht dhe publikisht, me gojë dhe me shkrim. Të gjithë personat që u përkasin komuniteteve kanë të drejtë të marrin arsim publik në të gjitha nivelet, në njërën nga gjuhët zyrtare të Kosovës sipas zgjedhjes së tyre. Qeveria e Republikës së Kosovës merr masat e nevojshme për të siguruar që personat që u përkasin komuniteteve të kenë qasje të barabartë në kujdes shëndetësor pa diskriminim. Komunitetet dhe anëtarët e tyre kanë të drejtë për pjesëmarrje efektive në vendimmarrjen politike në të gjitha nivelet e qeverisjes, duke përfshirë vendimet me rëndësi të veçantë për ta ose për zonat në të cilat jetojnë. Ky ligj parashikon krijimin e një Këshilli Konsultativ për Komunitetet nën kujdesin e Presidentit të Republikës së Kosovës. Ky këshill do të ndihmojë në organizimin dhe artikulimin e pikëpamjeve të komuniteteve dhe anëtarëve të tyre në lidhje me legjislacionin, politikat publike dhe programet me rëndësi të veçantë për ta. Përveç kësaj, ky këshill do të ofrojë një formë për konsultim dhe koordinim midis komuniteteve dhe do të sigurojë funksionimin efektiv të organizatave përfaqësuese të komuniteteve sipas një kodi sjelljeje që do të miratohet nga Këshilli Konsultativ i Komunitetit; dhe do të ofrojë një mekanizëm për shkëmbim të rregullt midis komuniteteve dhe institucioneve shtetërore.  Gjithashtu, të drejtat e pakicave janë të përcaktuara mirë në Kushtetutën e Kosovës në Parimet e Përgjithshme të Kapitullit III:

# Banorët që i përkasin të njëjtit grup kombëtar ose etnik, gjuhësor ose fetar tradicionalisht të pranishëm në territorin e Republikës së Kosovës (Komunitetet) do të kenë të drejta specifike të përcaktuara në këtë Kushtetutë, përveç të drejtave të njeriut dhe lirive themelore të përcaktuara në kapitullin II të kësaj Kushtetute.
# Çdo anëtar i një komuniteti ka të drejtë të zgjedhë lirisht nëse do të trajtohet ose jo

trajtohen si të tillë dhe asnjë diskriminim nuk do të rezultojë nga kjo zgjedhje ose nga ushtrimi i të drejtave që lidhen me atë zgjedhje.

# Anëtarët e komuniteteve kanë të drejtë të shprehin, nxisin dhe zhvillojnë lirisht identitetin dhe atributet e tyre të komunitetit.
# Ushtrimi i këtyre të drejtave do të sjellë me vete detyra dhe përgjegjësi për të vepruar në përputhje me ligjin e Republikës së Kosovës dhe nuk do të shkelë të drejtat e të tjerëve. [Kushtetuta e Kosovës, kapitulli III]

Shpallja e pavarësisë së Kosovës ka sjellë mundësi dhe rreziqe të mundshme për mbrojtjen e të drejtave të pakicave dhe të drejtat e pakicave më të vogla në Kosovë. Si ushtrues të pushtetit ekzekutiv në Kosovën e re të pavarur, BE-ja dhe bashkësia ndërkombëtare mund të ndihmojnë në lehtësimin e pjesëmarrjes efektive të komuniteteve pakicë në Kosovë, duke siguruar gjithashtu garantimin e të drejtave të pakicave. [Mbushja e boshllëkut: Sigurimi i Mbrojtjes dhe Mjeteve Ligjore për Pakicat në Kosovë (2009)] Kushtetuta e Kosovës u jep të drejta dhe mbrojtje shtesë komuniteteve dhe anëtarëve të tyre në Kosovë. Këto mbrojtje funksionojnë si një mbrojtje e nivelit të dytë, mbi dhe përtej lirive themelore në Kapitullin 2. "Përgjegjësitë e Shtetit:

# Republika e Kosovës siguron kushte të përshtatshme që u mundësojnë komuniteteve dhe

anëtarët për të ruajtur, mbrojtur dhe zhvilluar identitetet e tyre. Qeveria do të mbështesë veçanërisht iniciativat kulturore nga komunitetet dhe anëtarët e tyre, duke përfshirë edhe ndihmën financiare.

# Republika e Kosovës do të promovojë frymën e tolerancës, dialogut dhe do të mbështesë pajtimin midis komuniteteve, si dhe do të respektojë standardet e përcaktuara në Konventën Kornizë të Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare dhe në Kartën Evropiane për Gjuhët Rajonale ose të Pakicave.
# Republika e Kosovës do të ndërmarrë të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur personat që mund të jenë subjekt i kërcënimeve ose akteve të diskriminimit, armiqësisë ose dhunës si rezultat i identitetit të tyre kombëtar, etnik, kulturor, gjuhësor ose fetar.
# Republika e Kosovës do të miratojë masa adekuate, sipas nevojës, për të promovuar, në të gjitha fushat e jetës ekonomike, sociale, politike dhe kulturore, barazi të plotë dhe efektive midis anëtarëve të komuniteteve. Masa të tilla nuk do të konsiderohen si akt diskriminimi.
# Republika e Kosovës do të promovojë ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe fetare të të gjitha komuniteteve si pjesë integrale e trashëgimisë së Kosovës. Republika e Kosovës do të ketë një detyrë të veçantë për të siguruar një mbrojtje efektive të tërësisë së vendeve dhe monumenteve me rëndësi kulturore dhe fetare për komunitetet.” [Kushtetuta e Kosovës, Kapitulli III]

Gjithashtu, Kushtetuta e Kosovës përmban: Të Drejtat e Komuniteteve dhe Anëtarëve të tyre, Këshilli Konsultativ për Komunitetet, Përfaqësimi në Punësimin në Institucionet Publike, Përfaqësimi në Institucionet e Qeverisjes Lokale. Përfaqësimi i fundit përfshin:

# Në komunat ku të paktën dhjetë përqind (10%) e banorëve i përkasin

Për komunitetet që nuk janë shumicë në ato komuna, një post i Zëvendëskryetarit të Kuvendit Komunal për Komunitete do të rezervohet për një përfaqësues të këtyre komuniteteve.

# Pozicioni i Zëvendëskryetarit mbahet nga kandidati jo-shumicë që ka marrë më shumë vota në listën e hapur të kandidatëve për zgjedhje në Kuvendin Komunal.
# Zëvendëskryetari për Komunitete duhet të promovojë dialogun ndërkomunitar dhe të shërbejë si pikë kontakti zyrtare për adresimin e shqetësimeve dhe interesave të Komuniteteve jo-shumicë në mbledhjet e Kuvendit dhe në punën e tij. Zëvendëskryetari duhet të jetë gjithashtu përgjegjës për shqyrtimin e pretendimeve nga Komunitetet ose anëtarët e tyre se aktet ose vendimet e Kuvendit Komunal shkelin të drejtat e tyre të garantuara kushtetuese. Zëvendëskryetari duhet t'ia referojë çështje të tilla Kuvendit Komunal për rishqyrtim të aktit ose vendimit.
# Në rast se Kuvendi Komunal zgjedh të mos e rishqyrtojë aktin ose vendimin e tij, ose

Nëse Zëvendëspresidenti vlerëson se rezultati, pas rishqyrtimit, ende paraqet shkelje të një të drejte të garantuar kushtetuese, Zëvendëspresidenti mund ta paraqesë çështjen drejtpërdrejt në Gjykatën Kushtetuese, e cila mund të vendosë nëse do ta pranojë apo jo çështjen për shqyrtim.

# Në këto komuna, përfaqësimi i komuniteteve jo-shumicë në Republikën e Kosovës në organin ekzekutiv komunal është i garantuar. [Kushtetuta e Kosovës, Neni 62]

## Marrëdhëniet ekonomike 
Në Kosovë, plani i Ahtisaarit ka tre kërkesa themelore që lidhen me marrëdhëniet ekonomike të cilat duhet të përfshihen në Kushtetutë. Plani kërkon që Kosova të përdorë vetëm një monedhë si mjet ligjor pagese, të krijojë një autoritet të pavarur bankar qendror dhe të krijojë organe rregullatore të tregut. Si pasojë, është e paqartë se çfarë duhet të thotë kushtetuta e Kosovës për këtë temë. Ekziston pyetja e përgjithshme se sa detaje specifike duhet të përfshihen në zbatimin e kërkesave të Ahtisaarit, dhe ka pika të përmendura në kushtetutat e mësipërme, të cilat do të duhet të merren në konsideratë gjithashtu.  Marrëdhëniet ekonomike në Kushtetutën e Kosovës janë të përmbledhura në 4 nene. Në parimin e përgjithshëm është:

# Republika e Kosovës do të sigurojë një mjedis të favorshëm ligjor për një ekonomi tregu, liri të aktivitetit ekonomik dhe mbrojtje për pronën private dhe publike.
# Republika e Kosovës do të sigurojë të drejta të barabarta ligjore për të gjithë investitorët dhe ndërmarrjet vendase dhe të huaja.
# Veprimet që kufizojnë konkurrencën e lirë nëpërmjet krijimit ose abuzimit me një pozicion dominues ose praktikave që kufizojnë konkurrencën janë të ndaluara, përveç nëse lejohen shprehimisht me ligj.
# Republika e Kosovës promovon mirëqenien e të gjithë qytetarëve të saj duke nxitur zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik.
# Republika e Kosovës do të krijojë rregullatorë të pavarur të tregut aty ku tregu i vetëm nuk mund ta mbrojë mjaftueshëm interesin publik.
# Një investitori të huaj i garantohet e drejta për të transferuar lirisht fitimin dhe kapitalin e investuar jashtë vendit në përputhje me ligjin.
# Mbrojtja e konsumatorit garantohet në përputhje me ligjin.
# Çdo person është i detyruar të paguajë taksat dhe kontributet e tjera të përcaktuara me ligj.
# Republika e Kosovës do të ushtrojë funksionin e saj të pronësisë mbi çdo ndërmarrje që kontrollon në përputhje me interesin publik, me qëllim maksimizimin e vlerës afatgjatë të ndërmarrjes.
# Detyrimi i shërbimit publik mund t'u imponohet ndërmarrjeve të tilla në përputhje me ligjin, i cili gjithashtu duhet të parashikojë një kompensim të drejtë. [Kushtetuta e Kosovës, Kapitulli IX]

## Qeverisja lokale 
Në Kushtetutën e Kosovës, Qeverisja Lokale ilustrohet në 2 nene: Neni 123 [Parimet e Përgjithshme]

# E drejta për vetëqeverisje lokale është e garantuar dhe rregullohet me ligj.
# Vetëqeverisja vendore ushtrohet nga organe përfaqësuese të zgjedhura nëpërmjet zgjedhjeve të përgjithshme, të barabarta, të lira, të drejtpërdrejta dhe me votim të fshehtë.
# Veprimtaria e organeve të vetëqeverisjes lokale bazohet në këtë Kushtetutë dhe në ligjet e Republikës së Kosovës dhe respekton Kartën Evropiane të Vetëqeverisjes Lokale. Republika e Kosovës do të respektojë dhe zbatojë Kartën Evropiane të Vetëqeverisjes Lokale në të njëjtën masë siç kërkohet nga një shtet nënshkrues.
# Vetëqeverisja vendore bazohet në parimet e qeverisjes së mirë, transparencës, efikasitetit dhe efektivitetit në ofrimin e shërbimeve publike, duke i kushtuar vëmendje të duhur nevojave dhe interesave specifike të komuniteteve që nuk janë shumicë dhe anëtarëve të tyre.

Një artikull tjetër është: Organizimi dhe Funksionimi i Vetëqeverisjes Lokale [Kushtetuta e Kosovës, Kapitulli X]

## Sektori i sigurisë 
Artikulli që ka të bëjë me sektorin e sigurisë përkufizohet në përgjithësi si:

* Republika e Kosovës ka autoritet mbi zbatimin e ligjit, sigurinë, drejtësinë, sigurinë publike, inteligjencën, reagimin ndaj emergjencave civile dhe kontrollin kufitar brenda territorit të saj.
* Institucionet e sigurisë në Republikën e Kosovës mbrojnë sigurinë publike dhe të drejtat e të gjithë njerëzve në Republikën e Kosovës. Institucionet veprojnë në transparencë të plotë dhe në përputhje me standardet demokratike dhe të drejtat e njeriut të njohura ndërkombëtarisht.

Institucionet e sigurisë duhet të pasqyrojnë diversitetin etnik të popullsisë së Republikës së Kosovës.

# Republika e Kosovës respekton plotësisht të gjitha marrëveshjet ndërkombëtare në fuqi dhe të drejtën ndërkombëtare përkatëse dhe bashkëpunon me organet ndërkombëtare të sigurisë dhe homologët rajonalë.
# Kontrolli civil dhe demokratik mbi institucionet e sigurisë do të jetë i garantuar.
# Kuvendi i Republikës së Kosovës mbikëqyr buxhetin dhe politikat e institucioneve të sigurisë, siç përcaktohet me ligj.

Artikuj të tjerë të trajtuar për: Forcën e Sigurisë së Kosovës, Këshillin e Sigurisë së Kosovës, Policinë e Kosovës, Agjencinë e Inteligjencës së Kosovës, Autoritetin e Aviacionit Civil dhe Gjendjen e Jashtëzakonshme. [Kushtetuta e Kosovës, Kapitulli XI].

### Policia 
Policia e Kosovës është agjencia policore e zbatimit të ligjit në Republikën e Kosovës.  Në Kushtetutën e Kosovës, ky institucion sigurie përkufizohet si:

# Policia e Republikës së Kosovës është përgjegjëse për ruajtjen e rendit dhe sigurisë publike në të gjithë territorin e Republikës së Kosovës.
# Policia duhet të jetë profesionale dhe të pasqyrojë diversitetin etnik të popullsisë së Republikës së Kosovës.
# Kryeministri emëron Drejtorin e Përgjithshëm të Policisë së Republikës së Kosovës me rekomandimin e Qeverisë dhe në përputhje me ligjin. Organizimi i brendshëm i Policisë së Kosovës përcaktohet me ligj.
# Policia e Republikës së Kosovës do të ketë një zinxhir të unifikuar komandues në të gjithë Republikën e Kosovës me stacione policore që korrespondojnë me kufijtë komunalë. Policia e Kosovës do të lehtësojë bashkëpunimin me autoritetet komunale dhe udhëheqësit e komunitetit përmes themelimit të Këshillave Lokale, siç përcaktohet me ligj.

Përbërja e policisë brenda një komune duhet të pasqyrojë përbërjen etnike të popullsisë brenda komunës përkatëse në masën më të lartë të mundshme.

# Policia e Republikës së Kosovës është përgjegjëse për kontrollin kufitar në bashkëpunim të drejtpërdrejtë me autoritetet vendore dhe ndërkombëtare.

[Kushtetuta e Kosovës, neni 128]

### FSK 
Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK) është një forcë reagimi ndaj emergjencave e ngarkuar me kryerjen e operacioneve në Kosovë dhe jashtë saj në fushat e kërkim-shpëtimit, asgjësimit të mjeteve shpërthyese, zjarrfikjes dhe asgjësimit të materialeve të rrezikshme. Supozohet gjerësisht se FSK do të marrë një rol shtesë mbrojtës pas një rishikimi qeveritar të organizatës në vitin 2013. Komandanti i FSK-së është Gjenerallejtënant Kadri Kastrati. 

Në Kushtetutën e Kosovës, ky institucion i sigurisë rregullohet me nenin:

# Këshilli i Sigurisë i Republikës së Kosovës, në bashkëpunim me Presidentin e Republikës së Kosovës dhe Qeverinë, zhvillon strategjinë e sigurisë për Republikën e Kosovës. Këshilli i Sigurisë i Republikës së Kosovës ka gjithashtu një rol këshillues për të gjitha çështjet që lidhen me sigurinë në Republikën e Kosovës.
# Këshilli i Sigurisë i Republikës së Kosovës kryesohet nga Kryeministri me mbështetjen e Qeverisë, përveç gjatë Gjendjes së Jashtëzakonshme, siç përcaktohet me këtë Kushtetutë.
# Presidenti i Republikës së Kosovës mund të kërkojë mbledhje të Këshillit të Sigurisë të Republikës së Kosovës dhe këshilli është i detyruar të koordinojë ngushtë punën e tij me Presidentin. Këshilli i Sigurisë i Republikës së Kosovës bashkëpunon ngushtë me autoritetet ndërkombëtare.
# Anëtarët e Këshillit të Sigurisë të Republikës së Kosovës emërohen dhe shkarkohen në mënyrën e përcaktuar me ligj. [Kushtetuta e Kosovës, neni 126].

### AKI 
AKI-ja ka të bëjë me nevojën për informacion në kohë dhe të saktë në lidhje me inteligjencën, kundërzbulimin, kërcënimet e brendshme dhe të jashtme, terrorizmin ndërkombëtar ose vendas, prodhimin dhe trafikimin e narkotikëve, krimin e organizuar, krimin ekonomik, sabotimin dhe të gjitha çështjet e tjera të inteligjencës që lidhen me sigurinë e Kosovës. Gjithashtu ka të bëjë me të gjitha mjetet e arsyeshme dhe të ligjshme që përdoren për të siguruar që Kosova të marrë inteligjencën më të mirë të disponueshme. Për këtë qëllim, do të krijohet Agjencia e Inteligjencës e Kosovës me qëllim mbledhjen, analizimin dhe shpërndarjen e kësaj inteligjence në një mënyrë të fuqishme dhe të përgjegjshme.  Në Kushtetutën e Kosovës, ky institucion i Sigurisë është përshtatur:

# Agjencia e Inteligjencës e Kosovës identifikon, heton dhe monitoron kërcënimet ndaj sigurisë në Republikën e Kosovës.
# Agjencia e Inteligjencës e Kosovës është profesionale, politikisht e paanshme, shumëetnike dhe i nënshtrohet mbikëqyrjes së Kuvendit në mënyrën e përcaktuar me ligj.
# Presidenti i Republikës së Kosovës dhe Kryeministri, pas konsultimit me Qeverinë, emërojnë së bashku Drejtorin, Zëvendësdrejtorin dhe Inspektorin e Përgjithshëm të Agjencisë së Inteligjencës së Kosovës. Kualifikimet dhe mandati përcaktohen me ligj.
# Presidenti i Republikës së Kosovës dhe Kryeministri do të marrin të njëjtat informacione të inteligjencës.

[Kushtetuta e Kosovës, neni 129]

## Institucione të pavarura 
Institucionet e pavarura të Republikës së Kosovës përfaqësohen nga: 

Avokati i Popullit – Nenet 132–135 1- Zyra e Avokatit të Popullit është e pavarur. Avokati i Popullit është përgjegjës për mbikëqyrjen dhe mbrojtjen e lirive dhe të drejtave të individëve, nëse këto shkelen nga autoritetet publike. Avokati i Popullit është i pavarur, dhe një ose më shumë zëvendës. Avokati i Popullit zgjidhet nga Kuvendi i Kosovës. Avokati i Popullit dhe zëvendësit e tij nuk lejohen të jenë pjesë e asnjë partie politike. Gjithashtu, një rëndësi të veçantë në zgjedhjen e Avokatit të Popullit ka karakteri i personit, morali i tij dhe vlera të tjera që përfshijnë përvojën dhe njohuritë në fushën e të drejtave të njeriut. Raporti i Avokatit të Popullit është çdo vit në Kuvendin e Republikës së Kosovës, ose edhe më shumë nëse konsiderohet i arsyeshëm nga Kuvendi. Auditori i Përgjithshëm – Nenet 136–138 2- Auditori i Përgjithshëm i Kosovës është institucioni që kontrollon rrjedhën ekonomike dhe financiare të shtetit. Auditori i Përgjithshëm, gjithashtu Avokati i Popullit, zgjidhet nga Kuvendi i Republikës së Kosovës, shkarkimi i Auditorit të Përgjithshëm mund të bëhet nga i njëjti organ. Auditori i Përgjithshëm ka përgjegjësi për kontrollin e aktiviteteve ekonomike për institucionet publike, përdorimin dhe mbrojtjen e fondeve publike, ndërmarrjeve publike dhe aktiviteteve ekonomike të personave të tjerë juridikë. Raporti i Auditorit të Përgjithshëm është një herë në vit për Kuvendin. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve – Neni 139 3 - Është organi që përgatit, mbikëqyr, drejton dhe verifikon të gjitha aktivitetet që kanë të bëjnë me procesin zgjedhor. Ky institucion përbëhet nga gjithsej 11 anëtarë. Pjesë e veçantë e këtij institucioni është Kryetari i institucionit që emërohet nga Presidenti i Republikës së Kosovës. Ky institucion ka vende të rezervuara për pakicat, 1 për pakicën serbe dhe 3 vende për pakicat e tjera në Kosovë. Vende të tjera janë të rezervuara për komunitetin shumicë shqiptar.

Banka Qendrore e Kosovës – Neni 140 4- Është një institucion i pavarur që i raporton Kuvendit të Kosovës. Ky institucion ushtron kompetencat vetëm në përputhje me kushtetutën e Republikës së Kosovës. Pjesa e veçantë e këtij institucioni është se Guvernatori i Bankës zotëron edhe postin e Shefit Ekzekutiv.

Komisioni i Pavarur i Medias – Neni 141 5 - Është një institucion i pavarur dhe rregullon licencat e spektrit të frekuencave të transmetimit për transmetuesit publikë dhe privatë, gjithashtu është përgjegjës për përcaktimin dhe zbatimin e politikës së transmetimit në bazë të ligjit. Anëtarët zgjidhen me ligj, përmes një procesi transparent.

Agjencitë e pavarura – Neni 141

6- Ato janë institucione të krijuara drejtpërdrejt nga Kuvendi. Ato rregullohen dhe themelohen, funksionojnë dhe kanë kompetenca bazuar në buxhetin e tyre dhe në përputhje me ligjin. Është e detyruar të bashkëpunojë me agjenci të tjera të pavarura.

## Dispozitat 
### Dispozitat përfundimtare 
Dispozitat përfundimtare bazohen në tre nene (143–145) të Kushtetutës dhe janë udhëzime themelore për Republikën e Kosovës për të respektuar detyrimet sipas Propozimit për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës më 26 mars 2007, detyrimet dhe mënyrën e ndryshimit të Kushtetutës në të ardhmen dhe mbrojtjen e marrëveshjeve ndërkombëtare dhe gjithashtu legjislacionin që ishte në fuqi para miratimit të Kushtetutës.

Për më shumë informacion rreth ndryshimeve dhe diferencimeve specifike të amendamenteve vizitoni 

### Dispozitat kalimtare 
Dispozitat kalimtare bazohen në tetëmbëdhjetë nene të Kushtetutës (146–164).

1. Dy nenet e para – 146 dhe 147 shpjegojnë autoritetet, privilegjet dhe kapacitetet ligjore të Përfaqësuesve Civilë Ndërkombëtarë, siç mandatohen sipas Propozimit Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës të 26 marsit 2007.

2. Dy nenet e dyta – 148 dhe 149, merren me ndërtimin e kuvendit (në dy mandatet e para zgjedhore), krijimin e vendeve të rezervuara për pakicat e tij në këtë proces dhe miratimin e ligjeve jetësore me shumicën e votave të pranishme.

3. Tre nenet e ardhshme – 150 deri në 152, janë ndërtuar për të trajtuar sistemin gjyqësor në këtë mënyrë. Nenet merren me përbërjen e këshillit gjyqësor, emërimin dhe riemërimin e gjyqtarëve dhe përbërjen e Gjykatës Kushtetuese.

4. Dy nenet e ardhshme – 153 dhe 154, përcaktojnë kompetencat e trupave ndërkombëtare dhe kombëtare. Kompetencat e pranisë ushtarake ndërkombëtare dhe autoritetet që ato ushtrojnë sipas Rezolutës 1244 të Këshillit dhe Propozimit Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës të datës 26 mars 2007 dhe kompetencat e pranisë ushtarake ndërkombëtare mbi Trupat Mbrojtëse të Kosovës deri në zhvillimin e tyre brenda një viti pas hyrjes në fuqi të kësaj Kushtetute.

5. Dy nenet e ardhshme – 155 dhe 156, merren me çështjen se kush është shtetas dhe të drejtat e personave të zhvendosur mbi pronat e tyre.

6. Dy nenet e ardhshme – 159 dhe 160, merren me pronësinë e ndërmarrjeve shoqërore dhe publike, procesin e privatizimit dhe të drejtat e shtetit dhe të bashkive për të zotëruar ndërmarrje me ligj.

7. Neni 161 – merret me institucionet kalimtare si Këshilli Gjyqësor i Kosovës që do të zëvendësohet nga Këshilli i Prokurorisë së Kosovës kur të themelohet.

8. Neni i fundit – 162 është data e hyrjes në fuqi të Kushtetutës, 15 qershor 2008.

Neni 162 [Data e Hyrjes në Fuqi] Kjo Kushtetutë hyn në fuqi dhe do të fillojë të zbatohet më 15 qershor 2008.

## Opinione 
### Konsensusi ndërkombëtar 
#### Shtetet e Bashkuara 
Më 10 shtator 2012, Presidenti Barack Obama tha: Kosova ka bërë "përparim të konsiderueshëm" në "ndërtimin e institucioneve të një shteti modern, multietnik, gjithëpërfshirës dhe demokratik". Kosova kishte më shumë punë për të bërë në sigurimin që të drejtat e sanksionuara në kushtetutën e vendit të realizohen për çdo qytetar. 

Gjykatësi John Tunheim i Gjykatës së Qarkut të Shteteve të Bashkuara për Qarkun e Minesotës tha: "Në fillim të procesit të zhvillimit kushtetues në mars të vitit 2007, Kosova kishte një numër qëllimesh shumë të rëndësishme. Qëllimi i parë ishte hartimi i një dokumenti që do të ishte gjerësisht i pranueshëm për popullin e Kosovës - një dokument që jo vetëm që "i përkiste" Kosovës, por ishte gjithashtu i pranueshëm dhe mbresëlënës për pjesën tjetër të botës. Qëllimi i dytë ishte sigurimi i një kushtetute që do të ndihmonte në sigurimin e pranimit të gjerë ndërkombëtar të vendit të ri dhe njohjes së shpejtë të pavarësisë së Kosovës". 

#### Të tjerët 
Pieter Feith, një përfaqësues special i BE-së i cili kryeson një Zyrë Civile Ndërkombëtare atje, tha: "Kosova do të ketë një kushtetutë moderne që garanton respekt të plotë të të drejtave individuale dhe të komuniteteve, duke përfshirë ato të serbëve të Kosovës". 

Presidenti Fatmir Sejdiu tha: "Serbët janë qytetarë të Kosovës. Kjo kushtetutë është edhe e tyre".  
## Lidhje të jashtme 
* Kushtetutat e Kosovës
* Kushtetetuta e Krahinës Autonome Socialiste të Kosovës 1974
* 

## Referime