Çabiqi

## Gjeografia 
Çabiqi (në burimet shqipe zakonisht “Çabiqi”) është fshat në komunën e Klinës, në rajonin e Pejës të Kosovësen.wikipedia.org. Koordinatat gjeografike të vendbanimit janë rreth 42°35′46″ veri dhe 20°42′52″ lindjemapcarta.com, me lartësi mesatare mbi nivelin e detit rreth 578 metramapcarta.com. Fshati kufizohet me tre fshatratë tjera të komunës: në veri-lindje me Caravikun, në jug-lindje me Zabërgjën dhe në perëndim me Ujmirin.wikipedia.org. Rruga e rëndësishme Prishtinë–Klinë–Pejë kalon pranë komunës së Klinës dhe lidh zonën me pjesën tjetër të Kosovës.
## Demografia 
**Çabiqi** në vazhdimësi ka pasur një shumicë popullsie etnike shqiptare.

### Popullsia gjatë viteve 1948-1991
Viti - 1948: 390

Viti - 1953: 440

Viti - 1961: 580

Viti - 1971: 714

Viti - 1981: 956

Viti - 1991: 1136

Viti - 2011: 862
      

### Karakteristikat sociale: 
* **Strukturë tradicionale familjare**: Familjet janë shpesh të mëdha, me disa breza nën një çati, siç është e zakonshme në Dukagjin.
* **Emigrimi**: Pas luftës, shumë të rinj kanë emigruar për në Zvicër, Gjermani, Austri dhe vende tjera të Evropës, duke ndikuar në rënien e përkohshme të popullsisë.
* **Kthimi gradual**: Pas vitit 2005, ka pasur disa rikthime të familjeve që kanë ndërtuar shtëpi të reja në fshat.

----

### Struktura moshore (e përafërt): 
* Rinia (0–18 vjeç): ~35%
* Të rritur (18–60 vjeç): ~50%
* Të moshuar (60+ vjeç): ~15%

----

### Aktivitetet ekonomike: 
* **Bujqësi**: E përqendruar në prodhime tradicionale si gruri, misri dhe rritja e bagëtive.
* **Puna sezonale dhe remitanca**: Familjet marrin të ardhura nga emigrantët dhe nga puna sezonale jashtë vendit.
* **Punësimi lokal**: Një numër i vogël i banorëve punojnë në Klinë apo qytete përreth në sektorin publik dhe privat.

----

### Fetaria dhe kultura: 
* kati të gjithë banorët janë **myslimanë shqiptarë**, me praktikë fetare të moderuar.
* Përcillen zakonet tradicionale shqiptare, dasmat, pritjet dhe ahengjet me muzikë folklorike.

----

### Vendbanimi sot: 
* Çabiqi ka rreth **60–70 shtëpi banimi** aktive.
* Rrjeti elektrik dhe rrugor është përmirësuar pas luftës.
* Fëmijët shkojnë në shkollat e afërta në Klinë ose fshatra fqinj

## Ekonomia 
### Ekonomia e Fshatit Qabiq (Çabiq) 
Ekonomia e fshatit **Çabiq**, si pjesë e rajonit të **Dukagjinit**, është e ndërtuar mbi baza tradicionale, ku dominon bujqësia dhe blegtoria, por pas luftës është ndikuar ndjeshëm edhe nga **remitancat** (paratë e dërguara nga mërgata) dhe ndihmat ndërkombëtare.
----

### 1. Bujqësia – Shtylla kryesore ekonomike 
* Familjet zotërojnë **tokë bujqësore**, zakonisht 2–10 hektarë për familje.
* Kultura më të zakonshme:
** **Grurë**
** **Misër**
** **Patate, fasule, qepë** (në përmasa më të vogla)
* Punimi i tokës bëhet pjesërisht me **makineri të lehta bujqësore**.

----

### 2. Blegtoria 
* Rritja e bagëtive për konsum familjar dhe treg lokal:
** **Lopa qumështore** (1–3 për shtëpi mesatarisht)
** **Dhen** dhe **dhi**
** **Pulë dhe shpezë të tjera**
* Produktet përfshijnë qumësht, djathë, mish dhe vezë.

----

### 3. Remitancat (Paratë nga diaspora) 
* Një pjesë e madhe e ekonomisë së fshatit mbahet nga **emigrantët** (Zvicër, Gjermani, Austri, Francë).
* Familjet marrin ndihmë të rregullt financiare për:
** Ndërtimin e shtëpive
** Arsimin e fëmijëve
** Investime të vogla në tokë dhe makineri
* Kjo përbën **shtyllën më të fortë financiare** në dekadat e fundit.

----

### 4. Ndërtimi dhe punë sezonale 
* Shumë burra angazhohen në:
** Punë të përkohshme në ndërtim brenda Kosovës
** Sezonalisht në Kroaci, Slloveni, Gjermani
* Të ardhurat përdoren për përmirësimin e kushteve të jetesës në fshat.

----

### 5. Tregtia dhe shërbimet 
* Nuk ka treg të madh brenda fshatit, por:
** Disa familje shesin produkte bujqësore në **tregun e Klinës**
** Ka **dyqan ushqimor** ose minimarket të vogël për nevojat bazë.
** Pajisjet bujqësore, plehrat, e farërat blihen në Klinë ose Pejë.

----

### 6. Infrastrukturë dhe ndihma pasluftës 
* Pas luftës së 1999-s, disa organizata ndërkombëtare (si **Swisscontact, Caritas**, etj.) kanë ndihmuar për:
** Rindërtimin e shtëpive
** Donacione me lopë ose traktorë
** Projekte për vaditje dhe përpunim të tokës

----

### Tregues i përgjithshëm: 
* **Ekonomi e ulët–mesatare rurale**, e mbështetur shumë në jashtë-fshatin.
* Potencial për zhvillim në:
** Blegtori të organizuar
** Produkte bio të tregut lokal
** Agroturizëm (nëse promovohet zona e Mujë Krasniqit si pikë historike)

## Kultura 
### Kultura e Fshatit Qabiq (Çabiq) 
Fshati **Çabiq**, përveç historisë së lavdishme dhe përvojave të tij gjatë luftës, ruan një **trashëgimi të pasur kulturore**, e ndërtuar mbi traditat shqiptare të **Dukagjinit**, zakonet familjare, muzikën, mikpritjen dhe përkujtimin e dëshmorëve.
----

### 1. Tradita familjare dhe shoqërore 
* Çabiqi ka qenë gjithmonë një **fshat me rend patriarkal**, ku autoriteti i pleqve ka pasur rëndësi të madhe.
* Familjet janë të lidhura ngushtë ndërmjet veti, me respekt të fortë për **kanunin e Lekë Dukagjinit**, sidomos në të kaluarën.
* **Mikpritja** është vlerë shumë e çmuar; mysafiri konsiderohet “i shenjtë” dhe pritet gjithmonë me bukë, kripë dhe zemër të hapur.

----

### 2. Folklori dhe muzika 
* Në Çabiq këndohet me krenari kënga popullore shqiptare, sidomos këngët:
** **Epike** (për luftëtarë dhe trima)
** **Këngë kreshnike**
** **Këngë për Mujë Krasniqin dhe dëshmorët e fshatit**
* Instrumentet tradicionale që përdoren për dasma apo festa janë:
** **Çiftelia**
** **Sharki**
** **Defi**
* Banorët marrin pjesë në festivale lokale si:   **“I këndojmë lirisë”** – organizohet çdo vit në nder të Mujë Krasniqit dhe dëshmorëve, me poezi, këngë dhe valle popullore.

----

### 3. Kujtesa historike dhe përkujtimi i dëshmorëve 
* **Mujë Krasniqi**, figura kryesore e fshatit, është bërë pjesë e kulturës lokale:
** Figura e tij përmendet në këngë popullore dhe poezi.
** Në Çabiq është ngritur **Lapidar i Dëshmorëve**, si dhe **shtëpia–muze e Mujë Krasniqit** ruhet dhe vizitohet shpesh nga nxënës, studiues dhe bashkatdhetarë.
* Çdo vit organizohen:
** **Përvjetorët e rënies**
** **Akademi përkujtimore**
** **Ekspozita me fotografi dhe dokumente nga lufta**

----

### 4. Fetarizmi dhe zakonet fetare 
* Banorët janë **myslimanë** të ritit hanefij, me praktikë të butë dhe të përbashkët me traditat. Aty ka edhe te krishtere katolik ama dikujt i paska pengu kjo e kan dashur te shmangin realitetin. Ka ksi qe tentojne te ndryshojne realitetin. 
* Shënohen:
** **Bajramet**
** Pashkët
** Krishtlindjet
** Kreshmet
** **Muaji i Ramazanit**
** **Kurbani** dhe vizitat e varrezave
* Vendi ka një **xhami** që shërben për falje dhe tubime komunitare.

----

### 5. Vallja dhe veshjet tradicionale 
* Në dasma dhe festa familjare vishen shpesh veshjet tradicionale:
** Gratë: **dimija, jelek, shami të bardha**
** Burrat: **plis, tirq, brez i kuq**
* Valle tradicionale:
** **Valle e Rugovës**
** **Valle e Rrafshit të Dukagjinit**
** **Valle me çifteli dhe thirrje trimërie**

----

### 6. Arsimi dhe kultura e leximit 
* Fshati nuk ka shkollë të mesme në vetvete, por fëmijët ndjekin mësimet në shkollat përreth.
* Interesi për arsim është rritur pas luftës; ka studentë nga Çabiqi që studiojnë në Prishtinë e jashtë vendit.
* Në manifestime përkujtimore, recitohet **poezi patriotike dhe folklorike**, sidomos nga të rinjtë e shkollave.

----

### Përmbledhje: 
## Historia e Fshatit Qabiq  
## Shih dhe Çabiqi ka rrënjë të vjetra historike: në këtë zonë është gjetur Kisha e Shën   Nikollës, e ndërtuar në periudhën mesjetare dhe e klasifikuar si monument arkeologjik i mbrojtursq.wikipedia.org. Prania e kësaj kishe tregon se vendbanimi ka ekzistuar që nga kohët e lashta. Fshati është i njohur edhe për “kullën” e Mujë Krasniqit, hero të UÇK-së, e cila ruhet ende sot si pjesë e trashëgimisë lokalesq.wikipedia.org. Edhe pse mungojnë dokumente të detajuara historike për periudha të tjera, Çabiqi ka qenë tradicionalisht fshat bujqësor i banorëve shqiptarë. Në vitet e fundit të shekullit të 20-të, përpara luftës së fundit, Çabiqi u shënua nga aktiviteti politik dhe ushtarak i familjes Krasniqi, veçanërisht i Mujë dhe Ali Kapuçi, të cilët kontribuan në UÇK. 
## Fshati Qabiq(Çabiq) dhe Drenica 
= Lidhje historike, gjeografike dhe etnografike =
Fshati Çabiqi (ose Çabiq) ndodhet në komunën e Klinës, në veri-perëndim të Kosovës, pranë kufirit me rajonin e Drenicës. Ai shtrihet në një luginë ku bashkohen lumenjtë Klina dhe të tjera të rrjetit hidrografik të Drenicës, gjë që krijon lidhje natyrore mes këtyre zonave.   Popullsia e Çabiqit është kryesisht shqiptare – në përbërjen etnografike bën pjesë i një grupi fisesh që gjenden edhe në Malësitë pranë Drenicës. Një lidhje shtesë historike e kulturore u jepet nga figura e komandantit të UÇK-së, **Mujë Krasniqi (Kapuci)**, i lindur pikërisht në Çabiqsq.wikipedia.org. Ai u rrit aty me babain Halil Ajet Krasniqin, ndërsa nëna e tij, Shehide Selimi, vinte nga fshati Acarevë në Drenicësq.wikipedia.org. Kjo tregon se familja e tij ka rrënjë në të dyja regjionet. Çabiqi konsiderohet shpesh pjesë e krahinës së sipërm (ose jugore) të Drenicës – disa definicione gjeografike e përfshijnë atë si vendbanim të “Drenicës jugore”sq.wikipedia.org.

= Roli i Çabiqit në Zonën Operative të Drenicës =
Gjatë luftës së fundit në Kosovë (1998–99), Çabiqi dha një kontribuim të dukshëm në kuadrin e Zonës Operative të Drenicës. Komandant legjendar i kësaj zone ishte pikërisht Mujë Krasniqi nga Çabiqi, i cili udhëhoqi **Brigadën 113 “Mujë Krasniqi”** të ZOD Drenicëssq.wikipedia.orggazetadielli.com. Nën drejtimin e tij, kjo brigadë zhvilloi ofensiva kundër forcave serbe në rajonin e Drenicës. Më 28 nëntor 1997, Mujë Krasniqi mori pjesë në daljen publike të UÇK-së në Llaushë të Skënderajt, së bashku me Rexhep Selimin e Daut Haradinajnsq.wikipedia.org, që shënoi intensifikimin e veprimeve të UÇK-së në Drenicë. Sipas burimeve, edhe mjekësia nga Cabic kontribuoi – ambulanca e fshatit Ujmir (pranë Çabiqit) i shërbente Brigadës 113 në Drenicëgazetadielli.com. Pas rënies heroike të Mujës (14 dhjetor 1998), Brigada 113 mori emrin e tijgazetadielli.com, duke simbolizuar kështu lidhjen e fortë të Çabiqit me tërë fushat e betejave në Drenicë.

= Komandantë dhe luftëtarë të UÇK-së nga Çabiqi në Drenicë =
Ndër figurat kryesore nga Çabiqi në luftën e UÇK-së veçohet **Mujë Krasniqi (Kapuci)**, komandanti i Brigadës 113 në Zonën Operative të Drenicëssq.wikipedia.orggazetadielli.com. Ai ra dëshmor sëbashku me 41 bashkëluftëtarë në kufirin me Shqipërinë (14 dhjetor 1998), dhe më pas u shpall Hero i Kosovës. Nga e njëjta familje Krasniqi në Çabiq vijnë edhe luftëtarë të tjerë: fëmijët e Halil e Shehide Krasniqit, ku nga 6 djemtë e tyre katër u regjistruan si ushtarë të UÇK-së dhe dy (Mujë e Aliu) ranë dëshmorëpashtriku.org. Ali Krasniqi, vëllai i Mujës, për shembull u bë një nga dëshmorët e dalluar të zonës. Sipas kujtimeve të shokëve të luftës, edhe brezi i ri “rapsodësh” nga Cabic – si Bashkim “Beqa” Gashi (nga Mleqani pranë Klinës, mik i fëmijërisë së Mujës) – bashkëpunoi ngushtë me Mujën në lëvizjen e hershme ilegalepashtriku.org. Emra të tjerë të luftëtarëve cabiqas përfshijnë pjesëtarë të njësive luftarake si “Tigrat e Zi” (Brigada 111, Drenicë), megjithëse dokumentimi zyrtar mungon. Në çdo rast, familja Krasniqi dhe të afërm të tyre rezultuan ndër me kontributin më aktiv në luftëpashtriku.org.

= Organizime politike dhe ushtarake lidhur me Drenicën =
Pas luftës, veteranët nga Çabiqi kanë marrë pjesë edhe në aktivitetet e organizatave ushtarake-politike që rrjedhin nga Drenica. Një shembull konkret është **Ali Gashi**, bashkëluftëtari dhe mik i Mujë Krasniqit nga Çabiqi, i cili kandidon për kryetar të degës lokale të OVL-së së UÇK-së në Klinëklina.info. Kjo tregon se edhe pas përfundimit të luftës, banorët e Çabiqit mbajnë lidhje të forta me trashëgiminë e Drenicës dhe me komunitetin e veteranëve të saj. Përveç OVL-së, nuk ka dokumenta të plota për pjesëmarrje institucionale të fshatit në organizata tjera politike – megjithatë, Çabiqi konsiderohet shpesh pjesë e hapësirës patriarkale dhe luftrash të Drenicës, dhe persona nga ky fshat kanë qenë anëtarë të njësive lokale të UÇK-së (Brigadat 113/111) që vepronin kryesisht në Drenicë.

= Sipas burimeve akademike, mediatike e zyrtare =
Në literaturë akademike specifike Çabiqi-Drenicë mungojnë studime të veçanta; ajo gjendet kryesisht në leksikografinë e përgjithshme gjeografike të Kosovës dhe në pasqyrimet historike lokale. Wikipedia sq. pohon qartë se **“Çabiqi është vendlindja e komandantit Mujë Krasniqit (Kapuci)”**sq.wikipedia.org, duke e lidhur emrin e fshatit direkt me lëvizjen çlirimtare në Drenicë. Në intervista e artikuj historikë të mediave si *Gazeta Dielli* (Zyra e Vatrës) apo portale lokale shënohet roli i Kabicëve në Brigadën 113 të Zonës së Drenicësgazetadielli.com. Për shembull, mjeku i UÇK-së Pashk Buzhala rrëfen se ambulanca e Ujmirit (afër Çabiqit) i përkiste Brigadës 113 të Drenicës, që ishte në komandë të Mujësgazetadielli.com. Raportet mediatike në Kosovë (Periskopi, Drenica-Online etj.) gjithashtu kujtojnë ditët e rënies së Mujës dhe thonë se ai komandonte B113-n e ZOD-së së Drenicëssq.wikipedia.orggazetadielli.com. Raportime lokale (p.sh. Klina.info) e theksojnë lidhjen e komunitetit të Çabiqit me Drenicën përmes heroizmit të Mujës dhe të tjerëveklina.info. Sidoqoftë, asnjë publikim zyrtar administrativ apo akademik i vetëm nuk trajton veçmas Çabiqin në kontekstin Drenicës – informacioni vjen kryesisht nga burime mediatike, bibliografike e dëshmi të luftëtarëve.

= Përkufizime të ndryshme të Drenicës =
Të dhënat dokumentare tregojnë se përkufizimet e Drenicës mund të ndryshojnë. Tradicionalisht, “Drenica” përkufizohet si dy komunat e Skenderajt dhe Drenasit, por gjurmë më të gjera fshatrash janë përfshirë në disa definicione. Një enciklopedi shqip dokumenton se rreth 40% e vendbanimeve të një ansambli të quajtur hapësira e Drenicës administrohen nga komuna jashtë saj – “dhe disa fshatra të Klinës”sq.wikipedia.org. Kjo do të thotë se në disa klasifikime edhe banorët e jugut të Klinës (përfshirë Çabiqin) janë konsideruar pjesë e Drenicës jugore. Këto definime gjeografike mbështeten në afërsi natyrore (lugina e lumit Klina çon në Drenicë) dhe në ndërthurjet historike e kulturore mes dy rajoneve.  Përmbledhtazi, lidhja ndërmjet Çabiqit dhe Drenicës reflektohet tek faktet e përbashkëta historike dhe kombëtare (p.sh. krahina kryengritëse e Drenicës), tek roli i përbashkët në Luftën e Kosovës (ngecja në B113 të Zonës së Drenicës), dhe tek interpretimet rajonale që zgjerojnë Drenicën deri tek pjesa jugore e Klinëssq.wikipedia.orggazetadielli.com.

**Burimet:** Informacioni i mësipërm mbështetet në burime enciklopedike dhe letrare (p.sh. Wikipedia sq. për Çabiqinsq.wikipedia.org), intervista e artikuj historikë (p.sh. Gazeta *Dielli* për Brigadën 113gazetadielli.com), media lokale (portale për veteranët e UÇK-sëklina.info) dhe punime e material shkencor-zhvillimore për administrimin e Kosovëssq.wikipedia.org. Analiza bazohet në krahasim të të dhënave nga këto burime për të ilustruar lidhjet e dokumentuara ndërmjet Çabiqit dhe Drenicës.
* Mujë Krasniqi
*Kulla e Mujë Krasniqit
* Lista e ardhacakëve - Klinë
* Lokaliteti shumështresor në Çabiq
* Kisha e Shën Nikollës (Çabiq)

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*vendndodhja