Feja në Rusi

është një sit i trashëgimisë botërore .]]
**Feja në Rusi** është e larmishme, me krishterimin ortodoks që është besimi më i përhapur, por me pakica të konsiderueshme të njerëzve jofetarë dhe besimtarë të besimeve të tjera.  Një ligj i 1997 mbi fenë njeh të drejtën e lirisë së ndërgjegjes dhe besimit për të gjithë qytetarët, kontributin shpirtëror të krishterimit ortodoks në historinë e Rusisë dhe respektin për "Krishterimin, Islamin, Budizmin, Judaizmin dhe fetë dhe besimet e tjera që përbëjnë një pjesë e pandashme e trashëgimisë historike të popujve të Rusisë”,  duke përfshirë fetë etnike ose paganizmin, ose të ruajtura ose të ringjallura.  Sipas ligjit, çdo organizatë fetare mund të njihet si "tradicionale", nëse ka ekzistuar para vitit 1982, dhe çdo grup fetar i sapoformuar duhet të japë kredencialet e tij dhe të riregjistrohet çdo vit për pesëmbëdhjetë vjet, dhe ndërkohë deri në njohjen eventuale, qëndroni pa të drejta. 

Kisha Ortodokse Ruse, megjithëse ndikimi i saj është i dobët në disa pjesë të Siberisë dhe Rusisë jugore, ku ka pasur një ringjallje të dukshme të fesë parakristiane,  vepron si feja *de facto,* nëse jo *de jure,* e privilegjuar nga shteti, duke pretenduar të drejtën për të vendosur se cilat fe ose besime të tjera do t'u jepet e drejta e regjistrimit.  Disa kisha protestante që ekzistonin tashmë përpara Revolucionit Rus nuk kanë qenë në gjendje të riregjistrohen dhe Kishës Katolike i është ndaluar të zhvillojë juridiksionet e saj territoriale .  Sipas disa vëzhguesve perëndimorë, respektimi i lirisë së fesë nga autoritetet ruse ka rënë që nga fundi i viteve 1990 dhe fillimi i viteve 2000.   Për shembull, aktivitetet e Dëshmitarëve të Jehovait aktualisht janë të ndaluara në Rusi. Sipas International Christian Concern, gjatë vitit 2021 "shtypjet ndaj lirisë fetare janë intensifikuar në Rusi". 

Që nga shpërbërja e Bashkimit Sovjetik në 1991 ka pasur një ringjallje dhe përhapje të shamanizmit siberian  (shpesh i përzier me elementë ortodoksë  ), dhe shfaqja e hinduizmit  dhe lëvizjeve të reja fetare në të gjithë Rusinë. Ka pasur një "rritje eksponenciale të grupeve të reja fetare dhe spiritualiteteve alternative", feve lindore dhe neopaganizmit, madje edhe midis "të krishterëve" të vetëpërcaktuar - një term që është bërë një përshkrues i lirë për një sërë pikëpamjesh dhe praktikash eklektike.  Rusia është përcaktuar nga studiuesi Eliot Borenstein si "Kalifornia Jugore e Evropës" për shkak të një lulëzimi të tillë të lëvizjeve të reja fetare, dhe këto të fundit perceptohen nga Kisha Ortodokse Ruse si konkurrente në një "luftë për shpirtra".  Megjithatë, shumësia e feve në Rusi ka qenë një komponent tradicional i identiteteve ruse për qindra vjet, duke kontribuar në një pluralizëm etno-kulturor të krijuar prej kohësh.

## Historia 
Para shekullit të dhjetë, rusët praktikonin fenë sllave . Siç kujtohet nga *Primary Chronicle*, krishterimi ortodoks u bë feja shtetërore e Rusisë së Kievit në 987 nga Vladimiri i Madh, i cili e zgjodhi atë midis zgjedhjeve të tjera të mundshme pasi ishte feja e Perandorisë Bizantine . Që atëherë, feja, misticizmi dhe shtetësia mbetën elementë të ndërthurur në identitetin e Rusisë.  Kisha Ortodokse Ruse, e perceptuar si ngjitësi që konsolidonte kombin, shoqëroi zgjerimin e Perandorisë Ruse në shekullin e tetëmbëdhjetë. Ideologjia e Carit Nikolla I, nën të cilën perandoria arriti shtrirjen e saj më të gjerë, shpalli "Ortodoksinë, autokracinë dhe kombin" ( *Pravoslavie*, *samoderzhavie*, *narodnost*' ) si themelet e saj. Dominimi i Kishës Ortodokse Ruse u vulos me ligj dhe, pasi perandoria përfshinte popuj të besimeve alternative, fetë ishin të lidhura me etnitë për të anashkaluar çdo çështje integrimi. Deri në vitin 1905, vetëm Kisha Ortodokse Ruse mund të angazhohej në veprimtari misionare për të konvertuar njerëzit joortodoksë dhe braktisja trajtohej si një vepër e dënueshme me ligj. Katolicizmi, Islami dhe fetë e tjera toleroheshin vetëm midis popujve të huaj, por u ndaluan të përhapeshin midis rusëve.

## Demografia 
Në gusht të vitit 2012, sondazhi i parë në shkallë të gjerë dhe hartëzimi i feve në Rusi bazuar në vetëidentifikimin u publikua në *Sreda Arena Atlas*, një zgjatim i Regjistrimit të vitit 2010, me të dhëna për shtatëdhjetë e nëntë nga tetëdhjetë e tre. subjektet federale të Rusisë .   Në një popullsi totale të rrumbullakosur prej 142,800,000, sondazhi zbuloi se 66,840,000 persona, ose 47,4% e popullsisë totale, ishin të krishterë .  Midis tyre, 58.800.000 ose 41.1% e popullsisë ishin besimtarë të Kishës Ortodokse Ruse, 5.900.000 ose 4.1% ishin të krishterë pa asnjë emërtim, 2.100.000 ose 1.5% ishin besimtarë të krishterimit ortodoks pa i përkisnin ndonjë kishe ose minoriteti më të vogël (të vogël) Kishat ortodokse jo-ruse (përfshirë armene dhe gjeorgjiane ), 400,000 ose 0,2% ishin besimtarë të vjetër ortodoksë, 300,000 ose 0,2% ishin protestantë dhe 140,000 (më pak se 0,1%) ishin katolikë .  Në mesin e jo të krishterëve, 9,400,000 ose 6.5% e popullsisë ishin muslimanë , 1,700,000 ose 1.2% ishin paganë . Fetë shamanike turko-mongole dhe fetë e reja), 700,000 ose 0,5% ishin budistë (kryesisht nga shkollat tibetiane ), 140,000 ose 0,1% ishin hindu. Midis popullatës jo fetare, 36,000,000 njerëz ose 25% deklaruan se "besojnë në Zot (ose në një fuqi më të lartë)" por se "nuk pretendojnë ndonjë fe të caktuar", 18,600,000 ose 13% ishin ateistë, dhe 7,900,000 ose 5.5% nuk deklaruan çdo besim fetar, shpirtëror ose ateist. 

## Fetë 
#### Krishterimi 
Krishterimi ishte vetë-identifikimi fetar i 47.1% të popullsisë ruse në vitin 2012.  Sondazhe të tjera japin rezultate të ndryshme: Në të njëjtin vit 2020 Qendra Levada vlerësoi se 63% e rusëve ishin të krishterë;  në vitin 2020, Fondacioni i Opinionit Publik  vlerësoi se 63% e popullsisë ishte e krishterë; në vitin 2011 Qendra Kërkimore Pew vlerësoi se 71% e rusëve ishin të krishterë;  në 2011 Ipsos MORI vlerësoi se 69% e rusëve ishin të krishterë;  dhe në vitin 2021 Qendra Ruse e Kërkimit të Opinionit Publik (VCIOM) vlerësoi se ~ 67% e rusëve ishin të krishterë. 

Krishterimi ortodoks është feja mbizotëruese e vendit dhe, përveç tij, besimtarët e vjetër dhe luteranizmi gjithashtu kanë pasur një rol të konsiderueshëm në historinë multietnike të Rusisë. Ungjillizmi dhe katolicizmi (ndër rusët) janë shtesa relativisht të fundit të krishterimit në Rusi. 

#### Ortodoksia
 e Shën Katerinës në Shën Petersburg .]]
Sipas Anketës Arena Atlas, besimtarët e krishterë ortodoksë përbënin 42.6% të popullsisë totale të Rusisë në vitin 2012, ndërsa sipas sondazhit të Forumit Pew në 2017, besimtarët e krishterë ortodoksë përbënin 71% të popullsisë totale të Rusisë.  

#### Katolicizmi 
Katolicizmi ishte feja e 140,000 qytetarëve rusë, rreth 0.1% e popullsisë së përgjithshme, në vitin 2012. Ato janë të përqendruara në Rusinë Perëndimore me numra që variojnë nga 0.1% në 0.7% në shumicën e subjekteve federale të atij rajoni.  Numri i "katolikëve etnikë" në Rusi, domethënë polakëve dhe gjermanëve, dhe pakicave më të vogla, është vazhdimisht në rënie për shkak të vdekjeve, emigrimit dhe sekularizimit. Në të njëjtën kohë ka pasur një rritje diskrete të të konvertuarve etnikë rusë në Kishën Katolike. 

### Protestantizmi dhe të krishterët e tjerë
Emërtime të ndryshme të protestantizmit, historik dhe ungjillor, si dhe Pentekostalizmi, ishin feja e 0.2% (300,000) të popullsisë së Rusisë në vitin 2012. Numri i tyre ishte pak më shumë se 1% vetëm në Tuva (1.8%), Udmurtia (1.4%) dhe Republika Altai (1%).  Luteranizmi ka qenë në një rënie të vazhdueshme midis pakicave etnike finlandeze dhe gjermane, ndërsa ka parë disa të konvertuar rusë, kështu që disa kisha tradicionalisht finlandeze, si Kisha Ungjillore Luterane, sot kanë më shumë besimtarë rusë se finlandez.  Adventistët, Baptistët, Metodistët dhe Pentekostalët janë një hyrje relativisht e kohëve të fundit, duke pasur më së shumti 120 vjet histori në Rusi. 

### Islami
 .]]
Islami është feja e dytë më e madhe në Rusi pas krishterimit ortodoks.  Është feja mbizotëruese historikisht midis disa grupeve etnike kaukaziane (veçanërisht çeçenët, ingushët dhe adigët ), dhe disa popuj turq (veçanërisht tatarët dhe bashkirët ). 

Në sondazhin e Arena Atlas të vitit 2012, myslimanët në Rusi ishin 9,400,000 ose 6.5% e popullsisë së përgjithshme. Megjithatë, *Arena Atlas* nuk ka anketuar popullsinë e dy subjekteve federale me shumicë islame, të cilat së bashku kishin një popullsi prej afro 2 milionë banorësh, domethënë Çeçenia dhe Ingushetia,  kështu që numri i përgjithshëm i muslimanëve mund të jetë pak më i madh. Komuniteti mysliman në Rusi vazhdon të rritet, duke arritur në 25 milionë në vitin 2018, sipas myftiut të madh të Rusisë, Sheikh Rawil Gaynetdin .
## Të tjera 
* Feja në Ukrainë
* Feja në Lituani
* Feja në Bjellorusi
* Feja në Letoni