open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ismaël Bennacer

**Ismaël Bennacer** (; lindur më 1 dhjetor 1997) është një futbollist profesionist algjerian i cili luan si mesfushor për klubin italian A.C. Milan dhe për kombëtaren algjeriane.

## Trofe
### Klub
**Empoli**
* Serie B: 2017–18

### Ndërkombëtar 
**Algjeria**
* Kupa e Kombeve të Afrikës: 2019

## Referime
Bashkimi për Ndryshim

**Bashkimi per Ndryshim** ishte një koalicion në zgjedhjet parlamentare shqiptare të vitit 2009, dhe lideri ishtë Edi Rama. Mori 45.34% të votave dhe 66 deputetë në parlament.

## Koalicioni
*Partia Socialiste e Shqipërisë
*Partia Social Demokrate e Shqipërisë
*Partia Bashkimi për të Drejtat e Njeriut
*Grupim 99
*Partia Demokracia Sociale

## Referime
Çagataj Han

**Chagatai Han** (Mongolisht: Цагадай; 22 dhjetor 1183 - 1 korrik 1242) ishte djali i dytë i Xhingis Han. Ai ishte hani i Hanatit Chagatai. Ai trashëgoi pjesën më të madhe të asaj që janë tani pesë shtete të Azisë Qendrore pas vdekjes së babait të tij. Ai u emërua gjithashtu nga Xhingis Hani për të mbikëqyrur ekzekutimin e Yassa, kodin e shkruar të ligjit të krijuar nga Xhingis Hani, megjithëse kjo zgjati vetëm derisa Xhinigisi u kurorëzua hani i Perandorisë Mongole. Perandoria më vonë u njoh si Hanati Chagatai, një perandori pasardhëse e Perandorisë Mongole. Chagatai u konsiderua gjaknxehtë dhe disi me temperament nga të afërmit e tij, për shkak të qëndrimit të tij për të mos pranuar Jochi si hani i madh. Ai ishte më i zëshmi për këtë çështje midis marrëdhënieve të tij. Chagatai është në disa histori që janë përgjegjës për vdekjen e Jochit dhe Xhingisit. Sidoqoftë, ai u gjallërua nga fryma ushtarake e babait të tij dhe arriti të ruajë rendin si popullsi heterogjene, siç përbëhej nga një mbretëri. Pas vdekjes së tij, ai u pasua nga nipi i tij Qara Hülegü.

## Referime
Kupa e Kombeve të Afrikës

**KAF Kupa e Kombeve të Afrikës**, (; ) është garimi kryesorë futbollistik i kombëtareve Afrikane në futbollin e meshkujve organizuar nga KAF, dhe u mbajt për herë të parë në 1957. Që nga viti 1968, mbahet çdo dy vjet.

## Statistikat
alt=|257x257px

## Lidhje të jashtme 
* Africa Cup of Nations page at Confédération Africaine de Football
* Coverage for the Rec.Sport.Soccer.Statistics Foundation
* Historical Records from BBC Sport
Lulegjaku

parapamje
***Paeonia peregrina*** e njohur edhe si **Lulegjaku** dhe **Bozhuri i Kosovës**  është një specie e bimëve me lule në familjen e bozhureve ose lulëkuqeve Paeoniaceae, bimë autoktone në Kosovë, Ballkan, Evropën Juglindore dhe Turqi.  Paeonia peregrina është një bimë shumëvjeçare barishtore, me gjethe 9-lobesh, të ndara thellësisht. Lule të vetme, me shkëlqim të kuq,      në diametër, me thekë të verdhë të spikatur, mbijnë në pranverë (maj në hemisferën veriore).  

Kultivari 'Otto Froebel' ka fituar Çmimin e Shoqërisë Mbretërore Hortikulturore të Kopshteve.   

Lulja e gjakut (*Paeonia peregrina*) ose *Bozhuri i Kosovës* paraqet njërin nga simbolet e Kosovës. 

## Shih edhe 
* Kosova
* Simbolet e Kosovës

## Galeria 

Skeda:SeedsPaeoniaperegrina.jpg|Farërat 
Skeda:Paeonia peregrina Piwonia obca 2015-05-17 08.jpg|Lulja 
Skeda:Paeonia peregrina, kosovski božur.jpg|Bima e pjekur 

## Referime
Kali i detit

**Kali i detit** është emri që u është dhënë 46 specieve të peshqve të vegjël detarë në gjininë **Hippocampus**. "*Hippocampus*" vjen nga greqishtja e lashtë *hippokampos* (ἱππόκαμπος *hippókampos*), nga *hippos* (ἵππος híppos) që do të thotë "kal" dhe *kampos* (κάμπος *kámpos*) që do të thotë "përbindësh deti".

Kuajët e detit kanë përmasa nga 1.5 deri në 35.5 cm. Ata janë emëruar për pamjen e tyre të kuajve, me qafë të përkulur dhe koka të gjata të hundës dhe një feçkë dhe bisht të veçantë. Megjithëse janë peshq kockor, ata nuk kanë luspa, por më tepër lëkurë të hollë të shtrirë mbi një seri pllakash kockore, të cilat janë rregulluar në unaza në të gjithë trupat e tyre. Armatura e pllakave kockore gjithashtu i mbron ata nga grabitqarët, dhe për shkak të këtij skeleti të jashtëm, ata nuk kanë më brinjë. Kuajt e detit notojnë drejt, duke u shtyrë para duke përdorur pendën dorsale.

Në mënyrë të pazakontë midis peshqve, një kalë deti ka një qafë fleksibël, të përcaktuar mirë. Ajo gjithashtu ka një kurriz ose brirë në kokë, e quajtur "coronet", e cila është e veçantë për secilën specie.

Kuajt e detit notojnë shumë dobët, duke tundur me shpejtësi një pendë dorsale dhe duke përdorur pendë kraharori për të drejtuar. Peshku me lëvizjen më të ngadaltë në botë është *H. zosterae* (kali i detit xhuxh), me një shpejtësi maksimale prej rreth 1.5 m në orë. Meqenëse ata janë notarë të dobët, ka shumë të ngjarë të gjenden duke pushuar me plagën e tyre të bishtit prehensile rreth një objekti të palëvizshëm. Ata kanë hunda të gjata, të cilat i përdorin për të thithur ushqim dhe sytë e tyre mund të lëvizin të pavarur nga njëri-tjetri si ato të një kameleoni.

## Referime
Ögedei Han

**Ögedei** (Mongolisht: Өгэдэй, Kinezisht: 窩闊台; c. 1186 – 11 dhjetor 1241) ishte djali i tretë i Xhingis Han dhe Kagani i dytë i Perandorisë Mongole, duke pasuar babanë e tij. Ai vazhdoi zgjerimin e perandorisë që babai i tij kishte filluar, dhe ishte një figurë botërore kur Perandoria Mongole arriti masën e saj më të largët perëndim dhe jug gjatë pushtimeve mongole të Evropës dhe Azisë Lindore. Si të gjithë djemtë kryesorë të Xhingisit, ai mori pjesë gjerësisht në pushtimet në Kinë, Iran dhe Azinë Qendrore.

## Biografia
Gjatë sundimit të tij pushtimi i dinastisë Jin u krye, duke hyrë në kontakt (dhe më pas në konflikt) me dinastinë Song të Kinës jugore, duke filluar në vitin 1235 një luftë që nuk do të mbaronte deri dyzet e pesë vjet më vonë, që nga nën sundimin e Kubilaji Han, me kontroll të plotë të Kinës.

Në mbretërimin e tij ai gjithashtu iu nënshtrua vasaliteve të mbretërisë së Koresë dhe pushtimi i Persisë mbaroi dhe filloi pushtimi mongol i Evropës, i komanduar nga nipi i tij Batu Han dhe i kryer nga gjeneralët e tij Subutai, Kaidu dhe Kadan. Nga stepat ruse, të kontrolluara më parë nga Orde e Artë, ushtritë mongoleze shkatërruan të gjithë rezistencën në Evropën Lindore, duke shkatërruar Lituaninë, Poloninë, Silesinë, Hungarinë, Kroacinë dhe Bullgarinë, dhe duke mposhtur ushtritë polake dhe hungareze në beteja të veçanta, Beteja e Legnicës dhe ajo e Sajos, përkatësisht. Sidoqoftë, vdekja e parakohshme e udhëheqësit nënkuptonte tërheqjen e ushtrive mongole, duke ngjallur kështu rrezikun e një nënshtrimi të plotë të Evropës në një luzmë barbare.

Zgjerimi mongol në të gjithë kontinentin aziatik solli stabilitetin politik, duke rivendosur trafikun tregtar përmes Rrugës së Mëndafshit midis Lindjes dhe Perëndimit.

Pas vdekjes së tij, djali i tij Güyük e pasoi atë në vitin 1246, pas pesë viteve të regjencës të vejushës Töregene Khatun.

## Referime
Sertab Erener

alt=Sertab Erener|parapamje|Sertab Erener
**Sertab Erener** (lindur më 4 dhjetor 1964) është një këngëtare, shkrimtare dhe kompozitore turke. Me zërin e saj soprano të Coloratura, ajo filloi të punojë si një vokaliste mbështetëse për Sezen Aksu, dhe me ndihmën e Aksu ajo lëshoi albumin e saj të parë në studio në vitet 1990. Për shkak të shkollimit në muzikën klasike, ajo fillimisht pati vështirësi në interpretimin e muzikës pop. Edhe pse ajo bënte vepra eksperimentale herë pas here, ajo përfundimisht preferoi të përqëndrohej në bërjen e muzikës pop, në vend që të bënte vepra avangarde, në mënyrë që muzika e saj të dëgjohej nga një audiencë më e madhe. Në disa prej veprave të saj, ajo kombinoi muzikën perëndimore dhe muzikën Lindore, dhe përfitoi nga operat, si dhe muzika klasike turke, së bashku me elementët etnikë. Me hyrjen e saj në tregun e Evropës në fillim të viteve 2000, shumë prej veprave të saj u shitën edhe në Turqi, si dhe në vendet evropiane.

## Karriera muzikore
Me ndihmën e Sezen Aksu, ajo bëri debutimin e saj në 1992 me albumin Sakin Ol!, Dhe e bëri veten të njohur si një artist të muzikës pop turke në vitet 1990 duke lëshuar albumin Lâ'l (1994), Sertab Gibi (1997) dhe Sertab Erener (1999). Nga këto albume, këngët "Sakin Ol!", "Aldırma Deli Gönlüm", "Ateşle Barut", "Sevdam Ağlıyor", "Aslolan Aşktır", "Yanarım", "Zor Kadın" dhe "Vur Yüreğim" u bënë numër një hitet në Turqi. Në fillim të viteve 2000, ajo vazhdoi punën e saj duke lëshuar këngët "Kumsalda" dhe "Kendime Yeni Bir Ben Lazım". Ajo fitoi në Eurovision Song Contest 2003 me këngën "Everyway That I Can", duke shënuar fitoren e parë të Turqisë në konkurs. Në vitin 2004, ajo publikoi albumin No Boundaries, i ndjekur nga Aşk Ölmez në 2005. Pas pesë vjetësh, ajo lëshoi ​​një tjetër album të studios turke Rengârenk në 2010, dhe këngët e hitit "Bu Böyle", "Açık Adres" dhe "Koparılan Çiçekler" bënë albumi një punë e suksesshme dhe shënoi rikthimin e saj në tregun muzikor. Pas Rengârenk, ajo publikoi albumin Ey Şuh-i Sertab (2012), i cili iu kushtua babait të saj. Në të njëjtin vit, ajo mori çmimin Soloist më të mirë për femra TSM në Golden Butterfly Awards. Në vitin 2013 u publikua albumi i saj i ri Sade. Këngët "İyileşiyorum", "Öyle de Güzel" dhe "Söz" u bënë të gjitha hite në Turqi. Në vitin 2016, me publikimin e Kırık Kalpler Albümü, Erener deklaroi se po kthehej në stilin e saj të viteve '90. Albumi mori vlerësime të favorshme, dhe "Kime Diyorum" dhe "Olsun" të dy u bënë këngë hit brenda Turqisë.

## Referime
Helena Paparizou

**Helena Paparizou** (Greqisht: Έλενα Παπαρίζου, lindur më 31 janar 1982) është një këngëtare, autor këngësh dhe televiziv greko-suedeze. Lindur dhe rritur në Suedi nga prindërit Grekë, ajo u regjistrua në shkolla të ndryshme të artit para se të nisë një karrierë në Suedi në 1999 si anëtar i laïko (muzika popullore greke) dhe duodi i Eurodance Antique, i cili mori pjesë në Eurovision Song Contest 2001 dhe më pas u bë popullore.

## Karriera e Muzikës
Antique u shpërnda në 2003, dhe Paparizou nënshkroi një kontratë solo regjistrimime Sony Music, duke lëshuar debutimin e këngës së parë debutuese "Anapandites Kliseis" dhe albumin Protereotita (2004), me theks në tingëllimet laïko, pop dhe dance, por në fillim pati modeste shitjes. Në vitin 2005, ajo përfaqësoi Greqinë në konkursin e këngëve në Eurovizion me këngën "My Number One", të cilën ajo fitoi. Ishte fitorja e parë Greke në historinë e konkursit dhe transformoi karrierën e saj. Albumi i saj u certifikua më pas platin të dyfishtë nga Federata Ndërkombëtare e Industrisë Fonografike të Greqisë. Paparizou u përpoq një karrierë përtej Greqisë me një material në gjuhën angleze, duke shënuar në disa vende jashtë vendit. Tre albumet e saj të mëpasshëm Iparhi Logos (2006), Lojë e dashurisë (2006) dhe Vrisko To Logo Na Zo (2008) të gjitha arritën kulmin në numrin një në Greqi dhe arritën në shitjet e platinit. Albumi i saj i pestë i studios Giro Apo T 'Oneiro (2010) gjithashtu u certifikua me platin. Edicioni i fundit i Paparizou para se të linte Sony Music, Greatest Hits & More, u publikua në vitin 2011 dhe përfshiu "Baby It's Over", hitin e saj më të madh deri në vitin 2016. Hiti më i madh i Paparizou deri më sot është "An Me Dis Na Kleo" feat Anastasios Rammos.

 
## Referime
Syri i kaltër, Theth

**Syri i kaltër** ose ***Pusi i zi*** është një pellg lumor në Lumin e Zi në Kaprre të poshtme, Theth, në veri të Shqipërisë.

## Pusi i Zi 
Thethi është një krahinë piktureske, në veri të Shqipërisë, zona e Shalës, distrikti Shkodrër…, ku kësaj zone i ndodhet edhe i quajturi "Syri i Kaltër"...

Emërtimi "Syri i Kaltër" nuk ka shumë kuptim në të vënën dhe për nga karakteristikat e veta. Sidoqoftë mania e disave për vendosje emërash 'madhështor', mbetet diçka qesharake…

Pra, emëri i vërtetë i të quajturit Syri i Kaltër është diçka jo e traditës dhe, sipas vëndalinjëve, kjo mbledhje uji quhet "Pusi i Zi"...

Pusi i Zi është një pellg lumor në Lumin e Zi, i ndodhur në Kaprre të poshtme të zonës së Thethit, por që mbushet me uji nga prurjet e lumit të Kaprres së Sipërme. Uji kalon përmes një ngushtice gurësh, për t'u derdhur me forcë, në formë katarakti të vogël, nga një lartësi prej 3 metrash. Thellësia e ujit brënda kësaj grope, varjon nga 25 cm deri në 3, ku më e thella arrinë në 5 m. Sipërfaqja e uji afërsisht është në rreth 100 m².

Gjatë verës shtrati i Lumit të Zi shterron, pasi përbëhet nga zall guri. Uji nuk arrinë as në afërsi të Ndërlysajt…

Sidoqoftë në vënde-vënde, krijohen pellgje ujërash të kthjelltë, ku lahen njerëzia. Uji mbetet sidomos në të grryerat e shkambijëve të mëdhenjë, nën hije, duke ruajtur freskinë e tij.

Andaj poeti i ka shkruar lumit:

"O ju zallet e gurtë, ulur maleve të Kaprres së Gimajve, që shtratin e Lumit të Zi, e lini të pa uji, çiftelia do ju këndoj madhështinë, unë, t'ju dëgjoj bukurinë…"

Blue_Eye,_Theth_-_2018_(1).jpg
Blue Eye, Theth - 2018 (5).jpg
Blue Eye, Theth.webm

## Lidhje të jashtme 
als55 / 4 Gusht 2022

## Referime
Raphael Gualazzi

alt=Raphael Gualazzi|parapamje|Raphael Gualazzi
**Raphael Gualazzi** (Lindur më 11 nëntor 1981 në Urbino si Raffaele Gualazzi) është një këngëtare dhe pianiste italian.

## Karriera
Albumi i tij i parë Dashuria Jashtë Window u lëshua në 2005 nga etiketa rekord Edel Music. Menjëherë pas publikimit të albumit të tij të dytë Reality and Fantasy në 2011, ai fitoi në kategorinë e të ardhurve më të ri në Sanremo Festival 2011 me këngën e tij jazz Follia d’amore ('Liebeswahn'). Me pjesën - interpretuar në anglisht dhe italisht si Madnees of Love - Gualazzi përfaqësoi Italinë në Eurovision Song Contest 2011. Ky ishte kontributi i parë nga Italia që nga viti 1997. Gualazzi përfundoi i dyti pas Ell dhe Nikki nga Azerbajxhani me 189 pikë.

Pas këtij suksesi, albumi i Gualazzi Reality and Fantasy, nga i cili vjen nessmenduria e Dashurisë, e bëri atë në 50 top listat e albumeve gjermanë. Ai më pas vizitoi Evropën. Albumi i tij i ardhshëm Happy Mistake u lëshua në Gjermani në pranverën e vitit 2014.
Dëmtimi i shikimit

**Dëmtimi i shikimit** ose **verbëria** është një aftësi e kufizuar që zvogëlon shikimin deri në një shkallë që shkakton probleme që nuk zgjidhen me mjete të zakonshme, siç janë syzet. Verbëria shpesh përcaktohet si një mprehtësi vizuale e korrigjuar më e keqe sesa 20/40 ose 20/60. Verbëria mund të shkaktojë vështirësi në aktivitetet normale të përditshme, si: ngarje, lexim, shoqërim dhe ecje. Verbëria mund të shkaktohet gjithashtu nga problemet në tru për shkak të goditjes në tru, lindjes së parakohshme ose traumës mes të tjerëve. Shqyrtimi për problemet e shikimit te fëmijët mund të përmirësojë vizionin në të ardhmen dhe arritjet arsimore. Shqyrtimi i të rriturve pa simptoma është me përfitim të pasigurt. Diagnoza është me një ekzaminim syri.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) vlerëson se 80% e dëmtimit të shikimit është ose e parandalueshme ose e shërueshme me trajtim. Shumë njerëz me dëmtim të dukshëm të shikimit përfitojnë nga rehabilitimi i shikimit, ndryshimet në mjedisin e tyre dhe pajisjet ndihmëse. 246 milion kishin shikim të ulët dhe 39 milion ishin të verbër. Shumica e njerëzve me vizion të dobët janë në botën në zhvillim dhe janë mbi moshën 50 vjeç.

## Shiko edhe 
* Shikimi
* Aftësia e kufizuar

## Referime
Batuni i bardhë

[parapamje|240px|Një bastun i gjatë, një mjet që përdoret nga [Verbëria|njerëzit e verbër]]
**Bastun i bardhë** është një pajisje e përdorur nga shumë njerëz që janë të verbër. Një bastun i bardhë kryesisht lejon përdoruesin e tij të skanojë rrethinat e tij për pengesa ose shenja orientimi, por është gjithashtu i dobishëm për shikuesit në identifikimin e përdoruesit si të verbër dhe duke marrë kujdesin e duhur. Kjo e fundit është arsyeja për ngjyrën e bardhë të bastunit, e cila në shumë juridiksione është e detyrueshme.
Simboli Sojombo

[parapamje|300px|Simboli Soyombo në [Pallati i Qeverisë (Mongolia)|Pallatin e Qeverisë]]
**Simboli Soyombo** (Mongolisht: Соёмбо тэмдэг) është një ideogram që është pjesë e alfabetit soyombo, dhe që u bë një simbol kombëtar i Mongolisë. Ajo është e pranishme në flamurin kombëtar që nga viti 1921, në stemën kombëtare që nga viti 1992, si dhe në monedha, pulla, etj.

## Simbolizmi
Soyombo ka dhjetë elemente në rregullimin kolonë të simboleve dhe modeleve abstrakte dhe gjeometrike. Ato janë zjarri, dielli, hëna, dy trekëndësha, dy drejtkëndësha horizontale, *Taijitu* (yin dhe yang) dhe dy drejtkëndësha vertikalë. Secila simbol ka domethënien e saj:

*Zjarri është një simbol i përgjithshëm i rritjes, pasurisë dhe suksesit të përjetshëm. Të tre gjuhët e flakës përfaqësojnë të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen.
*Dielli (●) dhe Hëna simbolizojnë që kombi mongol do të ekzistojë për amshim si qielli i përjetshëm blu. Simbol mongol i diellit, hënës dhe zjarrit që rrjedhin nga Xiongnu.
*Dy trekëndëshat (▼) aludojnë në pikën e një shigjete ose shtize. Ata tregojnë për poshtë për të njoftuar humbjen e armiqve të brendshëm dhe të jashtëm.
*Dy drejtkëndëshat horizontale (▬) i japin qëndrueshmëri formës së rrumbullakët. Forma drejtkëndëshe përfaqëson ndershmërinë dhe drejtësinë e popullit të Mongolisë, pavarësisht nëse ata qëndrojnë në krye ose në fund të shoqërisë.
*Simboli *Taijitu* (☯) ilustron plotësimin e ndërsjellë të burrit dhe gruas. Në kohët e socializmit deri në ditët e sotme, interpretohej si dy peshq, duke simbolizuar vigjilencë, sepse peshqit kurrë nuk i mbyllin sytë.
*Dy drejtkëndëshat vertikalë (▮) mund të interpretohen si muret e një fortese. Ata përfaqësojnë unitetin dhe forcën, në lidhje me një proverb mongole: "Miqësia e dy është më e fortë se muret prej guri."

## Përdorimi
Simboli Soyombo është shfaqur në flamurin kombëtar të Mongolisë që nga pavarësia e saj më 1911 (përveç ndërmjet viteve 1940-1945). Ajo shërbeu në stemën kombëtare nga viti 1911 deri më 1940, dhe u përfshi përsëri në modelim në vitin 1992. Automjetet e Forcave të Armatosura Mongole mbajnë simbolin si shënjues.

Flamuri dhe stema e Burjatisë, si dhe flamuri i Agin-Buryat Okrug në Rusi, dhe ai i Partisë së Brendshme të Popullit Mongol shfaqin elementët kryesorë (Flaka, Dielli dhe Hëna).

## Flamuj që përfshijnë variante të Soyombo

Skeda:Flag of Mongolia.svg|Flamuri i Mongolisë
Skeda:Flag of Buryatia.svg|Flamuri i Republikës Burjate
Skeda:Flag of Agin-Buryatia.svg|Flamuri i Agin-Buryat Okrug
Skeda:Flag_of_the_Inner_Mongolian_People's_Party.svg|Flamuri i Partisë së Brendshme të Popullit Mongol

## Referime
Louis Braille

**Louis Braille** (4 janar 1809 - 6 janar 1852) ishte një arsimtar dhe shpikës francez i një sistemi të leximit dhe shkrimit për përdorim nga të verbrit ose të atyre me shikim të dëmtuar. Sistemi i tij mbetet praktikisht i pandryshuar edhe sot e kësaj dite, dhe është i njohur në të gjithë botën thjesht si Alfabeti i Brajit. 

Duke qenë edhe vet i verbër në të dy sytë si rezultat i një aksidenti nga periudha e fëmijërisë, Louis Braille arriti që të zotëronte paaftësinë e tij ndërsa ishte ende një djalë i ri. Ai shkëlqeu në arsimin e tij duke arritur që të siguronte edhe një bursë nga Instituti Mbretëror Francez për Rininë e Verbër. Ndërsa ishte akoma një student ai filloi të zhvillonte një sistem të koduar prekës që mund të ndihmonte që edhe të verbrit të lexojnë dhe shkruajnë shpejt dhe me efikasitet. Frymëzuar nga kriptografia ushtarake e Charles Barbier, Braille ndërtoi një metodë të re të ndërtuar posaçërisht për nevojat e të verbërve. Ai prezantoi veprën e tij për bashkëmoshatarët e tij për herë të parë në vitin 1824. 

Në moshën e rritur, Louis Braille shërbeu si profesor në Institutin për Shikim të Dëmtuar dhe pati një avokim si muzikant, por ai kryesisht e kaloi pjesën e mbetur të jetës së tij duke rafinuar dhe shtrirë sistemin e tij. Megjithatë alfabeti i tij mbeti i papërdorur nga shumica e arsimtarëve për shumë vite pas vdekjes së tij, por pasardhësit e mëvonshëm e kanë njohur Alfabetin e Braillit si një shpikje revolucionare duke e përshtatur për ta përdorur në gjuhë të ndryshme në të gjithë botën.            
alt=Letters of the alphabet printed in braille|djathtas|parapamje| Versioni i parë i alfabetit të Braillit për gjuhën frënge

## Shih edhe 
* Alfabeti i Brajit
* Alfabeti shqiptar i Brajit
* Dita Botërore e Brajit

## Referime 
## Literatura 
*  (also large print)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ''La vie et l'oeuvre de Louis Braille: Inventeur de l'alphabet des aveugles (1809–1852)'' by Pierre Henri. Paris: Pr. universit. de France (1952).
Kusari-fundo

parapamje|240px|Një *kusari-fundo* e lashtë japoneze
**Kusari-fundo** (Japonisht: 鎖 分 銅) është një armë e mbajtur dore e përdorur në Japoninë feudale, e përbërë nga një gjatësi zinxhiri (*kusari*) me një peshë (*fundo*) e bashkangjitur në secilën skaj të zinxhirit. Përmasat dhe format e ndryshme të zinxhirit dhe peshës u përdorën pasi nuk kishte ndonjë rregull të caktuar për ndërtimin e këtyre armëve. Emra të tjerë të njohur janë *manrikigusari* (萬 力 鏈) ("dhjetë mijë zinxhirë energjie") ose thjesht *manriki*.

## Pjesët
### Zinxhiri (kusari)
parapamje|right|Zinxhiri *(kusari)* i një kusari fundo.
Në mënyrë tipike gjatësia e zinxhirit të falsifikuar mund të ndryshojë nga rreth 12 inç (30 cm) deri në 48 inç (120 cm). Lidhjet zinxhirore mund të kenë shumë forma të ndryshme duke përfshirë rrumbullakët, eliptik dhe vezë. Trashësia e zinxhirit ndryshonte gjithashtu. Zakonisht lidhja e parë e zinxhirit të bashkuar me peshën ishte e rrumbullakët dhe shpesh më e madhe dhe më e trashë se pjesa tjetër e lidhjeve të zinxhirit.

## Historia
Ka disa armë zinxhir dhe peshë. Një lloj i njohur si *konpi* përmendet në dorëshkrime qysh nga periudha e Nanboku-chō (1336-1392).

Masaki Tarodayu Dannoshin Toshiyoshi (1689-1776), themeluesi i *Masaki ryū*, thuhet se ka zhvilluar një version të *kusari-fundo* ndërsa shërbente Lord Toda, si një armë pa gjak që mund të përdoret për të mbrojtur bazat e kështjellës Edo.

## Galeria

Image:manriki kusari-fundo.JPG|Një replikë e *kusari fundo*
Image:Manriki kusari.JPG|Një *kusari-fundo* e lashtë. Afërsia e peshës *(fundo)*.

## Referimet
Ashigaru

[parapamje|240px|Ashigaru të veshur me forca të blinduara dhe *[Kasa (kapelë)|xhingasa* duke shtënë me *tanegashima*]]
**Ashigaru** (Japonisht: ) ishin këmbësorë të punësuar nga klasa e samuraive të Japonisë feudale. Referenca e parë e njohur për *ashigarut* i përket shekullit të XIV, por ishte gjatë shogunatit Ashikaga (Periudha Muromaçi) që përdorimi i *ashigaruve* u bë i përhapur nga fraksionet e ndryshme ndërluftuese.

## Prejardhja
Përpjekjet u bënë në Japoni nga Perandori Tenmu (673–686) për të pasur një ushtri të rekriptuar, por kjo nuk ndodhi, dhe deri në shekullin e X-të në vend të kësaj Japonia u mbështet tek pronarët e tokave të veçanta për të siguruar burrat për konflikte dhe luftëra. Këta pronarë të tokave që ishin pronarë të kuajve ishin fillimet e klasës së samuraive dhe burrat që punonin tokën për pronarët e tokave u bënë ushtarët e zakonshëm të këmbësorisë gjatë kohërave të luftës. Këta ushtarë këmbë mund të kishin lidhje të gjata dhe besnikëri ndaj pronarëve të tokave, të cilat u kthyen pas shumë brezash.

Samurai që zotëronte tokën, së bashku me ushtarët e këmbëve fshatare, luftuan në shumë luftëra dhe konflikte, përfshirë pushtimet mongole të Japonisë në vitet 1274 dhe 1281. Lufta e vazhdueshme midis shekujve të XIV dhe të XVI bëri që punësimi i ushtarëve të këmbësorisë pa besnikëri të veçantë të nevojshme në kohë. Paguar vetëm me plaçkën e fituar, këta mercenarë nuk ishin të stërvitur mirë dhe kështu nuk mund të mbështeteshe gjithnjë në betejë. Këta ushtarë këmbësorë endacakë u bënë përfundimisht *ashigaru*.

## Armët dhe forca të blinduara
[parapamje|majtas|248px|[Tanegashima (armë)|*Tanegashima* e thjeshtë, e padekoruar, lloj që u përdor nga *ashigarut*.]]
*Ashigaru* zakonisht ishte i armatosur me naginata, jari, jumi dhe shpata. Forcat e blinduara *ashigaru* ndryshonin në varësi të periudhës, nga asnjë forcë e blinduar, deri në forca të blinduara dhe mund të përbëheshin nga kapele konike të quajtura *xhingasa* të bëra prej lëkure ose hekuri të ngurtësuar me llak, armaturë (*dō*), helmeta (*kabuto*), kapuça të blinduar (*tatami zukin*), mëngë të blinduara (*kote*), mburoja këmbësh (*suneate*), dhe kofshëve (*haidate*).

Lufta e Periudhës Sengoku kërkonte që të prodhoheshin sasi të mëdha armatimesh për ushtritë gjithnjë në rritje të *ashigaruve*. Armaturat dhe helmetat e thjeshta të cilësisë së municioneve prodhoheshin në masë, duke përfshirë forca të blinduara *tatami*, të cilat mund të paloseshin ose të rrëzoheshin. Armatura *tatami* bëhej nga pllaka të vogla hekuri drejtkëndëshe ose gjashtëkëndore, të cilat zakonisht lidheshin me njëra-tjetrën me anë të zinxhirit dhe qepeshin me një mbështetëse të rrobave. Në shekullin e XVI-të, *ashigarut* ishin të armatosur gjithashtu me *tanegashima*. Banderolat e vogla të quajtura *sashimono* mund të visheshin në shpinë gjatë betejës për identifikim.

## Shiko edhe
* Historia e Japonisë
* Periudha Sengoku
* Periudha Kamakura
* Periudha Heian
* Periudha Edo
* Periudha Jamato

## Referencat
Ervin Bejleri

*Vin Bejleri është aktor, humorist, prezantues dhe dublues shqiptar. Ka lindur më 8 tetor 1978 në Tiranë.* 

## Filmografia 
* Lindje, perëndim, lindje (2009)
* Sins (2012)
* 2 Gisht Mjaltë (2019)
* The Brave (aka Lazarat) (2019)
* The Slider (2017)
* Shtatë Ditë (2016)
* Pranverë e paharruar në fshatin e harruar (2019)
* Letra Fati
* Dita e parë e punës
* Përtej kufijve
* Family market

## TV 
* Portokalli
* M'fal për shprehjen
* Skandërbeg
* Kolaudim
* Milenium
* Kënga Magjike 2013
* Gjyshet Milionere
Filika Dimo

**Filika Dimo - Ujkaj** (1 gusht 1939 - 21 tetor 2021) ishte një aktore e mirënjohur shqiptare e filmit shqiptar dhe teatrit Aleksandër Moisiu në Durrës.

## Biografia
Ajo u diplomua në departamentin e aktrimit të Institutit të Arteve në Tiranë. Pas studimit, ajo filloi të punojë në Teatrin Popullor në Tiranë. Pjesen me te madhe te aktivitetit e ka pasur ne Teatrin "Aleksander Moisiu" Durres. Atje ka punuar si aktore e roleve kryesore ne shume verpa dramatike krahas aktoreve te tjere gjingande durresake si Nikolin Xhoja, Spiro Urumi, Kadri Piro, Marta Burda, Lazer Vlashi, Gaqo Spiro etj. Ajo bëri debutimin e saj në 1959 me rolin e vogël të Shpreses në filmin Stuhia/Furtuna. Ajo luajti në 4 filma të tjerë artistikë. Filmi qe e beri me te njohur dhe me te vleresuar ate si aktore, eshte filmi televiziv me 2 seri  i RTSHse "Koha nuk pret", me rolin e Beatrice Shmid. Nje rol epokal nga me te realizuarit ne kinematografine shqiptare te roleve me spiunazh, rol I cili ka mbetur ne kujtese per interpretimin brilant. Ka qene bashkshortja e skenografit te madh durresak te Teatrit "Aleksander Moisiu", Zef Ujkaj. Me 1975 u godit per arsye politike dhe u largua perkohesisht nga Teatri, si shume aktore te tjere ne menyre te padrejte. Filika Dimo u nda nga jeta më 21 Tetor në moshën 82 vjeçare në Bruksel, Belgjikë ku jetonte prej kohësh.

## Rolet ne filma 
* 1959: *Furtuna* roli Shpresa
* 1980: *Mëngjeze të reja* roli gruaja e doktorrit
* 1980: *Dëshmorët e monumenteve* roli etnografia Kepler
* 1984: *Koha nuk pret* roli Beatrice Shmid
* 1990: *Fletë të bardha* roli Elvira
Lisi i Donarit

parapamje|Shën Bonifaci duke e prerë Lisin e Donarit
**Lisi i Donarit** (gjermanisht: *Donareiche*) i njohur gjithashtu edhe si **Lisi i Thorit** ose sipas *interpretimit romak (interpretatio romana)*, **Lisi i Jupiterit**, ishte një lis legjendar i fiseve të lashta gjermane. Lisi i Donarit nderohej sidomos nga ana e fisit të lashtë gjerman Hati (Chatti, Chatten) territori i të cilit ndodhej diku në rajonin e sotëm Hesia (Hesse), në Gjermani. Në mitologjinë e lashtë gjermanike *Donar* quhej perëndia e rrufeve, bubullimave, furtunave dhe stuhive. Sipas veprës së shekullit VIII, me titull *Vita Sancti Bonifatii* shkruar nga Willibald von Mainz, misionari anglo sakson Shën Boniface e kishte prerë lisin në fillim të shekullit në fjalë ndërsa me drurët e tij, siq ishte raportuar asokohe, kishte ndërtuar një kishë kushtuar Shën Pjetrit. Do theksuar se pemët legjendare nderoheshin gjerësisht nga popujt e lashtë gjermanë. 

## Shih edhe 
* Ygdrasil
* Paganizmi gjerman
* Pema Evropiane e Vitit
* Lista e pemëve kombëtare

## Literatura 
*
*
* Dowden, Ken (2000). *European Paganism: The Reality of Cult from Antiquity to the Middle Ages*. Routledge. 
* Emerton, Ephraim (2000). *The Letters of Saint Boniface*. Columbia University Press. 
* Gummere, Francis B. (1892). *Germanic Origins: A Study in Primitive Culture*. Charles Scribner's Sons.
* Levison, Wilhelm (1905). *Vitae Sancti Bonifatii archiepiscopi moguntini*. Monumenta Germaniæ historica: Scriptores rerum germanicorum in usum scholarum separatim editi. Hannover and Leipzig: Hahn.  (Latin)
*
*
*
*
*
*
*
*
* Robinson, George W. (trans.) (1916). *The Life of Saint Boniface by Willibald*. Harvard University Press. 
*
*
GMM Grammy

**GMM Grammy** është kompania më e madhe argëtuese e konglomeratit mediatik në Tajlandë. Pretendon një pjesë prej 70 përqind të industrisë së argëtimit Thai. Artistët Grammy përfshijnë Thongchai McIntyre, Silly Fools dhe Loso. Përveç biznesit të saj muzikor, kompania është e përfshirë në prodhimin e koncerteve, menaxhimin e artistëve, prodhimin dhe botimin e filmit dhe televizionit.
Roninët

[thumb|right|Një shtypje blloku prej druri nga mjeshtri *[Ukiyo-e|ukiyo-e* Utagawa Kuniyoshi që përshkruan rōninin e famshëm Mijamoto Musashi duke pasur fatin e tij.]]
Një **rōnin** (Japonisht: , "*vagabond*") ishte një samurai pa zotëri ose mjeshtër, gjatë periudhës së Japonisë feudale (1185-1868). Një samurai mbetej pa mjeshtër pas vdekjes së mjeshtrit të tij, ose pas humbjes së favorit ose privilegjit të zotërisë së tij.

Në përdorimin modern japonez, ndonjëherë termi përdoret për të përshkruar një rrogëtar që është i papunë ose një i diplomuar i shkollës së mesme që nuk është pranuar ende në universitet.

## Statusi
Sipas Bushido Shoshinshu ("Kodi i Luftëtarit"), samurait i kërkohej të kryente vetëvrasje rituale (*seppuku*) pas vdekjes së zotërisë së tij. Ai që zgjidhte të mos e respektonte kodin ishte "më vete" dhe mendohej të vuante turp të madh. Padëgjueshmëria e statusit të rōninit ishte kryesisht një diskriminim i imponuar nga samurai të tjerë dhe nga *daimjōt* (zotërinj feudal).

Si samurai të tjerë, rōninët kishin dy shpata. *Rōninët* përdornin edhe një sërë armësh të tjera. Disa rōninë - zakonisht ata që nuk kishin para - do të mbanin një *bō* (armë shkopi) ose *xhō* (shkop më të vogël ose bastun) ose një *jumi* (hark). Shumica e armëve do të pasqyronin *rjū* (shkollën e arteve marciale) nga e cila ata do të vinin nëse ata ishin studentë.

Gjatë Periudhës Edo, me sistemin dhe ligjet e ngurta të klasës së shogunatit, numri i *rōninëve* u rrit shumë. Konfiskimi i çifligjeve gjatë sundimit të shōgunit të tretë të Tokugavës Iemitsu rezultoi në një rritje veçanërisht të madhe të *rōninëve*. Gjatë epokave të mëparshme, samurai mund të lëvizte midis zotërinjve dhe madje edhe midis profesioneve. Ata gjithashtu mund të martoheshin midis klasave. Sidoqoftë, gjatë Periudhës Edo, samurait ishin të kufizuar dhe - mbi të gjitha - ishte e ndaluar të punësoheshin nga një mjeshtër tjetër pa lejen e zotërisë së tyre të mëparshëm.

Për shkak se ish-samurai nuk mund të merrte ligjërisht një tregti të re, ose për shkak të krenarisë të ishte e mjerë për ta bërë këtë, shumë *rōninë* kërkonin mënyra të tjera për të jetuar me shpatat e tyre. Ata *rōninë* që dëshironin punësim të qëndrueshëm dhe të ligjshëm u bënë mercenarë që ruanin karvanët e tregtisë ose truproja për tregtarë të pasur. Shumë *rōninë* të tjerë u bënë kriminelë, duke vepruar si banditë dhe autobanë, ose u bashkuan me krimin e organizuar në qytete. *Rōninët* ishin të njohur që vepronin ose shërbenin si muskuj të punësuar për bandat që drejtonin unaza kumari, bordello, grupe mbrojtjeje dhe aktivitete të ngjashme. Shumë ishin hajdutë të vegjël dhe tallen. Segmenti kriminal i dha *rōninëve* të Periudhës Edo një reputacion të vazhdueshëm të turpit, me një imazh të të qenit banditë, ngacmuesë, vrasës dhe vagabondë.

## Rōninë të njohur
* Dyzetë e shtatë roninët
* Kjokutei Bakin
* Mijamoto Musashi
* Sakamoto Rjoma
* Jamada Nagamasa

## Shiko edhe
* Historia e Japonisë
* Kultura e Japonisë
* Samurai
* Periudha Kamakura
* Periudha Heian
* Periudha Edo

## Referime
Rrapi i Hipokratit

parapamje|Rrapi i Hipokratit në Kos - Greqi
[parapamje|Burimi i ujit pranë Rrapit të Hipokratit më mbishkrimin në [Gjuha arabe|gjuhën arabe. Kos - Greqi.]]
parapamje|Hipokrati dhe studentët e tij nën hijen e rrapit
**Rrapi i Hipokratit** është një pemë e rrapit që ndodhet në ishullin Kos të Greqisë. Nën hijen e tij, sipas legjendës, Hipokrati (që konsiderohet babai i mjekësisë) u mbante ligjërata studentëve të tij në fushën e artit të mjekësisë. Aktiviteti dhe veprimtaria edukative dhe arsimore nën hijën e këtij rrapi kishte vazhduar edhe shumë kohë pas vdekjes së Hipokratit, madje mes personaliteteve të shquara të cilët kishin ligjëruar këtu kishte qenë edhe Pali i Tarsit (Shën Pavli). Rrapi *(Platanus)* në Kos është një rrap oriental *(Platanus orientalis)*, me një diametër të kurorës prej rreth 12 metrash, e që konsiderohet të jetë pema më e madhe e rrapit në Evropë.  

Rrapi i Hipokratit ndodhet në vendin e quajtur Sheshi i Rrapit ose *Platja Platanou*, përpara Kalasë së Kalorësve dhe ngjitur me Xhaminë e Gazi Hasan Pashës (ngritur në vitin 1776) në qendër të qytetit Kos. Trupi i pemës së tanishme është vetëm rreth 500 vjet i vjetër, por ndoshta mund të jetë një pasardhës i pemës origjinale e cila gjoja qëndronte atje 2400 vjet më parë, në kohën e Hipokratit. Me kalimin e viteve, zemra e trungut është dëmtuar pothuajse tërësisht kështu që disa degë mbahen në këmbë me skela metalike. Pranë pemës është një burim i ujit me një rubinet të bardhë me shkronja të gdhendura në gjuhën arabe, i ndërtuar gjithashtu nga guvernatori turk Gazi Hasan Pasha. 

Farërat, filizat dhe mënjollat e këtij trungu janë përhapur pothuajse në të gjithë botën. Një filiz i prerë nga degët e këtij rrapi i'u dha dhuratë nga ishulli Kos për Shtetet e Bashkuara dhe Bibliotekën Kombëtare të Mjekësisë, që u mboll atje më 14 dhjetor 1961 në rrethinat e bibliotekës. Shumë kolegje mjekësore, biblioteka ose institucione tjera kanë, ose pretendojnë të kenë, filiza ose fara origjinale të kësaj peme në Kos. 

## Shih edhe 
* Rrapi i Manastirit
* Rrapi i Mashkullores
* Rrapi i Marashit në Prizren
* Arsimi në Greqinë e lashtë

## Referime
Ismail Vërlaci

**Ismail Vërlaci** (Korfuz, 15 korrik 1917 - Romë, 22 mars 1985) ka qenë ekonomist, figurë e mërgatës shqiptare antikomuniste, drejtues i Bllokut Kombëtar Indipendent.

## Biografia 
U lind në Korfuz, ku familja dhe të afërmit e tij ishin vendosur nga zhvillimet politike në Shqipëri gjatë Luftës së Parë Botërore, i biri i Shefqet bej Vërlacit dhe Semiramis hanëmit të Ymer pashë Vrionit II. Ndoqi dhe kreu studimet e veta në Itali, duke u diplomuar për *Ekonomi tregu* (it. *Economia e commercio*) në Romë më 1939. U punësua në Ministrinë e Jashtme të Italisë ku mori postin e zv/konsullit, prej ku dha dorëheqjen më 1943.

## Referime
Kunoichi

**Kunoichi** (Japonisht: く ノ 一) është një ninxha femër ose praktikuese e teknikave të ninxhës (*ninpo*). Gjatë periudhës feudale të Japonisë, ninxhat u përdorën si vrasës, spiunë dhe lajmëtarë. Trajnimi i kunoichi ndryshonte nga stërvitja e dhënë për ninxhat meshkuj, megjithëse ata kishin një thelb të përbashkët aftësish, duke u trajnuar në artet marciale, si taijutsu (teknika e trupit), kenjutsu (teknika e shpatës) dhe ninjutsu (teknika e ninxhës). Trajnimi kunoichi ka prirjen të përparojë në aftësitë tradicionale të grave.

## Etimologjia
thumb|upright|女 becomes くノ一
* "" është një karakter hiragana që shqiptohet "ku"
* "" është një karakter katakana që shqiptohet "no"
* "" është një karakter kanji që shqiptohet "ichi" (që do të thotë 1).

Fjala "kunoichi" nuk u përdor shpesh në periudhën Edo. Kjo ndoshta sepse në këtë epokë, shkronja kanji "女" nuk shkruhej me shkrim të rregullt, por zakonisht me shkrim kursiv, dhe skripti kursiv i "女" nuk mund të zbërthehet në "く", "ノ" dhe "一".Yoshimaru

## Në kulturën popullore
*Seria manga *Tail of the Moon* tregon një grup të femrave që trajnohen në mënyrë që të mësojë artin e ninxhës. Ato përshkruhen si kunoichi.

## Referime
Panthera tigris trinilensis

***Panthera tigris trinilensis***, njohur si "tigri Trinilez", është një nënlloj i zhdukur i tigrave që daton rreth 1.2 milion vjet më parë që u gjet në lokalitetin e Trinilit, Javës dhe Indonezisë.  Mbetjet fosile tani ruhen në Koleksionin të Muzeut Kombëtar të Historisë Natyrore në Leiden të Holandës. Edhe pse këto fosile janë gjetur në Java, tigri Trinil nuk është ndoshta një paraardhës i drejtpërdrejtë i tigrit Javan. Tigri Trinil ndoshta u zhduk 50.000 vjet më parë. Tigri Bali gjithashtu nuk ishte i lidhur ngushtë me Trinil për shkak të dallimeve të kohës së tyre.

*Panthera tigris trinilensis* ishte nënlloji më i vjetër i një tigri që jetonte 1.66 milionë vjet më parë në Indonezi, veçanërisht në Java dhe Trinil, edhe pse sipas disa zoologëve mund të jetë paraardhësi i të gjitha nënllojeve të njohura indoneziane. Ndoshta, Azia Lindore ishte një qendër e origjinës së Pantherinave. Fosilet e tigrave më të vjetra të gjetura në shfaqjen e hershme të Pleistocenit javanez, se rreth dy milion vjet më parë, tigrat tashmë ishin mjaft të zakonshëm në Azinë Lindore. Megjithatë, variacionet klimatike glaciale dhe interglaciale dhe ngjarje të tjera gjeologjike mund të kenë shkaktuar ndryshime të përsëritura gjeografike në zonë.

## Taksonomia 
Shumë kërkime janë bërë por nuk ka shumë njohuri për këtë nënspecie. Shkencëtarët kanë zbuluar një fosil që besohet se i përket tigrit Trinil. Megjithatë kishte dyshime  për fosilin sepse ishte tepër i madh që t'i përkiste atij. Por tani mendohet se ai mund të ketë qenë pak më i vogël se tigrat Bengalez dhe i ngjashëm me madhësinë e tigrave Indokinez.

## Shiko edhe
**Panthera tigris acutidens*

## Referime
CONMEBOL

**Konfederata e Futbollit të Amerikës së Jugut**, (; ), shkurt**CONMEBOL**, është organi administrativ, organizativ dhe kontrollues i futbollit në Amerikë Jugore.

E themeluar në 1 maj 1916, ajo ishte konfederata e parë kontinentale e anetar e FIFA-s dhe është konfederata me numrin më të vogël të anëtarëve të asociuar (10).

KAF u përfaqësua nga 5 ekipe kombëtare nga 32 të pranuar në fazën e fundit të Kupës së Botës Rusi 2018: Brazili, Uruguaji, Argjentina, Kolumbia dhe Peru.
Fernando Pessoa

**Fernando António Nogueira Pessoa** (13 qershor 1888 - 30 nëntor 1935) ishte një poet, shkrimtar, kritik letrar, përkthyes, botues dhe filozof portugez, i përshkruar si një nga figurat më të rëndësishme letrare të shekullit XX dhe një nga poetët më të mëdhenj në gjuhën portugeze. Ai gjithashtu shkroi dhe përktheu në anglisht dhe frëngjisht. 

Pessoa ishte një shkrimtar i frytshëm, dhe jo vetëm nën emrin e tij, sepse ai krijoi afërsisht shtatëdhjetë e pesë të tjerë. Ai nuk i quajti të gjithë këta emra *pseudonime* sepse mendonte se disa nuk merrnin jetë në mënyrën e tyre të vërtetë, intelektuale dhe të pavarur, dhe kështu i quante *heteronime* . Këto figura imagjinare nganjëherë mbronin ide ekstreme. 

## Jeta e hershme 
Pessoa lindi në Lisbonë më 13 qershor 1888. Kur ai ishte pesë vjeç, babai i tij, Joaquim de Seabra Pessôa vdiq nga tuberkulozi dhe vitin tjetër, më 2 janar, vdiq edhe vëllai i tij i vogël Jorge, vetëm një vjeç . 

Pas martesës së dytë të nënës së tij, Maria Magdalena Pinheiro Nogueira, me João Miguel dos Santos Rosa, Fernando lundroi me nënën e tij për në Afrikën e Jugut në fillim të vitit 1896, për t'u bashkuar me njerkun e tij, një oficer i emëruar konsulli Portugez në Durban, kryeqyteti i ish kolonisë Britanike të Natalit. Më vonë, më 1918, Pessoa shkroi një letër në të cilën referohet: 
alt=|parapamje|288x288px|Vitin e fundit në Lisbonë para se të transferohej në Durban, 1894, në moshën 6 vjeç.
Ekziston vetëm një ngjarje në të kaluarën e cila ka edhe përcaktueshmërinë dhe rëndësinë e nevojshme për ratifikim; kjo është vdekja e babait tim, e cila ndodhi më 13 korrik 1893. Martesa e dytë e nënës time (e cila u zhvillua më 30 dhjetor 1895) është një datë tjetër që mund ta jap me përpikëri dhe është e rëndësishme për mua, jo në vetvete, por në një nga rezultatet e saj - fakti që, njerku im duke u bërë Konsull Portugez në Durban (Natal), bëri që unë të arsimohesha atje, që ishte një rrethanë me rëndësi të madhe në jetën time, duke formuar kështu fatin tim.

Pessoa e mori arsimin e tij të hershëm në shkollën St. Joseph Convent, një shkollë e drejtuar nga murgesha irlandeze dhe franceze . Ai u transferua në shkollen e mesme Durban në Prill 1899, duke u bërë njohës i mirë i anglishtes, dhe duke zhvilluar një vlerësim për letërsinë angleze.  
alt=|parapamje|272x272px|Pessoa në Durban, 1898, në moshën 10 vjeçare.
Në parathënien e librit The Book of Disquiet (Libri i Shqetësimit), Pessoa shkroi për veten e tij: 

Asgjë nuk e kishte detyruar atë të bënte diçka. Ai e kishte kaluar fëmijërinë e tij vetëm. Ai kurrë nuk u bashkua me ndonjë grup. Ai kurrë nuk ndoqi një kurs studimi. Ai kurrë nuk i përkiste një turme. Rrethanat e jetës së tij përbëheshin nga ai fenomen i çuditshëm, por mjaft i zakonshëm - mbase, në fakt, është i vërtetë për të gjitha jetët - të ishte i përshtatur me imazhin dhe paraqitjen e instinkteve të tij, që shkonin drejt plogëtisë dhe mbylljes në vetvete.
Rifat Qazimi-Ismajli

**Rifat Qazim Ismajli** lindur 1926,në Kokaj, të Gjilanit, bujk, blektor i depertuar nga sunduesit Bullgarët ne Domoroc. 

## Veprimtaria 
Aty, Rifati pasi kishte shërbyer në grupet vullnetare shqiptare gjatë administrimit italian e gjerman në Damaroc të Kamenicës, për t'i ikur ndëshkimeve i bashkohet Batalionit kosovar të Rinisë pas shpërbërjes së rezistencës së armatosur në Frontin lindor të Kosovës juglindore. Rifati ishte djali i tretë i Qazimit Ismajlit - Kokajve(kaçak i njohur), i lindur më 1926, në fshatin Kokaj. Ai, gjatë pushtimit italian (në ditët e Shqipërisë 1941-1943), kishte ikur nga fshati prej zullumit të pushtuesve bullgarë. Rifati, me formimin e Batalionit të Rinisë Kosovare, sikur shumë atdhetarë të tjerë antifashistë, edhe ai iu bashkua radhëve vullnetare. Edhe Rifati pati fatin e këtij bataloni,shumica prej të cilëve mbetën të vrarë nga forcat çenikepartizane serbe. Ai u vra më nëntor 1944, me 6 pjesëtarë tjerë të Batalionit kosovar të rinisë, në moshën 27-vjeçe. 
Vrasja e tyre do të iritonte luftëtarët e këtij batalioni, që përfundoi me revolten dhe shpartallimin e (batalonit)tij të plotë dhe bashkëngjitjen me Shaban Polluzhen.
Varri nuk i dihet *Varret e Gjilanasve*, besohet ne Drenic te *Varret e gilanlijeve*.  

## Referime
Rrustem Dalip Rrustemi

*Rrustem Dalip Rrustemi, i lindur në Kokaj*' të Gjilanit, njëri nga djemtë e Dalipit, që shquhet për fanmije bujare, mikpritëse,  atdhetare, arsimdashës të kokajt, oda e te cileve ishte dere hapur perhere dhe e pasur.
## Martirizimi
Rrustemi … arratiset pasiqë shtëpia e Dalipve, ishte përplot me të plagosur. 
Në mes tyre edhe Ymeri, i cili vdiç nga plagët, pasi që pushtohet fshati i tij nga forcat formacionet të Brigadës XVI maqedonase, arratist për t'iu bashkuar më pastaj forcave shqiptare të tërhequra nga Karadaku lindor. Mirëpo fati i tij ishte tragjik.  Më 30 nëntor 1944, kur në fshatin Gosponicë kishin hyrë forcat e mobilizuara serbe të Brigadës III të Preshevës, Rrustemin e vranë këto banda kriminale së bashku me 33 banorë të Gosponicës dhe Bukurocës, ku pati edhe viktima nga popullata e pafajshme e këtyre lokaliteteve, nga bandat serbo-bullgare, në nëntor 1944.  Varroset me 33 veta në varrezën masive në Gosponicë të Preshevës.

## Referime
Gary Vaynerchuk

**Gary Vaynerchuk** (lindur më 14 nëntor, 1975) është një sipërmarrës biznesi, autor dhe një personalitet interneti Amerikano-Bjellorus i lindur në Bashkimin Sovjetik.  Vaynerchuk është kryetari i VaynerX, një kompani mediatike, dhe CEO i VaynerMedia, një agjenci reklamimi. Ai është një investitor në kompani si Facebook, Twitter, Uber dhe Tumblr dhe pasuria e tij vlerësohet të jetë 160 milionë dollarë.  Ai njihet për fjalimet dhe librat e tij, që kanë frymëzuar miliona njerëz në të gjithë botën. Ai ka më shumë se 12 milionë ndjekës në rrjete sociale si Instagram, Facebook dhe Twitter.
parapamje|Gary Vaynerchuk

## Jeta e hershme 
Vaynerchuk dhe familja e tij emigruan në SHBA në vitin 1978. Fillimisht, ai dhe 8 anëtarët e familjes së tij jetuan në një apartament në Queens, New York. Aftësia e Vaynerchuk si sipërmarrës u vu re që në fëmijëri, pasi ai arriti të gjenerojë mijra dollarë duke shitur letra bejsbolli gjatë gjimnazit.  Në fund të viteve 90', Vaynerchuk pa internetin si një mundësi për të zgjeruar biznesin e babit të tij, duke e kthyer atë në një nga platformat e para dixhitale për shitjen e pijeve alkolike në SHBA. Shitjet e "Wine Library" ( emri i biznesit së babit të tij ) u rritën nga 3 milionë dollarë në vit në 60 milionë dollarë në vit. Gjatë kësaj periudhe 5 vjeçare, ai ngarkoi pothuajse çdo ditë një video në llogarinë "WineLibraryTV" në Youtube. 

Në vitin 2008, ai firmosi një kontratë me kompaninë publikuese HarperCollins me vlerën 1 milion dollarë dhe publikoi librin e tij të parë të titulluar "Crush It!", në të cilin shpalosen parimet e Vaynerchuk për sa i përket medias, marketingut dhe komunikacionit. 

Në vitin 2009, ai themeloi kompaninë VaynerMedia, e cila sot ofron shërbime marketingu për kompani si PepsiCo, Johnson and Johnson dhe Chase dhe ka më shumë se 800 punonjës. 

## Referime
Murat Koçiu "Mësues i Merituar"

Murat Koçiu "Mësues i Merituar" - Një biografi e një pedagogu të shquar

Libri "Murat Koçiu 'Mësues i Merituar'"  i shkruar nga Petrit Koçiaj dhe redaktuar nga Siasi Koçiu dhe Skënder Hasko, është një biografi e hollësishme që përshkruan jetën dhe kontributin e jashtëzakonshëm të Murat Koçiut, një prej mësuesve të shquar të Shqipërisë. Ky libër u botua në vitin 2005 në Tiranë nga shtëpia botuese "Toena" dhe përmban 231 faqe të pasura me fotografi dhe dokumente historike që ilustrojnë jetën profesionale dhe angazhimin e tij në arsim.

Biografia përmban informacion të detajuar për jetën e Murat Koçiut, duke filluar nga origjina e tij në Tepelenë, vendlindja që ka një histori të gjatë në edukimin dhe kulturën shqiptare. Murat Koçiu lindi dhe u rrit në një periudhë të vështirë për Shqipërinë, ku arsimi luajti një rol vendimtar për zhvillimin e shoqërisë.

Murat Koçiu është njohur për karrierën e tij të gjatë dhe të përkushtuar në fushën e arsimit, veçanërisht si mësues i përkushtuar dhe edukator. Ai dha kontributin e tij në mësimdhënie dhe në zhvillimin e brezave të rinj, të cilët më vonë u bënë pjesë integrale e shoqërisë shqiptare. Për meritat e tij të mëdha në fushën e arsimit, ai u nderua me titullin e lartë "Mësues i Merituar" nga shteti shqiptar.

Përmes përpjekjeve të tij të palodhura, Murat Koçiu luajti një rol të rëndësishëm në përmirësimin e cilësisë së arsimit në zonat rurale, ku mungesa e infrastrukturës dhe e burimeve arsimore ishte një sfidë e vazhdueshme. Ai u përpoq gjithmonë të siguronte që nxënësit të kishin një edukim të barabartë dhe të përparonin në jetë, pavarësisht sfidave ekonomike dhe sociale.

Në fund të librit gjenden edhe burime të tjera bibliografike që ndihmojnë lexuesin të kuptojë më mirë kontekstin historik të arsimit në Shqipëri dhe sfidat me të cilat përballeshin mësuesit si Murat Koçiu. Libri përmban gjithashtu foto të ndryshme që dokumentojnë momentet kryesore të jetës së tij, si dhe takime me nxënës dhe kolegë.

Libri i Petrit Koçiaj është një homazh për një figurë që la një ndikim të përhershëm në arsimin shqiptar. Murat Koçiu përfaqëson një brez të mësuesve që i përkushtuan jetën e tyre përparimit të shoqërisë përmes dijes dhe edukimit. Ky libër është një burim i vyer për ata që duan të mësojnë më shumë për historinë e arsimit në Shqipëri dhe rolin e mësuesve në formësimin e të ardhmes së vendit.

Me anë të kësaj biografie, Koçiaj sjell në vëmendje një figurë të rëndësishme, duke dhënë një portret të plotë të përkushtimit dhe pasionit të Murat Koçiut për arsimin, si dhe kontributin e tij të pazëvendësueshëm për zhvillimin intelektual të Shqipërisë.

## Burimet