Isa Khani

**Isa Khani** (bengalishtja e mesme: , rreth. 17 prill 1536 – 29 gusht 1599) ishte udhëheqësi i feudalëve të shekullit të XVI Baro-Bhujanë të Bengalit. Ka të dhëna kontradiktore në lidhje me origjinën e tij. Sipas një tradite, gjyshi i tij, Bhagirat ishte një bais raxhputian nga Oudhi, që erdhi në Bengal në kërkim të fatit. Babai i tij, Sulaiman Khani, fillimisht i quajtur Kalidas Gaxhdani, u konvertua në Islam dhe fitoi një zotërim në rajonin e Bhatit. Një tjetër traditë sugjeron se Isa Khani ishte afghan me origjin. Abu'l Fazl, në librin e tij *Ain-i-Akbari*, e quan atë "Isa Afghani", megjithëse te *Akbarnama* i jep atij një origjinë bais raxhpute. Nëna e Isa Khanit, Sajeda Momena Khatun, ishte vajza e sulltan Ghijasudin Mahmud Shahut. Tezja e tij ishte martuar me Khidr Khan Surak. Isai kishte një vëlla më të vogël, Ismail Khanin dhe një motër, Shahinsha Bibin.

Pas vdekjes së sulltan Mahmud Shahut, babai i Isait e shpalli veten pasuesin ligjor dhe u rrebelua kundër Perandorisë së Sher Shah Surit. Më vonë ai u vra në betejë.

## Fushatat ushtarake
Dinastia sunduese Karrani përfundoi kur Daud Khani u mund në Betejën e Raxhmahalit në vitin 1576. Isai filloi të luante një rol drejtues në rezistencën vendore. Në fund ai arriti të pushtonte Dhakën, Rangpurin, Pabnan, Tripuran, pjesë të Majmensinghut dhe Bogran. Në vitin 1577, Isai e bëri Egarasindhurin (në upazilën e tanishme Pakundia, distrikti i Kishoreganxhit) si qendrën e tij politike dhe tregtare. Duke formuar një mbretëri të vogël që qëndroi e pavarur. Ai e shpalli veten sundues të rajonit të Bhatit në 1581–82. Nga Saraili, ai e zhvendosi qendrën e tij administrative në Sonargaon. Ai ndërtoi fortesa në Katrabo, Kalagaçhia dhe Khizirpur afër Sonargaon. Sipas *Raxhmalas*, Isai më pas u tërhoq me shpejtësi drejt Tripurës dhe kërkoi ndihmë nga maharaxhai i atëhershëm i Tripurës, Amar Manikja. Me ndikimin e mbretëreshës Amrabati, mbreti i ofroi një ushtri prej 52,000 vetash në ndihmë Isait të përballej me Mogulët.

Megjithatë, para se Isai të kthehej në Sarail, dy zamindarë – Maxhlis Pratapi dhe Maxhlis Dilavari tashmë i kishin sulmuar dhe mundur forcat mogule të Khan Xhahanit. Muhamad Kuli u kap por Shah Bardi u largua në fushimin e Bhavalit. Khan Xhahani u tërhoq në qytetin e Tandas, ku vdiq në 19 dhjetor 1578 pas një sëmundjeje të zgjatur.

Sipas përshkrimit nga Raxhmala, Khani, që u bë zamindar i Sarailit, dërgoi një mijë punëtorë për Amar Manikjan bashkë me zamindarët e tjerë të Bengalit në përgjigje të kërkesës së bërë për të gërmuar *Amar Sagar Dighin* rreth vitit 1580. Përveç kësaj, pasi komandanti i flotës së Manikjas, Khani luftoi kundër zamindarëve të Tarafit dhe Sylhetit, Sajed Musait dhe Fateh Khanit përkatësisht, në vitin 1581. Në shtator 1584, subahdari i atëheshëm Shahbaz kapërceu Gangun afër Khizirpurit dhe sulmoi Sonargaonin, Katrabon dhe Egarasindhurin

### Beteja kundër Lakshman Singh Hazras
Në vitin 1585, ai sulmoi dy sunduesit e Koçit, Ram Hazra dhe Lakshman Hazra, duke pushtuar Fortesën e tyre të Xhangalbarit (në upazilën e tanishme Karimganxh, distrikti i Kishoreganxhit).

Një tjetër burim nga tradita vendore tregon se kjo ndodhi në vitin 1586 pasi Man Singhu e kishte mundur atë në betejën e Egarasindhurit. Në të njëjtin vit, subahdari mogul Shahbaz Khani i dërgoi prapë forcat e tij kundër Isait në jug. Isai zaptoi me sukses pjesë të territoreve të Raghudevit deri te Rangamati dhe Goalpara. Isai u inkurajua tu rezistonte mogulëve pasi në mënyrë të suksesshme kërkoi aleancë me Raghudevin, armikun e tij të mëparshëm dhe Kedar Rain, zamindarin e Bhusnas në Faridpur. Në përplasjen që u zhvillua në gusht të vitit 1597, Isai u angazhua në betejë kundër focave navale mogule me ndihmën e Masum Khan Kabulit, një ish tradhëtues i mogulëve. Në fillim Isai u përballë me mundjen me mogulët që sulmuan Katrabon, një nga parganat (njësi administrative) e Isait dhe qytetin. Megjithatë, në 5 shtator, Durxhan Singhu u vra dhe forcat mogule u mundën. Të dyja, ushtria dhe flota e aleancës Mogulo-Koç Bihar ose ia mbathën ose u kapën. Gjithësesi, dueli përfundoi në mënyrë të jopërfunduese, kur Isa Khani ndaloi së luftuari pasi shpata e Man Singhut u thye. Gjesti fisnik e preku Man Singhun dhe të dy krijuan respekt për njëri-tjetrin që kulminoi në një miqësi. Respekti i Man Singhut për rivalin e tij më vonë u bë i dukshëm; kur Isai kërkoi ti nënshtrohej mogulëve nën një garanci se ishte e arësyeshme për mogulët mos të nxisnin një pushtim të plotë, Man Singhu e shoqëroi atë në oborrin mogul.

## Administrimi
Për shkak të nënshtrimit të tij, Akbari i caktoi nën sundim Isa Khanit 22 pargana ose njësi administrative.

## Martesa dhe pasardhësit
Isa Khani në fillim u martua me kushërinën nga mamaja Fatima Bibi, një vajzë e tezes së tij Raushan Akhtar Banu dhe burrit të saj Sajed Ibrahim Danishmand. Më vonë ai u martua me Sarnamojin, vajzën e Çand Rait të Sripurit. Pas konvertimit në Islam, Sarnamoji mori emrin *Sona Bibi*.

Djali i Isa Khanit, Musa Khani, mori kontrollin e Sonargaonit pas vdekjes së tij. Më 10 korrik 1610 Musai u shfronëzua nga gjenerali mogul Islam Khan Çishti. Pas kësaj, pasardhësit e Isait e lanë Sonargaonin dhe u vendosën në [Fortesën e Xhangalbarit. Masum Khani ishte djali i madh i Musa Khanit. Masumi shërbeu si gjeneral i ushtrisë mogule gjatë pushtimit të Hughlit në [1632.

Djali i tij i madh ishte Monvar Khani, që veproi si drejtues i foltiljes së zamindarëve të Bengalit gjatë pushtimit të Chittagongut në vitin 1666. Monvari, duke drejtuar anijet e flotës të armatosura me topa bronzi  rikuperoi Chittagongun nga portugezët. Një fshat i quajtur *Monvarbagh*, në upazilën Bandar të distriktit të Narajanganxhit, u emërtua sipas tij.), një kirurg civil në Dhaka për 10 vjet, publikoi një raport mbi Baro-Bhujanët në *Journal of the Asiatic Society of Bengal, Volume 43* në vitin 1874. Ai gjeti informacion nga të dhënat e takimeve të tij me pasardhësit e Isa Khanit në Xhangalbari dhe Hajbatnagar. Ai i drejtohej Isait si *zamindari i Khizirpurit*. Familja e Hajbatnagarit zotëronte sanadë të dërguar nga Shah Shuxha në vitin 1649 dhe një tjetër nga Shaista Khani në vitin 1667. Subhan Dad Khani kishte qenë kryetari i familjes në Xhangalbari në vitin 1874. Pasardhësi tjetër i familjes së Hajbatnagarit, Ilah Navaz Khani, kishte vdekur në Kalkuta në vitin 1872. Degët e tjera të familjes ishin vendosur në Xhafarabad, Baghalpur, Majmensingh, Harishpur (Tripura), Katrabo (Dhaka) dhe Barisal. Pasuria, pronat dhe zamindaria ishte shpërndarë mes pasardhësve që bënte që ata të jetonin secili në pjesë të ndryshme të vendit.

Në vitin 2005, Devan Amin Dau Khani, pasardhësi i 14-të i Isa Khanit jetonte në Fortesën e Xhangalbarit në fshatin Egarasindur. Fortesa duket se kishte një pjesë ballore qarkore dhe 40 dhoma. Fortesa më së shumti u shkatërrua nga tërmeti i vitit 1893.

## Vdekja dhe trashëgimia
E ashtuquajtura aleancë midis Kedar Rajit dhe Isa Khanit u kthye në armiqësi pasi Isa Khani rrëmbeu mbesën e ve të Kedarit, Svornomoji. I zemëruar nga kjo, Kedar Raji pushtoi kryeqytetin e Isa Khanit, duke shkatërruar Kalagaçhian dhe fortesat e tjera njëra pas tjetrës deri në vdekjen e tij në vitin 1599. I frikësuar nga sulmi i Kedar Rajit, Isai ia mbathi menjëherë për në Medinipur. Kedar Raji vijoi të mbante të zaptuar zamindarinë e Isa Khanit.
 
Isa Khani vdiq aty në shtator 1599.

Më 12 shkurt 1909, një bujk zbuloi shtatë topa në Monvarbagh të Bandarit, distrikti i Narajanganxhit.

## Kultura popullore
Marina e Bangladeshit e ka emërtuar një bazë, BNS Isa Khan në nder të tij. Baza BNS Isa Khan, ishte baza e parë e Marinës së Bangladeshit që mori standardin kombëtar në vitin 1974.

Në 15 shtator 1992, Bangladeshi nxori një stampë përkujtimore në nder të Isa Khanit.

Një xhatra (teatër tradicional bengalez) e quajtur *Isa Khan*, paraqet jetën e Isa Khanit, e shkruar nga Bhoironath Gangopadhjaj dhe me regji të Mridul Kanti Dejit, u vu në skenë në kompleksin e *Bangladesh Lok O Karu Shilpa Foundation* më 18 tetor 2012. D. A. Tajeb bëri një film të quajtur "Isa Khan".

## Shiko gjithashtu
* Fortesa e Xhangalbarit
* Xhamia e Musa Khanit në Dhaka
* Sonargaoni
* Bara Sardar Bari
* Historia e Bengalit
* Historia e Bangladeshit
* Fortesa e Haxhiganxhit
* Fortesa e Idrakpurit
* Fortesa e Sonakandës
* Panam Nagari
* Bikramapuri
* Shankhanidhi House
* Marina Tabassum
* Perandoria Mogule

## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*