Pjetër Marubi

**Pjetër Marubi** (italisht: *Pietro Marubi*, ose *Pietro Marubbi*; 14 gusht 1832 – 22 maj 1903), ose thjesht **Marubi**, ka qenë piktor, skulptor, arkitekt dhe fotografi që themeloi fotostudion Marubbi, duke u bërë kështu babai i fotografisë në viset shqiptare. Pas angazhimeve në lëvizjen *risorgimentale* në bashkimin e Italisë, u arratis dhe gjeti strehë në Shkodrën osmane ku shkoi pjesën më të madhe të jetës, por qe po ashtu fotograf i oborrit të knjazit të Malit të Zi, si dhe reporter i gazetave të kohës ''L'Illustration,* *The Illustrated London News*, *La Guerra d'Oriente* dhe *L'Illustrazione Italiana.''

## Biografia 
Marubi lind në Piaçenzë më 14 gusht 1832, asokohe pjesë e Dukatit të Parmës, me emrin e lindjes Benedetto Pietro Lorenzo Marobbi, i biri i Antonio Marobbi-t dhe Maria Çervinit (Cervini); i ati ishte sharrëxhi (më pas punoi derëtar dhe në një farmaci), u martua me të shoqen kur ishte 33 vjeç, nga gjashtë fëmijët që patën si çift mbijetuan vetëm Pietro dhe e motra, Maria Luixhia (Luigia). Pietro ndoqi shkollën e arteve të institutit Gazzola të vendlindjes. Mendohet se ishte çirak te artizani Antonio Carra, i cili qe i akuzuari për vrasjen e dukës Karli III. Nëse data se kur u vendos nuk dihet me siguri, dihet ama që më 1865 çeli studion e tij, Me të blerë shtëpinë vet dhe pajtimit të bahçevanit Rrok Matisë nga Kodheli i Zadrimës, zuri vend edhe familja e zadrimorit në shtëpinë e re të italianit verën e 1866. Pasi nisi të parin me shkollë në studion Sebastuanutti & Benque në Trieste, mirëpo pak kohë pasi u kthye ndërroi jetë. Vendin e tij e zuri i vëllai, Mikeli, i cili shkoi po ashtu për t'u shkolluar në Trieste dhe kur u kthye e ndihmoi mjeshtrin e tij italian. Me çeljen e Kolegjit Saverian, u pajtua që të jepte edhe aty lëndën e vizatimit. 

Studioja e tij u specializua jo vetëm në shërbime fotografike private (portrete të personave e familjeve), por në vitet ’70 Pietro bëri një shërbim si reporter për revistën italiane “Illustrazione Italiana" në vilajetin e Shkodrës. 

Organet e ndryshme botërore, revistat dhe gazetat lidhin kontrata. Ndërkohë, mjeshtri filon të dali nga atelieja e të fotografoi në natyrë subjekte shoqërore, por edhe historike. Kësaj periudhe i përkasin foto të tilla si shumë e njohura “Lypës në rrethinat e Shkodrës” (1875) me forcë të madhe shprehëse, si dhe “Portret gruaje” (1878) e “Cigania e vogël”. Me vlera të mëdha është dhe fotoja e Marubit që paraqet delegatët e Vilajetit e Lidhjes së Shkodrës në Lidhjen Prizrenit (1878) si dhe ajo që pasqyron Kryengritjen e Mirditës (1876-1877). Me këto foto ai nis bashkëpunimin e gjatë me revista të njohura evropiane si “L’Illustration”, “La Guerra d’Oriente” dhe “The Illustrated London News”, duke u bërë kësisoj fotoreporteri i parë në histori të fotografisë shqiptare. Fotot e Marubit mbi lëvizjet luftarake të shqiptarëve për liri, janë pothuaj vërsnike me ato që mbahen më të parat fotografi botërore të luftës si të anglezit Fenton dhe amerikanit Brady. Përmendim gjithashtu se ai ka realizuar fotografitë e para në Malin e Zi (1865). Kështu nuk është e rastit që fotografitë e kohës të Marubit, gjenden në shumë gazeta italiane dhe franceze te kohës. Aparatet e tij në fillim të veprimtarisë ishin prodhime franceze dhe gjermane me përmasa 30&nbsp;cm me 40&nbsp;cm. Shumë foto të tij janë shtypur edhe si kartolina postare që kërkoheshin nga të huajt për bukurinë dhe ekzotiken e tyre.

Për veprimtarinë e tij u nderua me medalje ari nga Shoqata e Meritorëve italianë () në Palermo më 1890 dhe kalorës nderi i Areopagut të të Dekoruarve të të gjitha kombeve () në Livorno më 1895.

Gjatë një lëngate më 1893, me dy dëshmitarë dhe përkthyesin e konsullatës italiane Pjetër Gurakuqi, nënshkruan një testament ku përcakton vullnetin e tij për t'i lënë trashëgim ateljenë dhe pajisjet Kel Kodhelit "si shpërblim i gjithë shërbimeve miqësore të bëra nga ai në situata të ndryshme të jetës sime."

## Shiko edhe 
* Muzeu Kombëtar i Fotografisë "Marubi"
* Kel Marubi

## Referime