Rodezia

__NOINDEX__

**Rodezia** (  Shona: *Rodizha* ), zyrtarisht nga viti 1970 **Republika e Rodezisë**,  ishte një shtet i panjohur në Afrikën Jugore nga 1965 deri në 1979, i barabartë në territor me Zimbabvenë moderne. Rodezia ishte shteti *de facto* pasardhëse e kolonisë britanike të Rodezisë Jugore, e cila kishte qenë vetëqeverisëse që nga arritja e një qeverisjeje të përgjegjshme në 1923. Një komb pa dalje në det, Rodezia kufizohej nga Botsvana ( Bechuanaland : protektorati britanik deri në 1966) në jugperëndim, Mozambiku ( provinca portugeze deri në 1975) në lindje, Afrika e Jugut në jug dhe Zambia në veriperëndim. Nga viti 1965 deri në vitin 1979, Rodesia ishte një nga dy shtetet e pavarura në kontinentin afrikan të qeverisur nga një pakicë e bardhë me prejardhje dhe kulturë evropiane, tjetra ishte Afrika e Jugut .

Në fund të shekullit të 19-të, territori në veri të Transvaal -it iu dha me qira Kompanisë Britanike të Afrikës së Jugut, e udhëhequr nga Cecil Rhodes . Rhodes dhe Kolona e tij Pioneer marshuan në veri në 1890, duke përvetësuar një bllok të madh territori që kompania do ta sundonte deri në fillim të viteve 1920. Në 1923, statuti i kompanisë u revokua dhe Rodezia Jugore fitoi vetëqeverisjen dhe zgjodhi një legjislaturë . Midis 1953 dhe 1963, Rodezia Jugore u bashkua me Rodezinë Veriore dhe Njasalandin në Federatën e Rodezisë dhe Njasalandit .

Dekolonizimi i shpejtë i Afrikës në fund të viteve 1950 dhe fillim të viteve 1960 alarmoi një pjesë të konsiderueshme të popullsisë së bardhë të Rodezisë Jugore. Në një përpjekje për të vonuar kalimin në sundimin e shumicës së zezë, qeveria e Rodezisë Jugore me mbizotërim të bardhë lëshoi Deklaratën e saj të Njëanshme të Pavarësisë (UDI) nga Mbretëria e Bashkuar më 11 nëntor 1965. Kombi i ri, i identifikuar thjesht si Rodezia, fillimisht kërkoi njohjen si një mbretëri autonome brenda Komonuelthit të Kombeve, por u rikonstruktua si republikë në 1970.

Pas shpalljes së pavarësisë, Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara miratoi një rezolutë që u bënte thirrje të gjitha shteteve të mos njihnin Rodezinë. Dy parti nacionaliste afrikane, Unioni Popullor Afrikan i Zimbabvesë (ZAPU) dhe Bashkimi Kombëtar Afrikan i Zimbabvesë (ZANU), nisën një kryengritje të armatosur kundër qeverisë kundër UDI, duke ndezur Luftën e Shkurreve Rodeziane . Rritja e lodhjes nga lufta, presioni diplomatik dhe një embargo e gjerë tregtare e vendosur nga Kombet e Bashkuara e shtynë kryeministrin Rodezian Ian Smith të pranonte sundimin e shumicës në 1978. Megjithatë, zgjedhjet dhe një qeveri e përkohshme shumëracore, me Smithin e pasuar nga i moderuari Abel Muzorewa, nuk arritën të qetësonin kritikët ndërkombëtarë ose të ndalonin luftën. Deri në dhjetor 1979, Muzorewa kishte siguruar një marrëveshje me ZAPU dhe ZANU, duke lejuar Rodezinë të kthehej shkurtimisht në statusin kolonial në pritje të zgjedhjeve të reja nën mbikëqyrjen britanike. ZANU siguroi një fitore zgjedhore në 1980 dhe vendi arriti pavarësinë e njohur ndërkombëtarisht në prill 1980 si Zimbabve .

Qytetet më të mëdha të Rodezisë ishin Salisbury (kryeqyteti i saj, i njohur tani si Harare) dhe Bulawayo . Para vitit 1970, Asambleja Legjislative me një dhomë ishte kryesisht e bardhë, me një numër të vogël vendesh të rezervuara për përfaqësuesit me ngjyrë. Pas shpalljes së një republike në vitin 1970, kjo u zëvendësua nga një parlament dydhomësh, me një dhomë të Asamblesë dhe një Senat . Sistemi dydhomësh u mbajt në Zimbabve pas vitit 1980. Përveç ekskluzivitetit të saj racor, Rodesia vëzhgoi një sistem mjaft konvencional të Westminsterit të trashëguar nga Mbretëria e Bashkuar, me një President që vepronte si kreu ceremonial i shtetit, ndërsa një kryeministër drejtonte kabinetin si kreu i qeverisë.

## Etimologjia 
Emri zyrtar i vendit, sipas kushtetutës së miratuar njëkohësisht me SNP-në në nëntor 1965, ishte Rodezia. Ky nuk ishte rasti sipas ligjit britanik, megjithatë, i cili konsideronte se emri ligjor i territorit ishte Rodezia Jugore, emri i dhënë vendit në 1898 gjatë administrimit të Rodezias nga Kompania Britanike e Afrikës së Jugut, dhe u mbajt nga kolonia vetëqeverisëse e Rodezisë Jugore pas përfundimit të sundimit të kompanisë në 1923. 

## Historia 
#### Para Shpalljes së Njëanëshme të Pavarësisë 
Deri pas Luftës së Dytë Botërore, zotërimi britanik i Rodezisë Jugore pa dalje në det nuk u zhvillua si një territor indigjen afrikan, por më tepër si një shtet unik që pasqyronte karakterin e tij multiracor .  Kjo situatë sigurisht që e bënte atë shumë të ndryshëm nga tokat e tjera që ekzistonin nën sundimin kolonial, pasi shumë evropianë kishin ardhur për një shtëpi të përhershme, duke i populluar qytetet si tregtarë ose duke u vendosur për të kultivuar tokat më pjellore.   Në vitin 1922, përballë vendimit për t'u bashkuar me Unionin e Afrikës së Jugut si një provincë e pestë ose për të pranuar autonominë pothuajse të plotë të brendshme, elektorati hodhi votën e tij kundër integrimit me Afrikën e Jugut.   

Pas rezultatit të referendumit, territori u aneksua nga Mbretëria e Bashkuar më 12 shtator 1923.     Menjëherë pas aneksimit, më 1 tetor 1923, hyri në fuqi kushtetuta e parë për koloninë e re të Rodezisë Jugore.  Sipas kësaj kushtetute, Rodezia Jugore iu dha e drejta për të zgjedhur legjislaturën, kryeministrin dhe kabinetin e saj prej tridhjetë anëtarësh - megjithëse Kurora Britanike mbajti një veto zyrtare mbi masat që preknin vendasit dhe dominonte politikën e jashtme.   

Gjatë tre dekadave të ardhshme, Rodezia Jugore përjetoi një shkallë të zgjerimit ekonomik dhe industrializimit pothuajse të pakrahasueshme me asnjë koloni tjetër në Afrikën Nën-Sahariane.  Bollëku i saj natyror i pasurive minerale - duke përfshirë depozitat e mëdha të kromit dhe manganit - kontribuoi në shkallën e lartë të rritjes ekonomike konvencionale.  Me rritjen e popullsisë së bardhë, u rritën edhe importet e kapitalit, veçanërisht në prag të Luftës së Dytë Botërore.  Investimi i konsiderueshëm i bërë nga rodezianët e bardhë në ekonomi financoi zhvillimin e industrive të eksportit të Rodezisë Jugore si dhe infrastrukturën e nevojshme për ta integruar atë më tej me tregjet ndërkombëtare.  Ndërsa filloi të dukej se shkolonizimi ishte i pashmangshëm dhe popullsitë indigjene të zeza po bënin presion të madh për ndryshim,  

#### UDI/SNP 
Edhe pse e përgatitur për t'i dhënë pavarësi formale Rodezisë Jugore (tani Rodezia), qeveria britanike kishte miratuar një politikë të *Jo pavarësisë përpara sundimit të shumicës* (JPSSH), duke diktuar që kolonitë me një popullsi të konsiderueshme, politikisht aktive të kolonëve evropianë nuk do të merrnin pavarësinë përveçse në kushtet e sundimit të shumicës .    Rodezianët e bardhë u penguan në ambientet e JPSSH; shumë mendonin se kishin të drejtë për kontroll politik absolut, të paktën për momentin, pavarësisht nga numri i tyre relativisht i vogël.   Ata ishin gjithashtu të shqetësuar nga kaosi i tranzicionit politik pas-kolonial që ndodhi në vendet e tjera afrikane në atë kohë, si Republika Demokratike e Kongos .   Një segment i zëshëm i popullatës së bardhë ishte i hapur ndaj konceptit të përfshirjes gradualisht të rodezianëve të zinj në shoqërinë civile dhe një strukture politike më të integruar në teori, megjithëse jo pa kualifikime të caktuara dhe stërhollim gjuhësor.  Një shkallë më e madhe e barazisë shoqërore dhe politike, argumentuan ata, ishte e pranueshme kur më shumë qytetarë të zinj kishin marrë standarde më të larta arsimore dhe profesionale. 

Pasi federata u shpërbë në dhjetor 1963, kryeministri i atëhershëm britanik, Sir Alec Douglas-Home, këmbënguli se parakushtet për bisedimet e pavarësisë varen nga ato që ai i quajti "pesë parimet" - përparim i papenguar drejt sundimit të shumicës, siguri kundër çdo legjislacioni të ardhshëm me qëllim të dëmshëm për interesat e zezakëve, "përmirësimi i statusit politik" të afrikanëve vendas, fundi i diskriminimit racor zyrtar dhe një zgjidhje politike që mund të ishte "e pranueshme për të gjithë popullsinë".    Harold Wilson dhe qeveria e tij e ardhshme laburiste mbajtën një qëndrim edhe më të ashpër duke kërkuar që këto pika të adresoheshin në mënyrë legjitime përpara se të vendosej një plan kohor për pavarësinë.   Smith, udhëheqësi i parë i kolonisë me origjinë rodeziane, shpejt personifikoi qëndresën ndaj liberalëve në qeverinë britanike dhe atyre që agjitonin për ndryshim në shtëpi.  Përveç një interesi të përbashkët për ruajtjen e lidhjeve të sigurisë në Afrikën jugore, Salazari shprehu një zemërim të madh për refuzimin e Britanisë për të mbështetur Portugalinë gjatë aneksimit indian të Goas në 1961, duke e këshilluar Smithin që të mos i besonte qeverisë britanike.  duke nënkuptuar në vend të kësaj se Rodezia tashmë kishte të drejtë ligjore për pavarësi - një mëtim që u miratua në masë dërrmuese nga elektorati me mbizotërim të bardhë në një referendum .  

E guximshme nga rezultatet e këtij referendumi dhe nga zgjedhjet e përgjithshme pasuese, qeveria Rodeziane kërcënoi të shpallte pavarësinë pa pëlqimin britanik. Harold Wilson u kundërpërgjigj duke paralajmëruar se një procedurë e tillë e parregullt do të konsiderohej tradhti, megjithëse ai në mënyrë specifike refuzoi përdorimin e forcës së armatosur për të shuar një rebelim nga "të afërmit dhe fisi" anglezë ose rodezianët e bardhë me origjinë dhe origjinë kryesisht britanike, shumë prej të cilëve ende zotëronin simpati. dhe lidhjet familjare me Mbretërinë e Bashkuar.   Refuzimi i Wilson për të shqyrtuar një opsion ushtarak e inkurajoi më tej Smithin të vazhdonte me planet e tij. Bisedimet u ndërprenë shpejt dhe përpjekjet përfundimtare në tetor për të arritur një zgjidhje dështuan; qeveria Smith mbeti e pavullnetshme për të pranuar pesë parimet e pavarësisë dhe qeveria britanike argumentoi se nuk do të kënaqej me asgjë më pak.    UDI u denoncua menjëherë si një "akt rebelimi kundër Kurorës" në Mbretërinë e Bashkuar dhe Wilson premtoi se veprimi i paligjshëm do të ishte jetëshkurtër.   Megjithatë, duke pasur parasysh statusin e saj vetëqeverisës, Rodezia nuk kishte qenë më brenda sferës së drejtpërdrejtë të ndikimit të Mbretërisë së Bashkuar për disa kohë, dhe fasada e sundimit të vazhdueshëm britanik u shndërrua në një trillim kushtetues nga SNP.  Në dritën e këtyre rrethanave, Wilson e kuptoi shpejt se aftësia e tij për të ndikuar levën e drejtpërdrejtë mbi qeverinë aktuale Rodeziane ishte e kufizuar.  Pasi u shpall SNP, zyrtarët e OKB-së e quajtën qeverinë Rodeziane si një "regjim të paligjshëm të pakicës raciste"  dhe u bënë thirrje shteteve anëtare të ndërpresin vullnetarisht lidhjet ekonomike me Rodezinë, duke rekomanduar sanksione mbi produktet e naftës dhe pajisjet ushtarake.  Në dhjetor 1966, OKB-ja përsëriti më tej se këto sanksione ishin të detyrueshme dhe shtetet anëtare u ndaluan në mënyrë eksplicite nga blerja e mallrave të eksportit rodezian, domethënë duhani, kromi, bakri, asbesti, sheqeri dhe viçi.  

Disa vende perëndimore, si Zvicra dhe Gjermania Perëndimore, të cilat nuk ishin vende anëtare të OKB-së, vazhduan të zhvillonin biznes hapur me Rodezinë – kjo e fundit mbeti partneri më i madh tregtar i qeverisë Smith në Evropën Perëndimore deri në vitin 1973, kur u pranua në OKB.  Portugalia shërbente si një kanal për mallrat rodeziane, të cilat i eksportonte përmes Mozambikut me certifikata false të origjinës .  Afrika e Jugut gjithashtu refuzoi të respektonte sanksionet e OKB-së.   Në 1971, Amendamenti Byrd u miratua në Shtetet e Bashkuara, duke i lejuar firmat amerikane të vazhdonin importimin e produkteve të kromit dhe nikelit rodezian si zakonisht. 

Pavarësisht paraqitjes së dobët të sanksioneve, Rodezia e kishte pothuajse të pamundur marrjen e njohjes diplomatike jashtë vendit. Në vitin 1970, Shtetet e Bashkuara deklaruan se nuk do ta njihnin SNP-në "në asnjë rrethanë".  Afrika e Jugut dhe Portugalia, partnerët më të mëdhenj tregtarë të Rodezisë, gjithashtu refuzuan të zgjeronin njohjen diplomatike dhe nuk hapën ambasada në kryeqytetin Rodezian, Salisbury, duke preferuar të kryenin aktivitete diplomatike përmes "përfaqësuesve të akredituar".  Kjo i lejoi qeveritë e Afrikës së Jugut dhe të Portugalisë të mbanin idenë se po vazhdonin të respektonin sovranitetin britanik, duke pranuar gjithashtu autoritetin praktik të administratës Smith. 

#### Lufta e Bushit 
Që në vitin 1960, sundimi i pakicës në Rodezinë Jugore tashmë po sfidohej nga një valë në rritje e dhunës politike e udhëhequr nga nacionalistët afrikanë të zinj si Joshua Nkomo dhe Ndabaningi Sithole . Një periudhë e qëndrueshme e trazirave civile midis viteve 1960 dhe 1965 polarizoi më tej marrëdhëniet midis qeverisë dhe nacionalistëve zezakë gjithnjë e më militantë.  Pasi fushatat e tyre publike fillimisht u shtypën, shumë nacionalistë zezakë besuan se negociatat ishin plotësisht të paaftë për të përmbushur aspiratat e tyre. Bombat me benzinë nga radikalët e politizuar u bënë gjithnjë e më të zakonshme, me *Zimbabve Review* që vëzhgonte në vitin 1961, "për herë të parë bomba me benzinë të prodhuara në shtëpi u përdorën nga luftëtarët e lirisë në Salisbury kundër ndërtesave të kolonëve".  Midis janarit dhe shtatorit 1962, nacionalistët shpërthyen 33 bomba dhe u përfshinë në 28 akte zjarrvënieje dhe 27 akte sabotimi kundër infrastrukturës së komunikimit.  Në korrik 1962, Nkomo vizitoi Moskën dhe diskutoi planet për një kryengritje të armatosur të udhëhequr nga ZAPU në Rodezi.  Ndërsa ZANLA dhe ZIPRA planifikuan të dyja një luftë të armatosur kundër qeverisë Rodeziane, udhëheqja e tyre përkatëse nuk u pajtua mbi mjetet e kryerjes së kryengritjes. ZIPRA favorizoi mendimin sovjetik, duke vënë theksin në blerjen e armatimit të sofistikuar me shpresën për të fituar një betejë konvencionale si Viet Minh në Dien Bien Phu .  Si rezultat i gërryerjes së autoritetit portugez në provincat kufitare të Mozambikut për shkak të Luftës së Pavarësisë së Mozambikut, ZANLA ishte gjithashtu në gjendje të krijonte strehë të jashtme atje.  Në muajt e njëpasnjëshëm, ky sulm u pasua nga një seri bastisjesh ndaj fermerëve të bardhë në të gjithë rrethet verilindore të vendit dhe rezultoi në disa viktima midis forcave të sigurisë. 
 Browning Hi-Power 9×19 mm ; nga një poster i rekrutimit të ushtrisë i vitit 1976]]
Aleancat praktike midis ZIPRA dhe MK, dhe më vonë ZANLA dhe FRELIMO, e shtynë Rodezinë të shikonte gjithnjë e më shumë drejt Afrikës së Jugut dhe Portugalisë për ndihmë.  Politikanët rodezianë u kujtonin shpesh zyrtarëve në dy kombet e tjera interesat e përbashkëta të sigurisë bazuar në ngjashmërinë e situatave të tyre të brendshme të trazuara.  Ata shihnin paralele të forta midis pozicionit të kombit të tyre për t'u kërcënuar nga kryengritjet nacionaliste të zeza dhe gjendjes së vështirë portugeze me FRELIMO-n në Mozambik, si dhe në një masë më të vogël kryengritjet në Afrikën e Jugut dhe Afrikën Jugperëndimore .  Nën kujdesin e stërvitjes Alcora, burokracitë e të tre vendeve filluan të shkëmbejnë në mënyrë rutinore informacione dhe të kërkojnë pozicione të përbashkëta diplomatike. Alan Fraser, një strateg i lartë në Forcën e Mbrojtjes së Afrikës së Jugut, shkroi në vitin 1970, "nuk mund të ketë asnjë dyshim në mendjen tonë se ne kemi një armik të përbashkët: ne, dmth. Portugalia, RAJ dhe Rodezia. Përveç nëse duam të Të jemi të hapur ndaj mundësisë së humbjes në detaje, ne duhet ta luftojmë këtë armik bashkërisht - nëse jo njëkohësisht."  Megjithatë, përveç shkëmbimit të inteligjencës dhe njëfarë koordinimi të kufizuar në nivelin operacional në Mozambik, portugezët mund t'i ofronin Rodezisë pak ndihmë vendimtare. Burimet ushtarake portugeze në Mozambik ishin të shqetësuara me FRELIMO-n dhe u varfëruan disi nga një dekadë lufte, dhe pak mund të kursehej për të ndihmuar një aleat të huaj.  Rodezia priste shumë më tepër nga Afrika e Jugut, e cila zotëronte burime shumë më të mëdha ushtarake dhe pafundësisht më shumë ndikim diplomatik jashtë vendit.

Pas rënies së sundimit portugez në Mozambik në 1974-1975, nuk ishte më e mundur që regjimi i Smithit të mbante sundimin e pakicës së bardhë për një kohë të pacaktuar. Në këtë kohë, edhe Vorster i Afrikës së Jugut kishte dalë në këtë përfundim. Ndërsa Vorster nuk ishte i gatshëm të bënte lëshime për zezakët e vendit të tij, ai arriti në përfundimin se sundimi i pakicës së bardhë nuk ishte i qëndrueshëm në një vend ku zezakët ua kalonin të bardhëve në përpjestim 22:1.  Në vitin 1976, kishte 270,000 rodezianë me origjinë evropiane dhe gjashtë milionë afrikanë. 

Deri në vitin 1972, mbajtja e guerrilasve ishte pak më shumë se një aksion policor. Edhe në gusht 1975, kur qeveria Rodeziane dhe udhëheqësit nacionalistë të zinj u takuan në Victoria Falls për negociata të ndërmjetësuara nga Afrika e Jugut dhe Zambia, bisedimet nuk shkuan kurrë përtej fazës procedurale.  Përfaqësuesit rodezianë e bënë të qartë se ishin të përgatitur për të luftuar një luftë të plotë për të parandaluar sundimin e shumicës.  Sidoqoftë, situata ndryshoi në mënyrë dramatike pas përfundimit të sundimit kolonial portugez në Mozambik në 1975. Rodezia tani e gjeti veten pothuajse tërësisht të rrethuar nga shtete armiqësore dhe madje edhe Afrika e Jugut, aleati i saj i vetëm i vërtetë, filloi të bënte presion për një zgjidhje.

Një problem i madh për shtetin Rodezian në përleshjet dhe betejat e Luftës së Bushit ishte gjithmonë mungesa e fuqisë punëtore.  Nga 3,000 burra të bardhë të detyruar për rekrutim në 1973, vetëm rreth 1,000 u raportuan kur thirreshin.  Lordi Riçard prodhoi raporte lajmesh për ITN, të cilat zakonisht vinin në kontrast me kryengritësit "të paaftë" me trupat qeveritare "shumë profesionale".  Një grup luftëtarësh të ZANLA-s vranë Lordin Riçard më 20 prill 1978 kur ai po shoqëronte një njësi ajrore Rodeziane të punësuar në Operacionet e Forcave të Zjarrit. 

Rrëzimi më 3 shtator 1978 i aeroplanit civil Air Rhodesia, një Vickers Viscount i quajtur *Hunyani*, në zonën e Karibës nga luftëtarët rebelë duke përdorur një raketë tokë-ajër, me masakrimin e mëvonshëm të 10 nga 18 të mbijetuarëve të tij, është konsiderohet gjerësisht si ngjarja që shkatërroi përfundimisht vullnetin e rodezianëve për të vazhduar luftën. Edhe pse ushtarakisht i parëndësishëm, humbja e këtij avioni (dhe një Viscount i dytë, i quajtur *Umniati*, në vitin 1979) tregoi shtrirjen e lëvizjeve të qëndresës në shoqërinë civile Rodeziane. 

Mjetet e Rodezianëve për të vazhduar luftën gjithashtu po gërryheshin shpejt. Në dhjetor të vitit 1978, një njësi e ZANLA-s depërtoi në periferi të Salisbërit dhe gjuajti një breshëri raketash dhe mjetesh ndezëse në depon kryesore të magazinimit të naftës - pasuria ekonomike më e mbrojtur në vend. Depozitat e magazinimit u dogjën për pesë ditë, duke nxjerrë një kolonë tymi që mund të shihej 130 km larg. 500 000 fuçi  të produkteve të naftës (që përfshin rezervën strategjike të naftës të Rodezisë) u humbën. 

#### Fundi i SNP-së 
Ushtria Rodeziane vazhdoi strategjinë e saj të "kundër-sulmimit të lëvizshëm" për të mbajtur pozicione kyçe ("toka e aseteve jetike") ndërsa kryente bastisje në zonat e ndaluara dhe në vendet fqinje. Ndonëse shpesh ishin jashtëzakonisht të suksesshme në shkaktimin e viktimave të rënda guerile, bastisje të tilla gjithashtu me raste nuk arritën objektivat e tyre. Në prill 1979, forcat speciale kryen një bastisje në rezidencën e Joshua Nkomos në Lusaka ( Zambia ) me qëllimin e deklaruar për ta vrarë atë.  Nkomo dhe familja e tij u larguan me nxitim disa orë para bastisjes – pasi ishin paralajmëruar qartë se bastisja po vinte.
[parapamje|Nënshkrimi i Mirëkuptimit të Brendshëm Rodezian (nga e majta: Peshkopi Abel Muzorewa, [Ian Douglas Smith|Ian Smith, Jeremiah Chirau dhe Ndabaningi Sithole )]]
Nga 1978-1979, deri në 70% e ushtrisë së rregullt përbëhej nga ushtarë të zinj (megjithëse rezervat e ushtrisë dhe policisë mbetën kryesisht të bardhët). Deri në vitin 1979 kishte edhe 30 oficerë me ngjyrë në ushtrinë e rregullt. Ndërsa nuk ka pasur kurrë ndonjë sugjerim për pabesi midis ushtarëve nga njësitë kryesisht zezake (veçanërisht brenda Scouts Selous ose Pushkat Afrikane Rodeziane - RAR), disa argumentojnë se, në kohën e zgjedhjeve të vitit 1980, shumë nga ushtarët e RAR votuan për Robert Mugaben. 

Marrëveshja e Lancaster House parashikonte më tej një armëpushim që u pasua nga një zgjedhje e përgjithshme e mbikëqyrur ndërkombëtarisht, e mbajtur në shkurt 1980 . ZANU i udhëhequr nga Robert Mugabe fitoi këto zgjedhje, disa pretendojnë,v duke terrorizuar opozitën e saj politike, duke përfshirë përkrahësit e ZAPU-së, nëpërmjet ish kryengritësve që nuk ishin kufizuar në pikat e caktuara të mbledhjes së guerilëve, siç parashikohej nga Marrëveshja e Lancaster House. Vëzhguesit dhe Soames u akuzuan se po shikonin nga ana tjetër dhe fitorja e Mugabe u vërtetua. Megjithatë, pakkush mund të dyshonte se mbështetja e Mugabe brenda grupit të tij fisnor me shumicë Shona ishte jashtëzakonisht e fortë. Ushtria Rodeziane konsideroi seriozisht ngritjen e një grushti shteti kundër një zgjedhjeje të perceptuar të vjedhur ("Operacioni Quartz") për të parandaluar që ZANU të merrte vendin.  Grusht shteti i supozuar do të përfshinte vrasjen e Mugabe dhe sulme të koordinuara në pikat e grumbullimit të guerilëve në të gjithë vendin. Plani përfundimisht u shkatërrua, pasi ishte e qartë se Mugabe gëzonte mbështetje të gjerë nga shumica e zezë, pavarësisht frikësimit të votuesve, si dhe faktit që grushti i shtetit nuk do të fitonte mbështetje të jashtme, dhe një zjarr që do të përfshinte vendin u pa si i pashmangshëm.

## Gjeografia 
Rodezia është e njëjtë në territor me Zimbabvenë moderne. Ishte një vend pa dalje në det në Afrikën jugore, i shtrirë midis gjerësisë gjeografike 15° dhe 23°S, dhe gjatësisë 25° dhe 34°L . Kufizohej nga Afrika e Jugut në jug, Protektorati i Beçuanalandit (më vonë Botsvana ) në perëndim dhe jugperëndim, Zambia në veriperëndim dhe Mozambiku në lindje dhe verilindje. Këndi i saj veriperëndimor ishte afërsisht 150 m nga Afrika Jugperëndimore ( Namibia e sotme), Afrika e Jugut, gati duke formuar një katërpikësh me katër vende. Pjesa më e madhe e vendit ishte e ngritur, e përbërë nga një rrafshnaltë qendrore (vardi i lartë) që shtrihej nga jugperëndimi në veri me lartësi midis 1000 dhe 1600 metra. Lindja ekstreme e vendit ishte malore, kjo zonë njihet si Malësitë Lindore, me malin Inyangani si pikën më të lartë në 2592 metra . &#x5B; '''' &#x5D;

Vendi ishte kryesisht savana, megjithëse malësitë lindore me lagështi dhe malore mbështetnin zona me pyje tropikale me gjelbërim të përhershëm dhe me drurë. Pemët e gjetura në këto malësi lindore përfshinin dru tik, sofër, ekzemplarë të mëdhenj fiku mbytës, pyll newtonia, gjethe të mëdha, dru erërave të bardha, dru chirinda, gjemba dhe shumë të tjera.

## Ushtria 
Rodezia Jugore kishte qenë prej kohësh e dallueshme midis varësive britanike në atë që kishte financuar dhe zhvilluar forcat e saj të sigurisë dhe strukturën komanduese.  Pas SNP-së, kjo shtroi një dilemë të veçantë për qeverinë britanike, e cila shqyrtoi dhe hodhi poshtë propozime të ndryshme që synonin t'i jepnin fund shtetit të rebelimit të Rodezisë me forcë.  dhe zotëronte pak artileri ose armaturë. 

#### Lufta biologjike dhe kimike 
Nga viti 1975 deri në vitin 1980, qeveria Rodeziane bëri disa përpjekje për të armatosur agjentët kimikë dhe biologjikë.  Anëtarët e forcave të sigurisë kontaminuan furnizimet përpara se t'i zëvendësonin në depo guerile ose i vinin në dyqane rurale për t'u vjedhur nga guerilët gjatë bastisjeve.  Ata gjithashtu helmonin burimet e ujit përgjatë rrugëve të njohura të infiltrimit përgjatë kufirit Rodezian, duke i detyruar kundërshtarët e tyre të udhëtojnë nëpër rajone më të thata ose të mbajnë më shumë ujë gjatë udhëtimeve të tyre. 

## Demografia 
Një tipar qendror i komunitetit të bardhë në Rodezi ishte kalueshmëria e tij, pasi kolonët e bardhë kishin po aq gjasa të largoheshin nga Rodezia pas disa vitesh sa edhe të vendoseshin përgjithmonë; për shembull, nga 700 kolonët britanikë që ishin kolonët e parë të bardhë, të ardhur në 1890, vetëm 15 jetonin ende në Rodezi në 1924.  Meqenëse popullsia e bardhë e Rodezisë kishte një normë të ulët të lindjeve (18 për 1000 krahasuar me shkallën afrikane prej 48 për 1000  ), ruajtja e rritjes së popullsisë së bardhë varej kryesisht nga pranimi i emigrantëve të rinj të bardhë me imigrim që përbënte 60% të rritja e popullsisë së bardhë rodeziane midis 1955 dhe 1972.  Një shumicë e komunitetit indian të Rodezisë fliste guxharatisht dhe një pakicë fliste hindisht .

#### Feja 
Rodezia i përmbahej kryesisht krishterimit, me protestantizmin që ishte emërtimi më i madh. Megjithatë, shumë afrikanë vendas i përmbaheshin feve tradicionale afrikane .

## Ekonomia 
Ekonomikisht, Rodezia Jugore zhvilloi një ekonomi që bazohej ngushtë në prodhimin e disa produkteve parësore, veçanërisht, kromit dhe duhanit . Prandaj, ajo ishte e ndjeshme ndaj ciklit ekonomik. Recesioni i thellë i viteve 1930 i la vendin një bumi të pasluftës. Ky bum nxiti imigrimin e rreth 200,000 të bardhëve midis 1945 dhe 1970, duke e çuar popullsinë e bardhë në 307,000. Një numër i madh i këtyre emigrantëve ishin me origjinë britanike të klasës punëtore, me të tjerë që vinin nga Kongoja belge, Kenia, Tanzania dhe më vonë Angola dhe Mozambiku . Ata krijuan një ekonomi relativisht të ekuilibruar, duke e transformuar atë që dikur ishte një prodhues kryesor i varur nga bujqësia e drurëve në një gjigant industrial që krijoi një sektor të fortë prodhimi, industri hekuri dhe çeliku dhe sipërmarrje moderne të minierave. Këto suksese ekonomike i detyroheshin pak ndihmës së huaj, përveç imigrimit të fuqisë punëtore të kualifikuar.

Ekonomia e shtetit të Rodezisë mbajti sanksione ndërkombëtare për një dekadë pas shpalljes së pavarësisë së saj, një rezistencë e cila u zbeh pasi më shumë shtete të Afrikës Jugore shpallën pavarësinë dhe sundimin e shumicës, si dhe shkatërrimin e Luftës së Bushit në Rodezi .

## Trashëgimia 
Në dhjetë vitet pas pavarësisë, rreth 60% e popullsisë së bardhë të Zimbabve emigroi, shumica në Afrikën e Jugut dhe në vende të tjera kryesisht të bardhë, anglishtfolëse, ku ata formuan komunitete emigrantësh. Politikisht brenda Zimbabvesë, konsolidimi i pushtetit nga Robert Mugabe vazhdoi gjatë viteve 1980. Pas ndryshimeve në kushtetutën e vendit në 1987, vendet parlamentare të rezervuara për të bardhët u shfuqizuan dhe u krijua një presidencë ekzekutive, e mbajtur nga Mugabe . Shumë emigrantë dhe disa nga të bardhët që qëndruan në Zimbabve u bënë thellësisht nostalgjikë për Rodezinë. Këta individë njihen si " Rhodi ". Të bardhët vendas që pranojnë më shumë rendin e ri njihen si "Zimbo". &#x5B; '''' &#x5D;

## Shikoni dhe 
## Referime