Beteja e Sellasias

**Beteja e Sellasias** u zhvillua gjatë verës së 222 para Krishtit midis Maqedonisë dhe Lidhjes Akeane, të udhëhequr nga Antigonus III Doson, dhe Spartës nën komandën e mbretit Kleomenes III . Beteja u zhvillua në Sellasia në kufirin verior të Lakonisë dhe përfundoi me një fitore maqedono-akeane.

Në vitin 229 para Krishtit, Kleomenes filloi armiqësitë kundër Lidhjes Akeane, fuqia dominuese e Peloponezit . Në një seri fushatash, Cleomenes ishte i suksesshëm në mposhtjen e akeasve, duke e bërë Spartën fuqinë kryesore rajonale. Kjo e shtyu figurën kryesore të Lidhjes Akeane, Aratus i Sikionit, t'i drejtohej mbretit të Maqedonisë, Antigonus III Doson, për ndihmë ushtarake. Maqedonasit u pajtuan me kushtet që akeasit t'ua dorëzonin kështjellën e frikshme të Akrokorinthit . Maqedonasit pushtuan Peloponezin në vitin 224 para Krishtit në krye të një aleance greke dhe deri në vitin 222 p.e.s. arritën të rrethojnë Kleomenin në Lakoni.

Në verën e vitit 222 p.e.s., ushtria maqedonase dhe akease përparuan në Sellasia në kufirin verior të Lakonisë, ku u ndeshën me ushtrinë në pritje të Kleomenes. Pas një ngërçi të shkurtër, Antigoni nisi një ofensivë kundër pozicioneve spartane në malet e fortifikuara të Olimpit dhe Evës. Ndërsa krahu i djathtë maqedonas mposhti krahun e majtë spartan në Evas, beteja në krahun tjetër u kontestua shumë. Pasi fillimisht zmbrapsnin falangën maqedonase, spartanët u dëbuan nga fusha nga numri më i lartë i maqedonasve. Cleomenes u detyrua të largohej për në mërgim në Aleksandri dhe Antigonus u bë gjenerali i parë jo-spartan që pushtoi Spartën. 

## Sfondi 
Marrja e shumë qyteteve të rëndësishme arkadiane nga mbreti i Spartës, Kleomenes III, bëri që shteti dominues i Peloponezit, Lidhja Akeane, t'i shpallte luftë Spartës .  Përpjekjet akeane për të rimarrë këto qytete, të udhëhequra nga strategos, Aratus i Sikionit, dështuan kryesisht pasi Sparta konsolidoi pozicionin e saj.  Ofensivat e mëvonshme akeane në 226 para Krishtit u mundën në mënyrë dërrmuese në Betejën e malit Lycaeum  dhe Betejën e Ladoceia. 

Pozicioni akeas u dobësua gjithashtu kur aleati i tyre i dikurshëm, Ptolemeu III i Egjiptit, e zhvendosi mbështetjen e tij financiare në Spartë. Ptolemeu kishte subvencionuar fushatën e akejve kundër Maqedonisë dhe tani vendosi se Sparta do të ishte një aleate më efektive për të kompensuar fuqinë maqedonase. 

Kur bisedimet e paqes dështuan, Aratus dërgoi të dërguar te mbreti maqedonas, Antigonus III Doson, për të kërkuar ndihmë ushtarake. Antigoni u zotua të jepte ndihmë me afatin që kështjella e frikshme, Acrocorinth t'i jepej Maqedonisë.  Këto kushte shkaktuan një përgjigje të furishme nga shumë akeanë  dhe Kleomeni e përdori këtë në avantazhin e tij duke pushtuar qytetet kryesore të Korintit dhe Argos dhe shumë vendbanime më të vogla. Aratus pranoi kushtet e propozuara nga maqedonasit dhe gjithashtu ia dorëzoi Maqedonisë qytetet Orchomenus dhe Heraia .  Më pas, Antigoni mblodhi ushtrinë e tij për pushtimin e Peloponezit. 

## Preludi 
Antigoni marshoi drejt Peloponezit me një ushtri të madhe prej 20.000 këmbësorësh dhe 1.300 kalorësish nëpërmjet ishullit Eubea . Ata iu drejtuan kësaj pasi u bllokuan kalimi nga Lidhja armiqësore Etoliane, e cila kërcënoi se do të bllokonte marshimin e tyre nëse shkonin më në jug.  Pasi arriti në Isthmin e Korinthit, ushtria maqedonase e gjeti marshimin e saj të ndalur nga një sërë fortifikimesh që Kleomeni kishte ngritur përtej Isthmit. Disa përpjekje për të thyer fortifikimet u zmbrapsën me humbje të konsiderueshme. 

Argosi, megjithatë, u rebelua kundër Spartës dhe dëboi garnizonin e tyre me ndihmën e disa ushtarëve maqedonas. Kjo disfatë e detyroi Kleomenin të braktiste pozicionin e tij në Isthmus dhe të tërhiqej përsëri në Arkadia.  Ndërkohë, Antigoni ringjalli Lidhjen Helenike të Filipit II të Maqedonisë me emrin "Lidhja e Lidhjeve" dhe arriti të përfshijë në këtë Lidhje shumicën e qyteteve-shteteve greke. 

Antigoni vazhdoi të pushtonte disa qytete në Arkadia që kishin mbajtur anën e Kleomenes. Ai u kthye në Achaea përpara se të shkarkonte trupat e tij maqedonase në mënyrë që ata të dimëronin në shtëpi.  Rreth kësaj kohe, Ptolemeu i Egjiptit ndaloi së paguari subvencione për Cleomenes, gjë që e la Cleomenes pa para me të cilat të paguante mercenarët e tij. Për të marrë para, Cleomenes filloi t'u shiste helotëve lirinë e tyre në këmbim të një shume parash. 

Kleomenes u bë i vetëdijshëm për faktin se Antigoni kishte shkarkuar të gjitha trupat e tij maqedonase dhe vendosi të niste një bastisje në Lidhjen Akeane. Ai la përshtypjen se do të sulmonte territorin e Argos, por në vend të kësaj ndërroi drejtimet dhe sulmoi Megalopolis . Spartanët arritën të pushtonin një pjesë të dobët të fortifikimeve dhe filluan të pushtonin qytetin.  Qytetarët e Megalopolis nuk ishin në dijeni se spartanët ishin në qytet deri në agim, pas së cilës një veprim praparoje nga disa prej qytetarëve lejoi që shumica e megalopolitëve të arratiseshin. Cleomenes u dërgoi megalopolitanëve një mesazh duke u ofruar mbrapsht qytetit të tyre nëse ata bashkoheshin me aleancën e tij, por kur kjo ofertë u refuzua, Cleomenes urdhëroi që qyteti të plaçkitej dhe të rrafshohej . 

Shkarkimi i Megalopolis ishte një tronditje e madhe për Ligën Achaean. Kleomeni e ndoqi këtë sukses duke sulmuar territorin e Argos, pasi ai e dinte se Antigonus nuk mund t'i rezistonte për shkak të mungesës së njerëzve. Kleomenes kishte shpresuar gjithashtu se një bastisje në territorin argjivë do t'i bënte argjivët të humbnin besimin te Antigonus për shkak të dështimit të tij për të mbrojtur tokën e tyre.  Walbank e vlerëson këtë bastisje si "një demonstrim mbresëlënës, por nuk pati asnjë efekt tjetër veçse ta bënte edhe më të qartë se Cleomenes duhej të mposhtej në një betejë të ashpër". 

## Beteja 
### Ushtritë kundërshtare 
Antigoni iu përgjigj kësaj sulmi duke tërhequr ushtrinë e tij nga Maqedonia. Taksa maqedonase që marshonte në Lakoni u shtua nga kontigjentet e aleatëve, të cilët ishin mbledhur në Peloponez. Polybius përshkruan ushtrinë e grumbulluar si të përbërë nga 29,200 burra. Kontributi maqedonas në këtë forcë ishte 10 000 falangistë, 3 000 peltastë dhe 300 kalorës, shifër kjo e plotësuar me 1 000 agrianë, 1 600 ilirë të komanduar nga Dhimitri i Faros, dhe 1 000 kalorës dhe mercenarë 30, si dhe 30 galatas, trima të tjerë . Madhësia e ushtrisë u rrit shumë nga kontigjentet e aleatëve grekë. Akejtë furnizuan 3000 këmbësorë dhe 300 kalorës, arkadianët 1000 këmbësorë nga Megalopolis të komanduar nga Cercidas, beotianët 2000 këmbësorë dhe 200 kalorës, akarnaanët 1000 këmbësorë dhe 50 këmbësorë dhe 50 këmbësorë dhe 50 këmbësorë dhe kalorësia.

Për të kundërshtuar pushtimin maqedonas, Cleomenes u zhvendos për të ngritur forcën më të madhe që ai mundi. Ai ishte në gjendje të grumbullonte një ushtri prej 20.650 burrash. Kjo përbëhej nga taksa spartane e hoplitëve, ndoshta 2000 lakedaimonianë të armatosur sipas modës së falangistëve maqedonas, kontingjenteve të perioecëve dhe mercenarëve me 650 kalorës. Kleomeni arriti të forconte kalimet që të çonin në Lakoni me një sërë barrikadash dhe llogore përpara se të lëvizte me ushtrinë e tij për të marrë një pozicion në kalimin në Sellasia në kufirin verior të Lakonisë.  

### Beteja 
Kur Antigoni dhe ushtria e tij mbërritën në Sellasia, ata gjetën ushtrinë spartane duke zënë pozicione të forta në kodrat, Olimp dhe Euas, me lumin Oenous që kalonte midis tyre. Eukleida me perioecët dhe aleatët u vendosën në Euas, ndërsa Kleomeni mbajti Olimpin me spartanët dhe mercenarët. Në tokën e sheshtë midis kodrave, Cleomenes vendosi kalorësinë e tij dhe pjesën tjetër të mercenarëve të tij. Fuqia e dislokimit spartan i shtyu maqedonasit të mos nisnin një sulm të menjëhershëm kundër lakedaemonëve.

Antigoni i vendosi falangat e tij përballë këmbësorisë Lakedemonase e cila ishte rreshtuar në majë të dy kodrave, me urdhër të avanconte dhe të merrte lartësitë. Kalorësia e tij e përbërë nga maqedonas, akej, beotianë dhe mercenarë nën komandën e Aleksandrit, u rreshtuan përballë kalorësisë armike në qendër. Krahu i djathtë aleat përparoi kundër Lakedaemonëve në Euas, por u sulmua në krah nga këmbësoria armike që fillimisht ishte e lidhur me kalorësinë. Pa mbulim nga këmbësoria e tyre e rëndë, aleatët që përparonin u shtypën fort nga spartanët nga mbrapa dhe përpara, derisa kalorësi arkadian Philopoemen, duke shpërfillur urdhrat, u ngarkua me njerëzit që do të ndiqnin. Kjo iniciativë në kohën e duhur shpëtoi këmbësorinë e lehtë në Euas nga asgjësimi dhe hapi rrugën drejt fitores, pasi ilirët dhe këmbësorët e tjerë të lehtë i dëbuan shpejt spartanët nga kodra dhe vranë Eukleidën. Pas betejës, Antigoni vlerësoi iniciativën e Filopomenit dhe qortoi vetë komandantin e tij Aleksandrin.

Beteja në Olimp midis dy falangave zgjati më shumë, por kur përforcimet aleate nga Euas morën armikun në krah, spartanët luftuan pothuajse deri në njeriun e fundit, derisa mbreti i tyre u largua nga fusha me një grusht shokësh. Sipas Plutarkut, nga 6000 spartiatë, vetëm 200 mbijetuan, të tjerët preferuan vdekjen e nderuar sesa turpin. I shoqëruar nga miqtë e tij më të ngushtë, Cleomenes mori një anije në Gythium për të arritur nënën dhe djemtë e tij në Aleksandri, ku qëndroi në mërgim deri në vdekjen e tij tre vjet më vonë.

## Referime