Mongozi bisht-shtellunge

## Pëshkrimi 
**Mongozi bishtshtërllungë** ose **mangusta bishtshtërllungë** ( *Bdeogale crassicauda* ) është një gjitar në familjen Herpestidae gjetur në Afrikën qendrore, nga Kenia jugore deri në Mozambikun qëndror  . Ka lesh të dendur kafe / të zezë, veshë të shkurtër leshi dhe një surrat prej pelushi. Shpesh është raportuar për shkak të madhësisë së tij të vogël, aktivitetit të rreptë të natës dhe të pakapshmërisë. Kjo specie nuk është seksor me përmasa seksuale por ka ndryshime të vogla në madhësi. Bishti është i gjerë dhe i ngjason një shkurreje.Ata dhe kushëriri tjetër i tyre i lidhur ngushtë, mongozi këmbzi , ka kthesa të mëdha posteriore në dhëmbin e tyre p3.  Këto molarë të zgjeruar tregojnë se është kryesisht një insektivor, megjithëse zakonet e tjera mishngrënëse janë të dokumentuara.

Për të zbuluar më shumë informacion mbi madhësinë e këtyre kafshëve, Martinoli et al.  kapi 5 individë që u shënuan dhe u kapën në parkun kombëtar Arusha . Pas marrjes së matjeve, mesataret zbuluan:

Koka- Gjatësia e trupit (mm): 407 M / 383 F; Gjatësia e bishtit (mm): 230 M&F; Gjatësia e këmbës (mm): 77.7 M / 74.9 F; dhe masa e trupit (g): 1273 M / 1300 F (M janë meshkuj dhe F janë femra).

Në përgjithësi, zakonisht është 40–50 cm (16–20 in) dhe peshon rreth 0,9–1,6 kg (2–3,5,5 lb).

## Filogjenia 
Gjendja stërgjyshore e familjes mongoose kishte të gjitha këto atribute: një kreshtë e fortë sagitale , prani e premolarit superior, mungesa e gypit të pasëm në P3 dhe kthetrat e shkurtra në pjesën e përparme.

Mongozi bishtshtërllungë është i lidhur ngushtë me mongozin këmbzi ( *Bdeogale nigipes* ). Studimi i Perezit për gjenet brenda familjes Herpestidae tregoi se gjinia Bdeogale është monofletik . Kushërinjt më të afërt të kësaj klade përfshijnë gjininë Ichneumia dhe Cynictis .

Evolucioni ka zgjedhur për specializimin e këmbëve brenda familjes Bdeogale. Shtypja e kockave pollex dhe hallux dhe shkurtimi i shifrave të tjera kanë bërë që kjo familje të ketë vetëm 4 gishtërinj në të dyja palmat dhe në pjesën e përparme (gishtërinjtë simetrikë). 

### **Nënspeciet** 
*       B. c. crassicauda , Mozambiku qendrore, Malavi dhe Zambia
*       B. c. nigrescens , Kenia Qendrore (Nairobi)
*       B. c. omnivora , e gjetur në Tanzani dhe Kenian bregdetare veriore, klasifikohet nga IUCN si e rrezikuar (si B. omnivora )
*       B. c. puisa , Mozambiku verior dhe Tanzania jugore
*       B. c. tenuis , gjendet në Zanzibar, klasifikohet si rrezik më i ulët / shqetësim më i vogël.

## Habitati i preferuar 
Për shkak të kësaj madhësie dhe vjedhje të kafshëve, diapazoni në të cilin ato ndodhin nuk dihet plotësisht. Megjithëse, është dokumentuar se ata preferojnë vende që janë të lehta për tu fshehur në ato që janë gjithashtu afër lumenjve. 

Një eksperiment i Pettorelli et al. u krye në Tanzanin veriore duke përdorur kamerat-kurthe për të zbuluar shpërndarjen totale të specieve. Mangustat bishtshtërllungë u vunë re në mbi 31 vende të ndryshme kurth. Studimi madje tregoi që mongozi bishtshtërlungë vazhdon në vendet që nuk njiheshin më parë ( Zona e Konservimit Ngorongoro , Rezerva e Biharamulo-Burigi-Kimisi dhe Parku Kombëtar i Maleve Mahale ). Në vendet e regjistruara, të dhënat e trapit të kamerës tregojnë se kjo specie preferon tokat pyjore të akacies dhe zonat ripariane. Një gjë interesante për tu përmendur është se ato gjithashtu treguan shmangie ndaj tokave të lashta dhe zonave të hapura.

Eksperimentet e kapjes së shenjës së tërheqjes nga Martinoli et al. tregoi se mongozat bishtshtëllungë përdorën shrubland të hapur 14.3% të kohës dhe pyje me shumë shtresa 85.7%. Këto zona ku kafshët u kapën kanë një variant të ulët të mjedisit si temperatura, lagështia, etj. Studiuesit konstatuan se mongozat bishtshtëllungë kanë një tolerancë të ulët ndaj ndryshimit të mjedisit. Që kjo informatë të jetë e vërtetë, ata sugjeruan të përsërisnin eksperimentin në vendet e tjera që kjo specie dihet se gjendet.

### **Strategjitë e ruajtjes** 
Siç u tha nga Petteorelli et al. dhe Martinolli et al.,  kjo specie ka një gamë të rreptë të tolerancës dhe preferencës specifike të habitatit. Megjithëse kjo specie është regjistruar nga IUCN si më pak shqetësim,  degradimi dhe copëzimi i habitatit mund të shkaktojë shumë probleme për këtë specie përfshirë dinamikën e përdorimit të tokës (zhvendosja e territorit të saj në zonën e kullotjes për bagëtitë) dhe shterimi i preve. Mundësia për korrje të paligjshme të specieve të veta gjithashtu mund të bëhet shqetësuese. Në Martinoli et al. ata supozuan se duke zvogëluar zonat e Parqeve Kombëtare, kjo mund të forcojë grabitqarët e rritur nga grabitqarët më të mëdhenj ( servalet , karakalet dhe grabitqarët e tjerë të kanidit).  

## Referime