Protektorati i Maltës

**Protektorati i Maltës** ishte termi politik për Maltën kur ishte zyrtarisht pjesë e Mbretërisë së Siçilisë por nën mbrojtjen britanike. Ky protektorat ndodhi midis kapitullimit të forcave franceze në Maltë në 1800 dhe transformimit të ishujve në një koloni të Kurorës në 1813.

## Sfondi 
majtas|parapamje| Sir Alexander Ball, Komisioner Civil i Maltës 1799-1801 dhe 1802-1809
Gjatë kryengritjes malteze kundër francezëve, populli maltez formoi një Asamble Kombëtare si  qeveri të përkohshme. Lajmëtarët u dërguan në flotën britanike në Siçili për ndihmë dhe një autokolonë britanike e përbërë nga 13 anije të goditura nën kapitenin Sir James Saumarez u shfaq nga ishulli në fund të Shtatorit 1798. Në tetor Sir Alexander Ball arriti në Maltë dhe një vit më vonë ai u emërua si Komisioner Civil.

Garnizoni francez nën drejtimin e gjeneralit Vaubois ishte përzënë në Mosta, dhe më në fund u dorëzua më 4 shtator 1800. Prandaj Malta u bë një Protektorat Britanik. Në gusht 1801, Komisioneri Civil, Charles Cameron, emëroi Emmanuel Vitale si Guvernator të kominos në vend të Saverio Cassar . Kjo në mënyrë efektive i dha fund pavarësisë së Gozos .
majtas|parapamje| Karikaturë e vitit 1803 për evakuimin e Maltës
Sipas kushteve të Traktatit të 1802 të Amiens, Britania duhej të evakuonte ishujt, por nuk arriti ta mbante këtë detyrim - një nga disa rastet e ndërsjella të mosrespektimit të traktatit, që përfundimisht çoi në shembjen e tij dhe rifillimin e luftës midis Britanisë dhe Francës.

## Deklarata e të Drejtave 
djathtas|parapamje|200x200px| Deklarata e të Drejtave të banorëve të Ishujve të Maltës dhe Gozos, e vitit 1802, në Palazzo Parisio
Në qershor 1802, 104 përfaqësues nga qytetet dhe fshatrat malteze nënshkruan një deklaratë të titulluar '''' (Deklarata e të Drejtave të banorëve të Ishujve të Maltës dhe Gozos) ku shpallën George III si mbretin e tyre dhe se ai nuk kishte të drejtë të dorëzonte Maltën në një fuqi tjetër. Nga Deklarata ata gjithashtu proklamuan që Malta duhet të ishte vetëqeverisëse ndërsa ishte nën mbrojtjen Britanike. 

## Lampedusa 
parapamje| Pamje ajrore e Lampedusa
Politikisht, Lampedusa ishte gjithashtu pjesë e Mbretërisë së Siçilisë . Në fund të shekullit të 18-të, ndërsa Malta ishte ende nën kalorësit, Princi i Lampedusa i kishte lënë ishullin Salvatore Gatt, një sipërmarrës maltez, që u vendos në ishull me disa punëtorë maltezë.

Britanikët konsideruan marrjen e Lampeduzës si një bazë detare në vend të Maltës, por ideja u hodh pasi ishulli nuk kishte porte të thella dhe nuk ishte zhvilluar mirë. Pavarësisht kësaj, autoritetet në Maltë dhe qeveria britanike ende u përpoqën të merrnin ishullin pasi ata besuan se ai mund të përdoret për të furnizuar Maltën me ushqim në rast se Siçilia binte në Napoleon.

Në 1800, Ball dërgoi një Komisariat në Lampedusa për të vlerësuar realizueshmërinë e kësaj dhe rezultati ishte që ishulli të mund të përdorej lehtësisht për të furnizuar Maltën me ushqim me një kosto relativisht të ulët pasi kishte tokë për kullotje dhe një furnizim adekuat me ujë. Në 1803, disa fermerë maltezë u vendosën në Lampedusa me bagëti dhe dele, dhe ata filluan të rritnin elb.

Në 1810, Salvatore Gatt transferoi qiranë te Alexander Fernandez, Komisariati Britanik, dhe ky i fundit u përpoq të krijonte një koloni të madhe malteze në ishull. Kjo kurrë nuk u materializua pasi një Komision Mbretëror në 1812 deklaroi se kjo ishte vetëm një sipërmarrje biznesi dhe Britania refuzoi të ndihmonte Fernandez. Probleme të mëtejshme u ngritën kur murtaja shkatërroi Maltën në vitet 1813–14 dhe më 25 shtator 1814, Sir Thomas Maitland tërhoqi trupat britanike nga Lampedusa.

Fernandez mbeti pronar i ishullit deri në 1818, kur Gatt u kthye dhe qëndroi atje me familjen e tij deri në 1824. 

## Kolonia e Kurorës 
Në 1813 ishulli u shndërrua në një koloni të Kurorës Britanike nga Kushtetuta e Bathurst. Më 23 korrik Sir Thomas Maitland zëvendësoi Sir Hildebrand Oakes dhe ishte Komisioneri i parë Civil që iu dha titulli i "Guvernatorit". Malta u bë zyrtarisht një koloni nga Traktati i Parisit në 1814. 

## Referencat