Biblioteka digjitale

**Biblioteka dixhitale**, e quajtur gjithashtu një **bibliotekë në internet**, një **bibliotekë interneti**, një **depo dixhitale**, **një bibliotekë pa mure** ose një **koleksion dixhital**, është një bazë të dhënash në internet e objekteve dixhitale që mund të përfshijë tekst, imazhe statike, audio, video, dokumente dixhitale, ose formate të tjera të mediave dixhitale ose një bibliotekë e aksesueshme përmes internetit . Objektet mund të përbëhen nga përmbajtje të dixhitalizuara si printe ose fotografi, si dhe përmbajtje dixhitale të prodhuara fillimisht si skedarët e përpunuesit të tekstit ose postimet në mediat sociale . Përveç ruajtjes së përmbajtjes, bibliotekat dixhitale ofrojnë mjete për organizimin, kërkimin dhe marrjen e përmbajtjes që përmban koleksioni. Bibliotekat dixhitale mund të ndryshojnë jashtëzakonisht në madhësi dhe shtrirje, dhe mund të mirëmbahen nga individë ose organizata.  Përmbajtja dixhitale mund të ruhet në nivel lokal ose të aksesohet nga distanca nëpërmjet rrjeteve kompjuterike. Këto sisteme të marrjes së informacionit janë në gjendje të shkëmbejnë informacion me njëri-tjetrin nëpërmjet ndërveprimit dhe qëndrueshmërisë .   

## Historia 
Historia e hershme e bibliotekave dixhitale nuk është e dokumentuar mirë, por disa mendimtarë kyç janë të lidhur me shfaqjen e konceptit.  Paraardhësit përfshijnë " Mundaneum " të Paul Otlet dhe Henri La Fontaine, një përpjekje e filluar në 1895 për të mbledhur dhe kataloguar sistematikisht njohuritë e botës, me shpresën për të sjellë paqen botërore.  Vizionet e bibliotekës dixhitale u realizuan kryesisht një shekull më vonë gjatë zgjerimit të madh të internetit. 

Vannevar Bush dhe JCR Licklider janë dy kontribues që e avancuan këtë ide në teknologjinë e atëhershme aktuale. Bush kishte mbështetur kërkimet që çuan në bombën që u hodh në Hiroshima . Pasi pa katastrofën, ai donte të krijonte një makinë që do të tregonte sesi teknologjia mund të çojë në mirëkuptim në vend të shkatërrimit. Kjo makinë do të përfshijë një tavolinë me dy ekrane, çelësa dhe butona dhe një tastierë.  Ai e quajti këtë " Memex ". Në këtë mënyrë individët do të jenë në gjendje të aksesojnë librat dhe skedarët e ruajtur me një shpejtësi të shpejtë. Në vitin 1956, Fondacioni Ford financoi Licklider për të analizuar sesi bibliotekat mund të përmirësoheshin me teknologji. Pothuajse një dekadë më vonë, libri i tij me titull " *Bibliotekat e së ardhmes* " përfshinte vizionin e tij. Ai donte të krijonte një sistem që do të përdorte kompjuterë dhe rrjete në mënyrë që njohuritë njerëzore të ishin të aksesueshme për nevojat njerëzore dhe reagimet do të ishin automatike për qëllime makinerie. Ky sistem përmbante tre komponentë, korpusin e njohurive, pyetjen dhe përgjigjen. Licklider e quajti atë një sistem njohës.

Në vitin 1980 roli i bibliotekës në një shoqëri elektronike ishte fokusi i një klinike në aplikimet bibliotekare të përpunimit të të dhënave. Pjesëmarrësit përfshinin Frederick Wilfrid Lancaster, Derek De Solla Price, Gerard Salton dhe Michael Gorman) . 

Projektet e hershme përqendroheshin në krijimin e një katalogu elektronik të kartave të njohur si Katalogu i Qasjes Publike Online (OPAC). Në vitet 1980, suksesi i këtyre përpjekjeve rezultoi në zëvendësimin e katalogut tradicional të kartave nga OPAC në shumë biblioteka akademike, publike dhe speciale. Kjo i lejoi bibliotekat të ndërmarrin përpjekje shtesë shpërblyese bashkëpunuese për të mbështetur ndarjen e burimeve dhe për të zgjeruar aksesin në materialet e bibliotekës përtej një biblioteke individuale.

Një shembull i hershëm i një biblioteke dixhitale është Qendra e Informacionit të Burimeve Arsimore (ERIC), një bazë të dhënash e citimeve, abstrakteve dhe teksteve të arsimit që u krijua në 1964 dhe u vu në dispozicion në internet përmes DIALOG në 1969. 

Në vitin 1994, bibliotekat dixhitale u bënë gjerësisht të dukshme në komunitetin e kërkimit për shkak të një programi të menaxhuar NSF prej 24.4 milionë dollarësh të mbështetur bashkërisht nga programi Inteligjent i Integrimit të Informacionit (I3) të DARPA, NASA dhe vetë NSF.  Propozimet e suksesshme kërkimore erdhën nga gjashtë universitete amerikane.  Universitetet përfshinin Universitetin Carnegie Mellon, Universitetin e Kalifornisë-Berkeley, Universitetin e Miçiganit, Universitetin e Illinois, Universitetin e Kalifornisë-Santa Barbara dhe Universitetin Stanford . Artikujt nga projektet përmblodhën progresin e tyre në gjysmën e rrugës në maj 1996.  Hulumtimi i Stanford, nga Sergey Brin dhe Larry Page, çoi në themelimin e Google .

Përpjekjet e hershme për të krijuar një model për bibliotekat dixhitale përfshinin *Modelin e Referencës së Bibliotekës Dixhitale* DELOS   dhe Kornizën 5S.  

## Shih edhe 
* Libraria
* Biblioteka 
* Bibliotekonomia

## Literatura 
* 
* McCormack, Allison, and Rachel Wittmann. (2022) "Rarely Analyzed The Relationship Between Digital and Physical Rare Books Collections". *Information technology and libraries* 41.2;  1–13.
* Pomerantz, Jeffrey, and Gary Marchionini. 2007. "The Digital Library as Place". *Journal of Documentation* 63(4): 505–33.

## Referime