Aja Sofia

**Ajasofja** (nga gr. *Ἁγία Σοφία*; romanizuar *Hagía Sophía*, lat. *Sancta Sophia*, fjalëpërfjalë *Urtësia e Shenjtë*) zyrtarisht **Xhamia e Madhe e Shenjtë e Ajasofisë** () dhe më përpara **Kisha e Agia Sofisë** është një faltore e antikitetit të vonë në Stamboll.

## Historia e ndërtimit 
Ajasofja u ndërtua në qindvjeçarin e 6-të dhe ishte kisha kryesore e Perandorisë Bizantine dhe qendër fetare e Ortodoksisë. Ajasofja është vepra e fundit ndërtimore me rëndësi e lashtësisë së vonë dhe shembulli i parë i arkitekturës bizantine, në të cilën shfaqen kupolat që skalitën më vonë elementet e ndërtimit kishëtar. Mendohet si një nga ndërtesat më të bukura në botë. Ajo ishte katedralja më e madhe e ndërtuar ndonjëherë në botë për mëse një mijë vjet, deri para mbarimit të Katedrales së Seviljes në vitin 1575 (periudha e rilindjes evropiane).

### Kisha e parë 
Kisha e parë ishte i njohur si Kisha e Madhe (gr. Μεγάλη Εκκλησία, *Megáli Ekklēsía*), ose në në gjuhën latine "Magna Ecclesia", për shkak dimensionit të madh karahsuar me kisha të tjera në qytet.

### Kisha e dytë 
Kisha e dytë u ndërtua nga Theodoisus II, i cili u përurua më 10 tetor të vitit 415. Më 13-14 janar 532, filloi një zjarr ku edhe e dogji kishën.

### Kisha e tretë 
Pasi kisha e dytë u dogj, disa javë më vonë filluan t'a ndërtojnë kishën e tretë më 23 shkurt 532. Perandori Justinian I tha: Vendosa t'a ndërtojë kishën e tretë e cila do të jetë më e madhe se e dyta. Në kapjen së Kostandinopojës gjatë kryqëzatës së katërt, kisha ishte bastisur nga krishterët latin, siq përshkruhet nga historiani bizantinë Niketas Choniates. Gjatë okupimit së Kostandinopojës, kisha u bë romano-katolik. Balduin I të Kostandinopojës u zgjodh si perandor në Ajasofja. Pas ripushtimit së Bizantinëve më 1261, kisha ishte shtet i rrënuar.

### Xhamia (1453-1935; 2020-) 
Kostandinopoja ishte marrë nga Osmanët më 29 maj 1453. Siq thuhet nga vizitorët të shteteve perëndimore, kisha u rrënua me disa prej dyerve të saj i cili është rënë prej menteshës së tyre. Sulltan Mehmet Fatihu mori pjesë në namazin e parë në ditën e premte më 1 qershor 1453. Ajasofja u bë xhamia e parë në Stamboll.

DSC03789 Istanbul - Aya Sophia - Mirhab - Foto G. Dall'Orto 24-5-2006.jpg|Mihrabi
Hagia Sophia - Minbar.jpg|Minberi
Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|"Allah Jalla Jalaluhu" shkruar në një disk 
Interior of Hagia Sophia 19.jpg|Mafili
Fountain Hagia Sophia 2007 002.jpg|Abdesanë, ose shatërvani i abdesit

## Renovimi 
Restaurimi më i famshëm në Ajasofja ishte udhëruar nga Sulltan Abdylmexhiti I dhe ishte bërë nga 800 punëtorë mes vitit 1847 dhe 1849.

## Arkitektura 
parapamje|300px|Prerje e arkitekturës origjinale të Ajasofisë
Ajasofja është një prej shembujve të mëdha në arkitekturën Bizantine. Sipërfaqet e brendshme janë të mbështjella me mermere polikromatik, të gjelbër dhe të bardhë me porfir purpurt dhe mozaikë ari.

Në hyrjen perëndimore dhe hyrjen liturgjike lindore, kanë hapje të harkuar të zgjatur me gjysmë diametri dhe me kupe qendrore.

## Galeria 

Hagia Sophia Interior Panorama.jpg|Panorama e brendshme në Ajasofja
Imperial Gate Hagia Sophia 2007a.jpg|Porta
Istanbul.Hagia Sophia026.jpg|Sulltan Mahfili 
Sébah and Joaillier - Interior of Ayasofya Mosque.jpg|Foto nga viti 1900 në kohën kur ishte xhami

## Shiko edhe 
* Arti Islam
* Të përbashkëtat e Vikipedias. Foto, video dhe audio nga Agia Sofia

## Referime