Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Afrikës së Jugut

**Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Afrikës së Jugut** i referohen marrëdhënieve zyrtare diplomatike midis Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Afrikës së Jugut, të vendosura në vitin 1992, me Republikën e Shqipërisë pas epokës komuniste dhe zgjedhjeve të para shumëpartiake dhe Afrikën e Jugut në fund të aparteidit gjatë presidencës së Frederik de Klerk.

## Historia 
### Para vendosjes së marrëdhënieve diplomatike 
Në vitin 1979, familja mbretërore shqiptare (Shtëpia e Zogut) në mërgim në Spanjë, nën udhëheqjen e Leka Zogut Skënder (i kurorëzuar si Leka i Shqipërisë në Hotel Bristol në Benidorm, Spanjë), u detyrua të largohej nga vendi që i kishte mirëpritur që nga viti 1961, pasi një kontroll në rezidencën e tyre në Pozuelo de Alarcón, e njohur nga shtypi spanjoll i thashethemeve si "Zonja Jonë e Guadalupës", zbuloi një sasi të konsiderueshme armësh.

Pas negociatave me Ministrinë e Punëve të Jashtme Spanjolle, të mbështetur nga Familja Mbretërore Spanjolle e Juan Carlos I të Burbonëve, i cili e kishte takuar personalisht Lekën përpara se të kurorëzohej Mbret i Spanjës, familjes iu lejua të largohej nga vendi me avion për në Gabon, ku Presidenti El Hadj Omar Bongo Ondimba u premtoi atyre mbrojtje. Aeroplani gabonez nuk mbërriti kurrë dhe, pas ndërhyrjeve të mëtejshme nga Familja Mbretërore Spanjolle, qeveria e Adolfo Suárez mori me qira një aeroplan Spantax që e çoi familjen në Libreville, Liberi. Me uljen, autoritetet liberiane kërkuan një pagesë paraprake prej 35 milionë pesetash nga familja për t'u lejuar atyre të zbrisnin. Diplomacia spanjolle ndërhyri dhe, pas një dite të parkuar në pistën e aeroportit të Libreville, aeroplani Spantax u nis më 3 shkurt 1979 për në Rodezinë Jugore, ku Ian Douglas Smith kishte shprehur miratimin e tij për të pritur pasagjerë kaq të pazakontë.

Në vitin 1980, transformimi i Rodezisë në Zimbabve dhe ardhja në pushtet e diktatorit të ardhshëm Robert Mugabe nuk ishte një shenjë e mirë për Shtëpinë e Zogut, e cila u zhvendos përsëri. Këtë herë ata shkuan në Afrikën e Jugut, ku iu dha statusi diplomatik dhe vendosën rezidencë zyrtare në Johanesburg.

Kjo situatë i tensionoi marrëdhëniet midis Shqipërisë komuniste dhe Afrikës së Jugut të aparteidit, pasi Leka u perceptua si person që kryente aktivitete subversive kundër qeverisë shqiptare me qëllim rivendosjen e monarkisë. Në fakt, pas një sulmi nga një milici të mërguarish në bregdetin shqiptar më 26 shtator 1982, agjencitë e lajmeve i etiketuan ata si milici monarkiste që vepronin nën urdhrat e drejtpërdrejtë të mbretit. Gjithashtu në vitin 1982, lindi djali i vetëm i Lekës, Leka Anwar Zog Reza Baudouin Msiziwe Zogu. Ai ka qenë kreu i Shtëpisë së Zogut që nga 30 nëntori 2011 dhe është pretendenti aktual për fronin shqiptar, megjithëse është zotuar të mos përfshihet në aktivitete subversive dhe është i punësuar nga Ministria e Brendshme e Shqipërisë.

### Vendosja e marrëdhënieve formale 
Marrëdhëniet diplomatike zyrtare midis Republikave të Shqipërisë dhe Afrikës së Jugut nuk u vendosën deri në vitin 1992, pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 1992 në Shqipëri, zgjedhjet e para shumëpartiake në historinë e vendit me një fushatë paraprake (pasi zgjedhjet kushtetuese të vitit të kaluar mezi kishin përfshirë ndonjë fushatë të vërtetë politike). Pas këtyre zgjedhjeve, Aleksandër Meksi u bë Kryeministër i Shqipërisë dhe Sali Berisha u bë President, duke filluar një mandat të parë të mbushur me sfida për një Shqipëri që kishte kaluar pjesën më të madhe të Luftës së Ftohtë në një shtet autarkik. Për më tepër, Leka u zhvendos nga Johanesburgu në Tiranë, Shqipëri, duke përfituar nga fakti se regjimi i ri në vendin e tij i lejonte të kërkonte mbështetje nga atdheu i tij.

Në të njëjtën kohë, Afrika e Jugut kishte jetuar nën regjimin e apartheidit, i cili kishte çuar gjithashtu në një izolim të konsiderueshëm ndërkombëtar, megjithëse nuk e kishte konsideruar vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me shtetet komuniste ose socialiste, nga frika e ndikimit të komunizmit gjatë procesit të dekolonizimit në Afrikë. Deri në vitet 1990, ardhja e Frederik de Klerk (NP) në presidencë filloi të çimentonte fundin e këtij sistemi, me vitin 1992 që ishte viti i fundit në të cilin vetëm pakica e bardhë kishte të drejtë vote.

Marrëdhëniet diplomatike midis dy republikave filluan në vitin 1992, megjithëse ato nuk u vendosën zyrtarisht deri në dhjetor 1993.

Deri më sot, marrëdhëniet diplomatike midis dy shteteve nuk kanë qenë një përparësi e veçantë për asnjërën palë, me Afrikën e Jugut që ia ka deleguar aktivitetin konsullor ndaj Shqipërisë ambasadës në Itali, megjithëse mban një konsullatë nderi në Tiranë; ndërsa Shqipëria, nga ana e saj, nuk mban asnjë mision diplomatik drejt vendit afrikan.

## Shkëmbimi tregtar 
Eksportet e Shqipërisë në Afrikën e Jugut arrijnë në pak mbi 1.5 milion dollarë amerikanë, ku produktet kryesore janë këpucët dhe artikujt prej lëkure. Ndërkohë, eksportet e Afrikës së Jugut në Shqipëri përfaqësojnë pak më shumë se 40 milion dollarë amerikanë për industrinë e Afrikës së Jugut, ku produktet kryesore janë produktet e ferroaliazhit.

## Shiko edhe 
* Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë

## Referime 
## Lidhje të jashtme