Vida

Një **vidë** dhe një bullon janë lloje të ngjashme të mbërthimit të bërë zakonisht prej metali dhe karakterizohen nga një kreshtë spirale, e quajtur *fije mashkullore* (fije e jashtme).

Vidhat janë shpesh vetë-fileuese (të njohura edhe si vetë-përgjime) ku filli prehet në material kur vidha është e kthyer, duke krijuar një fije të brendshme që ndihmon në tërheqjen e materialeve të fiksuara së bashku dhe parandalon tërheqjen. Ka shumë vida për një shumëllojshmëri materialesh; materialet që zakonisht vendosen me vida përfshijnë dru, fletë metalike dhe plastikë.

## Shpjegimi 
Një vidë është një kombinim i makinave të thjeshta : në thelb është një rrafsh i pjerrët i mbështjellë rreth një boshti qendror, por rrafshi i pjerrët (fije) vjen gjithashtu në një skaj të mprehtë përreth jashtë, i cili vepron si një pykë ndërsa futet brenda. materiali i fiksuar, dhe boshti dhe spiralen gjithashtu formojnë një pykë në pikë. Disa fije vidhash janë projektuar për t'u bashkuar me një fije plotësuese, e quajtur *fill femër* (fije e brendshme), shpesh në formën e një objekti arrë me një fije të brendshme. Fijet e tjera të vidhave janë projektuar për të prerë një brazdë spirale në një material më të butë ndërsa vida futet. Përdorimet më të zakonshme të vidhave janë mbajtja e objekteve së bashku dhe vendosja e objekteve.

Një vidë zakonisht do të ketë një *kokë* në njërin skaj që e lejon atë të kthehet me një mjet. Mjetet e zakonshme për ngasjen e vidave përfshijnë kaçavida dhe çelësa . Koka është zakonisht më e madhe se trupi i vidës, gjë që e pengon vidën të futet më thellë se gjatësia e vidës dhe të sigurojë një *sipërfaqe mbajtëse* . Ka përjashtime. Një bulon i karrocës ka një kokë kube që nuk është projektuar për t'u drejtuar. Një vidë e vendosur mund të ketë një kokë me të njëjtën madhësi ose më të vogël se diametri i jashtëm i fillit të vidave; një vidë e vendosur pa kokë nganjëherë quhet një *vidë gërmuese* . Një vidë në formë J ka një kokë në formë J që është zhytur në beton për të shërbyer si një bullon ankorimi .

Pjesa cilindrike e vidës nga pjesa e poshtme e kokës deri në majë quhet *bosht* ; mund të jetë i filetuar plotësisht ose pjesërisht.  Distanca midis secilës fije quhet *hapi* . 

Shumica e vidhave dhe bullonave shtrëngohen me rrotullim në drejtim të akrepave të orës, i cili quhet *fije në të djathtë* .   Vidhat me fije të majtë përdoren në raste të jashtëzakonshme, të tilla si kur vidhosja do t'i nënshtrohet çiftit rrotullues në drejtim të kundërt të akrepave të orës, i cili do të priret të lirojë një vidë të djathtë. Për këtë arsye, pedali në anën e majtë të një biçiklete ka një fije në të majtë.

## Diferencimi midis bulonës dhe vidës 
Nuk ka asnjë dallim të pranuar botërisht midis një vidhe dhe një rrufe në qiell. Një pjesë e konfuzionit për këtë ka të ngjarë për shkak të dallimeve rajonale ose dialektike. *Manuali i Makinerisë* përshkruan dallimin si më poshtë:Një vidë në qiell është një mbërthyes me filetim të jashtëm i projektuar për futje përmes vrimave në pjesët e montuara dhe zakonisht synohet të shtrëngohet ose lëshohet duke rrotulluar një dado. Një vidë është një mbërthyes me filetim të jashtëm, i aftë për t'u futur në vrima në pjesët e montuara, për t'u bashkuar me një fije të brendshme të paraformuar ose për të formuar fillin e vet dhe për t'u shtrënguar ose lëshuar duke rrotulluar kokën. Një mbërthyes me filetim të jashtëm, i cili nuk lejohet të rrotullohet gjatë montimit dhe që mund të shtrëngohet ose çlirohet vetëm duke rrotulluar një dado është një vidë në qiell. (Shembull: bullonat me kokë të rrumbullakët, bullonat e pistave, bullonat e parmendës.) Një fiksues me filetim të jashtëm që ka formë filetoje që ndalon montimin me një arrë që ka një fije të drejtë me gjatësi të shumëfishtë hapësire është një vidë. (Shembull: vida druri, vidhos trokitjeje.)Ky dallim është në përputhje me ASME B18.2.1 dhe disa përkufizime fjalori për *vidën*   dhe *bullonën* .   

Çështja se çfarë është një vidë dhe çfarë është një rrufe në qiell nuk zgjidhet plotësisht me dallimin *e Manualit të Makinerisë*, megjithatë, për shkak të termave të ngatërruar, natyrës së paqartë të disa pjesëve të dallimit dhe variacioneve të përdorimit.   Disa nga këto çështje diskutohen më poshtë:

### Standardet e qeverisë së Shteteve të Bashkuara 
Qeveria federale e Shteteve të Bashkuara bëri një përpjekje për të zyrtarizuar ndryshimin midis një rrufe në qiell dhe një vidë, sepse tarifa të ndryshme zbatohen për secilën.  Dokumenti duket se nuk ka asnjë efekt domethënës në përdorimin e zakonshëm dhe nuk eliminon natyrën e paqartë të dallimit midis vidhave dhe bulonave për disa fiksues me fileto. Dokumenti gjithashtu pasqyron (megjithëse ndoshta nuk ka origjinën) konfuzion të rëndësishëm të përdorimit të terminologjisë që ndryshon midis komunitetit ligjor/statutor/rregullator dhe industrisë së fiksuesve. Formulimi ligjor/statutor/rregullator përdor termat "i trashë" dhe "gjobë" për t'iu referuar ngushtësisë së diapazonit të tolerancës, duke iu referuar kryesisht "me cilësi të lartë" ose "me cilësi të ulët", por kjo është një zgjedhje e dobët e termave., sepse ato terma në industrinë e fiksuesve kanë një kuptim tjetër (duke iu referuar pjerrësisë së plumbit të spirales ).

## Llojet e vidhave 
Mbërthyesit me fileto ose kanë një bosht të ngushtuar ose një bosht jo të ngushtuar. Mbërthyesit me bosht të ngushtuar janë projektuar që ose të futen në një nënshtresë direkt ose në një vrimë pilot në një nënshtresë, dhe shumica klasifikohen si vida. Fijet e çiftëzimit formohen në nënshtresë kur futen këto lidhëse. Mbërthyesit me një bosht jo të ngushtuar përgjithësisht janë krijuar për t'u bashkuar me një arrë ose për t'u futur në një vrimë të trokitur, dhe shumica do të klasifikoheshin si bulona, megjithëse disa janë fije-formues (p.sh. taptite ) dhe disa autoritete do t'i trajtonin disa si vida kur ato përdoren me një mbërthyes me fileto femër të ndryshme nga një arrë.

### Vidë druri 
Vidhat e hershme të drurit janë bërë me dorë, me një sërë skedarësh, dalta dhe mjete të tjera prerëse, dhe këto mund të dallohen lehtësisht duke vënë në dukje ndarjen dhe formën e parregullt të fijeve, si dhe shenjat e skedarëve të mbetura në kokën e vidës. dhe në zonën ndërmjet fijeve. Shumë nga këto vida kishin një fund të hapur, pa pikën e mprehtë të ngushtuar në pothuajse të gjitha vidhat moderne të drurit.  Disa vida druri u bënë me prerje që në fund të viteve 1700 (ndoshta edhe para vitit 1678 kur përmbajtja e librit u botua për herë të parë në pjesë).  Përfundimisht, tornot u përdorën për të prodhuar vida druri, me patentën më të hershme që u regjistrua në 1760 në Angli.  

Pasi makinat e rrotullimit me vida ishin në përdorim të zakonshëm, shumica e vidave të drurit të disponueshme në treg u prodhuan me këtë metodë. Këto vida druri të prera janë thuajse të pandryshueshme konike, dhe edhe kur boshti i ngushtuar nuk është i dukshëm, ato mund të dallohen sepse fijet nuk shtrihen përtej diametrit të boshtit. Vida të tilla instalohen më së miri pasi të keni shpuar një vrimë pilot me një shpuese të ngushtuar. Shumica e vidhave moderne të drurit, përveç atyre prej bronzi, formohen në makinat e rrotullimit të fillit. Këto vida kanë një diametër konstant, fije me diametër më të madh se boshti dhe janë më të forta sepse procesi i rrotullimit nuk e pret kokrrën e metalit. 

### Vidhos makine 
Standardet ASME specifikojnë një shumëllojshmëri vidhash makinerie  në diametra që variojnë deri në 19.05 mm . Në praktikë, ato priren të jenë kryesisht të disponueshme në madhësi më të vogla dhe përmasat më të vogla quhen vida ose më pak të paqarta si vida makinerie, megjithëse disa lloje të vidhave të makinës mund të quhen bulona sobë. 

### Vidë me kapak gjashtëkëndor 
Standardi ASME B18.2.1-1996 specifikon vidhat me kapakë gjashtëkëndor, diapazoni i madhësisë së të cilave është  në diametër . Këto lidhëse janë shumë të ngjashme me bulonat heks. Ato ndryshojnë kryesisht në atë që janë prodhuar me toleranca më të forta se bulonat përkatëse. *Manuali i Makinerisë* i referohet në kllapë këtyre lidhësve si *bulona gjashtëkëndor të përfunduar*. Në mënyrë të arsyeshme, këto lidhëse mund të quhen bulona, por bazuar në dokumentin e qeverisë amerikane *Dallimi i Bolts nga Screws*, qeveria e SHBA mund t'i klasifikojë ato si vida për shkak të tolerancës më të fortë.  Në vitin 1991, duke iu përgjigjur një fluksi të mbërthyesve të falsifikuar, Kongresi miratoi PL 101-592,  "Akti i Cilësisë së Mbërthimit". Si rezultat, komiteti ASME B18 rishkroi B18.2.1,  duke riemëruar *bulonat e përfunduara gjashtëkëndore* në vidhos me *kapakë gjashtëkëndor*një term që kishte ekzistuar në përdorim të zakonshëm shumë më parë, por tani po kodifikohej edhe si emër zyrtar për standardin ASME B18.

### Rrufe në kokë dhe bulon e kokës 
Këto terma i referohen lidhësve që janë projektuar për t'u filetuar në një vrimë të trokitur që është në pjesë të montimit dhe kështu bazuar në dallimin e *Manualit të Makinerisë* ato do të ishin vida. Këtu termat e zakonshëm janë në kundërshtim me dallimin e *Manualit të Makinerisë* . 

## Materiale 
Vidhat dhe bulonat zakonisht bëhen prej çeliku . Aty ku kërkohet rezistencë e madhe ndaj motit ose korrozionit, si në vidhat shumë të vogla ose implantet mjekësore, mund të përdoren materiale të tilla si çelik inox, tunxh, titani, bronz, bronz silikoni ose monel .

Korrozioni galvanik i metaleve të ndryshëm mund të parandalohet (për shembull, duke përdorur vida alumini për shiritat me xham të dyfishtë) me një zgjedhje të kujdesshme të materialit. Disa lloje të plastikës, si najloni ose politetrafluoroetileni (PTFE), mund të filetohen dhe përdoren për fiksime që kërkojnë forcë të moderuar dhe rezistencë të madhe ndaj korrozionit ose për qëllime izolimi elektrik.

Shpesh një shtresë sipërfaqësore përdoret për të mbrojtur fiksimin nga korrozioni (p.sh. veshje me zink të ndezur për vida çeliku), për të dhënë një përfundim dekorativ (p.sh. japania ) ose ndryshe për të ndryshuar vetitë e sipërfaqes së materialit bazë.

Kriteret e përzgjedhjes së materialeve të vidhave përfshijnë: madhësinë, forcën e kërkuar, rezistencën ndaj korrozionit, materialin e bashkimit, koston dhe temperaturën.

## Klasifikimet mekanike 
Numrat e stampuar në kokën e bulonit i referohen shkallës së bulonit të përdorur në aplikime të caktuara me forcën e një bulone. Bulonat e çelikut me rezistencë të lartë zakonisht kanë një kokë gjashtëkëndore me një vlerësim të forcës ISO (i quajtur *klasa e pronës* ) të stampuar në kokë. Dhe mungesa e shënimit/numrit tregon një rrufe në formë më të ulët me forcë të ulët. Klasat e pronave që përdoren më shpesh janë 5.8, 8.8 dhe 10.9. Numri para pikës është forca përfundimtare në tërheqje në MPa e ndarë me 100. Numri pas pikës është raporti i shumëzuesit të forcës së rrjedhshmërisë me forcën përfundimtare në tërheqje. Për shembull, një bulon i klasës së pronës 5.8 ka një rezistencë nominale (minimale) në tërheqje prej 500 MPa dhe një forcë rrjedhëse në tërheqje prej 0.8 herë më shumë se forca në tërheqje përfundimtare ose 0.8 (500) = 400 MPa.

Rezistenca përfundimtare në tërheqje është sforcimi në tërheqje në të cilin rrufeja dështon. Forca e tërheqjes në tërheqje është sforcimi në të cilin bulonja do të lëshohet në tension në të gjithë seksionin e bulonit dhe do të marrë një grup të përhershëm (një zgjatim nga i cili nuk do të rikuperohet kur të hiqet forca) prej 0,2% sforcimi . Forca e provës është forca e përdorshme e mbërthyesit. Testimi i tensionit të një bulone deri në ngarkesën rezistente nuk duhet të shkaktojë vendosje të përhershme të bulonës dhe duhet të kryhet në fiksuesit aktualë në vend që të llogaritet.  Nëse një bulon është i tendosur përtej ngarkesës rezistente, ai mund të sillet në mënyrë plastike për shkak të lëshimit në fije dhe parangarkesa e tensionit mund të humbasë për shkak të deformimeve të përhershme plastike. Kur zgjatet një mbërthyes përpara se të arrijë pikën e rrjedhjes, lidhësi thuhet se funksionon në zonën elastike; ndërsa zgjatimi përtej pikës së rrjedhjes referohet si veprim në rajonin plastik të materialit të bulonave. Nëse një bulon ngarkohet në tension përtej forcës së tij rezistente, rendimenti në pjesën e rrënjës neto të bulonit do të vazhdojë derisa i gjithë seksioni të fillojë të lëshohet dhe të ketë tejkaluar forcën e tij të rrjedhjes. Nëse tensioni rritet, bulonja thyhet në forcën e tij përfundimtare.

Bulonat e çelikut të butë kanë klasën e vetive 4.6, e cila është 400 MPa forca përfundimtare dhe 0.6*400=240 MPa forcë rendimenti. Bulonat e çelikut me qëndrueshmëri të lartë kanë klasën e vetive 8.8, që është 800 MPa forca përfundimtare dhe 0.8*800=640 MPa forcë rrjedhëse ose më e lartë.

I njëjti lloj vidhe ose bulonash mund të bëhet në shumë lloje të ndryshme materialesh. Për aplikime kritike me rezistencë të lartë në tërheqje, bulonat e shkallës së ulët mund të dështojnë, duke rezultuar në dëmtim ose lëndim. Në bulonat e standardit SAE, një model dallues shënjimi është i ngulitur në koka për të lejuar inspektimin dhe vërtetimin e forcës së bulonave.  Megjithatë, lidhësit e falsifikuar me kosto të ulët mund të gjenden me forcë aktuale shumë më të vogël se sa tregohet nga shenjat. Mbërthyes të tillë inferiorë janë rrezik për jetën dhe pronën kur përdoren në avionë, automobila, kamionë të rëndë dhe aplikacione të ngjashme kritike. 

### Metrikë 
Standardet ndërkombëtare për fiksuesit me filetim të jashtëm metrikë janë ISO 898-1 për klasat e vetive të prodhuara nga çeliqet e karbonit dhe ISO 3506-1 për klasat e vetive të prodhuara nga çeliqet rezistente ndaj korrozionit. 

### Inç 
Ka shumë standarde që rregullojnë vetitë materiale dhe mekanike të mbërthyesve me fileto të jashtme me madhësi perandorake. Disa nga standardet më të zakonshme të konsensusit për notat e prodhuara nga çeliqet e karbonit janë ASTM A193, ASTM A307, ASTM A354, ASTM F3125 dhe SAE J429. Disa nga standardet më të zakonshme të konsensusit për notat e prodhuara nga çeliqet rezistente ndaj korrozionit janë ASTM F593 dhe ASTM A193.

## Prodhimi 
Ekzistojnë tre hapa në prodhimin e një vidhe: *koka*, *rrotullimi i filetos* dhe *veshja* . Vidhat zakonisht bëhen prej teli, i cili furnizohet në mbështjellje të mëdha, ose me shirit të rrumbullakët për vida më të mëdha. Teli ose shufra më pas pritet në gjatësinë e duhur për llojin e vidës që bëhet; kjo pjesë e punës njihet si *bosh* . Më pas bëhet me kokë të ftohtë, që është një proces pune i ftohtë . Heading prodhon *kokën* e vidës. Forma e kaldasë në makinë dikton se cilat veçori shtypen në kokën e vidës; për shembull një vidhos me kokë të sheshtë përdor një mbështjellës të sheshtë. Për forma më të ndërlikuara kërkohen dy procese të drejtimit për të futur të gjitha veçoritë në kokën e vidës. Kjo metodë prodhimi përdoret për shkak se kreu ka një shkallë shumë të lartë prodhimi dhe praktikisht nuk prodhon materiale mbetje. Vidhat e kokës me vrima kërkojnë një hap shtesë për të prerë çarjen në kokë; kjo bëhet në një *automat* . Këto makina janë në thelb makina bluarëse të dizajnuara për të përpunuar sa më shumë boshllëqe të jetë e mundur.

Boshllëqet janë lëmuar më pas përsëri përpara filetimit. Fijet prodhohen zakonisht nëpërmjet rrotullimit të fillit ; megjithatë, disa janë prerë. Pjesa e punës më pas mbarohet me veshje druri dhe lëkure për të bërë pastrimin dhe lustrimin përfundimtar. Për shumicën e vidave, një shtresë, si p.sh. elektrik me zink ( galvanizimi ) ose aplikimi i oksidit të zi, aplikohet për të parandaluar korrozionin.

## Referime 
### Biblografia
*
*
* 
*
*
* 
*

## Linqe të jashtme
* How the World Got Screwed
* NASA-RP-1228 Fastener Design Manual
* Imperial/Metric fastening sizes comparison
* "Hold Everything", February 1946, ''Popular Science" article section on screws and screw fastener technology developed during World War Two
* How to feed screws and dowels
* American Screw Sizes Chart - TPOHH Fasteners