open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kometa Halley

thumb|260px|Kometa Halley**Në vitin 1705 Edmund Halley** (1656-1742) predikonte, duke përdorur ligjet e reja të Newton-it, që kometa e parë në 1513, në 1607 pastaj në 1682 të rikthehej përsëri në 1758. Në efekt kometa u rikthye si e kishte parashikuar ai (fatkeqësisht pas vdekjës së tij) dhe kështu në nder të tij ju vu emri Kometa Halley.Sot emri i saj zyrtar njihet si **1P/Halley**.

## Historiku i saj 
Periudha orbitale e Kometës Halley apo rikthimi i saj në hemisferën tonë është çdo 76 vjet, mirëpo nuk mund të bëhen llogaritje të sakta për rikthimin e saj.Hemisfera jonë e pa këtë kometë në vitin 1986. Po në këtë vit Agjencia e Hapësinore Europiane  lëshoi nje sondë Giotto e cila ju afrua kometës në afërsi prej 600 Km.
, 
në një mënyrë që nuk ishte bërë më parë, e cila pati mundësinë t`i fotografonte edhe bërthamën.
Kometa ka një diametër prej pak kilometrash dhe pjesa më e madhe e saj është e përbërë prej gurësh të përzier me karbon dhe akull.
Edhe kjo kometë nuk do të jetojë përgjithmonë. Ajo është duke u konsumuar gjatë rrugëtimit të saj dhe nga avujt e energjisë diellore. Aktualisht masa e saj është rreth 200 miliard ton, mirëpo  rrugëtimi i saj i fundit rreth Diellit e bëri të humbasë edhe 20 tonelata tjera në sekondë. Kështu mendohet se edhe per rreth 170 mijë vjet tjera të rrugëtimit të saj, nga kjo kometë nuk do të mbetet më asnjë thërmijë e vogël. Kjo kometë mund të shihet përsëri ne vitin 2062.

## Referime
Vehbi Bajrami

**Vehbi Bajrami** lindi në fshatin Depcë në rrethinën e Preshevës, në vitin 1964, është publicist hulumtues shqiptar.

Studioi letërsinë dhe gjuhën shqipe ne Universitetin e Prishtinës. Për disa vite ishte gazetar e redaktor i gazetës se studentëve "Bota e re" në Prishtinë. Në vitin 1990 emigroi në Amerikë.
Gjatë viteve 1991-2003 punoi gazetar e Kryeredaktor i gazetës shqiptaro-amerikane "Illyria" në Nju-Jork.

Në nëntor 2003 iu botua libri voluminoz publicistik, me mbi 1000 faqe, "Shqiptarët e Amerikës", nga shtëpia botuese “Sh.B. Albanian Publiching”. Aty përmblidhet historia e mërgatës shqiptare të kontinentit te ri, që nga viti 1850 e deri në fillimet e shekullit XXI. Këtë botim, Ismail Kadare, në Parathënien e tij, e ka quajtur "përpjekjen e parë serioze për të shkruar librin total mbi një nga diasporat tona më të fuqishme, diasporën shqiptare të Amerikës".

Vehbi Bajrami merret me publicistikë hulumtuese në mesin e emigracionit shqiptar ne Amerikë.Vehbi Bajrami është emëruar Shef i Seksionit Shqip të Zërit të Amerikë
Është i martuar dhe bashkë me gruan dhe fëmijën, jeton në Nju-Jork-ShBA.
## shih edhe këtë
*Depca
Lumnie Sopi

]]
**Lumnije Sopi** ka lindur më 21 janar të vitit 1967 në Prizren. Ka mabaruar Fakultetin Filozofik, degën e letërsisë angleze në  Prishtinë, si dhe Redman Actors Studio, në Londër. Nga viti 1989 merret me punë profesionale në teatër dhe film.

## F i l m o g r a f i a
### Rolet kryesore në filmat artistik
#'Lepuri me pesë këmbë' (Film për fëmijë në regji të Ismail Ymerit, 1984), 
#'Njeriu prej dheu' (regjia Agim Sopi, 1989), 
#'Nën çarr po rrinte vasha' (Regjia Emin Halili, 1990), 
# 'Anatema' (Skenari dhe regjia  Agim Sopit, 2006).
# 'Agnus Dei' (Skenari dhe regjia Agim Sopi, 2012)
# 'Teuta nuk jeton me ketu' (regjia Murat Vela Derman, 2016)

### Rolet kryesore në filmat televiziv
#'Lulepjeshkat e dashurisë' (sipas skenarit të Teki Dervishit,1990) 
#'Kulla' (Sipas novelës së Anton Pashkut, 1991).

## Role kryesore në teatër
### Në teatrin Kombëtar, Prishtinë
Rahila - 'Israel dhe filistinë' (Fan. S. Noli), Ifigjenia - 'Ifigjenia' (Euripidi), Antigona - 'Antigona' (Sofokliu), Shtatkobëza - 'Bregu i pikëllimit' (Teki Dervishi), Ema - 'Muzgu i lirisë' (A.Sopi),  Engjulli i mirë / Wagner - 'Tragjedia e dr. Faustus-it' (Ch. Marllow), Tina – 'Shënimet e Gjon Nikollë Kazazit' (Jusuf Buxhovi), Zana – 'Viktimat e Tivarit' (Ekrem Kryeziu),  Vera - 'Motra e katert' (Janosz Glowacky), 'Dosja H' (autor Ismail Kadare, regjisor Agim Sopi,   Nena - 'Eshtrat qe vijne vone' (autor Teki Dervishi, regjisor Martin Kochovsky), Zonja - 'Pasardhesi' (autor Ismail Kadare, regjisor Slobodan Unkovski).
### Në teatrin e kombësive, në Shkup
Virgjinia – 'Kush e vrau Edgar Allan Po-në' (Laura Radionis).
Malazezët

**Malazezët** (në gjuhën malazeze: *Црногорци*, *Crnogorci*) janë popull sllavo-jugor, i cili kryesisht jeton në Mal të Zi, ku përbën shumicën relative të popullsisë me 44,98%. Malazezët kryesisht i takojnë krishterimit ortodoks dhe flasin gjuhën malazeze. Ka rreth 350,000 malazezë: 278,865 në Mal të Zi (censusi 2011) dhe 38,527 në Serbi (censusi 2011).

## Shih edhe 
* Mali i Zi
* Podgorica

## Literatura 
*
*

## Referime
Kroatët

**Kroatët** (kroatisht: Hrvati [xr̩ʋǎːti]) janë një grup etnik sllav i jugut me origjinë nga Kroacia dhe vendet fqinje në Evropën Juglindore që ndajnë një prejardhje, kulturë, histori dhe gjuhë të përbashkët kroate. Ata janë gjithashtu një pakicë e njohur në një numër vendesh fqinje, përkatësisht në Austri, Republikën Çeke, Gjermani, Hungari, Itali, Mal të Zi, Rumani, Serbi, Sllovaki dhe Slloveni.
Vasil Trasha

**Vasil Nikolla Trasha** ishte një nga pionierët e Aviacionit Shqiptar. Është lindur në vitin 1926 në Dishnicë të Korçës. Gjatë LANÇ u rreshtua në radhët e Batalionit “Hakmarrja” e të Brigadës së IV Sulmuese. Në vitin 1945 filloi studimet për pilot në ish-Jugosllavi, por i përfundoi ato në Harkov (ish-Bashkimin Sovjetik), për pilot reaktivi. Ka kryer detyra të ndryshme deri atë të komandantit të skuadriljes. Ra në krye të detyrës më 23.03.1958, ndërsa fluturonte me avion MiG-15 mbi rajonin e Fier-Sheganit të Lushnjës. Me vendim të Këshillit të Ministrave Nr.228, datë 22.04.1996 është shpallur “Dëshmor i Atdheut”. Prehet në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit në Korçë.
Ekrem Myrtezai

**Ekrem Myrtezai**, lindi më 3 maj të vitit 1931 në Gjakovë. Rrjedh nga një familje qytetare, nga gjiri i së cilës, gjatë dy shekujve të fundit, kanë dalë shumë klerikë të shquar të fesë islame.

## Biografia 
Ekrem Myrtezai, sipas dëshirës së prindërve të tij, të cilët ishin besimtarë të devotshëm që nga viti 1941 e deri në vitin 1948, vijoi mësimet në Medresenë e Madhe të Gjakovës, e cila, së bashku me atë të Prizrenit dhe të Prishtinës, ishte njëra ndër qendrat më të njohura, në të cilën formoheshin klerikët dhe veprimtarët e fesë islame, qendër kjo ku, edhe në kushtet më të vështira për popullin shqiptar, kultivohej gjuha shqipe dhe zhvillohej vetëdija kombëtare. Pas shtatë vjetëve, mu në pragun e ixhazetit, braktisi medresenë dhe në vitin 1948 u regjistrua në Shkollën Normale të Gjakovës, ndërsa në vitin 1951 u diplomua në Pejë. Pas një viti pune si arsimtar i tetëvjeçares së Gjakovës, në vitin 1953 u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Universitetin e Beogradit – Dega e filozofisë së kulluar. Studimet universitare i kreu në qershor të vitit 1958. Ishte njëri ndër shqiptarët e parë nga Kosova, që u diplomua në fushën e filozofisë. Gjatë viteve 1957-1963 ishte profesor i filozofisë dhe i gjuhës latine në gjimnazin “Hajdar Dushi” dhe i psikologjisë e i pedagogjisë në shkollën normale “Hysni Zajmi” të Gjakovës. Në vitet 1963-1969 ishte njëkohësisht edhe drejtor i gjimnazit “Hajdar Dushi”. Që nga viti 1969 e deri në vjeshtën e vitit 1973 punoi këshilltar i pavarur në Byronë Ekzekutive të Komitetit Qendror të LKJ dhe njëkohësisht shef i kabinetit të anëtarit të kësaj byroje – Fadil Hoxha. Studimet pasuniversitare i kreu në vitin 1972, në Fakultetin e Shkencave Politike të Beogradit, dhe kështu u bë magjistër i politikologjisë. Në vitin 1973 u zgjodh ligjërues i lëndëve Historia e filozofisë antike dhe mesjetare dhe Filozofisë marksiste. U doktorua në vitin 1977 në Prishtinë me tezën “*Lenini për logjikën dialektike*”. Gjatë viteve 1983-1991 ishte profesor i rregullt i lëndëve të përmendura, por edhe i disa lëndëve të tjera filozofike : i estetikës, i logjikës, i idealizmit gjerman, i filozofisë bashkëkohore etj. Një kohë e ligjëroi edhe lëndën Metodologjia dhe teknika e kërkimeve shkencore në Degën e gjuhës dhe të letërsisë shqiptare. Disa herë u zgjodh shef i Degës filozofi-sociologji të Fakultetit Filozofik të Prishtinës. Në vitin 1976 u bë laureat i *Shpërblimit të dhjetorit* për shkencat shoqërore. Gjatë viteve 1973-1981 ishte drejtor i Qendrës Krahinore të Arsimit Marksist. Anëtar korrespondent i ASHAK që nga viti 1996, kurse në vitin 2000 u zgjodh anëtar i rregullt i kësaj akademie. Gjatë viteve 1983-1986 ishte kryetar i Shoqatës së Docentëve, Profesorëve dhe i Punëtorëve të tjerë Shkencorë të Kosovës.
Insolacioni

**Insolacioni** ose **Diellosja** është ndriçimi i Diellit brenda kohës së caktuar (ditë, muaj, vit).Vlera e diellosjës zakonisht shprehet në orë me diell mesatarisht në vit. 

Diellosja varet nga shumë faktorë. Disa prej tyre janë të qëndrueshëm dhe quhen faktorë klimatik (gjerësia gjeografike, lartësia mbidetare, përhapja e masave tokësore dhe ujore etj.), ndërsa të tjerët u nënshtrohen ndryshimeve dhe quhen elemente klimatike (lagështia e ajrit, retë, temperatura e bazës dhe e ajrit, erërat etj.).

thumb|300px|Inst. për matjen e zgjatjes së shkëlqimit diellorDiellosja më e vogël është ne viset malore,afër tyre dhe ne dimer.

Diellosja ne Kosovë zgjat 2079 orë.thumb|left|220px

## Lidhje të jashtme 
* Vlerat e trashëgimisë natyrore të Kosovës - Broshurë në amzën qeveritare.
Kuaternari

**Kuaternari** është periudha më e re e Kenozoikut i cili fillojë nga fundi i epokës së Pliocenit, më saktë nga fundi i periudhës së Neogjenit para 1,806 milion vitesh dhe vazhdon deri në ditët tona. Në kuadër të Kuaternarit dallohen dy epoka gjeologjike: Pleistoceni, që fillojë para 1,87 milion vitesh dhe Holoceni që fillojë 10,000 vjet para erës sonë, e vazhdon edhe sot.

## Paraqitja e njeriut 
## Shiko edhe
*Epoka e Pleistocenit
*Epoka e Pliocenit
*Epoka e Holocenit
Gazetari

[parapamje|280x280px|Konferenca e 44-të e Sigurisë në [Mynihu|Mynih 2008: Përshtypjet nga Qendra e Shtypit.]]
**Gazetari** (forma femërore **gazetarja**) është një individ që mbledh informacion në formë teksti, audio ose fotografie, i përpunon ato në një formë të denjë për lajme dhe ia shpërndan publikut. Tërësia e akteve dhe proceseve të kryera nga gazetari perbëjnë gazetarinë.

## Cilësitë e një gazetari 
Gazetarët janë shumë skrupulozë në kërkimin e fakteve me të cilat do t`u japin lexuesve apo shikuesve informacionin rreth ngjarjeve. Ata punojnë me shpejtësi dhe rendiment për të përballur afatet kohore të mbylljeve të edicioneve. Kanë pasion saktësinë dhe janë të vendosur të zbulojnë të gjitha anët e një ngjarjeje.

Duke ndjekur procesin e punës së gazetarëve, fillestarë dhe veteranë, pjesëtarë të gazetave të vogla e të mëdha, ndonëse në pamje të parë duken shumë të ndryhshëm, ata kanë disa karakteristika të përbashkëta dhe në mënyrën se si e kryejnë detyrën, mund të vësh re shumë ngjajshmëri.

Një nga karakteristikat që bie më shumë në sy ka lidhje me qëndrimin e tyre. Gazetari është kurreshtar. Pikë së pari ai do të dijë ç`ndodh. Kërkon që të hyjë vetë aty dhe ia arrin kësaj. Gazetari e di mirë se sa rëndësi ka këmbëngulja për të arritur deri te e vërteta.

Gazetarët duhet të këmbëngulin që të kthehen në zëdhënës të të gjitha grupeve të shoqërisë, dhe jo të raportojnë vetëm për ata që kanë pushtet.

E drejta e publikut për t`u informuar është një vlerë shumë e rëndësishme.

Në procesin e përcaktimit se çfarë do të raportohet dhe do të përfshihet në shkrimin e lajmeve me kërkesat dhe nevojat e lexuesve.

Nëse gazetari nuk është në gjendje t`i shfaqë hapur në shkrim metodat dhe taktikat e përdorura për të mbledhur informacionin, atëherë këto metoda nuk duhen përdorur

## Gazetarët punojnë nën presion 
Gazetari gjithmonë është i shqetësuar për detajet. Nganjëherë gazetaria përcaktohet si praktikim i artit të së veçantës.

Ka nga ata që thonë se gazetarët në kërkim të lajmeve janë guximtarë, ndonëse shumë gazetarë tallen me këtë epitet.

Për të përballur fakte dhe rezultate raportimi që bien ndesh me bindjet e tij, gazetari duhet të jetë shumë kurajoz. Por gazetarit i duhet kurajo edhe për t`i vënë bindjet e tij përballë presioneve nga agjenci të ndryshme konkuruese lajmesh.
Gazetari është i dedikuar pas saktësisë, e cila fillon me shkrimin e saktë të një emri, e vazhdon deri tek refuzimi për të pranuar gjëra të pavërtetuara, pavarësisht sa i nderuar mund të jetë autoriteti apo eksperti që i thotë ato.

## Shiko edhe 
* Gazetaria

## Burime
Rrotullimi i Tokës rreth Diellit

thumb|300px|right|Sistemi heliocentrik

**Rrotullimi i Tokës rreth Diellit** është rrugëtimi që ajo bën në orbitën e saj qiellore brenda sistemit diellor.

## Zgjatja  jo e barabartë e ditës dhe natës 
Kur sistemi heliocentrik i Kopernikut u pranua, njerëzimi u be i vetedijshem per nje levizje tjeter orbitale te Tokes.
Zgajtja jo e barabartë e ditës dhe e natës ndodh si pasojë e boshtit të pjerrët të Tokës, ku e mbyll këndi 66 shkall e 33 minuta dhe ndaj boshtit të nenduar të ekliptikës e mbyll këndi 23 shkall e 27 minuta.

## Ndërrimi stinëve të vitit 
Viti ndahet ne kater stine: Pranverë, Verë, Vjeshtë dhe Dimër. Cdo sezon zgjat 3 muaj, me Verë te ngrohte, Dimër te ftohte, Pranverë dhe Vjeshtë mesatare.

Sezonet ndikojnë shumë në atë që ndodh në Tokë. Ne pranvere, kafshet dhe bimet lindin dhe vijne perseri ne jete. Vera eshte e nxehte dhe eshte koha ku zakonisht njerzit bejne pushime neper plazhe. Ne vjeshte ngjyrat ndryshojne dhe gjehet fillojne te bien nga pemet. Dimri eshte i ftohte dhe zakonisht  ne shume vende bie bore. Sezonet shkaktohen per shkak te ndryshimin te marredhenies se Tokes me Diellit. Toka udheton rreth Diellit, (e quajtur orbite) nje here ne vit ose cdo 365 dite.

Pervec rrotulimit rreth Diellit, Toka rrotullohet edhe rreth vetes cdo 24 ore. Kjo eshte ajo qe ne e quajme nje dite. Megjithate, Toka nuk rrotullohet ne menyre te drejte poshte/larte ne lidhje me Diellin. Ne terma shkencore, planeti jone ka nje anim/pjerresi prej 23,5 gradesh.

## Brezat e nxehtësisë 
Brezat E Nxehtësisë Që Paraqiten Në Tokë Jane:
1.Brezi tropik (i vapës),
2.Brezi gjerësive te mesme dhe
3.Brezi polar.

Brezi i Nxehte Shtrihet Midis Rrethit Tropik Te Veriut Dhe Rrethit Tropik Te Jugut.Ne Te Rrezet E Diellit
Bien Pingul Dy Here Ne Vit.Kur?Gjat Tere Vitit Mbizotrojn Temperaturat E Larta,Qe E Karakterizojn Stinen
E Veres.Ndryshimet Ne  Mes Dit Dhe Nates Jan Te Vogla.

1.Brezi tropik - Përfshinë viset rreth Ekuatorit deri në rrethin tropik të veriut dhe të jugut. Ky brez dallohet me ngrohtësi gjatë tërë vitit, por luhatja e temperaturave gradualisht rritet në drejtim të rrathëve tropikë.

2.Brezat mesatarë - (verior dhe jugor) shtrihen ndërmjet rrathëve tropikë dhe polarë ne te du hemisferat. Në këta breza paraqiten ndërrimet ritmike të stinëve të vitit. Kushtet klimatike Jane te përshtatëshme per zhvillimin e jetës dhe të veprimtarive njerëzore.

3.Brezat polarë - Përfshijnë viset në veri të rrathëve polarë veriorë dhe jugorë.
Brezat polarë cilësohen me ftohtësi të përherëshme. Vetëm viset after rrathëve polarë Kane veta të shkurtëra dhe të freskëta.
Kufijtë ndërmjet brezave të nxehtësisë janë kufijtë astronomikë dhe nuk u përgjigjen kufijëve realë të nxehtësisë së Tokës, sepse, përveç këndit rënës së rrezeve të Diellit, ndikojnë edhe faktorë të there.

## Shih edhe 
* Toka
* Dielli
* Planeti
* Sistemi diellor
* Rrotullimi i Tokës

## Referimet
Uglla

**Ugllë** ose **Ugëll** (serbisht: *Угао/Ugao*) është fshat në komunën e Senicës, Serbi.

## Gjeografia 
### Toponimet 
Maja Bunar  43°03′57″N, 20°03′22″E,

Maja Aljit  43°02′57″N, 20°04′35″E,

Maja e Mpreht

## Demografia 
Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2002, ky vendbanim i ka pasur 545 banorë, ndësa sipas regjistrimit të vitit 1991 ka pasur 839 banor. Banorët kryesisht janë të vllazërive Plakiq, Hukiq( Hukaj), Bibiq ( Bibaj) etj.

Ky fshat është një nga tre vendet i banuar vetëm nga shqiptarët në rajonin Peshter. Për shkak të çështjeve politike që lidhen me shqiptarët pas Luftës së Dytë Botërore, banorët e saj kanë deklaruar veten si *boshnjakë* për të shmangur diskriminimin. Gjuha shqipe ende flitet nga fshatarët.
thumb|right|300px|Uglla
### Statistikat 
Ndryshimi I popullsisë gjat shek XIX	
		

## Njerëz të shquar
*Muamer Hukiq (Hukaj) - boksier gjerman
*Salih Uglla Peshteri -  lahutar shqiptar

## Burimet 
## Lidhje të jashtme 
*vendndodhja
Nilo Catalano

**Nilo Catalano** ose në shqip * Nilo Katalano*, *(Mesina 1637 - Dhërmi 1694)*, ishte leksikograf dhe kryepeshkop italo-shqiptar i Durrësit. I naturalizar në arbëresh, ai ishte administrator apostolik për shqiptarët greko-katolik ose katolik të ritit bizantin.

## Jeta 
Katalano lindi afër Mesinës në Siçili dhe shërbyeu si misionar në krahinën e Himarës në bregdetin e Shqipërisë jugore, ashtu si dhe bashkatdhetari i tij Neofit Rodino. U emërua kryepeshkop i Durrësit dhe famullitar apostolik i Himarës në 1693-shin dhe vdiq një vit më pas më 3 qershor. Dihet gjithashtu se u ka dhënë mësim të gjuhës shqipe arbëreshëve të Munxifsit (ital. Mezzoiuso).

Xhuzepe Krispi  na ka treguar se *(Giuseppe Crispi, 1781-1859)* dorëshkrimi i veprës së tij *Vocabolario albanese-italiano ed italiano-albanese* ---*Fjalor shqip-italisht dhe italisht-shqip* ndodhej në Bibliotekën e Seminarit Shqiptar në Palermo në vitin1831. Më vonë, ai ra në duart e studiuesit dhe shkrimtarit arbëresh Xhuzepe Skirò plaku *(Giuseppe Schirò senior, 1865-1927)*, i cili thotë se fjalori është shkruar në dialektin verior gegë (që nuk flitet as në Siçili e as në Himarë) dhe shpreh pikëpamjen se ai mund të jetë një përpilim i fjalorit të Frang Bardhit dhe i veprave të Pjetër Budit e të Pjetër Bogdanit. Fjalori shoqërohet me shënime gramatikore për gjuhën shqipe dhe me dy faqe me alfabet grek. Ai përmbante në fillim edhe një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe të shkruara me alfabetin grek, përfshirë *Këngën e Pal Golemit*, që Skiroi e botoi më 1923. Nëse këto këngë janë ende në këtë dorëshkrim, ato do të përbënin përmbledhjen më të vjetër të këngëve popullore arbëreshe, duke ia kaluar me mbi dyzet vjet më herët përmbledhjes që mendohet se e ka bërë Nikollë Filja *(Nicolo Figlia 1682-1769).*

## Referime
Ëngjëll Radoja

**Ëngjëll Radoja** (1820-1880) nga Shkodra, i njohur italisht si Dom Angelo Radoja, ishte prift katolik që studioi në Kolegjin e Propaganda Fides në Romë. Si edhe shumëshkrimtarë të tjerë katolikë shkodranë ai u nxit për të shkruar jo vetëm nga edukimi fetar, por edhe nga ndjenja kombëtare. Flitet se Radojën e kanë helmuar pikërisht për angazhim e tij në çështjen kombëtare. Radoja është autor veprash fetare shqip dhe përkthimesh, nga të cilat sot kemi tre: ''Jesu Criscti n'semer t'mesctaarit*, Romë 1862 (*Jezu Krisht në zemër të meshtarit*); *Concilli i Dhèut Scciypniis baamun n'viet 1703 n'coh t'paps scciyptarit Clementit t'Gnimdhettit, Romë 1872* (*Kuvendi shqiptar i mbajtur në vitin 1703 në kohën e Papës shqiptar Klementi XI*), një përkthim i ri shqip i dokumenteve të të famshmit Kuvendi i Arbënit më 1703; dhe *Dotrina e kerscten me msime e me spieghime'', Shkodër 1876. Kjo e fundit thuhet se përbënte të vetmin katekizëm të hershëm origjinal në shqipe, për vetë faktin se Doktrinat Kristiane të mëparshme, si ato të Pjetër Budit (1618), Bernard de Kuintianos (1675) dhe Zef Gualiatës (1845), kishin qenë të gjitha përkthime të 'katekizmës së vogël' të Shën Robert Belarminit.
Lumi Drenica

parapamje|Lumi Drenica
**Drenica** (serbisht: Дреница *Drrenica*) është degë  e majtë e lumit Sitnica. Ajo përkah gjatësia (50&nbsp;km), madhësia e pellgut (477&nbsp;km²) është lumi gati përgjysmë më i vogël se lumi i Llapit. Buron në Bretenc te mali Cërraleva. Në veri të Pjetërshticë deri te Drenasi, Drenica është më e gjerë  dhe me pjerrtësi më të vogël më të gjitha tiparet e një lumi fushor. Drenica që nga Drenasi e deri në Bardh i Madh, hyn në një pjesë të ngushtë, duke marrë pamjen e një gryke. Në këtë pjesë të lumit pjerrtësia është më e madhe, gjerësinë më të madhe (10 m) dhe me pjerrtësi të butë derdhet në Sitnicë. Prurja mesatare e lumit Drenica në Sitnicë është 2,0 m³/s.

## Shih edhe 
* Drenica
* Lumi i Sitnicës
Dritan Kiçi

**Dritan Kiçi**, lindi më 23 prill të vitit 1967, është një shkrimtar, botues e filantropist. Ka lindur në Elbasan. Ka qenë redaktori themelues dhe kryeredaktori i revistës PC World Albanian, pozicion në të cilin ka qenë deri në maj 2009.  Më pas ka punuar si president i Radical Multimedia dhe drejtues i serialit edukativ televiziv "Kompjuteri im", në platformën Digitalb. Në maj 2007 u zgjodh në Bordin e Drejtorëve të International Stuttering Association, ku aktualisht mban një vend në Bordin e Këshilltarëve.

Kiçi është themelues dhe Kryetar i Klubit Qytetar Shqiptar, një organizatë e impenjuar me të drejtat e qytetarëve dhe qeverisjen me seli në Bruksel.

Në vitin 2002 ka botuar albumin muzikor “Zemër”. Në vitin 2004 botoi librin “Belbëzimi, shkaqet, pasojat dhe mundësia e korrigjimit”.  Si kërkues në fushën e komunikimit ka shkruar artikuj të shumtë shkencorë rreth komunikimit dhe veçanërisht në drejtim të trajtimit të belbëzimit.
Aktualisht është botuesi i RL Books dhe Revista Letrare.

## Lidhje të jashtme 
* International Stuttering Association
* War and stuttering
*Euro Babble 
*Europa United 

## Shih edhe 
* Belbëzimi, shkaqet, pasojat dhe mundësia e korrigjimit
Kometa

thumb|250px|right|Kometa e Hallei
**Kometet** ose yjet me bisht. Këta trupa qiellorë kanë pamjen e një bërthame me bisht të ndritshëm shumë të gjatë. Kometet janë copa të stërmëdha akulli të papastër, të përziera me pluhura dhe mbeturina gurësh. Shumica e tyre i afrohen Diellit vetëm për periudha të shkurtra kohe. Kur një kometë i afrohet diellit, rrezet e diellit e ngrohin dhe ajo fillon të shkrijë. Ndërsa shkrin, ajo lëshon gazet dhe pluhurat e mbërthyera në akull. Ato mbeten pas kometës dhe 
krijojnë një bisht të gjatë i quajtur bishti i kometës , me gjatësi nga 10 deri në 900 milionë km.Kometat kanë tre pjesë kryesore: koka, trupi dhe bishti. Ajo është asteroid i cili gjatë lëvizjes dhe shpejtësisë krijohen shkëndija që neve na duken si Yje me bisht.  
Kometa me e njohur është kometa e Halleit që i afrohet tokës dhe bëhet e dukshme cdo 76 vjet .Herën e fundit ajo është parë në vitin 1985.

## Bërthamë e kometës
Kometat përbëhen pergjithesisht nga koka, ne qëndër të të cilës verehet (por jo gjithmonë) një bërthamë e ndritshme, e ngjashme me një yll dhe nga bishti. Berthama e kometave, edhe tek kometat me te rëndësishme, është shumë e vogel ne krahasim me koken e kometës dhe verehet zakonisht vetëm kur kometa afrohet shumë; ne disa raste ajo nuk verehet fare as me teleskope te fuqishem. Diametri i berthames se kometës shkon nga 500m deri ne 50 km, ndërsa ai i kokes se kometës nga disa mijëra km ne 2 milion km (ky i fundit ndryshon sipas largesise se kometës nga Dielli).

Berthama përbëhet nga copera akujsh te perziera me lende te paavullueshme dhe ndricon për shkak se reflekton driten e Diellit. Duke iu afruar Diellit, berthama e kometës ngrohet dhe prej saj dalin gaze dhe grimca pluhuri, qe formojne me vone koken dhe bishtin e kometës.

## Bisht i kometës
Është pjesa me interesante e kometës, qe i jep asaj pamjen karakteristike te yjeve me bisht. Bishti formohet kur kometa i afrohet shumë Diellit, nga lenda e berthames se kometes, qe shtyhet ne drejtimin e kundërt te Diellit. Lenda qe perben bishtin shperndahet ne hapësirë dhe nuk kthehet me ne bërthamë.

*Bishtat e kometave ndahen ne tre tipa:
Ne tipin e pare hyjnë bishtat e drejte, qe gjenden ne zgjatimin e vijes Diell-bërhamë e kometës. Përbëhen prej gazesh. Ne këtë rast forca shtytese e drites se Diellit, e bashkuar edhe me rrekete grimcore qe dalin prej tij (era diellore), e kalojne shumë forcen terheqese e Diellit.

Ne tipin e dyte hyjnë bishtat e perkulur; keta janë te perbere prej gazesh e grimcash pluhuri.

Ne tipin e trete futen bishtat e shkurtër e shumë te perkulur, keta janë te perbere prej pluhuri (grimcash te ngurta), qe reflektojne driten e Diellit.
Manjola Nalbani

**Manjola Nallbani** ose **Nalbani** lindur me 4 Gusht 1970 është këngëtare shqiptare nga Tirana.

Ajo është mêsuese e solo këndimit në Akademinë e Arteve ka të mbaruar Fakultetin e Arteve tê Muzikës dega Solo Këndim në Akademinë e Arteve ku dhe punon tani.

Manjola Nallbani është një këngëtare e njohur dhe muzika ku identifikohet më shumë është ajo pop. Manjola Nallbani eshte nje kengetare e cila nuk e ka te veçuar zhanrin muzikor, pasi ajo kendon kenge popullore, folklorike, muzike te lehte etj. Perveç muzikes, ajo merret edhe me profesionin e saj shume te dashur, siç eshte mesimdhenia ne Akademine e Arteve ne Tirane. Ka shume pervoje ne muzike dhe me te gjithe ato prezantime te suksesshme, ka arritur qe te jete e dashur per publikun. Eshte e martuar dhe ka 2 vajza. 

Manjola Nallbani është fituese e Festivalit të 32-të të Këngës (dhjetor 1993) më këngën 'kur e humba një dashuri'. 

Në dhjetor të 1994 ajo merr pjesë në festival me këngën 'Një tren drejt Lindjes'.

Në dhjetor 1995 ajo merr pjesë në Festivalin e Madh me këngën "Përse të dua".

Në dhjetor 1999 ajo merr pjesë në festivalin e RTSH-së me këngën "O bukuri pushtoje botën", në bashkëpunim me grupin *The Dreams.*

## Diskografia 
* Më shihni çiltër siç ju shoh
* Art (2004)
* Tignujt e shpirtit tim (2015)

## Referime
Ardhja e Dytë e Jezusit

**Ardhja e Dytë e Jezusit** (gr. [Δευτέρα] **Παρουσία**, [Dheftera] Parusia = Ardhja [e dytë]) është besimi i krishterë dhe islam i rikthimit të Jezusit nga qielli në tokë, për të plotësuar profecitë mesianike. Ardhja e Dytë e Jezusit nënkupton sipas këtyre besimeve ardhjen e Mesisë, fundin e botës, ringjalljen e të vdekurve, ditën e gjykimit të të vdekurve dhe të gjallëve, vendosjen e plotë të Mbretërisë së Perëndisë dhe Erës mesianike mbi tokë. Pikëpamjet mbi natyrën e këtij rikthimi janë të ndryshme ndër rrymat e krishtera. Mësimet mbi Ditët e fundit janë fushë studimi e eskatologjisë së krishterë.

Në filozofinë helene fjala "Parusia" nënkupton *praninë* e hyjnive dhe sundimtarëve. Filozofi i lashtë grek Platoni *praninë* e mendonte si ardhjen e ideve mbinatyrore, apo të thelbit ideal në botë.

## Në Islam 
## Besimet ezoterike dhe gnostike
Ka ardhur, "Babai i Tij". Po pwrgatitet dite për dite lindja e Atij. Vetem se nuk bien trupa nga Qielli, por trupi tashme është ne Toke, prej tridhjete vjetësh. Pritet qe ne këtë Trup te ndodhe Lindja e Dyte, nqs Zoti nuk e ndryshon planin papritur, ose nëse nuk ndodh ndonje gabim njerezor qe do ta devijonte(transferonte) Lindjen e Dyte ne ndonje trup tjetër. Trupi fizik i atij qe pritet te vije nen emertesen "Ardhja e dyte", tashme është ne jete (sic u tha edhe me siper), por shumica e njerezve sillen mbrapsht, për shkak te injorances, delirit dhe ligesise. Ata qe sillen me keq janë besimtaret te te dyja feve te medha, si edhe sektet e tyre (derivatet). Ky është një informacion me 70% saktesi.

Nderkohe, Krishti, edhe pse është një Figure Reale dhe Afashinante, nuk është i vetmi ne llojin e Tij. Kane ardhur disa Figura shume te rrendesishme,(Saji Avatar, Rajneesh,Gurdejef...etj), por është problem perceptimi sa naiv aq eshe meskin i njerezve, qe ngulmojne se Ardhja e dyte duhet te plotesoje parametrat qe kane vendosur vete keta (njerëzit), dhe nuk janë mendje-hapur qe ta zbulojne (perceptojne) Figuren Mistike, apo ta pranojne me parametrat qe vete Ligji Kozmik ka vendosur. Kështu lind dyshimi se ardhja mund te behet e vertete, por mund te jete një Ardhje jo sipas pritshmerise se njerezve; e për pasoje te mos perceptohet, tamam si Hena qe vjen e shkon por njerëzit nuk e pane se i mbanin qepallat ulur dhe syte (për pasoje) mbyllur.

Ky koment nuk duhet lexuar nen optiken fetare, te dy feve te medha (Kr & Isl.), por nen një ptike ezoterike, gnostike, diku diku... metaforike

## Parathëniet e datës së Ardhjes II 
## Shiko edhe 
* Avatar
* Apokalipsi
* Eskatologjia e krishterë
* Kalki
* Saoshjant
* Fundi i botës
* Kijameti
* Dita e Gjygjit
* Maitreja
* Mesia
* Sun Mjung Mun
* Rendi i Ri Botëror
* Mileniarizmi
* Krishterimi dhe Islami

## Burim
Kristologjia

**Kristologjia** (gr. *χριστός* = i vajisuri, dhe *λόγος*, logos = fjala) është një fushë studimi e teologjisë së krishterë që merret dhe përkufizon natyrën e Jezusit Krishtit, ajo merret veçanërisht me çështjet e natyrës hyjnore dhe njerëzore të personit të tij. Parësore për kristologjinë është pyetja se si bashkëjeton në një person hyjnorja dhe njerëzorja tek Jezusi, dhe dytësore hollësite e jetës së tij. Megjithëse ky studim i ndër-marrdhënies së këtyre dy natyrave është themeli i kristologjisë, në fushën e saj përfshihen edhe disa nëndegë thelbësore:
* Mishërimi
* Ringjallja
* Shëlbimi, vepra shpëtuese e Jezusit (apo edhe sotiriologjia).
Kristologjia ka të bëjë me pyetjet rreth natyrës së Perëndisë si Triniteti, Unitarianizmi apo Binitarianizmi. Sidoqoftë, nga një këndvështrim i krishterë, këto çështje kanë të bëjnë me pyetjet se si personat hyjnorë ndërlidhen me njëri-tjetrin, ndërsa kristologjia merret  me ndeshjen e njeriut (Birin e Njeriut) dhe hyjnorit (Birit të Perëndisë) në personin e Jezusit.

Gjatë historisë së Krishterimit, çështjet kristologjike kanë qenë shumë të rëndësishme në jetën e kishës. 
## Artikuj ndërlidhës
* Arianizmi
* Jezusi
* Krishti
* Trinia
* Teologjia

## Lidhje të jashtme
Belbëzimi

**Belbëzimi** është çrregullim në komunikim, që prek rreth 1 % të popullsisë së botës.

## Shih edhe 
* Belbëzimi, shkaqet, pasojat dhe mundësia e korrigjimit
Eklipsi i Diellit

thumb|300px|right| Zënja e plotë e Diellit
**Eklipset e Diellit** ndodhin në fazën e Hënës së re, këto lloj eklipsesh ndodhin kur Hëna mbulon pjesërisht apo plotësisht Diellin, ato nuk ndodhin çdo muaj, por eklipsi mund të paraqitet vetëm kur Hëna e re gjendet afër ekliptikës që do të thotë afër nyjave të rrugës së Hënës. Gjatë një viti rregullisht kemi nga 2 zënie të Diellit, mund të kemi 3 dhe 4, por, në qoftë se eklipsi i parë ndodh në fillim të janarit, atëherë mund të kemi 5 zënie dielli.
Nga pikat e ndryshme të sipërfaqes së Tokës eklipsi i Diellit shihet ndryshe dhe nuk fillon në të njëjtën kohë.

Rreth vitit 2500 p.e.sonë Babilonasit për të parën herë kishin gjetur ciklin menstrual(babi. sharu) të diellit dhe të hënës. Ndërsa në Siri rreth vitit 1223 p.e.sonë përshkruhet gjerësisht zënia e diellit (5 mars). Po një përshkrim të tillë të plotë na lënë edhe babilonasit, por disa qindra vite më vonë, më 763 p.e.sonë (15 qershor). Përshkrimi i saktë i zënies së diellit nga grekët e lashtë vine pak më vonë, dyqind vite më vonë, kur më 585 p.e.sonë Talesi i Miletit bëri parallogaritjen për datën 25 maj.

## Zënia e Diellit 20 mars 2015
Ne kete date,ka qene eklipsi i fundit qe eshte pare ne Shqiperi,ndonese nuk ka qene nje eklips i plote. Ai ndodhi per nje kohe te shkurter.

Por pritet qe shume shpejt pra ther muajve te 6 dhe 8 te 2021 te ndodh perseri fenomeni i rradh por kete her duke zgjatur me shume.
Feni

**Feni** është erë lokale. Fryn kryesisht nga verilindja dhe veriu në drejtim të detit Adriatik dhe sidomos gjatë periudhës së dimrit, por mund të fryjë edhe gjatë verës.

Feni është erë tipike lokale në Alpet Shqiptare, por shfaqet edhe në viset të tjera malore. Kështu, në qoftë se gjatë pranverës së hershme fryn juga nga Mesdheu nëpër ngushticën e Otrantos në drejtim të Alpeve Shqiptare (Bjeshkët e Nemuna) dhe maleve Dinarite, gjatë kalimit në pengesa malore transformohet, duke e humbur lagështinë bëhet e thatë dhe shkrinë borën.

thumb|300px|right|Paraqitja skematike e Fenit
Tonin Tërshana

**Tonin Tërshana** (Shkodėr, 1 qershor 1949 - Tiranë,  22 shtator 2015) ishte këngëtar shqiptar.

Tonin Tërshana, përbën një rekord në skenën shqiptare, pasi që në debutimin e parë në festivalet e këngës, në Festivalin e 4 në Radio në vitin 1965, merr çmimin e parë me "Të dua o det" (kompozitor Tonin Harapi, teksti Mark Gurakuqi). Atëherë ishte vetëm 16 vjeç. Ka fituar çmimin e parë dhe në Festivalin e 11-të të RTVSH-së me këngën "Kur vjen pranvera". Ka marrë pjesë në mbi 20 festivale duke fituar 4 çmime të para dhe duke u bërë një ndër këngëtarët me më shumë trofe në Festivale. Presidenti i Republikës Bamir Topi, i ka dhënë titullin e lartë "Mjeshtër i Madh".

## Diskografia 
## Lidhje të jashtme
Kozma Dushi

**Kozma Dushi** (Berat, 23 gusht 1955) është një këngëtar shqiptar nga Shqipëria.

I lindur në Berat, Kozma Dushi ka filluar të aktivizohet që në moshë të vogël. Më vonë ai punon për estradën profesioniste të Beratit. Mbasi mbaroi shkollën e mesme për zooktekni-veterinari ai arrin të fitojë të drejtën e studimit pranë Istitutit të Lartë të Arteve në Tiranë dhe e mbaron atë në vitin 1984. Në vitin 1985 punësohet në Ansamblin e Shtetit.

Kozma Dushi ka marrë pjesë për herë të parë në Festivalin e 15-të të këngës në Radio Televizionin Shqiptar dhe vazhdon aktivitetin e tij si këngëtar akoma sot. Njihet në të gjithë Shqipërine dhe kudo në botë që ka shqiptarë, megjithëse nuk ka bërë asnjë album dhe asnjë reklamë të vetvehtes.

Megjithëse ka marrë pjesë në shumë koncerte dhe bën pjesë në këngëtarët më të mirë dhe të njohur të muzikës së lehtë shqiptare ai s'ka marrë kurrë çmimin e parë në asnjë festival, ndoshta sepse këngët e tij nuk kishin partishmërine e duhur për kohën.

Ai është vëllai i këngëtarit Dhimitraq Dushi.
Kometa Hale-Bopp

thumb|300px|**Kometa Hale-Bopp**
Kometa **Hale-Bopp** e definuar ndryshe edhe më emrin **C/1995 01** ka qenë kometa më shikuar në shekullin 20, një nga kometat më të ndricuarat që nuk jan pare me dhjetra vjet.

E parë me sy të njeriut pa anën e ndonjë teleskopi apo dylbive për 18 muaj rresht dy herë më e madhe se e ashtu quejtura Kometa e Madhe e vitit 1811.

E zbuluar më 23 korrik 1995 kur ishte akoma larg Diellit, duke lënë së menduari se kur kalon afër do të mud të bëhej e tëra e ndricuar.
Edhe pse ndricimi i cfardo komete është e vështire të parashikohet me një kjartësi të sigurt, kur qe transite në Perielio me 1 prill 1997 Hale-Bopp i thej rekordet e parashikimit.

## Zbulimi i saj 
Këtë kometë e zbuluan dy astronom amerikan ata janë Alan Hale dhe Thomas Bopp. Kometa morri emrin nga mbiemrat e këtyre astronomëve **Hale-Bopp**.
Kometa e Madhe

[thumb|250px|**Kometa e Madhe [McNaught** 2007]]
**Kometa e Madhe** apo **C/1811 F1** është një kometë e cila duket gjigande, briliante e spektakulare.

Çdo kometë deri më tani e ka emrin apo mbiemrin e zbuluesit mirpo emri i kësaj komte medohet apo i referohet vitit...? kur u duk shumë e madhe dhe e ndriçuar dhe ju vu emri *Kometa e Madhe*.

Mirëpo nuk është e vetmja kjo komet që definohte me emrin si ***Kometa e Madhe***

Më posht do ta japim një tabel me kometat më të mdha të dy shkejuve të fundit:

*C/1811 F1, Kometa e Madhe e vitit 1811
*Kometa e Madhe e vitit 1843
*Kometa Donati, Kometa e Madhe e vitit 1858
*C/1861 J1, Kometa e Madhe e vitit 1861
*Kometa e Madhe e vitit 1882
*Kometa Halley - 1910
*Kometa Daylight, Kometa e Madhe e vitit 1910, e dukshme me sy edhe gjat ditës
*Kometa Skjellerup-Maristany, Kometa e Madhe e vitit 1927
*Kometa Arend-Roland, Kometa e Madhe e vitit 1957
*Kometa Seki-Lines - 1962
*Kometa Ikeya-Seki, Kometa e Madhe e vitit 1965
*Kometa Bennett, Kometa e Madhe e vitit 1970
*Kometa West - 1976
*Kometa Hyakutake - 1996
*Kometa Hale-Bopp - 1997
*Cometa McNaught - 2007

Dy kometat e mëdha antike janë në listën e radhës:

*X/1106 C1, Kometa e Madhe e vitit 1106
*Kometa e Madhe e vitit 1402
Kometa Donati

[thumb|300px|**Kometa Donati**, [1958]]
**Kometa Donati** e cila njihet ndryshe edhe me këto shifra **C/1958** dhe **1958 VI** është një kometë e zbuluar nga astronomi Giovanni Battista Donati *(lexo: Xhovani Batista Donati)* i cili për herë të parë e pa më 2 korrik të vitit 1958 dhe ishte shum i entuziasmuar nga mrekullia e saj. Edhe kjo kometë mbetët si një kometë jo periodike siç janë ato periodike p.sh. Kometa Halley apo edhe Kometa Hale-Bopp.

Pas *Kometës së Madhe* të vitit 1811, kometa Donati ishte më e ndriçuara e shekullit XIX. Kishte një bisht të ndar në dy jone të pluhrit, kjo ishte edhe kometa e parë e fotografuar.

Data kur kjo kometë ju afrua më së afërmi Tokës ishte 10 tetori i vitit 1958.
ComedyMax

**ComedyMax** u krijua në vitin 2004 nën pushtetin e Turqisë.

## Programet 
* *30 Rock*
* *American Dad!*
* *Becker*
* *Big Day*
* *Caroline In The City*
* *Clueless*
* *Curb Your Enthusiasm*
* *Committed*
* *Drew Carey Show*
* *Ellen*
* *Entourage*
* *Everybody Loves Raymond*
* *Frasier*
* *Friends*
* *Grounded for Life*
* *Jake in Progress*
* *Just Shoot Me!*
* *Less Than Perfect*
* *Love Inc.*
* *Love and Money*
* *Love Spring International*
* *My Wife and Kids*
* *News Radio*
* *Perfect Strangers*
* *Raising Dad*
* *Reba*
* *Rodney*
* *Roseanne*
* *Sex and the City*
* ''Sons and Daughters'
* *Spin City*
* *Taxi*
* *Til Death*
* *The Naked Truth*
* *The War at Home*
* *The Simpsons*
* *Two Guys and a Girl*
* *Weeds*
* *Will And Grace*
Perlat Rexhepi

parapamje|Rexhepi
**Perlat Rexhepi** (Vajzë, 25 tetor 1919 - 22 qershor 1942) ka qenë anëtar i Grupit Komunist të të Rinjve dhe themelues i Partisë Komuniste.

Historiografia komuniste e ka fshehur emrin e Perlat Rexhepit nga pjesëmarrësit e ditës së parë të mbledhjeve të themelimit të partisë.

Vritet në Tiranë më 22 qershor 1942 me Jordan Misjen dhe Branko Kadiqin/Kadinë.

## Referime
Pedosfera

parapamje|Pedosfera
**Pedosfera** *(Gre: pedon - dheu)*, është mbështjellës i dheut - tokës, gjegjësisht shtresës së imët të punueshme të Korës së Tokës. Toka (dheu) është shtresa e hollë e shkriftë e sipërfaqes së Tokës, e cila punohet dhe paraqet bazën për zhvillimin e bujqësisë, sepse shfrytëzohet për kultivimin e bimëve të ndryshme. Formimi i kësaj shtrese të tokës- dheut, varet nga disa faktorë: klima, relievi, përbërja gjeologjike e shkëmbinjve, bota bimore e shtazore dhe nga vet aktiviteti i njeriut.

Krijimi i tokës është një proces i gjatë, sepse me shkatërrimin e shkëmbinjve dhe me shndërrimin e botës organike në thermi të imëta, krijohet shtresa sipërfaqësore e tokës së punueshme- dheut. Pra, nga thërrmimin -tjetërsimi i shkëmbinjve dhe nga organizmat e ngordhur të botës bimore e shtazore, krijohet shtresa pjellore e tokës, humusi.

## Llojet e tokave 
Llojet e shumta të tokave në botë mund të ndahen në tre tipa themelorë: **toka laterite**, **toka e zezë**, dhe **toka podzole**. Mirëpo, ekzistojnë edhe variante të ndryshme apo tipa kalimtarë (nëntipa).
Toka laterite - Formohet ne krahinat ekuatoriale dhe tropikale. Krijohen ne kushtet e lageshtisë së madhe dhe te temperaturave te larta, ku alternimi dhe procesi i transformimit te materieve organike dhe i mineraleve është shume i shpejte dhe shperlarja e materieve është shume e madhe.
Kështu ne toke grumbullohen materiet e patretura, ose veshtire treten sidomos oksidet e hekurit dhe te aluminit, te cilat i japin tokes ngjyren e kuqe. Por ato permbajn edhe deri 30% hekur, ku përdoren edhe për xehe.

## Degradimi i tokave 
### Rëndësia e tokave 
Dherat jane te rendesishme per mbjelljen e bimeve qe jane shume te rendesishme per njeriun,ato jane te rendesishme per krijimin e plehrave te ndryshme (humusit) qe behet nga mbetja organike e bimeve dhe kafsheve.Ato jane te rendesishme sepse na mbrojne sadopak nga levizja e plakave tektonike.

## shih edhe këtë 
* Pedologjia
Pedologjia

**Pedologjia** (nga greqishtja antike Pedon = dheu), është shkenca mbi dheun-tokën, formën dhe përbërjen e tij. Pedologjia merret me gjenezën, morfologjinë, klasifikimin dhe distribuimin e dheut.

## Ndarja e pedologjisë 
## Gjeneza e dheut 
Tokat punuese dhe trualli paraqet pjesën e shkriftë të kores së tokës.
Shkenca që meret me studimin e pjesën së shkriftë të kores së tokës quhet pedolologji.

## shih edhe këtë 
* Pedosfera
* Tokat e Kosovës
Troposfera

thumb|right|300px| Shtresat e Atmosferës
thumb|right|300px| Pamje e troposferës nga aeroplani

**Troposfera** është shtresa më e poshtme dhe më e dendur e atmosferës së tokës dhe përfshinë 80 % të masës së saj. Troposfera në ekuator arrinë 18-20 km, në gjrësitë e mesme 11-14 km dhe në pole 8-10 km. Në troposferë gjendet sasia kryesore e avullit të ujit, që luan rol të rëndësishëm në proceset dhe dukuritë atmosferike-formimin e reve, i reshjeve, i mjegullave, etj. 

**Troposferën** mandej mund ta ndajmë në:
*Shtresa ndërkufitare planetare (nga sipërfaqja e Tokës deri në lartësinë  1,8 deri 2,4 km). 

*Troposfera e mesme,  është ndërmjet 1,8 km deri 7,6 km

*Troposfera e lartë , pjesa më e lartë , 

Në troposferë ndodhet  mbi 90% e masës së atmosferës. Troposfera ka rëndësi jetsore në Tokë., sepse vetëm në pjesën e sajë  më të ulët (deri në lartësi  prej disa mijra metrash) zotrojnë kushtet për botën bimore e shtazore dhe për jetën e njeriut ( sasia e oksigjenit dhe e gazrave të tjera atmosferike, temperatura dhe shtypja ajrore etj). Në të ndodhen të gjitha dukuritë meteorologjike, prej të cilave varet moti dhe klima në Tokë. Vetëm në troposferë krijohen retë dhe bëhet dendësimi (kondenzimi) i te rëshurave atmosferike dhe rënia e tyre  në sipërfaqen e Tokës si reshje, që bëjnë pjesë në proceset ekzogjene, të cilat veprojnë si agjentë në ndryshimin e relievit të Tokës. Për troposferën eshtë karakteristike ulja e tëmperaturës ajrore mesatarisht 0.6 gradë C në çdo 100 metra lartësi. 

## shih edhe 
*Atmosfera
Stratosfera

parapamje
**Stratosfera** shtrihet mbi troposferë, e cila ndahet nga nënshtresa quajtur tropopauza, që ka një trashësi 500-3000 metra, dimrit është në lartësi më të vogël, kurse verës në lartësi më të madhe. Ajo nuk është shtresë unike, por e shkëputur me kontaktin e masave të ftohta dhe të nxehta të ajrit. Stratosfera arrin lartësinë deri në 40&nbsp;km, dhe ka gati përbërje  të njëjtë të ajrit sikurse edhe troposfera. I vetmi ndryshim qëndron në përqendrimin e e ozonit, që ka më tepër në lartësi 20–35&nbsp;km e quhet ozonosfera. Ozoni ka rëndësi të madhe në absorbimin e rrezeve  ultravjollcë, të cilat janë të rrezikshme për jetën në tokë. Stratosfera cilësohet me dendësi të vogël të ajrit dhe me pak avull uji.
Temperatura në stratosferë është në form shtresore sepse nxehet nga thithja e rrezatimit ultraviolet nga dielli. Në stratosfer temperatura fillon të rritet nga pjesa e poshtme "tropopauza" dhe arrin temperaturën deri në −3&nbsp;°C në pjesën e epërme te saj.
Zef Simoni

**Imzot Zef Simoni** (Shkodër, 1 dhjetor 1928 - 21 shkurt 2009) ka qenë ndihmës-ipeshkëv i Arqipeshkvisë së Shkodrës. Ka qenë ndër të mbijetuarit e klerit katolik nga përndjekja që u bë diktatura komuniste.

## Jetëshkrimi 
Bir i një familjeje të varfër, me shumë sakrifica iu përkushtua shkollimit dhe thirrjes për t'u bërë prift. U shugurua më 9 shkurt 1961. U arrestua më 1967 në kohën e Revolucionit Kulturor dhe shpallje së Shqipërisë shtet ateist, u burgos në Spaç. Raportoi në një simpozium ndërkombëtar në maj të vitit 2000 mbi shkallën e persekutimit, torturave dhe akteve të dhunës në Shqipëri. Ai e krahasoi kampin e burgut me kampin e përqendrimit në Mauthausen. Ai e dokumentoi periudhën e përndjekjes së klerit katolik nga viti 1944 deri më 1990 në librin *Martirizimi i Kishës Katolike Shqiptare (1944-1990)*, i cili u përkthye edhe në italisht.

Më 1992 u caktua ipeshkëv titullar i ipeshkvisë së Bararus-it dhe ndihmës-ipeshkëv të Arqipeshkvisë së Shkodrës. Emërimi titullar iu dha më 25 prill 1993 nga vetë Papa Gjon Pali II. Qe ndër katër ipeshkvit e parë të periudhës pas-komuniste. Më 20 janar 2004 iu lejua dorëheqja nga Papa Gjon Pali II. Ka qenë anëtar i Konferencës Ipeshkvnore Shqiptare.

## Tituj veprash 
* *Martirizimi i Kishës Katolik Shqiptare (1944-1990)*, Shkodra 1993.
** *La persecuzione della Chiesa cattolica in Albania dal 1944 al 1990*, Shkodra, "Gjergj Fishta", 2000.
* *Dritat në Errësine, Persekutimi i Kishës në Shqipni*, Shkodra 1994
* *Portrete Klerikësh Katolikë*, Tirana 1998

## Referime
Limnologjia

**Limnologjia**. (greq. λἰμνη, liqe, logia- shkencë), është lëmi e hidrologjisë e cila merret me studimin, hulumtimin e liqeneve, vetitë fizike dhe kimike të ujit të liqeneve dhe biologjinë e liqeneve.

François-Alphonse Forel (1841 - 1912) është themelues i limnologjisë me rastin e studimit, hulumtimit të Liqenit të Zhenevës. Limnologjia shfrytëzon të arriturat e principeve dhe metodave të problemeve nga fizika, kimia, gjeografia dhe ekologjia.
Oqeanografia

thumb|300px|
**Oqeanografia** (Oqean dhe greq. Γράφειν - përshkrim) është shkenca mbi oqeanet, lëmi e gjeografisë që merret me studimin e oqeaneve.

## Historia e Oqeanografia 
## Disiplina të përafërta 
* Limnologjia
* Hidrologjia
Delta lumore

**Delta lumore**. quhet forma karakteristike grykëderdhjes së lumit. Delta më e njohur është delta e lumit Nil, e cila ka marrë emrin nga shkronja greke e të njëjtës formë delta (Δ) dhe kështu përdorët për deltat tjera në botë.parapamje|300px|right|Delta e lumit Lena në Rusi
## krijimi i deltës 
Krijohen në grykëderdhjen e lumenjëve që sjellin shum bajturina në det që kanë baticë e zbaticë të ulët dhe rryma detare me lëvizje të ngadalshme. Nga bajturinat e grumbulluara në brezin e cekët detar krijohet tokë e re gati horizontale, nëpër të cilën lumi rrjedh ngadalë dhe ndahet në disa degë.

## llojet e deltave 
Dallohen disa tipa dltash: 
* trekëndore,
* gjysëmrrethore, 
* gishtore, 
* të zgjatura etj.

## shembuj të deltave
Kometa Hyakutake

thumb|300px|**Kometa Hyakutake**
**Kometa Hyakutake** *(shifra ufiqale **C/1996 B2**)* është një kometë e cila u zbulua në janar të vitit 1996. Kjo kometë kaloi shumë afër Tokës në mars të po këti viti. Edhe kjo kometë bënë pjesë në listën Kometat e mëdha si dhe specifikohet edhe me emrin: **Kometa e Madhe e vitit 1996**. Ky trup qiellor definohet si trupi që iu afrua më së afërmi Tokës në 200 vitet e fundit, edhe kjo kometë shihej me sy pa nevojën e ndonjë teleskopi apo dylbive, dhe miliona njerëz e vështruan në tërë botën, pasi që dukej e mrekullueshme dhe ndriçuese në netët e errta e të kthjellëta.

Kometa tërhoqi me vete një popullaritet dhe një vështrim të madh që paksa e zbehi interesimin për kometën Hale-Bopp e cila në po këtë vit afrohej në Sistemin diellor. Hyakutake arriti kulmin e ndriqueshmëris vetëm për pak ditë.

Hyakutake solli edhe disa risi për astronomët që e vështronin. Ajo më e rëndësishmja që zbuluan astronomët nga kjo komet ishin të ashtu quajturat rrezet X ishte hera e par që u indedifikuan këto rreze në një trup komete.

Kur sonda spaciale Ulysses e përshkoi bishtin e kësaj komete, ndodhi edhe një e pa pritur, bishti i saj doli më i gjati nga të gjitha kometat që i njeh bota deri më tani me një gjatësi prej 500 milion kilometra të joneve nukleare.

Hyakutake është një komet periodikisht shum e gjatë. Kjo mendohet se kishte kaluar edhe më parë në sistemin tonë Diellor, që thuhet se periodi i saj orbital është rreth 15 000 vjet, por influenza e saj gravitacionale të gazërave gjigande e rritë këtë tez në 72 000 vjet.

## Zbulimi i saj 
Kometa ishte zbuluar më 30 janar 1996 nga astronomi japonez Yuji Hyakutake. Me vite ishte vu në gjueti për të zbuluar kometa dhe kështu u transferua në Kagoshima sepse ishte një vend rural më i mir për këndvështrim. Në këtë mënyr filloi vështrimi i tij me dylbi dhe me teleskop në netët e errëta.

Hyakutake kishte zbuluar pak javë më parë edhe një kometë, atë: **C/1995 Y1** mirpo që nuk ishte e dukshme për syrin e njeriut pa anën e teleskopit. Po në atë drejtim Hyakutake e sheh një trup tjetër qiellor e që fillimisht mendon se ishte ai i pari. Dhe për t`i larguar dyshimet që kishte, mëngjesin e ardhshëm drejtohet tek Qendra Astronomike e Japonis. Pak më vonë zbulimi u konfirmua nga mbikqyrsit e po kësaj qendre.
Kryeministri i Kosovës

**Kryeministri i Kosovës** është kreu i qeverisë së Kosovës. Ai zgjidhet nga Kuvendi i Kosovës me shumicë votash. Ka mandat 4 vjeçar. Kryeministri aktual është Albin Kurti që nga 22 mars 2021.

## Historiku
## Lista e kryeministrave të Kosovës 
## Referime
Sen Gotard

thumb|right|300px|vendndodhja

**Sen Gotard** (*Italian: San Gottardo, angl. St. Gotthard, gjerm. Sankt-Gotthard* ) është qafë malore në **malet Alpe**, që mundëson lidhjen e **Evropës Qendrore** me vendet e **Evropës Jugore** gjegjësisht **Italinë** me **Zvicrrën**. Këtu është hapur tuneli në një gjatësi prej 15&nbsp;km. Lidhë qytetet *Goschenen* dhe *Arilo*. Është në lartësi mbidetare prej 2 108 m.

## historia 
## Tunelet 
## urat 
## shih edhe 
*Simplon (Qafë malore)