Historia e futbollit në Kosovë

**Historia e futbollit në Kosovë** është relativisht e gjatë dhe përmbledh të kaluarën e një sporti që nisi në fillim të shekullit XX dhe lidhet ngushtë me zhvillimet shoqërore e politike të vendit. Ky sport u përhap fillimisht në qytetet kryesore, si Prishtina, Prizreni, Peja, Gjakova, Mitrovica, Vushtrria, etj. përmes ushtarëve dhe tregtarëve të huaj që sollën topat e parë dhe rregullat e lojës. Ndeshjet e para të organizuara u zhvilluan gjatë viteve 1920, kur u formuan edhe klubet e para vendore si Gajret Prizren, Normalisti Prishtinë, Besa Pejë, Vëllaznimi Gjakovë, Kosova në Vushtrri, etj.

## Zanafilla e futbollit në Kosovë 
Topi i parë në Kosovë është sjellur nga një student i Grenoblit më 1919, por thuhet se që në vitin 1914 futboll kanë luajtur Austro-Hungarezët që kanë shërbyer në Kosovë në atë kohë. Sipas librit me titull, *"Zhvillimi i kulturës fizike dhe sportit në Vushtrri (1900-2000)"* të autorit Fahri Buçinca, ndeshja e parë e futbollit në Kosovë u zhvillua në vitin 1916, në qytetin e Vushtrrisë, në lagjen e Badivukëve. Në atë kohë, në këtë sektor ishin të vendosur ushtarët austro-hungarezë, të cilët organizuan dhe luajtën për herë të parë një lojë futbolli në këtë qytet të lashtë. Kjo ngjarje u mirëprit me entuziazëm nga banorët vendas, të cilët pas shekujve të gjatë të sundimit osman e panë ardhjen e austro-hungarezëve si fillimin e një epoke të re. Përveç njohjes me sportin e futbollit, ajo periudhë solli edhe hapjen e shkollave të para në gjuhën amtare dhe fitimin e disa të drejtave të reja që kishin munguar për pesë shekuj. 

Pak kohë pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore ka nisur edhe themelimi i klubeve të para futbollistike, si p.sh. në vitin 1922 në Gjakovë dhe KF "Prishtina" në Prishtinë, e më pastaj formohen edhe klubet e tjera. Garat nuk kanë qenë të rregullta për arsye të situatës jostabile që ka mbretëruar në atë kohë.

## Futbolli në Kosovë 1945 - 1991 
Kjo periudhë fillon pas luftës së dytë Botërore prej vitit 1945 e deri më 1991. Në këtë kohë futbolli në Jugosllavi përparon në mënyrë të shpejtë e bashkë me të edhe futbolli kosovar, kur formohet edhe Federata e Futbollit të Kosovës më 1946, si degë e Federatës së Futbollit të Jugosllavisë. Në Ligën e parë jugosllave dallohen më së shumti KF "Prishtina", kurse një vit anëtar i kësaj lige ishte edhe KF "Trepça" nga Mitrovica. Liga e dytë shtetërore vazhdimisht kishte nga 3-4 klube kosovare. Në këto dy liga Federative garonin Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Serbia, Mali i Zi,Vojvodina, Kosova dhe Maqedonia, të gjitha në një ligë unike. 
Kosova e kishte ligën e vet të parë, ku skuadra kampione kalonte direkt në Ligën e dytë jugosllave, pastaj kishte Ligën e dytë dhe të tretë.
Kosova në këtë kohë kishte reprezentues, referë federativë dhe punëtorë të shumtë të nivelit më të lartë.

Kampionët e Ligës së Kosovës në këtë periudhë kanë qenë
* 1945            - Jedinstvo (Prishtinë)               1946            - Jedinstvo
* 1947            - Trepça (Mitrovicë)                  1947-48       - Proleteri (Prishtinë)
* 1948-49       - Trepça                                    1950            - Trepça
* 1951            - Kosova (Prishtinë)                    1952            - Trepça
* 1953-54       - Kosova                                   1954-55       - Trepça
* 1955-56       - Rudari (Stantërg)                     1956-57       - Rudniku (Hajvali)
* 1957-58       - Rudari                                    1958-59       - Prishtina
* 1959-60       - Rudari                                    1960-61       - Prishtina
* 1961-62       - Buduqnosti (Pejë)                    1962-63       - C.Zvezda (Gjilan)
* 1963-64       - Slloga (Lypian)                        1964-65       - Slloga
* 1965-66       - Buduqnosti                             1966-67       - Obiliqi (Kastriot)
* 1967-68       - Vëllaznimi (Gjakovë)                1968-69       - Vëllaznimi
* 1969-70       - Vëllaznimi                               1970-71       - Vëllaznimi
* 1971-72       - Obiliqi                                    1972-73       - Fushë-Kosova
* 1973-74       - Vëllaznimi                               1974-75       - Liria (Prizren)
* 1975-76       - KXEK Kosova (Kastriot)            1976-77       - Prishtina
* 1977-78       - Buduqnosti                            1978-79       - Prishtina
* 1979-80       - Vëllaznimi                               1980-81       - Liria
* 1981-82       - Vëllaznimi                               1982-83       - KNI ”Ramiz Sadiku” (Prishtinë)
* 1983-84       - Liria                                       1984-85       - C.Zvezda
* 1985-86       - Vëllaznimi                               1986-87       - Liria
* 1987-88       - C.Zvezda                               1988-89       - Buduqnosti
* 1989-90       - Vëllaznimi                               1990-91       - Fushë-Kosova

Plotësim: Në këtë etapë, për shkak të situatave politike në Kosovë, përkatësisht për shkak të demostratave gjithëpopullore të shqiptarëve më 1981 dhe më 1989, kampionatet e Ligës së Kosovës 1980-81 dhe 1988-89, me vendimet e pushtetit të atëhershëm, janë ndërprerë që në fillim të stinorit pranveror dhe me dekret, kampion janë shpallur skuadrat që në ato momente kanë qenë në pozitat e para të renditjes tabelare (Liria, përkatësisht Buduqnosti).

Shënim: Duhet theksuar se në këtë periudhë skuadrat më të suksesshme të Kosovës kanë qenë të përfshira në kategoritë më të larta të shtetit të atëhershëm (Jugosllavisë), prandaj Liga e Kosovës ka qenë për nga cilësia më e dobët.

## Futbolli në Kosovë 1991 - 1999 
Në kohën e shpërbërjes së Jugosllavisë, pikërisht në vitin 1991 futbolli kosovar ishte në zenitin e saj dhe kishte vazhdimisht 4-5 klube në të dy ligat federative. Por, përkeqësimi i situatës politike reflektohej edhe në sport. Ishte gati e pamundur të luhej më futboll, e sidomos jo në Kosovë. Kjo bëri që në gusht të vitit 1991, klubi më i mirë i Kosovës, Prishtina me një traditë të ndritshme në Ligën e parë jugosllave të braktisë Ligën profesioniste të Jugosllavisë, sepse nuk kishte më garancë për sigurinë as të lojtarëve, as të zyrtarëve të tjerë, por as të simpatizuesve kosovar.
Reaksioni i pushtetit të Millosheviqit ishte pa presedan në historinë e sportit. Ai suprimoi të gjitha klubet e të gjitha sporteve dhe definitivisht i largoi nga fushat e veta të gjithë sportistët e Kosovës, siç bëri edhe me punëtorët që i la në rrugë. Të gjitha nivelet e ligave të futbollit në Kosovë u zhdukën për një ditë nga dora kriminele e pushtetit serb.
Në vitin 1991, pas këtij akti të pashembullt të shtetit serbo-jugosllav, futbolldashësit kosovar treguan qartë se nuk mund të jetojnë pa futboll dhe në kushte absurde për shekullin e 20-të, formuan FEDERATËN E FUTBOLLIT Të KOSOVËS, të pavarur nga Jugosllavia me të gjitha organet e saja: kryetarin, bordin prej 12 anëtarëve nga 7 qendrat rajonale, komisionet, shoqatat etj..
Ndeshja e parë u zhvillua në stadiumin e Flamurtarit në Prishtinë, më 13 shtator 1991, që shënoi fillimin e kampionatit të parë të pavarur të Kosovës. Liga e parë e Kosovës numëronte 20 skuadra, ndërsa ligat tjera mvarësisht nga Regjionet, por ndeshjet luheshin vetëm nëpër fusha të improvizuara, në kushte shumë të vështira.
Nëpër stadiumet e futbollit të Kosovës luanin tani  8% e popullatës së gjithmbarshme të saj, pra vetëm serbët. Maltretimet, burgosjet, rrahjet ishin të pranishme në çdo javë, por futbolli në Kosovë mbijetoi dhe u luajtë deri në janar të vitit 1998, kur filloi fushata luftarake serbe ndaj popullatës civile të Kosovës. Edhe gjatë kësaj periudhe (1991-1998)në Kosovë luhej futbolli sipas rregullave të UEFA-s dhe FIFA-s, dhe çdo ndryshim i rregullave të tyre menjëherë aplikohej në sistemin e garave tona.

;Kampionët e Kosovës në këtë periudhë kanë qenë:
 
1991-92       - Prishtina    gf                             1992-93       - Trepça
1993-94       - Dukagjini(Klinë)                      1994-95       - Liria
1995-96       - Prishtina                                 1996-97       - Prishtina
1997-98-Kampionati, për shkak të luftës, ndërpritet pas përfundimit të stinorit vjeshtor
1998-99 – Për shkak të luftës, kampionati nuk u zhvillua fare.

## Futbolli në kohën e UNMIK-ut 
Faza e IV-të  e Futbollit në Kosovë filloi menjëherë pas përfundimit të luftës në Kosovë më 1999, kur u riorganizua FEDERATA E FUTBOLLIT E KOSOVËS. Konstituohet Kuvendi, miratohet Statuti, konfirmohen klubet pjesëmarrëse, caktohen komisionet, shoqatat, etj.
Liga e parë numëronte 18 skuadra, Liga e dytë - dy grupe me nga 14 suadra.
Prej vitit 1991 deri më sot vazhdimisht në futbollin e Kosovës është luajtur sipas rregullave të UEFA-së dhe FIFA-s.
Tani në edicionin e ri 2006/2007,  Kosova ka Superligën me 16 skuadra, Ligën e parë me 14 skuadra, Ligën e dytë - dy grupe me nga 12 skuadra dhe Ligën e tretë - dy grupe nga 10 skuadra, pastaj Ligat e juniorëve dhe të gjitha grupmoshat që garojnë sipas sistemit të garave të UEFA-së.
 
Kushtet infrastrukturale prej vitit 1999 deri  në ditët e sotme janë shumë të vështira dhe futbolli po mbijeton vetëm falë sponzorëve vullnetarë, të cilët me vite të tëra sponzorojnë me mjete personale, edhepse atyre nuk u mundësohet asnjë lehtësim fiskal konkret nga shteti qoftë në infrastrukturë apo të tjera, por edhe mundësitë realisht janë  të kufizuara.

;Kampionët e Kosovës në këtë periudhë kanë qenë:
1999-2000    - Prishtina                                 2000-01       - Prishtina
2001-02       - Besiana (Podujevë)                 2002-03       - Drita(Gjilan)
2003-04       - Prishtina                                 2004-05       - Besa
2005-06       - Besa                                       2006-07       - Besa

## Shih edhe 
* Historia e futbollit
* Futbolli në Kosovë
* Federata e Futbollit të Kosovës

## Referime