Lajos Portisch

**Lajos Portisch** (lindi më 4 prill 1937) është një Mjeshtër i madh shahu hungarez, stili i pozicionimit të të cilit i dha atij nofkën "Botviniku Hungarez". Një nga lojtarët më të fortë nga fillimi i viteve 1960 deri në fund të viteve 1980, ai mori pjesë në dymbëdhjetë ndërzonale radhazi nga viti 1962 deri në vitin 1993, duke u kualifikuar për Turneun e Kandidatëve për Kampionatin Botëror të Shahut gjithsej tetë herë (1965, 1968, 1974, 1977, 1980, 1983, 1985 dhe 1988). Portisch vendosi disa rekorde të të gjitha kohërave në Olimpiadat e Shahut. Në Kampionatet Hungareze të Shahut, ai ose e ndau titullin ose e fitoi atë plotësisht gjithsej tetë herë (1958, 1959, 1961, 1964, 1965, 1971, 1975 dhe 1981). Ai fitoi shumë turne të fortë ndërkombëtarë gjatë karrierës së tij. Në vitin 2004, Portisch u vlerësua me titullin 'Nemzet Sportolója' (Sportisti i Kombit), çmimi më i lartë kombëtar i arritjeve sportive në Hungari.

Hobi i tij kryesor është të këndojë arie operistike; ai ka një zë të shkëlqyer baritoni, një cilësi që ndahet nga Vasily Smyslov, një kampion bote në shah dhe mjeshtër i madh, i cili kishte edhe talent si këngëtar operistik. Vëllai i tij më i vogël, Ferenc (i lindur më 1939), është një Mjeshtër Ndërkombëtar.

## Vitet e hershme
Portisch përfaqësoi Hungarinë në Kampionatin Botëror të Shahut për Junior, Antwerp 1955. Ai shënoi 4½/7 në raundin paraprak për të avancuar në finale, ku shënoi 5½/9, për të përfunduar i katërti; fituesi ishte Boris Spassky. Portisch barazoi vendet e para deri në të tretat në një garë master në Budapest 1956, së bashku me József Szily dhe Béla Sándor, përpara Pal Benko; tre fituesit shënuan 7/11. Në një garë të dytë master në Budapest 1956, Portisch shënoi 7½/11. Ai ishte në grup në Debrecen 1956 me 5½/11.

Portisch përfaqësoi me sukses Hungarinë në disa ndeshje ekipore në 1956 dhe 1957, kundër Polonisë, Estonisë, Bashkimit Sovjetik, Bjellorusisë dhe Jugosllavisë. Ai bëri paraqitjet e tij të para në Olimpiadën e Studentëve dhe të plota në Olimpiadë për Hungarinë në 1956; ai përfundimisht do të përfaqësonte Hungarinë në një rekord prej njëzet Olimpiadash. Ai shkëlqeu në garën e tij të parë individuale ndërkombëtare, duke fituar në Balatonfüred në vitin 1958 me 9/11, përpara mjeshtrave të mëdhenj të fortë László Szabó dhe Alexander Tolush. Ai fitoi titullin Mjeshtër Ndërkombëtar. Ai përfundoi i dyti në Hastings në vitet 1958–59 me 7/9, pas Wolfgang Uhlmann.

## Nëntë herë kampion hungarez
Portish bëri paraqitjen e tij të parë kombëtare në nivelin më të lartë në vitin 1955 në moshën 18 vjeç, në Kampionatin Hungarez të Shahut. Ai përfundimisht do të fitonte ose do të ndante titullin kombëtar në nëntë raste. Rezultatet e tij të plota të Kampionatit Hungarez vijojnë më poshtë:

* 1955: 9½/19, ndau vendet e dhjetë/njëmbëdhjetë, kampion Gedeon Barcza;
* 1957: 7½/13, ndau vendet e pestë/gjashtë, kampion Barcza;
* 1958: ndau vendet e parë/tretë me Barcza and L Szabó, fitoi playoff;
* 1959: ndau vendet e parë/tretë me Barcza and L Szabó, i treti pas playoff, kampion Szabó;
* 1961: ndau vendet e parë/dytë me L Szabó, fitoi playoff;
* 1962: 16½/22, kampion;
* 1963: 13/19, vendi i katër, kampion István Bilek;
* 1964: 14½/19, kampion;
* 1965: 15½/21, kampion;
* 1968: 14½/21, vendi i dytë, kampion Gyozo Forintos;
* 1971: 11/16, kampion;
* 1975: 12½/17, kampion;
* 1981: 5½/9, kampion, ndau vendet e parë/dytë me Iván Faragó; 
* 1984: 6/10, ndau vendet e dytë/katërt, kampion Andras Adorjan;
* 1991: 4½/9, vendi i gjashtë, kampion Judit Polgár;
* 2003: 5½/9, ndau vendet e dytë/tretë, kampion Zoltán Almási.

## Kandidat për Titullin Botëror
Në ciklet e Kampionatit Botëror të Shahut, Portisch luajti në çdo ndërzonal nga viti 1962 deri në vitin 1993, dymbëdhjetë gjithsej. Ai u kualifikua për fazën tjetër, Turneun e Kandidatëve, tetë herë: në ciklet e viteve 1966, 1969, 1975, 1978, 1981, 1984, 1987 dhe 1990; me rezultatet e tij më të mira kur arriti në gjysmëfinalet e Kandidatëve në vitet 1977 dhe 1980.

Portisch hyri në ciklin e Kampionatit Botëror për herë të parë me Zonalin e Madridit 1960, ku barazoi vendin e dytë/të tretë, në 13½/21, së bashku me Arturo Pomar; fituesi ishte Svetozar Gligorić, pasi të tre u kualifikuan. Portisch u vlerësua me titullin mjeshtër i madh nga FIDE në vitin 1961.

Prezantimi i parë i Portisch në Ndërzonal ishte ndërzonali i vitit 1962 në Stokholm, ku ai barazoi vendet e nënta/të dhjeta, pasi humbi një lojë në raundin e fundit ndaj njërit prej kundërshtarëve të fundit, dhe nuk avancoi në Turneun e Kandidatëve.

Portisch fitoi Halle Zonal në vitin 1963 me 14/19 për të avancuar në Ndërzonalin tjetër. Në Ndërzonalin e vitit 1964 në Amsterdam, ai përfundoi në barazim për vendin e tetë/të nëntë, me 14½/23. Vetëm gjashtë lojtarë u kualifikuan për Kandidatët, por për shkak të një rregulli që kufizonte numrin e lojtarëve nga një vend i vetëm, lojtarët e Bashkimit Sovjetik Leonid Stein dhe David Bronstein nuk ishin të kualifikuar, kështu që Portisch luajti një ndeshje kundër Samuel Reshevsky për të përcaktuar se kush do të ishte i gjashti kualifikues. Portisch fitoi ndeshjen e serisë së Kandidatëve për herë të parë, por humbi ndeshjen e tij të raundit të parë kundër Mikhail Tal, me 2½–5½.

Portisch fitoi Halle Zonal në vitin 1967 me 15½/19, për të avancuar. Ai u kualifikua përmes Sousse Interzonal në vitin 1967, me 13½/21 për një vend të pestë solo. Fituesi ishte Bent Larsen. Portisch humbi ndeshjen e tij të raundit të parë të Kandidatëve ndaj Larsen në Poreč 1968, me 4½–5½.

Ai u kualifikua nga Raach 1969 Zonal, pasi barazoi vendet e dyta/të pesta, në 13½/21, pastaj fitoi një playoff me katër skuadra për dy vende në Pragë 1970 me 4/6, kundër Borislav Ivkov, Jan Smejkal dhe Ulf Andersson. Ai avancoi, por për pak humbi kualifikimin e Kandidatëve në Palma de Mallorca Interzonal 1970, duke barazuar me Vasily Smyslov për vendet e shtatë/tetë në 13½/23, pas një tjetër humbjeje të vonë nga një prej të huajve; fituesi ishte Fischer. Portisch dhe Smyslov luajtën një ndeshje të barabartë (3–3) në Portorož 1971 për një vend rezervë, me Portisch të shpallur fitues, pasi rezultati i tij i barazimit nga Palma ishte më i lartë, megjithëse kjo doli e panevojshme.

Portisch u kualifikua nga Petropolis Interzonal 1973, duke shënuar 11½/17 për një vend të ndarë të dytë/të katërt (fituesi ishte Henrique Mecking), pastaj i mbijetoi një tjetër playoff me tre lojtarë për dy vende kundër Lev Polugaevsky dhe Efim Geller, në Portorož 1973, duke fituar direkt me 5½/8; megjithatë, Portisch humbi ndeshjen e tij të raundit të parë të Kandidatëve ndaj Tigran Petrosian në 1974, me 6–7 në Palma de Mallorca.

Në Biel Interzonal 1976, ai barazoi vendet e dyta/të katërta me 12/19 me Petrosian dhe Tal, pas Larsen. Pastaj, në një playoff me tre lojtarë për dy vende, të mbajtur në Varese 1976, Portisch shënoi 4/8 për vendin e dytë, me Tal që u eliminua. Në ndeshjet e Kandidatëve, ai fillimisht avancoi në gjysmëfinale pasi mundi Bent Larsen me 6½–3½ në Roterdam 1977, pastaj humbi ndaj Boris Spassky me 6½–8½ në Gjenevë 1977.

Në vitin 1979 ai avancoi nga Rio de Janeiro Interzonal, duke ndarë vendet e para/të treta, në 11½/17, së bashku me Petrosian dhe Robert Hübner. Portisch mori hak kundër Spassky në vitin 1980, kur barazoi ndeshjen e tyre çerekfinale 7–7 në Meksikë, dhe avancoi në gjysmëfinale pasi kishte pasur më shumë fitore me figurat e zeza. Më pas ai humbi gjysmëfinalen ndaj Hübner me rezultatin 4½–6½ në Abano Terme 1980.

Duke u kualifikuar nga Toluca Interzonal 1982, ku ai barazoi vendet e para/të dyta me rezultatin 8½/13 së bashku me Eugenio Torre, ai humbi ndeshjen e tij të raundit të parë ndaj Viktor Korchnoi me rezultatin 3–6 në Bad Kissingen 1983.

Duke u kualifikuar nga Tunis Interzonal 1985, ku ai shënoi 10/16, ai shënoi 7/15 në turneun e kandidatëve të Montpellier dhe u eliminua.

Në Szirak Interzonal 1987, Portisch shënoi 12/17 për t'u barazuar për vendet e treta/të katërta, së bashku me John Nunn; ai më pas mundi John Nunn me rezultatin 4–2 në një ndeshje playoff në Budapest për të avancuar në Kandidatët. Ai fitoi ndeshjen e tij të raundit të parë në Saint John, New Brunswick 1988 me rezultatin 3½–2½ ndaj Rafael Vaganian; Ai më pas humbi ndaj Jan Timman me 2½–3½ në Antwerp 1989.

Në Manila Interzonal 1990, ai shënoi +3−5=5, pasi filloi me +3=2.

Në paraqitjen e tij të fundit në serinë e kampionatit botëror, Portisch luajti mirë në Biel Interzonal 1993, duke shënuar 7½/13 dhe duke tejkaluar ndjeshëm renditjen e tij, por nuk avancoi.

Portisch ishte ndihmës i Karpovit në ndeshjen e tij të fundit të kampionatit botëror kundër Kasparov në 1990.

## Lojëra të shquara
*Portisch vs. László Szabó, Budapest 1958, Mbrojtja Grunfeld, Variacioni i Shkëmbimit (D85), 1–0 Szabó me përvojë, 20 vjet më i vjetër, provon tërheqjen e pazakontë të kalit në b6, ndoshta duke shpresuar të ngatërrojë Portisch-in e ri, por kjo i kthehet mbrapsht.
*Portisch vs. Svetozar Gligorić, Madrid Zonal 1960, Mbrojtja Indiane e Mbretit, Variacioni Ortodoks (E99), 1–0 Në një rresht shumë të analizuar, një nga të preferuarit e veteranit Gligoric, Portisch dëshmon se ka njohuritë për të triumfuar.
*Portisch vs. Leonid Stein, Amsterdam Interzonal 1964, Mbrojtja Benoni (A56), 1–0 Në atë që do të rezultonte të ishte një ndeshje thelbësore për kualifikimin përfundimtar, Portisch e mposht kampionin sovjetik.
*Portisch vs. Tigran Petrosian, Moskë 1967, Mbrojtja Sllave, Variacioni i Shkëmbimit (D10), 1–0 Edhe pse nuk konsiderohet realisht një taktikant, Portisch dëshmon këtu në një variant të qetë hapës se as Kampioni i Botës nuk mund të jetë i sigurt kundër aftësive të tij sulmuese.
*Bent Larsen vs. Portisch, Porec ndeshja e Kanditatëve 1968, loja 4, Gambiti i Mbretëreshë Refuzuar, Variacioni Ortodoks (D61), 0–1 Portisch merr përsipër detyrën mbrojtëse, shpesh të pafalënderuar, por arrin një fitore të luftuar me vështirësi.
*Portisch vs. David Bronstein, Monte Carlo 1969, Gambiti i Mbretëreshës, Mbrojtja Simetrike (D06), 1–0 Bronstein shpikës i shtyn kufijtë shumë larg në këtë lojë dhe paguan çmimin.
*Vasily Smyslov vs. Portisch, Portorož ndeshja e rezervave të Kandidatëve 1971, ndeshja 4, Mbrojtja Siciliane, Variacioni Najdorf (B92), 0–1 Ish-kampioni i botës Smyslov nuk humbi shumë shpesh me figurat e bardha, por Portisch e kthen rezultatin këtu.
*Portisch vs. Anatoly Karpov, San Antonio 1972, Mbrojtja Nimzo-Indiane, Variacioni Rubinstein / Gligoric (E55), 1–0 Karpov do të ngjitej në fronin e Kampionit të Botës më pak se tre vjet më vonë.
*Mikhail Tal vs. Portisch, Varese Candidates' Playoff 1976, Mbrojtja Siciliane, Variacioni Najdorf, Ushtari i Helmuar (B97), 0–1 Portisch e kishte humbur ndeshjen ndaj Tal 11 vjet më parë, por merr hak këtu.
*Boris Spassky vs. Portisch, Mexico ndeshja e Kandidatëve 1980, loja 1, Mbrojtja Siciliane, Variacioni i Mbyllur (B25), 0–1 Një tjetër kthesë hakmarrjeje e sheh Portisch të hapë ndeshjen duke përmbysur një nga sistemet e preferuara të Spassky.
*Anthony Miles vs. Portisch, Lucerne Olympiad 1982, Hapja Reti / Mbrojtja Tarrasch (A04), 0–1 Miles dëshiron ta ngatërrojë situatën, por zbulon se veterani Portisch mund t'i përgjigjet goditjes pas goditjeje. Portisch kishte një avantazh të madh në karrierën e tij kundër Miles.
*Nigel Short vs. Portisch, Linares 1990, Ruy Lopez, Variacioni Modern Steinitz (C75), 0–1 Fitore dinake ndaj yllit në ngritje Short, i cili është 28 vjet më i ri.

## Referime
## Lidhje të jashtme
* Lajos Portisch karta e vlerësimit në FIDE
* Lajos Portisch profili dhe lojërat në Chessgames.com