Industritë turke të hapësirës ajrore

**Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.** (TUSAŞ) është qendra e teknologjisë në projektimin, zhvillimin, prodhimin, integrimin e sistemeve të aerohapësirës, modernizimin dhe ndihmën pas shitjes në Turqi. 

E vendosur në Ankara, impianti i prodhimit TAI mbulon një sipërfaqe prej 5 milion metra katrorë me një strukturë industriale prej 150,000 metrash katrorë nën çatinë e saj. Kompania ka një strukturë moderne të avionëve të mobiluar me makineri dhe pajisje të teknologjisë së lartë që ofrojnë aftësi të gjerë prodhuese duke filluar nga prodhimi i pjesëve deri tek montimi i avionëve, testet e fluturimit dhe dorëzimi. 

Në vitin 2010, Turkish Aerospace Industries punësonte mbi 1500 inxhinierë, prej të cilëve afërsisht 850 janë inxhinierë kërkimi dhe zhvillimi që punojnë në projekte kërkimore ushtarake. 

## Projektet 
Përvoja e TAI përfshin prodhimin e licencuar të avionëve General Dynamics F-16 Fighting Falcon, transportuesin e lehtë/patrullim detar/avionë i mbikëqyrjes CASA/IPTN CN-235, trajnerët SIAI-Marchetti SF.260, kërkim dhe shpëtim Cougar AS-532 (SAR), kërkim dhe shpëtim luftarak (CSAR) dhe helikopterë shërbyes, si dhe projektimi dhe zhvillimi i mjeteve ajrore pa pilot (UAVs), dronët caqe dhe avionët bujqësorë. 

Biznesi thelbësor i TAI gjithashtu përfshin programet e modernizimit, modifikimit dhe integrimit të sistemeve dhe mbështetje pas shitjeve të avionëve ushtarakë dhe tregtarë me krahë fiks dhe rrotullues që janë në inventarin e Turqisë dhe aleatëve të saj. 

Poashtu prodhonë aeroplanët e trajnimit bazë Hurkus të certifikuar më 2016. 

## Programet madhore 
* Përshtatja e luftës elektronike dhe modifikimet strukturore të (TuAF) F-16 të Forcave Ajrore Turke.  
* Modifikimet MLU, Falcon-Up dhe Falcon Star në F-16 të Forcës Ajrore Mbretërore Jordaniane (RJAF), 
* Ndryshimet e 41 aeroplanëve F-16A/B Block 15 të Forcës Ajrore të Pakistanit në standardin F-16AM/BM Block 15 MLU.
* Modifikimi i S-2E patrullë detare në aeroplanë të zjarrfikjes 
* Modifikimet e CN-235 dhe Black Hawk për Forcat Speciale Turke 
* Modifikimi i platformave CN-235 për misionet MPA / MSA për Marinën Turke dhe Rojet Bregdetare 
* Modifikimi dhe modernizimi i Eurocopter AS 532,  
* Retrofit i kabinës së qelqit të helikopterëve S-70, 
* Konvertimi i avionëve B737-700 aeroplan AEW&amp;amp;C,  
* Modernizimi avionik i avionëve C-130 për Forcën Ajrore Turke (TuAF),  
* Mirëmbajtja, riparimi dhe rparimi i thellë (MRO) dhe prodhimi  pjesës qendrore të trupit të avionëve Joint Strike Fighter F-35,   
* Pjesëmarrja në hartimin dhe zhvillimin e transportit ushtarak A400M dhe avionëve tanker,  
* Modernizimi avionik i avionëve T-38 për TuAF,
* Projektimi, zhvillimi dhe prodhimi i helikopterit të sulmit T-129 për Forcat e Armatosura Turke (TAF).  
* Dizajnimi, zhvillimi dhe prodhimi i TAI Hürkuş (Aeroplan trajnues fillor dhe themelor turk) me certifikim EASA CS-23.  
* Dizajnimi, zhvillimi dhe prodhimi i mjeteve ajrore pa pilot Anka për TuAF.  

TAI është e angazhuar në prodhimin e aerostrukturave për aeroplanët me krah fiks dhe rrotullues, ushtarak dhe tregtar për klientët në të gjithë botën. TAI është në marrëveshje të ndryshme partneriteti me AgustaWestland, Airbus, Alenia Aermacchi, Boeing, IAI, Lockheed Martin, Northrop Grumman, Helikopterët MD, Sikorsky dhe shumë kompani të tjera në sektorin e hapësirës ajrore. 

TAI prodhon panelet e karburanteve të Seksionit 18 për aeroplanët Airbus 319/320/321, majat e krahëve dhe panelet në kuvertë për aeroplanët Boeing 737,  dyert e pasme dhe mbështjellësit e motorit për helikopterët Eurocopter EC135, trupin MD 902 për helikopterët MD, stabilizues horizontale, bisht shtyllat e rotorit dhe bumrat e bishtit për helikopterët Sikorsky S-70 A dhe MH-60, stabilizues horizontale për helikopterët Sikorsky S-76 dhe trupat e AB139 për Agusta.  Për më tepër, TAI prodhon dyert e ingranazheve për uljen e rrotave të Boeing 747, pendë dorsale për 777 dhe pjesë / pjesë nën-bashkuese për 737/767/777. Prodhon gjithashtu shtatë komponentë të helikopterit Eurocopter AS 532. 

TAI, e cila kishte një program të vetëm (bashkëprodhimin e F-16 Fighting Falcon) në fazën e saj të themelimit, sot po punon në mbi 50 programe ushtarake dhe komerciale. Si partner i mbrojtjes dhe hapësirës Airbus, TAI ka marrë pjesë në hartimin dhe aktivitetet e zhvillimit të programit Airbus A400M me kompanitë kryesore evropiane të hapësirës ajrore; përkatësisht Airbus (Francë, Gjermani, Spanjë dhe Britani të Madhe), EADS CASA (Spanjë) dhe FLABEL (Belgjikë) që nga fillimi i projektit. TAI ka pranuar prodhimin e krahëve të A350XWB me bashkëpunimin e ri. 

Në maj 2015, filloi prodhimi i aerolanit rajonal turk, i cili konsistonte në prodhimin indigjen të dy avionëve rajonalë në madhësi të ndryshme. Avioni 32-vendesh TRJ-328 me një interval deri në  ishte planifikuar të hynte në shërbim në vitin 2019. Ishte një avion i modernizuar i Fairchild Dornier 328JET me kabinë piloti dhe motorë të rinj. Avioni më i madh me 70 vende TRJ-628 do të ishte gati në vitin 2023. Projekti është anuluar që atëherë.

## Produkte 
parapamje| TAI Anka në stendën e TAI gjatë IDEF 2015
parapamje| T129 helikopter ATAK i ushtrisë turke në stendën e TAI gjatë IDEF 2015
parapamje| Modeli i zbulimit dhe satelitit ushtarak Göktürk-2 në qëndrimin e TAI gjatë IDEF 2015

### Avionët 
* TAI Hürkuş, aeroplan me dy ulëse, një motor turbopropi për trajnim dhe sulm në tokë  
* TAI Hürjet, trajnues i avancuar reaktiv i propozuar dhe aeroplanë i lehtë sulmi
* TAI TFX, një aeroplan luftarak i propozuar me dy motorë për epërsi në ajër 

### Helikopterët 
* TAI/AgustaWestland T-129 ATAK 
* TAI T-70, variant turk i Sikorsky S-70i 
* TAI T-625 

### Mjete ajrore pa pilot 
* TAI Aksungur MALE ISTAR 
* TAI Anka-A (TIHA-A) (2013), MALE ISTAR UAV 
* TAI Anka-B (TIHA-B) (2013), MALE UCAV 
* TAI Baykuş (2004), dron i taktik i vëzhgimit 
* TAI Gözcü (2007), dron taktik ISTAR me rreze të shkurtër 
* TAI Keklik (2001), dron caku për ndjekje dhe ushtrime jo-qitëse 
* TAI Martı (2003), dron vëzhgues  
* TAI Pelikan (IHA-X2), dron taktik ISTAR 
* TAI Şimşek, drone caku i shpejtësisë së lartë 
* TAI Turna (2001), dron caku për përcjellje dhe shkrepje të gjallë 

TAI UAV-X1 (1982), dron i vëzhgimit 

### Satelitët 
* Göktürk-1, satelit vëzhgues i tokës 
* Göktürk-2 (lansuar më 2012), satelit vëzhgues i tokës 
* Göktürk-3 
* Türksat 6A, satelit komunikimi 

TAI operon Qendrën e Montimit, Integrimit dhe Testimit Satelitor Turke.

## Referime