Çakalli i artë

**Çakalli i artë** ( *Canis aureus* ) është një kanid si-ujku  që është vendas në Evropën Juglindore , Azia Jugperëndimore , Azia Jugore , dhe rajone të Azisë Juglindore . Krahasuar me ujkun arab , i cili është më i vogli i ujqërve gri ( *Canis lupus* ), çakalli është më i vogël dhe posedon këmbë më të shkurtra, një bisht të shkurtër, një torzë më të zgjatur, një ballë më pak të spikatur dhe një surrat më të ngushtë dhe më të theksuar . Palltoja e çakallit të artë mund të ndryshojë në ngjyrë nga një e verdhë e zbehtë me krem ​​në verë në një ngjyrë bezhë të errët ngjyrë bezhë në dimër. Ёshtë renditur si shqetësimi më i vogël në Listën e Kuqe e IUCN për shkak të shpërndarjes së tij të gjerë dhe densitetit të lartë në zonat me shumë ushqim të disponueshëm dhe strehimit optimal.

Paraardhësi i çakallit të artë besohet të jetë qeni i zhdukur i lumit Arno që jetonte në Evropën Mesdhetare 1.9  milion vjet më parë. Ёshtë përshkruar se ka qenë një kanid i vogël, si çakejntë. Studimet gjenetike tregojnë se çakalli i artë u zgjerua nga India rreth 20,000 vjet më parë drejt fundit të epokës së fundit të akullit . Fosili më i vjetër i çakallit të artë, i gjetur në strehën shkëmbore Ksar Akil afër Bejrutit , Liban, është i vjetër 7.600 vjet. Fosilet më të vjetra të çakallit të artë në Evropë u gjetën në Greqi dhe janë të vjetra 7000 vjet. Ekzistojnë shtatë nëspecie të çakallit të artë. Çakalli i artë është më i lidhur me ujkun gri, kojotën , etj.Ujku i artë afrikan , dhe ujku etiopian sesa çakallin kurrizi ose çakallin me vija anash . Ёshtë i aftë të prodhojë hibrid pjellorë si me ujkun gri ashtu edhe me ujkun e artë afrikan. Hibridët e qenve-çakejnve të quajtur qentë Sulimov janë në shërbim në Aeroportin Sheremetyevo afër Moskës, ku ata vendosen nga kompania ajrore ruse Aeroflot për zbulimin e aromave.

Çakejntë e artë janë të bollshëm në lugina dhe pranë lumenjve dhe degëve të tyre, kanaleve, liqeneve dhe bregdetve. Ato janë të rralla në ultësira dhe male të ulta. Çakalli i artë është një specie shoqërore, njësia themelore shoqërore e së cilës përbëhet nga një çift i çiftëzuar dhe çdo pasardhës i ri. Ёshtë shumë i adaptueshëm, me aftësinë për të shfrytëzuar ushqimin duke filluar nga frutat dhe insektet deri tek thundrakët e vegjël . Ata sulmojnë shpendët shtëpiak dhe gjitarët shtëpiak deri në madhësinë e viçave të buallicës . Konkurrentët e çakallit janë dhelpra e kuqe , ujku , macja e xhungëls , macja e egër europian , rakuni në Kaukaz , dhe macja e egër aziatik në Azinë Qendrore . Çakalli po zgjerohet përtej bazave të tij të lindjes në Evropën Juglindore në Evropën Qendrore dhe Verilindore, duke pushtuar zona ku ka pak ose aspak ujqër.

## Taksonomia 
Familja biologjike Kanidae është e përbërë nga kanidët e Amerikës së Jugut, kanidët dhelpra dhe kanidët uqër . por është e paqartë nëse ky çakalli ishte një arratisje nga një kopsht zoologjik privat. Në korrik 2019, çakalli i artë u pa në Finlandën Lindore, rreth 100 kilometra larg kufirit rus,  dhe më pas u zbuluan prova të një shikimi të hershëm të vitit 2018 afër Kajaani në Finlandën Qendrore.

parapamje|Çakalli sirian ( *C. a. Syriacus* ) duke gjuajtur në kallamishte

Dieta gjithçkangrënës i çakallit të artë lejon që ai të hajë një gamë të madhe ushqimesh; kjo dietë, së bashku me tolerancën e tij ndaj kushteve të thata, i mundëson atji të jetojë në habitate të ndryshme. Këmbët e gjata dhe trupi i çakallit lejojnë që ajo të kalojë në distanca të mëdha në kërkim të ushqimit. Ёshtë në gjendje të shkojë pa ujë për periudha të zgjatura dhe është vërejtur në ishuj që nuk kanë ujë të freskët. Çakejntë janë të bollshëm në lugina dhe përgjatë lumenjve dhe degëve të tyre, kanalet, liqenet dhe bregdetet, por janë të rralla në fusha dhe male të ulta. Në Azinë Qendrore ata shmangin shkretëtirat pa ujë dhe nuk mund të gjenden në shkretëtirën e Karakum dhe në shkretëtirën Kyzylkum , por ato mund të gjenden në skajet e tyre ose në oaza . Nga ana tjetër, në Indi ato mund të gjenden duke jetuar në shkretëtirën Thar . Ato gjenden në copëza të dendura të shkurreve me gjemba, kallamishte dhe pyje. Ata kanë qenë të njohur se ngjiten mbi 1.000 m (3,300 ft) në shpatet e Himalajeve ; ata mund të rezistojnë temperaturat aq të ulëta sa −25 ° C (−13 ° F) dhe nganjëherë −35 ° C (−31 ° F). Ata nuk janë përshtatur me borën, dhe në vendin e borës ata duhet të udhëtojnë përgjatë shtigjeve të bëra nga kafshë më të mëdha ose njerëz. Në Indi, ata pushtojnë ultësirat përreth zonave të punueshme, duke hyrë në vendbanimet njerëzore natën për tu ushqyer me mbeturina, dhe janë vendosur rreth stacioneve kodrinore në lartësi 2.000 m (6,600 ft) mbi nivelin e detit . Ata përgjithësisht shmangin pyjet malore, por mund të hyjnë në zona alpine dhe nën-alpine gjatë shpërndarjes. Në Turqi, Kaukaz dhe Transk Kaukazia ato janë vërejtur deri në 1.000 m (3,300 ft) mbi nivelin e detit, veçanërisht në zonat ku klima mbështet shkurre në lartësi të mëdha.  Po ashtu njihet si "çakalli i zakonshëm", "çakalli aziatik", dhe "çakalli i artë euroaziatik".

## Referime