Kioto

**Kioto** ose **Kjoto** (Japonisht: , *Kjoto*), zyrtarisht '**Qyteti i Kiotos** (, *Kjoto-shi*), është kryeqyteti i Prefekturës së Kiotos në Japoni. E vendosur në rajonin Kansai në ishullin Honshū, Kioto përbën një pjesë të zonës metropolitane Keihanshin së bashku me Osakën dhe Koben. Që nga viti 2021, qyteti ka një popullsi prej 1.45 milion. Qyteti është spiranca kulturore e një zone metropolitane shumë më të madhe të njohur si Kioto e Madhe, një zonë statistikore metropolitane (MSA) shtëpi e një regjistrimi të vlerësuar nga 3.8 milionë banorë.

Kioto është një nga komunat më të vjetra në Japoni, që u zgjodh në vitin 794 si selia e re e oborrit perandorak të Japonisë nga Perandori Kanmu. Qyteti origjinal, i quajtur Heian-kyō, ishte rregulluar në përputhje me feng shuin tradicional kinez, duke ndjekur modelin e kryeqytetit të lashtë kinez, të Çang'an/Luojang. Perandorët e Japonisë sunduan nga Kioto për njëmbëdhjetë shekujt në vijim deri në vitin 1869. Ishte skena e disa ngjarjeve kryesore të Periudhës Muromaçi, periudhës Sengoku dhe Luftës së Boshinit, të tilla si Lufta Onin, Incidenti Hono-xhi, incidenti Kinmon dhe Beteja e Toba-Fushimit. Kryeqyteti u zhvendos nga Kioto në Tokio pas Restaurimit Meixhi. Komuna moderne e Kiotos u krijua në 1889. Qyteti u kursye nga shkatërrimi në shkallë të gjerë gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe si rezultat, trashëgimia e tij kulturore e paraluftës kryesisht është ruajtur.

Kioto konsiderohet kryeqyteti kulturor i Japonisë dhe një destinacion kryesor turistik. Ajo është shtëpia e tempujve të shumtë budistë, faltoreve Shinto, pallateve dhe kopshteve, disa prej të cilave janë renditur kolektivisht nga UNESCO si një Vend i Trashëgimisë Botërore. Pikat e spikatura përfshijnë Pallatin Perandorak të Kiotos, Kijomizu-dera, Kinkaku-xhi, Ginkaku-xhi dhe Vilën Perandorake Katsura. Kioto është gjithashtu një qendër e arsimit të lartë, me Universitetin e Kiotos që është një institucion me famë ndërkombëtare.

## Gjeografia 
[parapamje|left|Kjoto e parë nga [mali Atago në cepin veriperëndimor të qytetit]]
Kioto ndodhet në një luginë, pjesë e pellgut Jamashiro (ose Kioto), në pjesën lindore të rajonit malor të njohur si malësitë Tamba. Pellgu Jamashiro është i rrethuar nga tre anët nga malet e njohura si Higashijama, Kitajama dhe Nishijama, me një lartësi pak mbi 1,000 metra mbi nivelin e detit. Ky pozicionim i brendshëm rezulton në verë të nxehtë dhe dimër të ftohtë. Ka tre lumenj në pellg, Ujigava në jug, Katsuragava në perëndim dhe Kamogava në lindje. Qyteti i Kiotos zë 17.9% të tokës në prefekturë me një sipërfaqe prej 827.9 kilometra katrorë.

Qyteti origjinal ishte rregulluar në përputhje me feng shuin tradicional kinez, duke ndjekur modelin e kryeqytetit të lashtë kinez të Çang'an/Luojang. Pallati Perandorak përballej me jugun, duke rezultuar që Ukjo (sektori i djathtë i kryeqytetit) të jetë në perëndim, ndërsa Sakjo (sektori i majtë) është në lindje. Rrugët në lagjet moderne të Nakagjo, Shimogjo, dhe Kamigjo-ku ende ndjekin një model rrjeti.

Sot, distrikti kryesor i biznesit ndodhet në jug të Pallatit të vjetër Perandorak, me zonën veriore më pak të populluar që ruan një ndjenjë shumë më të gjelbër. Zonat përreth nuk ndjekin të njëjtin model rrjeti si qendra e qytetit, megjithëse rrugët në të gjithë Kioton ndajnë dallimin e emrave.

Kioto ndodhet në majë të një tavoline të madhe uji natyral që i siguron qytetit puse të bollshme me ujë të ëmbël. Për shkak të urbanizimit në shkallë të gjerë, sasia e shiut që derdhet në tabelë po pakësohet dhe puset në të gjithë zonën po thahen me një ritëm në rritje.

### Klima 
Kioto ka një klimë të lagësht subtropikale (Köppen *Cfa*), duke shfaqur një ndryshim të theksuar sezonal në temperaturë dhe reshje. Vera është e nxehtë dhe e lagësht, por dimrat janë relativisht të ftohtë me reshje të herëpashershme bore. Sezoni i shiut në Kioto fillon rreth mesit të qershorit dhe zgjat deri në fund të korrikut, duke i dhënë gjysmës së dytë të verës të nxehtë dhe me diell. Kioto, së bashku me pjesën më të madhe të bregut të Paqësorit dhe zonat qendrore të Japonisë, është i prirur ndaj tajfuneve gjatë shtatorit dhe tetorit.

### Ndarjet administrative 
#### Lagjet 
Kioto ka njëmbëdhjetë lagje (, *ku*). Së bashku, ato përbëjnë qytetin e Kiotos. Ashtu si qytetet e tjera në Japoni, Kioto ka një kryetar bashkie dhe një këshill bashkiak.

### Demografia 
Historikisht, Kioto ishte qyteti më i madh në Japoni, i cili më vonë u tejkalua nga Osaka dhe Edo (Tokio) në fund të shekullit të XVI-të. Në vitet e paraluftës, Kiotoja shkëmbente vende me Kobe dhe Nagoja të renditur si qyteti i 4-të dhe i 5-të më i madh. Në vitin 1947, ai u kthye në vendin e tretë. Deri në vitin 1960 ajo kishte rënë përsëri në vendin e 5-të, dhe në vitin 1990 kishte rënë në vendin e 7-të. Që nga viti 2015, ai është renditur qyteti i 9-të më i madh në Japoni.

### Kioto e Madhe 
Përqëndrimi i popullsisë në zonën e kryeqytetit është 55%, që është më i larti ndër prefekturat. Dallimi ekonomik midis zonës bregdetare dhe zonës së brendshme duke përfshirë pellgun e Kiotos është i rëndësishëm. Duke përfshirë 10.12 trilion ¥, Kyoto MEA ka ekonominë e katërt më të madhe në vend në 2010.

## Binjakëzimet 
Qyteti i Kiotos ka marrëdhënie binjakëzuar me qytetet e mëposhtme:

* Parisi, Franca (që nga qershori 1958)
* Boston, Shtetet e Bashkuara (që nga qershori 1959)
* Këlni, Gjermani (që nga maji 1963)
* Firencia, Itali (që nga shtatori 1965)
* Kievi, Ukrainë (që nga shtatori 1971)
* Xi'an, Kinë (që nga maji 1974)
* Guadalajara, Meksikë (që nga tetori 1980)
* Zagrebi, Kroaci (që nga tetori 1981)
* Praga, Republika Çeke (që nga prilli 1996)

## Referime