Metoda krahasuese

[parapamje|Harta gjuhësore që përfaqëson një model trungu të [Gjuhët neolatine|gjuhëve romane bazuar në metodën krahasuese. Pema familjare është paraqitur këtu si një diagram i Euler-it pa mbivendosje nënzonash. Modeli i valës lejon mbivendosjen e rajoneve.]]
Në gjuhësi, **metoda krahasuese** është një teknikë për studimin e zhvillimit të gjuhëve duke kryer një krahasim tipar për veçori të dy ose më shumë gjuhëve me prejardhje të përbashkët nga një paraardhës i përbashkët dhe më pas duke reflektuar mbrapsht për të nxjerrë përfundimet e vetive të atij paraardhësi. Metoda krahasuese mund të krahasohet me metodën e rindërtimit të brendshëm në të cilën zhvillimi i brendshëm i një gjuhe të vetme konkludohet nga analiza e veçorive brenda asaj gjuhe. Zakonisht, të dyja metodat përdoren së bashku për të rindërtuar fazat parahistorike të gjuhëve; për të plotësuar boshllëqet në të dhënat historike të një gjuhe; për të zbuluar zhvillimin e sistemeve fonologjike, morfologjike dhe të sistemeve të tjera gjuhësore dhe për të konfirmuar ose për të hedhur poshtë marrëdhëniet e hipotezave midis gjuhëve.

Metoda krahasuese u shfaq në fillim të shekullit të 19-të me lindjen e studimeve indoevropiane, më pas mori një qasje të caktuar shkencore me veprat e neogramatikanëve në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të. Kontributet kryesore u dhanë nga studiuesit danezë Rasmus Rask (1787–1832) dhe Karl Verner (1846–1896), dhe studiuesi gjerman Jacob Grimm (1785–1863). Gjuhëtari i parë që ofroi forma të rindërtuara nga një proto-gjuhë ishte August Schleicher (1821–1868) në *Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen*, botuar fillimisht në 1861. Këtu është shpjegimi i Schleicher se pse ai ofroi forma të rindërtuara:

Në këtë punim është bërë një përpjekje për të paraqitur gjuhën origjinale indo-evropiane të konkluduar krah për krah me gjuhët e prejardhura të saj realisht ekzistuese. Krahas avantazheve që ofron një plan i tillë, në vënien menjëherë para syve të studentit në një formë më konkrete të rezultateve përfundimtare të hetimit dhe duke e bërë më të lehtë njohjen e tij në natyrën e gjuhëve të veçanta indo-evropiane, mendo, një tjetër jo më pak rëndësi e fituar prej saj, domethënë se tregon pabazën e supozimit se gjuhët indo-evropiane joindiane rrjedhin nga indianishtja e vjetër (sanskritishtja).

## Origjina dhe zhvillimi 
Në antikitet, romakët ishin të vetëdijshëm për ngjashmëritë midis greqishtes dhe latinishtes, por nuk i studionin ato në mënyrë sistematike. Ata ndonjëherë i shpjegonin ato mitologjikisht, si rezultat i faktit se Roma ishte një koloni greke që fliste një dialekt të deformuar.

Edhe pse gramatikanët e Antikitetit kishin qasje në gjuhë të tjera rreth tyre (oske, umbriane, etruske, galisht, egjiptiane, parthiane ...), ata treguan pak interes për t'i krahasuar, studiuar ose thjesht për t'i dokumentuar ato. Krahasimi midis gjuhëve ka filluar realisht pas Antikitetit.

### Gjuhësia krahasuese 
Metoda krahasuese u zhvillua nga përpjekjet për të rindërtuar proto-gjuhën e përmendur nga Jones, të cilën ai nuk e emërtoi, por gjuhëtarët e mëvonshëm e kanë emërtuar proto-indoevropiane (PIE). Krahasimi i parë profesional ndërmjet gjuhëve indoevropiane që njiheshin atëherë u bë nga gjuhëtari gjerman Franz Bopp në vitin 1816. Ai nuk tentoi një rindërtim, por tregoi se greqishtja, latinishtja dhe sanskritishtja kishin një strukturë të përbashkët dhe një leksik të përbashkët. Më 1808, Friedrich Schlegel për herë të parë deklaroi rëndësinë e përdorimit të formës më të vjetër të mundshme të një gjuhe kur përpiqet të provojë marrëdhëniet e saj; në 1818, Rasmus Christian Rask zhvilloi parimin e ndryshimeve të rregullta të tingullit për të shpjeguar vëzhgimet e tij të ngjashmërive midis fjalëve individuale në gjuhët gjermanike dhe të afërmve të tyre në greqisht dhe  Jacob Grimm, i njohur më mirë për *Përrallat* e tij, përdori metodën krahasuese në *Deutsche Grammatik* (botuar 1819-1837 në katër vëllime), e cila u përpoq të tregonte zhvillimin e gjuhëve gjermanike nga një origjinë e përbashkët, që ishte studimi i parë sistematik i ndryshimit diakronikës të gjuhës.

### Qasja e neogramatikanëve 
Zbulime të ngjashme të bëra nga *Junggrammatiker* (zakonisht përkthyer si "Neogramatikanë") në Universitetin e Lajpcigut në fund të shekullit të 19-të i çuan ata në përfundimin se të gjitha ndryshimet e tingujve ishin përfundimisht të rregullta, duke rezultuar në deklaratën e famshme nga Karl Brugmann dhe Hermann Osthoff më 1878 se "Ligjet e tingujve nuk kanë përjashtime". Kjo ide është thelbësore për metodën moderne krahasuese pasi ajo domosdoshmërisht supozon korrespondencë të rregullt midis tingujve në gjuhët e lidhura dhe kështu ndryshimet e rregullta të tingullit nga proto-gjuha. *Hipoteza neogramatikane* çoi në aplikimin e metodës krahasuese për të rindërtuar proto-indoevropianishten meqenëse indoevropianishtja ishte në atë kohë familja e gjuhës më e studiuar mirë. Gjuhëtarët që punonin me familje të tjera shpejt e ndoqën shembullin dhe metoda krahasuese u bë shpejt metoda e vendosur për zbulimin e marrëdhënieve gjuhësore.

## Shiko edhe 
* Gjuhësia krahasuese
* Gjuhësia historike
* Leksikostatistika
* Proto-gjuha
* Lista Swadesh

## Shënime 
## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* 
*