Benjamin Lee Whorf

**Benjamin Lee Whorf** (24 prill 1897 - 26 korrik 1941) ka qenë një gjuhëtar amerikan dhe inxhinier i parandalimit të zjarrit. Ai është i njohur për "hipotezën Sapir-Whorf", ideja se ndryshimet midis strukturave të gjuhëve të ndryshme formojnë mënyrën se si folësit e tyre e perceptojnë dhe konceptojnë botën. Ky parim, i quajtur sipas tij dhe mentorit të tij Eduard Sapir, fillimisht u quajt relativitet gjuhësor nga Whorf, sepse ai e pa këtë ide si implikime të ngjashme me parimin e relativitetit fizik të Ajnshtajnit. Ideja, megjithatë, rrjedh nga filozofia posthegeliane e shekullit të 19-të, veçanërisht nga Wilhelm von Humboldt dhe nga Völkerpsychologie e Wilhelm Wundt.

Gjatë gjithë jetës së tij, Whorf ishte me profesion inxhinier kimik, por si i ri, ai u interesua për gjuhësinë. Në fillim, ky interes e tërhoqi atë në studimin e hebraishtes biblike, por ai shpejt vazhdoi të studionte vetë gjuhët indigjene të Mesoamerikës. Studiuesit profesionistë u impresionuan nga puna e tij dhe në vitin 1930, ai mori një grant për të studiuar gjuhën nahuatl në Meksikë; në kthimin e tij në shtëpi, ai prezantoi disa kumtesa me ndikim mbi gjuhën në konferenca gjuhësore.

Kjo e shtyu atë të fillonte studimet e gjuhësisë me Edward Sapir në Universitetin e Yale, ndërkohë që vazhdonte të ruante punën e tij të përditshme në Kompaninë e Sigurimeve të Zjarrit në Hartford. Gjatë kohës së tij në Yale, ai punoi në përshkrimin e gjuhës Hopi (përfshirë pretendimet e tij tashmë famëkeqe për mungesën e konceptimit të kohës), dhe gjuhësinë historike të gjuhëve uto-aztekane, duke botuar shumë punime me ndikim në revista profesionale. Ai u zgjodh si zëvendësues i Sapirit gjatë pushimit mjekësor në 1938. Whorf dha mësim në seminarin e tij mbi "Problemet e gjuhësisë indiane amerikane". Përveç punës së tij të njohur mbi relativitetin gjuhësor, ai shkroi një skicë gramatikore të Hopit dhe studime të dialekteve Nahuatl, propozoi një deshifrim të shkrimit hieroglifik Maya dhe botoi përpjekjen e parë drejt një rindërtimi të Uto-Aztekanes.

Pas vdekjes së tij nga kanceri më 1941, dorëshkrimet e tij u kuruan nga miqtë e tij gjuhëtarë, të cilët gjithashtu punuan për të përhapur ndikimin e ideve të Whorfit në lidhjen midis gjuhës, kulturës dhe njohjes. Shumë nga veprat e tij u botuan në dekadat e para pas vdekjes së tij. Në vitet 1960, pikëpamjet e Whorfit ranë jashtë favorit dhe ai u bë objekt i kritikave të ashpra nga studiues, të cilët e konsideronin strukturën gjuhësore që kryesisht pasqyronte universale njohëse dhe jo dallime kulturore. Kritikët argumentuan se idetë e Whorfit ishin të paprovueshme dhe të formuluara dobët dhe se ato bazoheshin në të dhëna të analizuara keq ose të keqkuptuara.

Në fund të shekullit të 20-të, interesi për idetë e Whorf-it përjetoi një ringjallje dhe një brez i ri studiuesish filloi të lexonte veprat e Whorf-it, duke argumentuar se kritikat e mëparshme ishin përfshirë vetëm sipërfaqësisht me idetë aktuale të Whorf-it, ose i kishin atribuar atij ide që ai nuk i kishte shprehur kurrë. Fusha e studimeve të relativitetit gjuhësor mbetet një fokus aktiv i kërkimit në psikolinguistikë dhe antropologji gjuhësore, dhe vazhdon të gjenerojë debate dhe polemika midis ithtarëve të relativizmit dhe ithtarëve të universalizmit. Për krahasim, puna tjetër e Whorf-it në gjuhësi, zhvillimi i koncepteve të tilla si alofoni dhe kriptotipi, dhe formulimi i "ligjit të Whorfit" në gjuhësinë historike uto-aztekane, kanë hasur në një pranim të gjerë.

## Referime 
## Referime 
*  
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* BL Whorf, Arkivuar nga origjinali  më 9 dhjetor 2015 . Marrë më 19 maj 2011 . .
*  . Dorëshkrime dhe Arkiva, Biblioteka e Universitetit të Yale.
* Çfarë tha vërtet Whorf&nbsp;– Vlerësimi i kritikës së Pinkerit (1994) për Whorf, nga Nick Yee