Ujësjellësi i Bënçës

**Ujësjellësi i Bënçës: Një monument i trashëgimisë hidroteknike të Shqipërisë**

Ujësjellësi i Bënçës, një vepër e jashtëzakonshme hidroteknike, ndodhet në rrethin e Tepelenës, në jug të Shqipërisë. Ky monument i shekullit të 19-të, i ndërtuar gjatë periudhës së Ali Pashë Tepelenës,  ka një rëndësi të veçantë historike dhe inxhinierike. Ujësjellësi shtrihet mbi lumin e Bënçës, rreth 2 kilometra në veri të fshatit me të njëjtin emër, dhe ka shërbyer për të çuar ujin në kalanë e Tepelenës.

**Historia dhe Ndërtimi**

Ali Pashë Tepelena, një nga figurat më të njohura historike të Shqipërisë, njihet për ndërtimin e shumë veprave inxhinierike dhe arkitekturore gjatë sundimit të tij. Pas ndërtimit të kalasë së Tepelenës, nevoja për furnizim të qëndrueshëm me ujë u bë e domosdoshme, dhe kështu lindi nevoja për ndërtimin e Ujësjellësit të Bënçës. Ky ujësjellës përfaqëson një nga arritjet më të mëdha teknologjike të kohës dhe dëshmon për aftësitë e larta inxhinierike të asaj periudhe.

Ujësjellësi është ndërtuar për të transportuar ujin në kalanë e Tepelenës, dhe struktura e tij është projektuar për të përballuar terrenin e vështirë dhe për të siguruar një rrjedhje të qëndrueshme të ujit. Monumenti është ndërtuar me gurë të vegjël dhe beton, dhe përbëhet nga kanali i ujit, këmbët e monumentit dhe ura mbi të cilën janë ngritur disa prej këmbëve.

**Struktura dhe projekti**

Kanali i ujit është ndërtuar me gurë të vegjël dhe beton, dhe mbahet nga 21 këmbë ose kolona, të cilat po ashtu janë ndërtuar me gurë të vegjël të lidhur me llaç. Këto kolona kanë formë katrore dhe janë të lartësive të ndryshme, varësisht nga pjerrësia e kanalit. Në pjesën ku kalon gryka e lumit, këmbët e monumentit janë të ngritura mbi një urë. Ura është e ndërtuar me tre harqe, një projekt i cili i jep forcë dhe stabilitet strukturës.

**Dëmtimi dhe rindërtimi**

Në vitet '30 të shekullit të 20-të, Ujësjellësi i Bënçës pësoi dëmtime të mëdha si pasojë e një tërmeti. Ky dëmtim e la monumentin të rrënuar, por rëndësia e tij historike dhe funksionale bëri që të ndërmerrej një proces i kujdesshëm rindërtimi. Monumenti u rindërtua në formën e tij autentike, duke respektuar materialet dhe metodat tradicionale të ndërtimit për të ruajtur integritetin e tij historik.

**Rëndësia kulturore dhe turistike**

Ujësjellësi i Bënçës nuk është thjesht një strukturë inxhinierike; ai është një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore të Shqipërisë. Ky monument tërheq vëmendjen e studiuesve, historianëve dhe turistëve që janë të interesuar për historinë dhe arkitekturën e periudhës së Ali Pashë Tepelenës. Ai përfaqëson një lidhje të drejtpërdrejtë me të kaluarën dhe një dëshmi të gjallë të aftësive teknologjike dhe novatore të asaj kohe.

**Përfundim**

Ujësjellësi i Bënçës është një monument i jashtëzakonshëm që tregon për arritjet hidroteknike të shekullit të 19-të në Shqipëri. Ai jo vetëm që shërben si një dëshmi e aftësive inxhinierike të kohës së Ali Pashë Tepelenës, por edhe si një simbol i trashëgimisë kulturore dhe historike të vendit. Rindërtimi dhe ruajtja e tij dëshmojnë për rëndësinë e tij të vazhdueshme dhe përkushtimin për të mbajtur gjallë historinë e Shqipërisë për brezat e ardhshëm. 

## Burimet