Maratonomaku (Filipidi)

**Maratonomaku** i quajtur në veprat e antikitetit Pheidippides (Filipidi) është dhënë nga autorët Pausania , Plutarku , Lukiani dhe shkrimtarët që kishin lexuar këtë formë në versionet e tyre të Herodotit, ndërsa në shumicën e dorëshkrimeve të Herodotit paraqet formë të Pheidippides. Duke pasur parasysh se, përveç dorëshkrimet e Herodotit, forma Pheidippides është vërtetuar vetëm në "Retë" e Aristofanit, shumë historianë argumentojnë se Aristofani e ka shtrembëruar qëllimisht personazhin Pheidippides që emrin e vërtetë të mos e përdorin heroin e tij në komedinë e Maratonës. Megjithatë, jo sepse emri është vërtetuar në Iliada Fidippo të përjashtohet ekzistenca e një Pheidippides të rrallë, por sipas shumë autorëve ky është një formë gabimi i kopjuesve të dorëshkrimeve.

## Legjenda 
Sipas Herodotit, një emerodromo athinas i quajtur Pheidippides është dërguar nga Athina në Spartë për të kërkuar mbështetje në funksion të betejës me persët dhe eci këtë udhëtim prej më shumë se 225&nbsp;km në një ditë të vetme.

Pas betejës së Maratonës, sipas Herodotit, një pjesë e madhe e ushtrisë athinase udhëhequr nga Miltiadhi u kthye në qytet për të marshuar për rreth 40&nbsp;km nën peshën e forca të blinduara: ushtarët grekë arritën në kohë për të parë  flotën perse, duke krijuar humbjen , po largohej pasi u përpoqën në një sulm mbi Polis përmes një manovre për të kapërcyer skedarin greke se ajo planifikonte nga deti.

Legjenda më e famshme e Pheidippides njihet si gara  maratonën në Athinë, megjithatë, nuk ishte  e Herodotit, por u shfaq për herë të parë në një punë të përbërë në shekullin e parë të Plutarkut, Në lavdinë e athinasve. Në të, Plutarku thotë se një emerodrom në forcat e blinduara plotësisht do të shkojë deri nga maratona në Athinë, ai shqiptoi frazën e famshme "fituam" (në lashtë greke Νενικήκαμεν, transliteruar në Nenikèkamen) dhe përfundimisht largohet  nga jeta në përpjekje; sipas historianit Plutarkut, Heraklidit të Pontit duke e quajtur këtë emerodrom legjendarisht Tersipi, ndërsa shumica e historianëve e quajti atë Eucle.

Lukiani dhe Samosata, shkrimtar dhe orator i origjinës sirian që jetoi gjatë shekullin të dytë, tregon të njëjtën legjendë, duke deklaruar megjithatë, si emri i vrapuesit nuk ishte Eucle, por në greqisht njihet Pheidippides .

## Beteja e Maratonës 
Tekstet që përshkruajnë këtë ngjarje të sjellë një datë, e luajtur nga historiani gjerman gusht Böckh në 1855, rezulton të jetë 12 shtatori 490 P.K 
Studimet e fundit kanë sugjeruar se në shkrimet është përdorur një datë e kalendarit të Spartës, të cilat mund t'i paraprinte ngjarje në 12 gusht: llogaritë historike tregojnë se Sparta mund të dërgojë ndihma në Athinë vetëm pas përfundimit të ritualit i cili përkoi me hënën e plotë, dhe ky fakt të çon në vendin përplasen në 12 shtator.  Një interpretim i tretë, i siguruar nga historiani Nicholas Sekunda, do të tentojë datën 11 shtator. Sipas historianit Peter Krentz, megjithatë, është e pamundur për të përcaktuar një datë të saktë për betejën, për t'u vendosur në përgjithësi në mes të gushtit dhe shtatorit, duke pasur parasysh probabilitetin e lartë se kalendari athinas u manipulua për të parandaluar betejën shkoi për të përkuar festimet kodrën e mistereve Eleusine.

## Maratona post moderne 
Gara olimpike mbi një distancë prej 40&nbsp;km (themeluar me saktësi në 1921 në 42,195&nbsp;km, distanca miratuar për lojërat e Olimpiadës IV) merr emrin nga legjenda e Pheidippides në maratonën e vet dhe raportuar nga Lukiani, historia për të cilën Pierre de Coubertin ishte i frymëzuar.

## Letërsia 
Fan Noli në vargjet e tij i dedikon Filipidit një himn të njohur si Maratonomaku i cili është motiv tejet popullor në të folurën e përditshme dhe simbolikë e lajmësit të fitores ndaj të pamundurës.