Krerët e Shtetit Shqiptar

## 1912 - Shpallja e Pavarësisë 
***Ismail Qemali** shpalli **Pavarësinë e Shqipërisë** më **28 nëntor 1912** në Vlorë, duke krijuar shtetin shqiptar pas shekullit të sundimit osman. Ai u bë **Kryetar i Qeverisë së Pavarësisë**...
----

## 1912-1914 - Qeveria e Ismail Qemalit 
***Qeveria e Pavarësisë**: Pas shpalljes së pavarësisë, **Ismail Qemali** formoi qeverinë e parë të Shqipërisë dhe ishte një qeveri e drejtuar nga elita politike e asaj periudhe.
***Partitë Politike**: Në këtë periudhë, Shqipëria kishte një **grupim të përfaqësuesve të ndryshëm**, pa një parti të mirëstrukturuar politike. Disa figura si **Ismail Qemali** dhe **Luigj Gurakuqi** ishin të njohur për rolin e tyre në formimin e shtetit të ri
----

## 1914 -  Ismail Qemali dha dorëheqjen 
Kur **Ismail Qemali** dha dorëheqjen në **1914**, ai shkroi një **letër dorëheqjeje** që shpjegonte arsyet e tij për largimin nga posti i Kryeministrit të Shqipërisë. Letra e tij theksonte disa nga faktorët që ndikuan në vendimin për dorëheqje:

* **Pushtimet e huaja**: Ismail Qemali e theksoi faktin se Shqipëria ishte e pushtuar nga shtetet fqinje, dhe vendi ishte në një situatë të vështirë përballë ndikimeve të jashtme. Ai përmendi se kishte pak mbështetje ndërkombëtare për të ruajtur pavarësinë e Shqipërisë dhe për të mbajtur autoritetin e qeverisë së tij.
* **Dështimi i përpjekjeve për stabilizim**: Qemali shpjegoi se, përkundër përpjekjeve të tij, nuk mundi të stabilizonte shtetin shqiptar, i cili po përballonte disa sfida të mëdha politike dhe territoriale. Ai e pranoi se kishte dështuar të bashkonte palët e ndryshme politike dhe të krijonte një administratë të fuqishme.
* **Mungesa e mbështetjes nga partitë dhe diplomatët**: Qemali shpjegoi gjithashtu se kishte hasur në mungesë mbështetjeje nga **Fuqitë e Mëdha** dhe disa grupe brenda Shqipërisë. Ai e pa veten të paaftë për të udhëhequr në këto kushte të vështira.

## 1914- 1918  - Krizat dhe ndarjet territoriale 
## Mars – Shtator 1914  - Wilhelm Vidi 
* **Wilhelm Vidi** u vendos si **Princ i Shqipërisë** më **7 mars 1914**, nga Fuqitë e Mëdha. Megjithatë, ai nuk mundi të mbante pushtetin dhe u detyrua të largohej pas ndërhyrjeve të huaja dhe pasigurisë së brendshme..
* Ai krijoi një qeveri në **Durrës**, por u përball me kryengritje të brendshme si **Lëvizja e Haxhi Qamilit** dhe me tensione të jashtme.
* **3 shtator 1914**: **Princ Vidi u largua nga Shqipëria**, pasi nuk mundi të ruante kontrollin mbi vendin.

Pas largimit të Vidit, Shqipëria mbeti pa një qeveri të njohur dhe u nda mes **kryengritësve vendas dhe forcave të huaja**:

## 1914-1915 - Kryengritja e Haxhi Qamilit 
* Pas largimit të Vidit, **Haxhi Qamili**, një lider mysliman nga fshati, mori kontrollin e Shqipërisë qendrore, veçanërisht në **Tiranë dhe Elbasan**.
* Ai kërkonte **rikthimin e Shqipërisë nën Perandorinë Osmane** dhe luftoi kundër qeverisë së krijuar nga Fuqitë e Mëdha.
* **1915**: Forcat e Esad Pashë Toptanit dhe të Malit të Zi e shtypën kryengritjen dhe e ekzekutuan Haxhi Qamilin.

## 1914-1916 - Esad Pashë Toptani 
* Ai pretendonte se ishte përfaqësues i Shqipërisë dhe krijoi një **qeveri rivale në Durrës**, me mbështetjen e **Serbisë dhe Italisë**.
* **1916**: Pas pushtimit të Shqipërisë nga forcat **austro-hungareze**, ai u detyrua të largohej për në Francë.

## 1916–1918 -  Pushtimi nga Forcat e Huaja 
Nga viti 1916 deri në fund të Luftës së Parë Botërore, Shqipëria ishte e ndarë midis fuqive të huaja që luftonin në rajon:

### 1916–1918 Austro-Hungaria 
* **Shqipëria Veriore dhe Qendrore** (përfshirë Shkodrën, Dibrën dhe Tiranën) u pushtua nga Austro-Hungaria pas disfatës së Serbisë në vitin 1915.
* Austro-Hungaria krijoi **një administratë ushtarake**, por nuk kishte qëllim të lejonte një qeveri shqiptare të pavarur.

#### 1915–1918 Italia 
* **Italia pushtoi Vlorën dhe ishullin e Sazanit në 1915**.
* Në vitin **1917**, italianët shpallën një **protektorat mbi Shqipërinë**, por kjo u refuzua nga shqiptarët.

### 1916–1918 Franca dhe Greqia 
* **Franca** mori kontrollin mbi **Korçën dhe Gjirokastrën**, duke krijuar **Republikën Autonome të Korçës** në vitin 1916.
* **Greqia** gjithashtu mbajti trupa në Epirin e Jugut, duke pretenduar se ishte pjesë e Greqisë.

----

## 1918 - Fundi i Luftës dhe Rikthimi i Pavarësisë 
* Në **nëntor 1918**, pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, forcat **austro-hungareze dhe gjermane** u tërhoqën nga Shqipëria.
* Italia dhe Franca vijuan të mbanin kontroll mbi disa zona të Shqipërisë.
* **Shqiptarët filluan përpjekjet për të rikthyer sovranitetin e plotë të vendit**, duke çuar në **Konferencën e Paqes në Paris (1919)** dhe më pas në **Luftën e Vlorës (1920)**, e cila përfundimisht dëboi italianët dhe rivendosi pavarësinë shqiptare.

## 1918-1920 - Pushtimi i pasluftës dhe Shpërbërja e Administratës 
* Pas Luftës së Parë Botërore, Shqipëria u përball me pushtime të ndryshme nga shtetet fqinje (Itali, Serbi, Greqi) dhe një periudhë të pasigurisë.
* **Qeveria e Durrësit**, e drejtuar nga **Ahmet Zogu**, ishte një qeveri që përpiqej të konsolidonte pushtetin në kushtet e paqes të pasluftës.

## 1920 - Konferenca e Lushnjës dhe Kthimi i Shtetit Shqiptar 
Pas largimit të forcave të huaja nga Shqipëria, Konferenca e Lushnjës e vitit 1920, e cila u mbajt nga përfaqësues të krahinave të ndryshme të Shqipërisë,  e udhëhequr nga Ismail Qemali dhe Luigj Gurakuqi, shpalli një qeveri të re të përkohshme dhe mbylli periudhën e pasigurisë politike. Kjo konferencë ishte një moment kyç për forcimin e pavarësisë dhe konsolidimin e shtetit shqiptar.

##### **Qeveria e Durrësit** 
* Pas kësaj, u formua një qeveri e përkohshme, e udhëhequr nga **Ahmet Zogu**, i cili gjithashtu pati një rol kyç në forcimin e qeverisjes.
* **Reformat**: Shumë reforma shoqërore dhe administrativë filluan të implementoheshin, përfshirë organizimin e administratës shtetërore dhe forcimin e strukturave të sigurisë.

##### **Pjesëmarrësit kryesorë**: 
***Ismail Qemali**: Ishte një nga figurat udhëheqëse të periudhës së shpalljes së Pavarësisë dhe një nga liderët politikë më të njohur të periudhës.
* **Luigj Gurakuqi**: Një nga intelektualët dhe politikanët më të shquar të kohës, që ishte gjithashtu pjesëmarrës në Konferencën e Lushnjës. Ai ishte një mbështetës i fuqishëm i pavarësisë dhe përfshirjes së të gjitha grupeve etnike në shtetin shqiptar.
* **Hajdar Dushi**: Një tjetër figurë kryesore në konferencë, i njohur për rolin e tij në procesin e unifikimit të Shqipërisë.
* **Sejfi Vllamasi**: Një nga liderët e njohur të periudhës dhe një nga përfaqësuesit e rëndësishëm të krahinave.
* **Naim Frashëri**: Pjesëmarrës dhe një nga intelektualët që luajti një rol kyç në promovimin e ideve të lirisë dhe pavarësisë shqiptare.

##### **Qëllimi i Konferencës**: 
***Konsolidimi i pavarësisë së Shqipërisë**: Pas Luftës së Parë Botërore dhe pas pushtimeve të ndryshme nga shtetet fqinje, Konferenca e Lushnjës synonte të konsolidonte shtetin shqiptar dhe të rivendoste autoritetin e tij në gjithë territorin.
* **Rivendosja e sovranitetit të Shqipërisë**: Konferenca angazhoi për të rivendosur sovranitetin e Shqipërisë, që ishte kërcënuar nga ndërhyrjet e huaja dhe nga ndarjet territoriale.
* **Krijimi i një qeverie të përkohshme**: Kjo qeveri do të kishte detyrën të përgatiste kushtet për një administratë të qëndrueshme dhe për të rregulluar çështjet e brendshme dhe të jashtme të Shqipërisë.

##### **Vendimet dhe Rezultatet kryesore**: 
***Formimi i qeverisë së Durrësit**: Pas kësaj Konference, u krijua një qeveri e përkohshme, e udhëhequr nga **Ahmet Zogu** dhe figura të tjera të rëndësishme.
* **Përpjekje për të stabilizuar vendin**: Në këtë periudhë, Shqipëria përballej me pasiguri politike dhe ushtarake, dhe qeveria e re kishte për qëllim të sigurojë kontrollin e plotë mbi territoret e saj.
* **Krijimi i një shteti më të centralizuar**: Pas kësaj, Shqipëria filloi të ndjekë një proces të centralizimit të pushtetit dhe të forcimit të institucioneve të shtetit.

##### **Reformat që u propozuan**: 
* Reforma në administratën shtetërore për të përmirësuar efektivitetin dhe ndershmërinë e institucioneve.

* **Rivendosja e drejtësisë dhe rendit në gjithë territorin** për të krijuar një shoqëri të stabilizuar dhe të sigurt.
* Pjesëmarrja e përfaqësuesve nga të gjitha krahinat e Shqipërisë për të siguruar përfshirjen e të gjitha grupeve etnike dhe gjeografike në krijimin e shtetit të ri.

## 1923 - Reformat zgjedhore 
Në vitin 1923, gjatë diskutimeve parlamentare për reformën zgjedhore në Shqipëri, u propozua për herë të parë dhënia e të drejtës së votës për gratë. Ky propozim u paraqit nga Komisioni Parlamentar i Drejtësisë, i cili sugjeroi që gratë që dinin të lexonin dhe të shkruanin të kishin të drejtën të votonin për zgjedhësit e dytë. Një nga mbështetësit kryesorë të këtij propozimi ishte Visarion Xhuvani, i cili argumentoi në favor të përfshirjes së grave në procesin zgjedhor. Megjithatë, ky propozim u konsiderua i parakohshëm dhe nuk u miratua në atë kohë. ​scantv.al

Në Shqipëri, gratë fituan të drejtën e votës për herë të parë në vitin 1945, pas Luftës së Dytë Botërore. Në zgjedhjet e 2 dhjetorit 1945, ato morën pjesë si votuese dhe kandidate, duke shënuar një hap të rëndësishëm drejt barazisë gjinore në vend. 

### 1. Votimi i grave në Shqipëri (Propozimi i 1923): 
***Votimi i grave** në Shqipëri u propozua për herë të parë nga **Luigj Gurakuqi** në vitin **1923**. Ai argumentoi se dhënia e të drejtës së votës për gratë do të ishte një hap i nevojshëm për avancimin e shoqërisë shqiptare dhe për përmirësimin e statusit të grave. Ky propozim ishte i rëndësishëm, pasi Shqipëria, si shumë shtete të tjera të periudhës, kishte një shoqëri të theksuar patriarkale.
***Konteksti politik**: Në vitin 1923, Shqipëria ishte në një periudhë tranzicioni, pas shpalljes së Pavarësisë dhe pas periudhës së luftës dhe pasigurisë politike. Propozimi i Gurakuqit për të drejtat e grave u bë një hap i avancuar për atë periudhë, por nuk u realizua për shkak të rezistencës konservatore dhe kushteve të brendshme dhe të jashtme.
*Gratë në Shqipëri e fituan të drejtën e votës më vonë, në vitin **1945**, pas Luftës së Dytë Botërore dhe pas ndërrimit të sistemit politik në një sistem më demokratik dhe komunist.

### 2. Votimi me Sacma (1923): 
***Votimi me sacma** ishte një sistem i diskutuar në vitin **1923**, ku votat shprehen në mënyrë të hapur. Ky propozim kishte për qëllim të rrisë pjesëmarrjen në zgjedhje dhe të bënte procesin zgjedhor më të drejtpërdrejtë. Megjithatë, ky sistem kishte shumë mangësi, pasi nuk sigurohej **fshehtësia e votës**, dhe mund të krijonte mundësi për manipulime dhe presion mbi votuesit.
***Konteksti i përdorimit të sacmës**: Votimi me sacma ishte një sistem i njohur në shumë shtete të asaj periudhe, por përdorimi i tij në Shqipëri u diskutua dhe nuk ishte një sistem që e përkrahën të gjithë përfaqësuesit politikë, pasi shumë prej tyre shqetësoheshin për mundësinë e abuzimeve.
*Votimi me sacma nuk u adoptua në mënyrë përfundimtare dhe shpesh konsiderohej një formë e pasigurt dhe e mundshme për manipulime. Shqipëria kaloi në sistemin e votimit të fshehtë më vonë, pas vitit 1945, kur administrata komuniste vendosi një sistem më të qëndrueshëm dhe të drejtpërdrejtë për zgjedhjet.

### Grupimet kryesore 
***Partia Popullore e Ahmet Zogut** ishte partia më e madhe. Ajo kishte ndikim të fortë në prefekturat e Durrësit, Dibrës e Elbasanit, por edhe tek grupi i Eqrem Vlorës në Vlorë dhe Iljaz Vrionit në Berat. Partisë i bashkëngjitej edhe Grupi “Pleqsuer” i Elbasanit, nën drejtimin e pronarit të madh të tokave, Shefqet Vërlaci.
* **Partia Liberale** ku bënte pjesë edhe Fan Noli, Aqif Pasha, etj, ishte formuar në Tiranë, porse zyrat e saj qendrore ishin në Përmet dhe si sekretar i përgjithshëm i saj ishte Agathokli Xhitoni. Programi i partisë, i shpallur më 2 tetor 1923, përbëhej nga 10 pika, nuk specifikonte qartë çështjen e formës së regjimit.
* **Grupi Ora e Maleve,** me figurë qendrore Luigj Gurakuqin, ishte ndër grupet kryesore të opozitës. Grupi kishte për formë regjimi monarkinë, ndërsa kërkonte që anëtarët e Këshillit të Naltë të zgjidheshin nga populli. Qëllimi kryesor i grupit ishte që Shkodra të ishte kryeqyteti i Shqipërisë.
* **Grupi Demokrat në Gjirokastër**, në përbërje të të cilit ishin Petro Poga, Haki Ismail Tatzati, Dhimitër Kacimbra, Bahri Omari, Ali Këlcyra, Stavro Vinjau, Avni Rustemi, etj, ishte grupi i vetëm që shprehet qartazi në program për një republikë kolegjiale, reformë agrare, etj.
* **Grupi i krishterë i Gjirokastrës dhe ai i Mufit Libohovës** ishte koalicioni i grupit të krishterë me drejtues Petro Hariton, me atë të grupit “Lidhja e Bejlerëve” që drejtohej nga Mufit Libohova.
* **Grupi Nacional** – Demokrat Berat, i drejtuar nga Ali Koprencka.
* **Grupi “Xhoka” Tiranë** që vepronte në Shqipërinë e mesme dhe kishte si organ të tij gazetën “Xhoka”. Sekretari i përgjithshëm i grupit ishte Haki Tefiku. Më vonë grupi i “Xhoka”-s u bë ndër themeluesit e Partisë Radikal Demokrate.
* **Grupi nacionalist “pa bej e pashë”** kishte drejtues Qazim Koculin dhe rival i tij në Vlorë ishte ai i Eqrem Vlorës, që përfaqësonte bejlerët e zonës.
* **Grupi i Kosovës** u rreshtua me opozitën, ndërsa kishte mbështetjen e Bajram Currit, i cili dha gjithë mbështetjen e tij për të bërë Avni Rustemin deputet. Ky grup nuk ishte i organizuar e aq më tepër nuk kishte një platformë politike.
* **Grupi “As i pashës, as i beut”,** Elbasan, kryesohej nga Rrapush Demeti dhe drejtohej kundër Aqif pashë Elbasanit dhe kundër Shefqet bej Vërlacit. Ndërsa Aqif Pasha kishte përqafuar Partinë Liberale dhe kandidonte në Korçë, lufta e grupit u përqendrua realisht kundër Vërlacit, njërit prej njerëzve më të fuqishëm në vend.

## 1924 - Revolucioni i Qershorit dhe Fan Noli 
Pas shpalljes së Shqipërisë si **Republikë Parlamentare** në vitin 1921, vendi kishte mbetur i paqëndrueshëm për shkak të **luftës për pushtet** midis dy fraksioneve kryesore:

* **Forcat konservatore** të drejtuara nga **Ahmet Zogu**, që përfaqësonin elitën feudale dhe pronarët e mëdhenj të tokave.
* **Forcat progresiste** të drejtuara nga **Fan Noli** dhe intelektualët e lidhur me reformat demokratike dhe modernizimin.

Ahmet Zogu, i cili ishte **Ministër i Brendshëm dhe më pas Kryeministër**, përdori **represion politik** dhe krijoi një rrjet aleancash me Jugosllavinë për të forcuar pushtetin e tij. Por tensionet politike kulmuan në vitin **1924**, kur një seri ngjarjesh të rëndësishme ndezën **Revolucionin e Qershorit**.

**Fan Noli** udhëhoqi **Revolucionin e Qershorit** të vitit **1924**, duke përmbysur qeverinë e **Ahmet Zogut** dhe shpallur një **qeveri demokratike**. Noli u bë **Kryeministër** dhe nisi reforma shoqërore dhe arsimore. 

* **Maj 1924**: **Avokati dhe opozitari Bajram Curri organizoi protesta kundër qeverisë së Ahmet Zogut** pas vrasjes së Avni Rustemit, një nacionalist i njohur që kishte atentuar Esad Pashë Toptanin më 1920. Opozita e majtë e udhëhequr nga Fan Noli e akuzoi Ahmet Zogun për këtë vrasje.
* **Qershor 1924**: **Forcat revolucionare të mbështetura nga elementë nacionalistë, intelektualë dhe fshatarë të varfër** ngritën një kryengritje të armatosur. Ahmet Zogu u detyrua të largohej për në Jugosllavi.
* **Fan Noli dhe mbështetësit e tij** morën pushtetin dhe formuan një **qeveri demokratike**.

----

## Qershor - Dhjetor 1924 - Qeveria e Fan Nolit 
Pas marrjes së pushtetit, **Fan Noli u bë Kryeministër i Shqipërisë** dhe nisi një **program ambicioz reformash**, me synimin për të modernizuar vendin.

### Reformat kryesore të Fan Nolit: 
* **Reforma agrare**: Kërkoi të shpronësonte pronarët e mëdhenj të tokave dhe të shpërndante tokën te fshatarët e varfër.
* **Reforma në drejtësi**: Kërkoi të krijonte një sistem drejtësie të pavarur nga politika dhe të ndalonte korrupsionin.
* **Reforma arsimore**: Plani i tij ishte të promovonte arsimin laic dhe të hapte shkolla shqipe.
* **Shkëputja nga ndikimi i jashtëm**: Ai kërkoi mbështetje nga **Bashkimi Sovjetik**, çka shkaktoi shqetësim te fuqitë perëndimore.

### Dobësitë dhe problemet e qeverisë së Fan Nolit: 
* **Mungesa e mbështetjes së gjerë**: Fan Noli kishte mbështetje kryesisht nga intelektualët dhe patriotët, por jo nga shtresat feudale dhe të pasura.
* **Mungesa e ushtrisë**: Ai nuk kishte një forcë të organizuar për të mbrojtur qeverinë nga një kundërrevoltë.
* **Presioni nga jashtë**: Jugosllavia, Greqia dhe Italia nuk e shihnin me sy të mirë qeverinë e tij, pasi Fan Noli kishte tendenca më të majta dhe lidhje me Bashkimin Sovjetik.

----

## Dhjetor 1924 - Rrëzimi i Fan Nolit dhe rikthimi i Ahmet Zogut 
* **Ahmet Zogu, me ndihmën e Jugosllavisë, organizoi një grusht shteti**. Ai u rikthye në Shqipëri me një forcë të armatosur të mbështetur nga **Serbia dhe Mali i Zi**.
* **Dhjetor 1924**: **Qeveria e Fan Nolit u rrëzua pa një rezistencë të madhe**, dhe Fan Noli u detyrua të largohej në emigracion.
* **Ahmet Zogu mori kontrollin e vendit dhe nisi të krijonte një regjim më autoritar**, duke shpallur **Republikën Presidenciale në vitin 1925** dhe më vonë **Monarkinë në vitin 1928**.

----

## 1925 - Republika Parlamentare/Presidenciale e Ahmet Zogut 
* Deputetët e Asamblesë Kushtetuese e shpallen Shqipërinë Republikë Parlamentare me president Ahmet Zogun pas shtypjes së revolucionit të qershorit, më 21 Janar 1925
* **Ahmet Zogu**, pas një periudhe të pasigurt dhe një periudhe të revolucionit, **shpalli Republikën Presidenciale në 1925.** Ky ishte një kalim nga qeverisja parlamentare në një sistem më të centralizuar dhe autoritar.

## 1928 - Monarkia e Ahmet Zogut 
* **Ahmet Zogu** shpalli veten **Mbret të Shqipërisë** më 1928, duke krijuar një **monarki kushtetuese**, e cila do të zgjaste deri në vitin **1939**, kur Shqipëria u pushtua nga Italia.

Pas ndryshimeve të shpeshta në qeverisje, më 31 janar 1925 Asambleja Kombëtare miratoi formën republikane të regjimit dhe votoi Ahmet Zogun si President të Republikës. Më 1 shtator 1928 Shqipëria u shpall Monarki dhe Ahmet Zogu u shpall *Mbret i Shqipëtarëve*. Pas pushtimit të Shqipërisë nga Italia në prill 1939 dhe bashkimit të kurorave të dy vendeve, Viktor Emanueli III u bë Mbret i Shqipërisë. Vitet 1943-1944 nën pushtimin gjerman rikthejnë qeverisjet-regjenca.

Përfundimi i luftës së Dytë Botërore dhe çlirimi i Shqipërisë më 1944 u shoqërua me zgjedhjet e para parlamentare të dhjetorit vitit 1945 dhe me kalimin e funksionit të Kreut të Shtetit në organ kolegjial, si Presidium i Kuvendit Popullor. Në periudhën 11 janar 1946 – 12 dhjetor 1990, gjatë të cilës Shqipëria udhëhiqej nga komunistët, funksionet e Kreut të Shtetit u kryen nga Omer Nishani (10 janar 1946 - 1 gusht 1953), Haxhi Lleshi (1 gusht 1953 - 22 nëntor 1982) dhe Ramiz Alia (22 nëntor 1982 – 22 shkurt 1991). Më 22 shkurt 1991 u krijua Këshilli Presidencial i drejtuar nga Ramiz Alia, i cili i ushtroi funksionet deri më 30 prill 1991.

Më 30 prill 1991 me zgjedhjen e Presidentit të parë të Republikës parlamentare nga ana e një parlamenti shumëpartiak, krijohet Institucioni kushtetues i Presidentit të Republikës.
## Lista e Krerëve të Shtetit Shqiptar 
## Shiko edhe 
* Lista e presidentëve të Shqipërisë
* Lista e Kryeministrave të Shqipërisë
* Lista e Kryetarëve të Presidiumit të Kuvendit Popollor