Paragjykimi

[parapamje| *Z. Paragjykim* - pikturuar nga [Horace Pippin në 1943, përshkruan një pamje personale të marrëdhënieve racore në Shtetet e Bashkuara]]
**Paragjykimi**  mund të jetë një ndjenjë afektive ndaj një personi bazuar në anëtarësimin e tyre të perceptuar në grup.  Fjala përdoret shpesh për t'iu referuar një vlerësimi ose klasifikimi të paramenduar (zakonisht të pafavorshme) të një personi tjetër bazuar në karakteristikat personale të perceptuara të atij personi, të tilla si përkatësia politike, seksi, gjinia, identiteti gjinor, besimet, vlerat, klasa shoqërore, mosha, paaftësia, feja, seksualiteti, raca, etnia, gjuha, kombësia, kultura, çehrja, bukuria, gjatësia, pesha trupore, profesioni, pasuria, arsimimi, kriminaliteti, përkatësia e ekipit sportiv, shijet muzikore ose karakteristika të tjera të perceptuara. 

Fjala "paragjykim" mund t'i referohet gjithashtu besimeve të pabaza ose të pëllumbave   dhe mund të zbatohet për "çdo qëndrim të paarsyeshëm që është jashtëzakonisht rezistent ndaj ndikimit racional".  Gordon Allport e përkufizoi paragjykimin si një "ndjenjë, e favorshme ose e pafavorshme, ndaj një personi ose gjëje, para ose jo e bazuar në përvojën aktuale".  Auestad (2015) e përkufizon paragjykimin si karakterizuar nga "transferimi simbolik", transferimi i një përmbajtjeje kuptimore të ngarkuar me vlera në një kategori të formuar shoqërore dhe më pas tek individët që konsiderohet se i përkasin asaj kategorie, rezistencë ndaj ndryshimit dhe mbipërgjithësim. 

## Etimologjia 
Fjala paragjykim është përdorur që nga anglishtja e mesme rreth vitit 1300. Ajo vjen nga fjala e vjetër frënge préjudice, e cila vjen nga latinishtja praeiūdicium që vjen nga prae (para) dhe iūdicium (gjykim).

## Qasjet historike 
Hulumtimi i parë psikologjik i kryer mbi paragjykimet ka ndodhur në vitet 1920. Ky hulumtim u përpoq të provonte supremacinë e bardhë. Një artikull i vitit 1925, i cili shqyrtoi 73 studime mbi racën, arriti në përfundimin se studimet dukej "të tregonin epërsinë mendore të racës së bardhë".  Këto studime, së bashku me kërkime të tjera, bënë që shumë psikologë ta shohin paragjykimin si një përgjigje të natyrshme ndaj racave që besohet se janë inferiore.

Në vitet 1930 dhe 1940, kjo perspektivë filloi të ndryshojë për shkak të shqetësimit në rritje për antisemitizmin për shkak të ideologjisë së nazistëve. Në atë kohë, teoricienët e shihnin paragjykimin si patologjik dhe kështu kërkuan sindroma të personalitetit të lidhura me racizmin. Theodor Adorno besonte se paragjykimi buronte nga një personalitet autoritar; ai besonte se njerëzit me personalitet autoritar kishin më shumë gjasa të paragjykoheshin kundër grupeve me status më të ulët. Ai i përshkroi autoritarët si "mendimtarë të ngurtë që iu bindën autoritetit, e shihnin botën si bardh e zi dhe zbatonin respektimin e rreptë ndaj rregullave dhe hierarkive shoqërore". 

Në vitin 1954, Gordon Allport, në veprën e tij klasike *Natyra e paragjykimeve*, e lidhi paragjykimin me të menduarit kategorik. Allport pohoi se paragjykimi është një proces i natyrshëm dhe normal për njerëzit. Sipas tij, "Mendja njerëzore duhet të mendojë me ndihmën e kategorive... Pasi të formohen, kategoritë janë baza për paragjykimin normal. Ne nuk mund ta shmangim këtë proces. Jetesa e rregullt varet prej tij."  Në librin e tij, ai thekson rëndësinë e hipotezës së kontaktit. Kjo teori supozon se kontakti ndërmjet grupeve të ndryshme (etnike) mund të zvogëlojë paragjykimet ndaj atyre grupeve. Allport pranon rëndësinë e rrethanave në të cilat ndodh një kontakt i tillë. Ai i ka vënë kushte për të nxitur kontaktin pozitiv dhe për të reduktuar paragjykimet.

Në vitet 1970, kërkimet filluan të tregojnë se paragjykimi priret të bazohet në favorizimin ndaj grupeve të dikujt, në vend të ndjenjave negative ndaj një grupi tjetër. Sipas Marilyn Brewer, paragjykimi "mund të zhvillohet jo sepse grupet e jashtme urrehen, por sepse emocionet pozitive si admirimi, simpatia dhe besimi janë të rezervuara për grupin e brendshëm". 

Në vitin 1979, Thomas Pettigrew përshkroi gabimin përfundimtar të atribuimit dhe rolin e tij në paragjykim. Gabimi përfundimtar i atribuimit ndodh kur anëtarët e grupit "(1) ia atribuojnë sjelljen negative të grupit jashtëgrupor për shkaqe dispozicionale (më shumë se sa për sjellje identike brenda grupit) dhe (2) atribuojnë sjellje pozitive të grupit jashtëgrupit një ose më shumë nga shkaqet e mëposhtme: (a) një rast i rastësishëm ose i jashtëzakonshëm, (b) fat ose avantazh i veçantë, (c) motivim dhe përpjekje e lartë, dhe (d) faktorë të situatës"/ 

Young-Bruehl (1996) argumentoi se paragjykimi nuk mund të trajtohet në njëjës; Më tepër duhet folur për paragjykime të ndryshme si karakteristikë e tipave të ndryshëm të karaktereve. Teoria e saj i përcakton paragjykimet si mbrojtje sociale, duke bërë dallimin midis një strukture karakteri obsesioni, të lidhur kryesisht me antisemitizmin, personazheve histerikë, kryesisht të lidhur me racizmin, dhe karaktereve narcisiste, të lidhura me seksizmin. 

## Teoritë bashkëkohore dhe gjetjet empirike 
Efekti i homogjenitetit jashtë grupit është perceptimi se anëtarët e një grupi jashtë janë më të ngjashëm (homogjenë) sesa anëtarët e brenda grupit. Psikologët social Quattrone dhe Jones kryen një studim që e demonstron këtë me studentë nga shkollat rivale të Universitetit Princeton dhe Universiteti Rutgers.  Nxënësve në secilën shkollë iu shfaqën video të nxënësve të tjerë nga secila shkollë që zgjidhnin një lloj muzike për të dëgjuar për një studim të perceptimit dëgjimor. Më pas pjesëmarrësve iu kërkua të mendonin se sa përqind e shokëve të klasës së studentëve të incizuar do të zgjidhnin të njëjtën gjë. Pjesëmarrësit parashikuan një ngjashmëri shumë më të madhe midis anëtarëve të grupit jashtë (shkolla rivale) sesa midis anëtarëve të grupit të tyre.

Modeli justifikues-shtypës i paragjykimeve u krijua nga Christian Crandall dhe Amy Eshleman.  Ky model shpjegon se njerëzit përballen me një konflikt midis dëshirës për të shprehur paragjykim dhe dëshirës për të mbajtur një vetë-koncept pozitiv. Ky konflikt i bën njerëzit të kërkojnë justifikim për mospëlqimin e një grupi jashtë, dhe ta përdorin atë justifikim për të shmangur ndjenjat negative (disonancë njohëse) për veten e tyre kur ata veprojnë mbi mospëlqimin e tyre ndaj grupit të jashtëm.

Teoria realiste e konfliktit thotë se konkurrenca midis burimeve të kufizuara çon në rritje të paragjykimeve negative dhe diskriminimit. Kjo mund të shihet edhe kur burimi është i parëndësishëm. Në eksperimentin e shpellës së grabitësit,  u krijuan paragjykime negative dhe armiqësi midis dy kampeve verore pas garave sportive për çmime të vogla. Armiqësia u zvogëlua pasi dy kampet konkurruese u detyruan të bashkëpunonin në detyrat për të arritur një qëllim të përbashkët.

Një tjetër teori bashkëkohore është teoria e integruar e kërcënimit (ITT), e cila u zhvillua nga Walter G Stephan.  Ai bazohet dhe bazohet në disa shpjegime të tjera psikologjike të paragjykimeve dhe sjelljeve brenda/grupore, të tilla si teoria realiste e konfliktit dhe racizmi simbolik.  Ai gjithashtu përdor perspektivën e teorisë së identitetit social si bazë për vlefshmërinë e saj; domethënë, supozon se individët veprojnë në një kontekst të bazuar në grup ku anëtarësimet në grup përbëjnë një pjesë të identitetit individual. ITT parashtron se paragjykimi dhe diskriminimi i jashtëgrupit shkaktohet kur individët e perceptojnë një grup jashtëgrupi si kërcënues në një farë mënyre. ITT përcakton katër kërcënime:

* Kërcënime realiste
* Kërcënime simbolike
* Ankthi ndërgrupor
* Stereotipe negative

Kërcënimet realiste janë të prekshme, të tilla si konkurrenca për një burim natyror ose një kërcënim për të ardhurat. Kërcënimet simbolike lindin nga një ndryshim i perceptuar në vlerat kulturore midis grupeve ose një çekuilibër i perceptuar i fuqisë (për shembull, një grup i brendshëm që e percepton fenë e një grupi jashtë si të papajtueshme me të tyren). Ankthi ndërgrupor është një ndjenjë shqetësimi e përjetuar në praninë e një grupi jashtëgrupi ose anëtari i grupit, i cili përbën një kërcënim sepse ndërveprimet me grupe të tjera shkaktojnë ndjenja negative (p.sh., një kërcënim për ndërveprime të rehatshme). Stereotipet negative janë kërcënime të ngjashme, në atë që individët parashikojnë sjellje negative nga anëtarët e grupit në përputhje me stereotipin e perceptuar (për shembull, se grupi jashtë grupit është i dhunshëm). Shpesh këto stereotipa shoqërohen me emocione të tilla si frika dhe zemërimi. ITT ndryshon nga teoritë e tjera të kërcënimit duke përfshirë ankthin ndërgrupor dhe stereotipet negative si lloje kërcënimi.

Për më tepër, teoria e dominimit shoqëror thotë se shoqëria mund të shihet si hierarki e bazuar në grup. Në konkurrencë për burime të pakta si strehimi ose punësimi, grupet dominuese krijojnë "mite legjitimuese" paragjykuese për të siguruar justifikim moral dhe intelektual për pozicionin e tyre dominues ndaj grupeve të tjera dhe për të vërtetuar pretendimin e tyre mbi burimet e kufizuara.  Mitet legjitimuese, të tilla si praktikat diskriminuese të punësimit ose normat e njëanshme të meritës, punojnë për të ruajtur këto hierarki paragjykuese.

Paragjykimi mund të jetë një faktor kryesor që kontribuon në depresion.  Kjo mund të ndodhë në dikë që është viktimë e paragjykimit, duke qenë shënjestër e paragjykimeve të dikujt tjetër, ose kur njerëzit kanë paragjykime kundër vetvetes që shkaktojnë depresionin e tyre.

Paul Bloom argumenton se ndërsa paragjykimi mund të jetë irracional dhe të ketë pasoja të tmerrshme, ai është i natyrshëm dhe shpesh mjaft racional. Kjo sepse paragjykimet bazohen në prirjen njerëzore për të kategorizuar objektet dhe njerëzit bazuar në përvojën e mëparshme. Kjo do të thotë që njerëzit bëjnë parashikime për gjërat në një kategori bazuar në përvojën e mëparshme me atë kategori, me parashikimet që rezultojnë zakonisht të sakta (megjithëse jo gjithmonë). Bloom argumenton se ky proces kategorizimi dhe parashikimi është i nevojshëm për mbijetesë dhe ndërveprim normal, duke cituar William Hazlitt, i cili tha: "Pa ndihmën e paragjykimeve dhe zakoneve, unë nuk duhet të jem në gjendje të gjej rrugën time nëpër dhomë; as të di se si të sillem në asnjë rrethanë, as çfarë të ndjej në ndonjë lidhje të jetës”. 

Vitet e fundit, studiuesit kanë argumentuar se studimi i paragjykimeve ka qenë tradicionalisht shumë i ngushtë. Argumentohet se meqenëse paragjykimi përkufizohet si një ndikim negativ ndaj anëtarëve të një grupi, ka shumë grupe ndaj të cilëve paragjykimi është i pranueshëm (si përdhunuesit, burrat që braktisin familjet e tyre, pedofilët, neo-nazistët, shoferët e alkoolit, kërcyesit në radhë., vrasës etj.), megjithatë paragjykime të tilla nuk janë studiuar. Është sugjeruar që studiuesit janë përqendruar shumë në një qasje vlerësuese ndaj paragjykimeve, sesa në një qasje përshkruese, e cila shikon mekanizmat aktualë psikologjikë pas qëndrimeve paragjykuese. Argumentohet se kjo e kufizon kërkimin në objektivat e paragjykimit ndaj grupeve që konsiderohen se po marrin trajtim të padrejtë, ndërsa grupet që studiuesit konsiderojnë se trajtohen me të drejtë ose meritojnë paragjykim janë anashkaluar. Si rezultat, fusha e paragjykimeve ka filluar të zgjerohet në kërkime, duke lejuar një analizë më të saktë të marrëdhënies midis tipareve psikologjike dhe paragjykimeve.  &#x5B;'**&#x5D;

Disa studiues kishin mbrojtur kërkimin e të kuptuarit të paragjykimit nga perspektiva e vlerave kolektive sesa thjesht si mekanizëm psikologjik i njëanshëm dhe koncepte të ndryshme të paragjykimit, duke përfshirë atë që njerëzit laikë mendojnë se përbën paragjykim.   Kjo është për shkak të shqetësimeve se mënyra se si është funksionalizuar paragjykimi nuk i përshtatet përkufizimit të tij psikologjik dhe se shpesh përdoret për të treguar se një besim është i gabuar ose i pajustifikuar, pa e vërtetuar në të vërtetë se është kështu.  

Disa kërkime kanë lidhur tiparet e personalitetit të triadës së errët (makiavelizmi, narcisizmi madhështor dhe psikopatia  me të qenit më të prirur për të mbajtur pikëpamje raciste, seksiste, ksenofobike, homofobike dhe transfobike. 

## Llojet e paragjykimeve 
Dikush mund të paragjykohet ose të ketë një nocion të paragjykuar për dikë për shkak të ndonjë karakteristike që ata e konsiderojnë të pazakontë ose të padëshirueshme. Disa shembuj të zakonshëm të paragjykimeve janë ato të bazuara në racën, gjininë, kombësinë, statusin social, orientimin seksual ose përkatësinë fetare të dikujt, dhe polemika mund të lindin nga çdo temë e caktuar. &#x5B;**'&#x5D;

### Identiteti gjinor 
Personat transgjinorë dhe jobinarë mund të diskriminohen sepse identifikohen me një gjini që nuk përputhet me seksin e caktuar në lindje. Refuzimi për t'i quajtur me përemrat e tyre të preferuar ose pretendimi se nuk janë gjinia që identifikojnë si mund të konsiderohet diskriminim, veçanërisht nëse viktima e këtij diskriminimi ka shprehur në mënyrë të përsëritur se cili është identiteti i tyre i preferuar. &#x5B;'**&#x5D;

Identiteti gjinor tani konsiderohet një kategori e mbrojtur e diskriminimit. Prandaj, rastet e rënda të këtij diskriminimi mund të çojnë në dënim penal ose ndjekje penale në disa vende &#x5B;**'&#x5D;, dhe vendet e punës duhet të mbrohen nga diskriminimi bazuar në identitetin gjinor. 

### Seksizmi 
Seksizmi, i quajtur edhe diskriminim gjinor, është paragjykim ose diskriminim i bazuar në seksin ose gjininë e një personi. Seksizmi mund të prekë çdo gjini, por është dokumentuar veçanërisht se prek më shpesh gratë dhe vajzat.  Diskutimi i ndjenjave të tilla, dallimet dhe stereotipet aktuale gjinore vazhdojnë të jenë tema të diskutueshme. Gjatë historisë, gratë janë menduar si të varura nga burrat, shpesh duke u injoruar në fusha si akademia ose duke u nënçmuar fare. Tradicionalisht, burrat mendoheshin si më të aftë se gratë, mendërisht dhe fizikisht.  Në fushën e psikologjisë sociale, studimet e paragjykimeve si studimi "Kush i pëlqen gratë kompetente" udhëhoqi rrugën për kërkime të bazuara në gjini mbi paragjykimet.  Ai sugjeron një "identitet të përbashkët" midis njerëzve të një kombi që minimizon dallimet brenda grupit dhe thekson kufijtë e perceptuar midis grupit dhe jo anëtarëve.  Kjo çon në supozimin se anëtarët e kombit kanë më shumë të përbashkëta sesa kanë në të vërtetë, se ata janë "të bashkuar kulturalisht", edhe nëse ekzistojnë padrejtësi brenda kombit të bazuara në dallime si statusi dhe raca.  Ideja e ndarjes së njerëzve në bazë të klasës është e diskutueshme në vetvete. Disa argumentojnë se pabarazia ekonomike është një aspekt i pashmangshëm i shoqërisë, kështu që gjithmonë do të ketë një klasë sunduese.  Disa argumentojnë gjithashtu se, edhe brenda shoqërive më egalitare në histori, ndodh një formë renditjeje e bazuar në statusin social. Prandaj, mund të besohet se ekzistenca e klasave shoqërore është një tipar natyror i shoqërisë. 

Të tjerët argumentojnë të kundërtën. Sipas dëshmive antropologjike, për shumicën e kohës që speciet njerëzore kanë ekzistuar, njerëzit kanë jetuar në një mënyrë në të cilën toka dhe burimet nuk kanë qenë në pronësi private.  Gjithashtu, kur renditja shoqërore ndodhi, ajo nuk ishte antagoniste apo armiqësore si sistemi aktual i klasave. 

Për shkak të asaj që psikologët socialë e quajnë efekti i gjallërisë, një tendencë për të vërejtur vetëm disa karakteristika dalluese, shumica e popullsisë tenton të nxjerrë përfundime sikur homoseksualët shfaqin seksualitetin e tyre.  Imazhe të tilla mund të kujtohen lehtësisht në mendje për shkak të gjallërisë së tyre, duke e bërë më të vështirë vlerësimin e të gjithë situatës. 

Ideja e privilegjit heteroseksual dihet se lulëzon në shoqëri. Hulumtimet dhe pyetësorët janë formuluar për t'iu përshtatur shumicës; dmth, heteroseksualët. Statusi i asimilimit ose i përshtatjes me standardet heteroseksuale mund të quhet "heteronormativitet", ose mund t'i referohet ideologjisë se norma kryesore ose e vetme shoqërore është të qenit heteroseksual. 

Në sistemin ligjor të SHBA-së, të gjitha grupet nuk konsiderohen gjithmonë të barabarta sipas ligjit. Mbrojtja nga paniku homoseksual ose queer është një term për mbrojtjet ose argumentet e përdorura për të mbrojtur të akuzuarin në çështjet gjyqësore, që avokatët mbrojtës mund ta përdorin për të justifikuar krimin e urrejtjes së klientit të tyre kundër dikujt që klienti mendonte se ishte LGBT. Debati vjen kur avokatët mbrojtës përdorin statusin e minoritetit të viktimës si një justifikim ose justifikim për krimet që janë drejtuar kundër tyre. Kjo mund të shihet si një shembull i fajësimit të viktimës. Një metodë e kësaj mbrojtjeje, çrregullimi i panikut homoseksual, është të pretendohet se orientimi seksual i viktimës, modelet e lëvizjes së trupit (siç janë modelet e ecjes ose mënyra se si kërcejnë), ose pamja që lidhet me një orientim seksual të pakicës provokoi një reagim të dhunshëm në i pandehuri. Ky nuk është një çrregullim i provuar, nuk njihet më nga DSM, dhe, për rrjedhojë, nuk është një çrregullim që njihet mjekësisht, por është një term për të shpjeguar disa akte dhune. 

Hulumtimet tregojnë se diskriminimi në bazë të orientimit seksual është një tipar i fuqishëm i shumë tregjeve të punës. Për shembull, studimet tregojnë se meshkujt homoseksualë fitojnë 10-32% më pak se meshkujt heteroseksualë në Shtetet e Bashkuara dhe se ka diskriminim të konsiderueshëm në punësimin në bazë të orientimit seksual në shumë tregje pune. 

### Racizmi 
Racizmi përkufizohet si besimi se karakteristikat fizike përcaktojnë tiparet kulturore dhe se karakteristikat racore i bëjnë disa grupe superiore.  Duke i ndarë njerëzit në hierarki bazuar në racën e tyre, është argumentuar se trajtimi i pabarabartë midis grupeve të ndryshme të njerëzve është i drejtë dhe i drejtë për shkak të dallimeve të tyre gjenetike.  Ky koncept fokusohet në domosdoshmërinë e hierarkive dhe se si disa njerëz janë të detyruar të jenë në fund të piramidës. Megjithëse racizmi ka qenë një temë e spikatur në histori, ka ende debate nëse raca ekziston në të vërtetë duke e bërë diskutimin e racës një temë të diskutueshme. Edhe pse koncepti i racës është ende duke u debatuar, efektet e racizmit janë të dukshme. Racizmi dhe format e tjera të paragjykimit mund të ndikojnë në sjelljen, mendimet dhe ndjenjat e një personi, dhe psikologët socialë përpiqen t'i studiojnë këto efekte.

### Diskriminimi fetar 
Ndërsa fetë e ndryshme i mësojnë anëtarët e tyre të jenë tolerantë ndaj atyre që janë të ndryshëm dhe të kenë dhembshuri, gjatë historisë ka pasur luftëra, pogrome dhe forma të tjera dhune të motivuara nga urrejtja ndaj grupeve fetare. 

Në botën moderne, studiues në vendet perëndimore, të arsimuara, të industrializuara, të pasura dhe demokratike kanë bërë studime të ndryshme duke eksploruar marrëdhëniet midis fesë dhe paragjykimit; deri më tani, ato kanë marrë rezultate të përziera. Një studim i bërë me studentë të kolegjit amerikan zbuloi se ata që raportuan se feja ishte shumë me ndikim në jetën e tyre duket se kanë një shkallë më të lartë paragjykimi sesa ata që raportuan se nuk ishin fetarë.  Studime të tjera zbuluan se feja ka një efekt pozitiv te njerëzit për sa i përket paragjykimit.  Ata që praktikojnë "fenë e brendshme", në të cilën besimtarët i përkushtohen besimeve të tyre, kanë më shumë gjasa të kenë një ulje të paragjykimit.  ku përfitimet e drejtpërdrejta njohëse duken gjithnjë e më shumë se vijnë në kurriz të inteligjencës sociale. 

Diskriminimi mund të shtrihet edhe tek individë të tjerë me funksion të lartë që mbartin fenotipe patologjike, të tilla si ata me çrregullime të hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes dhe çrregullime të spektrit bipolar. Në këto raste, ka indikacione që tiparet njohëse të perceptuara (ose aktuale) të pafavorshme shoqërore lidhen drejtpërdrejt me tipare njohëse të favorshme në fusha të tjera, veçanërisht kreativiteti dhe të menduarit divergjent,  dhe megjithatë këto pika të forta mund të anashkalohen sistematikisht. Rasti i "diskriminimit neurologjik" si i tillë qëndron në pritshmërinë që kapaciteti profesional i dikujt mund të gjykohet nga cilësia e ndërveprimit social, i cili në raste të tilla mund të jetë një metrikë e pasaktë dhe diskriminuese për përshtatshmërinë e punësimit.

Meqenëse ka lëvizje nga disa ekspertë që këto ekstreme me funksion më të lartë të riklasifikohen si zgjerime të personalitetit njerëzor,  çdo legjitimim i diskriminimit kundër këtyre grupeve do t'i përshtatej vetë përkufizimit të paragjykimit, pasi vërtetimi mjekësor për një diskriminim të tillë bëhet i tepërt. Përparimet e fundit në gjenetikën e sjelljes dhe neuroshkencën e kanë bërë këtë një çështje shumë të rëndësishme diskutimi, me kornizat ekzistuese që kërkojnë rishikim të rëndësishëm për të akomoduar fuqinë e gjetjeve gjatë dekadës së fundit. &#x5B;''''&#x5D;

#### Me funksionim të ulët 
Mund të bëhen supozime për inteligjencën ose vlerën e individëve që kanë ose shfaqin sjellje të çrregullimeve ose kushteve mendore. Individët që e kanë të vështirë të asimilohen ose përshtaten me standardet neurotipike dhe shoqërinë mund të etiketohen "me funksion të ulët".

Njerëzit me çrregullime neurologjike ose kushte të vërejtura se kanë inteligjencë të ulët, mungesë të vetëkontrollit, sjellje vetëvrasëse ose ndonjë numër faktorësh mund të diskriminohen mbi këtë bazë. Institucione të tilla si azilet mendore, kampet naziste të përqendrimit, objektet joetike të kërkimit/kujdesit pediatrik dhe laboratorët e eugjenikës janë përdorur për të kryer eksperimente të rrezikshme ose për të torturuar individët e përfshirë.

Shumica e diskriminimit sot karakterizohet nga individë që bëjnë komente ndaj individëve me funksion të ulët ose duke i dëmtuar fizikisht ata vetë, por disa institucione ushtrojnë aktivitete të pasigurta ndaj këtyre individëve.

## Multikulturalizmi 
Sipas psikologëve Richard J. Crisp dhe Rose Meleady, njerëzit kanë një prirje të evoluar për të menduar kategorikisht për grupet shoqërore, e manifestuar në proceset njohëse me implikime të gjera për miratimin publik dhe politik të politikës multikulturore.  Ata postuluan një përshkrim njohës-evolucionar të përshtatjes njerëzore ndaj diversitetit shoqëror që shpjegon rezistencën e përgjithshme ndaj multikulturalizmit dhe ofron një thirrje riorientuese për studiuesit dhe politikëbërësit që kërkojnë zgjidhje të bazuara në ndërhyrje për problemin e paragjykimeve.

## Reduktimi i paragjykimeve 
### Hipoteza e kontaktit 
Hipoteza e kontaktit parashikon se paragjykimi mund të reduktohet vetëm kur anëtarët brenda dhe jashtë grupit bashkohen.   Në veçanti, janë gjashtë kushte që duhen plotësuar për të reduktuar paragjykimet, siç janë kultivuar në teknikën e mësimdhënies "bashkim pjesësh figure" të Elliot Aronson .  Përveç kësaj, disa individë përballen me diskriminimin kur e shohin të ndodhë, me hulumtimet që zbulojnë se individët kanë më shumë gjasa të përballen kur perceptojnë përfitime për veten e tyre dhe kanë më pak gjasa të përballen kur shqetësohen për reagimet e të tjerëve. 

### Probleme me modelet psikologjike 
Një problem me nocionin se paragjykimi evoluoi për shkak të një domosdoshmërie për të thjeshtuar klasifikimet shoqërore për shkak të kapacitetit të kufizuar të trurit dhe në të njëjtën kohë mund të zbutet përmes edukimit është se të dyja kundërshtojnë njëra-tjetrën, kombinimi që arrin të thotë se problemi është mungesa. i harduerit dhe në të njëjtën kohë mund të zbutet duke futur edhe më shumë softuer në harduerin që sapo tha se ishte i mbingarkuar me shumë softuer.  Dallimi midis armiqësisë së burrave ndaj burrave jashtë grupit duke u bazuar në dominimin dhe agresionin dhe armiqësinë e grave ndaj burrave jashtë grupit duke u bazuar në frikën e detyrimit seksual kritikohet duke iu referuar shembullit historik që Hitleri dhe nazistët e tjerë meshkuj besonin se seksi ndërgrupor ishte më i keq se vrasja dhe do t'i shkatërronte përgjithmonë, gjë që ata nuk e besonin se do ta bënte vetë lufta, dmth. një pamje e kërcënimit mashkullor jashtë grupit që psikologjia evolucionare e konsideron si një pikëpamje femërore dhe jo një pikëpamje mashkullore.  &#x5B;''''&#x5D;

## Shiko gjithashtu 

* Shkalla e Allport-it
* Paragjykim ambivalent
* Paragjykim dashamirës
* Paragjykim
* Përgjegjësia kolektive
* Identiteti i përbashkët në grup
* Konformiteti
* Fashizmi
* Krimet e urrejtjes
* Paragjykim armiqësor
* Të drejtat e njeriut
* Idee fix (psikologji)
* Eksperimenti i Milgramit
* Nazizmin
* Korrektësia politike
* Paragjykimi nga një këndvështrim evolucionar
* Prezumimi i fajit
* Diskriminimi i kundërt
* Ndikimi social
* Menaxhimi i stigmës
* Pezullimi i gjykimit
* Terrorizmi
* 
* Totalitarizmi

## Referime