Haraxh

**Haraxhi** (arabisht: خراج *Kharadj*, në shqip edhe **haraçi**) është sipas të drejtës islame taksa e tokës së punuar bujqësore. *Haraçi* nuk ka bazë as në kuran as në hadith ose sunna por është më tepër e krijuar si *ixhma*, konsens *(pëlqim)* nga ana e teologëve islamë dhe nga *urf-i*, tradita islame.

Fillimisht, pas ekspansionit të parë islam të shekullit të 7-të, *haraçi* cilësonte taksën si shumë e përgjithshme, të vjelur nga provincat e pushtuara, e cila mblidhej nga nëpunësit e ish-Perandorisë Bizantine dhe Sasanide ose, në kuptim më të gjerë, çdo lloj takse që vilnin pyshtuesit myslimanë nga popullsia jo-myslimane, dhimmit. Në atë kohë *haraçi* përdorej në mënyrë sinonime me *xhizjen*, e cila më vonë u shndërrua në një taksë për frymë për dhimmi-t. Nga ana tjetër, pronarët myslimanë të tokave paguanin vetëm *ushr-in*, të dhjetën fetare, e cila ishte shumë më e ulët. 

Por konvertimi *(ndërrimi i fesë)* në masë i të krishterëve dhe zoroastristëve në fenë islame bëri që të shterojë burimi i të ardhurave nga taksat për perandorinë arabe. Gjendja u ashpërsua edhe më tepër, kur një ekspeditë në shkallë të gjerë por e pasuksesshme kundra Perandorisë Bizantine e organizuar nga kalifi omajjad Sulaiman më 717 e çoi gjendjen financiare të omajjadëve në prag të greminës. Pak para ardhjes së Sulaiman-it në pushtet, Al-Hadxhaxh-i, guvernatori i provincës së Irakut, ishte përpjekur të rrisë të ardhurat duke kërkuar nga myslimanët pagimin e taksës së plotë mirëpo kjo masë hasi në kundërshtim dhe pakënaqësi. Për të zgjidhur këto probleme, pasardhësi në detyrë i Sulaiman-it, Umar-i II, arriti kompromisin, sipas së cilit, duke filluar prej vitit 719, toka për të cilën ishte paguar më parë *haraç*, nuk lejohej t'u jepej myslimanëve, të cilët mund ta jepnin atë me qira por në rast se ata e jepnin, atëherë ishin të detyruar të paguanin *haraç* për të. Me kalimin e kohës, rezultati i kësaj reforme ishte që taksa e *haraçit* vilej për shumicën e tokave pa marrë parasysh fenë e atij që e punonte. Reformat e Umar-it II u përfunduan nën pushtetin e abbasidëve dhe do të bëheshin më vonë model për sistemin tatimor të shtetit islam. Që prej kësaj kohe *haraçi* është përdorur edhe si term i përgjithshëm për të përshkruar çdo lloj takse: kështu psh. vepra klasike e juristit të shekullit të 9-të Abu Jusuf-it mbi tatimet quhej *Kitab al-haraxh*, në shqip: *Libri i tatimeve*. 

Orientologu rus i shekullit të 20-të, A. J. Jakubovski, krahason sistemin e taksave të tokës të sasanidëve persianë me atë të kohës së kalifateve islamë:
 ''Duke krahasuar burimet historike para-islame me ato të periudhës islame del se pushtuesit arabë i rritën taksat e tokës pa përjashtim. Si pasojë, taksat u rritën për një akër are gruri në 4 dirham-ë dhe për një akër are elbi në 2 dirham-ë, ndërsa gjatë sundimit të Khosroes-it I ishte e zakonshme vetëm një dirham për një akër are gruri ose elbi. Nga fundi i periudhës së kalifatit omajjad, persianëve të mposhtur dhe të nënshtruar u duhej t'i pagonin Perandorisë Islame si haraç nga një të katërtën deri në një të tretën e prodhimeve të tyre bujqësore.* 

## Literaturë 
* Cooper, Richard S. "The Assessment and Collection of Kharaj Tax in Medieval Egypt" (*Journal of the American Oriental Society*, Vol. 96, No. 3. (Jul. &ndash; Sep., 1976), f. 365-382.
* Cummings, John Thomas; Askari, Hossein; Mustafa, Ahmad. "Islam and Modern Economic Change" in Esposito, 1980, f. 25-47
* Esposito, John L. (ed.). *Islam and Development: Religion and Sociopolitical Change* (Syracuse, NY, Syracuse University Press, 1980)
* Gaudefroy-Demombynes, Maurice (tr. John P. MacGregor). *Muslim Institutions* (London, Allen & Unwin, 1950)
* Hourani, Albert, *A History of the Arab Peoples* (Cambridge, MA : Belknap-Harvard University Press, 1991)
* Melis, Nicola, “Il concetto di ğihād”, në P. Manduchi (a cura di), *Dalla penna al mouse. Gli strumenti di diffusione del concetto di gihad*, Angeli, Milano 2006, f. 23-54.
* Melis, Nicola, “Lo statuto giuridico degli ebrei dell’Impero Ottomano”, në M. Contu – N. Melis - G. Pinna (a cura di), *Ebraismo e rapporti con le culture del Mediterraneo nei secoli XVIII-XX*, Giuntina, Firenze 2003.
* Melis, Nicola, *Trattato sulla guerra. Il Kitāb al-ğihād di Molla Hüsrev*, Aipsa, Cagliari 2002.
* Hawting, G. R. *The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661-750* (London, Routledge, 2000) 
* Lambton, Ann K. S. *Landlord and Peasant in Persia: A Study of Land Tenure and Land Revenue Administration* (London, Oxford University Press, 1953) 
* 
* Poliak, A. N. "Classification of Lands in the Islamic Law and Its Technical Terms". *The American Journal of Semitic Languages and Literatures*, Vol. 57, No. 1. (Jan., 1940), f. 50-62.
* 
* Watt, W. Montgomery. *Islamic Political Thought: The Basic Concepts'' (Edinburgh, Edinburgh University Press, 1980)

## Weblinks 
* The Institute of Ismaili Studies, Glossary H-K (kharaj) 

## Referime