Dhimitër Kantakuzeni

**Demetrius Kantakouzenos** (serbisht: Димитрије Кантакузин *Dimitrije Kantakuzin*) ishte shkrimtar serb me origjinë greke që jetonte në Despotatin Serb të shekullit të 15-të. 

## Origjina dhe jeta e hershme 
Dhimitri lindi në 1435 në Novo Brdo, gjatë mbretërimit të Gjuragj Brankoviq. Në 1438, territori i fundit i lirë serb ra në duart e turqve osmanë, të udhëhequr nga Sulltan Murati II. Edhe pas kapjes së Smederevo, megjithatë, kryeqyteti i fundit i Serbisë së pavarur, Novo Brdo i rezistoi pushtimit turk dhe nuk pranoi të kapitullohej. Në vitin 1441, pas më shumë se dy vjetësh rrethimi, Novo Brdo u kap. Qytetarët e Novo Brdo ende nuk pranuan të pranojnë se mposhtin dhe menjëherë organizuan një kryengritje e cila u shua në mënyrë mizore dhe pa mëshirë nga osmanllinjtë. Novo Brdo, i kapur dhe pushtuar, mbeti ende i pamposhtur dhe vazhdoi rezistencën e tij deri në vitin 1455. Atë vit, pas një bombardimi të gjatë dhe të rëndë të qytetit, Novo Brdo më në fund kapitulloi. Vetë Sulltan Mehmed Fatihu hyri në qytet dhe urdhëroi ekzekutimin e fisnikërisë së Novo Brdo. Ai gjithashtu urdhëroi që të gjithë burrat serbë me aftësi të kufizuara, fëmijët dhe djemtë të regjistrohen në jeniçerë, dhe vajzat dhe gratë e këtij qyteti t'u jepen ushtarëve dhe komandantëve të tij si skllevër. Dhimitri, një i ri rreth njëzet në atë kohë, ishte dëshmitar i këtyre skenave të anarkisë, mizorisë dhe vdekjes. Kjo përvojë dukshëm la një përshtypje të pashlyeshme për të, dhe ai u fiksua me kalueshmërinë e jetës dhe fuqinë e vdekjes. Vdekja u bë një mendim dhe vizion gjithnjë i pranishëm, një shoqërues i vazhdueshëm, një vuajtës, temë qendrore dhe motiv i përsëritur i veprave të tij letrare. 

Dhimitri pati një përvojë tjetër traumatike, sipas disa kronikave, Sulltan Mehmed Pushtuesi ekzekutoi disa anëtarë të familjes Kantakouzenos në Serbi; Janja u ekzekutua në Stamboll në Shtator 1477 së bashku me dy vëllezërit e tij të vegjël Aleksios dhe Xhorxh, katër djemtë e tij dhe dymbëdhjetë nipat, me urdhër të Sulltan Mehmetit II. Fakti që Kantakuzini serb *(Kantakouzenos)* ishin të lidhur ngushtë me Irene Kantakouzene (Jerina), gruan e Despotit serb Gjuragj Brankoviq i cili i dha vajzës së tij Mara Branković në martesë me Murad II, nuk e ka penguar ekzekutimin e tyre. Dhimitri disi i mbijetoi kësaj masakre dhe u largua nga Novo Brdo. Për një kohë të shkurtër, ai jetoi me Mara Branković, e bija e Đurađ dhe Jerina Branković (Irene Kantakouzene), e veja e Murad II dhe njerka e Mehmed Pushtuesit, i njëjti Sulltan që urdhëroi ekzekutimet. Pas vdekjes së Mara Brankoviqit në 1487, Dhimitri u largua nga Serbia dhe qëndroi pranë Detit të Zi me disa të afërm ende të mbijetuar. Atje vdiq, por viti i saktë i vdekjes së tij nuk dihet. 

## Puna 
Me ndikimin e Mara Brankoviqit reliket e Ivanit të Rilas u zhvendosën nga Tarnovo në manastirin e Rilindjes të rindërtuar. Ndërsa banonte në manastirin e Rilës në 1469, Kantakuzin shkroi një biografi të Shën Gjonit të Rilas dhe një "Lutje për Virgjëreshën e Shenjtë" që nënkupton ndihmën e saj në luftën kundër mëkatit. Biografia përpiqet të shpjegojë arsyet e humbjes së të krishterëve në duart e turqve. Akrostiku i ruajtur në "Shërbimin ndaj Shën Gjonit të Rilës" tregon se është shkruar origjinalisht në idiomën e Vjetër serbe. Lutjet e tij lëvizëse janë ndër lutjet më mbresëlënëse në letërsinë e vjetër serbe.