Guri i filozofit

parapamje|Alkimisti duke zbuluar fosforin, nga Joseph Wright i Derby-t (1771).
**Guri i filozofit** është një substancë mitike alkimike e aftë të shndërrojë metale bazë si plumbi dhe zhiva në ar ose argjend; njihej gjithashtu si "tinkturë" dhe "pluhur", si dhe "luan i kuq" për arin dhe "luan i bardhë" për argjendin. Alkimistët gjithashtu besonin se mund të përdorej për të bërë një eliksir jete që bënte të mundur ripërtëritjen dhe pavdekësinë.

Për shumë shekuj, ishte qëllimi më i kërkuar në alkimi. Guri i filozofit ishte simboli qendror i terminologjisë mistike të alkimisë, duke simbolizuar përsosmërinë në nivelin e saj më të lartë, ndriçimin hyjnor dhe lumturinë qiellore. Përpjekjet për të zbuluar gurin i filozofit njiheshin si Magnum Opus ("Vepra e Madhe").

## Në lashtësi 
Përmendja më e hershme e njohur me shkrim e gurit i filozofit është në Cheirokmeta nga Zosimos i Panopolis (rreth vitit 300 pas Krishtit). Shkrimtarët alkimistë i japin një histori më të gjatë. Elias Ashmole dhe autori anonim i Gloria Mundi (1620) pohojnë se historia e tij daton që nga Adami, i cili e mori njohurinë për gurin direkt nga Zoti. Thuhet se kjo njohuri është transmetuar nëpërmjet patriarkëve biblikë, duke u dhënë atyre jetëgjatësinë e tyre. Legjenda e gurit u krahasua gjithashtu me historinë biblike të Tempullit të Solomonit dhe gurit të qoshes së refuzuar të përshkruar në Psalmin 118.

Rrënjët teorike që përshkruajnë krijimin e gurit mund të gjurmohen në filozofinë greke. Alkimistët më vonë përdorën elementët klasikë, konceptin e anima mundi dhe historitë e krijimit të paraqitura në tekste si Timaeus i Platonit si analogji për procesin e tyre. Sipas Platonit, katër elementët rrjedhin nga një burim i përbashkët ose prima materia (materia e parë), e lidhur me kaosin. Prima materia është gjithashtu emri që alkimistët i japin përbërësit fillestar për krijimin e gurit i filozofit. Rëndësia e kësaj lënde të parë filozofike vazhdoi gjatë gjithë historisë së alkimisë. Në shekullin e shtatëmbëdhjetë, Thomas Vaughan shkruan, "lënda e parë e gurit është e njëjtë me lëndën e parë të të gjitha gjërave". 

## Në mesjetë 
Në Perandorinë Bizantine dhe perandoritë arabe, alkimistët e hershëm mesjetarë u mbështetën në punën e Zosimos. Alkimistët bizantinë dhe islamikë ishin të magjepsur nga koncepti i transmutacionit të metaleve dhe u përpoqën ta kryenin procesin. Alkimisti mysliman i shekullit të tetë, Xhabir ibn Hajjan - Xhabiri shpesh romanizohej si Geber - analizoi çdo element klasik në terma të katër cilësive themelore. Zjarri ishte i nxehtë dhe i thatë, toka e ftohtë dhe e thatë, uji i ftohtë dhe i lagësht, dhe ajri i nxehtë dhe i lagësht. Ai teorizoi se çdo metal ishte një kombinim i këtyre katër parimeve, dy prej tyre të brendshëm dhe dy të jashtëm. Nga kjo premisë, u arsyetua se transmutacioni i një metali në një tjetër mund të realizohej nga rirregullimi i cilësive të tij themelore. Ky ndryshim do të ndërmjetësohej nga një substancë, e cila u quajt xerion në greqisht dhe al-iksir në arabisht (nga e cila rrjedh fjala eliksir). Shpesh konsiderohej se ekzistonte si një pluhur i kuq i thatë - i njohur edhe si al-kibrit al-ahmar ('squfur i kuq') - i bërë nga një gur legjendar: guri i filozofit. Pluhuri i eliksirit filloi të konsiderohej si një komponent thelbësor i transmutacionit nga alkimistët arabë të mëvonshëm.

Në shekullin e 11-të, pati një debat midis kimistëve islamikë nëse transmutacioni i substancave ishte i mundur. Një kundërshtar kryesor ishte polimati persian Avicena (i njohur edhe si Ibn Sina), i cili diskreditoi teorinë e transmutacionit të substancave, duke deklaruar: "Ata të zanatit kimik e dinë mirë se asnjë ndryshim nuk mund të ndikohet në llojet e ndryshme të substancave, megjithëse ata mund të prodhojnë pamjen e një ndryshimi të tillë".

Sipas legjendës, thuhet se shkencëtari dhe filozofi i shekullit të 13-të Albertus Magnus zbuloi gurin e filozofit. Magnus nuk e konfirmoi se e zbuloi gurin në shkrimet e tij, por ai shënoi se ishte dëshmitar i krijimit të arit me anë të "transmutacionit".

## Shiko edhe 
* Alkimia

## Referime