Stefan Gjurashi

**Stefan Cërnojeviç** (serbisht: Стефан Црнојевић *Stefan Crnojević*), i njohur si **Stefanica** (Стефаница; fl. 1426 &#x2013; 1465) ishte Zoti i Zetës midis 1451 dhe 1465. Deri në vitin 1441, si knjaz ishte një nga qeveritarët e shumtë në Zetën e Epërme, e cila në atë kohë ishte krahinë e Despotatit Serb. Më pas ai u rreshtua me dukën bosnjan, Stjepan Vukçiq Kosaça, dhe mbeti vasal i tij deri në 1444 kur pranoi sundimin venedikas. Në Lezhën e mbajtur nga Venediku, më 2 mars 1444, Stefani dhe djemtë e tij lidhën një aleancë me disa fisnikë nga Arbëria, të udhëhequr nga Skënderbeu, e njohur si Lidhja e Lezhës. Në vitin 1448 ai u kthye nën sundimin e despotit serb Gjuragj Brankoviq. Në vitin 1451, Stefani mori udhëheqjen e familjes Gjurashi dhe u bë sundimtar i një pjese të madhe të Zetës, prej nga vjen titulli Gospodar Zetski (përthyer Zoti i Zetës).

## Jeta e hershme dhe familja 
Stefani lindi si djali i tretë i Gjuragj Gjurasheviq Crnojeviq, dhe vajza e fisnikut shqiptar Koja Zaharia nga familja Zaharia. Stefani kishte tre vëllezër: Đurašin Đurašević, Gojçin Crnojeviq dhe një vëlla me emër dhe rol të panjohur historik.  Dokumentet më të hershme që e përmendin atë janë të vitit 1426.  Stefani mori emërtimin "*Stefanica*". 

Stefani kishte tre djem, Ivan, Andrija, i quajtur si *trimi shqiptar*  dhe Bozhidar, i cili në burime të tjera përmendet si vëllai i tij. Historianët nga Raguza trojet e familjes Balsha dhe Crnojeviç i përmendnin gjithmonë si Zeta dhe i konsideronin si pjesë të Serbisë për ta dalluar nga viset e tjera. 

## Sundimi 
### Vasalazhi 
parapamje|260x260px|Pronat e familjes Gjurashi
Në moshën madhore, Stefani u bë një nga fisnikët e shumtë që qeverisnin pjesë të Zetës brenda Despotatit Serb, por nuk u pajtua me anëtarët e tjerë të familjes dhe ndoqi qëllimet e tij vetë, jashtë rrjedhës kryesore të familjes. Me pushtimin e përkohshëm osman të territoreve kryesore kontinentale të Despotatit Serb në 1441, Despoti Gjergj Brankoviq erdhi nga Raguza në Zetë për të organizuar rezistencën dhe për të rivendosur kontrollin e tij mbi pjesët e pushtuara. Përpjekja e tij dështoi dhe rezultoi me verbimin e dy djemve të tij në shenjë hakmarrjeje. Me largimin e tij përsëri në Hungari, Stefani u rreshtua me dukën boshnjak, Stjepan Vukçiq Kosaça.   Në fund të shtatorit 1441, Kosaça pushtoi territorin e Zetës së sipërme në bregun e majtë të Moraçës. Stefan Crnojeviç, i cili përfaqësonte të gjithë familjen Crnojeviç, iu bashkua atij në këtë fushatë dhe u shpërblye nga Kosaça me kontroll mbi pesë fshatra. Dy prej tyre (Goriçanin dhe Kruse) i mbajti nën kontroll dhe tre të tjerat ua dha vëllezërve të tij. 
[majtas|parapamje|230x230px|Ofensiva e Stefan Vukçiç Kosaçës në Zeta (1441–44). U pushtuan [Podgorica dhe Meduni në Zetën e Epërme dhe Tivari në Zetën e Poshtme.]]
Stefani u martua me Maria Kastriotin, e quajtur ndryshe edhe *Mamica*, vajza më e madhe e zotit të Matit Gjon Kastrioti.  Kjo lidhje familjare u bë shumë e rëndësishme kur në nëntor 1443 djali i Gjonit dhe vëllai i Marisë, Gjergj Kastrioti Skënderbeu u rebelua në Shqipëri kundër sovranit të tij osman. Sipas Vasilije Petroviç-Njegos Stefan dërgoi ushtarë nën komandën e Bozhidarit për të ndihmuar Skënderbeun në luftën e tij kundër osmanëve, por Lekë Dukagjini dhe anëtarët e familjes Zaharia i zunë pritë dhe i vranë. 
[djathtas|parapamje|230x230px|Rrethimi i [Tivarit1. Ofensivë altomane; 2. ofensiva Stefan Crnojeviç; 3. Ofensiva Paštrovići; 4. Mrkojevići përkrahës të venedikasve; 5. pronat veneciane.]]
Në 1444 Stefan Crnojeviç gjeti mbrojtës të rinj të fortë në Republikën e Venedikut. Në Lezhën e kontrolluar nga Venediku më 2 mars 1444 Stefani dhe djemtë e tij lidhën një aleancë (Lidhja e Lezhës) me disa fisnikë nga Shqipëria, përfshirë Skënderbeun.  Me rivendosjen e Despotatit Serb pas Kryqëzatës, Stefani i dha besnikërinë e tij despotit Gjergj Brankoviç në 1448. Së bashku me Brankoviçin dhe Skënderbeun sulmoi Tivarin e Venedikut dhe Ulqinin.  Venedikasit hezitonin të luftonin kundër despotatit serb dhe kishin ndërmend të braktisnin Brankoviçin dhe Skënderbeun. Në korrik 1448 Jakov Dolfin, guvernatori i Tivarit, doli fitimtar në betejën kundër forcave të Altomanit, pjesa e të cilave komandohej nga Stefani. 

### Zoti i Zetës 
Pas zhdukjes së vëllait të Stefanit, Gojçin Crnojeviqit nga jeta politike në vitin 1451, Stefani mori drejtimin e shtëpisë së Gjurashëve dhe u bë sundimtar i një pjese të madhe të Zetës. Stefani nuk ishte kurrë i mirë me vëllezërit e tij dhe gjithmonë e drejtonte politikën vetëm. Për të forcuar pozicionin e tij, ai vendosi të kërkonte menjëherë mbrojtje të huaj. Në 1452 ai u bashkua me Venedikun dhe njohu autoritetin e saj mbi rajonin dhe më pas u titullua *Duka i Zetës së Epërme*.  Arsyet e aleancës lidhen me pritshmërinë e tij për rënien e despotit serb. *Doge* venetan Francesco Foscari i shkroi një letër Stefanit në 1455 duke i kërkuar që të kthente në Budva territorin e saj që ai pushtoi.  Në vitin 1455 osmanët pushtuan Serbinë dhe pushtuan të gjitha territoret e saj në jug të lumit Moravë perëndimore, duke e shkëputur plotësisht Zetën nga bërthama e Despotatit. Prandaj, Duka Stefan Crnojeviç së bashku me përfaqësuesit nga të 51 komunat e Zetës së Epërme nënshkroi një marrëveshje në të njëjtin vit me venecianët në Vraninë, me të cilën Zeta e Epërme pranoi sundimin venecian. Venediku erdhi për të sunduar vetëm qytetet, ndërsa të gjitha punët e brendshme ia lanë dukës Stefan. Republika e Venedikut gjithashtu u angazhua që në asnjë mënyrë të mos takohej me autoritetin kishtar, Mitropolitin Ortodoks Serb të Zetës. Mali i Zi dalëngadalë u bë emri i mbretërisë Zetan të Stefanit. Ai mbretëroi në mënyrë paqësore pa ndërhyrjen e Venedikut dhe osmanëve deri në vdekjen e tij në fund të vitit 1464 ose në fillim të vitit 1465, kur e pasoi djali i tij Ivani.

## Referime 
* 
* 
* 
* 

## Referime