Islami politik në Ballkan

**Veprimtaria politike islame në Ballkan** ka evoluar nëpërmjet ndikimeve historike, gjeopolitike dhe sociale, duke pasur një rol të rëndësishëm në formësimin e identiteteve dhe dinamikave politike të rajonit. Islami u vendos në Ballkan kryesisht gjatë periudhës osmane, duke lënë një trashëgimi të thellë kulturore dhe fetare në vende si Bosnja dhe Hercegovina, Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe disa pjesë të Serbisë, Malit të Zi, Bullgarisë dhe Greqisë.

## Hyrje 
Gjatë Perandorisë Osmane, Islami ishte feja dominuese në administratë, ndërsa elitat lokale myslimane luanin role kyçe në qeverisjen rajonale. Pas rënies së Perandorisë Osmane dhe formimit të shteteve kombëtare, komunitetet myslimane shpesh u përballën me margjinalizim politik dhe asimilim kulturor, veçanërisht në vende ku nacionalizmi etnik dhe ortodoksia dominuese kishin një rol të rëndësishëm.

Në shekullin XX, veçanërisht gjatë periudhës së Jugosllavisë socialiste dhe regjimeve komuniste në Shqipëri dhe Bullgari, veprimtaria islame u shtyp në mënyrë sistematike. Në Shqipëri, feja u ndalua plotësisht në vitin 1967, ndërsa në Jugosllavi, komunitetet myslimane funksionuan brenda kornizave të kufizuara të sistemit politik të Titos. Pas rënies së komunizmit, ka pasur një ringjallje të jetës fetare islame, e cila ka ndikuar edhe në sferën politike.

### Bosnje dhe Hercegovinë 
Në Bosnje dhe Hercegovinë, veprimtaria politike islame u forcua gjatë dhe pas luftës së viteve 1992-1995, me themelimin e Partisë së Veprimit Demokratik (SDA) nga Alija Izetbegoviç, e cila u bë një forcë e rëndësishme politike për boshnjakët myslimanë. Islami në Bosnje shpesh ka shërbyer si një komponent i identitetit kombëtar, sidomos përballë nacionalizmit serb dhe kroat.

### Kosovë 
Në Kosovë, Islami ka luajtur një rol më pak të drejtpërdrejtë në politikë, pasi lëvizjet kombëtare shqiptare kanë qenë kryesisht sekulare. Megjithatë, pas luftës së vitit 1999, ka pasur rritje të ndikimit të organizatave islame, veçanërisht nga vendet e Gjirit Persik, të cilat kanë financuar ndërtimin e xhamive dhe institucioneve fetare. Megjithatë, shumica e shqiptarëve të Kosovës mbeten me prirje sekulare në politikë.

### Shqipëri 
Në Shqipëri, Islami ka pasur ndikim të kufizuar politikisht, me komunitetin mysliman të organizuar kryesisht në një nivel institucional fetar. Megjithatë, pas viteve '90, disa organizata islame nga vendet arabe kanë ndikuar në shtimin e aktiviteteve fetare, megjithëse politika shqiptare ka mbetur kryesisht laike.

### Maqedoni e Veriut 
Në Maqedoninë e Veriut, komuniteti mysliman, kryesisht shqiptarë dhe turq, ka pasur një prani të rëndësishme në jetën politike përmes partive politike shqiptare si BDI dhe PDSH, të cilat kanë përfaqësuar interesat e myslimanëve shqiptarë, por me një qasje më shumë kombëtare sesa fetare.

### Serbi, Mal të Zi dhe Bullgari 
Në Serbi, Mali të Zi dhe Bullgari, komunitetet myslimane, përfshirë boshnjakët, shqiptarët dhe turqit, kanë pasur një veprimtari të kufizuar politike, shpesh duke përballuar sfida nga nacionalizmi ortodoks dhe politika shtetërore që synojnë asimilimin e tyre.

## Përmbledhje 
Në dekadat e fundit, veprimtaria islame në Ballkan është përballur me sfida të reja, përfshirë rritjen e ndikimit të organizatave ndërkombëtare islamike, debatet mbi ekstremizmin fetar dhe balancimin midis identitetit kombëtar dhe besimit fetar. Ndërkohë që Islami mbetet një komponent i rëndësishëm i identitetit në disa vende, ndikimi i tij politik vazhdon të ndryshojë në varësi të kontekstit shtetëror dhe dinamikave rajonale.

## Referime