Shkenca dhe teknologjia në Bullgari

parapamje|Kostum hapësinor Sokol i përdorur nga kozmonauti Aleksandar Aleksandrov
**Shkenca dhe teknologjia** në Bullgari kryhet në një sërë institucionesh, ku mbizotërojnë kryesisht Akademia Bullgare e Shkencave (BAS) dhe disa universitete. 

## Fushat e hulumtimit 
### TIK 
Tre përqind e prodhimit ekonomik gjenerohet nga sektori i teknologjisë së informacionit dhe komunikimit (TIK) ku janë të punësuar 40,000  deri në 51,000 inxhinierë softuerësh.  Më shumë se një e katërta e specialistëve bullgarë të TIK-ut janë gra, përqindja më e lartë e femrave në TIK në çdo vend të BE-së.  Shkenca  kompjuterike bazohet në themelet e vendosura në epokën e socializmit, kur vendi ishte i njohur si " Lugina  e silikonit komunist" për shkak të rolit të tij kryesor në prodhimin e teknologjisë informatike COMECON .  Kompjuterët Pravetz ishin seritë kryesore kompjuterike masive të dizajnuara dhe prodhuara në Bullgari në atë kohë. 

Instituti i Sistemeve të Kompjuterave dhe Komunikimit në BAS operon *Avitohol*, super kompjuterin më të fuqishëm në Evropën Juglindore. Katër grupe më të vogla superkompjuterike që nuk përfaqësojnë super kompjutera të vërtetë veprojnë në Sofje: një makinë pa emër në BAS, PHYSON në Fakultetin e Fizikës të Universitetit të Sofjes, *Madara* në Institutin e Kimisë Organike në BAS, dhe *Nestum* në Sofia Tech Park. Një IBM Blue Gene / P në Qendrën Kombëtare të Aplikimeve Superkompjuterikë pushoi operimet në 2015.   

### Fizikë 
Ivan Stranski (1897–1979) zhvilloi teorinë molekulare-kinetike të formimit dhe rritjes së kristalit. Rezultatet e punës së tij mbi strukturën kristalore dhe sjelljen kanë pasur aplikim të gjerë në fushat e kimisë, fizikës, metalurgjisë dhe minierave. Georgi Nadjakov ishte ndër fizikantët kryesorë të Bullgarisë dhe u bë i njohur për eksperimentet e tij mbi efektin fotoelektrik dhe më së shumti, zbulimin e *fotoselektrave*. Zbulimet e Nadjakov tani janë të përdorura gjerësisht në makinat fotokopjuese. 

### Mjeksi 
Një industri farmaceutike vendase u rrit shpejt pasi një ekonomi e planifikuar e stilit Sovjetik u zbatua në fund të viteve 1940. Cytisine, një ndihmë për ndërprerjen e duhanit dhe galantamina, një ilaç i sintetizuar nga Dimitar Paskov dhe i përdorur për të trajtuar dëmtimin njohës në sëmundjen e Alzheimerit, janë disa nga ilaçet e zhvilluara nga studiuesit bullgarë.   Droga gjenerike formon shtyllën kurrizore të industrisë, megjithëse ilaçet inovative përbëjnë 75% të tregut për sa i përket vlerës. Ekziston një bazë e studimit të ilaçeve të zhvilluar mirë në spitale, së bashku me studiues të kualifikuar dhe prodhim ilaçesh sipas standardeve të BE-së, por financimi i dobët dhe përvoja e kufizuar në studimet klinike të fazës së hershme janë një dobësi.  Sopharma AD ka qenë një drejtuese në kërkimet farmaceutike që nga vitet '50. 

### Energjia bërthamore 
Bullgaria filloi të studionte energjinë bërthamore për prodhimin e energjisë si fillim si 1956.  Një marrëveshje me Bashkimin Sovjetik për të filluar ndërtimin e reaktorëve bërthamorë në shkallë industriale u arrit dhjetë vjet më vonë, në vitin 1966.  Sot, më shumë se një e treta (34.8%)  e energjisë elektrike në rrjetin kombëtar prodhohet nga reaktorët bërthamorë në Centralin Bërthamor të Kozloduy. Universiteti i Sofjes dhe Universiteti Teknik i Sofjes kanë përkatësisht inxhinierë në departamentet e Inxhinierisë Bërthamore dhe Energjisë Termike.   

Deri në vitin 1992, kur qeveria e Filip Dimitrov urdhëroi përfundimin e minierave të uraniumit, Bullgaria po nxirrte 645 ton uranium në vit, dhe prodhoi krem të verdhë . Materiali u dërgua në BRSS për përpunim, dhe më pas u kthye në Bullgari si lëndë djegëse për termocentralin Kozloduy.  

### Eksplorimi i hapësirës 
Bullgaria ka dhënë kontribute të shumta në eksplorimin e hapësirës .  Këto përfshijnë dy satelitë shkencorë,  00 eksperimente në orbitën e Tokës, si dhe dy kozmonautë që nga viti 1971.  Bullgaria ishte vendi i parë që rriti grurë dhe perime në hapësirë me serrat e saj Svet në stacionin hapësinor Mir .   Ajo ishte e përfshirë në zhvillimin e Observatorit me rreze gama Granat  dhe programit Vega, veçanërisht në modelimin e trajektoreve dhe algoritmeve udhëzuese për të dy sondat Vega. Superkompjuteri i zhvilluar nga IZOT për misionin u përdor më vonë nga Bashkimi Sovjetik për simulime të bashkimit bërthamor .   

### Aviacioni 
Aeroporti i Sofjes pret një nga 12 objektet e mirëmbajtjes dhe riparimit të avionëve të Lufthansa Technik në Evropë. Një zgjerim domethënës me vlerë 42 milion dollarë u përfundua në 2017, duke e zgjeruar stafin në 1.300 inxhinierë dhe mekanikë, duke shtuar një ndërtesë të re, me shumë qëllime dhe punëtori, dhe duke rritur kapacitetin në tetë linja prodhimi dhe shërbimi.  Objekti shërben kryesisht aeroplanët Airbus A320, Boeing 737 dhe Embraer .  Disa kompani si Niki Rotor Aviation dhe Aeroplanët DAR formojnë një industri të vogël prodhuese, duke prodhuar aeroplanë ultralight në një numër të kufizuar. 

## Referime