Helenocentrizmi

**Helenocentrizmi** është një botëkuptim i përqendruar të Grekët dhe qytetërimit Grek. Karakterizon studimin e aspekteve të ndryshme të antikitetit klasik që përpiqen të vendosin hegjemoninë intelektuale Greke mbi qytetërimet e tjera fqinje ose paraardhëse. Botëkuptimi presupozon idenë se Grekët ishin disi unikë në historinë botërore dhe se qytetërimi grek në thelb doli nga brenda vetvetes.  

## Kuptimet 
Werner Jaeger përdor termin 'helenocentrik' për të ilustruar ndikimin Grek në përparimin e kulturës së tanishme evropiane. Ai argumenton se historia evropiane duhet të fillojë gjithnjë me Greqinë, ku, ai beson, se Perëndimi i përket, 'fizikisht dhe intelektualisht'. Greqia është vendi ku Evropa duhet të kthehet gjithnjë, sepse është 'bota hellenocentrike' që zotëron 'idealin' dhe sepse, për Evropën, si udhëtimi përkohor ashtu edhe shpirtëror fillojnë atje. Sipas Nasos Vayenas, helenocentrizmi mund të kuptohet si 'një bindje e unike e elementit grek dhe epërsi e tij ndaj gjithçkaje të huaj - një bindje që zakonisht çon lartësimin e Greqisë në nivelin e një vlere absolute'. Vayenas argumenton se është më tepër një tradicionalizëm që flet për zbulimin e një 'tradite të heshtur Greke’. 

Heinrich von Staden e përkufizon helenocentrizmin si 'privilegjin' që historianët e shkencës shpesh i japin "shkencës Greke mbi shkencën e kulturave të tjera antike". Ai akuzon historianët eurocentrik për miratimin e një versioni të shkencës që 'lejon atyre të kreditojnë Grekët me shpikjen e shkencës dhe për metodën shkencore'. Sipas pikëpamjes së Enrique Dussel, helenocentrizmi pohon se Greqia është aty ku qëndron origjina kulturore e perëndimit dhe se qytetërimi grek 'nuk u detyrohet asgjë egjiptasve dhe semitëve', ndërsa, argumenton ai, Greqia nuk ishte veçse një 'e varur' dhe 'pjesa periferike perëndimore' e Lindjes së Mesme.

## Implikimet për botën perëndimore 
Lidewijde de Jong pohon se helenocentrizmi është rrënjosur thellë në historinë dhe arkeologjinë evropiane. Peter Green argumenton se ajo ka 'shtrembëruar dhe zvogëluar arritjet e çdo qytetërimi' që ra në kontakt me Grekët dhe natyrisht, të rinjtë maqedonas. Han Lamers argumenton se përkrahësit e një botëkuptimi helenocentrik, si George Trapezuntius, u përpoqën të 'zvogëlojnë të gjitha format e përparimit dhe të bien përfundimisht në çështjet Greke'. Enrique Dussel shprehet se helenocentrizmi është babai i eurocentrizmit. Në të njëjtën mënyrë, argumenton Markus Winkler, racizmi dhe kolonializmi kanë rrënjët në botëkuptimin eurocentrik, i cili në thelb doli nga helenocentrizmi antik. Kang Jung In dhe Eom Kwanyong i referohen gjithashtu helenocentrizmit si arketipi e 'perëndimocentrizmit', e cila, ata argumentojnë, e ka përvetësuar qytetërimin Grek si 'origjinën intelektuale' të tyre dhe e universalizoi atë. Në mënyrë të ngjashme, Sabelo Ndlovu-Gatsheni argumenton se helenocentrizmi hapi rrugën për 'perëndimizimit' si një 'proces i imponimit të vlerave të veta euro-amerikano të veriut mbi njerëzit e tjerë', në kurriz të vlerave të tyre.

### Në SHBA
Në fund të viteve 2010-të, një grup i ri ekstremist konservator i quajtur alt right ('e djathta alternative') u shfaq në Shtetet e Bashkuara. Njerëzit që identifikohen me grupin kanë një magjepsje të fortë me kulturat e Greqisë antike dhe Romës, duke i parë ato si bazën e qytetërimit perëndimor.

## Në Greqi të sotëm 
Pas pavarësisë së Greqisë nga Perandoria Osmane, grekët e kohës dhe dekadat e mëvonshme rinovuan kombin e tyre me premisën se ata ishin, në kuptim të gjuhës dhe kulturës, pasardhësit e helenëve të lashtë dhe se ka pasur një vazhdimësi gjuha dhe kultura greke që nga antikiteti në vendet historike greke; 'e cila ngriti në atë kohë dhe ende ngre shumë vetullat në Perëndim, si dhe në Lindje'. Ky mit themelor kombëtar ka qenë i suksesshëm në bindjen e pasardhësve të grupeve jo greqishtfolës, jo më pak se ato greqishtfolës në vendet historike greke, se pretendimi i tyre për prejardhje kulturore nga helenët nuk ishte vetëm i pakundërshtueshëm; ajo ka provuar një forcë ngjitëse të fuqishme, e cila mbajti kombin së bashku dhe ka prodhuar arritje të konsiderueshme kulturore në hapësirën e më pak se dy shekujsh.

Në kohët e lashta kuptimi dhe përdorimi i termit Evropa ishte tepër i parëndësishëm për helenët e lashtë, dhe për persët për këtë çështje dhe se nëse ekzistonte ndonjë lloj referimi për Evropën, ajo ishte e përqendruar shumë më tepër në lindje se sa është sot. 

Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, fëmijët e banorëve të shtetit të ri kombëtar u mësuan në greqisht, historia u kufizua vetëm në episodet e greqisë së pastër dhe qëndrimi tolerant osman në shumëllojshmërinë kulturore i dha një politikë të qëllimshme të helenizmit total e popullsisë - 'aq efektive për të mashtruar vëzhguesin e rastësishëm'.

Enti kombëtar, i përcaktuar nëpërmjet përdorimit alternativ të termeve 'Helenizmi', 'populli Grek' ose 'Grekët' dhe 'Greqia', konsiderohet të jetë si 'fakt' jashtë kontekstit të historisë dhe gjeografisë. 

Sistemi kombëtar grek i arsimit thekson trashëgiminë e Athinës klasike dhe vazhdimësinë e virtyteve greke. 

Në një studim të vitit 2018, Greqia renditet e para (89 përqind) në për perceptimin e superioritetit kulturor mbi njerëzit e tjerë, përpara Armenisë (84 përqind) dhe Rusisë (69 përqind).

## Referime