Serbët e Malit të Zi

parapamje|Flamuri i Komunitetit Serb
**Serbët e Malit të Zi** () ose **serbët malazezë** (),   përbëjnë grupin dytë etnik më të madh në Mal të Zi (28,7% e popullsisë së vendit),  pas malazezëve etnikë. 0,64% shtesë e popullsisë përbëhet nga *serbo-malazez* () dhe *malazez-serbë* ().

## Historia 
Gjatë shpërnguljeve sllave të shekujve VI dhe VII, territori i Malit të Zi të sotëm u vendos nga serbët, të cilët krijuan disa principata në rajon.  Në pjesët jugore të Malit të Zi modern, u formua Principata e Dukljes, ndërsa pjesët perëndimore i përkisnin Principatës së Travunisë. Pjesët veriore të Malit të Zi modern i përkisnin Principatës së brendshme të Serbisë. Të gjitha këto politika të hershme u përshkruan në veprat historiografike të perandorit bizantin Kostandin VII Porfirogjeni (944–959). 

Në vitin 1018, të gjitha principatat serbe ranë nën sundimin suprem të Perandorisë Bizantine.  Rajonet e Dukljes dhe Travunisë u shkëputën nga sundimi bizantin shek. 1034–1042, nën princin Stefan Vojislav, themelues i dinastisë Vojislavljeviq. Djali i tij Mihailo I Vojislavljeviq (v. 1081) çliroi Zahumljen dhe Serbinë e brendshme, duke krijuar një shtet të bashkuar serb dhe duke marrë titullin e mbretit (rreth 1077).  Mbretërimi i djalit të tij, mbretit Konstantin Bodin (v. 1100), u pasua nga një periudhë fragmentimi rajonal, që zgjati gjatë pjesës më të madhe të shekullit të 12-të. 

Pas vitit 1180, e gjithë ajo që është sot Mali i Zi ra nën sundimin e Princit të Madh Stefan Nemanja, themeluesit të dinastisë Nemanjiq. Rajoni i Zetës, i njohur më parë si Duklja, u bë tokë kurorë e shtetit të bashkuar serb.  Ajo iu dha Vukan Nemanjiqit (v. 1208), djalit më të madh të Stefan Nemanjës, dhe më vonë princit të kurorës Stefan Radosllav, djalit të mbretit Stefan Nemanjiq, i cili pasoi të atin si Mbret serb në 1228. Kështu u bë zakon që rajoni t'i jepej trashëgimtarit të fronit ose ndonjë anëtari tjetër të familjes mbretërore. Në vitin 1219, në territorin e Malit të Zi të sotëm u krijuan dy dioqeza të Kishës Ortodokse Serbe, Eparkia e Zetës me qendër në Manastirin e Kryeengjëllit të Shenjtë Mihail në Prevlakë dhe Eparkia e Budimljas me qendër në Manastirin Gjurgjevi Stupovi. Në këtë periudhë datojnë edhe disa manastire të tjera, si: Moraça, Praskvica, Vranjina e të tjera.  Despotati Serb është shteti i fundit i pavarur serb mesjetar dhe përfshinte pjesën më të madhe të Malit të Zi të sotëm.

Mali i Zi e pa pavarësinë nën dinastinë Petrović-Njegosh, në fillim si principatë dhe më pas si mbretëri. Edhe Mbretëria e Serbisë edhe Mbretëria e Malit të Zi luftuan së bashku si shtete të pavarura në Luftërat Ballkanike dhe në Luftën e Parë Botërore. Në fund të luftës në 1918 u ngritën tensionet midis dy shteteve pasi të bardhët malazezë me mbështetjen serbe rrëzuan Nikollën I të Malit të Zi dhe shpallën bashkimin e Malit të Zi me Serbinë si pjesë e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (e riemëruar në Mbretërinë e Jugosllavisë në 1929 ), ndërsa të Gjelbrit malazez e kundërshtuan. Konflikti çoi në Kryengritjen e Krishtlindjeve, në të cilën të bardhët me mbështetjen e ushtrisë serbe mundën të Gjelbrit.  Gjatë periudhës së Jugosllavisë monarkike, të sunduar nga dinastia serbe Karagjorgjeviç, tensionet midis serbëve dhe kroatëve po rriteshin dhe shumica e politikanëve malazezë mbështetën shtetin e centralizuar të propozuar serb. 

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, serbët dhe malazezët ishin shumë aktivë në të dyja lëvizjet e rezistencës, partizanët jugosllavë dhe ushtrinë jugosllave në atdhe të njohur si çetnikët. Në fund të luftës u krijua Jugosllavia socialiste dhe të dyja u bënë republika brenda federatës jugosllave.

Partizani jugosllav Millovan Gjillas e cilësoi veten si serb malazez dhe Malin e Zi e përshkroi si atdheun shpirtëror të serbëve, duke thënë: “Unë nuk jam malazez sepse jam serb, por serb sepse jam malazez. Ne malazezët jemi kripa e serbëve. E gjithë forca e serbëve nuk është këtu [në Mal të Zi], por shpirti i tyre është."  Đilas gjithashtu ka thënë "Malazezët, pavarësisht dallimeve provinciale dhe historike, janë kryesisht serbë, dhe Mali i Zi djepi i miteve dhe aspiratave serbe. për bashkimin e serbëve”. . 

Që nga pavarësia, shoqëria malazeze ka qenë e ndarë në shumë çështje. Mbështetësit e pavarësisë po mbrojnë krijimin e një gjuhe të veçantë malazeze, e konsideruar më parë si një dialekt i gjuhës serbe, duke përfshirë krijimin e një alfabeti të ri cirilik malazez që ndan të njëjtat shkronja me alfabetin cirilik serb, përveç shtimit të dy të rinjve, letra. Popullsia serbe e Malit të Zi është kundër idesë së një ndarjeje gjuhësore, ashtu siç janë kundër ndarjes së Kishës Ortodokse Malazeze nga juridiksioni i Kishës Ortodokse Serbe. Gjuha malazeze përfundimisht fitoi njohje ndërkombëtare dhe iu caktua kodi ISO 639-2 dhe -3 **[cnr]** në dhjetor 2017. Sidoqoftë, Kisha Ortodokse Malazeze është kanonikisht e panjohur që nga viti 2021.

## Shih edhe 
* Serbët
* Boshnjakët në Mal të Zi
* Shqiptarët në Mal të Zi

## Referime