Shteti i Detit

]]
***Shteti i Detit*** ose ***Domenet e Detit*** () ishte emri që iu dha zotërimeve detare dhe të huaja të Republikës së Venecias nga viti 1000 deri në vitin 1797, duke përfshirë në kohë të ndryshme pjesë të asaj që tani janë Istria, Dalmacia, Mali i Zi, Shqipëria, Greqia dhe veçanërisht Ishujt Jon, Peloponezi, Kreta, Cikladët, Eubea, si dhe Qiproja.  Shteti i Detit ishte njëri nga tre nënndarjet e zotërimeve të Republikës së Venedikut, dy të tjerat ishin *Dogado*, d.m.th. Venecia e duhur, dhe *Domini di Terraferma* në Italinë veriore.

## Përmbledhje 
Zotërimet jashtë shtetit, veçanërisht ishujt si Korfuzi, Kreta dhe Qiproja, luajtën një rol kritik në udhëheqjen tregtare dhe ushtarake të Venecias. Në studimin e tij historik mbi botën mesdhetare në shekullin XVI, historiani Fernand Braudel i përshkroi këta ishuj si "flota e palëvizshme e Venecias". 

Pasojat e Luftës së Chioggias në fund të shekullit XIV panë një periudhë tjetër të rritjes së shpejtë të perandorisë veneciane. Korfuzi u vu nën sundimin e përhershëm venecian në vitin 1386, Argosi dhe Nauplia në vitet 1388-1394, portet e Adriatikut të Durësit dhe Lezhës në bregdetin shqiptar në vitin 1392, e ndjekur nga Shkodra në vitin 1396 dhe Drishti në 1397.  Në vitin 1402, Beteja e Ankarasë e ndryshoi përkohësisht ngritjen e Perandorisë Osmane në lindje dhe vdekja e Dukës së Milanos Giangaleazzo Visconti krijoi një vakum pushteti në Italinë veriore që mundësoi zgjerimin e *Domini di Terraferma*. Klima e ndryshuar e krijuar nga Interregnumi osman dhe Traktati pasues i Galipolit në vitin 1403 çoi në një rritje të tregtisë dhe në blerjen e një vargu të ri fortesash në Greqi: Lepanto në vitin 1407, Patra në 1408, Navarino në 1410 dhe përkohësisht në Thesaloni. në 1423.  Në Dalmaci, ku Venediku ishte detyruar t'i dorëzonte zotërimet e veta Mbretërisë së Hungarisë me Traktatin e Zarës (1358), ajo përfitoi nga konflikti midis Ladislausit të Napolit dhe Sigismundit mbi kurorën hungareze, dhe në vitin 1409 siguroi lëshimin nga Ladislausi të disa prej domeneve të tij dalmate - Cres, Rab, Pag, Zarë, Vrana dhe Novigrad - për 100,000 dukat. 

Në 1489, Venecia fitoi gjithashtu Qipron, të cilën e mbajti deri në pushtimin osman në 1570-1571.

Mbretërimet veneciane mbi lundrimin në Detin Adriatik u mbajtën për disa shekuj, deri në atë masë sa u emërtua "Mare di Venezia" (Deti i Venecias) në hartat e shekujve XVII dhe XVIII. 

## Domenet 
### Në Italinë verilindore të sotme, Slloveni dhe Kroaci 
* Istria veneciane:
:* Trieste, 1283–1287, 1368–1372 dhe 1508–1509
:* Muja/Muggia, 1420–1797
:* Koper ( *Capodistria* ), 1145–1797
:* Izola ( *Isola* ), 1145–1797
:* Piran ( *Piran/Pirano* ), 1283–1797
:* Umag ( *Umago* ), 1269–1797
:* Motovun ( ''Montona d'Istria* ), 1278–1797
:* Novigrad ( *Cittanova d'Istria* ), 1270–1797
:* Poreč ( *Parenzo* ), 1267–1797
:* Rovinj ( *Rovigno* ), 1283–1797
:* Sveti Lovreč ( *San Lorenso del Paxenadego/San Lorenzo del Pasenatico* ), 1271–1797
:* Bale ( *Vale/Valle d'Istria* ), 1331–1797
:* Vodnjan ( *Dignano* ), 1330–1797
:* Pula ( *Pola* ), 1145–1291 dhe 1331–1797
:* Labin ( *Albona* ) dhe Plomin ( *Fianona* ), 1420–1797
:* Plomin ( *Fianona* ), ?–1797
:* Pazin ( *Pisino* ), 1508–1509

* Gjiri i Kvarnerit (*Quarnaro*):
:* Rijeka (*Fiume*), 1508–1509
:* Ishulli Cres (*Cherso*) dhe Ishujt Lošinj ( *Lusin/Lussino* ), 15C–1797 përveç pushtimit të shkurtër osman të Cres gjatë Luftës së Kretës (1645–1669)
:* Ishulli Krk ( *Vegia/Veglia* ), 1480–1797 me përjashtim të pushtimit të shkurtër osman gjatë Luftës së Kretës (1645–1669)
:* Ishulli Rab ( *Arbe* ), 1409–1797
:* Ishulli Pag ( *Pago* ), 1420–1797 përveç pushtimit të shkurtër osman gjatë Luftës së Kretës (1645–1669)
* Novigrad ( *Novegradi* ), 1409–1797 me përjashtim të pushtimit osman në 1646–1647
* Nin ( *Nona* ), 1328–1358 dhe 1409–1797
* Zara (*Zara*), 998–1186, 1202–1358 dhe 1409–1797
* Biogradi ( *Zaravecia/Zaravecchia* pas 1204), fillimi i 11C, 1115–1124, 1125, 1409–1797
* Vrana ( *Aurana* ose *Laurana Arauzona* ), 1409–1538, 1647 dhe 1683–1797
* Ishulli Ugljan ( *Ugliano* ) dhe Ishulli Dugi ( *Isola Lunga* ose *Isola Grossa* ), 13C–1358 dhe 1409–1797
* Shibeniku ( *Sebenego/Sebenico* ), 1116–1133, 1322–1358 dhe 1412–1797
* Trogiri ( *Traù* ), 1125–1133 dhe 1420–1797
* Spliti ( *Spàlato* ), 998–1019, 1116–1117, 1118–1124, 1127–1141 dhe 1420–1797

:* Kalaja e *Klisit* (Clissa), 1648–1797
* Omishi ( *Almissa* ), 1444–1797
* Ishulli Vis ( *Lissa* ), ca. 1409–1797
* Ishulli Braç ( *Brazza/Brazza* ), 1268–1358 dhe 1420–1797
* Makarska ( *Macarska* ), 13C–1326 dhe 1646–1797
* Ishulli Hvar ( *Łexina/Lesina* ), 1331–1358 dhe 1409–1797
* Ishulli Korçula ( *Curzola* ), 1255–1358 dhe 1409–1797
* Malësia e Delmacisë, kryesisht e pushtuar gjatë Luftës Moreane :

:* Obrovaci ( *Obrovazzo* ), Benkovac ( *Bencovazzo* ), Skradin ( *Scardona* ), Vrlika ( *Verlicca* ) dhe Sinj ( *Signo* ), 1686–1797
:* Knini ( *Tenin* ), 1647 dhe 1688–1797
:* Imotski ( *Imoschi* ), 1717–1797
:* Vrgoraci ( *Vergoraz/Vergorazzo* ), 1694–1797
:* Metkoviqi ( *Porto Narenta* ), 1685–1797

* Dubrovniku ( *Raguxa/Ragusa* ), 1000–1030 dhe 1205–1358

### Në Malin e Zi dhe Shqipërinë e sotme 
[djathtas|parapamje|271x271px| Zotërimet veneciane në [Shqipëria|Shqipërinë veriore dhe Malin e Zi jugor në vitin 1448]]

* Herceg Novi ( *Castelnuovo* ), 1687–1797
* Risani ( *Risano* ), 1688–1797
* Kotorri ( *Càtaro/Cattaro* ) dhe Perast ( *Perasto* ), 1420–1797
* Sveti Stefani ( *Santo Stefano* ), 1423–1797
* Budva ( *Budua* ) dhe Sutomore ( *Spizza* ), 1420–1797
* Tivari *(Tivar),* 1443-1571
* Ulqini ( *Dulcigno* ), 1405–1571
* Shkodër ( *Scutari* ), 1396–1479
* Drisht *(Drivasto),* 1393-1423 dhe 1442-1478
* Lezhë ( *Alessio* ), 1386–1478 dhe 1501–1506
* Durrës ( *Durazo/Durazo* ), 1205–1213 dhe 1392–1501
* Vlorë *(Valona)* dhe Kanine Castle *(Canina),* 1690-1691
* Butrinti ( *Butrinto* ), 1350 dhe 1386–1797

### Në Italinë e sotme jugore (Portet veneciane të Pulias) 
* Trani, 1496–1509
* Mola di Bari dhe Polignano a Mare, 1495–1509 dhe 1528–1530
* Monopoli, 1484–1509 dhe 1528–1530
* Brindizi dhe Otranto, 1496–1509
* Gallipoli, 1484

### Në Greqinë dhe Qipron e sotme 
parapamje|270x270px| Mesdheu Lindor rreth vitit 1450 (para blerjes së Qipros), me domenet veneciane në të gjelbër dhe Dukatin e Naxos (ose të Arkipelagut) të kontrolluar nga Venecia në portokalli
parapamje|270x270px| Mbretëria e Moresë e fundit të shekullit XVII, e ndarë në Achaea, Messenia, Laconia dhe "Rumani"

* Ishulli Kerkyra ( *Korfuzi* ) dhe ishulli Paksi ( *Passo* ), 1207–1214 dhe 1386–1797
* Parga ( *Parga* ), 1401–1797 me disa pushtime të shkurtra osmane
* Preveza ( *Prevesa* ), 1401–1463, 1684–1699, 1717–1797
* Arta ( *Arta* ), 1717–1797
* Vonica *(Vonizza)* 1684-1797
* Ishulli Lefkada ( *Santa Maura* ), 1684–1797
* Ishulli Qefalonia (Cefalonia), 1500–1797
* Ishulli Itaka ( *Itaca* ), 1503–1797
* Ishulli Zakynthos ( *Zante* ), 1479–1797
* Nafpaktos ( *Lepanto* ), 1390 dhe 1407–1499
* Amfisa ( *Salona* ), 1687–1697
* Peloponezi ( *Morea* ): poste të ndryshme deri në pushtimin osman në shekujt 15-16, pastaj sundimi venecian në mbarë rajonin 1688-1715 si Mbretëria e Moresë

:* Patra ( *Patraso/Patrasso* ), 1408–1430 dhe 1687–1715
:* Pylosi ( *Navarini* ), 1417–1501 dhe 1686–1715
:* Methoni ( *Modon/Modone* ), 1207–1500 dhe 1686–1715
:* Koroni ( *Coron/Corone* ), 1207–1500 dhe 1685–1715
:* Gadishulli Manja ( *Braccio della Maina* ), 1487–1499
:* Monemvasia ( *Malvasia* ), 1464–1540 dhe 1690–1715
:* Argosi ( *Argo* ), 1394–1462 dhe 1687–1715
:* Nafplio ( *Napoli di Romània* ), 1388–1540 dhe 1686–1715
* Ishulli Kythira ( *Cerigo* ) dhe ishulli Antikythera ( *Cerigotto* ), 1238–1715 dhe 1718–1797
* Kreta, e njohur në Venecia si Mbretëria Candia :
:* Hania ( *La Canea* ), rreth. 1210–1263 dhe 1285–1645
:* Rethymno ( *Retimo* ), ca. 1210–1646
:* Sitia ( *Sitia* ), ca. 1210–1651
:* Heraklion ( *Kandia* ), rreth. 1210–1669
:* Ishulli Gramvousa ( *Grabusa* ), rreth. 1210–1691
:* Ishulli Souda ( *Suda* ) dhe ishulli *Spinalonga* (Spinalonga), rreth. 1210–1715
* Në Dodekanez :
:* Karpathos ( *Scarpanto* ) dhe Kasos ( *Caso* ), 1306–1538
:* Halki ( *Calchi* ), 1204–?
:* Tilos ( *Piscopi* )
:* Kalymnos ( *Calimno* ), 1207–1310
:* Leros ( *Lero* ), shekulli i 13-1309
:* Patmos ( *Patmo* ), 1659–1669
:* Astypalaia ( *Stampalia* ), 1207–1522 dhe 1648–1668
* Cyclades, shumica e të cilave Venecia i mbajti si Dukati i Arkipelagut :
:* Siros ( *Siro* ), 1207–1522
:* Paros ( *Paro* ), Antiparos ( *Antiparo* ) dhe Mykonos ( *Micono* ), 1207–1537
:* Naksos ( *Nasso* ), Milos ( *Milo* ), Folegandros ( *Policandro* ), Andros ( *Andro* ), Ios ( *Io* ), Amorgos ( *Amorgo* ), Kimolos ( *Argentiera* ), Sikinos ( *Sicandro* ), 1207–1566
:* Santorini ( *Santorini* ), 1207–ca. 1280 dhe 1301–1576
:* Kithnos ( *Citno* ) dhe Sifnos ( *Sifanto* ), 1207–1617
:* Tinos ( *Tino* ), 1207–1715
* Ishujt Saronik :
:* Petsa ( *Velvina* ose *Spezia* ), 1220–1460
:* Hidra ( *Idra* ), 1204–1566
:* Poros, së bashku me (në kontinent) Methana, Troezen ( *Damala* ) dhe Epidaurus ( *Epidauro* ), 1484-1715
:* Aegina ( *Egina* ), 1451–1537
* Athinë ( *Atene* ), 1394–1403 dhe 1687–1688
* Ishulli Eubea ( *Negroponte* ), 1211–1470
:* Pteleos, 1322–1470
* Sporada përfshirë Skiathos *(Sciato),* Skopelos *(Scopelo),* Alonnisos *(Alonneso)* dhe Skyros *(Sciro),* 1207-1270s dhe 1453-1538
* Lemnos Island *(Lemno),* 1464-1479 dhe 1656-1657
* Ishulli Samothraqe ( *Samotracia* ), 1204–1355
* Selaniku ( *Salonico/Salonicco* ), 1423–1430
* Gadishulli Galipolit ( *Galipoli* ) dhe Tekirdağ ( *Rodosto* ), 1204–1235
* Lagjja Beyoğlu ( *Pera* ) në Kostandinopojë, 1204–1261
* Ishulli imbros *Gökçeada* (Imbro), 1377–1462
* Ishulli Bozcaada ( *Tenedo* ), 1377–1381, ?–1455 dhe 1656–1657
* Ishulli i Qipros ( *Sipro/Cipro* ), 1489–1570

:* Famagusta ( *Famagosta* ), 1489–1571

### Në Rusinë e sotme 
* Tanais ( *Tana'' ), 13C–1332

## Shih edhe 
* Zara
* Dalmacia
* Krahinat Ilire
* Gryka e Kotorrit
* Arbëria Venedikase
* Republika e Venedikut
* Universiteti Mesjetar i Durrësit

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime