Shkenca dhe teknologjia në Shqipëri

Shpenzimet për **hulumtime shkencore dhe Zhvillim në Shqipëri** nuk i tejkalojnë 0.18% të PBB-së, që shënon nivelin më të ulët në Evropë. Konkurrenca ekonomike dhe eksportet janë të ulëta, me ekonomi që ende fuqishëm anon nga teknologjia e dobët.

## Përmbledhje 
Nga viti 1993 burimet njerëzore në shkenca dhe teknologji kanë rënë në mënyrë drastike.
Studimet e ndryshme tregojnë se gjatë 1990-1999, rreth 40% e profesorëve dhe shkencëtarët hulumtues nga universitetet dhe institucionet e shkencës në vend kanë emigruar.

Forcat lëvizëse për shpërlarje truri janë gjetur në kushte të jetesës së përkeqësuar ekonomike, mungesa e shtetit, të artit të infrastrukturës dhe mjeteve që përbëjnë pengesa serioze për hulumtime.

## Strategjia kombëtare për zhvillimin shkencor 
Megjithatë, në vitin 2009 qeveria ka miratuar "Strategjia Kombëtare e Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit në Shqipëri" që mbulon periudhën 2009-2015. Dokumenti u koordinua nga Departamenti i strategjive dhe Koordinimit të Donatorëve nga Kabineti i Kryeministrit, në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës dhe me ndihmën e UNESCO-s.

Ajo përcakton pesë qëllime strategjike për vitin 2015:
* të trefishojë shpenzimet publike për kërkim dhe zhvillim (R&D), për 0.6% të PBB-së;
* për të rritur pjesën e shpenzimeve të brendshme bruto për kërkim dhe zhvillim nga burimet e huaja, duke përfshirë Programet Kornizë për Hulumtim të Bashkimit Europian, deri në pikën ku ajo mbulon 40% të shpenzimeve për hulumtim;
* të krijojë katër ose pesë qendra shqiptare të ekselencës në shkencë e cila do të jetë e pajisur me pajisje laboratorike të dedikuara dhe hapësira pune që mund të përdoren për para-inkubacion, testim, certifikim dhe kështu me radhë teknologji të reja në bazë të firmave;
* për të dyfishuar numrin e studiuesve, si nëpërmjet 'brain gain' stimujve si një skemë e kthyer e granteve të hulumtuesve  dhe përmes trajnimit të studiuesve të ri, duke përfshirë 500 Doktoratura: kjo do të nënkuptonte krijimin e më shumë se tri programeve të reja të doktoratës në universitetet Shqiptare;
* për stimulimin e inovacionit në 100 kompani, qoftë përmes investimeve në lokale R&D ose nëpërmjet një partneriteti me institutet kërkimore akademike ose partnerë të huaj.
Strategjia është të zbatohet në sinergji me strategji tjera sektoriale dhe duke marrë parasysh strategjinë e Arsimit të lartë të Shqipërisë të miratuar në vitin 2008 dhe Strategjinë Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim (2007-2013). Kjo e fundit nënvizon rëndësinë e modernizimit ekonomik për sektorë të tillë si agro-industrinë ushqimore dhe të turizmit. Ajo gjithashtu nënvizon rëndësinë strategjike të energjisë, të mjedisit dhe të menaxhimit të burimeve ujore. Palët e interesuara kanë propozuar fushat prioritare të kërkimit të tilla si bujqësi dhe ushqim, teknologji informative dhe e komunikimit (ict-të), të shëndetit publik, Albanologjike dhe humane, burimet natyrore, bioteknologji, të biodiversitetit, të mbrojtjes dhe sigurisë. Një tjetër tipar i zhvillimit të teknologjisë së informacionit është e-learning. Tani, në Shqipëri janë ofruar gjithashtu kurse online .

Bashkimi Evropian (BE) ka vendosur objektiva të qarta për kërkimin dhe inovacionin si pjesë e Strategjisë së Lisbonës për t'u bërë ekonomia më konkurruese në botë. Si shtetet tjera të Ballkanit Perëndimor që aspirojnë të anëtarësohen në BE, Shqipëria është zvarritur prapa në procesin e zhvillimit, duke e përqendruar në vitet e fundit në hedhjen e themeleve për rritje ekonomike.

Zv / Kryeministri Genc Pollo, pranon se "normat e larta të zhvillimit socio-ekonomik të nevojshme në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë së Atlantikut Verior (NATO-s) (tashmë anëtar) dhe BE kërkojnë forcimin e rolit të shkencës, teknologjisë dhe inovacionit në shoqërinë tonë".

Në gusht 2009, qeveria miratoi ngritjen e Agjencisë Shqiptare të Kërkimit, Teknologjisë dhe Inovacionit, për të përmirësuar zbatimin e politikave.

Në vitin 2006, qeveria shqiptare ndërmori një reformë të thellë të sistemit të kërkimit shkencor. Akademia e Shkencave u ri-organizua së bashku me modelin e shumë vende të tjera Evropiane; ajo tani vepron nëpërmjet një komuniteti të përzgjedhur të shkencëtarëve dhe nuk administron institutet kërkimore, këto kanë qenë të integruara në sistemin e arsimit të lartë. Dy fakultete të reja janë ngritur: Fakulteti i Teknologjisë së Informacionit në Universitetin Politeknik të Tiranës dhe Fakulteti i Bioteknologjisë dhe Ushqimit në Universitetin Bujqësor të Tiranës. Universiteti i Tiranës ka fituar një Qendër të Fizikës Nukleare dhe të Aplikuar dhe të Departamentit të Bioteknologjisë. Dymbëdhjetë agjencitë qeveritare dhe qendra të transferimit të teknologjisë janë krijuar gjithashtu.

## Personeli 
Deri kohët e fundit, R&D dhe statistikat e inovacionit nuk janë grumbulluar në Shqipëri në OECD, Eurostat ose standarde të UNESCO-s. Studimi i parë i instituteve akademike dhe publike nisi në fillim të këtij viti dhe një biznes R&D dhe studim inovacioni është aktualisht në proces, të dy me mbështetjen e UNESCO-s.

Rregulloret e kufizuara të vizave e pengojnë këmbimin shkencor dhe punësimi i përkohshëm jashtë vendit.

Janë gjithsej 578 punëtorë shkencorë në Shqipëri:
* 274 në Akademinë e Shkencave
* 304 në institucionet R&D të Ministrisë
Numrat i personelit në R & D në Shqipëri janë rreth 0.2 për 1000 banorë.

## References