Abraham Kreskesi

**Abraham Kreskesi** {  } (1325 – 1387), emri i vërtetë i të cilit ishte **Cresques** (djali i) **Abrahamit**, ishte një hartograf hebre i shekullit XIV nga Palma majorka (atëherë pjesë e Kurorës së Aragonit. Në bashkëpunim me djalin e tij, Jehuda Kreskesin, ka autorësinë e Atllasit Katalunas të vitit 1375.

## Jeta personale
Një hebre majorkan, Kreskesi ishte mjeshtër i krijimit të hartave dhe ndërtues i orëve, kompaseve dhe instrumenteve të tjera detare. Ai ishte udhëheqës i Shkollës hartografike majorkane.

Emri i vërtetë i Abraham Kreskesit ishte **Eliça** (i njohur si Kreskesi) djali i Rabbi Abrahamit, djali i Rabbi Benaviste-sit, djali i Rabbi Eliça-it. Eliça është emri që ai do ta kishte marrë kur të rritej por ai u njoh si Kreskesi i Abrahamit (Kreskes emri i tij personal, Eliça emri fetar, Abraham emri i babait), por që ky emër është bërë më i njohur në litereaturën e mëvonshme. Djali i ij, Jehuda Kreskesi, ishte po ashtu një hartograf i njohur.

## Atllasi Katalunas
Në vitin 1375, Kreskesi dhe djali i tij Jehuda morën si detyrë nga Princi Gjon i Aragonit (Gjoni I i Aragonit i ardhshëm]] që të bënin një komplet të tabelave detare që do të shkonin përtej kufijve normal gjeografik të tabelave portolane bashkëkohore, të mbulonin “Lindjen dhe Perëndimin, dhe gjithçka që nga ngushtica e Gjibraltarit çon në Perëndim.  Për këtë punë, Kreskesi dhe Jehuda do të paguhen me 150 florinj të artë aragonese dhe 60 punta mallorkane, përkatësisht, siç deklarohet në dokumentet e shek. XIV nga vet princi dhe babai i tij Pjetri IV i Aragonit. Princi Gjon mendonte t’ia paraqiste këtë tabelë kushëririt të tij Karlit (që më vonë bëhet Karli VI i Francës) si dhuratë. Në atë vit, 1375, Kreskesi dhe Jehuda vizatuan gjashtë grafike që e përbënin Atllasin Katalunas.

## Punime që i atribuohen Kreskesit
Atllasi Katalunas i vitit 1375 është harta e vetme që me plot besim i atribuohet Kreskes Abrahamit. Por kërkimet e mëvonshme treguan që pesë harta të tjera mund të jenë punë e Kreskesit, Jehudës ose ndonjërit nga punëtorët në atlienë e Kreskesit. Si edhe vet Atllasi Katalunas, edhe këto pesë harta (katër portolane dhe një fragment i hartës së botës), janë të panënshkruara dhe pa data, dhe mendohet që data e krijimit të tyre qëndron mes viteve 1375 dhe 1400.

* *Catalan Atlas*, rreth vitit 1375, 6 tablo, hartë nga Oqeani Atlantik deri në Kinë, që ruhet  në Bibliotekën Kombëtare të Francës në Paris
* *Venice chart*, rreth viteve 1375-1400, hartë portolane (i mungon pjesa veriore e Evropës), ruhet   në Bibliotekën Marikane në Venecia, Itali
* *Florence chart*, rreth viteve 1375-1400, hartë portolane (Mesdheu perëndimore) ruhet (Port.22) në Biblioteka Qendrore Kombëtare e Firencës, Florencë, Itali
* *Naples chart*, rreth viteve 1375-1400, hartë normale portolane ruhet (ms.XII.D102) në Biblioteka Kombëtare e Viktor Emanuelit III në Napoli, Itali
* *Istanbul map* rreth viteve 1375-1400, fragment i hartës së botës, ruhet (1828) në Pallatin Topkapi në Stamboll, Turqi
* *Paris chart*, rreth vitit 1400, hartë portolane, ruhet (AA751) në  Bibliotekën Kombëtare të Francës në Paris

Sipas Kampbellit, katër nga hartat portolane i atribuohen ateliesë Kreskes, grafiket e Napolit dhe Parisit janë më të zbukuruara se dy të tjerat, ndërsa grafiku i Parisit (viti 1400) i afrohet më shumë Atllasit Katalunas (viti 1375). Sidoqoftë, kjo është vetëm një tezë. Ashtu siç thotë Kampbelli “Lidhja e ngushtë e këtij grupi grafikesh është e qartë. Por është e vështirë për tu parë, nga vetëm analiza e ngjyrave është një dëshmi për të konfirmuar se këto katër grafike ishin produkt i punës së mbikëqyrur nga një njeri i vetëm.

## Galeria

Image:Anonymous Catalan chart (Venice).jpg|"Venice chart" (It.IV,1912),  Biblioteca Marciana, Venice.
Image:Anonymous Catalan chart (Naples).jpg|"Naples chart" (XII.D102),  Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III, Naples.
Image:Anonymous Catalan chart (Paris).jpg|"Paris chart" (AA751),  Bibliotheque Nationale de France, Paris.
Image:Abraham and Jehuda Cresques Catalan Atlas. Eastern Europe view from the south.H.jpg|Abraham and Jehuda Cresques Catalan Atlas. Eastern Europe view from the south (detail)

## Referimet 
* Campbell, T. (2011) *Anonymous works and the question of their attribution to individual chartmakers or to their supposed workshops*, online
* Pujades i Bataller, Ramon J. (2007) ''Les cartes portolanes: la representació medieval d'una mar solcada''. Barcelona.

## Lidhjet e jashtme 
*Images of the whole Catalan Atlas  Bibliothèque Nationale de France, accessed 2008-03-14
* www.cresquesproject.net—Translation in English of the works of Riera i Sans and Gabriel Llompart on the Jewish majorcan mapmakers of the Late Middle Ages. They include very complete biographies of Cresques Abraham and his son Jafudà Cresques.