Palokë Kurti

thumb|Palokë Kurti dhe *Daulla* e tij, majtas tij Mati Kodheli dhe Kolë Idromeno me trombë|alt=|300x300px**Palokë** ose **Palok Kurti** (Shkodër, 3 korrik 1860 – 31 dhjetor 1920) ka qenë dirigjenti i bandës së parë shqiptare dhe kompozitori i parë shqiptar.

## Biografia 
U lind në Shkodër më 3 korrik 1860 në gjirin e një familje zanatçinjsh. I ati la zanatin dhe u bë postier i konsullatës angleze, por më 1863 vritet në Shtoj të Ulqinit. U rrit pranë jetimores së drejtuar nga françeskani italian P. Tomë Markoci (Tommaso Marcozzi), prej të cilit mori bazat e dijeve muzikore. Për arsye ekonomike e ëma e futi të punonte në *Kafe* *Adriatikun* të pargaliut Anastas Papaniku, Kurti zuri miqësi me të birin e Papanikut, Gjonin, dhe më pas u martua me të bijën, Angjelinën.  

Më 1876 me ndihmën e napolitanit Xhiovani Kanale (Giovanni Canale), P. Markoci hapi bandën e parë muzikore në qytet, ku u bënë pjesë edhe i riu Kolë Idromeno me Mati Kodhelin. Banda u krijua dhe më 1880 Canale u largua nga vendi dhe i la baketën dhe drejtimin e bandës Kurtit. Banda që njihej në mjediset shkodrane si *Daulla*, u vu në shërbim të Degës së Shkodrës të Lidhjes së Prizrenit më 1881, ngjarje për të cilat Kurti punoi veprën "Bashkimi i Shqypnisë" dhe marshin "Turqit në Maqedoni". Për veprimtarinë e tij u internua nga autoritetet osmane në Diarbekir për 20 muaj.

Në punimin e tij lidhur me Provincën Françeskane, P. Kurti e përmend Palokën ndër mësuesit civilë të shkollës françeskane të periudhës 1861-1900. Më 1900 autoritetet osmane e shpërndanë *Daullen,* pas një viti shkolla italiane "Arti e mestieri" e hapur në Shkodër pajtoi Palokën për mësimdhënie dhe krijimin e bandës së shkollës. Bandë e cila qe aktive për një dhjetëvjeçar, deri në mbylljen e shkollës më 1911.

Jepte mësime muzike në privat, por me pushtim-administrimin austro-hungarez u arrestua në maj të 1916 bashkë me të birin, Zefin dhe u burgosën në Grossau për një vit deri me 1 maj të 1917. Pas tërheqjes së austro-hungarezëve, vendin e tyre e zunë trupat frënge, të cilat dimrin e 1919 e internuan Palokën në Korfuz. Pas marrëveshjeve mes francezëve dhe italianëve, këta të fundit e shpunë në Ostia ku kishte dhe familjen, dhe u kthyen vetëm pas Luftës së Vlorës në vendlindje. Ndërroi jetë ditën e mbrame të atij viti, më 31 dhjetor 1920.

### Familja 
Miku i hershëm dhe bashkëahengxhiu i *Daulles*, Kolë Idromeno, i bëri një portret të shoqes së Kurtit më 1925, i cili ruhet në Galerinë Kombëtare. Në martesën me Angjelinën patën katër djem: Leci, Zefi, Salvatori, Ndoci dhe një vajzë, Tusha. Djali i madh u bë diplomat i shtetit shqiptar, Salvatori mbante *Kafen* ose *Ambëltoren "Adriatik"* që Kurtët trashëguan pasi vdiq nga tuberkulozi i biri i Anastasit dhe ishte pjesë e shoqërisë "Bashkimi", kur u armatosën dhe u quajtën *bashkimxhinj* gjatë Lëvizjes së qershorit. Më 19 gusht 1925 pas një amnistie mundi të kthehej në atdhe, mbasi ishte larguar dhjetorin e 1924 me Triumfin e Legalitetit. Pas pushtimit italian të Shqipërisë, qe nënsekretar i Partisë Fashiste Shqiptare për Shkodrën në vitet 1939-'40. ..

## Vepra 
Kurti ka qenë kompozitori i parë që shkroi këngë, shumica e të cilave të mbështetura te sharkia ose peshrefi. Këngët e tij diktojnë një nismë origjinale për t'i nxjerrur në pah muzikës së ahengut shkodran motive më autentike vendore, krahas muzikës së deriatëhershme që ishte e pashkruar e ndikuar nga muzika osmane. Popullariteti i këngëve të Kurtit bëri që ahengxhinjtë të përvetësonin dhe shpërndanin një muzikë më të përpunuar  sesa jonet instrumentale të deriatëhershme.

Me cilësinë e rapsodit, poetit dhe këngëtarit të apasionuar të këngës popullore shkodrane, Palok Kurti arriti që nuancat më të holla të kësaj kënge t'i mishëroje në mënyrë të përsosur në krijimet e tij të pavdekshme : marshin “*Bashkimi i Shqipërisë*” më 1881 kushtuar Lidhjes Shqiptare të Prizrenit ,“*Marshallah bukurisë sate*”, “*Ta dish, ta dish*”, “*Për mue paska kenë kismet*”, “*Karajfil të zgiodha*”, ”*Kur fillon drita me dalë*”, “*Të due, moj të due*”, “*Karajfili i kuq si gjaku*” etj., këngë të cilat, në gojën e këngëtares Marie Kraja, do të arrinin majat ma të larta të krijimeve popullore shqiptare.

I ndikuar nga format e reja të muzikës evropiane, Kurti shkroi vepra të tilla si: kuadrilja “*Saksi im*”, polka për klarinete “*Dallëndyshja*”, marshin “*Turqit në Maqedoni*” etj.  
Përsa i përket muzikës liturgjike, më të njohura që ai shkroi janë: “''Mesha për ndër të Shna'Ndout*”, “*Litani*” etj.  Kurti përshtati për formacion orkestral pjesë nga literatura botërore, nga “*Trovatore*”, nga “*Ballo me maska*”, “*Norma''” etj.

## Referime