Kulla fortifikuese

[parapamje|upright|*Tour des Pénitents* në [Mende, Lozère|Mende, Francë, një kullë në formë patkoi që ka mbetur nga muret mesjetare të qytetit]]
Një **kullë fortifikuese** (gjithasthtu **kullë mbrojtëse**, **kullë e kështjellë** ose, në konteks, thjeshtë **kullë**) është një nga strukturat mbrojtëse të përdorura në fortifikime, si kështjellat, bashkë me muret mbrojtëse si muret perde. Kullat e kështjellave mund të kenë një larmi formash të ndryshme, duke përmbushur kështu funksione të ndryshme.

## Forma e kullave
### Kullat drejtkëndore
Kullat katrore ose drejtëkëndore janë të lehta për tu ndërtuar dhe japin një sasi të mirë hapsire të brendshme të përdorshme. disavantazhi i tyre është se këndet janë të prekshme ndaj sulmeve. Megjithë këtë prekshmëri, kullat drejtëkëndore vijuan të përdoren dhe arkitektura ushtarake myslimane përgjithësisht i favorizonte ato.

### Kullat e rrethore
Kullat rrethore, të quajtura edhe kulla tambure, janë më rezistente ndaj teknologjisë së rrethimeve si xhenioja dhe predhat sesa kullat katërkëndore. Ballina rrethore është më rezistente sesa faqja e drejtë e një kulle katërkëndore, thjeshtë ashtu si një hark ngarkesë mbajtës. Ky parim ishte kuptuar që në lashtësi.

parapamje|372px|Kullat e portës në Kështjellën Harlek
### Kullat patkua
Kullat patkua (ose në formë D-je) janë një kompromis që jep më të mirën e një kulle rrethore dhe atë të një kulle katërkëndore. Ana gjysmë-rrethore (ajo përballë sulmuesve) mund ti rezistojë mjeteve të rrethimit, ndërsa pjesa drejtëkëndore në pjesën e mbrapme krijon hapsira të brendshme dhe një platformë të madhe luftimi në krye. Kullat e mëdha në Krak des Chevaliers dhe kullat e portës në Kështjellën Harlek janë shembuj të mirë. Kështjellat Armene si Lamproni gjithashtu e favorizojnë këtë formë.

### Kullat shumëkëndëshe 
Një formë e zakonshme është një kullë tetëkëndore, e përdorur në disa bergfried-e dhe në Castel del Monte në Itali.

Ka disa forma hibride. Për shembull, donxhoni në Château-Gaillard është lehtësisht e përkulur përpara, por ka gjithashtu një sqep trekëndor për të devijuar predhat.

## Kullat me funksione të posaçme 
Kullat e mureve, të njohura edhe si kulla morale, mundësojnë zjarrë anësor (nga harqet kryqe ose armë të tjera qitëse) ndaj një pjese të drejtë të murit perde. Kullat këndore rreshtojnë dy faqe fqinje murore. Nëse kullat këndore janë të largëta me njëra-tjetrën, mund të shtohen kulla të tjera anësore midis tyre. Kullat në perden e jashtme të mureve shpesh janë të hapura mbrapa.

Kullat veçanërisht të mëdha shpesh janë pika më e fortë e kështjellës: donxhoni ose bergfried-i. Pasi porta është gjithmonë një pikë e prekshme e kështjellës, kullat mund të ndërtohen afër saj për ta përforcuar mbrojtjen në këtë pikë. Në kështjellat e kryqëtarëve, shpesh ndodhet një kullë porte, me kalimin e portës që të çon përmes bazës së vetë kullës. Në kështjellat evropiane, është më e zakonshme të kesh kulla anësore në të dy krahët e portës.

Image:Tower of Hrelyu.jpg|Kulla Hrelju në Manastirin Rila, Bullgari.
Image:Krak des Chevaliers 13.jpg|Një kullë drejtkëndore dhe një rrethore nga muri i Krak des Chevaliers.
Image:Castel del Monte - Andria.jpg|Kullë këndore tetëkëndore në Castel del Monte, Pulje.
Skeda:Istanbul asv2020-02 img14 Topkapı Palace.jpg|Kullat e portës së pallatit të topkapit.

Image:Citadelle d'Alep.jpg|Kulla murale dhe kulla katrore të portës në Çitadelën e Alepos.
Image:Falaise chateau guillaume conquerant 2.jpg|Donxhoni drejtëkëndor dhe kulla rrethore në Château de Falaise.
Image:Metz_Porte_des_Allemands_R01.jpg|Kulla dyjare në Portën Gjermane, urë këhtjellë në Metz.
Image:Castelo de Paderne - Portugal (5652496417).jpg|Kulla Albarrana në Kështjellën e Padernes (Portugali)

Skeda:Guédelon - août 2015 04.JPG|Kështjella Guédelon, arkeologjia eksperimentale duke ndërtuar kullën mesjetare (2015) 
Skeda:201312 iran yazd 23 (12467658453).jpg|Kulla e Bagh-e Dolat Abad, Jazd, Iran
Skeda:برج های بیرونی کاروانسرای میاندشت.jpg|Kullat e Karavansarit Miandasht, Iran. shumë karavansaraj përmbajnë kulla.
Skeda:Fortified tower of the medieval castle in Szprotawa Poland.jpg|Kullë fortifikuese e kështjellës mesjetare në Szprotava, Poloni (2020)

## Shiko gjithashtu
* Barrikada
* Bunkeri
* Fortifikimi
* Kështjella
* Kulla
* Kulla e rojes
* Kulla (Ballkan)
* Kambanarja
* Çardaku
* Çarshia
* Muri (arkitekturë)
* Shtëpia kullë
* Shtëpia e fortifikuar
* Kulla kështjellë
* Kulla fortifikuese
* Aerarium
* Agger
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arx
* Burgus
* Cannaba
* Castellum
* Castra
* Claustra Alpium Iuliarum
* Çitadela
* Dediticii
* Domus
* Drungos
* Dux
* Ergastulum
* Gotthograikia
* Honesta missio
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Kohorta (njësi ushtarake)
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Legjioni romak
* Limes
* Limes Alutanus
* Limes Britannicus
* Limes Dacicus
* Limes Danubii
* Limes Moesicus
* Limes Pannonicus
* Limes Porolissensis
* Limes Sarmatiae
* Limes Transalutanus
* Mansio
* Miliarium
* Muret e lashta të Durrësit
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Muri i Hadrianit
* Muri i Trajanit
* Pallatet perandorake të Romës
* Pronoia
* Scholae Palatinae
* Shtëpia Romake
* Statio
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Tirones
* Turma (njësi ushtarake)
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Vallum
* Vardariotai
* Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
* Villa rustica

## Citime fundore
## Bibliografia
* A. Bianco, Asti Medievale, Editore CRA, 1960.
* G. Bera, ASti edifici e palazzi nel medioevo. Editore Se Di Co di Lorenzo Fornaca Gribaudo 2004, ISBN 88-8058-886-9.
* Michel Bur (1986). "La maison forte au Moyen Age" (në frëngjisht). *Actes de la table ronde de Nancy, Pont-à-Mousson, 1984*, Paris: Ed. CNRS.
* Cayot, Fabrice (2003). "Les maisons seigneuriales rurales à la fin du Moyen Age (XIVe–XVIe s.) dans l'Yonne" (në frëngjisht). *Annales de Bourgogne*, **75**, fq. 259–288.
* 
* 
* 
* Mouillebouche, Hervé (2002). *Les maisons fortes en Bourgogne du Nord du XIIIe au XVIe siècle* (në frëngjisht). Dijon: EUD.
* 
* 
* S. Taricco, Piccola storia dell’arte astigiana. Quaderno del Platano Ed. Il Platano 1994.
* 
*