Nord (departament francez)

**Nord** ( ; Frëngjishte zyrtare: *département du Nord* ; Pikard: *départémint dech Nord* ; Holandisht: *Noorderdepartement* , Shqip: *departamenti i Veriut* ) është një departament në rajonin Hauts-de-France, Francë në kufi me Belgjikën . Ai u krijua nga gjysma perëndimore e qarqeve historike të Flanders dhe Hainaut, dhe Peshkopia e Cambrai. Stema moderne u trashëgua nga Qarku i Flanders .

Nord është departamenti më i populluar i vendit. Kishte një popullsi prej 2,608,346 banorësh në 2019.  Ai gjithashtu përmban rajonin metropolitane të Lilës (qyteti kryesor dhe prefektura e departamentit ), zona e katërt më e madhe urbane në Francë pas Parisit, Lionit dhe Marsejës . Departamenti është pjesa e Francës ku dialekti francez flamand i holandishtes është folur historikisht si gjuhë amtare. Në mënyrë të ngjashme, dialekti i veçantë pikard, Ch'ti, flitet.

## Historia 
Fiset e Belgae, të tilla si Menapii dhe Nervii ishin popujt e parë të regjistruar në zonën e njohur më vonë si Nord.

Gjatë shekujve IV dhe V, sundimtarët romakë të *Gallia Belgica* siguruan rrugën nga porti kryesor i Bononias (Boulogne) në Colonia (Këln), duke bashkuar popujt gjermanë në veri-lindje të këtij korridori, si Tungri . Në fakt, zona e njohur më vonë si Nord u bë një isoglos (kufi gjuhësor) midis gjuhëve gjermanike dhe romane . Kolonizimi sakson i rajonit nga shekulli i 5-të në shekullin e 8-të ka të ngjarë ta ketë zhvendosur isogjuhën më në jug, kështu që, në shekullin e 9-të, shumica e njerëzve menjëherë në veri të Lilës flisnin një dialekt të holandishtes së vjetër . Kjo ka mbetur e dukshme në emërtimet e vendeve të rajonit. Pasi Qarku i Flanders u bë pjesë e Francës në shekullin e 9-të, izoglossi u zhvendos në veri dhe lindje. 
majtas|parapamje|200x200px| Shtrirja e flemishtes perëndimore e folur në rrethin e Dankërkut në 1874 dhe 1972 respektivisht.
Gjatë shekullit të 14-të, pjesa më e madhe e zonës ra nën kontrollin e Dukatit të Burgundisë dhe në shekujt pasues ishte pjesë e Holandës Habsburge (nga 1482) dhe Holandës Spanjolle (1581).

Zonat që më vonë përbënin Nord iu dorëzuan Francës me traktate në 1659, 1668 dhe 1678, duke u bërë qarqet e Flanders dhe Hainaut, dhe pjesë e Peshkopisë së Cambrait .

Më 4 mars 1790, gjatë Revolucionit Francez, Nord u bë një nga 83 departamentet origjinale të krijuara për të zëvendësuar qarqet.

Politikat moderne të qeverisë që e bëjnë frëngjishten të vetmen gjuhë zyrtare kanë çuar në një rënie të përdorimit të dialektit holandez perëndimor flems. Aktualisht ka 20,000 folës të një nën-dialekti të flamandishtes perëndimore në rrethin e Dankërkut dhe duket se ky nëndialekt i veçantë do të zhduket brenda disa dekadave. 

## Gjeografia 
Nord është pjesë e rajonit aktual Hauts-de-France dhe është i rrethuar nga departamentet franceze të Pas-de-Calais, Somme dhe Aisne, si dhe nga Belgjika dhe Deti i Veriut . Sipërfaqja e saj është 5,742.8 km katrorë.  Është departamenti më i gjatë në Francën metropolitane, me madhësi 184&nbsp;km nga Fort-Philippe në veri-perëndim në Anor në jug-lindje.

### Qytetet kryesore 
Komuna më e populluar është Lila, prefektura. Me Roubaix, Tourcoing dhe Villeneuve-d'Ascq aty pranë, ajo përbën qendrën e një grupi qytetesh industriale dhe ish-minerare që arrijnë pak më shumë se një milion banorë. Që nga viti 2019, ka 10 komuna me më shumë se 30,000 banorë: 

## Demografia 
Me një popullsi prej 2,608,346 në 2019,  Nord është departamenti me popullsinë më të madhe, duke qenë afërsisht i barabartë me atë të Shqipërisë .

## Ekonomia 
Në ballë të industrializimit të Francës në shekullin e XIX-të, zona vuajti rëndë gjatë Luftës së Parë Botërore dhe tani përballet me probleme ekonomike, sociale dhe mjedisore që lidhen me zbehjen e aktivitetit të minierave të qymyrit duke ndjekur rënien e industrisë tekstile Lille-Roubaix.

Deri kohët e fundit, departamenti dominohej ekonomikisht nga minierat e qymyrit, të cilat shtriheshin në zemër të departamentit nga Artois fqinje në Belgjikën qendrore.

## Turizmi 

Skeda:0 Lille - Vieille bourse du travail 051201b.JPG|Bursa e vjetër e Lilës
Skeda:Bergues tour pointue.jpg|Abacia e Shën Winoc në Bergues
Skeda:Beffroi de Douai.jpg|Belfia e Douai
Skeda:Boeschepe, l'Ondankmeulen (le moulin de l'Ingratitude) et l'estaminet De Vierpot (le pot à braise).JPG|Mulli ere në Boeschepe
Skeda:Centre historique minier de Lewarde (38598).jpg|Muzeu i minierave në Lewarde

## Referime