100 Vjetori i Pavarësisë së Shqipërisë

**100-vjetori i Pavarësisë së Shqipërisë** ishte një festë njëvjeçare në vitin 2012, kur shqiptarët festuan 100-vjetorin e krijimit të Shqipërisë së pavarur, shtetit të parë shqiptar në historinë moderne.  

## Festim 
### Në Shqipëri 
Dita e hapjes së festës ishte më 17 janar 2012 kur u organizua ceremonia solemne në Kuvendin e Republikës së Shqipërisë dhe morën pjesë përfaqësues nga Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Presheva dhe Bujanoci, të cilët ishin së bashku në Kuvendin e Shqipërisë pa asnjë dallim si ata. së bashku në parlamentin e Shqipërisë së Pavarur 100 vjet më parë.  Shumica e ngjarjeve dhe aktiviteteve ishin planifikuar të fillonin në tetor-nëntor dhe për arsye buxhetore, shumë projekte të tjera nuk morën financim nga qeveria në vitin 2012. Forca e Sigurisë së Kosovës formoi një njësi speciale prej 65 ushtarësh për të marrë pjesë në paradën ushtarake në Tiranë më 28 nëntor 2012, e cila u organizua për të festuar përvjetorin. 
parapamje|193x193px| Ceremonitë po kryhen në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit
Qeveria e Shqipërisë vendosi të sillte eshtrat e mbretit Zog të Shqipërisë nga Franca ku ai vdiq në vitin 1961. Eshtrat u zhvarrosën  dhe ceremonia e kthimit u organizua më 17 nëntor, përpara festimeve për 100 vjetorin e pavarësisë së Shqipërisë.  Eshtrat u vendosën në mauzoleun e rindërtuar të familjes mbretërore shqiptare . Në kuadër të 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë është hapur ekspozita e punimeve artistike të Agim Ramadanit, udhëheqës i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), e vizituar nga kryeministri Berisha. 

Programi i festës së 28 Nëntorit përfshin paradë ushtarake në Tiranë, koncerte të muzikës popullore dhe popullore në Tiranë dhe Vlorë, ngritjen e flamurit nga presidenti i republikës, vendosjen e kurora lulesh në varrin e Ismail Qemalit, fjalimin e presidentit në një miting kushtuar përvjetorin, ceremoninë e ngritjes së flamurit dhe vendosjen e kurorave me lule në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit dhe përurimin e Monumentit të Pavarësisë. 

#### Monument, logo dhe spot televiziv 
majtas|parapamje|200x200px| Dekorime në qendër të Tiranës
Ministria e Turizmit, Çështjeve Kulturore, Rinisë dhe Sporteve shpalli më 22 dhjetor 2011 Konkursin Ndërkombëtar për realizimin në skulpturë të veprës monumentale kushtuar “100 vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë së Shtetit Shqiptar: 28 nëntor 1912 – 28 nëntor 2012".  Çmimin e fitoi projekti i dy arkitektëve nga Gjermania, Visar Obrija dhe Kai Roman Kiklas.  Vepra artistike do të ndërtohet në Austri me një kosto prej 350,000 euro. I ngjan një shtëpie që po hapet nga izolimi drejt lirisë.  Më 29 qershor 2012 Kryeministri i Shqipërisë njoftoi se monumenti ka përfunduar dhe se do të ngrihet në parkun Rinia ose pranë Teatrit të Fëmijëve. 

Njëzet e pesë artistë nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut morën pjesë në konkursin “100 Vjet Shteti Shqiptar”, organizuar për të krijuar logon e përvjetorit. Komisioni në seancën e mbajtur më 28 nëntor 2011 njëzëri vendosi që fitues të shpallet logoja, autor i së cilës është Zeni Ballazhi.  Kryeministri i Shqipërisë Sali Berisha propozoi zëvendësimin e fjalëve *Shteti Shqiptar* në versionin origjinal të motos me *Pavarësi*, duke pretenduar se shteti shqiptar ka ekzistuar më herët në histori. 

E njëjta ministri organizoi një konkurs ndërkombëtar për spotin televiziv kushtuar përvjetorit. 

#### Pjesëmarrës të shquar 
Bëhet e ditur se kryeministri i Turqisë do të marrë pjesë në festimet e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë.  Hillary Clinton premtoi se do të vijë në Tiranë në 100 vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë.  Në Tiranë priten edhe shumë yje të tjerë të njohur shqiptarë, aktorë, personalitete publike në mbarë botën. Clinton mbërriti në Shqipëri më 1 nëntor 2012.

Pjesëmarrës të shquar më 28 nëntor: 
| width="50%" align="left" valign="top" style="border:0"|
2 presidentë:
* Atifete Jahjaga (Republika e Kosovës)
* Filip Vujanović (Mali i Zi)

4 kryeministra:
* Hashim Thaçi (Republika e Kosovës)
* Zoran Milanović (Kroacia) 
* Viktor Orbán (Hungaria)
* Janez Janša (Slovenia)
| width="50%" align="left" valign="top" style="border:0"|
5 Kryetarët e Kuvendit:
* Gianfranco Fini (Itali)
* Michael Frendo (Maltë)
* Jakup Krasniqi (Republika e Kosovës)
* Denis Bećirović (Bosnjë dhe Hercegovinë),
* Eduard Kukan (anëtar i Parlamentit Evropian)

3 ministra të jashtëm, Austri, Algjeri, Katar.

Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut, George Ivanov e anuloi vizitën e tij për shkak të incidenteve.  Ministri i Jashtëm grek nuk mori pjesë, pasi anuloi pas deklaratave të kryeministrit shqiptar për konceptin irredentist të Shqipërisë së Madhe. 

#### Letërsia, bursa dhe artet 
Brenda Shqipërisë libra dhe vepra arti që lidhen me historinë dhe kulturën shqiptare u prezantuan për publikun nga shtëpi botuese, biznese private, universitete dhe studiues me rastin e 100-vjetorit, duke përfshirë:

* Një version i ri me definicion të lartë i filmit Skënderbeu i vitit 1953.
* ''*  nga Ferid Hudhri (Botimet Albanologjike, 2012).
* Një version i ri shqip dhe një përkthim në anglisht i asaj që konsiderohet vepra e parë letrare dhe historie e një autori shqiptar, *Rrethimi i Shkodrës* (Shtëpia Botuese Onufri, 2012). 
* **, nga Ilir Ikonomi (UET Press, 2012). 
* *Lindja e Shqipërisë: Nacionalizmi Etnik, Fuqitë e Mëdha të Luftës së Parë Botërore dhe Shfaqja e Pavarësisë së Shqipërisë* nga Nicola Guy (IB Tauris, 2012).
* *Jeta e amerikanit Charles Telford Erickson kushtuar Shqipërisë* nga  (Botime Edualba, 2012). 

### Jashtë Shqipërisë 
[parapamje| Festimet në [Mitrovica|Mitrovicë]]
Ambasadat e Shqipërisë në mbarë botën organizuan aktivitete të shumta për të festuar 100-vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë si ekspozita, koncerte, lutje, pritje diplomatike, ceremoni të ndryshme dhe tryeza të rrumbullakëta.   Në disa raste evente organizohen jo vetëm nga ambasadat e Shqipërisë por edhe nga institucione të tjera. Qendra Universitare e Gjuhësisë në Leiden në Holandë organizoi dy aktivitete më 9 dhe 10 nëntor 2012: shfaqjen e filmit Falja e gjakut dhe simpoziumi publik "Gjuha dhe kultura shqipe: 100 vjet pavarësi".  

Në Maqedoninë e Veriut dhe në Kosovë festimet organizohen nga autoritetet zyrtare.

#### Republika e Maqedonisë 
Qeveria maqedonase mori pjesë në financimin e kremtimit të 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë. 

Më 17 janar 2012 në Shkup, Maqedoni kishte filluar ndërtimi i Sheshit Skënderbej.  Më 8 maj 2012 komuna e Tetovës themeloi këshillin organizativ përgjegjës për festën dhe përgatiti disa aktivitete nën moton "100 vite pa Shqipërinë". 

Historianët në Maqedoni mendojnë se qeveria maqedonase nuk ka pasur asnjë të drejtë, obligim e as arsye për të festuar pavarësinë e shtetit fqinj, e aq më pak të financojë festime të tilla. 

Festa qendrore e 100 vjetorit të Shqipërisë u mbajt në Shkup më 25 nëntor 2012 në Qendrën Sportive Boris Trajkovski.  Në të morën pjesë rreth 20,000 njerëz, përfshirë kryeministra të Shqipërisë dhe Kosovës.  Në të njëjtën ditë në Shkup u organizua *Marshi i Shqiponjave* gjatë të cilit shqiptarët etnikë të veshur kuq e zi marshuan me flamuj të Shqipërisë nëpër Shkup, ndërsa disa politikanë maqedonas kundërshtuan këto lloj festimesh për shkak të rrezikut të nxitjes së tensioneve etnike.   Disa incidente kanë ndodhur duke përfshirë djegien e flamurit maqedonas në komunën e Çairit të Shkupit të populluar kryesisht me shqiptarë, ndërsa disa fëmijë të supozuar të përkatësisë etnike maqedonase janë rrahur nga një grup prej 30 personash, policia nuk ka komentuar për përkatësinë e tyre etnike. 

#### Kosova 
[parapamje| Statuja e [Isa Boletini|Isa Boletinit në qendër të Mitrovicës, Kosovë, përurohet gjatë 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë.]]
Rita Ora planifikon të këndojë disa këngë në Kosovë për të festuar këtë përvjetor pas ftesës së Presidentit të Republikës së Kosovës. 

#### Serbia Jugore 
Njëqindvjetori i Shqipërisë u festua edhe në Preshevë dhe Bujanoc, dy komuna të Serbisë jugore me popullsi të konsiderueshme shqiptare. Programi përfshinte një konferencë shkencore për *"Lëvizjen kombëtare shqiptare në luginën e Preshevës"'', hapjen e muzeut kushtuar Ridvan Qazimit dhe ngjarje të shumta politike, kulturore dhe sportive.  Flamujt e Shqipërisë do të ngrihen në ndërtesat e parlamenteve lokale, njëqind fëmijë do të formojnë numrin 100 me trupat e tyre dhe politikanët vendas fillimisht do të mbajnë fjalime nga shtëpia e cila është kopje e shtëpisë në Vlorë ku u shpall pavarësia e Shqipërisë. Kundër ftesës së presidentit të Shqipërisë ata së bashku do të udhëtojnë drejt Tiranës për të marrë pjesë në festën qendrore. 

## Linqe te jashtme 
* Fjalimet në Përkujtim të 100 Vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë nga Hillary Rodham Clinton, Sekretare e Shtetit, Parlament (1 nëntor 2012)
* 28 Nentor 2012 - 100 Vjet Shtet Parada e Ushtrise Shqiptare pj4
* 28 Nentor 2012 - 100 Vjet Shtet Parada e Ushtrise Shqiptare pj3
## Referime