Statusi në sistemin ligjor romak

[parapamje|327px|Një [Portrete romake|portret në afresk i një burri duke mbajtur një rrotull papirusi, Pompeii, Itali, shekulli I i e.s.]]
Në ligjin romak, ***status*** përshkruan statusin ligjor të një personi. Individi mund të ishte një qytetar romak (*status civitatis*), ndryshe nga i huaj; ose ai mund të ishte i lirë (*status libertatis*), ndryshe nga skllevërit; ose ai mund të kishte një lloj pozicioni në një familje romake (*status familiae*) ose si kreu i familjes (*pater familias*), ose si një anëtar i ulët (*filii familias*).

## Status civitatis 
Në shtetin romak, sipas ligjit civil romak (*ius civile*), vetëm qytetarët kishin të drejta të plota civile dhe politike. Në lidhje me *status civitatis*, në shtetin romak, kishte *cives*, *latini* and *peregrini* dhe të huaj. Jashtë shtetit romak, kishte *externi*, *barbari* dhe *hostes*.

## Status familiae 
*Status familiae* është statusi ligjor i një individi në familje. Pater familias kishte autoritetin në familje () dhe çdokush i nënshtrohej ati bazuar mbi  (farefisnia vetëm nga ana e babait). Kjo kishte një ndikim në ligjin privat. Ka një dallim midis  (personat nën autoritetin ) dhe  (personat autonom ndaj patria potestas, që mund të ishin vetë pater familias). Filius familias kishte  dhe , por në fushën e ligjit privat ai ishte i kufizuar, për shkak të patria potestas.

## Status libertatis 
Statusi shoqëror dhe ligjor i skllevërve në shtetin romak ishte i ndryshëm në periudha të ndryshme. Në kohën e ligjit të vjetër civil () skllavëria kishte një formë patriarkale (një skllav bënte të njëjtën punë dhe jetonte nën të njëjtat kushte si pronari dhe familja e tij). Pas luftërave fitimtare të Romës, nga shekulli III p.e.s., skllevër të shumtë erdhën në Romë, duke rezultuar në tregtinë e skllevërve dhe shfrytëzimin në rritje të skllevërve. Nga ajo kohë e në vijim, një skllav bëhej vetëm një send (res)- .

### Statusi ligjor
Gjendja ligjore e skllevërve bazohej në faktin se skllavi nuk ishte një subjekt, por një objekt i ligjit. Një padron kishte të drejtën e pronësisë mbi skllavin. Ai mund ta shiste atë, ta linte peng, por sigurisht jo të dëmtonte ose ta vriste atë. Nëse dikush dëmtonte skllavin e tij, një padron mund të niste një proçedim ligjor dhe të kërkonte mbrojtje. Pronësia mbi skllavin quhej *dominica potestas* dhe jo *dominium* si pronësia e objekteve dhe kafshëve.

Në sistemin ligjor romak, një skllav nuk kishte një familje. Marrëdhëniet e tij seksuale me skllevërit e tjerë nuk ishin martesë (*matrimonium*), por një bashkë-jetesë pa pasoja ligjore ().

Pronarët mund ti jepnin një sasi pronash (si toka, ndërtesa), të njohura si , një skllavi për ti menaxhuar dhe përdorur vetë. Ky  mbrohej nën ligjin romak dhe ishte i paprekshëm nga pronari. Ky ishte një tjetër mjet që skllevërit mund ta përdornin për të blerë lirinë e tyre.

### Mënyrat e bërjes skllav 
Mënyrat më të vjetra të bërjes skllav ishin të kapeshe si një armik në luftë. Megjithatë, edhe një huaj mund të bëhej i lirë prapë, nga ana tjetër edhe një qytetar romak mund të bëhej skllav. Skllavëria ishte e trashëgueshme dhe fëmija i një skllaveje, pavarësisht se kush ishte babai. Sidoqoftë, sipas ligjit klasik, një fëmijë i një skllavi bëhej i lirë (*ingenuus*), nëse nëna e tij ose saj ishte i lirë, edhe për një periudhë të shkurtër kohe, gjatë shtatzanisë.

Kishte një numër mënyrash nëpërmjet të cilave një njeri i lirë mund të bëhej skllav në shoqërinë romake:
* Sipas Dymbëdhjetë Tabelave:
::

::*Një person që pranonte se detyrohej para ose gjykohej se detyrohej para ndaj dikujt duhet ti jepeshin 30 ditë për të paguar*.

::

::*Pas asaj, kreditori mund të vendoste duart mbi të dhe ta çonte atë në gjykatë. Nëse ai nuk e kënaqte gjykimin dhe askush është garanci për të, kreditori mund ta marrë të akuzuarin me vete në inventar pronësie ose në pranga...*

* Gjithashtu, qytetarët e përfshirë në paraqitjen e gënjeshtërt të skllavërisë për përfitim mund të bëheshin skllevër. Nëse një njeri i lirë shitej si skllav, atëherë pas provimit se ai është i lirë ai ndante proçedimet nga shitja me palën që e shiti atë. Një pretor mund ta privonte shitësin nga liria e tij ().
* Të dënuarit (shumica e tyre dënoheshin me vdekje), mund të bëheshin skllevër dhe prona e tyre do ti kalonte shtetit.
* Një qytetare romake mund të bëhej skllave (nën formën 52 ) nëse ajo kishte "jetesë të ndërsjelltë" () me një tjetër skllav të burrit pavarësisht kundërshtimit të pronarit.

### Përfundimi i statusit të skllavit 
Pas Luftërave Punike, Roma filloi shfrytëzimin në masë të skllevërve. Sidoqoftë, zhvillimi i industrisë, tregtisë dhe degëve të tjera të ekonomisë kërkonin punëtorë të aftë të lirë, që të interesoheshin për pynën e tyre.

Një skllav mund të fitonte lirinë nëpërmjet aktit të manumisionit, nëpërmjet të cilit një pronar do ta lironte atë nga autoriteti i tij. Manumisionet ishin të ndryshme në periudha të ndryshme. Ligji i vjetër civil () njihte disa lloje manumisionesh:
* *Manumissio censu*, bëhej nga një pronar në kohën e Asamblenë Centuriate. Një pronar që dëshironte ta lironte skllavin e tij kishte nevojë ta fuste atë në listën e censorit si një qytetar.
* *Manumissio vindicta*, ishte lirimi i një skllavi nëpërmjet një lutje të sajuar për lirim (). Ajo bëhej para një magjistrati, kur disa qytetarë () e preknin një skllav me një shkop () dhe fjalët e duhura të thëna se skllavi ishte një njeri i lirë. Nëse një pronar nuk e kundërshtonte atë pohim (), një magjistrat do ta çertifikonte lirinë e skllavit (). Kjo bëhej nën ligjin e vjetër civil (*ius civile Quiricium*)
* *Manumissio testamento*, ishte lirimi i një skllavi nëpërmjet një vullneti testamentar. Në një testament padroni zakonisht thoshte:  dhe skllavi do të ishte i lirë pa pronar.
** *Manumissio testamento fideicommissaria*, ndodhte kur një padron i kërkonte pasuesit të tij ta lironte një skllav. Nëse skllavi lirohej, njeriu që e lironte atë bëhej patroni i tij (por jo pronari).
* *Manumissio inter amicos*, ishte lirimi i një skllavi nëpërmjet një pohimi përballë miqve. Pretorët i mbronin këta *skllevër* të lirë (nëpërmjet Lex Junia Norbana, këta persona jetonin si të lirë por vdisnin si skllevër). Ky lloj manumisioni e kishte origjinën në fundin e republikës.
** *Manumissio per epistulam*, e njëjtë si e mësipërmja, vetëm e bërë nëpërmjet një pohimi në një letër.
* *Manumissio per mensam* ishte e ngjashme me manumisionet e mësipërme. Kjo nuk ishte aq formale sa manumisionet në kohën e ligjit të vjetër civil, por kishte të njëjtën vlerë si manumisionet pretorike. Manumisionet e këtij lloji e kishin origjinën në knoë e perandorisë.
* *Manumissio in ecclesia*, ishin manumisionet e bëra në kohën e perandorëve të krishterë përballë një prifti.

Në fillim të perandorisë, për shkak të numrit të manumisioneve, u bënë kufizime ligjore të manumisioneve. Këto kufizime u zbatuan nëpërmjet dy ligjeve: Lex Fufia Caninia dhe Lex Aelia Sentia.

Sipas ligjit romak, skllevërit që ishin liruar (*libertinus*, përkundrejtë pronarit të tij *libertus*) bëheshin banorë romakë, por ata kishin shumë më pak të drejta sesa qytetarët romakë që kishin lindur të lirë (*ingenuus*). Pronari i mëparshëm i skllavit tani bëhej patroni i tij (*patronus*) dhe *libertus* kishte akoma detyrime përkundrejtë tij (kjo rregullohej nga ligji). *Libertus* duhet ti bindej dhe ta respektonte patronin e tij (*obsequium et reverentia*). Patroni mund ta ndëshkonte një *libertus* të pabindur. Në kohët e vjetra ai edhe mund ta vriste atë (*ius vitae necisque*), por më vonë ai nuk mundëte. Në disa rrethana ai edhe mund ti kërkonte një magjistrati ta kthente *libertus-in* prapë në skllav (*accusatio ingrati*).

## Shiko gjithashtu
* Statusi shoqëror
* Personi shumë i rëndësishëm
* Klasa shoqërore
* Pomerium
* Umbilicus urbis Romae
* Roma quadrata
* Miliarium Aureum
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Drungos
* Portrizmi Romak
* Ager publicus
* Albanët (latinë)
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arcana imperii
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti romak
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cirku Romak
* Civitas
* Civitas libera
* Civitas foederata
* Civitas sine suffragio
* Civitas stipendaria
* Clivus Palatinus
* Colonus (person)
* Consilium principis
* Consistorium
* Contio
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Dediticii
* Domus
* Dux
* Dymbëdhjetë Tabelat
* Mundus Cereris
* Lapis manalis
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Ergastulum
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Fiset Italike
* Forumet Romake
* Gens
* Harku i Triumfit
* Honestiores dhe humiliores
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Iliro-romakët
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Jus trium liberorum
* Kalendari Romak
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Klima e Romës së Lashtë
* Kodeksi i Justinianit
* Kodeksi i Theodosit
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuvendet Romake
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët
* Latinët në Itali
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Llaçi romak
* Magjistratët romakë
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Martesa në Romën e lashtë
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Novus homo
* Nobiles
* Optimates dhe populares
* Ordines
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Panem et circenses
* Patricët romakë
* Peregrinus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plebejtë
* Primus inter pares
* Provinca romake e Epirit
* Rogatio
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Senati Romak
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura e Trajanit
* Urbs
* Ushtria Romake
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citeme fundore
## Bibliografia
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* The Roman Law Library
* Symbols Status Civitatis