Super Mario

260px|parapamje|Logoja që nga viti 2011
***Super Mario*** (gjithashtu i njohur si ***Super Mario Bros.*** dhe ***Mario***) është një seri lojërash në platformë e krijuar nga Nintendo me nuskë të tyre, Mario. Është seria qendrore e ekskluzivitetit më të madh *Mario*. Të paktën një lojë *Super Mario* është lëshuar për çdo konzollë të madhe video lojërash Nintendo. Ka më shumë se 20 lojëra në seri.

Lojërat *Super Mario* janë vendosur kryesisht në mbretërinë imagjinare Mbretëria e Kërpudhave, zakonisht me Marion si personazh lojtar. Zakonisht atij i bashkohet vëllai i tij, Luigi, dhe shpesh anëtarë të tjerë të kastit të Marios. Si lojëra platformash, ato përfshijnë karakterin e lojtarit që vrapon dhe kërcen nëpër platforma dhe në majë të armiqve në nivele tematike. Lojërat kanë komplote të thjeshta, zakonisht me Mario dhe Luigi që shpëtojnë Princeshën Peach, e rrëmbyer nga antagonisti kryesor, Bowser. Loja e parë në seri, *Super Mario Bros.*, e lëshuar për Nintendo Entertainment System (NES) në vitin 1985, krijoi konceptet dhe elementet kryesore të lojës së serisë. Këto përfshijnë një mori fuqish dhe artikujsh që i japin personazhit fuqi të veçanta si gjuajtja e topit të zjarrit dhe ndryshimi i madhësisë.

Seria *Super Mario* është pjesë e ekskluzivitetit më të madh *Mario*, e cila përfshin zhanre dhe media të tjera të lojërave video si filmi, televizioni, media e shkruar dhe mallra. Më shumë se 380 milionë kopje të lojërave Super Mario janë shitur në mbarë botën, duke e bërë atë serinë e pestë më të shitur të videolojërave, pas ekskluzivitetit më të madh të Mario, serisë së enigmave *Tetris*, serisë së lojërave video *Pokémon* dhe serisë me qitje në personin e parë *Call of Duty*.

## Loja
Objektivi i lojës është të përparoni nëpër nivele duke mposhtur armiqtë, duke mbledhur sende dhe duke zgjidhur enigmat pa vdekur. Përdorimi i ngritjes së energjisë është pjesë përbërëse e serisë. Seria ka këste që paraqesin lojëra dy dhe tre-dimensionale. Në lojërat 2D, personazhi i lojtarit (zakonisht Mario) kërcen mbi platforma dhe armiq duke shmangur sulmet e tyre dhe duke lëvizur në të djathtë të ekranit lëvizës. Nivelet e lojës 2D *Super Mario* kanë objektiva me një dalje, të cilat duhet të arrihen brenda një afati kohor dhe të çojnë në nivelin vijues të radhës. *Super Mario Bros. 3* prezantoi mbibotën, një hartë e niveleve jolineare që degëzohet sipas zgjedhjes së lojtarit. *Super Mario World* prezantoi nivele me dalje të shumta.

Instalimet 3D në seri kanë pasur dy nënzhanre: lojëra të bazuara në eksplorimin e botës së hapur dhe lojëra më lineare 3D me një rrugë të paracaktuar. Nivelet në lojërat e botës së hapur, *64*, *Sunshine* and *Odyssey*, i lejojnë lojtarit të eksplorojë lirshëm mjedise të shumta të mbyllura në lëvizje 360 gradë. Ndërsa loja përparon, më shumë mjedise bëhen të aksesueshme. Lojërat lineare 3D, *Galaxy*, *Galaxy 2*, *3D Land* dhe *3D World*, shfaqin më shumë kënde fikse të kamerës dhe një rrugë të paracaktuar drejt një qëllimi të vetëm.

### Personazhe të luajtshme
Seriali shpesh përmban mundësinë për të luajtur si personazhe të tjerë përveç Marios, zakonisht Luigi. Lojërat e mëparshme kanë ofruar një modalitet të alternuar me shumë lojtarë në të cilin lojtari i dytë kontrollon Luigi-n në radhën e tij. Luigi shpesh mund të luhet vetëm nga lojtari një në sekondë, përsëritje më sfiduese e lojës bazë, të tilla si në *The Lost Levels*, *Galaxy 2*, *New Super Luigi U* dhe botët speciale në *3D Land*; këto kanë gravitet më të ulët dhe fërkim të reduktuar për Luixhin. Lojërat e mëvonshme lejojnë lojën e njëkohshme me katër lojtarë. Personazhet që mund të luhen përveç Mario dhe Luigi kanë përfshirë Toads, Peach, Yoshi, Wario, Rosalina, Miis, Toadette, Nabbit, Daisy dhe Bowser Jr. Personazhet ndonjëherë dallohen nga aftësi të veçanta. *Super Mario Maker* (megjithëse jo *Super Mario Maker 2*) përfshin kostume që përshkruajnë shumë personazhe të tjerë.

#### Fuqitë dhe transformimet
Fuqitë e kërpudhave shfaqen pothuajse në çdo lojë *Super Mario*. Më ikonike prej tyre është Super Kërpudha. *Super Kërpudha* rrit madhësinë e personazhit, duke i kthyer ato në një variant "Super" dhe i lejon ata të thyejnë blloqe të caktuara. Kur goditet nga një armik, personazhi kthehet në madhësinë e tij më të vogël në vend që të humbasë një jetë. Në seri shfaqen variante të ndryshme të fuqizimit të kërpudhave. Për shembull, *Super Mario Bros.*: *The Lost Levels* prezanton Kërpudhën e Helmuar, e cila shkakton dëme kur mblidhet; dhe *New Super Mario Bros* prezanton Mini Kërpudhën, i cili e zvogëlon personazhin në përmasa miniaturë; dhe Mega Kërpudhën, e rrit personazhin në një gjigant të tmerrshëm, të paprekshëm që shkatërron armiqtë dhe mjedisin duke vrapuar përmes tyre.

*Super Mario Bros. 3* prezanton kostume në serinë *Super Mario*, shumë prej të cilave bazohen në kafshë ose armiq të Marios. Kostumi Raccoon (i siguruar nga një Super Leaf) dhe Kostumi Tanooki secili i japin personazhit një bisht që mundëson fluturimin. Për më tepër, kostumi Tanooki e lejon personazhin të ndryshojë spontanisht në një statujë të pathyeshme për rreth pesë sekonda. *Super Mario Bros. 3* përfshin një kostum Hammer Bros, i cili i lejon Marios dhe Luixhit të hedhin çekiçët si predha për të mposhtur armiqtë në distancë. Kostume të tjera në lojërat e mëvonshme të serisë përfshijnë kostume bretkose, kostume penguini, kostume mace, kostume boomerang dhe kostume blete.

#### Raketa
Fuqitë e luleve lejojnë që personazhi i lojtarit të gjuajë predha. Lulja e zjarrit, e prezantuar në *Super Mario Bros.*, e transformon personazhin në një variant Zjarri që mund të hedhë topa zjarri kërcyes mbi armiqtë. Galaxy është loja e parë 3D *Super Mario* që ka Lulen e Zjarrit. Në *Land and Maker 2*, Superball është një top kërcyes i marrë nga një Super Lule, të cilin personazhi mund ta përdorë për të mposhtur armiqtë dhe për të mbledhur monedha. Lulja e Akullit e shndërron personazhin në një variant Akulli i cili mund të gjuajë topa akulli si predha të ngjashme me ato të Lules së Zjarrit; ata ngrijnë armiqtë në blloqe akulli që mund të përdoren si platforma ose të hidhen si raketa, siç shihet në *New Super Mario Bros. Wii* dhe *New Super Mario Bros. U*. Në *Galaxy*, Lulja e Akullit e kthen Marion ose Luigin në akull dhe e lë të ecë mbi lavë ose ujë për një kohë të kufizuar duke ngrirë sipërfaqen. Së fundmi, Lulja e Artë e *New Super Mario Bros. 2* i lejon Marios ose Luigit t'i kthejnë tullat në monedha dhe të fitojnë monedha bonus për të mposhtur armiqtë.

Koopa Shells shërbejnë si një predhë kryesore në seri, e shfaqur që nga loja origjinale. Personazhi mund t'i hedhë ato për të mposhtur armiqtë, për të mbledhur monedha dhe për të aktivizuar funksionet e blloqeve. Fuqitë janë të disponueshme për Yoshi që të marrë frymë zjarri në *World*, ''Yoshi's Island*, dhe *64 DS*, të thithë ajër të ngrirë dhe të pështyjë farat në *Yoshi's Island*, të pështyjë armiqtë në lojërat Botërore dhe të pështyjë lëng në *Sunshine*. Fuqitë e tjera lejojnë personazhin të hedhë bomba, bumerangë dhe topa bejsbolli dhe të gjuajë topa. Në *Odyssey'', Mario mund të zotërojë personazhe, disa prej të cilëve mund të lëshojnë predha të ndryshme. Loja Flying shoot 'em up shfaqet gjithashtu në seri. Mario piloton biplanin e armatosur Sky Pop dhe nëndetësen Marine Pop në Tokë. Makina Koopa Clown, avioni i Bowser dhe Koopalings, ndonjëherë mund të gjuajë topa zjarri në *Maker*.

#### Automjetet dhe kafshët e kalërueshme
Përveç objekteve të automatizuara në nivele që mund të transportojnë personazhin e lojtarit, janë shfaqur disa kafshë dhe automjete të kalitshme që lojtari kontrollon. Miku i dinosaurit të Marios, Yoshi, është shfaqur si një personazh i lojtarit në disa lojëra *Super Mario* që nga *Super Mario World*. Në ''Yoshi's Island* dhe *64 DS*, në vend që personazhi i lojtarit të hipë thjesht mbi kurrizin e Yoshi, Yoshi është personazhi i lojtarit. Yoshis në përgjithësi kanë aftësi duke përfshirë ngrënien e armiqve, fluturimin dhe frymëmarrjen e zjarrit. Miyamoto fillimisht kishte dëshiruar që Mario të ishte në gjendje të hipte në një dinosaur në *Super Mario Bros.*, por kjo nuk ishte e mundur për shkak të kufizimeve teknike të sistemit. Poochi është një qen që shfaq në ishullin Yoshi, të cilin Yoshi mund ta kalë. Plesiosaurët Dorrie dhe Plessie mund të kalërohen nga personazhet e lojtarëve përkatësisht në *64* dhe *3D World*, me Plessie që shërben një rol më të madh në *Bowser's Fury*.

Janë shfaqur gjithashtu automjete të ndryshme që personazhi i lojtarit mund të kontrollojë. Këto përfshijnë një qilim magjik në *2*, retë fluturuese në disa lojëra 2D, nëndetëse në *Land* dhe *Yoshi's Island*, një aeroplan në *Land*, një helikopter, tren dhe tank në *Yoshi's Island*, makina në *Yoshi's Island* dhe *Maker 2* dhe aeroplanë Koopa Clown Car në lojërat *Maker*.

### Blloqe
Shumica e artikujve në serinë *Super Mario* shfaqen nga blloqet e artikujve kur goditen, të cilat e kanë origjinën në *Super Mario Bros* dhe kanë vazhduar gjatë gjithë serisë, ku personazhi godet një bllok për të marrë monedha ose fuqi. Variacionet përfshijnë ato që janë të padukshme derisa të goditen, shpërndarësit e këshillave, prodhojnë një bllok tjetër, lëvizin, ngrihen, varen nga një çelës, kërcyes, etj. Blloku i helikës e lejon personazhin të rrotullohet lart në ajër dhe të zbresë ngadalë, dhe Blloku i Artë gjeneron monedha përmes vrapimit. Një bllok i vetëm është njësia matëse në hartimin e niveleve të *Super Mario*.

### Jetë shtesë
Personazhet e lojtarëve mund të fitojnë jetë shtesë në shumicën e lojërave. Kërpudha 1-Up u prezantua në *Super Mario Bros.'', me termin 1-up më pas duke u përdorur përgjithësisht në seritë e tjera të lojërave video për t'iu referuar jetëve shtesë. Në *Super Mario Land* dhe *Super Mario Land 2* monokromatike, në vend të një kërpudhe me ngjyra të ndryshme, 1-Up shfaqet si një zemër. Super Mario World prezantoi Hënën 3-Up. 1-Up mund të fitohen gjithashtu duke mbledhur një numër të caktuar monedhash ose duke luajtur minigame.

### Pathyeshmëria
Pathyeshmëria është një efekt që shfaqet për herë të parë në tre lojërat e *Super Mario Bros*, ku jepet nga një "Starman","Starman", një yll i antropomorfizuar, vezullues. Ylli është emëruar gjithashtu "Super Ylli" në dy lojërat *Super Mario World* si dhe lojërat e reja *Super Mario Bros*. dhe "Ylli i Ylberit" në dy lojërat *Super Mario Galaxy*. Marrja e yllit e bën personazhin përkohësisht të pathyeshëm, në gjendje t'i rezistojë çdo dëmi. Përdorimi i artikullit shoqërohet nga një pjesë muzikore e veçantë që shfaqet vazhdimisht në shumicën e lojërave. Personazhi i lojtarit dridhet në një larmi ngjyrash - dhe në disa lojëra, lëviz me shpejtësi të shtuar dhe aftësi të rritur kërcimi - ndërsa është nën ndikimin e Yllit. Ndërsa i pathyeshëm, personazhi mposht çdo armik pas kontaktit me të. Në ''Super Mario World 2: Yoshi's Island'', ylli i jep fëmijës Mario normalisht të palëvizshëm aftësinë për të vrapuar si dhe për t'u bërë i pathyeshëm. Në *Super Mario 64* dhe *64 DS*, pathyeshmëria sigurohet kur personazhi bëhet metal ose i paprekshëm. Mega Kërpudha siguron pathyeshmëri të përkohshme me shtimin e madhësisë gjigante dhe shkatërrimit të mjedisit (shih Fuqitë dhe transformimet).

### Grumbullim
Dizajni i nivelit *Super Mario* tradicionalisht përfshin shumë monedha të shpërndara si enigma dhe shpërblime. Shumica e lojërave *Super Mario* i japin lojtarit një jetë shtesë pasi të mblidhet një sasi e caktuar monedhash ari, zakonisht 50 ose 100. Ekzistojnë disa variante monedhash, të tilla si monedha argjendi, monedha dragoi, monedha yjesh dhe më shumë. Në *64*, *Sunshine*, *Galaxy*, dhe *Galaxy 2*, monedhat plotësojnë shëndetin (dhe ajrin, kur personazhi është nën ujë). Në *64* dhe *Sunshine*, mbledhja e 100 monedhave në një nivel rezulton në një Power Star ose Shine Sprite përkatësisht. Ka edhe faza në atë lojë që shpërblen një Power Star për mbledhjen e tetë monedhave të kuqe në një nivel, me vlerë dy monedha normale secila. Në *64*, një monedhë blu vlen pesë monedha normale. Në *Sunshine*, monedhat blu veprojnë si një kërkim anësor kur sillen në Delfino Bank dhe për çdo dhjetë monedha blu të depozituara, Mario do të fitojë një Shine Sprite. Në serinë *Galaxy*, pasi të mbaroni çdo lojë një herë, fazat hapen ku Mario ose Luigi mund të mbledhin 100 monedha vjollce për të fituar një Power Star. Në *Galaxy 2*, ato mund të përdoren gjithashtu për të ushqyer disa personazhe të uritur "Luma" që mund të shndërrohen në një artikull ose në një planet tjetër.

Lojërat shpesh shfaqin shenja të tjera që gjenden në nivele për të përparuar në botën e jashtme, më shpesh me motivin vizual të një ylli. Zakonisht ato janë të vendosura në vende që nuk gjenden ose arrihen lehtësisht, ose nuk jepen për përfundimin e marifeteve ose objektivat e dhëna nga NPC-të. Ato përfshijnë Power Stars në lojërat *Super Mario 64* dhe *Super Mario Galaxy*, Shine Sprites në *Super Mario Sunshine* dhe ''Bowser's Fury*, Star Coins në serinë *New Super Mario Bros* dhe *Super Mario 3D Land*, Green Stars në lojërat *Galaxy* dhe *Super Mario 3D World*, dhe hënat e fuqishme në *Super Mario Odyssey*. Në *Super Mario Land 2*, ka gjashtë Golden Coin tokens që duhet të mblidhen për të përfunduar lojën.

### Warp Pipes and Warp Cannons
Warp Pipe është një metodë e zakonshme transporti e përdorur në shumë nga lojërat e serisë Mario. Warp Pipes janë më shpesh jeshile, por shfaqen edhe në ngjyra të tjera (lojërat e hershme përfshinin tuba argjendi, lojërat më të reja kanë prezantuar tuba të kuq, jeshil, blu dhe të verdhë), dhe kanë shumë përdorime në seri. Warp Pipes mund të përmbajë gjithashtu armiq, zakonisht Bimët Piranha, dhe ndonjëherë e lëshojnë lojtarin në ajër (më së shpeshti shihet në serinë *New Super Mario Bros.*). Në lojërat e hershme të Marios si *Super Mario Bros.*, zona të veçanta, të fshehura mirë të njohura si Warp Zones përmbajnë tuba që i lejojnë lojtarët të kapërcejnë disa botë (një grusht nivelesh) në të njëjtën kohë. Në serinë *New Super Mario Bros.*, Warp Cannons në formë gypi funksionojnë në mënyrë të ngjashme me Warp Zones të lojërave të mëparshme dhe zhbllokohen duke gjetur dalje sekrete në nivele. Topat shfaqen në shumicën e lojërave 3D të serisë duke filluar me *Super Mario 64*. Personazhi përdor topin duke u hedhur në tytë, duke synuar veten dhe duke u qëlluar në një objektiv të largët. Kjo i lejon personazhit të përparojë në një nivel ose të arrijë zona të paarritshme ndryshe.

### Mini-lojëra
Shumë lojëra në seri paraqesin mini-lojëra plotësuese të lojës së platformës, zakonisht duke ofruar mundësinë për të fituar jetë shtesë ose fuqi. *Super Mario Bros. 2* and *3D World* kanë slot machines. *Super Mario Bros. 3* dhe lojërat e reja *Super Mario Bros* përmbajnë Toad Houses që organizojnë aktivitete të bazuara në aftësi dhe fat, si shell games. Lojërat *Land* paraqesin mini-lojëra të nivelit të fundit për të fituar jetë shtesë. Modaliteti i betejës në versionin *All-Stars* të *Super Mario Bros. 3* dhe seria *Advance* e ribërjeve të të gjitha versioneve tipike të *Mario Bros.* si një mini-lojë. *Yoshi's Island* mundëson një minilojë kur plotësohen disa kushte kur plotësoni një nivel. *64 DS* përmban mbi 30 mini-lojëra që mund të aksesohen pavarësisht nga mënyra origjinale e lojës. 3D World përmban *Luigi Bros.*, një version i Mario Bros. me dy Luigis, dhe versioni Switch i 3D World përfshin *Bowser's Fury*, një platformer 3D me përmasa më të vogla në një mjedis të mbyllur.

### Muzikë
Pjesa më e madhe e muzikës origjinale të *Super Mario Bros* dhe efekteve zanore janë bërë ikonë për serinë dhe janë përfshirë në lojërat moderne. Tema origjinale e Super Mario Bros, e kompozuar nga Koji Kondo, është bërë një nga temat më të njohura të video lojërave në mbarë botën.

*Super Mario Galaxy*, i lëshuar në vitin 2007, u bë loja e parë në serinë *Super Mario* që përmban muzikë të orkestruar, e cila do të kthehej në vazhdimin e saj dhe lojëra të tjera pasuese si *Super Mario 3D World''.

## Shënime
## Referime