Fronti i Karadakut

**Fronti i Karadakut**, ishte një seri betejash të zhvilluara midis UÇK-së dhe Forcat Maqedonase në rajonin e Karadakut, gjatë Luftës në Maqedoni. Rajoni krahas Tetovës u bë pjesa më e ashpër i luftuar në Maqedoni. Rajoni gjithashtu u bë vendi i betejës së parë të rëndë që u zhvillua midis UÇK-së dhe policisë maqedonase dhe shënoi një pikë kthese në konflikt, duke e shndërruar në thelb luftimet në luftë. 

## Lufta 
#### Luftimet e para 1999-2001 
Ngjarjet fillestare në rajonin e Karadakut të Maqedonisë filluan gjatë luftës në Kosovë. Një incident i dukshëm ndodhi në Bllacë më 7 prill 1999, ku përfshihej një konflikt i vogël mes shqiptarëve dhe ushtrisë maqedonase. Një ushtar maqedonas u vra nga një snajper shqiptar, ndërsa UÇK-ja nuk pësoi asnjë viktimë. Maqedonasit më vonë fajësuan forcat britanike SAS, sepse nuk donin të pranonin disfatën që pësuan nga UÇK-ja.

#### Fillimi i luftës 
Më 26 shkurt 2001 rreth 200 luftëtarë të UÇK-së hynë në Karadakun e Maqedonisë. Përleshjet kishin filluar rreth Tanushës dhe Debelldehit, pasi Beogradi ia dorëzoi Tanushën Maqedonisë në një marrëveshje dypalëshe. Luftimet zgjatën 14 orë dhe përfunduan me pushtimin e Tanushës nga UÇK-ja. Kjo Betejë ishte incidenti i parë në të cilin ndodhën luftime të mëdha, po ashtu shënoi fillimin e luftës në Maqedoni. Më 4 Mars 2001, Ushtria maqedonase nisi një ofensivë për të rimarrë Tanushën. Një kolonë e madhe u dërgua në drejtim të fshatit, të cilit më pas iu zu pritë nga UÇK-ja. Luftëtarët e UÇK-së vendosën mina anti-tank në rrugën që shkon për në Tanushë, prita rezultoi në një betejë të rëndë dhe në vrasjen e 3 ushtarëve maqedonas, luftimet përfunduan me fitoren e UÇK-së dhe një tërheqje të plotë maqedonase nga rajoni.

#### Ndërhyrja e NATO-s në Tanushë në emër të Maqedonisë dhe kundërsulmi i UÇK-së në Brezë 
Më 8 mars 2001, në emër të Maqedonisë, pasi që tashmë dy herë ishin shkatërruar nga UÇK-ja në Tanushë. KFOR-i hyri në luftë kundër UÇK-së dhe filloi një operacion ushtarak për të rimarrë kontrollin e fshatit Tanushë, i cili më parë ishte infiltruar nga luftëtarët e UÇK-së. Operacioni ishte i suksesshëm dhe forcat e KFOR-it të udhëhequra nga NATO vazhduan të pushtonin fshatin.
Kundërofensiva e UÇK-së, filloj me 10 mars 2001 afër fshatit Brezë. Luftëtarët shqiptarë sulmuan një autokolonë maqedonase, pasi u detyruan të tërhiqen nga trupat e KFOR-it në fshatin Tanushë. Pas kësaj, shpërtheu një betejë një orëshe me artileri dhe mortaja të rënda, pas së cilës pjesa më e madhe e kolonës maqedonase u largua nga rajoni.

Megjithatë, gjatë ofensivës, ushtria maqedonase u turpërua nga UÇK-ja. Njësitë e këmbësorisë maqedonase treguan ngurrim ekstrem për t'u përfshirë në luftime të hapura me rebelët. Pavarësisht se Ushtria Maqedonase zyrtarisht shpalli fitoren, UÇK-ja pretendoi se ata thjesht po rigrupoheshin rreth Graçanit, duke u përgatitur për një kundërofensivë të afërt.

Gjatë ofensivës, forcat maqedonase arritën të kapnin Graçanin, por përpjekja e tyre për të pushtuar Brezën rezultoi në një dështim të tmerrshëm. Më 31 mars, rreth 30 anëtarë të UÇK-së u përpoqën të kalonin kufirin për të rimarrë Graçanin, megjithatë ata u ndaluan nga forcat e NATO-s të cilat i arrestuan dhe i ndaluan ata. Vetëm një ditë më vonë, UÇK-ja ndërmori një kundërsulm kundër forcave maqedonase, duke rimarrë Graçanin dhe duke pushtuar Bllacën.

#### Fillimi i luftimeve ne Karadakun e Kumanovës 
parapamje|Sllupçani 3 Maj 2001
Në fillim të majit 2001, një grup të UÇK-së depërtuan në Maqedoni dhe ngritën bazat në disa fshatra në veri të Kumanovës.

Më 3 maj, Brigada 114 e UÇK-së nisi një operacion kundër forcave maqedonase të sigurisë në Vaksincë, afër Kumanovës, dhe vrau dy ushtarë maqedonas dhe kapte një të tretë si rob lufte. Më pas, Luftëtarët Shqiptarë pushtuan zonën përreth Vaksincës dhe e shpallën atë si "zonën e tyre të çliruar".

Në të njëjtën ditë, këshilli maqedonas i sigurimit vendosi të nisë një ofensivë kundër UÇK-së për t'i dëbuar nga bastionet e tyre në fshatrat në veri të Kumanovës. Ofensiva filloi me granatimin e objektivave të përzgjedhur në Vaksincë nga helikopterët ushtarakë dhe artileria fushore dhe më pas vazhdoi me një forcë të madhe tokësore të mbështetur nga tanke T-55 dhe qindra Autoblinda. Edhe pse maqedonasit ishin shumë më të madh në numër, ata u detyruan të tërhiqen pasi UÇK-ja u dha një disfatë të tmerrshme, në të cilën ata rrëzuan edhe 1 helikopter sulmues Mi-24. Gjatë ofensivës, UÇK-ja arriti të shkatërrojë një kolonë ushtarësh maqedonas në Vaksincë, duke vrarë 5 prej tyre dhe duke marrë një tjetër rob. 

Në ditët në vijim, forcat maqedonase të sigurisë (nga frika se mos përfshihen në luftime) bombarduan pozicionet e UÇK-së në fshatrat Sllupçan, Orizarë dhe Hotël.

#### Operacioni MH-2 
parapamje|Plani Maqedonas per Operacionin MH-2
Më 8 maj, maqedonasit filluan një sulm të rëndë ndaj UÇK-së dhe kështu filluan betejën e parë të madhe në rajonin e Karadakut të Kumanovës gjatë Luftës në Maqedoni.

Forcat maqedonase filluan të çminojnë fushat në orën 8 të mëngjesit dhe më pas sulmuan fshatrat: Sllupçan, Lubodrag, Vaksincë, Lopate dhe Orizare. me një batalion të mekanizuar me mbështetje artilerie dhe ajrore. Rreth orës 14:00. Operacioni u ndërpre me urdhër të Boris Trajkovskit dhe ushtria maqedonase u detyrua të tërhiqej pasi pësoi disfata të rënda dhe nuk mundi të rimarrë asnjë fshat të vetëm. Luftimet u kthyen në luftë urbane, me policinë dhe këmbësorinë e ushtrisë që u angazhuan në luftime shtëpi më shtëpi në fshatrat Vaksincë dhe Lojanë, të cilat ishin bastione të UÇK-së. UÇK-ja rezistoi ashpër, por përfundimisht u tërhoq në kodrat përreth Vaksincës. Forcat maqedonase të sigurisë rimorën Vaksince pas tërheqjes së UÇK-së. Në mes të konfliktit, Fadil Nimani, komandanti kryesor i UÇK-së në Vaksincë, u vra dhe një ushtar maqedonas u plagos.

Megjithatë, UÇK-ja filloi një kundërofensivë dhe rifitoi kontrollin e Vaksincës brenda tre ditëve pas rimarrjes së saj nga ushtria maqedonase. Rimarrja e UÇK-së u konfirmua nga Hysamedin Halili, kryetari i Komunës së Likovës, më 7 qershor. Georgi Trendafilov, një zyrtar maqedonas, mohoi se ushtria ishte mundur dhe pretendoi se ata u tërhoqën vetëm sepse donin të riorganizimi në rajon. Megjithatë, më 6 qershor, ushtria maqedonase granatoi Vaksincën, duke i djegur një shtëpi, gjë që dëshmoi se ata nuk e kishin më territorin e pushtuar dhe se Vaksinca dhe Llojani ishin nën kontroll të plotë të UÇK-së.

#### Luftimet në Sllupçan 
Ndërmjet majit dhe korrikut 2001, pati përleshje të rëndësishme dhe operacione ushtarake në Sllupçan. Më 3 maj 2001 UÇK mundi ushtrinë maqedonase në një betejë të shkurtër dhe pushtoi Sllupçanin. Ushtria maqedonase filloi disa ofensiva për të shpërngulur pozicionet e UÇK-së, duke rezultuar në luftime dhe granatime intensive. Megjithatë, UÇK-ja arriti të mbajë kontrollin mbi Sllupçanin. Situata mbeti intensive, me sulme, prita dhe kapje nga të dyja palët. Përfundimisht, më 11 qershor, ushtria maqedonase mori urdhra për të ndalur të gjitha operacionet ushtarake në rajon pasi pësoi viktima të mëdha, duke çuar në një ndalim të përkohshëm të armiqësive. Luftimet çuan në viktima të mëdha nga të dyja palët.

#### Masakra e familjes Zymberi 
Masakra e familjes Zymberi mori vëmendje të madhe në shtypin britanik, veçanërisht në një artikull të gazetarit Justin Huggler. U vu në pah vdekja tragjike e Valbona Zymberit dhe kushtet e tmerrshme që ajo kaloi në një bodrum të errët. Artikulli theksonte se fëmijët u copëtuan kur një raketë goditi bodrumin, duke rezultuar në vdekje të shumta brenda familjes së gjerë Zymberi.

#### Luftimet në Orizare 
Nga data 8 maj 2001 deri më 11 qershor 2001 ka pasur konfrontime edhe në Orizare. Forcat maqedonase u përpoqën të merrnin kontrollin e fshatit si pjesë e operacionit MH-2, por përpjekjet e tyre përfunduan në dështim. Më 26 maj, forcat maqedonase filluan një sulm të madh në pozicionet e UÇK-së. Maqedonasit arritën të rimarrin pjesën më të madhe të Mateçit dhe ta shtyjnë UÇK-në deri në periferi të fshatit. Të nesërmen pas përparimit të suksesshëm maqedonas, më 27 maj, UÇK-ja filloi një kundërsulm, duke i përfshirë forcat maqedonase me zjarr të rëndë mortajash dhe snajperësh, duke pushtuar përfundimisht një pjesë të fshatit dhe duke rrethuar stacionin e policisë lokale. Në të njëjtën ditë në fshat u dërgua një kolonë e ushtrisë maqedonase me rreth 20 APC, tre tanke T-55 dhe një autobus me policë. Gjatë luftimeve më 30 maj, një kamion maqedonas përshkoi një minë të vendosur nga UÇK-ja, duke vrarë një ushtar dhe duke plagosur dy të tjerë. Nga 1 deri më 3 qershor, forcat maqedonase bombarduan përsëri Matejçen dhe përsëri u përpoqën të rifitonin kontrollin e zonës. Ushtria maqedonase përdori të gjithë arsenalin e saj luftarak, përfshirë helikopterët. Por më 5 qershor UÇK-ja pushtoi të gjithë fshatin dhe forcat maqedonase u detyruan të tërhiqen nga fshati.

#### Kriza e digës së Likovës 
Luftimet në Likovë filluan më 28 mars 2001, me shpërthime të forta që u dëgjuan nga fshati. Konflikti u rrotullua kryesisht rreth liqenit të rëndësishëm strategjik në zonë. Më 3 maj 2001, UÇK-ja depërtoi në Likovë dhe fshatra të tjera, duke shkaktuar një sulm maqedonas që më vonë u ndal për shkak të suksesit të kufizuar. Një tjetër operacion në shkallë të gjerë u zhvillua në 8 maj, duke synuar Likovën, por forcat maqedonase ndaluan përsëri ofensivën e tyre pasi pësuan viktima të konsiderueshme. Megjithatë, luftimet e ashpra u përshkallëzuan kur UÇK-ja sulmoi dhe mundi forcat maqedonase që mbronin digën e Likovës, duke rezultuar në marrjen e kontrollit të pikës strategjike nga UÇK-ja. Liqeni i Likovës në atë kohë furnizonte me ujë mbi 100.000 banorë të Kumanovës.

#### Pushtimi i Haraçinës dhe fillimi i betejës 
Më 12 qershor 2001, pas një beteje të vogël me forcat maqedonase, Brigada 113 "Ismet Jashari" e përbërë nga 350 luftëtarë të UÇK-së mori kontrollin e Haraçinës, e vendosur vetëm tetë kilometra larg kryeqytetit Shkup. Komandanti i forcave të UÇK-së në Haraçinë, Xhezair Shaqiri, paralajmëroi se nëse ushtria nuk pushon sulmet ndaj pozicioneve të UÇK-së në veri të vendit, kryengritësit do të synojnë pozicionet strategjike në Shkup, duke përfshirë aeroportin, rafineritë e naftës, stacionet policore në qytete dhe instalime të tjera qeveritare.

Pas këtij incidenti, Jovan Andrevski, gjenerali më i lartë i Ushtrisë Maqedonase dha dorëheqje. Në një intervistë ai ka deklaruar se luftëtarët shqiptarë të UÇK-së i kanë shtypur forcat maqedonase dhe nuk mund të durojë më fatkeqësi ushtarake. Beteja zgjati tre ditë, me forcat maqedonase që nuk arritën të kapnin as pjesë të vogla të fshatit. Rezistenca e ashpër e UÇK-së rezultoi me viktima nga të dyja palët. Pavarësisht presionit ndërkombëtar për një armëpushim, forcat e sigurisë vazhduan me sulmin e tyre. Megjithatë, në ditën e katërt, Presidenti Trajkovski urdhëroi papritmas ndalimin e të gjitha operacioneve. NATO ndërhyri dhe ndërmjetësoi një armëpushim midis Ali Ahmetit dhe Boris Trajkovskit. Kjo marrëveshje i hapi rrugë tërheqjes së UÇK-së nga Haraçina. Disa ditë më vonë, pasi UÇK-ja u tërhoq, trupat maqedonase hynë në Araçinvo nën mbikëqyrjen e OSBE-së. Rreth 300 forca maqedonase rrethuan shtëpinë ku po qëndronte Teli dhe rreth orës 4 të natës haptën zjarr pa asnjë paralajmërim. Maqedonasit vlerësuan vrasjen e Telit si suksesin më të madh të tyre.

Më datat 8 dhe 10 gusht 2001, Ushtria Çlirimtare Kombëtare (NLA) zhvilloi dy sulme të suksesshme kundër forcave maqedonase si hakmarrje për vrasjen e Lefter Bicajt dhe grupit të tij. 

Operacioni i parë nga ana e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare (UÇK-së) per hakmarrjen e Komandant Telit ndodhi më 8 Gusht 2001 në fshatin Karpallak, Maqedoni, që rezultoi në vrasjen e 10 ushtarëve maqedonas të Ushtrisë Maqedonase. Ata u qëlluan kur kamioni i tyre mori flakë nga një breshëri plumbash dhe mortajash në autostradën kryesore midis Shkupit dhe Tetovës. Trupat, përfshirë dy oficerë, ishin duke shkuar për të përforcuar një bazë ushtarake në Tetovë. Ishte një nga operacionet më të suksesshme të kryera nga Ushtria Çlirimtare Kombëtare. Kamionët maqedonase kaluan mbi mina të vendosura nga UÇK-ja afër fshatit Ljuboten. Luftëtaret e UÇK-së arritën një fitore, duke shkaktuar tërheqjen e ushtrisë maqedonase.

#### Masakra e Lubotenit 
Dy ditë pas disfatës maqedonase, forcat maqedonase rrethuan Lubotenin dhe vranë dhjetë civilë shqiptarë. Ushtria maqedonase rrethoi Lubotenin dhe granatoi fshatin me helikopterë dhe artileri të rëndë, gjatë granatimeve mbetën të vrarë 2 civilë shqiptarë, një i moshuar dhe një vajzë 6-vjeçare. Pas granatimeve, rezervistët maqedonas hynë në fshat dhe filluan të vrasin gjashtë persona, duke i qëlluar në kokë ose në shpinë, duke përfshirë një djalë 6-vjeçar. Më vonë një burrë u godit me thikë për vdekje në prani të babait të tij të paralizuar. Forcat maqedonase të sigurisë u përgjigjën duke përdorur të gjitha armët në dispozicion, përfshirë artilerinë dhe tanket, në përpjekjet e tyre për të luftuar UÇK-në në Nikushtak.

## Lista e Betejave 
## Përleshjet në Karadak pas vitit 2001 
### Kriza kufitare e vitit 2001 në Debelldeh dhe Mjak 
Në fshatrat Debelldeh dhe Mjakë në Karadakun e Kosovës, tensionet u ngritën nga banorët që u ngritën në armë, të cilët pretendonin se po mbrojnë 2500 hektarë toke, përgatiteshin për të përballuar trupat e KFOR-it që monitoronin kufirin Kosovë-Maqedoni. Trupat amerikane shpesh zbrisnin në këtë zonë për të mbajtur paqen mes dy vendeve fqinje. Incidenti i parë kishte të bënte me vrasjen e Haxhi Babës, i ekzekutuar në qendër të Shkupit thjesht se ishte pjesëtar i UÇK-së. Më pas, ky incident u portretizua si një ngjarje e manipuluar e orkestruar nga autoritetet maqedonase, duke inkriminuar rrejshëm 12 civilë shqiptarë nga Sopoti, duke pretenduar lidhjen e tyre me AKSH-në. Para shpërthimit, Avdil Jakupi, i njohur si "Çakalla", dhe Hamdi Bajrami, i njohur si "Breza", formuan një grup me rreth 25 ushtarë. Më 26 gusht 2003, Jakupi dhe Bajrami nisen nga fshati Llukarë për të sulmuar bazen ushtarake në Goshincë, gjatë sulmit ata arritën të vrisnin disa policë maqedonas dhe të kapnin 2 të tjerë.

Nga 28 deri më 30 gusht 2003, trupat e Jakupit bombarduan më shumë ndërtesa qeveritare dhe një linjë hekurudhare në Shkup. Më 2 shtator, Avdil Jakupi, së bashku me 20 ushtarë, merrën nën kontroll Vaksincën dhe Llojanin dhe kapën një polic. Pas sulmit, forcat maqedonase dërguan qindra ushtarë dhe policë afër fshatrat e Vaksincë dhe Llojan. Pas pushtimit dhe eskalimit të shpejtë të konfliktit, më shumë se 1,000 banorë ikën nga fshati. Dy ditë më pas, më 7 shtator 2003, një ushtri maqedonase e madhe, e përbërë nga qindra ushtarë, policë, 50 tanke dhe 30 Autoblinda, kaloi nëpër Haraqinë dhe fshatrat te Karadakut së Kumanovës për të sulmuar Brezën dhe për të kapur ose vrarë Avdil Jakupin dhe ushtarët e tij. Operacioni zgjati disa orë dhe rezultoi në një dështim të rëndë. Pas kësaj, Hamdi Bajrami njoftoi se do të sulmonte vende ushtarake të tjera nëse qeveria nuk lëshonte një dekret amnistie për të brenda 10 ditësh.

## Lidhje të Jashtme