Anoreksia

**Anorexia nervosa** (AN) ose thjesht **anoreksia**, është një çrregullim i të ushqyerit, që konsiston në rënie në peshë, frikë nga shtimi në peshë, dëshirë e madhe për të qëndruar e dobët apo kufizim të ngrënit. 

Ky problem vihet re më dendur tek gratë e reja dhe vajzat adoleshente se sa te meshkujt. Njerëzit anoreksikë e shohim veten gjithmonë mbipeshë dhe pse shpesh herë ato janë nënpeshë. Ata e peshojnë veten shumë shpesh, ushqehen shumë pak, bëjnë shumë ushtrime ose e detyrojnë veten që pas të ngrënit të vjellin ushqimin. Dëmet që mund të shkaktohen janë, ostoperoza, infertiliteti dhe përveç të tjerave edhe dëmtime në zemër. Femrave shpesh herë iu ndalon cikli menstrual për këtë arsye, që vjen nga reduktimi i sekretimit të faktorëve të lirimit të gonadotropinave (si dhe reduktimi i sekretimit të hormoneve LH e FSH). Dëme të tjera më të zakonshme, të lidhura me reduktimin e lirimit të hormoneve të teroideve janë edhe intolerimi ndaj të fohtit, bradikardi (zvogëlim i numrit të rrahjeve të zemrës) dhe modifikim te lëkurës, lëkura duket e thatë dhe fillon të ripet, merr një ngjyrë në të verdhë për shkak të rritjes së sasisë së karotenit në gjak. Densiteti i kockave dobësohet sepse bie niveli i estogjeneve, që stimulon osteoporozen( dobësim i kockave dhe si rrjedhim frakturohen më shpejtë) që verifikohet më shumë pas menopauzës. 
Mund të kenë anemi, linfopeni( zvogëlim i numrit te linfociteve ) dhe ipoalbuminemi.
Një ndër komplikimet më të rëndësishme të anoreksisë nervoze është edhe rritja e rrezikut te aritmive të zemrës (çrregullim i numrit të rrahjeve të zemrës) që mund të shkaktojnë vdekje të parakohshme. 
Shkaqet e anoreksisë nuk janë zbuluar tërësisht, megjithatë ka të ngjarë që ato të jenë sociale, psikologjike e fiziologjike.

Shkaqet nuk dihen me siguri. Tek binjakët identikë mendohet të jetë një problem gjenetik, duke qenë se ato preken më shpesh se binjakët jo-identikë. Gjithashtu faktorët kulturorë luajnë një rol në shoqëritë të cilat kanë një nivel të lartë të sëmundjeve si pasojë e anoreksisë. Përveç kësaj, kjo ndodh më shpesh në mesin e atyre të përfshirë në aktivitete që vlerësojnë dobësimin, të tilla si atletikë të nivelit të lartë, modelim dhe vallëzimi. Anoreksia shpesh fillon pas një ngjarje e rëndë që të ndryshojë jetën përfshirë këtu dhe stresin.

Trajtimi i anoreksisë përfshin rivendosjen e një peshe të shëndetshme, trajtimin e problemeve themelore psikologjike dhe adresimin e sjelljeve që promovojnë problemin. Ndërsa, medikamentet që nuk ndihmojnë shtimin në peshë, ato mund të përdoren për të ndihmuar ankthin apo depresionin. Një numër llojesh terapish mund të jenë të dobishme, duke përfshirë një qasje ku prindërit marrin përsipër përgjegjësinë për të ushqyer fëmijën e tyre, të njohur si terapi familjare *Maudsley* dhe terapi njohëse të sjelljes. Disa njerëz do të kenë vetëm një episod të vetëm dhe shërohen, ndërsa të tjerët mund të ketë shumë episode gjatë viteve. Shumë komplikime përmirësohen apo zgjidhen me rifitimin e peshës. Globalisht anoreksia është vlerësuar të ketë  ndikuar mbi dy milionë njerëz që nga deri në vitin 2013. Është vlerësuar që ndodhë në 0.9% në 4.3% e grave dhe 0.2% në 0.3% të meshkujve në vendet perëndimore, në një pikë në jetën e tyre. Rreth 0.4% e femrave të reja janë të prekura në një vit,  ndërsa tek meshkuj është vlerësuar që kjo ndodhë dhjetë herë më pak.

## Shenjat e anoreksisë nervore 
parapamje|Shpina e një personi me anoreksi
Crregullim i të ngrënit gjatë të cilit individi bie jashtëzakonisht në peshë, për shkak të kufizimeve që i vendosë vetë të ngrënit. 
* Ushqimi i kufizuar
*  Preokupimi me ushqime, kalori, recetat në kuzhinë, pesha trupore etj.
*  Mendimet posesive
*  Perfeksionimi
*  Sjelljet rituale
*  Ushtrimet kompluzive
*  Zhvillim i dobët social.
*  Izolimi social.
*  Flokët e thatë dhe lëkurëe thatë, si edhe hollim i flokëve.
*  Lodhje kronike
*  Ndryshime të shpejta të humorit
* Intolerancë ndaj të ftohtit.

## Shkaktarët
Ka dëshmi për faktorët biologjik, psikologjik, zhvillimore dhe sociokulturore por shkaku i saktë i çrregullimeve në të ngrënë është i panjohur.

### Biologjike
* Gjenetike
* Komplikime obstetrike
* Çrregullime të neuroendocrinës
* Infeksionet

### Psikologjike
Teoritë e hershme të kauzës së anoreksisë e lidhin atë me abuzim seksual në fëmijëri ose familjet jofunksionale; është dëshmi kontradiktore dhe është e nevojshme hulumtim më i mirë-projektuar.

### Sociale
Anorexia nervore është diagnostikuar me shifra në rritje që nga viti 1950; rritja ka qenë e lidhur me dobësinë dhe ndërkombëtarizimit të idealeve të trupit. Njerëzit në profesione ku ka një presion të veçantë shoqëror për të qenë të dobët(të tilla si modelet dhe kërcimtarët) kanë më të gjasa për të zhvilluar anoreksi, [citim nevojshme mjekësore] dhe ata me anoreksi kanë kontakte shumë më të lartë me burimet kulturore që promovojnë humbjen në peshë.

#### Efekti i medias
Ekspozimi i vazhdueshëm në media ku paraqiten idealet e trupit mund të përbëjë një faktor rreziku për pakënaqësi ndaj trupit dhe anoreksisë nervore. Idealet kulturore për forma të trupit për burra kundrejt grave vazhdon të favorizojnë gratë e holla dhe atletike dhe burrat muskulorë.

## Referime