Gjuha franka nova

**Lingua Franca Nova** është një gjuhë artificiale, e krijuar nga 	C. George Boeree më 1998.

## Historia 
Boeree filloi të dizajnonte Lingua Franca Nova në 1965, me qëllimin për të krijuar një gjuhë ndihmëse ndërkombëtare të thjeshtë, koherente dhe të lehtë për t'u mësuar për komunikimin ndërkombëtar. Ai u frymëzua nga Mesdheu Lingua Franca ose "Sabir", një pidgin romantik i përdorur nga marinarët dhe tregtarët evropianë si një lingua franca në pellgun e Mesdheut nga shekulli 11-18, dhe nga kreola të ndryshme si papiamento dhe kreole Haitiane. Ai përdori si leksifikues frëngjisht, italisht, portugalisht, spanjisht dhe katalanisht.

## Gramatika 
Gramatika e Elefen është thjeshtuar nga gramatika e zakonshme e gjuhëve romane katalanisht, frëngjisht, italisht, portugalisht dhe spanjisht. Si e tillë, ajo i ngjan gramatikave të kreoleve romantike si kreola Haitiane, Kreole e Kepit Verde, Papiamento dhe Chavacano.

### Drejtshkrimi dhe shqiptimi 
#### Alfabeti 
Elefen përdor alfabetin më të njohur në botë: romak ose latin.
* shkronja te vogla
** a b c d e f g h i j l m n o p r s t u v x z
* shkronjat e mëdha
** A B C D E F G H I J L M N O P R S T U V X Z

K (k), Q (q), W (w) dhe Y (y) nuk shfaqen në fjalë të zakonshme. Në rreth njëqind fjalë ndërkombëtare me origjinë jo-romake, W mund të shkruhet për U dhe Y për I, për ta bërë më të lehtë njohjen e drejtshkrimit: ioga/yoga, piniin/pinyin, sueter/sweter, ueb/web. Përveç kësaj, K, Q, W dhe Y përdoren vetëm për të ruajtur format origjinale të emrave të përveçëm dhe fjalëve jo-elefene.

H gjithashtu nuk është e zakonshme, por gjendet në disa terma teknikë dhe kulturorë.

#### Shkronjat e mëdha 
Një shkronjë e madhe përdoret në fillim të fjalës së parë në një fjali.

Shkronjat e mëdha përdoren gjithashtu në fillim të emrave të përveçëm. Kur një emër i përveçëm përbëhet nga disa fjalë, çdo fjalë shkruhet me shkronjë të madhe - përveç fjalëve të vogla si la dhe de:
* Njerëz, realë ose të imagjinuar, si dhe kafshë dhe sende të personifikuara
** Maria, San Paulo, Barack Obama, Jan de Hartog, Seniora Braun, Oscar de la Renta, Mickey Mouse
* Organizatat (p.sh. kompanitë, shoqëritë)
** Ikea, Nasiones Unida, Organiza Mundal de Sania
* Subjektet politike (p.sh. kombet, shtetet, qytetet)
** Frans, Atina, Site de New York, Statos Unida de America
* Vendndodhjet gjeografike (p.sh. lumenj, oqeane, liqene, male)
** la Alpes, Rio Amazon, Mar Atlantica
* Shkronjat e alfabetit
** E, N

Por me titujt e veprave të artit dhe letërsisë, vetëm fjala e parë e titullit shkruhet me shkronjë të madhe (së bashku me emrat e përveçëm që shfaqen):
* Un sonia de un note de mediaestate - Ëndrra e një nate vere
* La frates Karamazov – Vëllezërit Karamazov
* Tocata e fuga en D minor – Tocata dhe Fuga në D Minor

Ndonjëherë, si në paralajmërimet, shkronjat e mëdha përdoren për të THEKSUAR fjalë ose fraza të tëra.

Elefen përdor shkronja të vogla në vendet ku disa gjuhë përdorin shkronja të mëdha:
* Ditet e javes
** lundi, jovedi – e hënë, e enjte
* Muaj
** marto, novembre – mars, nëntor
* Pushime dhe raste të ngjashme
** natal, ramadan, pascua – Krishtlindje, Ramazan, Pashkë
* Shekuj
** la sentenio dudes-un – shekulli i njëzet e një
* Gjuhët dhe popujt
** catalan, xines – katalanisht, kinezisht
* Shkurtesat
** lfn, pf

#### Emrat e shkronjave 
Rrokjet e mëposhtme përdoren për të emërtuar shkronjat në të folur, p.sh. kur shqipton një fjalë:
* a be ce de e ef ge hax i je ka el em en o pe qua er es te u ve wa ex ya ze

Këta janë emra dhe mund të shumëzohen: as, bes, efes.

Me shkrim, thjesht mund të paraqitet vetë shkronja, me shkronjë të madhe, duke shtuar -s për shumësin:
* La parola “matematica” ave tre As, du Ms (shqiptohet emes), e un E. – Fjala “matematica” ka tre As, dy Ms dhe një E.

### Fjalitë 
Shumica e fjalive në Elefen përmbajnë një frazë foljeje, që zakonisht tregon shfaqjen e një veprimi. Një frazë foljore përbëhet nga një folje plus çdo modifikues të tillë si ndajfoljet ose frazat parafjalore.

Shumica e fjalive përmbajnë gjithashtu të paktën një frazë emërore, që zakonisht tregon një person ose send. Një frazë emërore përbëhet nga një emër plus çdo modifikues të tillë si përcaktuesit, mbiemrat dhe frazat parafjalore.

#### Subjekti dhe objekti 
Dy frazat emërore më të rëndësishme janë tema dhe objekti. Kuptimi i saktë i tyre varet nga zgjedhja e foljes, por në mënyrë të lirshme, tema është personi ose sendi që kryen veprimin dhe objekti është personi ose sendi që preket drejtpërdrejt nga veprimi.

Në Elefen, tema gjithmonë i paraprin foljes, dhe objekti gjithmonë pason:
* La gato xasa la scural. – Macja (tema) … ndjek (folje) … ketri (send).
* La xica gusta la musica. – Vajza (tema) … pëlqen (folje) … muzika (objekti).
* La can dormi. – Qeni (tema) … fle (folje).

Në disa raste, për arsye stili ose qartësie, mund të dëshironi të vendosni objektin e foljes në fillim të fjalisë. Në këto raste, objekti duhet të pasohet nga një presje dhe një përemër objekt përdoret pas foljes:
* La gatos, me no gusta los. - Macet, nuk më pëlqejnë.

Shumica e foljeve kërkojnë një temë, por shumë prej tyre nuk kërkojnë një objekt.

#### Plotëson 
Një përbërës tjetër i zakonshëm i fjalisë është plotësuesi. Ky është një përshkrim shtesë i temës që mund të ndjekë foljet si es (be), deveni (bëhem), pare (duket) dhe resta (mbetem):
* Computadores es macinas. – Kompjuterët (tema) … janë (folje) … makina (plotësues).
* La aira pare umida. – Ajri (tema) … duket (folje) … i lagësht (plotësues).
* La comeda deveni fria. – Ushqimi (tema) … bëhet (folje) … i ftohtë (plotësues).
* La patatas ia resta calda. – Patatet (tema) … qëndruan (folje) … të nxehta (plotësues).
* Nosa taxe es reconstrui la mur. – Detyra jonë (tema) … është (folje) … të rindërtojmë murin (plotësues: një fjali e mbivendosur).
* La idea es ce tu canta. – Ideja (tema) … është (folje) … që ju këndoni (plotës: një fjali e mbivendosur).

Disa gjuhë gjithashtu lejojnë që objekti të ketë një plotësim, si në "Më duket i neveritshëm ky djathë" ose "E zgjodhën president". Ky lloj komplementi nuk ndodh në Elefen.

#### Parafjalët 
Një përbërës tjetër kryesor i fjalisë është fraza parafjalore, e cila shton detaje në një emër ose folje të mëparshme, ose në fjalinë në tërësi:
* La om ia cade tra sua seja. – Burri (subjekti) … ra (folje) … përmes karriges së tij (fraza parafjalore).
* En la note, la stelas apare. – Në natë (fraza parafjalore) … shfaqen yjet (tema) … (folje).
* Me dona esta poma a tu. – Unë (subjekt) … jap (folje) … këtë mollë (objekt) … ty (frazë parafjalë).
* Tu no aspeta como tua foto. – Ti (subjekti) … nuk dukesh (folje) … si fotografia jote (fraza parafjalore).

#### Klauzolat 
Përveç frazave, disa fjali përmbajnë klauzola, të cilat i ngjajnë fjalive më të vogla të mbivendosura brenda fjalisë më të madhe. Ata mund të modifikojnë frazat emërore, frazat foljore ose tërësinë e fjalisë më të madhe:
* La om ci ia abita asi ia vade a Paris. – Burri që jetonte këtu shkoi në Paris.
* El va visita en julio, cuando la clima es bon. – Do ta vizitojë në korrik, kur moti të jetë i mirë.
* On no ia permete me fa la cosas como me ia desira. – Nuk më lejuan të bëja gjërat siç doja.
* Me pensa ce el es bela. – Mendoj se është e bukur.

### Emrat 
Një emër zakonisht futet nga përcaktorë dhe mund të pasohet nga mbiemra dhe fraza parafjalore, duke prodhuar një frazë emërore. Emrat tipikë tregojnë objekte fizike si njerëz, vende dhe sende, por emrat gjithashtu mund të tregojnë koncepte më abstrakte që janë gramatikisht të ngjashme.

#### Shumësi 
Shtimi i -s në një emër e bën atë shumës. Nëse emri i njëjës mbaron me bashkëtingëllore, në vend të kësaj shtohet -es. Mbarimi i shumësit nuk ndikon në theksin e fjalës:
* gato, gatos – mace, mace
* om, omes – burrë, burra

Mbiemrat që modifikojnë një emër nuk ndryshojnë kur emri është shumës. Por kur një mbiemër përdoret si emër, ai mund të shumëzohet:
* la bones, la males, e la feas - e mira, e keqja dhe e shëmtuara
* multe belas – shumë bukuroshe

Disa emra që janë shumës në anglisht janë njëjës në Elefen:
* El regarda un sisor con un binoculo. – Ai po shikon një palë gërshërë përmes [një palë] dylbi.
* On usa un bretela per suporta sua pantalon. – Ju përdorni varëse për të mbajtur pantallonat tuaja.
* Me ia compra esta oculo de sol en Nederland. – I bleva këto syze dielli në Holandë.

#### Emrat e numerueshem dhe te panumerueshem 
Si shumë gjuhë, Elefen dallon emrat e numërueshëm dhe të panumërueshëm. Një emër i numërueshëm (ose "emër numërues") mund të modifikohet nga një numër dhe mund të pranojë shumësin -s. Emrat tipikë të numërueshëm përfaqësojnë objekte që janë qartësisht entitete individuale, të tilla si shtëpitë, macet dhe mendimet. Për shembull:
* un auto; la autos; cuatro autos - një makinë; makinat; katër makina
* un gato; multe gatos; un milion gatos – një mace; shumë mace; një milion mace

Në të kundërt, emrat e panumërueshëm (ndonjëherë të quajtur "emra masivë") normalisht nuk e pranojnë shumësin -s. Emrat e panumërueshëm zakonisht tregojnë masa që nuk kanë individualitet të qartë, të tilla si lëngje (ujë, lëng), pluhur (sheqer, rërë), substanca (metal, dru) ose cilësi abstrakte (elegancë, ngadalësi). Kur ato modifikohen nga një numër ose fjalë tjetër sasiore, shpesh shtohet një njësi matëse për qartësi. Për shembull:
* la acua; alga acua; tre tases de acua – uji; pak ujë; tre gota ujë
* lenio; multe lenio; du pesos de lenio – dru; shumë dru; dy copa druri

Sidoqoftë, emrat e panumërueshëm mund të përdoren në një mënyrë të numërueshme. Më pas ato tregojnë shembuj ose raste të veçanta:
* Du cafes, per favore. – Dy kafe të lutem.
* Me ia proba multe cesos. – Kam shijuar shumë djathra.
* No pote compara la belias de Paris e Venezia. – Nuk mund të krahasosh bukuritë e Parisit dhe Venecias.

#### Gjinia 
Emrat zakonisht nuk tregojnë gjininë e tyre. Për të dalluar gjinitë përdoren mbiemrat mas dhe fema:
* un cavalo mas – një kalë mashkull, një hamshor
* un cavalo fema - një kalë femër, një pelë

Por ka disa fjalë për marrëdhëniet familjare që shënojnë femrat me -a dhe meshkujt me -o:
* ava, avo – gjyshja, gjyshi
* fia, fio – bijë, bir
* neta, neto – mbesë, nip
* sobrina, sobrino – mbesë, nip
* sposa, sposo – grua, burrë
* tia, tio – halla, daja
* xica, xico – vajzë, djalë

Ka edhe disa çifte që përdorin fjalë të ndryshme për dy gjinitë:
* dama, kalorësi – dame, kalorës
* diva, dio – perëndeshë, zot
* fem, om – grua, burrë
* madre, padre – nënë, baba
* rea, re – mbretëreshë, mbret
* seniora, senior – zonja, znj; zotëri, z
* sore, frate – motër, vëlla

Prapashtesa e rrallë -esa formon variantet femërore të disa roleve shoqërore historike:
* abade, abadesa – abat, abate
* baron, baronesa – baron, baroneshë
* conte, contesa – numërim, konteshë
* duxe, duxesa – dukë, dukeshë
* imperor, imperoresa – perandor, perandoreshë
* marci, marcesa – markez, markezë
* prince, princesa – princ, princeshë
* tsar, tsaresa – car, carina

#### Fraza emërore 
Një togfjalëshi emëror përbëhet nga një emër dhe modifikuesit e tij: përcaktorët, që i paraprijnë emrit, dhe mbiemrat dhe fjalitë parafjalore, që e pasojnë atë.

Dy frazat emërore më të rëndësishme në një fjali janë tema dhe objekti. Tema i paraprin foljes, dhe objekti ndjek foljen. Fraza të tjera emërore zakonisht futen me parafjalë për të sqaruar funksionin e tyre.

Një frazë emërore normalisht duhet të përmbajë një përcaktor – ndoshta vetëm shënuesin e shumësit -s. Por ky rregull nuk zbatohet për emrat e përveçëm, për emrat e ditëve të javës, muajve dhe gjuhëve, si dhe për emrat e panumërueshëm:
* Desembre es calda en Australia. – Dhjetori është i ngrohtë në Australi.
* Nederlandes es mea lingua orijinal. – Gjuha holandeze është gjuha ime origjinale.
* Me gusta pan. – Më pëlqen buka.

Rregulli gjithashtu shpesh lehtësohet kur fraza emërore ndjek një parafjalë, veçanërisht në shprehjet fikse:
* El es la comandor de polisia. – Ai është shefi i policisë.
* Me no gusta come bur de aracide. – Nuk më pëlqen të ha gjalpë kikiriku.
* Nos vade a scola. – Po shkojmë në shkollë.
* Acel es un problem sin solve en matematica. – Ky është një problem i pazgjidhur në matematikë.
* Un virgula pare nesesada per claria. – Një presje duket e nevojshme për qartësi.

Një mbiemër ose përcaktor mund të modifikohet nga një ndajfolje e mëparshme. Për shkak se ndajfoljet duken si mbiemra, mbiemrat e shumtë zakonisht ndahen me presje ose e. Në të folur, intonacioni e bën të qartë ndryshimin:
* Sola un poma multe putrida ia resta. – Mbeti vetëm një mollë shumë e kalbur.
* Me ia encontra un fem bela intelijente. – Takova një grua bukuroshe inteligjente.
* Me ia encontra un fem bela, joven, e intelijente. – Takova një grua të bukur, të re dhe inteligjente.

Ndonjëherë një emër është thjesht një shenjë për çdo anëtar të klasës së tij. Në raste të tilla, ka pak ndryshim nëse përdoret la ose un, ose nëse emri është shumës ose njëjës:
* La arpa es un strumento musical. – Harpa është një instrument muzikor.
* Un arpa es un strumento musical. – Harpa është një instrument muzikor.
* Arpas es strumentos musical. – Harpat janë instrumente muzikore.

Një përemër është një rast i veçantë i një fraze emërore. Përemrat normalisht nuk mund të modifikohen.

#### Apozicion 
Dy fraza emërore thuhet se janë të vendosura kur njëri ndjek drejtpërdrejt tjetrin dhe të dyja i referohen të njëjtit ent. Në shumicën e rasteve, fraza e dytë identifikon njësinë ekonomike:
* la Rio Amazona - lumi Amazon
* la Mar Pasifica - Oqeani Paqësor
* la Isola Skye - Ishulli i Skye
* la Universia Harvard – Universiteti i Harvardit
* la Funda Ford – Fondacioni Ford
* Re George 5 - Mbreti George V
* San Jacobo la major – Shën Jakobi Plaku
* Piotr la grande - Pjetri i Madh
* mea ami Simon – shoku im Simon
* la parola "inverno" - fjala "inverno"
* la libro La prinse peti – libri Princi i Vogël

Akronimet dhe shkronjat e vetme mund të ndjekin drejtpërdrejt një emër për ta modifikuar atë:
* La disionario es ance disponable como un fix PDF. – Fjalori disponohet edhe si skedar PDF.
* El ia porta un camisa T blu de escota V. – Ajo kishte veshur një bluzë blu me jakë V.

Herë pas here, dy emra zbatohen në mënyrë të barabartë për një objekt ose person. Në këto raste, emrat bashkohen me vizë:
* un produor-dirijor – një producent-regjisor
* un primador-scanador – një printer-skaner

Në të gjitha rastet, shumësi -s ose -es zbatohet për të dy emrat:
* la statos-membros – shtetet anëtare
* produores-dirijores – producent-regjisor

Një rast i veçantë përfshin foljen nomi (emri):
* Nos ia nomi el Orion. – E quajtëm Orion.
* Me nomi esta forma un obelisce. - Unë e quaj këtë formë një obelisk.

### Përcaktuesit 
Një përcaktues është një fjalë që modifikon një emër për të shprehur referencën e emrit, duke përfshirë identitetin dhe sasinë e tij. Përveç shënuesit të shumësit -s (që konsiderohet përcaktor në Elefen), përcaktorët gjithmonë i paraprijnë emrit.

Ekzistojnë disa klasa të ndryshme të përcaktuesve. Shembuj tipikë të secilës klasë janë: tota, la, esta, cual, cada, mea, multe, otra.

#### Parapërcaktuesit 
Tota do të thotë "të gjithë". Ai tregon të gjithë sasinë e referuesit të emrit. Ndryshe nga cada, tota i referohet të gjithë gjësë, në vend të individëve të veçantë që e përbëjnë atë:
* Tota linguas es asurda. – Të gjitha gjuhët janë absurde.
* Me va ama tu per tota tempo. – Do të të dua përgjithmonë / gjithë kohën.
* La lete ia vade a tota locas. – Qumështi shkoi kudo.

On ia oia la musica tra tota la vila. – Muzika u dëgjua në të gjithë qytetin / në të gjithë qytetin.
Ambos do të thotë "të dyja". Mund të përdoret në vend të totalit kur dihet se e gjithë sasia është vetëm dy. Emri duhet të jetë shumës:
* Ambos gamas es debil. – Të dyja këmbët janë të dobëta.

Semantikisht, tota dhe ambos nuk ndryshojnë nga kuantifikuesit, por ato trajtohen si një klasë e veçantë për shkak të sintaksës së tyre: ata paraprijnë të gjithë përcaktuesit e tjerë në një frazë emërore, duke përfshirë la.

Ato mund të përdoren edhe si përemra.

#### Artikuj 
Elefen ka dy nene - artikullin e caktuar la dhe artikullin e pacaktuar un. "Përcaktuar" këtu do të thotë që referenti i emrit është "tashmë i përcaktuar", në vend që të jetë diçka e re.

La prezanton një emër që tregon dikë ose diçka për të cilën dëgjuesi tashmë është i vetëdijshëm. Përdoret në llojet e mëposhtme të situatave:

* Gjëja është përmendur tashmë:
** Me ia compra un casa. La casa es peti. - Unë kam blerë një shtëpi. Shtëpia është e vogël.
* Dëgjuesi mund të hamendësojë lehtësisht se gjëja ekziston:
** Me ia compra un casa. La cosina es grande. - Unë kam blerë një shtëpi. Kuzhina është e madhe.
* Pjesa tjetër e fjalisë e specifikon gjë mjaft mirë:
** El ia perde la numeros de telefon de sua amis. - Ajo ka humbur numrat e telefonit të miqve të saj.
* Dëgjuesi mund ta perceptojë gjë drejtpërdrejt:
** La musica es bela, no? - Muzika është e bukur, apo jo?
* Gjëja është e njohur për të gjithë. Kjo përfshin fushat e studimit dhe emrat abstraktë:
** La luna es multe distante de la tera. – Hëna është shumë larg nga toka.
** Me no comprende la matematica. - Unë nuk e kuptoj matematikën.
** El ama la cafe. – Ajo e do kafen.
** La felisia es plu importante ca la ricia. – Lumturia është më e rëndësishme se pasuria.

Un prezanton një emër njëjës që i referohet diçkaje që dëgjuesi nuk e di ende. Nuk përdoret me emra shumës ose të panumërueshëm. (Shërben gjithashtu si një sasior që do të thotë "një".)
* Me vole leje un libro. – Dua të lexoj një libër.
* Un gato ia veni en la sala. – Një mace hyri në dhomë.

Disa gjuhë kanë një artikull pjesor që tregon një sasi të pacaktuar të një emri të panumërueshëm. Elefen përdor la, ose aspak artikull:
* Me gusta la cafe. – Më pëlqen kafeja / Më pëlqen kafeja.
* Me gusta cafe. – Më pëlqen kafeja.
* Me bevi cafe. – Unë pi kafe.

#### Demonstruese 
Treguesit tregojnë referentin e emrit, duke e vendosur atë në kohë ose hapësirë ose në vetë ligjërimin.

Esta do të thotë "kjo". Është e ngjashme me la, por tregon një artikull që është afër folësit, qoftë fizikisht ose metaforikisht:
* Me posese esta casa. - Unë zotëroj këtë shtëpi.
* Esta libros es merveliosa. – Këta libra janë të mrekullueshëm.
* Me gusta esta kafe. – Më pëlqen kjo kafe.
* Esta mense ia es difisil. – Ky muaj ishte i vështirë.
* Esta frase conteni sinco parolas. – Kjo fjali përmban pesë fjalë.

Acel do të thotë "ajo". Është gjithashtu e ngjashme me la, por tregon një artikull që është i largët nga folësi, ose të paktën më i largët se esta:
* Acel xico regarda acel xicas. – Ai djali po i shikon ato vajza.
* Atenta denova en acel modo. – Provo sërish në atë mënyrë.
* Acel torta es noncomable. – Ajo tortë është e pangrënshme.

Esta dhe acel mund të shndërrohen në përemra.

#### Marrja në pyetje 
Përcaktuesit pyetës janë një mënyrë për të krijuar pyetje.

Cual pyet "cilën" ose "çfarë":
* Cual animal es acel? - Çfarë kafshe është ajo?
* Cual vejetales es la plu bon? – Cilat perime janë më të mirat?
* Tu veni de cual pais? – Nga cili shtet vini?
* Cual fenetras es rompeda? – Cilat xhama janë thyer?
* Cual pinta tu prefere? – Cilën bojë preferoni?

Cuanto pyet "sa" me një emër të numërueshëm në shumës dhe "sa" me një emër të panumërueshëm:
* Cuanto casas es en tua strada? – Sa shtëpi janë në rrugën tuaj?
* Cuanto pan tu pote come? – Sa bukë mund të hani?

Cual dhe cuanto përdoren gjithashtu si përemra.

#### Përcaktuesit e përzgjedhjes 
Përcaktuesit e përzgjedhjes zgjedhin individë të veçantë nga i gjithë grupi:
* cada - secili, çdo
* cualce - cilado qoftë, ndonjë
* alga - disa, pak, pak, ndonjë
* no – jo
* sola - vetëm

Cada do të thotë "secili" ose "çdo", duke i konsideruar të gjithë artikujt veç e veç si individë. Emri duhet të jetë i numërueshëm, por njëjës:
* Cada can ave un nom. – Çdo qen ka një emër.
* Me no ia leje cada parola. – Nuk lexova çdo fjalë.
* Tu fa la mesma era a cada ves. – Ju bëni të njëjtin gabim çdo herë.

Cualce do të thotë "çdo", domethënë nuk ka rëndësi se cili. Emri zakonisht është i numërueshëm. "Çdo" me një emër të panumërueshëm zakonisht është "alga":
* Prende cualce carta. – Zgjidh ndonjë kartë.
* Cualce contenadores va sufisi. – Çdo kontejner do të bëjë.

Alga tregon se identiteti i referuesit të emrit është i paspecifikuar:
* Me ia leje acel en alga libro. – E lexova në ndonjë libër (ose një tjetër).
* Cisa me va reveni a alga dia. – Ndoshta do të kthehem një ditë.
* Alga cosa es rompeda. – Diçka është prishur.

Kur përdoret me një emër që është i panumërueshëm, ose një emër që është i numërueshëm dhe shumës, alga tregon se jo vetëm identiteti i referentit është i paspecifikuar, por edhe sasia e tij. Sasia shpesh kuptohet se është mjaft e vogël - përndryshe do të thoshit shumë - por jo aq e vogël sa me poca:
* Me va leje alga libros. – Do të lexoj disa libra/disa libra.
* Alga polvo ia cade de la sofito. – Nga tavani ra pak pluhur.
* El ave alga pan en sua sesto. – Ajo ka pak bukë në shportë.

No do të thotë "jo". Tregon që referenti i emrit mungon ose nuk ekziston:
* Me ave no arbores en mea jardin. – Nuk kam pemë / Nuk kam asnjë pemë në kopshtin tim.
* Tu va senti no dole. – Nuk do të ndjeni dhimbje.
* No arbor es plu alta ca la tore Eiffel. – Asnjë pemë nuk është më e gjatë se kulla Eifel.
* Me ia encontra no person en la parce. – Nuk takova askënd në park.

Sola do të thotë "vetëm", d.m.th. vetëm kjo dhe jo të tjera:
* El es la sola dotor en la vila. – Ai është mjeku i vetëm në qytet.
* Estas es la sola du parolas cual nos no comprende. – Këto janë dy fjalët e vetme që nuk i kuptojmë.
* Me va destrui la mur con un sola colpa. – Do ta shkatërroj murin me një goditje të vetme.

Këta përcaktorë, me përjashtim të no dhe sola, mund të përdoren edhe si përemra. Ata formojnë edhe përemrat e veçantë cadun, cualcun, algun dhe nun, që u referohen njerëzve. Për t'iu referuar gjërave, përcaktuesit thjesht ndiqen nga cosa.

#### Poseduesit 
Përcaktuesit posedues janë mea, tua, nosa dhe vosa:
* Mea gato ia come un mus. – Macja ime hëngri një mi.
* Me gusta multe tua dansa. – Më pëlqen shumë kërcimi juaj.
* Nosa ecipo va gania la premio. – Skuadra jonë do të fitojë çmimin.

Posedimi mund të tregohet edhe me një frazë si de me:
* Acel es la casa de tu. – Ajo është shtëpia juaj.

Posesivi i vetës së tretë është sua, pavarësisht nëse përemri ekuivalent do të ishte el, lo, los, on ose se:
* La ipopotamo abri sua boca. – Hipopotami hap gojën. (refleksiv)
* Nos regarda sua dentes. – I shikojmë dhëmbët. (jo refleksiv)

Për të shprehur "të tyren" (d.m.th. de los, ose de se nëse se ndodh të jetë shumës), përcaktori lor mund të përdoret në vend të sua. Por kjo nuk është kurrë e detyrueshme. Sua është gjithmonë e mundur (dhe më tradicionale), por në disa fjali mund të jetë më e qartë:
* La otelor mostra lor sala a sua visitores. – Hanxhiu u tregon të ftuarve dhomën e tyre. (dhoma e mysafirëve)
* La visitores gusta multe lor sala / sua sala. – Të ftuarve u pëlqen shumë dhoma e tyre.
* Ance la otelor gusta lor sala. – Edhe hanxhiut i pëlqen dhoma e tyre. (dhoma e mysafirëve)

#### Kuantifikuesit 
Kuantifikuesit janë përcaktues që ndihmojnë në shprehjen e sasisë ose sasisë së referuesit të emrit:
* -s – -s (shënues shumës)
* un – një, a
* du, tre, cuatro… – dy, tre, katër…
* multe – shumë
* poca – pak
* plu – më shumë
* la plu – më shumë
* min – më pak
* la min – më së paku

Shënuesi i shumësit -s është kuantifikuesi më themelor. Një frazë emërore që përfshin një emër shumës nuk kërkon ndonjë përcaktues tjetër:
* Me va leje libros. – Unë do të lexoj [disa] libra.
* Me va leje la libros. – Unë do të lexoj librat.

Përveçse është artikulli i pacaktuar, un është numri "një". Ai tregon një sasi të vetme të referentit të emrit. Prandaj, emri duhet të jetë i numërueshëm, por njëjës:
* Me ave un frate e du sores. – Kam një vëlla dhe dy motra.

Numrat e tjerë kardinal - du, tre, cuatro, etj - janë gjithashtu sasiorë.
* Me ave tre gatos obesa. – Unë kam tre mace të majme.
* Me ave cuatro plu anios ca mea frate. – Unë jam katër vjet më i madh se vëllai im.

Multe tregon një sasi të madhe të referuesit të emrit. Do të thotë "shumë":
* Esta casa sta ja asi tra multe anios. – Kjo shtëpi ka qëndruar këtu për shumë vite.
* La pijones come multe pan. – Pëllumbat hanë bukë shumë.

Poca është e kundërta e multe dhe tregon një sasi të vogël. Do të thotë "pak":
* Me reconose poca persones. – Unë njoh pak njerëz. (me te vertete jo shume)
* El pote dona poca aida. – Ai mund të japë pak ndihmë. (me te vertete jo shume)
* Krahaso: Me pote leje alga parolas. — Mund të lexoj disa fjalë. (një numër i vogël)

Plu do të thotë "më shumë". Tregon një sasi më të madhe të referuesit të emrit dhe mund të përdoret me emra shumës dhe të panumërueshëm. 
* La plu do të thotë "shumica" - sasia më e madhe:
* Tu ave plu libros ca me. – Ti ke më shumë libra se unë.
* La plu linguas es bela. – Shumica e gjuhëve janë të bukura.
* Plu pan es en la cosina. – Ka më shumë bukë në kuzhinë.
* La plu fango es repulsante. – Shumica e baltës është revoltuese.

Min është e kundërta e plu dhe do të thotë "më pak" ose "më pak". Tregon një sasi më të vogël dhe mund të përdoret me emra shumës dhe të panumërueshëm. La min do të thotë "më pak" ose "më pak":
* Me desira min vejetales ca el. – Dua më pak perime se ajo.
* Tu ia leje la min libros de cualcun ci me conose. – Ju keni lexuar më së paku libra nga kushdo që njoh.
* El ave min interesa a cada dia. – Ai ka më pak interes çdo ditë.

Të gjithë kuantifikuesit mund të shndërrohen në përemra.

#### Përcaktuesit e ngjashmërisë 
Katër përcaktues shtesë kanë të bëjnë me ngjashmërinë dhe ndryshimin:

La mesma do të thotë "e njëjta gjë". Fjala la normalisht nuk mund të hiqet, megjithëse mund të ndryshohet në esta ose acel:
* Tu porta la mesma calsetas como me. – Ti ke veshur të njëjtat çorape si unë.
* La gera ia comensa en la mesma anio. – Lufta filloi në të njëjtin vit.
* Nos va reveni a esta mesma tema pos un semana. – Në të njëjtën temë do të kthehemi pas një jave.

Otra do të thotë "tjetër":
* Nos ave aora esta tre otra problemes. – Kemi këto tre probleme të tjera tani.
* La otra solve ia es plu bon. – Zgjidhja tjetër ishte më e mirë.
* Tu ave otra pan? – A keni bukë tjetër?

Tal do të thotë "i tillë", d.m.th. i këtij apo atij lloji:
* Me construi un macina de tempo. – Unë jam duke ndërtuar një makinë kohe.
* Tal cosas es nonposible. – Gjëra të tilla janë të pamundura.
* Me xerca un abeor. – Kërkoj një bletërritës.
* Me no conose un tal person. – Unë nuk e njoh një person të tillë.
* Tu vole repinti la sala? – Dëshironi të rilyeni dhomën?
* Me prefere evita tal labora. – Preferoj të shmang një punë të tillë.
* Tu ave plu libros como estas? – Keni më shumë libra të tillë?
* Si, me ave du otra tal libros. – Po, kam edhe dy libra të tjerë të tillë.

Propre do të thotë "i vetë", si në "i imi", duke theksuar zotëruesin e emrit. Është veçanërisht e dobishme pas përcaktorit sua të sqarohet se kuptimi është refleksiv, pra se emri i përket temës së fjalisë:
* Mea propre idea es an plu strana. – Ideja ime është edhe më e çuditshme.
* El ia trova la xarpe de sua sposo e ia pone lo sirca sua propre colo. – Ajo gjeti shallin e burrit të saj dhe ia vuri në qafë (veten).

#### Rendi i përcaktuesve 
Përcaktuesit ndjekin një rend të caktuar:
* Paracaktuesit tota dhe ambos, nëse janë të pranishëm, paraprijnë të gjithë të tjerët.
* Më pas vjen një artikull, një demonstrues, një pyetës, një përcaktues përzgjedhës ose një posesiv. Zakonisht nuk ka më shumë se një përcaktor të tillë në një frazë emërore.
* Pas kësaj, mund të ketë një ose më shumë kuantifikues ose përcaktues të ngjashmërisë. Një përcaktues i ngjashmërisë nuk është kurrë fjala e parë në një frazë emërore të numërueshme në njëjës. Ai gjithmonë paraprihet nga një përcaktues tjetër - ose nga dy, nëse njëri prej tyre është një paracaktues (p.sh. tota la otra libro).
* Mbiemrat bon dhe mal, ndërsa nuk janë vetë përcaktorë, zakonisht i paraprijnë emrit, pas çdo përcaktori.

Për shembull:
* El ia colie sua poca posesedas e parti. – Ajo mblodhi gjërat e saj të pakta dhe u largua.
* Un otra problem es la manca de aira fresca asi. – Një problem tjetër është mungesa e ajrit të pastër këtu.
* Nos no ia tradui ancora acel otra cuatro frases. – Nuk i kemi përkthyer ende katër fjalitë e tjera.
* Tota la omes ia vade a la costa. – Të gjithë burrat shkuan në bregdet.

### Përemrat 
Një përemër është një fjalë që zëvendëson një frazë emërore më të gjatë.

#### Përemrat vetorë 
* me – unë
* tu – ju (një person)
* el – ai, ajo
* lo – ajo (gjërat)
* nos – ne
* vos – ju (më shumë se një person)
* los – ata

Tu është njëjës dhe kjo është shumë në të gjitha situatat, si formale ashtu edhe rastësore.

El përdoret për t'iu referuar njerëzve dhe njerëzve që jetojnë si gjitarët dhe zogjtë. Mund të zbatohet në mënyrë metaforike edhe për krijesat e tjera, robotët, hënën, stuhitë, etj.

Lo perdoret per t'iu referuar mireve, krijesave te thjeshta, ideve, koncepteve, etj.

Los përdoret si shumës i el dhe lo.

Elefen normalisht nuk dallon "ai" dhe "ajo". Format elo ("ai") dhe ela ("ajo") të rralla, por mund të jetë shumë për të përsëritur që të emrave të njerëzve kur flitet për një burrë dhe një grua në të njëjtin kontekst.
* A është Joana? El es en la jardin. – Ku është Joana? Ajo është në kopsht.
* Es mea vjen de matina? Lo es en la cosina. – Ku është mëngjesi im? është në kuzhinë.

Një përemër vetor mund të pasohet nga një klauzolë lidhore. Nëse kuptimi mbetet i qartë, përemri mund të hiqet, duke e lënë përemrin lidhor të bëjë detyrë të dyfishtë:
* El recorda semper la nomes de los ci el ia encontra. – Ai kujton gjithmonë emrat e atyre që ka takuar.
* Me respeta tu, ci es tan saja. – Unë ju respektoj, që jeni kaq të menduar.
* El ci osa, gania. – Ai/ajo që guxon, fiton.
* Ci osa, gania. – Kush guxon, fiton.

Në është një përemër i përgjithshëm i pacaktuar, si "on" në frëngjisht ose "man" në gjermanisht. Do të thotë "njerëz në mënyrë" ose "një person arbitrar" - ose, në anglisht idiomatike, "ata" ose "ju". Shpesh shmang nevojën për një folje pasive:
* On dise ce tu va parti. – Ata thonë se do të largohesh.
* On debe repete la verbo. – Duhet të përsërisni foljen. / Folja duhet të përsëritet.

Se është përemri refleksiv për veten e tretë, si në njëjës ashtu edhe në shumë. I referohet temave të foljes aktuale, por nuk është vetë kryefjala:
* Lo limpi se. – Pastron veten.
* Los lava se. – Lahen vetë.

Përemrat pronor ("i imi", "i juaji" etj) janë të njëjta me përcaktorët pronor ("i im", "i juaji" etj.), të paraprirë nga la:
* Me ia trova mea libros, ma tu no ia trova la tuas. – Unë kam gjetur librat e mi, por ju nuk i keni gjetur.
* Lo es ance plu grande ca la mea. – Është gjithashtu më e madhe se e imja.
* Jo toca acel jueta! Lo no es la tua. – Mos e prek atë lodër! nuk eshte e jotja.

#### Përemrat përcaktues 
Ashtu si një mbiemër mund të shndërrohet në një emër, ashtu edhe mund të jenë përcaktues të shndërrohen në përemra. Përemrat esta, acel dhe otra gjithmonë shtojnë -s kur janë shumë. Disa përemra të tjerë mund të marrin gjithashtu - nëse kjo i bën më të qarta.
* total, total - të gjitha
* ambos - të dyja
* esta, estas - kjo, këto
* acel, aceles - se, ato
* cualce, cualces - çdo, cilido, çfarëdo
* cada - secili
* alga, alga – disa
* cual – e cila
* multe, multes - shumë, shumë
* poca, pocas – pak, pak
* plus – më shumë
* la plu - shumica
* min - më pak, më pak
* la min - më pak, më pak
* un/la otra, (la) otras – një tjetër, tjetri (njëri), (të) të gjithë
* la mesma, la mesmas – e marrëveshje, e bën
* un tal, tales - një i tillë, një i tillë, një i tillë

Shembuj:
* Estas aspeta bela! – Këto duken bukur!
* Prende cualce. – Merrni ndonjë (nga një përzgjedhje).
* Me no vole judi, car me gusta egal cada. – Nuk dua të gjykoj, sepse më pëlqejnë të gjithë njësoj.
* Me vole grasia cada de esta persones. – Dua të falënderoj secilin prej këtyre njerëzve.
* Alga(s) pensa ancora ce la mundo es plata. – Disa (njerëz) ende mendojnë se bota është e sheshtë.
* Tu ia versa mal la vino. Alga es sur la table. – Ke derdhur verën keq. Një pjesë (prej saj) është në tryezë.
* Multe(s) de nos es programores. – Shumë prej nesh janë programues.
* Me no ia regarda multe(s) de acel filmas. – Nuk i kam parë shumë prej atyre filmave.
* Me reconose poca(s) de la persones en la fola. – Unë njoh pak nga njerëzit në turmë.
* Plu va ariva pronto. – Më shumë do të vijnë së shpejti.
* Alga parolas es clar, ma on no pote leje fasil la plu. – Disa fjalë janë të qarta, por shumica nuk mund të lexohen lehtë.
* Tu ave min ca me. – Ti ke më pak se unë.
* Me vole bonveni tota(s) de vos. – Dua t’ju uroj mirëseardhjen të gjithëve.
* Me ia compra sinco libros nova, ma me ia lasa tota(s) en la bus. – Bleva pesë libra të rinj, por të gjithë i lashë në autobus.
* Ambos de la enfantes jua felis. – Të dy fëmijët luajnë të gëzuar.

Numrat kardinal mund të përdoren si përemra që tregojnë grupe të një madhësie të caktuar. Këta përemra zakonisht nuk marrin shumësin -s dhe nuk kërkojnë përcaktorë:
* Tre de mea amis va ariva a esta sera. – Tre nga miqtë e mi do të mbërrijnë këtë mbrëmje.
* Cuanto piza tu ia vi? – Sa pica keni ngrënë?
** Cuatro! – Katër!
* La cuatro de nos va come en junta. – Të katër do të hamë bashkë.
* Un de mea gatos manca. – Një nga macet e mia mungon.
* La tre ia abita en la mesma aparte. – Të tre jetonin në të njëjtin apartament.

Për të treguar shumëfisha të pacaktuar të numrave si sento, mil ose milion, shumësi -s shtohet:
* On ia ave miles de persones a la conserta. – Në koncert ishin mijëra njerëz.
* A cada anio, miliones migra a otra paises. – Çdo vit, miliona emigrojnë në vende të tjera.
* On ia vacui miles de plu persones de locas inondada par la deluvias. – Mijëra njerëz të tjerë u evakuuan nga zonat e përmbytura nga përmbytjet.
* On pote fatura plu sentos per servi. – Mund të tarifoheni me qindra të tjera për shërbimin.

La nuk mund të shndërrohet në përemër. El, lo dhe los përdoren në vend të tyre:
* La casa de mea padre es plu grande ca lo de mea frate. – Shtëpia e babait tim është më e madhe se e vëllait tim.
* Lo es ance plu grande ca lo cual me intende compra. – Është gjithashtu më i madh se ai që kam ndërmend të blej.

Jo nuk mund të përdoret si përemër, por formon nun dhe no cosa. Numri zero mund të përdoret edhe si përemër.

Shprehja idiomatike la un la otra (ose lunlotra) do të thotë "njëri-tjetri" ose "njëri-tjetri". Ka variante të tilla si la un o la otra (njëra ose tjetra), la un pos la otra (ose pos lunlotra, njëra pas tjetrës) dhe la un sur la otra (ose sur lunlotra, njëra mbi tjetrën):
* La xicos colpa la un la otra / lunlotra. – Djemtë po godasin njëri-tjetrin.
* Me pila mea crepes la un sur la otra / sur lunlotra. – I vendos petullat njëra mbi tjetrën.

Në disa fjali, një përemër pasohet menjëherë nga një folje dhe rrezikon të keqkuptohet si përcaktor i ndjekur nga një folje e ripërdorur si emër. Për shembull, jashtë kontekstit, nuk mund të jetë i sigurt nëse acel veni de Italia do të thotë "ai veprim i ardhur nga Italia" apo "që vjen nga Italia". Në shumicën e rasteve, konteksti e bën kuptimin plotësisht të qartë. Por fillestarët në Elefen dhe ata që dëshirojnë të shmangin çdo rrezik të paqartësisë, mund të shtojnë një emër të thjeshtë - si person ose cosa - pas përcaktorit në vend që ta shndërrojnë atë në një përemër:
* Acel cosa veni de Italia. – Kjo gjë vjen nga Italia.
* Recorda ce alga persones (o algas) abita en sua auto. – Mos harroni se disa njerëz jetojnë në makinat e tyre.

Në disa raste, dikush dëshiron të bëjë të qartë se emri foljor nuk është një folje. Me fjalë si alga, multe dhe poca, mund të shtohet de ndërmjet përcaktorit dhe emrit; më pas përcaktori bëhet përemër, por emri nuk bëhet folje. Me përcaktorë të tjerë, si esta dhe acel, mund të shtohet la para përcaktorit:
* La profesor ia demanda alga de atende. – Profesori kërkoi pak vëmendje.
* Multe de labora pote es evitada. – Shumë punë mund të shmangen.
* La esta deside no es un bon resulta. – Ky vendim nuk është një rezultat i mirë.

#### Përemrat pyetës 
Elefen ka dy përemra që përdoren për të krijuar pyetje të drejtpërdrejta:
* cual? – cila? / çfarë? (= cual cosa?)
* ci? - kush, kush? (= person i mirë?)

Ci përdoret vetëm si përemër dhe nuk duhet të përdoret si përcaktor.

Cual është kryesisht një përcaktues, por shpesh përdoret edhe si përemër, duke pranuar rrezikun e vogël që shprehje të tilla si cual veni de Italia të keqkuptohen.

Shembuj:
* Cual tu gusta? – Cila ju pëlqen?
* Cual tu prefere, la rojas o la verdes? – Cilin preferoni, të kuqtë apo të gjelbërt?
* Ci vole es un milionor? – Kush dëshiron të bëhet milioner?
* Tu vade a la sinema con ci? – Me kë do të shkosh në kinema?
* Cual es en la caxa? – Çfarë ka në kuti?
* Vos prefere cual? – Çfarë preferoni?

Ci dhe cual përdoren gjithashtu në pyetjet e raportuara.

#### Përemrat lidhor 
Cual dhe ci shërbejnë gjithashtu si përemra relativë, duke futur klauzola lidhore:
* cual - ajo, e cila
* ci – kush (= la person cual…)

Përemri lidhor për një person ose kafshë është ci. Përemri lidhor për gjëra të tjera është kual:
* Esta es la fem de ci me ia compra mea auto. – Kjo është gruaja nga e cila bleva makinën time.
* La fem de ci me ia oblida sua nom es denova a la porte. – Gruaja, emrin e së cilës e kam harruar, është sërish në derë.
* A, vide la patetas ci segue sua madre! – Ah, shikoni rosat që ndjekin nënën e tyre!
* La libro cual me leje es tro longa. – Libri që po lexoj është shumë i gjatë.
* La casa en cual nos abita es tro peti. – Shtëpia në të cilën jetojmë është shumë e vogël.
* La superstisios – me gusta esta parola! – cual me ia investiga es riable. – Besëtytnitë – më pëlqen kjo fjalë! – që kam hetuar janë qesharake.
* El esperia un sonia cual el teme. – Ajo përjeton një ëndërr nga e cila ka frikë.
* Krahaso: El esperia un sonia ce el teme. – Ajo përjeton një ëndërr (dhe ëndrra është) se ajo ka frikë.

Me disa fjali lidhore, fjalia kryesore heq emrin me të cilin lidhet fjalia. Vetë përemri lidhor del në vend të atij emri. Në raste të tilla, për të shmangur konfuzionin, cual mund të zgjerohet në lokal, dhe ci në el ci:
* Acel es lo cual me ia comprende. – Kështu kuptova.
* Me comprende lo sur cual on ia instrui me. – Unë e kuptoj informacionin për të cilin më kanë mësuar.
* Me no recorda (el) ci me ia vide. – Nuk e mbaj mend personin që pashë.
* Me no recorda (el) a ci me ia parla. – Nuk e mbaj mend personin me të cilin fola.

#### Përemra të tjerë 
Ka katër përemra të veçantë që u referohen njerëzve. Ato përdoren vetëm në njëjës:
* algun - dikush (= alga un, alga person)
* cualcun – kushdo (= cualce un, cualce person)
* cadun – të gjithë, çdo person (= cada un, cada person)
* nun – askush (= no un, no person)

Shembuj:
* Algun entre nos es la asasinor. – Dikush nga ne është vrasësi.
* Dise acel broma a cualcun, e el va rie. – Tregoja atë shaka kujtdo dhe ata do të qeshin.
* Cadun debe reseta un premio. – Të gjithë duhet të marrin një çmim.
* Me senta en la atrio per un ora, e nun ia parla a me. – Unë jam ulur në holl për një orë dhe askush nuk më ka folur.

Ekuivalentët e algun, cualcun, cadun dhe nun për gjërat janë alga cosa (diçka), cualce cosa (çdo gjë), cada cosa (gjithçka) dhe no cosa (asgjë).

#### Fraza përemërore 
Përemrat normalisht nuk modifikohen nga përcaktorë ose mbiemra, por ato mund të modifikohen nga frazat parafjalore:
* Nos en la sindicato esije plu diretos. – Ne në sindikatë kërkojmë më shumë të drejta.
* Tota de la lenio es danada. – I gjithë druri është i dëmtuar.
* La plu de esta linguas es difisil. – Shumica e këtyre gjuhëve janë të vështira.

### Mbiemra 
Një mbiemër është një fjalë që modifikon kuptimin e një emri. Mbiemrat tipikë tregojnë cilësitë, vetitë ose atributet e referentëve të emrave të tyre.

Në Elefen, mbiemrat nuk ndryshojnë për të treguar numrin ose gjininë.

#### Pozicioni 
Shumica e mbiemrave ndjekin emrin që ata modifikojnë. Sidoqoftë, bon ("mirë") dhe mal ("keq") normalisht i paraprijnë emrit, përveç nëse ato janë modifikuar vetë:
* un bon can - një qen i mirë
* un can plu bon – një qen më i mirë (i modifikuar nga plu)
* la mal enfante - fëmija i keq
* un mal can bon instruida – një qen i keq i trajnuar mirë
* bon enfantes mal comprendeda – fëmijë të mirë të kuptuar keq

Në shumicën e rasteve, është e mundur të shtoni më shumë se një mbiemër pas emrit pa shkaktuar konfuzion. Por në disa raste, një nga mbiemrat mund të kuptohet gjithashtu si një ndajfolje që modifikon kuptimin e mbiemrit të mëposhtëm. E mund të vendoset midis mbiemrave për të shmangur konfuzionin:
* la nara vera longa – tregimi vërtet i gjatë (vera = ndajfolje)
* la nara vera e longa – historia e vërtetë (dhe) e gjatë (vera = mbiemër)
* la om grande, forte, e stupida - njeriu i madh, i fortë, budalla (tre mbiemra)

Në disa raste, një mbiemër vendoset përpara emrit: për stil në poezi ose tregime, ose kur përfshihen dy mbiemra me peshë të ngjashme:
* la peti casa bela – shtëpia e vogël e bukur
* un fea arbor vea – një pemë e vjetër e shëmtuar

Mbiemrat më të përshtatshëm për përdorim para emrit janë ata më të thjeshtë dhe më të shkurtër, si bela, fea, nova, vea, grande dhe peti.

#### Krahasimi 
Mbiemrat krahasues formohen duke shtuar ndajfoljet plu (“më shumë”) dhe min (“më pak”). "Tan" është ca:
* La cosina es plu calda ca la jardin. – Kuzhina është më e nxehtë se kopshti.
* Esta leto es min comfortosa ca me ia previde. – Ky shtrat është më pak i rehatshëm nga sa prisja.

Mbiemrat superlativ formohen duke shtuar ndajfoljet la plu ("shum") dhe la min ("me pak"):
* La sol es la ojeto la plu calda en la sistem solal. – Dielli është objekti më i nxehtë në sistemin diellor.
* El ia ave un fia la plu bela en la mundo. – Ajo kishte një vajzë, më të bukurën (nga vajzat) në botë.

Numrat rendorë mund të kombinohen me ndërtimin superlativ:
* Vega es la stela sinco la plu briliante en la sielo de note. – Vega është ylli i pestë më i ndritshëm në qiellin e natës.
* El ia deveni la om tre de la plu ricas en la mundo. – Ai u bë njeriu i tretë më i pasur në botë.

Krahasimet e barazisë përdorin kombinimin tan… como… (“pra… si…”):
* La arbor ia es tan alta como un casa. – Pema ishte e gjatë sa një shtëpi.
* On es tan joven como on senti. – Je aq i ri sa ndihesh.

#### Mbiemrat si emra 
Çdo mbiemër mund të ripërdoret i pandryshuar si emër, kuptimi i të cilit është një person ose një send që ka cilësinë e atij mbiemri. Emri që rezulton u bindet rregullave normale për emrat - merr -s kur është shumës, kërkon një përcaktor dhe mund të modifikohet nga mbiemrat e vet:
* Esta anelo es perfeta sirculo. Lo es un sirculo perfeta. – Kjo unazë është krejtësisht rrethore. Është një rreth perfekt.
* Marilyn es un blonde, e seniores prefere blondes. – Marilyn është bionde, dhe zotërinjtë preferojnë biondet.

### Ndajfoljet 
Ashtu si mbiemrat janë fjalë që modifikojnë emrat, edhe ndajfoljet janë fjalë që modifikojnë pothuajse çdo gjë tjetër, si foljet, mbiemrat, ndajfoljet e tjera, përcaktorët, parafjalët, togfjalëshat emërore, madje edhe fjalitë e tëra. Në mënyrë tipike, ndajfoljet japin informacion rreth vendit, kohës, rrethanës, shkakut, mënyrës ose shkallës.

#### Pozicioni 
Në Elefen, ndajfoljet dhe mbiemrat kanë të njëjtën formë. Dallimi bëhet i qartë nga pozicionimi: mbiemrat pasojnë emrat; ndajfoljet pasojnë foljet dhe paraprijnë fjalët e tjera:
* La om ia studia atendosa la testo. – Burri e studioi tekstin me kujdes. (duke modifikuar një folje)
* Me ia veni asi en un tren riable lenta. – Erdha këtu me një tren qesharak të ngadaltë. (duke modifikuar një mbiemër)
* La tren ia move asurda lenta. – Treni lëvizi në mënyrë absurde ngadalë. (duke modifikuar një ndajfolje tjetër)
* Me no oia multe bon tu. – Nuk të dëgjoj shumë mirë. ("multe" duke modifikuar "bon" dhe "multe bon" duke modifikuar "oia")
* Cuasi sento persones ia espeta sur la plataforma. – Pothuajse njëqind njerëz po prisnin në platformë. (duke modifikuar një sasior)
* On ia escava un buco direta ante mea porte. – Ata kanë hapur një gropë mu para derës sime. (duke modifikuar një parafjalë)
* Sola la manico es rompeda. – Vetëm doreza është thyer. (duke modifikuar një frazë emërore)
* Strana, el ia porta un balde de pexes. – Çuditërisht, ai mbante një kovë me peshk. (duke modifikuar një fjali)

Një ndajfolje (ose frazë ndajfoljore) që modifikon një folje (ose të gjithë fjalinë) mund të vendoset gjithashtu në fillim të fjalisë. Dhe nëse nuk shkakton konfuzion, një ndajfolje gjithashtu mund të vendoset pas objektit të foljes ose në fund të fjalisë:
* El dansa bon. – Ai kërcen mirë.
* Pronto el va cade. – Së shpejti ai do të bjerë.
* Surprendente, el es un xico multe bon. – Çuditërisht është një djalë shumë i mirë.
* Me no oia tu multe bon. – Nuk të dëgjoj shumë mirë.
* por: Me leje felis la libro. – E lexova librin me kënaqësi.

Në disa raste, një ndajfolje që i paraprin një mbiemri mund të bashkohet me të me një vizë për të sqaruar kuptimin:
* la parolas nova-creada – fjalët e sapokrijuara

Një mënyrë tjetër për të bërë të qartë një kuptim ndajfoljor është të thuash en modo ose një grado:
* La melodia es bela en modo surprendente. – Melodia është çuditërisht e mirë.

#### Krahasimi 
Krahasimi i ndajfoljeve është tamam si krahasimi i mbiemrave.

#### Ndajfoljet parësore 
Përveç numrit të madh të ndajfoljeve që rrjedhin nga mbiemrat, Elefen ka disa fjalë që janë vetëm ndajfolje:
* apena – vështirë, mezi
* cisa – ndoshta
* cuasi – pothuajse
* tan – kështu (në një masë të tillë)
* tro – gjithashtu (tepër)
* asi – këtu
* ala – atje
* an – madje (në kundërshtim me pritjet)
* ance – gjithashtu
* ancora – still
* aora – tani
* alora – atëherë (në atë kohë)
* denova – përsëri
* ja – tashmë
* nunca – kurrë
* sempre – gjithmonë
* ier – dje
* oji – sot
* doman – nesër

Tan përdoret në pasthirrmat:
* Un vista tan bela! – Sa pamje e bukur!
* Tan stonante! – Sa e mrekullueshme!

#### Ndajfoljet sasiore 
Disa sasiorë mund të shndërrohen në ndajfolje, duke treguar shkallën ose shkallën në të cilën diçka është e vërtetë.
* no – jo
* alga – disa
* multe – shumë
* poca – pak
* plu – më shumë
* min – më pak
* la plu – shumica
* la min – më së paku

No si ndajfolje do të thotë "jo", "në asnjë masë". Ai mohon atë që modifikon. Si rast i veçantë, kur modifikon një folje, i paraprin foljes:
* Los no va comprende. – Ata nuk do të kuptojnë.
* Nos ave no sola un orania, ma ance du bananas. – Nuk kemi vetëm një portokall, por edhe dy banane.
* O, no esta problem denova! – Oh, jo sërish ky problem!

Alga si ndajfolje do të thotë "disa", "disi", "mjaft", "deri në një farë mase":
* Acel es un caso alga spesial. – Ky është një rast mjaft i veçantë.
* Alga confusada, el ia cade en la lago. – Disi i hutuar ra në liqen.

Multe si ndajfolje do të thotë "shumë", "shumë", "në një masë të madhe":
* Me es multe coler. – Unë jam shumë i zemëruar.
* El ama multe la femes. – Ai i do shumë femrat.

Poca si ndajfolje do të thotë "pak", "jo shumë", "vetëm në një masë të vogël":
* Me es poca interesada. – Nuk jam shumë i interesuar.
* El core poca. – Ai vrapon vetëm pak.

Plu dhe min si ndajfolje nënkuptojnë "më shumë" dhe "më pak", "në një masë më të madhe" dhe "në një masë më të vogël":
* Tu aspeta plu joven ca me. – Ti dukesh më i ri se unë.
* No parla plu. – Mos fol më.
* Me es min contente con la resulta ca me ta prefere. – Jam më pak i kënaqur me rezultatin sesa do të doja.

La plu dhe la min si ndajfolje nënkuptojnë "më së shumti" dhe "më së paku", "në masën maksimale" dhe "në masën minimale":
* “Pardona” es la parola la plu difisil. – “Më fal” është fjala më e vështirë.
* El es la om la min interesante en la mundo. – Ai është njeriu më pak interesant në botë.
* A la min, nos ave ancora la un la otra. – Të paktën kemi ende njëri-tjetrin.

#### Ndajfoljet pyetëse dhe lidhore 
Ndajfoljet e mëposhtme mund të përdoren në disa mënyra:
* cuando – kur
* do – ku
* como – si
* cuanto – sa
* perce – pse

Ata krijojnë pyetje direkte dhe indirekte dhe paraqesin klauzola relative. Si një zgjerim i përdorimit të tyre relativ, ato gjithashtu sillen si lidhëza që paraqesin fjali ndajfoljore - për shembull, cuando është shkurt për a la tempo cuando. Ato mund të futen edhe me parafjalë.

Cuando do të thotë "kur" (a cual tempo, en cual tempo):
* Cuando nos va come? – Kur do të hamë?
* La enfante demanda cuando nos va come. – Fëmija pyet se kur do të hamë.
* En la anio cuando me ia nase, la clima ia es multe calda. – Në vitin kur linda, moti ishte shumë i nxehtë.
* Cuando nos ariva, me va dormi. – (Në atë kohë) kur të arrijmë, unë do të fle.
* Nos va canta ante cuando nos dansa. – Do të këndojmë para se të kërcejmë.
* Nos va dansa pos cuando nos canta. – Do të kërcejmë pasi të këndojmë.
* Nos va dansa asta cuando nos adormi. – Do të kërcejmë derisa të na zërë gjumi.

Do do të thotë "ku" (a cual loca, en cual loca). Kur përdoret me një folje lëvizjeje, do shpesh do të thotë "deri ku":
* Do es la can? – Ku është qeni?
* Me no sabe do nos vade. – Nuk e di ku po shkojmë.
* En la pais do me ia nase, la clima es multe calda. – Në vendin ku kam lindur moti është shumë i nxehtë.
* El ia dormi do el sta. – Fjeti aty ku rrinte.
* Me veni de do tu ia visita me. – Po vij nga më vizitove.
* La polisior ia desinia un sirculo sirca do el ia trova la clave. – Policja vizatoi një rreth ku gjeti çelësin.

Como do të thotë "si" (en cual modo). Ai gjithashtu shërben si një parafjalë që do të thotë "si":
* Como tu conose mea nom? – Nga e di emrin tim?
* Me no comprende como tu conose mea nom. – Nuk e kuptoj si e di emrin tim.
* La manera como tu pasea es riable. – Mënyra se si ecni është qesharake.
* Me parla como me pensa. – Unë flas ashtu si mendoj.
* La descrive ia difere multe de como la loca aspeta vera. – Përshkrimi ndryshonte shumë nga mënyra sesi duket vendi në të vërtetë.
* Tua oios es como los de un falcon. – Sytë e tu janë si ato të skifterit.

Cuanto do të thotë "sa" (en cual cuantia). Ai gjithashtu shërben si një kuantifikues me të njëjtin kuptim:
* Cuanto la orolojo custa? – Sa kushton ora?
* Cuanto tu ia compra? – Sa keni blerë?
* Cuanto tu desira esta torta? – Sa e dëshironi këtë tortë?
* Me va demanda cuanto ia ariva. – Do të pyes sa kanë ardhur.
* Nos va aida cuanto nos pote. – Do të ndihmojmë me aq sa mundemi.
* Tu sabe cuanto me ama tu? – E di sa shumë të dua?

Perce do të thotë "pse" (në kuptime të ndryshme: par cual causa, per cual razona, con cual intende). Lidhëzat përkatëse janëcar (“sepse”, “për arsye se”) dhe afin (“kështu që”, “me qëllim që”). Fjala e veçantë perce përdoret gjithmonë, jo per cual:
* Perce tu core? – Pse po vraponi?
* La fem ia demanda perce la fenetra es rompeda. – E pyeti gruaja pse ishte thyer dritarja.

### Foljet 
Një folje tipike tregon shfaqjen ose braktisjen e një veprimi (vrapo, ndal), një marrëdhënie (ka, humb), ose një gjendje (qëndrimi, shkrirja). Në Elefen, foljet nuk ndryshojnë për të treguar gjëra të tilla si tensioni ose disponimi. Në vend të kësaj, përdoren ndajfoljet - veçanërisht tre parafoljet ia, va dhe ta. Çdo folje mund të ripërdoret pa ndryshuar si emër.

#### Koha gramatikore 
Koha e ardhme shënohet me va (fjalë me origjinë franceze). Kohët e shkuara, duke përfshirë të përsosurën dhe të përplot, shënohen me ia (me origjinë Chavacano). Këto janë ndajfolje të veçanta që i paraprijnë foljes. Koha e tashme është e pashënuar:
* Me canta. – Këndoj / po këndoj.
* Me va canta. – Do të këndoj / jam gati të këndoj.
* Me ia canta. – Kam kënduar / kam qenë duke kënduar.

Tregimet shpesh përshkruajnë ngjarje që ndodhin në të kaluarën (ose një të kaluar të imagjinuar), ose vendndodhja e të cilave në kohë nuk shqetëson lexuesin. Në raste të tilla, ia mund të hiqet.

Elefen nuk i dallon aspektet e përsosura dhe të pakryera të foljes (p.sh. "Hëngra", "Kam ngrënë", "Kisha ngrënë"). Sidoqoftë, mund të qartësohet lehtësisht sekuenca kohore e dy veprimeve duke shënuar atë të mëparshmen me ja ("tashmë"):
Cuando tu ia encontra nos, nos ia come ja. – Kur na takuat, kishim (tashmë) ngrënë.
Si tu reveni doman, me va fini ja la labora. – Nëse kthehesh nesër, do ta kem (tashmë) mbaruar punën.
Sempre cuando me ateni la fini de un capitol, me oblida ja la titulo. – Sa herë që arrij në fund të një kapitulli, (tashmë) e kam harruar titullin.

Ka mënyra të tjera për të sqaruar sekuencën kohore:
* Me ia come ante aora. – Kam ngrënë më parë.
* Me ia come plu temprana. – Kam ngrënë më herët.
* Me ia fini come. – Unë mbarova së ngrëni.
* Me va come pronto. – Do të ha së shpejti.
* Me comensa come. – Filloj të ha.
* Me va come pos acel. – Do të ha pas kësaj.
* Me va come plu tarda. – Do të ha më vonë.
* Me ia abitua come en la note. – Unë haja gjatë natës.
* Me ia come abitual en la note. – Unë haja gjatë natës.

Elefen ka një grimcë opsionale "irrealis" ta (me origjinë Haitiane) që mund të përdoret për të treguar se diçka është joreale, ose në dyshim, ose thjesht e mundshme ose e dëshiruar. Një fjali me ta trajton një realitet alternativ. Në fjalitë që përdorin si ("nëse"), ta shtohet në fjalinë kryesore, por zakonisht hiqet në fjalinë "nëse" - megjithëse përfshirja e saj nuk është e ndaluar. Mund të sugjerojë një të ardhme që është më pak e mundshme sesa një që përdor va. Ta gjithashtu mund të përcjellë një kërkesë të sjellshme. Mund të përdoret në situata të ndryshme ku shumë gjuhë do të përdorin mënyra nënrenditëse ose të kushtëzuara:
* Si me ta rena la mundo, cada dia ta es la dia prima de primavera. – Nëse unë do të sundoja botën, çdo ditë do të ishte dita e parë e pranverës.
* Si lo no esiste, on ta debe inventa lo. – Nëse nuk do të ekzistonte, do të duhej ta shpikeje.
* Si tu canta, me va escuta. – Po të këndosh, do të dëgjoj.
* Si tu va canta, me va escuta. – Nëse do të këndosh, do të dëgjoj.
* Si tu canta, me ta escuta. – Po të këndosh, do të dëgjoja.
* Si tu ta canta, me ta escuta. – Nëse do të këndoje, do të dëgjoja.
* Me duta ce tu ta dise acel. – Dyshoj se do ta thoshit këtë.
* Tu ta dona la sal, per favore? – A e kaloni kripën, ju lutem?

Normalisht, vetëm një nga va, ia dhe ta mund të përdoret me secilën folje. Një përjashtim është ia ta, e cila ka të njëjtin kuptim me të kaluarën e kushtëzuar në gjuhët romane dhe "would have" në anglisht. Një shembull është një koment zbavitës nga Richard Nixon:
Me ia ta es un bon pape. – Do të kisha bërë një papë të mirë.

Ndryshe nga anglishtja, fjalimi i raportuar në Elefen ruan kohën e thënies origjinale:
* El ia dise ce la sala es fria. = El ia dise: “Oji, la sala es fria.” – Ai tha se dhoma ishte e ftohtë. = Ai tha: "Dhoma është e ftohtë sot."
* El ia demanda esce la sala es fria. = El ia demanda: “Esce la sala es fria?” – Pyeti nëse dhoma ishte e ftohtë. = Ai pyeti: "A është dhoma e ftohtë?"
* El ia pensa ce la sala ia es fria. = El ia pensa: “Ier, la sala ia es fria.” – Ai mendoi se dhoma kishte qenë e ftohtë. = Ai mendoi: "Dhoma ishte e ftohtë dje."

#### Imperativ 
Forma urdhërore ose urdhërore e foljes është e pashënuar. Ajo ndryshon nga koha e tashme në atë që kryefjala është lënë jashtë. Tema normalisht do të ishte tu ose vos, pra personi që i drejtohet. Ta ose tace mund të përdoret nëse një lëndë duhet të përfshihet:
* Para! – Ndalo!
* Pardona me. – Më fal.
* Toca la tecla de spasio per continua. – Shtypni shiritin e hapësirës për të vazhduar.
* Vade a via, per favore! – Te lutem largohu!
* Ta ce tua rena veni! – Ardhtë mbretëria jote!, sikur të vinte mbretëria jote!
* Ta ce nos dansa! – Le te kercejme!

#### Negacion 
Foljet mohohen me ndajfoljen nr, e cila i paraprin foljes dhe va, ia ose ta:
* Me no labora oji, e me no va labora doman. – Nuk punoj sot, as nesër nuk do të punoj.
* El no ia pensa ce algun es asi. - Ai nuk mendoi se ishte dikush këtu.
* No traversa la strada sin regarda. – Mos e kaloni rrugën pa parë.

#### Pjesëmarrësit 
Një pjesore është një folje e përdorur si mbiemër ose ndajfolje. Foljet formojnë pjesë aktive në -nte, dhe pjesore në -da. Këta janë mbiemra ekuivalent me ata në "-ing" dhe "-ed" (ose "-en") në anglisht, dhe mund të përdoren njësoj mirë si ndajfoljet dhe emrat. Pjesorja aktive normalisht nënkupton gjithashtu një veprim të vazhdueshëm, ndërsa pjesorja pasive sugjeron që veprimi ka ndodhur në të kaluarën:
* Un ruido asustante ia veni de la armario. – Një zhurmë e frikshme erdhi nga dollapi. (mbiemër)
* La om creante scultas es amirable. – Njeriu që krijon skulptura është i admirueshëm. (mbiemër; = la om ci crea scultas)
* El ia sta tremante en la porta. – Ajo qëndroi duke u dridhur në prag të derës. (ndajfolje)
* Nos ia colie tota de la composantes. – Ne kemi mbledhur të gjithë komponentët. (emër)
* Per favore, no senta sur la seja rompeda. – Të lutem mos u ul në karrigen e thyer. (mbiemër)
* El ia leje xocada la reporta. – Ai e lexoi raportin i tronditur. (ndajfolje)
* Sua novela va es un bonvendeda. – Romani i saj do të jetë bestseller. (emër)

Pjesorja veprore mund të ketë një objekt. Për më tepër, mund të përdoret si një plotësues i foljes es për të përcjellë një kuptim progresiv:
* Me es lenta asorbente la informa. – Po e përthith ngadalë informacionin.
* Me no ia disturba tu, car tu ia es laborante. – Nuk të shqetësova, pasi ishe duke punuar.

Por një ndërtim pjesëmarrës është shpesh i panevojshëm, pasi ka mënyra të tjera për të shprehur këtë kuptim:
* Me asorbe lenta la informa. – E përthith ngadalëpo e përthith informacionin.
* Vade a via, me labora. – Ik, po punoj.
* Me continua come. – Unë vazhdoj të ha.
* Me come continual. – Unë ha vazhdimisht.
* Me come tra la dia intera. – Unë ha gjatë gjithë ditës.

Pjesorja pasive mund të përdoret si plotësues i foljeve es ose deveni, duke prodhuar një kuptim pasiv. Par ("nga") prezanton agjentin e një veprimi pasiv:
* Esta sala ia es pintida par un bufon. – Kjo dhomë është pikturuar nga një klloun.
* La sala deveni pintida. – Dhoma po lyhet.
* Acel ponte ia es desiniada par un injenior famosa. – Ajo urë është projektuar nga një inxhinier i famshëm.
* Lo ia deveni conoseda ce el ia es un om perilosa. – U bë e ditur se ai ishte një njeri i rrezikshëm.

Një fjali aktive me mbi ose algun si temë është shpesh një alternativë elegante ndaj një fjalie pasive:
* On pinti la sala. – Dhoma po lyhet.
* On no sabe cuanto persones teme aranias. – Nuk dihet se sa njerëz kanë frikë nga merimangat.
* Algun ia come lo. – E ka ngrënë dikush.

Pjesëza aktive e es është esente:
* Esente un bufon, el ia senta sur la seja rompeda. – Duke qenë klloun, u ul në karrigen e thyer.

#### Transitiviteti 
#### Foljet me tema bedel 
#### Foljet si emra 
## Letërsia 
Romani i parë origjinal i botuar në gjuha franka nova ishte *La xerca per Pahoa* ["kërkimi për Pahoa"], shkruar nga Vicente Costalago; Botimi filloi në 2020 (internet) dhe 2021 (libër).

## Burime të dhënash 
## Shiko edhe 
* Faqja kryesore
* La vici de Lingua Franca Nova
* Fjalori LFN-anglisht