Gjuha ilire

**Gjuha ilire** ose **ilirishtja** i përket familjes së gjuhëve indo-evropiane dhe ka qenë e folur në pjesën perëndimore të Ballkanit Në kohën e lashtë quheshin si fise. Por sipas disa studimeve thuhet se gjuha e ilirëve është shumë e ngjashme me shqipen e sotme. Ardianët, Dalmatët, Panonët, Autariatët, Taulantët (shih fiset ilire), ilirët flisnin një gjuhë që dallonte nga popujt  e tjerë që jetonin në gadishullin e Ballkanit. Mendohet se ilirët nuk e kanë lënë të shkruar gjuhën e tyre. Deri më sot nuk është gjetur asnjë dokument i shkruar në gjuhën ilire. Nga gjuha ilire janë trashëguar sot rreth 1000 emra njerëzish, perëndish, fisesh, vendesh, lumenjsh e malesh. Këto fjalë janë gjetur në mbishkrime të ndryshme, në shkrimet e autorëve të lashtë (grek e latinë), si dhe në monedhat e gjetura në teritoret ilire. Nga studimi i tyre është aritur në përfundimin se gjuha ilire bën pjesë në grupin e gjuhëve indo-evropiane. Me anë të gjuhës shqipe, studiuesit sot kanë mundur të shpjegojnë kuptimin e shumë fjalëve ilire si: bilë (bijë), sika (thika), aran (arë), baro (bari), etj.. Emra ilirë si: Bardhyl, Agron, Teuta, Genti, Pirro etj. janë emra të cilët përdoren edhe sot në trevat shqiptare.

## Fjalët ilire 
Vetëm pak fjalë të ilirishtes janë cituar nga burimet klasike nga ato romake apo greke, dhe nga këto vetëm katër janë identifikuar me etnonimin *Illyrii* ose *Illurioí* ; të tjerat duhet të identifikohen tërthorazi :

Some additional words have been extracted by linguists from toponyms, hydronyms, anthroponyms, etc. :

* *Agruvium* "along the coast between Risinum and Butua": IE *aĝr-; cf. Skt *ájraḥ* "pasture, field", Lat *ager*, Gk *agrós*, Goth *akrs* 
* *Bindus* "river god"; cf. Old Ir *banne* "drop", Skt *bindú, vindú* "drops, gob, spot", possibly Lat *fōns Bandusiae*
* *Bosona*, "Bosna river", literally "running water": IE *bheg-, bhog- "to run"; cf. Old Ch Slav *bĕžati* "to flee, run", Lith *bėgti* "to flee", Gk *phébesthai* "to flee", *phóbos* "fear", Alb *boj* "to drive, mate", Eng *beck* "brook, stream", Middle Ir *búal* "flowing water", Hindi *bhāg* "to flee"
* mons *Bulsinus*, "Büžanim hill": IE *bhl.kos; cf. Eng *balk*, Middle Ir *blog* "piece, fragment", Lat *fulcrum* "bedpost", Gk *phálanx* "trunk, log", Lith *balžiena* "crossbar", Serb *blazína* "roof beam", Skt *bhuríjāu* "cart arms"
* *Derbanoí*, An*derva*: IE *derv; cf. Eng *tree*, Alb *dru* "wood", Old Ch Slav *drĕvo* "tree", Welsh *derw* "oak", Gk *dóry* "wood, spear", *drýs* "oak, tree", Lith *derva* "pine wood", Hitt *taru* "tree, wood', Thrac *taru* "spear", Skt *dru* "tree, wood", *daru* "wood, log"
* *Dizēros*, An*dízētes*: IE *digh; cf. Eng *dough*, Gk *teîchos* "wall", Lat *fingere* "to shape, mold", Old Ir *com-od-ding* "he builds, erects", Old Russ *dĕža* "kneading trough", Arm *dez* "heap", Skt *dehah* "body, form"
* *Domator*, personal name; cf. Old Ir *damnaid* "he binds, breaks a horse", *dam* "ox", Eng *tame*, dialectal Germ *zamer* "ox not under the yoke", Alb *dem* "young bull", Lat *domāre* "to tame", *domitor* "tamer", Gk *dámnēmi* "to break in", *dámalos* "calf", Skt *dāmyáti* "he is tame; he tames"
* *Loúgeon*. Strabo in his Geography mentions "a marsh called Lougeon" (which has been identified as Lake Cerknica in Slovenia) by the locals (Illyrian and Celtic tribes), *Lougeon* being Strabo's rendition of the local toponym into Greek. cf. Alb *lag* "to wet, soak, bathe, wash" (