Vilajeti i Janinës

250px|parapamje|Vilajeti i Janinës 1900
**Vilajeti i Janinës,**  ishte një ndarje administrative e nivelit të parë (vilajet) e Perandorisë Osmane, e themeluar në vitin 1867. Në fund të shekullit të 19-të, thuhet se kishte një sipërfaqe prej 18,320 km². Ajo u krijua nga bashkimi i pashallëkut të Janinës dhe pashallëkut të Beratit me sanxhaqet e Janinës, Beratit, Gjirokastrës, Prevezës, Tërhallës dhe Kosturit. Kosturi më vonë u degradua në kaza dhe u kufizua me Vilajetin e Manastirit dhe Tërhalla iu dha Greqisë në vitin 1881.
parapamje| Një hartë që tregon ndarjet administrative të Perandorisë Osmane në 1317 Hixhri, 1899 Gregorian, duke përfshirë Vilajetin e Janinës dhe sanxhakët e tij.

## Ndarjet administrative 
Sanxhakët e Vilajetit: 

# Sanxhaku i Janinës (Janina, Ajdonat, Filat, Meçova, Leskovik, Konicë)
# Sanxhaku i Gjirokastrës (Gjirokastër, Delvinë, Saranda, Përmet, Frashër, Tepelenë, Kurvelesh, Himarë)
# Sanxhaku i Prevezës (Prevezë, Lluri, Margëlliç)
# Sanxhaku i Beratit (Berat, Vlorë, Leshnjë, Fier)

## Historia 
### Lëvizja Kombëtare Greke në Epir 
parapamje| Institucionet arsimore në Vilajet (1908): e kuqe për greqisht, vjollcë për rumanisht, blu për italisht
parapamje| Harta osmane e pjesës jugore të Vilajetit (1896)
Megjithëse një pjesë e popullsisë vendase kontribuoi shumë në Luftën e Pavarësisë së Greqisë (1821–1830), rajoni i Epirit nuk u bë pjesë e shtetit grek në atë kohë. Në vitin 1878 shpërtheu një rebelim me revolucionarët, kryesisht epirotë, duke marrë nën kontroll Sarandën dhe Delvinën. Megjithatë, ajo u shtyp nga trupat osmane, të cilët dogjën 20 fshatra të rajonit.

Në vitin pasardhës, popullsia greke e rajonit të Janinës autorizoi një komitet për të paraqitur para qeverive evropiane dëshirën e tyre për bashkim me Greqinë.

Në vitin 1906 u themelua organizata *Shoqëria Epirote* nga anëtarët e diasporës epirote, Panagiotis Danglis dhe Spiro Milo, që synonte aneksimin e rajonit në Greqi  duke furnizuar grekët vendas me armë zjarri.

### Rilindja Kombëtare Shqiptare 
Vilajeti i Janinës ishte një nga qendrat kryesore të jetës kulturore dhe politike të shqiptarëve që jetonin në Vilajetin e Janinës dhe Vilajetin e Manastirit. Një nga arsyet më të rëndësishme ishte ndikimi i arsimit dhe kulturës greke që morën shkrimtarët shqiptaro-jugorë në shkollën e famshme greke të Janinës, Zosimea. Abdyl Frashëri, nga Frashëri, Shqipëria moderne, së bashku me Mehmet Ali Vrionin nga Berati dhe disa anëtarë të komunitetit shqiptar të Janinës, themeluan Komitetin Shqiptar të Janinës në maj të vitit 1877.

### Fundi i sundimit osman 
Gjatë Revoltës Shqiptare të vitit 1912 Vilajeti i Janinës u propozua si një nga katër vilajetet që do të përbënin Vilajetin Shqiptar.Qeveria osmane i dha fund revoltave shqiptare duke pranuar pothuajse të gjitha kërkesat e kryengritësve shqiptarë më 4 shtator 1912, që përfshinte formimin e vilajetit më vonë në 1912.

Pas Luftës së Parë Ballkanike të viteve 1912-1913 dhe Traktatit të Londrës, pjesa jugore e vilajetit, duke përfshirë Janinën, u përfshi në Greqi. Greqia kishte pushtuar edhe Epirin e Veriut gjatë Luftërave Ballkanike, por Traktati i Bukureshtit, i cili përfundoi Luftën e Dytë Ballkanike, ia caktoi Epirin e Veriut Shqipërisë.

## Demografia 
Ka pasur një sërë vlerësimesh për përkatësinë etnike dhe fetare të popullsisë vendase. Perandoria Osmane klasifikonte dhe numëronte qytetarët e saj sipas fesë dhe jo etnisë, gjë që çoi në regjistrime joefikase dhe mungesë klasifikimi të popullsive sipas grupeve të tyre etnike. Vilajeti ishte i banuar kryesisht nga shqiptarët dhe grekët, ndërsa fetë kryesore ishin Islami dhe Ortodoksia e Krishterë.

Sipas Aram Andonjan dhe Zavren Biberjan, në vitin 1908 nga një popullsi totale prej 648,000 banorësh, 315,000 ishin shqiptarë, shumica e të cilëve ishin myslimanë dhe ortodoksë, si dhe disa që ishin ndjekës të katolicizmit romak. Arumunët dhe grekët ishin përkatësisht rreth 180,000 dhe 110,000. 

Sipas Sir Hamilton Alexander Rosskeen Gibb në vitin 1895 ka pasur rreth 224,000 myslimanë. Popullsia ortodokse përfshinte rreth 118,000 grekë dhe rreth 129,500 shqiptarë, kurse popullsia hebreje arrinte në 3,500 veta. Sipas Zafer Golen, dy të tretat e popullsisë ishin myslimanë shqiptarë, ndërsa sipas Dimitrios Chasiotis 419,403 nga popullsia e përgjithshme ishin grekë, së bashku me 239,000 turq dhe shqiptarë, dhe 6,000 hebrenj. Lontos vlerësoi se 3/4 e popullsisë ishin të krishterë.

## Referime