open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romanovët

parapamje|228x228px|Shtëpia e Romanoff.
**Shtëpia e Romanov** (e transliteruar gjithashtu si **Romanoff**; rusisht: *Romanovy*) ishte shtëpia mbretërore perandorake e Rusisë nga viti 1613 deri në 1917. Ata arritën famë pasi Anastasia Romanovna u martua me Ivanin e Tmerrshëm, carin e parë të kurorëzuar të gjithë Rusisë. Nikolla II dhe familja e tij e ngushtë u ekzekutuan në 1918, por ka ende pasardhës të gjallë.

Shtëpia përbëhej nga djem në Rusi (grada më e lartë në fisnikërinë ruse në atë kohë) nën dinastinë mbretërore Rurik, e cila u zhduk pas vdekjes së Feodorit I në 1598. Koha e Telasheve, e shkaktuar nga kriza e trashëgimisë rezultuese, pa disa pretendues dhe mashtrues pretendonin për fronin rus gjatë pushtimit polak. Më 21 shkurt 1613, parlamenti rus zgjodhi Michael Romanov si car, duke vendosur Romanovët si dinastinë e dytë mbretëruese të Rusisë.

Nipi i Michael, Pjetri I, i cili mori titullin perandor dhe shpalli Perandorinë Ruse në 1721, e shndërroi vendin në një fuqi të madhe përmes një sërë luftërash dhe reformash. Linja e drejtpërdrejtë mashkullore e Romanovëve përfundoi kur Elizabeth vdiq pa fëmijë në 1762. Si rezultat, nipi i saj Peter III, një anëtar agnatik i Shtëpisë së Holstein-Gottorp (një degë kadete e Shtëpisë gjermane të Oldenburgut që mbretëronte në Danimarkë), u ngjit në fron dhe mori emrin e shtëpisë së nënës së tij Romanov. Të njohur zyrtarisht si anëtarë të Shtëpisë së Romanovëve, pasardhësit pas Elizabeth nganjëherë quhen *Holstein-Gottorp-Romanov*.

Abdikimi i Nikollës II më 15 mars [O.S. 2 mars] 1917 si rezultat i Revolucionit të Shkurtit i dha fund 304 viteve të sundimit të Romanovëve dhe çoi në krijimin e Republikës Ruse nën Qeverinë e Përkohshme Ruse në fillim të Luftës Civile Ruse të 1917-1922. Në vitin 1918, bolshevikët urdhëruan ekzekutimin e Nikollës II dhe familjes së tij. Nga 65 anëtarët e Dhomës së Romanovit, 47 të mbijetuar shkuan në mërgim jashtë vendit. Në vitin 1924, Duka i Madh Kirill Vladimirovich, pasardhësi i vjetër i mbijetuar i linjës mashkullore i Aleksandrit II të Rusisë nga primarja, pretendoi kryesimin e Shtëpisë Perandorake të Rusisë që nuk ekzistonte.

## Shiko edhe 
* Cari
* Perandoria Ruse

## Referime
Martesa ndërracore

**Martesa ndërracore** është një martesë që përfshin bashkëshortë që u përkasin racave të ndryshme ose etnive të racizuara. 

Në të kaluarën, martesa të tilla ishin të jashtëligjshme në Shtetet e Bashkuara, Gjermaninë naziste dhe Afrikën e Jugut të epokës së aparteidit si një ndërrim. Fjala, që tani zakonisht konsiderohet poshtëruese, u shfaq për herë të parë në *Miscegenation: The Theory of the Blending of the Races, Applied to the American White Man and Negro*, një broshurë mashtrimi kundër heqjes së zhdukjes, botuar në 1864. Në vitin 1960 martesa ndërracore u ndalua me ligj në 31 shtete të SHBA. Ai u bë i ligjshëm në të gjithë Shtetet e Bashkuara në vitin 1967, pas vendimit të Gjykatës së Lartë të Shteteve të Bashkuara nën Kryegjyqtarin Earl Warren në çështjen Loving kundër Virxhinias, i cili vendosi se kufizimet e bazuara në racë mbi martesat, si p.sh. ligji në shtetin e Virxhinias, shkeli Klauzolën e Mbrojtjes së Barabartë (miratuar në 1868) të Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara.

## Shiko edhe 
* Martesa

## Referime
Ndriçimi

i ndriçuar natën.]]
**Ndriçimi** ose **iluminimi** është përdorimi i qëllimshëm i dritës për të arritur efekte praktike ose estetike. Ndriçimi përfshin përdorimin e burimeve artificiale të dritës si llambat dhe pajisjet e ndriçimit, si dhe ndriçimin natyror duke kapur dritën e ditës. Ndriçimi i ditës (duke përdorur dritare, çati, ose rafte të lehta) përdoret ndonjëherë si burimi kryesor i dritës gjatë ditës në ndërtesa. Kjo mund të kursejë energji në vend të përdorimit të ndriçimit artificial, i cili përfaqëson një komponent kryesor të konsumit të energjisë në ndërtesa. Ndriçimi i duhur mund të përmirësojë performancën e detyrës, të përmirësojë pamjen e një zone ose të ketë efekte pozitive psikologjike te banorët.

Ndriçimi i brendshëm zakonisht realizohet duke përdorur pajisje ndriçimi dhe është një pjesë kyçe e dizajnit të brendshëm. Ndriçimi mund të jetë gjithashtu një komponent i brendshëm i projekteve të peizazhit.

## Shiko edhe 
* Drita elektrike
* Llamba LED
* Fluoreshenca
* Dielli

## Referime
Momčilo Bajagić Bajaga

**Momçilo Bajagić** ( Serbishte Cirilike: Момчило Бајагић ; i lindur më 19 shkurt 1960), i njohur më mirë me pseudonimin **Bajaga**, është një muzikant serb i rokut. Ai njihet më së shumti si lideri i grupit rok serb dhe ish-jugosllav Bajaga i Instruktori, si dhe ish-anëtar i grupit rok Riblja Çorba .

## Jeta personale 
Bajagiq ka kryer arsimin fillor dhe të mesëm në Beograd. Ai u martua me Emilija Stoletoviqin, asokohe punonjëse e ambasadës së Birmanisë në Beograd, dy vjet më e vogël se ai, në vitin 1989.  dhe kanë dy fëmijë, djalin Marko dhe vajzën Angjela.  Ata u divorcuan në vitin 2022. 

Bajagić u zgjodh me mandat 5-vjeçar si anëtar i Kuvendit të Klubit të Basketbollit Crvena zvezda më 27 dhjetor 2021.  

## Çmimet 
Në vitin 2021 iu dha Urdhri i Yllit të Karagjorgjesë .
Përdorimi efiçient i energjisë

parapamje|Etiketë e përbashkët e efikasitetit të energjisë në pajisje për të treguar efikasitetin e tyre të energjisë në një mënyrë të qartë.
**Përdorimi efiçient i energjisë**, nganjëherë e quajtur thjesht **efiçiencë energjetike**, është procesi i reduktimit të sasisë së energjisë së nevojshme për të ofruar produkte dhe shërbime. Për shembull, izolimi i një ndërtese i lejon asaj të përdorë më pak energji ngrohjeje dhe ftohjeje për të arritur dhe ruajtur një rehati termike. Instalimi i llambave me diodë që lëshojnë dritë, ndriçimi fluoreshent ose dritaret natyrale të çatisë reduktojnë sasinë e energjisë së nevojshme për të arritur të njëjtin nivel ndriçimi në krahasim me përdorimin e llambave tradicionale inkandeshente. Përmirësimet në efiçencën e energjisë përgjithësisht arrihen duke adoptuar një teknologji ose proces prodhimi më efiçent ose duke aplikuar metoda të pranuara përgjithësisht për të reduktuar humbjet e energjisë.

Ka shumë motive për të përmirësuar efiçencën e energjisë. Zvogëlimi i përdorimit të energjisë redukton kostot e energjisë dhe mund të rezultojë në një kursim të kostos financiare për konsumatorët nëse kursimi i energjisë kompenson çdo kosto shtesë të zbatimit të një teknologjie me efiçencë energjetike. Reduktimi i përdorimit të energjisë shihet gjithashtu si një zgjidhje për problemin e minimizimit të emetimeve të gazeve serrë. Përmirësimi i efiçencës së energjisë në ndërtesa, procese industriale dhe transport mund të zvogëlojë nevojat e botës për energji në vitin 2050 me një të tretën dhe të ndihmojë në reduktimin e emetimeve globale të gazeve serrë. Një zgjidhje tjetër e rëndësishme është heqja e subvencioneve të energjisë të udhëhequra nga qeveria që nxisin konsumin e lartë të energjisë dhe përdorimin joefiçient të energjisë në më shumë se gjysmën e vendeve në botë.

Efiçenca e energjisë dhe energjia e rinovueshme thuhet se janë *shtyllat binjake* të politikës së qëndrueshme të energjisë dhe janë prioritete të larta në hierarkinë e energjisë së qëndrueshme. Në shumë vende, efiçenca e energjisë shihet gjithashtu se ka një përfitim të sigurisë kombëtare, sepse mund të përdoret për të ulur nivelin e importeve të energjisë nga vendet e huaja dhe mund të ngadalësojë shkallën në të cilën burimet e brendshme të energjisë janë varfëruar.

## Shiko edhe 
* Efiçienca elektrike
* Ruajtja e energjisë
* Etiketa e energjisë e Bashkimit Evropian

## Referime
Xbox

parapamje|Logoja e Xbox nga 2019.
**Xbox** është një markë video-lojërash që përbëhet nga pesë konzola për lojëra video në shtëpi, si dhe aplikacione (lojëra), shërbim transmetimi Xbox Cloud Gaming dhe shërbime në internet si rrjeti Xbox dhe Xbox Game Pass. Marka prodhohet nga Microsoft Gaming, një divizion i Microsoft.

Marka u prezantua për herë të parë në prezantimin e parë në Shtetet e Bashkuara në nëntor 2001, me lançimin e konzollës origjinale Xbox. Marka Xbox ishte përdorur më parë, nga viti 2012 deri në 2015, si marka argëtuese e mediave dixhitale të Microsoft, duke zëvendësuar Zune. Në vitin 2022, Microsoft zgjeroi biznesin e tij të lojërave dhe riorganizoi Xbox për t'u bërë pjesë e divizionit të sapoformuar të Microsoft Gaming. Nën Microsoft Gaming, botuesit e palës së parë të Xbox janë Xbox Game Studios, ZeniMax Media (Bethesda Softworks) dhe Activision Blizzard (Activision, Blizzard Entertainment dhe King), të cilët zotërojnë studio të shumta dhe ekskluzivitete të suksesshme.

Pajisja origjinale ishte konsola e parë e lojërave video e ofruar nga një kompani amerikane pasi Atari Jaguar ndaloi shitjet në vitin 1996. Ajo arriti mbi 24 milionë njësi të shitura deri në maj 2006. Konsola e dytë e Microsoft, Xbox 360, u lëshua në 2005 dhe ka shitur 86 milion njësi që nga tetori 2021. Konsola e tretë, Xbox One, doli në nëntor 2013 dhe ka shitur 58 milionë njësi. Linja e katërt e konzollave Xbox, Xbox Series X dhe Series S, u lëshuan në nëntor 2020. Kreu i Xbox është Phil Spencer, i cili pasoi ish-drejtuesin Marc Whitten në fund të marsit 2014.

## Shiko edhe 
* PlayStation

## Referime
Battlefield

parapamje|Logo e Battlefield.
**Battlefield** është një seri video-lojërash me gjuajtje në person të parë të zhvilluara nga kompania suedeze EA DICE dhe është publikuar nga kompania amerikane Electronic Arts. Filloi në Microsoft Windows dhe OS X me Battlefield 1942, i cili u lëshua në 2002. Seria Battlefield është luajtur nga më shumë se 50 milionë lojtarë në mbarë botën që nga gushti 2012.

Seria përmban një fokus të veçantë në hartat e mëdha, punën ekipore dhe luftën e kombinuar të armëve. Lojërat PC në seri janë të përqendruara kryesisht në multiplayer online.

## Shiko edhe 
* Call of Duty

## Referime
Ngarkimi (internet)

**Ngarkimi** i referohet transmetimit të të dhënave nga një sistem kompjuterik në tjetrin përmes një rrjeti. Metodat e zakonshme të ngarkimit përfshijnë: ngarkimin përmes shfletuesve të internetit, klientëve FTP] dhe terminaleve (SCP/SFTP). Ngarkimi mund të përdoret në kontekstin e (potencialisht shumë) klientëve që dërgojnë skedarë në një server qendror. Ndërsa ngarkimi mund të përcaktohet gjithashtu në kontekstin e dërgimit të skedarëve midis klientëve të shpërndarë, si p.sh. me një protokoll për ndarjen e skedarëve peer-to-peer (P2P) si BitTorrent, termi ndarje e skedarëve përdoret më shpesh në këtë rast. Lëvizja e skedarëve brenda një sistemi kompjuterik, në krahasim me një rrjet, quhet kopjimi i skedarëve.

Ngarkimi është drejtpërdrejt në kontrast me shkarkimin, ku të dhënat merren përmes një rrjeti. Në rastin e përdoruesve që ngarkojnë skedarë përmes internetit, ngarkimi është shpesh më i ngadalshëm se shkarkimi pasi shumë ofrues të shërbimeve të internetit (ISP) ofrojnë lidhje asimetrike, të cilat ofrojnë më shumë gjerësi brezi rrjeti për shkarkim sesa ngarkim.

## Shiko edhe 
* Shkarkimi (internet)

## Referime
Windows Update

**Windows Update** është një shërbim i Microsoft-it për familjet Windows 9x dhe Windows NT të sistemit operativ Microsoft Windows, i cili automatizon shkarkimin dhe instalimin e përditësimeve të softuerit Microsoft Windows nëpërmjet internetit. Shërbimi ofron përditësime të softuerit për Windows, si dhe produkte të ndryshme antivirus të Microsoft, duke përfshirë Windows Defender dhe Microsoft Security Essentials. Që nga fillimi i tij, Microsoft ka prezantuar dy zgjerime të shërbimit: **Microsoft Update** dhe **Windows Update for Business**. I pari zgjeron shërbimin bazë për të përfshirë produkte të tjera të Microsoft, si Microsoft Office dhe Microsoft Expression Studio. Ky i fundit është i disponueshëm për botimet e biznesit të Windows 10 dhe lejon shtyrjen e përditësimeve ose marrjen e përditësimeve vetëm pasi të kenë kaluar testime rigoroze.

Ndërsa shërbimi ka evoluar gjatë viteve, po ashtu ka evoluar edhe softueri i klientit të tij. Për një dekadë, komponenti kryesor i klientit i shërbimit ishte aplikacioni i uebit i Windows Update që mund të ekzekutohej vetëm në Internet Explorer. Duke filluar me Windows Vista, komponenti kryesor i klientit u bë Windows Update Agent, një komponent integral i sistemit operativ.

Shërbimi ofron disa lloje përditësimesh. Përditësimet e sigurisë ose përditësimet kritike zbusin dobësitë ndaj shfrytëzimeve të sigurisë kundër Microsoft Windows. Përditësimet kumulative janë përditësime që grumbullojnë përditësime të shumta, si përditësimet e reja ashtu edhe ato të lëshuara më parë. Përditësimet kumulative u prezantuan me Windows 10 dhe janë kthyer në Windows 7 dhe Windows 8.1.

Microsoft lëshon në mënyrë rutinore përditësime të martën e dytë të çdo muaji (i njohur si Patch Tuesday), por mund t'i sigurojë ato sa herë që kërkohet urgjentisht një përditësim i ri për të parandaluar një shfrytëzim të ri të zbuluar ose të përhapur. Administratorët e sistemit mund të konfigurojnë Windows Update për të instaluar përditësime kritike për Microsoft Windows automatikisht, për sa kohë që kompjuteri ka një lidhje interneti.

Në Windows 10 dhe Windows 11, përdorimi i Windows Update është i detyrueshëm, megjithatë, marrëveshja e softuerit thotë se përdoruesit mund të ndalojnë marrjen e përditësimeve në pajisjen e tyre duke shkëputur pajisjen e tyre nga Interneti.

## Shiko edhe 
* Microsoft Windows

## Referime
Shkarkimi (internet)

Në rrjetet kompjuterike, **shkarkim** do të thotë të marrësh të dhëna nga një sistem i largët, zakonisht një server si një server në internet, një server FTP, një server emaili ose sisteme të tjera të ngjashme. Kjo është në kontrast me ngarkimin, ku të dhënat dërgohen në një server të largët. Një shkarkim është një skedar i ofruar për shkarkim ose që është shkarkuar, ose procesi i marrjes së një skedari të tillë.

## Shiko edhe 
* Ngarkimi (internet)

## Referime
François Gautier

**François Gautier** (lindur në 1950) është një gazetar i bazuar në Indi, i cili shërbeu si korrespondent i Azisë Jugore për të përditshmet e shumta me reputacion në gjuhën franceze. Ai mbron një narrativë ariane vëndase .

Ai është gjithashtu themeluesi i një muzeu privat i cili kërkon të portretizojë historinë indiane në një mënyrë nacionaliste. Gautier ka shkruar libra mbi historinë dhe Indologjinë; ai ka themeluar OJQ-në *Fondacioni për Avancimin e Lidhjeve Kulturore* .

## Jeta 
### Jeta e hershme 
Francois Gautier lindi në 1950 në Paris dhe mori një arsim katolik të klasës së lartë .  Më pas ai u dërgua në shkolla me konvikt me reputacion në të gjithë Evropën, nga ku u përjashtua disa herë.  ka përkrahur idenë e ribashkimit indian, duke thënë "për sa kohë Pakistani dhe India janë të ndarë, do të ketë Kashmirë të tjerë, Ayodhya të tjera, luftëra të tjera me Pakistanin - ndoshta bërthamore - dhe India nuk do të jetë kurrë në paqe me komunitetin e saj mysliman, i cili është një rrezik i përhershëm për veten e saj."   Në përputhje me një filozofi hinducentrike, ai ka kritikuar narrativën e historiografisë indiane si majtiste,  e cila me sa duket ka lavdëruar pushtuesit e huaj në kurrizin e perandorive hindu, dhe kështu kërkon një revizionizëm të plotë.  Një aktivist hindutva i linjës së parë, Gautier gjithashtu mendon se hinduizmi është nën kërcënim nga Islami, misionarët e krishterë, marksizmi dhe perëndimorizimi,   Ai bën thirrje për *përdorimin e forcës* nga hindutë e shtypur  dhe mendimet e Filozofitë budiste-xhainiste të *Ahimsës* kanë mundësuar në fakt shfrytëzimin e Indisë nga pushtuesit e huaj.  Një nga pikëpamjet e tij më të spikatura ka të bëjë me Holokaustin Hindu të kryer nga pushtuesit islamikë, i cili i kapërceu shtrirjet e Holokaustit hebre dhe të gjitha gjenocideve të tjera.  Gautier ka refuzuar gjithashtu studimet perëndimor-oriental të Max Müller, Arthur Llewellyn Basham si portretizime të këqija të historisë së kombit që çuan në lindjen e teorisë së imperializmit hindu.  ai e ka kritikuar politikën e Gandit ndaj shkëputësve myslimanë gjatë ndarjes së Indisë si kënaqës për myslimanët.
Francois Vidal

**François Vidal** (14 korrik 1832 – 25 maj 1911) ishte një poet dhe aktivist francez provençal .

## Jeta e hershme 
François Vidal lindi më 14 korrik 1832.  

## Karriera 
François Vidal ishte një nga aktivistët e parë provençalë që iu bashkua Félibrige . Ai kishte një njohuri të thellë të gjuhës oksitane dhe ishte redaktori (vendosja e faqeve dhe rishikimi) i Tresor dóu Felibrige të Frederik Mistralit.

Ai ishte kurator i Bibliothèque Méjanes, biblioteka publike në Aix-en-Provence.  Në 1876, ai u bë një "Majoral" (anëtar i këshillit) i Félibrige, 

## Vdekja 
Vidal vdiq më 25 maj 1911.   Ai u varros në varrezat e Saint-Pierre .
Theodore Aubanel

djathtas|parapamje| Theodore Aubanel
**Théodore Aubanel** ( oksitanisht : *Teodòr Aubanèu* ; 26 mars 1829 - 2 nëntor 1886) ishte një poet provansal . Ai lindi në Avignon në një familje shtypshkronjësish.

Aubanel filloi të shkruante poezi në frëngjisht, por shpejt kaloi në provansalisht, për shkak të ndikimit të Joseph Roumanille . Ai është i njohur kryesisht për *La Miougrano entreduberto* (1860, *Shega e ndarë* ) dhe ''Li Fiho d'Avignon* (1885, *Zonjat e reja të Avignon'' ), dy përmbledhje me poezi lirike.

Ai vdiq në Avinjon.
Mirèio

parapamje| Mirèio
***Mirèio*** ( *Mirèlha* në normën klasike ) është një poezi në oksitanisht nga shkrimtari francez Frédéric Mistral. Është shkruar në vitin 1859, pas tetë vitesh përpjekje. Mirèio, një poemë e gjatë në provençale e përbërë nga dymbëdhjetë këngë, tregon për dashurinë e penguar të Vincent dhe Mireille, dy të rinj provençalë me prejardhje të ndryshme shoqërore. Emri Mireille (Mirèio në Provencë) është një dyshe e fjalës meraviho që do të thotë mrekulli.

## Vështrim i përgjithshëm 
Mistral e përdori poemën për të promovuar gjuhën, oksitanishten, lingua franca të Francës Jugore deri në Vergonha, si dhe për të ndarë kulturën e zonës së Provencës . Ai tregon ndër të tjera përralla, për Saintes-Maries-de-la-Mer, ku sipas legjendës u dëbua dragoi, Tarasque, dhe për Venusin e famshëm dhe të lashtë të Arles. Ai e parapriu poezinë me një njoftim të shkurtër për shqiptimin provansal. Mirèio u përkthye në rreth pesëmbëdhjetë gjuhë evropiane, duke përfshirë në frëngjisht nga vetë Mistral. Në 1863, Charles Gounod e ktheu atë në një opera, *Mireille* .

## Skenari 
Në Provence, Mirèio është vajza e një fermeri të pasur. Ajo është e dashuruar me një shportëbërës modest, Vincènt. Babai i saj nuk e miraton lidhjen dhe kërkon pretendues të tjerë. Mirèio, në dëshpërim, arratiset nga shtëpia e saj në Saintes-Maries-de-la-Mer. Atje ajo u lutet shenjtorëve që babai i saj të pranojë marrëdhënien e saj me Vincèntin. Rruga është e vështirë dhe e padurueshme e nxehtë. Në fund, shenjtorët i shfaqen Mireio-s. Ata i tregojnë asaj për lumturinë e tyre në Parajsë dhe Mireio vdes në paqe.

## Përkushtim 
Mistral ia kushtoi librin e tij Alphonse de Lamartine, një shkrimtar, poet dhe politikan francez, i cili luajti një rol të rëndësishëm në themelimin e Republikës së Dytë dhe vazhdimin e Trikolorit (Tringjyrëshit) si flamuri i Francës, si më poshtë:

Ju dedikoj Mireille: Është zemra dhe shpirti im; Është lulja e viteve të mia; Është vesh rrushi nga La Crau, gjethe dhe të gjitha, oferta e një fshatari. "

Lamartini shkruante me entuziazëm: "Sot do t'ju them një lajm të mirë! Një poet i madh epik ka lindur ... Një poet i vërtetë homerik në kohën tonë; ... Po, poema juaj epike është një kryevepër; ... parfumi i librit tuaj nuk do të avullojë në një mijë vjet."
Jean Brunet

**Jean Brunet** (27 dhjetor 1822 - 23 tetor 1894) ishte një poet francez provansal .

## Jeta e hershme 
Brunet lindi më 27 dhjetor 1822 në Avignon, në Provence, Francë.  

## Karriera 
Më 21 maj 1854, ai bashkëthemeloi lëvizjen Félibrige me shkrimtarët Joseph Roumanille, Frédéric Mistral, Théodore Aubanel, Alphonse Tavan, Paul Giéra dhe Anselme Mathieu . 

Ai botoi koleksione me poezi dhe thënie në gjuhën provansale . 

## Jeta personale 
Ai ishte i martuar me Cécile Brunet.  Stéphane Mallarmé, i cili ishte mik me Brunets, shkroi një poezi të titulluar *Sainte* për të.
Joseph Roumanille

parapamje| Portreti i Joseph Roumanille
**Joseph Roumanille** ( Ocitanisht: *Josèp Romanilha* ; 8 gusht 1818 – 24 maj 1891) ishte një poet provençal . Ai lindi në Saint-Rémy-de-Provence ( Bouches-du-Rhône ) dhe njihet zakonisht në Francën jugore si babai i Félibrige, sepse ai fillimisht krijoi idenë e ngritjes së gjuhës së tij rajonale në dinjitetin e një gjuhe letrare .

## Biografia 
[parapamje|255x255px| Takimi i Félibrige në 1854: [Frederic Mistral|Frédéric Mistral, Joseph Roumanille, Théodore Aubanel, Jean Brunet, Paul Giéra, Anselme Mathieu, Alphonse Tavan]]
Joseph Roumanille ishte djali i Jean-Denis Roumanille dhe Pierrette Piquet. Ai studioi në *kolegjin* e afërt (shkollën e mesme të vogël) të Tarascon (Bouches-du-Rhône) nga 1834. Pasi punoi si *nëpunës i noterit* në të njëjtin qytet nga 1836 deri në 1839, Roumanille botoi vargjet e tij të para në *Écho du Rhône* . Më pas ai punoi si mësues në Nyons ( Drome ), dhe më vonë në *kolegjin* Dupuy në Avignon . Kur Roumanille ishte mësues në Avignon, ai zbuloi gjenialitetin e Frederik Mistralit, një prej nxënësve të tij, dhe së bashku ata filluan atë që më vonë u bë lëvizja Felibrixhiane.

Ai u martua me Rose-Anaïs Gras, motrën e poetit dhe romancierit provansal Félix Gras .

Në 1888, Roumanille pasoi Frederik Mistralin duke u bërë Kapuli i dytë i Félibrige, një shoqatë e përkushtuar ndaj gjuhës provansale dhe letërsisë provansale . Ai vdiq në Avignon në mëngjesin e 24 majit 1891. Funerali i tij u mbajt më 26 maj në Avignon dhe ai u varros në Saint-Rémy-de-Provence, në të njëjtin varr me prindërit e tij.

## Punimet 
Në 1847, Roumanille botoi një vëllim me vargje të quajtur *Li Marbarideto* dhe në 1851 një tjetër të titulluar *Li Sounjarello* . Në 1852, së bashku me Mistral dhe Anselme Mathieu, ai redaktoi një përmbledhje me vargje provençale të quajtur *Li Prouvençalo* . Në 1853 ai shkroi një disertacion mbi drejtshkrimin provençal. Edicioni i plotë i veprave të tij përfshin *Lis oubreto en vers, Lis oubreto en proso, Li capelan, Li conte prouvençau e li cascareleto, Li nouvé, Lis entarrochin* dhe *Letrat* . Shkrimi i tij është i shëndetshëm dhe i thjeshtë, duke pasqyruar popullin vendas të rajonit.
Alphonse Tavan

**Alphonse Tavan** (9 mars 1833–12 maj 1905) ishte një poet francez provansal.

## Karriera 
Më 21 maj 1854, ai bashkëthemeloi lëvizjen Félibrige me Joseph Roumanille, Frédéric Mistral, Théodore Aubanel, Jean Brunet, Paul Giéra dhe Anselme Mathieu.

Ai botoi një përmbledhje me poezi romantike në provansale, *Amour e plour*, në 1876.

Ai mori pjesë në pesëdhjetëvjetorin e Felbrixhit më 22 maj 1904 me Mistralin; të gjithë bashkëthemeluesit e tjerë kishin vdekur.
djathtas|parapamje| Bust në Châteauneuf-de-Gadagne.

## Referime
Felix Gras

**Félix Gras** ( Malemort-du-Comtat, 3 maj 1844 - Avinjon, 4 mars 1901) ishte një poet dhe romancier provansal .
Varrezat e Shën Pjetrit (Aix-en-Provence)

**Varrezat e Saint-Pierre** (frëngjisht: " ") është një varrezë në Aix-en-Provence . Është shtëpia e varrimeve të shumë piktorëve dhe skulptorëve të njohur.

Ajo u themelua në 1824.   Ajo u ndërtua mbi dy ish-varreza private, ngjitur: një hebreje dhe një protestante.   Ajo shtrihet në shtatë hektarë .
Anselme Mathieu

**Anselme Mathieu** (21 prill 1828 - 8 shkurt 1895) ishte një poet francez provansal .

## Jeta e hershme 
Anselme Mathieu lindi më 21 prill 1828 në Châteauneuf-du-Pape.    Prindërit e tij ishin pronarët e brezit së katërt të Domaine Mathieu, një vresht ende në funksion sot.  

## Poezia 
Mathieu ishte një poet provansal.  Ai botoi poezi në *Armana prouvençau* me pseudonimin Félibre di Poutoun. 

Më 21 maj 1854, ai bashkëthemeloi lëvizjen Félibrige me Joseph Roumanille, Frédéric Mistral, Théodore Aubanel, Jean Brunet, Paul Giéra dhe Alphonse Tavan .  

Ai botoi *La Farandole*, një përmbledhje me poezi, në 1862.  Mistral kontribuoi në parathënien. 

## Verë 
Mathieu i prezantoi bashkëthemeluesit e Felibrixhit verën e kuqe të prodhuar nga vreshti i familjes së tij.  Për më tepër, ai e prezantoi atë me Alphonse Daudet, një shkrimtar tjetër nga Provence, i cili e quajti atë "mbretëror, perandorak, pontifikal". 

Për më tepër, Mathieu prezantoi Alexandre Dumas dhe Alphonse de Lamartine, dy shkrimtarë nga Parisi, me këtë verë.
Paul Giera

**Paul Giéra** (22 janar 1816 - 26 prill 1861) ishte një poet francez provansal .

## Jeta e hershme 
Paul Giéra lindi më 22 janar 1816 në Avignon .  Babai i tij ishte Jean Baptiste Joseph Giéra dhe nëna e tij, Marie Madeleine Marguerite Crillon. 

## Vdekja 
Ai vdiq më 26 prill 1861 në qytetin e tij të lindjes, Avignon. 

## Trashëgimia 
**Kolegji Paul Giéra** në Avignon u emërtua në nder të tij. Ajo u mbyll në vitin 2009 për shkak të mungesës së fondeve publike. 

**Gymnase Paul Giéra** në Avignon u emërua gjithashtu në nder të tij.
Vande Mataram

***Vande Mataram*** ( , e shkruar gjithashtu ***Bande Mataram*** ;  ; përkth. Të lavdëroj, Mëmëdheu ) është një poezi e shkruar në sanskritisht dhe bengali të sanskritizuar   nga Bankim Chandra Chatterjee në vitet 1870.   Dy vargjet e para të poemës u miratuan si Kënga Kombëtare e Indisë në tetor 1937 nga Kongresi Kombëtar Indian .   

Poema u botua për herë të parë në 1882 si pjesë e romanit bengali të Chatterjee *Anandmath* .  Është një odë për mëmëdheun, e personifikuar si “nëna perëndeshë” në vargjet e mëvonshme, të popullit. Kjo fillimisht i referohej Bengalit, me figurën "nënë" pra Banga Mata (Nëna Bengal), megjithëse teksti nuk e përmend këtë në mënyrë eksplicite.     Nacionalisti dhe filozofi indian Sri Aurobindo e quajti *Vande Mataram* "Himni kombëtar i Bengalit". 

Sidoqoftë, poema luajti një rol jetik në lëvizjen e pavarësisë indiane . Fillimisht fitoi rëndësi politike kur u recitua nga Rabindranath Tagore në Kongres në 1896.    Në vitin 1905, ajo ishte bërë e njohur në mesin e aktivistëve politikë dhe luftëtarëve të lirisë si një këngë marshimi.  

Më 24 janar 1950, Asambleja Kushtetuese e Indisë miratoi *Vande Mataram*-in si këngën kombëtare të Republikës. Presidenti i Indisë Rajendra Prasad deklaroi se kënga duhet të nderohet në mënyrë të barabartë me himnin kombëtar të Indisë, *Jana Gana Mana* .  Megjithëse Kushtetuta e Indisë nuk i referohet një "kënge kombëtare",   Qeveria paraqiti një *deklaratë* në Gjykatën e Lartë të Delhi në nëntor 2022 duke deklaruar se *Jana Gana Mana* dhe *Vande Mataram* "do të qëndronin në të njëjtin nivel". ”, dhe se qytetarët duhet të tregojnë respekt të barabartë për të dyja kompozimet. 

Dy vargjet e para të këngës i referohen "nënës" dhe "mëmëdheut", pa asnjë konotacion fetar. Megjithatë, vargjet e mëvonshme përmendin perëndesha hindu të tilla si Durga .  

Ndryshe nga himni kombëtar, nuk ka rregulla apo dekorum që duhet/n respektuar kur recitohet *Vande Mataram* .
Frédéric Mistral

**Joseph Étienne Frédéric Mistral** ( ; Ocitanisht: Josèp Estève Frederic Mistral , 8 shtator 1830 &#x2013; 25 mars 1914) ishte një shkrimtar francez i letërsisë oksitane dhe leksikograf i formës provensale të gjuhës. Ai mori çmimin Nobel në Letërsi në vitin 1904 "në njohje të origjinalitetit të freskët dhe frymëzimit të vërtetë të prodhimit të tij poetik, i cili pasqyron besnikërisht peizazhin natyror dhe shpirtin vendas të popullit të tij, dhe, përveç kësaj, veprën e tij të rëndësishme si filolog provensal ". Mistral ishte një anëtar themelues i Félibrige dhe anëtar i Académie de Marseille .

Emri i tij në gjuhën amtare ishte Frederi Mistral (Mistrau) sipas drejtshkrimit Mistralian ose Frederic Mistral (ose Mistrau) sipas drejtshkrimit klasik.

Fama e Mistralit i detyrohej pjesërisht Alphonse de Lamartine, i cili këndoi lavdërimet e tij në edicionin e 40-të të periodikut të tij *Cours familier de littérature*, pas botimit të poemës së gjatë të Mistralit *Mirèio* . Alphonse Daudet, me të cilin mbajti një miqësi të gjatë, e lavdëroi atë në "Poet Mistral", një nga tregimet në koleksionin e tij *Letra nga mulliri im* ( *Lettres de mon moulin* ).

## Félibrige 
parapamje| Pllakë në *rrugën* Louis Pasteur në Avinjon ku Joseph Roumanille u mësoi poetëve të ardhshëm të shkëlqyer si Anselme Matthieu dhe Frédéric Mistral
Mistrali bashkoi forcat me një nga mësuesit e tij, Joseph Roumanille, dhe pesë poetë të tjerë provansalë dhe më 21 maj 1854, ata themeluan Félibrige, një shoqatë letrare dhe kulturore, e cila bëri të mundur promovimin e gjuhës oksitane . E vendosur nën patronazhin e Saint Estelle, lëvizja mirëpriti gjithashtu poetë katalanas nga Spanja, të dëbuar nga Izabela e II.

Shtatë themeluesit e organizatës ishin (për të përdorur emrat e tyre provansalë): Jóusè Roumaniho, Frederi Mistral, Teodor Aubanel, Ansèume Matiéu, Jan Brunet, Anfos Tavan dhe Paul Giera. Félibrige ekziston edhe sot e kësaj dite, një nga të paktat organizata kulturore të mbetura në 32 departamente të "Langue d'Oc".

Mistrali u përpoq të rehabilitonte gjuhën e Provencës, duke e çuar atë në majat më të larta të poezisë epike. Ai e ripërcaktoi gjuhën në formën e saj më të pastër duke krijuar një fjalor dhe duke transkriptuar këngët e trubadurëve, të cilët e flisnin gjuhën në formën e saj origjinale.

## Leksikografia: *Lou Tresor dóu Felibrige* 
Mistral është autori i *Lou Tresor dóu Félibrige* (1878–1886), i cili deri më sot mbetet fjalori më gjithëpërfshirës i gjuhës oksitane dhe një nga më të besueshmit, falë saktësisë së përkufizimeve të tij. Është një fjalor dygjuhësh, oksitanisht-frëngjisht, në dy vëllime të mëdha, me të gjitha dialektet e *ocit*, duke përfshirë edhe gjuhën provansale. Mistral i detyrohet François Vidal për punën e shkrimit dhe rishikimit të atij fjalori.
Parku Kombëtar i Alpeve të Shqipërisë

**Parku Kombëtar i Alpeve të Shqipërisë** është një park kombëtar në Shqipëri që është shpallur me vendim të Këshillit të Ministrave nr. 59, datë 26 janar 2022. Në këtë park përfshihen ekosistemet natyrore të njohura si “Lugina e Valbonës” dhe Parku i Thethit, shpallur “park kombëtar” (kategoria II) dhe “Lugina e Gashit”, shpallur “rezervë strikte natyrore” (kategoria I), në park kombëtar “Alpet e Shqipërisë” (kategoria II), që në tërësi kap një sipërfaqe prej 82 844.65ha.

## Vështrim 
Parku Kombëtar Alpet Shqiptare, ka një gjatësi prej 64km, gjerësi 60km dhe sipërfaqe 2,020km², dhe përbëjnë krahinën më malore dhe më interesante të vendit tonë. Ato radhitin Shqipërinë në vendet e pakta të Evropës me Alpe.

Këtu ndodhen dhe shumica e majave të Shqipërisë me lartësi mbi 2,000m, majën më të lartë e Alpeve, Jezerca (2,694m), e dyta pas majës së Korabit (2,751m).

Relievi ka formën e një kupole të madhe, ndërsa kurrizet malore e luginat kanë shpërndarje rrezore. Me vlera të veçanta janë format e relievit karstik dhe akullnajor. Të shumta janë shpellat e mëdha karstike, që arrijnë deri 5km gjatësi (shpella e Pucit) etj. Relievi reliktor akullnajor, me përhapje më të madhe se kudo në Shqipëri, lidhet me lartësinë e madhe, me pozitën më veriore dhe me relievin më të zhvilluar paraakullnajor.

Midis lumenjve kryesorë të Alpeve janë: Shala, Valbona, Cemi, Curraj-Nikaj, Kiri, Gashi, Përroi i Thatë etj. Janë rreth 30 liqene akullnajore, të vendosura në grupe, si në: malësinë e Gashit (Dobërdol e Sylbicë), në Runicë dhe bllokun e Jezercës. Tokat janë të kafenjta malore, të murrme pyjore dhe livadhoremalore. Shtrirjen më të madhe e kanë tokat e murrme pyjore, të zhvilluara nën pyjet e ahut dhe të halorëve.

Bota shtazore është e pasur dhe e larmishme. Përbëhet nga shumë lloje gjitarësh, shpendësh, zvarranikësh dhe amfibësh. Takohen gjitarë të mëdhenj, të mbrojtur dhe të rrallë, si: Rrëqebulli, Dhia e egër, Kaprolli, Ariu, etj. Në ujërat e freskëta të lumenjve alpinë takohet vidra globalisht e kërcënuar.

Ndërsa nga shpendët takohen: Shkaba mjekërroshe, Shkaba, Pula me çafkë, Gjeli i egër, Gjeraqina e shkurtër, Bobo bubo, Strix aluco, Shqiponja perandore, Shqiponja e maleve, Shqiponja e vogël, Shqiponja bishtvizuar, Kali i qyqes, Shqiponja gjarpërngrënëse, Gjeraqina, Skifteri kthetra-verdhë, Skifteri kthetrazi, Skifteri i drurëve, Skifteri i Mesdheut, Krahëthati, Qukapiku i përhimë dhe Thëllëza e fushës, etj. Në ujërat e freskëta të lumenjve alpinë takohet troftat e famshme etj.

Lloje të zakonshme të amfibeve dhe reptileve janë: E bukura e dheut, Salamandra e zezë, Tritoni alpin, Tritoni i zakonshëm, Thithlopa, Thithlopa e gjelbër, Bretkosa barkverdhë, Bretkosa e drurrëve, Bretkosa e pellgjishteve, Bretkosa e kuqërremt, Bretkosa kërcimtare, Bretkosa e përrenjve, Zhapiku i shpejtë, Hardhuca e mureve, Bolla e shtëpisë, Gjarpri i butë, Gjarpri i madh i ujit, Gjarpri i vogël i shiut , Nepërka me bri, Nepërka e vogël e malit dhe Nepërka e malit. 

## Shih edhe 
* Alpet Shqiptare
* Zonat e mbrojtura të Shqipërisë

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* https://akzm.gov.al/parku-kombetar-i-alpeve/
Istres

**Istres** (; Occitan : **Istre** , Shqip: **Istresi**) është një komunë në Francën jugore, rreth 60&nbsp;km në veriperëndim të Marsejës . Është në rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur, në departamentin Bouches-du-Rhône, nënprefekturë e të cilit është.

## Vendodhja 
majtas|parapamje| Istres Harbour
Istres është ngjitur me lagunën *Étang de Berre* (më e madhja në Evropë ) dhe lagunën ''Étang de l'Olivier* . Ndodhet rreth 60&nbsp;km në veri-perëndim të Marsejës, 20&nbsp;km në jug-perëndim të Salon-de-Provence, 10&nbsp;km në veri të Martigues dhe 45&nbsp;km (28&nbsp;mi) në jug-lindje të Arles . Istres është gjithashtu ngjitur me *rrafshin de la Crau'' dhe parkun kombëtar Camargue .

## Popullatë
Crau

djathtas|parapamje| Kufijtë e përafërt të zonës së biomës së Craut.
djathtas|parapamje|270x270px| Crau rrafshnalta gurore
**Crau** është bashkëderdhja e lashtë e lumenjve Durance dhe Ronë, dhe përbën erashkën e tyre të madhe aluviale të sheshtë.

## Bujqësia 
Crau përbëhet nga dy pjesë të ndryshme:

**Crau i thatë** është në jug dhe është përdorur si kullotë që nga koha romake . Ka rreth 100,000 dele deri më 2007, duke përfshirë delen Merino .

**Crau i lagësht** është në veri dhe përfshin *komunat* Saint-Martin-de-Crau, Eyguières, Istres, Mouriès dhe Arles . Ajo prodhon sanë Crau, e cila përfiton nga një kontroll i emërtimit të origjinës
Étang de Berre

**Étang de Berre** (  , “Laguna e Berrës ”; në oksitanishten provençale : *estanh de Bèrra / mar de Bèrra* sipas ortografisë klasike, *estang de Berro / mar de Berro* sipas ortografisë mistraliane) është një lagunë me ujë të njelmët  në brigjet e Mesdheut të Francës, rreth 25 km në veri-perëndim të Marsejës .
Parku Kalamegdan

**Parku Kalemegdan** (    ), ose thjesht **Kalemegdan** ( Serbian Cyrillic   ) është parku më i madh dhe monumenti historik më i rëndësishëm në Beograd .  Ndodhet në një lartësi prej 125 metrash, në kryqëzimin e lumit Sava dhe Danubit .  

## Vështrim 
Parku Kalemegdan, është i ndarë në dysh si Parku i Madh dhe i Vogël, u zhvillua në zonën që dikur ishte fusha e qytetit brenda Kalasë së Beogradit . Sot banorët shpesh gabimisht i referohen të gjithë kalasë si Kalaja e Kalemegdanit ose thjesht Kalemegdan, edhe pse parku zë pjesën më të vogël, veçanërisht të kalasë historike, dhe është rreth dy mijëvjeçarë më i ri.  Kalaja, duke përfshirë edhe Kalemegdanin, përfaqëson një monument kulture me rëndësi të jashtëzakonshme (nga viti 1979), zonë ku zhvillohen ngjarje të ndryshme sportive, kulturore dhe artistike, për të gjithë brezat e beogradasve dhe vizitorët e shumtë të qytetit.

## Shih edhe 
* Konda Bimbashi
* Kalaja e Beogradit

## Referime
Léglantiers

**Leglantiers** (, Shqip: *Leglantjeri* ) është një komunë në departamentin Oise në Francën veriore.
Cherbourg-en-Cotentin

**Cherbourg-en-Cotentin** (; Normandisht : *Tchidbouo*, Shqip: *Sherburgu*) është një qytet port në departamentin e Mançës, Normandi, Franca veriperëndimore, themeluar më 1 janar 2016.  Komuna e ka marrë emrin e saj nga Sherburgu, qyteti kryesor i komunës dhe Gadishulli Cotentin . Sherburgu është një port i rëndësishëm tregtar, tragetesh dhe ushtarake në Kanalin Anglez . Cherbourg-en-Cotentin është një prefekturë detare dhe nënprefekturë e Mançës. Për shkak të bashkimit të saj, është komuna më e populluar në departamentin e saj me 79,144 banorë që nga viti 2018 (nga të cilët 35,545 në Cherbourg-Octeville ),  duke e bërë atë qytetin e parë të departamentit përpara prefekturës Saint-Lô dhe të dytin në rajon pas Kaenit. Njësia e saj urbane përbëhet nga tre komuna (Cherbourg-en-Cotentin, Martinvast dhe Tollevast ),  dhe ka 81,963 banorë (2018). Zona e saj më e madhe funksionale (që mbulon 77 komuna) ka 152,630 banorë (2018). 

## Popullsia
Nënprefekturat në Francë

[parapamje|200x200px| Ndërtesa e nënprefekturës në [Verdun, Meuse]]
[parapamje|200x200px| Ndërtesa e nënprefekturës në [Langon, Gironde|Langon, Gironde]]
Në Francë, një **nënprefekturë** (  ) është komuna e cila është qendra administrative e një qarku departamenti, që nuk përmban prefekturën, për departamentin e saj. Termi vlen edhe për ndërtesën që strehon selinë administrative për një arrondisement (qark). 

Nëpunësi civil në krye të një nënprefekture është nënprefekti, i ndihmuar nga një sekretar i përgjithshëm . Midis majit 1982 dhe shkurtit 1988, nënprefektët njiheshin në vend të kësaj me titullin Zëvendës Komisioner i Republikës ( *commissaire adjoint de la République* ). Kur administrimi i një qarku kryhet nga një prefekturë, sekretari i përgjithshëm i prefektit kryen detyra të barabarta me ato të nënprefektit.

Rrethet bashkiake të Parisit, Lionit dhe Marsejës janë ndarje të komunës dhe jo të prefekturës. Ato nuk janë qarqe në të njëjtin kuptim.
Nënprefekti

Një **nënprefekt** është një zyrtar i lartë qeveritar në disa vende, si Brazili dhe Franca.

Në Brazil, një nënprefekt ( *subprefeito* ) është zyrtari më i lartë i një nënprefekture, e cila është një nënndarje e disa bashkive të mëdha (São Paulo, Rio de Janeiro). Nënprefekti shërben nën prefektin e bashkisë ( *prefeito* ).

Në Francë, një nënprefekt ( ) është zyrtari më i lartë i një qarku, i cili është një nënndarje e një departamenti . Nënprefekti emërohet nga Presidenti i Francës dhe shërben nën prefektin e departamentit ( ).
Nogent-sur-Marne

**Nogent-sur-Marne** (, Shqip: *Nogenti-mbi-Marnë*) është një komunë në periferinë lindore të Parisit, Francë . Ndodhet 10.6 km nga qendra e Parisit . Nogent-sur-Marne është një *prefekturë e re* e *departamentit* Val-de-Marne, duke qenë selia e qarkut të Nogent-sur-Marne .
parapamje| Ura hekurudhore e Nogentit-mbi-Marnë
parapamje| Nogent-mbi-Marnë, Place Leclerc
parapamje| Ura hekurudhore e Nogentit-mbi-Marnë

## Popullsia
Generacija 5

**Generacija 5** (cirilike: Генерација 5; shqip: *Gjenerata 5*) është një grup roku serb dhe jugosllav i formuar në Beograd në 1977.

Anëtarët kryesorë të grupit janë tastieristi dhe lideri i grupit Dragoljub Ilić dhe kitaristi Dragan Jovanović. Në fillim të karrierës së tyre grupi performoi xhaz rock . Me ardhjen e vokalistit Goran Milošević, grupi u zhvendos në hard rock, duke lëshuar një numër hitesh gjatë fundit të viteve 1970 dhe fillimit të viteve 1980. Grupi u shpërbë në 1982. Në vitin 1985, ish anëtarët e grupit luajtën një rol kyç në YU Rock Misija, kontributi jugosllav në Live Aid. Generacija 5 u ribashkua në 1992 dhe është ende aktive.
Gjuha pikarde

**Picard** (   ) është një *gjuhë* e familjes së gjuhëve romane e folur në pjesën veriore të Francës dhe pjesë të provincës Hainaut në Belgjikë. Administrativisht, kjo zonë është e ndarë midis rajonit francez Hauts-de-France dhe Valonisë belge përgjatë kufirit midis të dy vendeve për shkak të bërthamës së saj tradicionale që janë rrethet e Turnait dhe Monsës ( Pikardi Vallonia ).

Gjuha ose dialekti përmendet me emra të ndryshëm, pasi banorët e Pikardisë e quajnë thjesht  , por në rajonin më të populluar të  quhet '*** ose ***' (nganjëherë shkruhet si *Chti* ose *Chtimi* ). Kjo është zona që përbën Flandrën Romane, rreth metropolit të Lilës dhe Duait, dhe në verilindje të Artois rreth Béthune dhe Lensit. *Picard* quhet gjithashtu '*** rreth Valenciennes, ***' rreth Rubesë, ose thjesht  në frëngjishten e zakonshme.

Në vitin 1998, folësit vendas të Picard arrinin në 700,000 individë, shumica dërrmuese e të cilëve ishin të moshuar (të moshës 65 vjeç e lart).  Meqenëse përdorimi i saj i përditshëm kishte rënë në mënyrë drastike, Picard u shpall nga Organizata e Kombeve të Bashkuara për Arsim, Shkencë dhe Kulturë (UNESCO) një " gjuhë shumë e rrezikuar ".  Sidoqoftë, që nga viti 2023, gjuha pikarde u rendit si "e cenueshme" nga UNESCO.
Romandia

**Romandi** (  ose )  është pjesa frëngjisht-folëse e Zvicrës . Në vitin 2020, rreth 2 milionë njerëz, ose 22.8% e popullsisë zvicerane, jetonin në Romandi.  Pjesa më e madhe e ëve jeton në pjesën perëndimore të vendit, veçanërisht në  rajon përgjatë liqenit të Gjenevës, që lidh Gjenevën, Vaudin dhe Valaisin e Poshtëm .

Frëngjishtja është gjuha e vetme zyrtare në katër kantone zvicerane : Gjenevë, Vaud, Neuchâtel dhe Jura . Për më tepër, frëngjishtja dhe gjermanishtja kanë statusin bashkëzyrtar në tre kantone: Fribourg/Freiburg, Valais/Wallis dhe Berne/Bern .

## Politika 
"Romandia" nuk është një ndarje territoriale zyrtare e Zvicrës por më shumë ka kuptim gjuhësor. Për shembull, pjesë të konsiderueshme të kantonit të Friburgut dhe të perëndimit të kantonit Bernë janë tradicionalisht dygjuhëshe, më së shumti në Seeland rreth liqeneve Morat, Neuchâtel dhe Bienne (Biel). Frëngjishtja është gjuha e vetme zyrtare në katër kantone zvicerane : Gjenevë, Vaud, Neuchâtel dhe Jura ; dhe gjuha bashkëzyrtare – së bashku me gjermanishten – në kantonet e Valais, Bern,  dhe Fribourg,  frëngjisht folësit që formojnë shumicën e popullsisë në rajonet e Valesë së Poshtëm, Jurës Berneze dhe Friburgut frankofon (" Friburgu që flet frëngjisht "). Jura Berneze është një ndarje administrative e Kantonit të Bernës,  ndërsa dy të tjerat janë emërtime joformale.

## Gjeografia 
[parapamje|311x311px| Popullsia frëngjisht-folëse në [Kantoni Fribourg|Kantonin e Friburgut në vitin 2000.]]
Kufiri gjuhësor midis frëngjisht dhe gjermanisht njihet si ''* (lit. "hendeku *rösti''", i futur në frëngjishten zvicerane si '**). Termi është me origjinë humoristike dhe i referohet si ndarjes gjeografike, ashtu edhe dallimeve kulturore të perceptuara midis shumicës zvicerane romake dhe gjermanishtfolëse. Termi mund të gjurmohet në periudhën e Luftës së Parë Botërore, por ai hyri në përdorim të zakonshëm në vitet 1970 në kontekstin e separatizmit jurasik të vrullshëm në atë kohë.

## Gjuhe 
[parapamje| Një shenjë rrugore në  , që mbart një përshëndetje [Arpitanisht|franko-provansale **'krahas '** të frëngjishtes standarde (foto 20**'13).]]
Duke folur tradicionalisht dialektet franko-provansale ose '** të Burgundisë së Epërme, **' popullsia tani flet një varietet të frëngjishtes standarde .

Sot, dallimet midis frëngjishtes zvicerane dhe frëngjishtes pariziane janë të vogla dhe kryesisht leksikore, megjithëse mbetjet e leksikut ose fonologjisë dialektore mund të mbeten më të theksuara në folësit ruralë. Në veçanti, disa pjesë të Jura zvicerane marrin pjesë në dialektin që flitet në , rajon i Francës.
Që nga vitet 1970, ka pasur një sasi të kufizuar ringjalljeje gjuhësore të dialekteve franko-provansale, të cilat shpesh quhen tani ''*  (një neologjizëm i viteve 1980 që rrjedh nga forma dialektore e fjalës *alpine'' ) dhe zona e tyre Arpitania .
Dielli i Alpeve

djathtas|parapamje| Dielli i Alpeve
**Dielli i Alpeve** ( italisht*: Sole delle Alpi* ) është një zbukurim i rrumbullakët i përbërë nga gjashtë petale të rrethuara nga një unazë që prek majat e jashtme të petaleve e cila zakonisht ka një trashësi të ngjashme me gjerësinë e petaleve. Që nga vitet 1990, një version me ngjyrë të gjelbër përdoret si simbol politik nga shkëputësit në pjesën veriore të Italisë (shih nacionalizmin Padanian ), të cilët i dhanë popullaritet këtij emri pasi ky rajon ndodhet në jug të Alpeve .  I ngjan një modeli që gjendet shpesh në ndërtesat e asaj zone.
Faeto

parapamje|Pamje nga Faeto
**Faeto** ( Arpitanisht: *Fayéte* ) është një qytet dhe *komunë* në provincën e Foxhas në rajonin e Pulias të Italisë juglindore.

Është një fshat malor i shtrirë përtej Apenineve dhe i njohur për proshutën e tij, një proshutë italiane e thatë e njohur si  . Banorët e Faetos dhe Celle di San Vito fqinje janë folës të Faetar-it, një gjuhë bijë e gjuhës franko-provansale, e cila gjendet në një rajon alpin që përfshin Italinë veriperëndimore, Francën juglindore dhe Zvicrën jugperëndimore. Edhe Faeto ka qenë historikisht e banuar nga komuniteti arbëresh, por që atëherë ata janë asimiluar. 

Faeto kufizohet me komunat e mëposhtme: Biccari, Castelfranco in Miscano, Celle di San Vito, Greci, Orsara di Puglia, Roseto Valfortore .
Celle di San Vito

parapamje|Pamje e Celle San Vito

**Celle di San Vito** ( Arpitanisht: *Cèles de Sant Vuite* ) është një qytet dhe *komunë* në provincën e Foxhës të rajonit të Pulias në Italinë jugore.

E vendosur në malet Daunianë, Celle di San Vito është deri tani komuna më e vogël në Pulia.  Ndryshe nga banorët e shumë qyteteve kufitare ( Biccari, Castelluccio Valmaggiore, Orsara di Puglia dhe Troia ), njerëzit e Celle di San Vito dhe fshatit fqinj të Faeto flasin gjuhën Faetare, një gjuhë e rrallë bijë e gjuhës franko-provansale që ka më pak se 1400 folës të njohur. Gjuha e qytetit përfaqësohet gjithashtu në Brantford, Ontario, Kanada, e cila priti shumë emigrantë nga Celle di San Vito duke filluar nga fillimi i viteve 1950. Në kulmin e saj disa qindra folës të përditshëm përdorën gjuhën në Brantford. Që nga viti 2012, folësit ditorë janë zvogëluar në më pak se 50 të shpërndarë në tre breza.
Langues d'oïl

'''''Langues d'oïl'''* ( , Shqip: *Gjuhët e oil-it* ) janë një vazhdimësi dialektore që përfshin frëngjishten standarde dhe të afërmet e saja autoktone të folura historikisht në gjysmën veriore të Francës, Belgjikën jugore dhe Ishujt e Kanalit . Ato i përkasin kategorisë më të madhe të gjuhëve galo-romane, të cilat përfshijnë gjithashtu gjuhët historike të Francës lindore-qendrore dhe Zvicrës perëndimore, Francës jugore, pjesë të Italisë veriore, Luginës së Aranit në Spanjë dhe sipas disa mendimeve ato të Katalonjës. .

Gjuhëtarët i ndajnë gjuhët romane të Francës, dhe veçanërisht të Francës mesjetare, në dy nëngrupe gjeografike kryesore: *gjuhët d'oïl* në veri dhe *gjuhët d'oc* në gjysmën jugore të Francës. Të dy grupet janë emërtuar nga fjala për "po" në to ose nga gjuhët e tyre të fundit paraardhëse. *Gjuha më e zakonshme moderne langue d'oïl* është frëngjishtja standarde, në të cilën "oïl" paraardhëse është bërë "oui".

## Varietetet 
Janë propozuar pesë zona të dialekteve Oïl pjesërisht të kuptueshme ndërsjellasi : 
parapamje| Zona e *langues d'oïl* mund të shihet në nuancat e gjelbra dhe të verdha

### Zona franke ( *zona francique* ) 
* Picard
* Walloon
* Lorrain
* Normandishtja veriore (e folur në veri të linjës Joret ) duke përfshirë: *Anglo-Norman ; Dgèrnésiais (e folur në Gërnzi ), Jèrriais (e folur në Xhersi), Auregnais (e folur në Alderney), Sercquiais (e folur në Sark)*
* Champenois Lindore

### Zona Francien ( *zona francienne* ) 
* Frëngjishtja standarde

Llojet jo standarde:

* Orléanais
* 
* Berrichon
* Bourbonnais
* Champenois perëndimore (ose Francien Lindore)

### Zona Burgundiane ( *zona burgonde* ) 
* Bourguignon
* Franc-Comtois

### Zona Armorikane ( *zona armoricaine* ) 
* Armorikane Lindore: Angevin ;  ; Manceau (  dhe  ); Normandishte jugor (e folur në jug të linjës Joret )
* Armorikane Perëndimore: Gallo

### Zona Poitevin-Saintongeais ( *zona poitevine* dhe *zona saintongeaise'' ) 
I quajtur sipas provincave të mëparshme të Poitou (Puatu) dhe Saintonge (Santonzhë)

* Poitevin
* Saintongeais