Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë

**Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë**, gjithashtu **Principata e Stavelot-Malmedisë**, ndonjëherë e njohur me emrin e saj gjerman **Stablo**, ishte një principatë kishtare e Perandorisë Gjermaniko-Romake. Pushteti princëror ushtrohej nga abati benediktin i manastirit të dyfishtë perandorak të Stavelotit dhe Malmedisë, i themeluar në vitin 651. Bashkë me Dukatin e Builjonit dhe Princ-Peshkopatën e Liezhit, ishte një nga vetëm tre principataqt e Holandave Jugore, që nuk qe kurrë pjesë e Holandës Spanjolle, më vonë Holandës Austriake, e cila pas vitit 1500, u caktua në Qarkun Burgund, ndërsa prinicipatat iu caktuan me Qarkun perandorak të Renit të Poshtëm.

Si një princ-abat, abati i Stavelot-Malmedisë qëndronte në katedrën kishtare të Kolegjit të Princave Sundues të Dietës Perandorake përkrahë princ-peshkopëve. Bashkë me pak princ-abatë të tjerë, ai kishte një votë të plotë (), në dallim me shumicën e abatëve perandorakë, që ishin vetëm përfqësues të votimit kolektiv të katedrave të tyre kuriale përkatëse.

Në vitin 1795, principata u shfuqizua dhe territori i saj u përfshi në departamentin francez . Kongresi i Vjenës, në vitin 1815 ia caktoi Stavelotin Mbretërisë së Bashkuar të Holandës, ndërsa Malmedia u bë pjesë e the distriktit prusian . Të dy, tashmë janë pjesë e Belgjikës—që nga viti 1830 Revolucioni Belg dhe në vitin 1919 Traktati i Versajës, përkatësisht (Malmedia u përfshi me Belgjikën në vitin 1925). Në vitin 1921, kisha-abaci e Malmedisë u bë katedrale jetë-shkurtër e Dioqezës së Eupen-Malmedisë.

## Historia 
### Themelimi 
parapamje|majtas|165px|alt=Një statujë e ngjyrosur e një burri pak a shumë në të të 30-at e tj, që mban një mitrë të artë dhe veshje priftërore të kuqe, blu dhe të arta. Ai mban një bibël në dorën e tij të majtë dhe një kafshë, me gjasa një ujk, që qëndron në këmbët e tij.|Shën Remakli

Rreth vitit 650, Shën Remakli themeloi Abacinë e Stavelotit pranë lumit , në tokat përgjatë kufirit midis peshkopatave të Këlnit dhe Tongerenit, territor që në atë kohë i përkiste Grimoaldit, majorit austrasian të pallatit dhe anëtarit të familjes Arnulfinger-Pepinide. Një kartë e Sigebertit të III, mbretit të Austrasisë dhënë Remaklit me manastiret e Stavelotit dhe Malmedisë, e cila gjendej pak kilometra në lindje të pyllit të Ardeneve, "një vend izolimi të tmerrshëm dhe vetmitar, i cili ka bisha me shumicë". Sigeberti i dha tokat pyjore; e ngarkoi mojorin e tij të pallatit, Grimoaldin të Vjetrin, me furnizimin me para për të ndërtuar dy manastiret; dhe vazhdoi të kujdesej për këto bashkësi me dhurata personale.

Siti i Malmedisë me gjasa ishte tashmë i banuar para themelimit të abacisë, megjithëse etimologjia duket se tregon papërshtatshmërinë e Malmedisë.  ishte "një vend i rrethuar me ujëra", ose, me më shumë gjasa, , një "vendbashkim i keq rrjedhash". Lumi Varken pjesërisht u kanalizua dhe argjinaturat e tij u përforcuan, për të penguar përmbytjet që përjetonte shpesh Malmedia. me qytetin që pretendon se themelimi i tij daton nga viti 648. Malmedia është listuar në harta më të hershme sesa Staveloti dhe komisioni i caktuar në vitin 670, nga Kilderiku II, në mënyrë që të kufizonte territorin e abacisë, nisi nga Malmedia (). Në vijim, territori i abacisë u zgjerua drejtë perëndimit, në këtë mënyrë, Staveloti u bë qendra gjeografike dhe kryeqyteti i principatës. Reliktet e Shën Remaklit u strehuan në këtë kishë të re.

parapamje|372px|Territori i Stavelot-Malmedisë
### Zhvillimi dhe Mesjeta e Hershme 
Në vitin 747, Karlomani, dukë i frankëve dhe major i pallatit të Austrazisë, i zgjeroi territoret e abacisë me dhurata të vetat, pas abdikimit të tij. Përgjatë shekullit të IX, abatët luajtën një rol të rëndësishëm kulturor në Lotharingi, veçanërisht falë abatit Kristian. Rreth vitit 875, reliktet e Shën Quirinit u bartën nga  në Abacinë e Malmedisë, pas ndërhyrjes së perandorit Karli Tullaci, pjesërisht për të siguruar relikte të krahasueshme me ato të Shën Remaklit në Stavelot.

Përgjatë shekullit të VII dhe të VIII, dy abacitë vijuan misionin e tyre të ungjillizimit, bashkë me pastrimin e pyllit. Me rënien e Perandorisë Karolinge, megjithatë, abatët pësuan të njëjtën rënie si gjetiu, duke e lënë principatën në kujdesin e abatëve laikë—guardian të përkohshëm—nga viti 844, deri në vitin 938, duke përfshirë Ebon, arkipeshkvin e Reimsit, Adalardin Seneshal dhe Reginarin dhe Giselbertin, dukë të Lorenës.

parapamje|majtas|379px|alt=Nëpërmjet harkadave të një porte është e dukshme një pjesë e gjerë e façadës me tulla të kuqe të ndërtesës dy-katshe, me korniza të mëdha dritaresh me harqe me gurë të bardhë. Çatia gri me dritaret e katit të tretë fusin dritën e qiellit. Hyrja paraprihet nga një palë shkallësh të vogla, e rrethuar nga zbukurime që tregojnë dy figura që mbajnë një stemë.|Abacia e Stavelotit
Mirëpritja e pelegrinëve dhe të sëmurëve ishte një pjesë e misionit të murgjëve.  përmend , bujtinën e manastirit, ku bujteshin pelegrinët e varfër, duke përfshirë ushqim për pothuajse tetë ditë, ndërsa ata kryenin devocionet e tyre; kjo bujtinë ndryshon nga spitali i abacisë: . Më 13 prill 862, Lothairi II i Lotharingisë, ndërsa merrej me shpërndarjen e pronave , urdhëroi që *të dhjetat* vendore ti paguheshin spitalit , një urdhër i konfirmuar më 10 qershor 873. Mjaft burime historike japin dëshmi të sulmit në vitin 881, i cili ishte i mirë-përgatitur dhe organizuar. Murgjit nxituan të groposnin reliktet e Remaklit dhe të largoheshin për në Porcien, në  të tanishëm, në  franceze; rajoni përreth ishte gjerësisht i pa prekur nga pushtimi. Staveloti dhe Malmedia u dogjën të dyja, me murgjit që nuk u kthyen deri pak para krishtlindjeve të vitit 882, me një qëndrim në , për ti lejuar atë të riparonin çatitë e ndërtesave monastike. Reliktet nga Akeni, të cilat i ishin besuar murgjëve në Stavelot, për shkak të kërcënimit norman, u kthyen të paprekura. Në mirënjohje, më 13 nëntor 882, Karli i Shendoshi—perandori karoling dhe mbreti i Frankisë Lindore, Alemanisë dhe Italisë—u dha abacive tokat e , një varësi e , dhe u restauroi atyre kishëzën në  (tani pjesë e  në ). i cili ishte abat nga perandori gjermaniko-romak Henri II, në vitin 1020. Ai ndërtoi një kishë mbresëlënëse mbi  të gjatë, e cila u konsakrua në prani të perandorit Henri III, më 5 qershor 1040. përqëndruar në vendpushimin e tij në kriptë. Malmedia u zhvillua përreth manastirit; deri në fund të shekullit të X, fshatarët e përdornin kishëzën e Shën Lorencit, një apsidiolë e kishës abaci, si vendin e tyre të adhurimit.

Murgjit nga Staveloti kryen një proçesion për në Malmedi me skeptrin dhe reliktet e Shën Remaklit për të përkujtuar murgjit rrebelë të urdhërit tradicional të abacive, që shenjti kishte themeluar. Reliktet dhe skeptri u bartën në një Dietë Perandorake të Henrit të IV, në Goslar. Në vitin 1066, ata kryen prapë proçesion, këtë herë për në Aken dhe Fritzlar; ata kryen proçesion për në Bitburg dhe Bamberg, vitin pasues. Fakti që lutjet e tyre nuk u plotësuan në dukje, i çuan murgjit në dëshpërim, që reliktet po bëheshin të pafuqishme ose që murgjit po ndëshkoheshin nga patroni i tyre; në vitin 1067 dhe 1068, abat Theodoriku madje shkoi në Romë për t’iu lutur papa Aleksandrit të II.

Ky qorrsokak zgjati për tre vjetë të tjerë, deri sa Henri zhvilloi një gjyq në Liezh gjatë Pashkëve, në vitin 1071; me ceremoni të madhe, murgjit proçesuan me reliktet e Shën Remaklit për të takuar bashkë-peshkopin e tij legjendar, Shën Lambertit, u bashkuan gjatë rrugës nga reliktet e Shën Simetrit. Mrekulli të shumta e bindën perandorin për të njohur bashkimin e dy abacive dhe për të ripohuar superioritetin e Stavelotit, duke e Anon të kapitullonte në vijim. Një proçesion i gëzueshëm kthimi për në Stavelot, pushoi gjatë rrugës për të kremtuar meshën në brigjet e Mozesë; më në fund, murgjit proçesuan me reliktet e Remaklit për në abacinë në Malmedi, duke simbolizuar restaurimin e autoritetit të tij dhe të tyre. Kjo seri episodesh rrëfehet në një narrativë heroike te *Triumfi i Shën Remaklit* dhe konfirmohet nga mjaft burime bashkëkohore. Midis shekujve të XII dhe të XV, megjithatë, abacia përjetoi një rënie të ngadaltë. Në shekujt e XIV dhe të XV, mjaft edikte perandorake, fillimisht të lëshuara nga perandori Karli IV, e vendosën abacinë nën mbrojtjen e kontëve të Luksemburgut.

parapamje|354px|Qyteti dhe abacia e Stavelotit,
### Periudha e Hershme Moderne 
Në vitin 1509, Uilliami i  organizoi një proçesion për të urtësuar kontenë e pabindur të , një feud i abacisë, për t’iu nënshtruar juridiksionit të tij. Kortezhi ishte më shumë i përkushtuar, sesa i ngarkuar me tension; murgjit e Stavelotit që bartnin relikuaret e Remaklit dhe  me relikuare të tjera; dhe murgjit e Malmedisë me relikuaret e Shën Kuirinit, Justit, Pjetrit, dhe Filipit; të bashkuar me famullitarë nga  me reliktet e Simetrit. me urdhërat e Nicolas Catinat, gjeneral i Luigjit të XIV të Francës, gjatë Luftës Nëntë Vjeçare.

Nga fillimi i shekullit të XVIII, principata kishte humbur një të tretën e territorit të saj, si pasojë e luftërave, zjarreve, plaçkitjeve dhe sulmeve. Përfaqësuesit në Dietën Perandorake u ankuan për këtë, në shekullin e XVI, Holanda Spanjolle kishte zaptuar mjaft territore dhe që Peshkopata e Liezhit kishte grabitur mbi gjysmë duzine  në një tërësi prej mbi 2000 familjesh; duke i shtuar faktin që vetë principata mbante vetëm 1693 familje, duke pasur 3780 familje para trazirave dhe se vuajtjet e principatës bënë që disa nga familjet më të pasura dhe më të fuqishme të mërgonin. Dieta Perandorake ia përgjysmoi  për abacitë (duke i pakësuar shumat dhe trupat që abacitë duhet të furnizonin ushtrinë perandorake) dhe duke përjashtuar çdo nevojë që abacitë të dërgonin trupa në ushtrinë perandorake për tre vjetë, një përjashtim i zgjatur për katër vjetë të tjerë, më 24 mars 1715. Megjithë kundërshtimin nga figurat vendore, Malmedia u përfshi në mënyrë të ngjashme me një dekret të  të vitit të IV (1 tetor 1795). nga kisha vetëm portat perëndimore mbeten, si një kullë e veçuar. Dy manastire—një shekullar, një për murgjit—mbijetojnë si oborre të prej guri e tullash të shekullit të XVII. Themelet e kishës abaci paraqiten si gjurmë, me muret dhe bazat e kolonave, që u mundësojnë vizitorëve të përfytyrojnë shkallën e abacisë romanike.  të Stavelotit përmbanin 14 bashkësi, ndërsa ajo e Malmedisë përmbante vetë qytetin dhe  të  dhe Frankoshampsin. Kontea e Lonjesë u nda në katër :  (7 bashkësi),  (6),  (5) dhe  (2), me asamble publike me bazë në .

Gjithashtu, gjashtë bashkësi të tjera ishin eksklava, dhe kishte  të Anthisnes dhe , në . Në vitin 1768, këto dy  u shkëmbyen me  për , , dhe . me pakënaqësinë e të fundit; megjithëse abatët e rinj kurorëzoheshin në Stavelot në emër të të dyja abacive. Ndërsa një principatë absolute, në disa çështje princ-abati duhet të konsultohej me një asamble të përgjithshme ose  të klerit, dinjitarëve, zyrtarëve të princit, kryebashkiakëve, dhe këshilltarët bashkiakë, roli kryesor i të cilëve ishte të votonin për taksat.

parapamje|372px| i përkiste Stavelotit, si një numër fshatrash të tjerë në
Secili prej tre distrikteve kishte asamblenë dhe gjykatën e tij provinciale, me një këshill princëror për rastet tepër të kontestuara. Si një gjykatë e fundit, qytetarët mund ti drejtoheshin  (Dhoma Gjyqësore Perandorake), e krijuar nga perandori Maksimiliani I (sundoi në vitet 1508–19) sipas modelit të parliamenteve në Paris dhe Mekelen dhe me qendër në Frankfurt (1495–1527),  (1527–1693) dhe Vetclar (1693–1806). (vepra të tjera janë identifikuar si të prejardhura nga i njëjti ). Bibla është përshkruar si "një mikrokozmos i përsosur i ndikimeve dhe interesave që krijuan pikturën e parë Romanike". Një grup dorëshkrimesh nga  më pak prodhimtarë në Malmedi iu dhuruan Bibliotekës së Vatikanit në vitin 1816, nga papa Piu VII, duke përfshirë **Biblën e Malmedisë** dhe dy  rreth vitit 1300. Ilustrimet e Malmedisë tregojnë një afërsi të veçantë me stilet e punimeve artistike të metaleve.

Abati Vibald (sundoi në vitet 1130–58) ishte një ministër dhe diplomat i rëndësishëm perandorak, që konsiderhej si një nga patronët më të mëdhenj të Artit Mozan, në periudhën e tij më të mirë, megjithëëse shumë dëshmi për këtë janë rrethanore. Disa nga letrat e tij të mbijetuara diskutojnë vepra të cilat mund të identifikohen me vepra ekzistuese, ndërsa një "aurifaber G", të cilin disa e identifikojnë me Godefroid de Claire, një figurë në hije, të cilit i atribuohen shumë kryevepra. Mjaft porosi të rëndësishme ishin me siguri të vendosura nga Vibaldi me punishtet mozane të argjendarëve dhe metalpunusve, ndërsa vepra të tjera më vonë të lidhura me Stavelotin mendohet gjithashtu se janë porositur po nga ai. Veprat, më së shumti smaltet  me cilësi shumë të lartë, përfshijnë Triptikun e Stavelotit, një altar i bartshëm relikuari për dy fragmente të *Kryqit të Vërtetë*, , (tani në Morgan Library & Museum në Nju Jork), Altari i Bartshëm i Stavelotit prej vitit 1146 dje relikuari në formë koke i papa Aleksandrit të II, rreth vitit 1150, me gjasa nga Godefroid de Claire (të dyja tashmë në Cinquantenaire Museum, në Bruksel). Një reliev  i Rrëshajave (1160–70) është në '' në Paris. Një  i rëndësishëm dhe më i përpunuar i Shën Remaklit, rreth vitit 1150, me sipërfaqe prej rreth nëntë metrash katrorë, u thye gjatë Revolucionit Francez; dhe vetë dy pllakata të rrumbullakta të smaltuara mbijetojnë, në Berlin dhe Frankfurt, megjithëse një vizatim i shekullit të XVII mbijeton në Liezh.

Stavelot - Sébastien et Remacle.jpg|Shtatorja e Shën Sebastianit dhe relikuari i Shën Remaklit; statuja e bardhë e shenjtit, e shpuar nga shigjeta të arta, në kornizë mermeri. Përpara, brenda një kase, ndodhet një relikuar i artë, me një statujë të një njeriu të ulur në një fron, duke mbajtur një orbit në dorën e tij të majtë, i rrethuar nga një kornizë e artë.
Stavelot.Triptych.jpg|Triptiku i Stavelotit, një triptik i artë, zbukuruar me xhevahire. Krahët e majtë dhe të djathtë tregojnë secili tre imazhe rrethore të praruar; paneli qëndro ka një mjedis në reliev që rrethon bujtjen e dy triptikëve më të vjetër, secili prej të cilëve përmban një kryq druri dhe tregon gërmë greke në stilin bizantin.
Christ in Majesty - Stavelot Bible.png|Krishti në Lavdi nga Bibla e Stavelotit; Me veshje të kuqe, mbi një tunikë blu, Krishti, i breruar në arë, është i ulur në ekranin qendror, duke mbajtur një kryq në dorën e tij të djathtë dhe një libër në të majtën. Miniaturat në secilin kënd tregojnë imazhe si një engjëll dhe një luan me flatra.
Retablo dall'abbazia di stavelot, regione della mosa, 1160-1170.JPG| me Rrëshajët nga Staveloti, , Retrotabulum i artë, që tregon Krishtin mbi dymbëdhjetë dishepujt, të paraqitur në çifte.

## Stema 
[parapamje|327px|Stema e abacisë, me mitrën peshkopale, skeptrin dhe ujkun e ngarkuar me gurë, sipas legjendës si ndëshkim për ngrënien e [gomarit të Remaklit, duke e zëvendësuar atë në bartjen e gurëve për ndërtimin e abacisë]] 
Stema dhënë qytetit të Stavelotit, në vitin 1819, është gjithashtu ajo e abacisë—e ndarë në fasha midis një imazhi të Shën Remaklit dhe ujkut, i cili në legjendën e themelimit të Stavelotit bartëte tulla për ndërtimin e abacisë pasi kishte ngrënë gomarin e Remaklit.

## Lista e abatëve dhe princ-abatëve
Më poshtë jepet një listë e abatëve dhe princ-abatëve të abacisë dyjare të Stavelot-Malmedisë dhe më vonë të abacisë princërore të Stavelot-Malmedisë:

* Remakli:  637–652
* Papolini I: 652–660
* Sigolini:  660– 666
* Godvini:  666– 675
* Papolini II:  675–?
* Rabangari I:  710
* Abolini
* Krodmari
* Amalgeri
* Amingeri (ose Floriberti)
* Anglini: 727–746
* Agilulfi: 746–750
* Alberiku: 750–779
* Sighardi: 779–791
* Vitandi: 791-815
* Stavelot Absalomi: 815–816
* Ando: 816–836
* Ratoldi: 836–840
* Harondi: 840–844
* Ebo I: 844–845
* Ebo II: 845–867
* Hartgari: 867–880
* Adelhardi I: 880–890
* Linfridi: 890–898
* Riçari: 898–905
* Ragineri: 905–913
* Eberhardi: 913–?
* Giselberti: ?–939
* Konradi I: 939–952
* Odilo: 952–954
* Verinfridi: 954–986
* Rabangari II: 986–1008
* Bertrami: 1008–1020
* Popo I: 1020–1048
* Teodoriku: 1048–1080
* Rudolfi i Stavelotit: 1080–1097
* Volmari: 1097–1105
* Popo II: 1105–1119
* Konradi II: 1119–1128
* Johani I de Reulant: 1128–1130
* Vibald de Pré: 1130–1158
* Eribaldi: 1158–1193
* Gerardi I: 1193–1209
* Adelhardi II: 1209–1222
* Frederik von dem Shtajn: 1222–1244
* Nikolasi I: 1244–1248
* Henri I: 1248–1274
* Johani II, dukë i Enghienit: 1274–1281
* Egidiusi i Falkenshtajnit: 1281–1307
* Henri II i Bolandenit: 1307–1334
* Vinrik de Pomerio: 1334–1343
* Hugo i Overnjes: 1343–1373
* Verner de Okiers: 1373–1393
* Valrami i Shlajdenit: 1393–1410
* Henri III de Vize: 1410–1417
* Johani III de Guezaine: 1417–1438
* Henri IV i Merodes: 1438–1460
* Kaspar Poncini: 1460–1499
* Uilliami I, dukë i Mandershajd-Kajlit: 1499–1546
* Kristofeli i Mandershajd-Kajlit: 1546–1576

Bashkimi personal me Princ-Peshkopatën e Liezhit 1576–1650

* Gerardi i Groesbekut: 1576–1580
* Ernesti i Bavarisë: 1581–1612
* Ferdinandi i Bavarisë: 1612–1650
* Uilliami II, dukë i Bavarisë: 1650–1657
* Maksimilian Henri, dukë i Bavarisë: 1657
* Franci I Egon i Fyrshtenbergut: 1657–1682
* Uilliami III Egon i Fyrshtenbergut: 1682–1704
* Franci II, dukë i Lorenës: 1704–1715
* Johani IV Ernesti, dukë i Lovenshtajn-Roshefortit: 1715–1731
* Nikolasi II Mazin: 1731–1737
* Deodat Drioni: 1737–1741
* Jozef de Nollet-Burdon: 1741–1753
* Aleksandër Delmonte: 1753–1766
* Jakob de Hubin: 1766–1786
* Çelestin Thisi: 1786–1794

## Shiko edhe
* Feja në Belgjikë
* Abacia
* Abati
* Manastiri (ndërtesë)
* Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit
* Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit
* Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait
* Kontët dhe dukët e Gueldersit
* Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
* Luftërat e Grepit dhe Merlucit
* Holanda Burgunde
* Duka i Burgundisë
* Holanda Habsburge
* Shtatëmbëdhjetë Provincat
* Holanda Spanjolle
* Holanda Austriake
* Mbretëria e Bashkuar e Holandës
* Historia e Holandës
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Lista e mbretërve frankë
* Lista e udhëheqësve të Frizisë
* Lista e sunduesve të Saksonisë
* Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit
* Lista e monarkëve të Luksemburgut
* Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut
* Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës
* Lista e monarkëve të Holandës
* Lista e piktorëve të hershëm holandikë
* Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
* Lista e pensionarëve të mëdhenj
* Lista e monarkëve në Vendet e Ulta
* Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit
* Konti i Artois
* Konti i Flandrës
* Lista e monarkëve të Belgjikës
* Monarkia e Belgjikës
* Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
* Lista e kontëve të Berghut
* Dukati i Klevesit
* Dukati i Builjonit
* Lista e zotërve të Builjonit
* Duka i Brabantit
* Konti i Hollandës
* Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut
* Konti i Hainautit
* Lista e kryeministrave të Holandës
* Konti i Zutfenit
* Historia e Belgjikës
* Duka i Parmës
* Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës
* Lista e kontëve të Burgundisë
* Lista e kontëve të Frizisë Lindore
* Kontët e Luvainit
* Dukati i Jyliçit
* Kontea e Loonit
* Hapsburgët
* Monarkia Hapsburge
* Perandoria Gjermaniko-Romake

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* 
*