Të nxënit e gjuhës

Të nxënit e gjuhës është procesi nëpërmjet të cilit njerëzit fitojnë aftësinë për të përceptuar dhe kuptuar gjuhën, si dhe për të prodhuar dhe përdorur fjalë dhe fjali për të komunikuar. Përvetësimi i gjuhës është një nga tiparet thelbësore të njeriut, sepse jo-njerëzit nuk komunikojnë duke përdorur gjuhën. Përvetësimi i gjuhës zakonisht i referohet blerjes në gjuhë të parë, e cila studjon përvetësimin e foshnjave në gjuhën e tyre amtare. Kjo dallohet nga blerja në gjuhë të dytë, e cila merret me blerjen (në të dy fëmijët dhe të rriturit) të gjuhëve të tjera.

Linguistët të cilët janë të interesuar për marrjen e gjuhës së fëmijëve për shumë vite pyetën se si gjuha është fituar, shtetet lidz et al "Pyetja se si këto struktura janë fituar, atëherë, kuptohet më mirë si çështja se si një nxënës merr forma sipërfaqësore në futni dhe i konverton ato në rregulla dhe përfaqësime abstrakte gjuhësore." Kështu që ne e njohim marrjen e gjuhës përfshin struktura, rregulla dhe përfaqësim. Kapaciteti për të përdorur me sukses gjuhën kërkon që të fitojë një sërë mjetesh, duke përfshirë fonologjinë, morfologjinë, sintaksën, semantikën dhe një fjalor të gjerë. Gjuha mund të jetë vocalized si në fjalën, ose manual si në shenjë. Kapaciteti i gjuhës njerëzore është i përfaqësuar në tru. Edhe pse kapaciteti i gjuhës njerëzore është i fundëm, mund të thuhet dhe të kuptohet një numër i pafund i dënimeve, i cili bazohet në një parim sintaktik të quajtur recursion. Dëshmia sugjeron që çdo individ ka tre mekanizma rekursivë që lejojnë dënimet të shkojnë indefinit. Këto tre mekanizma janë: relativizimi, plotësimi dhe koordinimi. Për më tepër, ekzistojnë dy parime kryesore udhëzuese në marrjen e gjuhës së parë, domethënë, perceptimi i fjalëve gjithmonë paraprin prodhimin e të folurit dhe sistemi i evoluimit gradual me të cilin një fëmijë mëson një gjuhë është ndërtuar një hap në të njëjtën kohë, duke filluar me dallimin ndërmjet foneme individuale.

## Historia 
Filozofët në shoqëritë e lashta ishin të interesuar për mënyrën se si njerëzit fitonin aftësinë për të kuptuar dhe prodhuar gjuhën shumë më përpara se metodat empirike për të testuar këto teori ishin zhvilluar, por për pjesën më të madhe ata dukej se e konsideronin marrjen e gjuhës si një nëngrup i aftësisë së njeriut për të fituar njohuri dhe për të mësuar konceptet. Disa nga idetë e hershme të vëzhgimit në lidhje me marrjen e gjuhës u propozuan nga Platoni, i cili mendonte se hartimi i fjalëve në një formë ishte i lindur. Veç kësaj, gramatikanët sanskritë debatuan për më shumë se dymbëdhjetë shekuj nëse aftësia e njeriut për të njohur kuptimin e fjalëve ishte dhënë nga Perëndia (ndoshta i lindur) ose u kalua nga gjeneratat e mëparshme dhe mësoi nga konventat tashmë të vendosura: një fëmijë që mëson fjalën për lopën duke dëgjuar folësit e besuar duke folur për lopët.

Në një kontekst më modern, empiristët, si Thomas Hobbes dhe John Locke, argumentuan se dija (dhe, për Locke, gjuha) del në fund të fundit nga përshtypjet e trilluara të kuptimit. Këto argumente mbështesin anën e "edukimit" të argumentit: ky gjuhë është fituar nëpërmjet përvojës shqisore, e cila çoi në Aufbau të Rudolf Karnap, një përpjekje për të mësuar të gjitha njohuritë nga data e kuptimit, duke përdorur nocionin e "kujtuar si të ngjashëm" për t'i lidhur ato në grupe, të cilat përfundimisht do të hidhen në gjuhë.

Përkrahësit e behaviorism argumentuan se gjuha mund të mësohet nëpërmjet një forme të kondicionimit operant. Në sjelljen verbale të B. F. Skinner (1957), ai sugjeroi që përdorimi i suksesshëm i një shenje, si një fjalë ose njësi leksikale, duke dhënë një stimul të caktuar, përforcon probabilitetin e tij "çastit" ose kontekstual. Meqenëse kushtëzimi operant është i kushtëzuar nga përforcimi nga shpërblimet, një fëmijë do të mësonte se një kombinim i veçantë i tingujve qëndron për një gjë të veçantë përmes shoqatave të përsëritura të suksesshme të bëra midis dy. Një përdorim i suksesshëm i një shenje do të ishte ai në të cilin fëmija kuptohet (për shembull, një fëmijë që thotë "lart" kur ai ose ajo dëshiron të merret) dhe shpërblehet me përgjigjen e dëshiruar nga një person tjetër, duke përforcuar kështu të kuptuarit e fëmijës për kuptimin e asaj fjale dhe duke e bërë më të mundshme që ai ose ajo do ta përdorë atë fjalë në një situatë të ngjashme në të ardhmen. Disa teori empiriste të përvetësimit të gjuhës përfshijnë teorinë e të mësuarit statistikor. Charles F. Hockett nga përvetësimi i gjuhës, teoria e kornizës relacionale, gjuhësia funksionaliste, teoria e ndërveprimit social dhe përvetësimi i gjuhëve në bazë të përdorimit.

Ideja e sjelljes së Skinner u sulmua fuqishëm nga Noam Chomsky në një artikull të rishikimit në vitin 1959, duke e quajtur atë "kryesisht mitologji" dhe një "mashtrim serioz". Argumentet kundër idesë së Skinner për blerjen e gjuhës përmes kondicionimit operues përfshijnë faktin se fëmijët shpesh injorojnë gjuhën korrigjime nga të rriturit. Në vend të kësaj, fëmijët zakonisht ndjekin një model të përdorimit të një forme të parregullt të një fjale, duke bërë gabime më vonë dhe më në fund duke u kthyer në përdorimin e duhur të fjalës. Për shembull, një fëmijë mund të mësojë saktë fjalën "dha" (koha e kaluar e "jep"), dhe më vonë përdor fjalën "gived". Përfundimisht, fëmija zakonisht do të kthehet në mësimin e fjalës së saktë, "dha". Modeli është i vështirë t'i atribuohet idesë së Skinner për kondicionimin e operantit si mënyra kryesore që fëmijët të fitojnë gjuhën. Chomsky argumentoi se nëse gjuha është fituar vetëm nëpërmjet kondicionimit të sjelljes, fëmijët nuk do të mund të mësonin përdorimin e duhur të një fjale dhe papritmas e përdorin fjalën gabimisht. Chomsky besonte se Skinner nuk arriti të merrte parasysh rolin qendror të njohurive sintaksore në kompetencat gjuhësore. Chomsky gjithashtu e hodhi poshtë termin "të mësuarit", të cilën Skinner pretendonte se fëmijët «mësojnë» gjuhën nëpërmjet kondicionimit të operës.Në vend të kësaj, Chomsky argumentoi për një qasje matematikore në marrjen e gjuhës, bazuar në një studim të sintaksës.

## Qasje të përgjithshme 
Një debat i madh për të kuptuar marrjen e gjuhës është se si këto kapacitete merren nga foshnjat nga kontributi gjuhësor. Hyrja në kontekstin gjuhësor përkufizohet si "Të gjitha fjalët, kontekstet dhe format e tjera të gjuhës në të cilat një nxënës është i ekspozuar, në lidhje me aftësitë e fituara në gjuhët e para ose të dytë". Nativistët si Noam Chomsky janë përqendruar në natyrën jashtëzakonisht komplekse të gramatikës njerëzore, në fundështinë dhe në dykuptimësinë e të dhënave që marrin fëmijët dhe në aftësitë njohëse relativisht të kufizuara të një fëmije. Nga këto karakteristika, ata konkludojnë se procesi i përvetësimit të gjuhës në foshnje duhet të kufizohet fort dhe të udhëhiqet nga karakteristikat e dhëna në mënyrë biologjike të trurit njerëzor. Përndryshe, argumentojnë ata, është jashtëzakonisht e vështirë të shpjegosh se si fëmijët, brenda pesë vjetëve të parë të jetës, në mënyrë rutinore zotëronin rregullat komplekse, kryesisht të heshtura gramatike të gjuhës amtare të tyre. Përveç kësaj, dëshmia e rregullave të tilla në gjuhën e tyre amtare është e gjitha fjalim indirekt-të rritur për fëmijët nuk mund të përfshijë atë që fëmijët e dinë deri në momentin që kanë fituar gjuhën e tyre amtare.

Studiues të tjerë, megjithatë, kanë rezistuar mundësinë që suksesi rutinë i foshnjave në marrjen e gramatikës së gjuhës së tyre amtare kërkon diçka më shumë sesa format e të mësuarit që shihet me aftësi të tjera njohëse, duke përfshirë aftësi motorike të tilla si të mësuarit për të ngasin një biçikletë. Në veçanti, ka pasur rezistencë ndaj mundësisë që biologjia njerëzore përfshin çdo formë të specializimit për gjuhën. Ky konflikt shpesh quhet "debat për natyrën dhe edukimin". Natyrisht, shumica e studiuesve pranojnë se disa aspekte të përvetësimit të gjuhës duhet të rezultojnë nga mënyrat specifike në të cilat truri i njeriut është "i lidhur" (një komponent "natyre", që përbën dështimin e specieve jo njerëzore për të fituar gjuhë njerëzore) dhe që disa të tjerë janë të formuar nga mjedisi i veçantë gjuhësor në të cilin një person është ngritur (komponenti "ushqyes", i cili llogarit faktin që njerëzit e ngritur në shoqëri të ndryshme marrin gjuhë të ndryshme). Çështja ende e pazgjidhur është shkalla në të cilën aftësitë njohëse specifike të komponentës "natyrë" përdoren gjithashtu jashtë gjuhës.

### Interaktivizmi social 
Teoria e ndërveprimit social është një shpjegim i zhvillimit të gjuhës duke theksuar rolin e ndërveprimit shoqëror midis fëmijës në zhvillim dhe të rriturve me njohuri gjuhësore. Ajo bazohet kryesisht në teoritë socio-kulturore të psikologut sovjetik Lev Vygotsky dhe u bë i spikatur në botën perëndimore nga Jerome Bruner.

Ndryshe nga qasjet e tjera, ajo thekson rolin e reagimeve dhe përforcimit në marrjen e gjuhës. Në mënyrë të veçantë, ajo pohon se shumica e rritjes gjuhësore të një fëmije rrjedh nga modelimi dhe ndërveprimi me prindërit dhe të rriturit e tjerë, të cilët shpesh japin korrigjim udhëzues.Prandaj, kjo është disi e ngjashme me llogaritë e sjelljes së gjuhës, megjithëse dallon shumë në atë që parashtron ekzistencën e një modeli social-njohës dhe strukturave të tjera mendore brenda fëmijëve (një kontrast i mprehtë me qasjen e "kuti të zezë" të sjelljes klasike).

Një tjetër ide kryesore brenda teorisë së ndërveprimit social është ai i zonës së zhvillimit proksimal. Shkurtimisht, ky është një koncept teorik që tregon grupin e detyrave që një fëmijë është i aftë të kryejë me udhëzim, por jo vetëm.] Siç zbatohet në gjuhë, ai përshkruan një sërë detyrash gjuhësore (sintaksë e duhur, përdorim i përshtatshëm i fjalorit etj.), Një fëmijë nuk mund të kryejë vetë në një kohë të caktuar, por mund të mësojë të kryejë nëse asistohet nga një i rritur i aftë.

### Teoria e kornizës relacionale 
Teoria e kornizës relacionale (RFT) (Hayes, Barnes-Holmes, Roche, 2001), siguron një llogari përzgjedhëse / mësimore të origjinës dhe zhvillimit të kompetencës dhe kompleksitetit të gjuhës. Bazuar në parimet e behaviorism Skinnerian, RFT vendos që fëmijët të fitojnë gjuhë thjesht përmes bashkëveprimit me mjedisin. Teoricienët e RFT-së paraqitën konceptin e kontekstualitetit funksional në mësimin e gjuhës, që thekson rëndësinë e parashikimit dhe ndikimit të ngjarjeve psikologjike, të tilla si mendimet, ndjenjat dhe sjelljet, duke u fokusuar në variabla të manipulueshëm në kontekstin e tyre. RFT dallon veten nga puna e Skinner duke identifikuar dhe përcaktuar një lloj të veçantë të kondicionimit operant të njohur si rrjedhojë e marrëdhënieve relacionale, një proces mësimi që deri më sot duket se ndodh vetëm tek njerëzit që posedojnë një kapacitet për gjuhë. Studimet empirike që mbështesin parashikimet e RFT sugjerojnë që fëmijët mësojnë gjuhën nëpërmjet një sistemi të përforcimeve të qenësishme, duke sfiduar qëndrimin se përvetësimi i gjuhës bazohet në aftësitë njohëse specifike të gjuhës. 

### Emergentismi 
Teoritë emergjente, të tilla si modeli i konkurrencës i MacWhinney, paraqesin se marrja e gjuhës është një proces kognitiv që del nga ndërveprimi i presioneve biologjike dhe mjedisit. Sipas këtyre teorive, as natyra dhe as ushqimi nuk janë të mjaftueshme për të nxitur mësimin e gjuhës; të dyja këto ndikime duhet të punojnë së bashku në mënyrë që të lejojnë fëmijët të fitojnë një gjuhë. Ithtarët e këtyre teorive argumentojnë se proceset e përgjithshme njohëse mbështesin marrjen e gjuhës dhe se rezultati përfundimtar i këtyre proceseve është fenomene të veçanta gjuhësore, të tilla si mësimi i fjalëve dhe përvetësimi i gramatikës. Gjetjet e shumë studimeve empirike mbështesin parashikimet e këtyre teorive, duke sugjeruar që blerja e gjuhës është një proces më kompleks se sa shumë besojnë.

## Sintaksa dhe morfologjia 
Ndërsa sintaksa filloi të studiohej më nga afër në fillim të shekullit të 20-të, në lidhje me mësimin e gjuhës, u bë e qartë për gjuhëtarët, psikologët dhe filozofët që njohja e një gjuhe nuk ishte thjesht një çështje e lidhjes së fjalëve me konceptet, por një aspekt kritik e gjuhës përfshin njohurinë se si t'i bashkojnë fjalët - zakonisht nevojiten dënime për të komunikuar me sukses, jo vetëm fjalë të izoluara., para se të fillojë të përdorë gradualisht fjali më komplekse. Në vitet 1990, brenda kuadrit të Parimeve dhe Parametrave, kjo hipotezë u zgjerua në një model ndërtimi të strukturës së gjuhës së fëmijës në bazë të maturimit në lidhje me blerjen e kategorive funksionale. Në këtë model, fëmijët shihen si gradualisht duke ndërtuar struktura gjithnjë e më komplekse, me kategori kategorike (si emri dhe folja) që janë fituar para kategorive funksionale-sintaksore (si determinues dhe plotësues). Kur fiton një gjuhë, shpesh gjendet, në gjuhë të tilla si anglishtja, se foljet më të shpeshta janë folje të parregullta. Fëmijët e vegjël fillojnë së pari të mësojnë kohën e kaluar të foljeve në mënyrë individuale; Sidoqoftë, kur fitojnë një "rregull", si shtimi i formimit të kohës së kaluar, ato fillojnë të shfaqin gabime të herëpashershme të overgeneralizimit (p.sh., "runned", "i përkushtuar") së bashku me format e saktë të kohës së kaluar. Një propozim me ndikim në origjinën e këtyre gabimeve është si më poshtë: shteti i rritur i dyqaneve gramatike secili formë e foljeve të parregullta në kujtesë, si dhe një "bllok" për përdorimin e rregullit të rregullt për formimin e atij lloji të foljes. Në mendjen e fëmijës në zhvillim, rikthimi i atij "blloku" mund të dështojë, duke shkaktuar që fëmija të zbatojë rregullisht rregullin në vend të marrjes së parregullt.

### Generativismi 
Gramatika gjeneruese, e lidhur sidomos me punën e Noam Chomsky, është aktualisht një nga qasjet për blerjen e sintaksës së fëmijëve.Ideja kryesore është se biologjia njerëzore imponon kufizime të ngushta në "hapësirën e hipotezës" së fëmijës gjatë marrjes së gjuhës. Në strukturën e parimeve dhe parametrave, e cila ka dominuar sintaksën gjeneruese që nga ligjëratat e Chomsky (1980) mbi qeverisjen dhe lidhjen: Leksionet e Pizës, blerja e sintaksës i ngjan urdhërimit nga një menu: truri i njeriut vjen i pajisur me një sërë zgjedhjesh të kufizuara, ku fëmija zgjedh opsionet e sakta duke përdorur fjalimin e prindërve, në kombinim me kontekstin.

Një argument i rëndësishëm, i cili favorizon qasjen gjeneruese, është varfëria e argumentit stimulues. Të dhënat e fëmijës (një numër i caktuar i fjalive të hasura nga fëmija, së bashku me informacionin rreth kontekstit në të cilin ato janë shprehur) është, në parim, i pajtueshëm me një numër të pafund të gramatikës së mundshme. Për më tepër, pak, nëse ka, fëmijët mund të mbështeten në reagime korrektuese nga të rriturit kur ata bëjnë një gabim gramatikor, për shkak të faktit se të rriturit në përgjithësi japin reagime pavarësisht nëse shprehja e një fëmije është gramatikore apo jo dhe fëmijët nuk kanë asnjë mënyrë të dallojnë nëse një përgjigje ishte menduar të ishte një korrigjim. Përveç kësaj, kur fëmijët e kuptojnë se po korrigjohen, ato nuk riprodhojnë gjithmonë ripërsëritjet e sakta.Megjithatë, ndalimi i situatave të anomalisë mjekësore ose privimit ekstrem, të gjithë fëmijët në një dhënë komunitetit të të folurit konvergojnë në shumë të njëjtën gramatikë nga mosha rreth pesë vjet. Një shembull veçanërisht dramatik është dhënë nga fëmijët që, për arsye mjekësore, nuk janë në gjendje të japin fjalim dhe, për këtë arsye, nuk mund të korrigjohen kurrë për një gabim gramatikor, por megjithatë, konvertohen në të njëjtën gramatikë si kolegët e tyre zakonisht në zhvillim, testet e gramatikës.

Konsideratat siç janë ato që kanë çuar Chomsky, Jerry Fodor, Eric Lenneberg dhe të tjerë për të argumentuar se llojet e gramatikës që fëmija duhet të marrë në konsideratë duhet të kufizohet ngushtësisht nga biologjia njerëzore (pozita nativiste) Këto kufizime të lindura nganjëherë quhen gramatikë universale, "fakulteti i gjuhës" i njeriut, ose "instinkt i gjuhës".

### Empirizmi 
Megjithëse teoria e gramatikës gjeneruese ka qenë shumë e rëndësishme në fushën e linguistikës që nga viti 1950, shumë kritika të supozimeve bazë të teorisë gjeneruese janë nxjerrë nga gjuhësia kognitive-funksionale, të cilët argumentojnë se struktura gjuhësore është krijuar përmes përdorimit të gjuhës. Këta linguistë argumentojnë se koncepti i një pajisjeje për marrjen e gjuhës (LAD) nuk mbështetet nga antropologjia evolucionare, e cila tenton të tregojë një përshtatje graduale të trurit njerëzor dhe litarëve vokalë në përdorimin e gjuhës, në vend të një paraqitjeje të papritur të një grupi të plotë parametrat binarë që përcaktojnë të gjithë spektrin e gramatikëve të mundshëm që kanë ekzistuar dhe ndonjëherë ekzistojnë.Nga ana tjetër, teoricienët njohës-funksionalë përdorin këto të dhëna antropologjike për të treguar se si qeniet njerëzore kanë evoluar kapacitetin për gramatikën dhe sintaksën për të plotësuar kërkesën tonë për simbolet gjuhësore. (Parametrat binarë janë të zakonshëm për kompjuterët digjitalë, por mund të mos jenë të zbatueshëm për sistemet neurologjike siç është truri i njeriut.)

Më tej, teoria gjeneruese ka disa konstrukte (të tilla si lëvizja, kategoritë e zbrazëta, strukturat themelore komplekse dhe bërryl të rreptë) që nuk mund të përfitohet nga çdo lloj kontributi gjuhësor. Është e paqartë se gjuha njerëzore është në të vërtetë diçka si konceptimi gjenerues i tij. Meqenëse gjuha, ashtu siç është imagjinuar nga nativistët, është e paarsyeshme komplekse, abonuesit e kësaj teorie argumentojnë se duhet të jetë i lindur.Nativistët supozojnë se ekzistojnë disa karakteristika të kategorive sintatike para se një fëmijë të ekspozohet ndaj çdo përvoje - kategori në të cilat fëmija harton fjalë të gjuhës së tyre kur mësojnë gjuhën e tyre amtare.Megjithatë, një teori tjetër e gjuhës mund të sjellë përfundime të ndryshme. Ndërsa të gjitha teoritë e marrjes së gjuhës paraqesin një shkallë të lindshmërisë, ato variojnë në atë vlerë sa vendosin në këtë aftësi të lindur për të fituar gjuhën. Empiricizmi vendos më pak vlerë në njohuritë e lindura, duke argumentuar në vend se të dhënat, të kombinuara me aftësitë e të mësuarit të përgjithshme dhe gjuhësore të veçanta, janë të mjaftueshme për t'u marrë.

Që nga viti 1980, linguistë që studiojnë fëmijët si Melissa Bowerman dhe psikologët pas Jean Piaget, si Elizabeth Bates dhe Jean Mandler, dyshuan se mund të ketë shumë procese të të mësuarit të përfshira në procesin e blerjes dhe se injorimi i rolit të të mësuarit mund të ketë qenë një gabim.

Në vitet e fundit, debati rreth pozitës së nazistëve është përqendruar në atë nëse aftësitë e lindura janë specifike për gjuhët ose domain-i përgjithshëm, të tilla si ato që i japin mundësi foshnjës që vizualisht të ketë kuptim të botës në aspektin e objekteve dhe veprimeve. Pamja anti-natyrore ka shumë fije, por një temë e shpeshtë është se gjuha del nga përdorimi në kontekstin social, duke përdorur mekanizmat e të mësuarit që janë pjesë e një aparati të përgjithshëm të të mësuarit kognitiv (që është ajo që është e lindur). Ky pozicion është mbrojtur nga David MW Powers, Elizabeth Bates,Catherine Snow, Anat Ninio, Brian MacWhinney, Michael Tomasello, Michael Ramscar, William O'Grady, . Filozofët, si Fiona Cowie dhe Barbara Scholz me Geoffrey Pullum kanë argumentuar gjithashtu kundër disa pretendimeve të nativistëve në mbështetje të empirizmit.

Fusha e re e linguistikës njohëse është shfaqur si një kundërvënie specifike për Gramatikë dhe Nativizëm të Kinemasë.

### Të mësuarit statistikor 
Disa studiues për marrjen e gjuhëve, siç janë Elissa Newport, Richard Aslin dhe Jenny Saffran, theksojnë rolet e mundshme të mekanizmave të përgjithshëm të të mësuarit, veçanërisht mësimin statistikor, në marrjen e gjuhës. Zhvillimi i modeleve të lidhjes që janë në gjendje të mësojnë me sukses fjalët dhe konventat sintaksore mbështet parashikimet e teorive të mësimdhënies statistikore të përvetësimit të gjuhës, ashtu si edhe studimet empirike të zbulimit të kufijve të fjalëve të fëmijëve.

Teoria e të mësuarit statistikor sugjeron që, kur të mësohet gjuha, një nxënës do të përdorte vetitë statistikore natyrore të gjuhës për të nxjerrë në përfundimin strukturën e tij, duke përfshirë modelet e shëndosha, fjalët dhe fillimet e gramatikës. Pra, nxënësit e gjuhës janë të ndjeshëm ndaj asaj se sa shpesh ndodhin kombinime ose fjalë të rreshtave në lidhje me rrokjet e tjera. Foshnjat ndërmjet 21 muajve dhe 23 muajve të moshës janë gjithashtu në gjendje të përdorin të mësuarit statistikor për të zhvilluar "kategori leksikore", siç është kategoria e kafshëve, të cilat foshnjat më vonë mund të hartojnë fjalë të reja të mësuara në të njëjtën kategori. Këto gjetje sugjerojnë se përvoja e hershme e dëgjimit të gjuhës është e rëndësishme për blerjen e fjalorit.

Aftësitë statistikore janë efektive, por gjithashtu të kufizuara nga ajo që kualifikohet si input, çfarë bëhet me atë input dhe nga struktura e rezultatit që rezulton. Duhet të theksohet gjithashtu se të mësuarit statistikor (dhe më gjerë, të mësuarit shpërndarës) mund të pranohet si një komponent i marrjes së gjuhës nga ana e studiuesve në të dyja anët e debatit "natyra dhe ushqimi". Nga këndvështrimi i atij debati, një pyetje e rëndësishme është nëse të mësuarit statistikor mund të shërbejë si një alternativë për shpjegimet e nativistëve për kufizimet gramatikore të gjuhës njerëzore.

### Zhurmë e madhe 
Teoritë e grumbullimit të gjuhës përbëjnë një grup teorash të lidhura me teoritë e të mësuarit statistikor, në atë që ata pranojnë se kontributi nga mjedisi luan një rol thelbësor; megjithatë, ato paraqesin mekanizma të ndryshëm të të mësuarit. Ideja qendrore e këtyre teorive është se zhvillimi i gjuhës ndodh përmes përvetësimit në rritje të grilave kuptimplotë të përbërësve elementarë, të cilët mund të jenë fjalë, foneme ose rrokje. Kohët e fundit, kjo qasje ka qenë shumë e suksesshme në simulimin e disa fenomeneve në blerjen e kategorive sintatike dhe në marrjen e njohurive fonologjike.Qasja ka disa veçori që e bëjnë unike: modelet janë zbatuar si programe kompjuterike, që mundëson parashikime të qarta dhe sasiore; ata mësojnë nga inputet natyrore, të bëra nga shprehjet aktuale të drejtuara nga fëmijët; ata prodhojnë shprehje të vërteta, të cilat mund të krahasohen me shprehjet e fëmijëve; dhe ata kanë simuluar fenomenet në disa gjuhë, duke përfshirë anglisht, spanjisht dhe gjermanisht.

Studiuesit në Institutin Max Planck për Antropologji Evolucionare kanë zhvilluar një model kompjuterik që analizon bisedat e hershme të foshnjave për të parashikuar strukturën e bisedave të mëvonshme. Ata treguan se fëmijët zhvillojnë rregullat e tyre individuale për të folur me lojëra elektronike, në të cilat mund të vendosnin lloje të caktuara fjalësh. Një rezultat i rëndësishëm i hulumtimit ishte se rregullat e nxjerra nga fjala e vegjël ishin parashikues më të mirë të fjalës së mëvonshme sesa gramatikat tradicionale.

## Përfaqësimi në tru 
Përparimet e fundit në teknologjinë neuroimaging funksionale kanë lejuar një kuptim më të mirë të asaj se si përvetësimi i gjuhës shfaqet fizikisht në tru. Përvetësimi i gjuhës pothuajse gjithmonë ndodh tek fëmijët gjatë një periudhe të rritjes së shpejtë të vëllimit të trurit. Në këtë pikë të zhvillimit, një fëmijë ka shumë lidhje më nervore se ai ose ajo do të ketë si një i rritur, duke lejuar që fëmija të jetë më në gjendje të mësojë gjëra të reja se ai ose ajo do të jetë si një i rritur.

### Periudha e ndjeshme 
Përvetësimi i gjuhës është studiuar nga perspektiva e psikologjisë zhvillimore dhe neuroscience, e cila sheh të mësuarit për të përdorur dhe kuptuar gjuhën paralelisht me zhvillimin e trurit të fëmijës. Është përcaktuar, përmes hulumtimeve empirike për fëmijët me zhvillim normal, si dhe përmes disa rasteve ekstreme të privimit të gjuhës, se ekziston një "periudhë e ndjeshme" e përvetësimit të gjuhës, në të cilën foshnjat njerëzore kanë aftësinë për të mësuar çdo gjuhë. Disa gjetje kanë vërejtur që nga lindja deri në moshën gjashtë muaj, foshnjat mund të diskriminojnë kontrastet fonetike të të gjitha gjuhëve. Studiuesit besojnë se kjo i jep foshnjave aftësinë për të marrë gjuhën e folur rreth tyre. Pas një moshe të tillë, fëmija është në gjendje të perceptojë vetëm fonemat specifike për gjuhën e mësuar. Ndjeshmëria fonemike e reduktuar u mundëson fëmijëve të ndërtojnë kategori fonematike dhe të njohin modelet e stresit dhe kombinimet e shëndosha specifike të gjuhës që ata po marrin.Si Wilder Penfield vuri në dukje, "Para se fëmija të fillojë të flasë dhe të perceptojë, lëvore të pamerituar është një propozim i zbrazët në të cilin nuk është shkruar asgjë. dhjetë apo dymbëdhjetë, lidhjet e përgjithshme funksionale janë krijuar dhe fiksuar për korteksin e të folurit ". Sipas modeleve të ndjeshme ose kritike, mosha në të cilën një fëmijë fiton aftësinë për të përdorur gjuhën është një parashikues se sa mirë ai ose ajo në fund të fundit është në gjendje të përdorë gjuhën. Megjithatë, mund të ketë një epokë në të cilën të bëhet përdoruesi rrjedhshëm dhe i natyrshëm i një gjuhe nuk është më i mundur; Penfield dhe Roberts (1959) kapin periudhën e tyre të ndjeshme në moshën 9 vjeçare. Truri ynë mund të jetë i lidhur automatikisht për të mësuar gjuhë, [citim i nevojshëm], por aftësia nuk zgjat në moshën e rritur në të njëjtën mënyrë që ekziston gjatë zhvillimit. [Fillimi i pubertetit (rreth moshës 12 vjeçare) marrja e gjuhës është ngulitur në mënyrë tipike dhe bëhet më e vështirë për të mësuar një gjuhë në të njëjtën mënyrë që një folës amtare.Ashtu si fëmijët që flasin me zë të lartë, fëmijët e shurdhër të kalojnë nëpër të njëjtën periudhë kritike. Fëmijët e shurdhër që fitojnë gjuhën e tyre të parë më vonë në jetë tregojnë performancë më të ulët në aspekte komplekse të gramatikës. Në këtë pikë, zakonisht është gjuha e dytë që një person po përpiqet të fitojë dhe jo një i parë.pothuajse nuk humbet kurrë nga fëmijët e zakonshëm normal - njerëzit janë aq të përgatitur për të mësuar gjuhën që të bëhet pothuajse e pamundur të mos jetë. Studiuesit nuk janë në gjendje të testojnë eksperimentalisht efektet e periudhës së ndjeshme të zhvillimit në blerjen e gjuhës, sepse do të ishte joetike t'i privonin fëmijët nga gjuha deri në përfundimin e kësaj periudhe. Megjithatë, studimet e rasteve mbi fëmijët e abuzuar, të privuar nga gjuha tregojnë se ato ishin jashtëzakonisht të kufizuara në aftësitë e tyre gjuhësore, madje edhe pas mësimit.

Në një moshë shumë të re, fëmijët mund të bëjnë dallimin mes tingujve të ndryshëm, por nuk mund t'i prodhojnë ato ende. Sidoqoftë, gjatë foshnjërisë, fëmijët fillojnë të fërgëllojnë. Foshnjat e të shurdhërve gënjejnë në të njëjtën mënyrë kur dëgjojnë tingujt si foshnja jo të shurdhër, duke treguar kështu që foshnja nuk është e shkaktuar nga foshnjat thjesht duke imituar tinguj të caktuar, por është në të vërtetë një pjesë e natyrshme e procesit të zhvillimit të gjuhës. Sidoqoftë, foshnjat e shurdhër shpesh fërfemojnë më pak se foshnjat jo të shurdhër dhe fillojnë të bredhin më vonë në fillim (filloni të bredhin në 11 muaj krahasuar me 6 muaj) kur krahasohen me foshnjat jo të shurdhër.

Studimet e publikuara në vitin 2013 kanë shtyrë marrjen serioze të gjuhës në jetën intrauterine të fetusit.Një fetus fillon të dëgjojë mes 24 dhe 27 javëve. Ajo ka [që nga viti 2015] është njohur për një dekadë që fetuset mësojnë tiparet e përgjithshme të gjuhës amtare, siç janë ritmi dhe intonacioni, por dy studime, në vitin 2013, konfirmuan se gjithashtu marrin fjalë dhe rrokje të dallueshme. Aktiviteti i trurit të të porsalindurve në një nga këto studime zbuloi se ata njihnin fjalë të pakuptimta që kishin qenë të përsëritura në mjedisin e tyre para lindjes, por të porsalindurit të cilët asnjëherë nuk ishin të ekspozuar ndaj fjalëve ishin indiferentë.

## Përgatitja e fjalorit 
Aftësia për të marrë aftësinë për të përfshirë shqiptimin e fjalëve të reja varet nga shumë faktorë. Përpara çdo gjë nxënësi duhet të jetë në gjendje të dëgjojë atë që po përpiqen të shprehin. Një tjetër është aftësia për t'u angazhuar në përsëritjen e fjalëve. Fëmijët me aftësi të reduktuara për të përsëritur nonwords (një shenjë e aftësive të përsëritjes së gjuhës) tregojnë një shkallë më të ngadalshme të zgjerimit të fjalorit sesa fëmijët për të cilët kjo është e lehtë. Është propozuar që njësitë elementare të fjalës të jenë zgjedhur për të rritur lehtësinë me të cilën futja zanore dhe vizuale mund të përcaktohet në vocalizimin motorik.Deri më tani janë propozuar disa modele llogaritëse të përvetësimit të fjalorit. Studime të ndryshme kanë treguar se madhësia e fjalorit të fëmijës deri në moshën 24 muaj korrelon me zhvillimin e ardhshëm të fëmijës dhe aftësitë gjuhësore. Mungesa e pasurisë gjuhësore nga kjo moshë ka efekte të dëmshme dhe afatgjata në zhvillimin kognitiv të fëmijës, prandaj është kaq e rëndësishme për prindërit që të angazhojnë foshnjat e tyre në gjuhë. Nëse një fëmijë i njeh pesëdhjetë fjalë ose më pak nga mosha 24 muajsh, ai ose ajo klasifikohet si një folës i vonë dhe zhvillimi i gjuhës së ardhshme, si zgjerimi i fjalorit dhe organizimi i gramatikës, ka të ngjarë të jetë më i ngadalshëm dhe i ngadaltë. ]

Dy elementë më të rëndësishëm të përvetësimit të fjalorit janë segmentimi i fjalëve dhe mësimi statistikor (i përshkruar më sipër). Segmentimi i fjalëve, ose segmentimi i fjalëve dhe rrokjeve nga fjalimi i rrjedhshëm mund të realizohet nga foshnjat tetë muajsh. Deri në kohën që foshnjat janë 17 muajshe, ato janë në gjendje të lidhin kuptimin me fjalët e segmentuara.

Dëshmitë e fundit sugjerojnë gjithashtu se aftësitë motorike dhe përvojat mund të ndikojnë në përvetësimin e fjalorit gjatë foshnjërisë. Në mënyrë të veçantë, të mësuarit për t'u ulur në mënyrë të pavarur ndërmjet 3 dhe 5 muajsh është gjetur që të parashikojnë fjalorin receptive në moshën 10 dhe 14 muaj, dhe shkathtësitë e pavarura në këmbë janë gjetur të lidhen me aftësitë gjuhësore rreth 10 deri në 14 muaj. Këto rezultate tregojnë se përvetësimi i gjuhës është një proces i mishëruar që ndikohet nga aftësitë dhe zhvillimi i përgjithshëm i motorit të fëmijës. Studimet kanë treguar gjithashtu një korrelacion midis statusit socio-ekonomik dhe blerjes së fjalorit.

## Kuptimi 
Fëmijët mësojnë mesatarisht dhjetë deri në pesëmbëdhjetë fjalë të reja çdo ditë, por vetëm një nga këto fjalë mund të konstatohet me udhëzim të drejtpërdrejtë. Nëntë deri në katërmbëdhjetë fjalë kuptime duhet të merren në një mënyrë tjetër. Është propozuar që fëmijët të kuptojnë këto kuptime me përdorimin e proceseve të modeluara nga analiza latente semantike; domethënë, kur takohen me një fjalë të panjohur, fëmijët mund të përdorin informacionin në kontekstin e tij për të menduar me saktësi zonën e tij të përafërt të kuptimit. Një fëmijë mund të zgjerojë domethënien dhe përdorimin e disa fjalëve që tashmë janë pjesë e leksikut të tij mendor, për të emëruar çdo gjë që është disi e lidhur, por për të cilën ende nuk i njeh fjalët specifike. Për shembull, një fëmijë mund të zgjerojë përdorimin e mamasë dhe të dadës në mënyrë që të tregojë çdo gjë që i përket nënës apo babait të saj, ose ndoshta çdo personi që i ngjan prindërve të vet, ose të thotë shi, përderisa nuk dua të dal.

Ka gjithashtu arsye të besohet se fëmijët përdorin heuristikë të ndryshëm për të kuptuar siç duhet kuptimin e fjalëve. Markman dhe të tjerë kanë propozuar që fëmijët të marrin fjalë për t'iu referuar objekteve me prona të ngjashme ("lopë" dhe "derr" mund të jenë të dyja "kafshë") dhe jo objekte që lidhen tematikisht ("lopa" dhe "qumështi" të dy "kafshët"). Fëmijët gjithashtu duket se i përmbahen "supozimit të tërë objektit" dhe mendojnë se një etiketë e re i referohet një njësie të tërë dhe jo një prej pjesëve të saj. Ky supozim së bashku me burime të tjera, të tilla si gramatika dhe cues morfologjike ose kufizime leksikore, mund të ndihmojnë fëmijën në kuptimin e kuptimit të fjalës, por ato gjithashtu bien ndesh me një pjesë të kohës.

## Hulumtimi neurokognitiv 
Sipas disa gjuhëtarëve, hulumtimi neurokognitiv ka konfirmuar shumë standarde të mësimit të gjuhëve, siç janë: "të mësuarit angazhon gjithë personin (njohës, afektiv dhe fusha psikomotorike), truri njerëzor kërkon modele në kërkim të kuptimit, emocionet ndikojnë në të gjitha aspektet e mësimi, mbajtja dhe kujtojnë, përvoja e kaluar gjithmonë ndikon në mësimin e ri, kujtesa e punës e trurit ka një kapacitet të kufizuar, leksioni zakonisht rezulton në shkallën më të ulët të mbajtjes, provimi është thelbësor për mbajtjen, praktika [vetëm] nuk e bën të përsosur, është unik "(Sousa, 2006, fq. 274). Në kuptimin e gjenetikës, gjeni ROBO1 është shoqëruar me integritetin ose gjatësinë tampon fonologjike.

Edhe pse është e vështirë të përcaktohet pa masa invazive të cilat pjesët e sakta të trurit bëhen më aktive dhe të rëndësishme për marrjen e gjuhës, teknologjia fMRI dhe PET ka lejuar që të bëhen disa përfundime se ku mund të përqendrohet gjuha. Kuniyoshi Sakai propozoi, bazuar në disa studime të neuroimaging, se mund të ketë një "qendër gramatike", ku gjuha kryesisht përpunohet në korteksin e majtë premotor të anës (ndodhet pranë sulkut pre-qendror dhe sulcus inferior frontal). Përveç kësaj, këto studime kanë propozuar që gjuha e parë dhe blerja e gjuhës së dytë mund të përfaqësohen ndryshe në korteksin.

Gjatë foshnjërisë së hershme, përpunimi i gjuhës duket të ndodhë në shumë zona në tru. Megjithatë, me kalimin e kohës, gradualisht bëhet i përqendruar në dy zona - zona e Brocës dhe zona e Wernicke. Zona e Brocës është në korteksin e majtë ballor dhe kryesisht përfshihet në prodhimin e modeleve në gjuhën vokale dhe të shenjave. Zona e Wernicke është në korteksin e majtë të përkohshëm dhe kryesisht është i përfshirë në kuptimin e gjuhës. Specializimi i këtyre qendrave të gjuhëve është aq i gjerë sa që dëmtimi i tyre rezulton në një gjendje kritike të njohur si afazia.

## Inteligjenca artificiale 
Përvetësimi i gjuhës mund të modelohet si një proces i mësimit të makinës duke përdorur algoritme të induksionit gramatikor.

## Si një fenomen tipik njerëzor 
Kapaciteti për të marrë dhe përdorur gjuhën është një aspekt kyç që dallon njerëzit nga qeniet e tjera. Edhe pse është e vështirë të përcaktohet se cilat aspekte të gjuhës janë unike njerëzore, ekzistojnë disa karakteristika të projektimit që mund të gjenden në të gjitha format e njohura të gjuhës njerëzore, por që mungojnë nga format e komunikimit të kafshëve. Për shembull, shumë kafshë janë në gjendje të komunikojnë me njëri-tjetrin duke sinjalizuar gjërat rreth tyre, por ky lloj i komunikimit i mungon arbitrariteti i foljeve njerëzore (në atë që nuk ka asgjë në lidhje me zërin e fjalës "qen" kuptimin e saj). Format e tjera të komunikimit të kafshëve mund të përdorin tinguj arbitrarë, por nuk janë në gjendje të kombinojnë ato tinguj në mënyra të ndryshme për të krijuar mesazhe krejtësisht të reja që mund të kuptohen automatikisht nga një tjetër. Hockett e quajti këtë tipar të dizajnit të "produktivitetit" të gjuhës njerëzore. Është shumë e rëndësishme për kuptimin e përvetësimit të gjuhës njerëzore, saqë nuk kufizohemi në një grup të caktuar fjalësh, por duhet të kuptojmë dhe shfrytëzojmë një sistem kompleks që lejon një numër të pafund mesazhe të mundshme. Pra, ndërsa ekzistojnë shumë forma të komunikimit të kafshëve, ato dallojnë nga gjuhët njerëzore në atë që ata kanë një gamë të kufizuar të fjalëve të fjalorëve dhe artikujt e fjalorit nuk kombinohen sintaksisht për të krijuar fraza. Përkundër këtyre zhvillimeve, shumica e fëmijëve të shurdhër nuk kanë gjasa të zhvillojnë aftësi të mira për të folurit dhe të folurit. Megjithatë, fëmijët e shurdhër të prindërve të shurdhër kanë tendencë për të bërë më mirë me gjuhën, edhe pse ato janë të izoluara nga shëndeti dhe fjala. Njerëzit janë të pajisur biologjikisht për gjuhë, që nuk kufizohet vetëm në gjuhën e folur. Megjithëse mund të supozohet se fëmijët e shurdhër marrin gjuhë në mënyra të ndryshme, meqë nuk marrin të njëjtat të dhëna si fëmijët e dëgjuar, shumë gjetje kërkimore tregojnë se fëmijët e shurdhët marrin gjuhën në të njëjtën mënyrë si të dëgjojnë fëmijët. Fëmijët që mësojnë gjuhën e shenjave prodhojnë shenja ose gjeste që janë më të rregullta dhe më të shpeshta sesa dëgjimi i foshnjave që fitojnë gjuhën e folur. Ashtu si bebja e dëgjimit, foshnjat e shurdhërta që fitojnë gjuhën e shenjave do të tallen me duart e tyre.Prandaj, përvetësimi i gjuhës së shenjave duket të ketë të njëjtin gjurmë zhvillimore që shihet në dëgjimin e fëmijëve që fitojnë gjuhën e folur.

Për shkak të përparimeve të kohëve të fundit në teknologji, implantet cochlear lejojnë disa njerëz të shurdhër që të bashkëveprojnë me të tjerët në mënyrë më efikase. Ka komponentë të brendshëm dhe të ekspozuar që kërkojnë një procedurë mjekësore. Sidomos ata që marrin implantet kokarle në fillim të jetës tregojnë përmirësime.Zhvillimi i gjuhës së folur ndryshon gjerësisht për ata me implantë bashkëkëndor për shkak të një numri faktorësh të ndryshëm, duke përfshirë: moshën në implantim, frekuencën, cilësinë dhe llojin e trajnimit të gjuhës. Disa dëshmi sugjerojnë që përpunimi i fjalëve ndodh në një ritëm më të shpejtë në disa fëmijë të shurdhër para me gjuhë me implante kokarare sesa ato me aparate dëgjimi tradicionale.

## Burimet