Artana

**Artana** ose **Novobërda** (*Artanë* ose *Novobërdë*, serbisht: Ново Брдо *Novo Brdo*; në dokumentet Latine e shkruar si *Novaberd*, *Novus Mons* ose *Novamonte*; dhe në minierat Saksone dokumentohet si *Nyeuberghe*) është qytezë në pjesën lindore të Kosovës. Artana apo Novobërda është përmendur në dokumentet historike më herët se në vitin 1326. Shkrimtari i famshëm i mesjetës  Vladislav Grammarian ka lindur aty ndërmjet viteve 1410 dhe 1415.

## Historia 
[parapamje|[Kalaja e Artanës]]
Novobërda ka qene qendër kryesore ne atë kohe, me Fortesë të madhe mesjetare të ngritur ne maje te një vullkani të shuar në formë koni, pjesët e mbetura te se cilës mund te vizitohen edhe sot, dhe pjesa për banim qe shtrihen gjithandej. Ne murin e jashtëm të kalasë shihet një kryq i madhe, i ndërtuar në gurë.

Popullsia numrin e madhe mendohet ta ketë kaluar mbi 10,000 njerëz. Aty kanë qene minierat dhe furrat e shkrirjes për xeheve si hekur, plumb, ari dhe argjendi. Argjendi i Novobërdës ka qen i njohur me një përzierje të argjendit me 1/6-1/3 ari. Me 1450 minierat e Novobërdës prodhonin 6,000&nbsp;kg argjend për një vit. Fortesa u rrethua nga Osmanët për rreth 40 dite, dhe kapitulloi dhe u okupua prej Osmaneve në qershor 1455.

Me 1572 aktet e paligjshme të Bullgareve u shtuan dhe e bene zonën mjafte te rrezikshme për Osmanët kështu që Mehmed Bej nga Kyustendili urdhëroi vendosjen e disa Spahive lokal ndërmjet Vrajës dhe Novobërdës kundër rebeleve.

Gjatë fillimit te shekullit 20, popullsia e Novobërdës ishte pakësuar, si pasojë e lëvizjes së shumicës së banoreve në zonat me qasje me te lehte në rrethin e Gjilanit.

## Etimologjia 
### Neueberg-u ose Artana e sotme 
Novobërda, ose Artana eshte vendbanim në pjesën lindore të Kosovës. 
Novobërda (*në dokumentet Latine e shkruar si Novaberd, Novus Mons ose Novamonte; dhe në minierat Saksone dokumentohet si Nyeuberghe*) është përmendur në dokumentet historike më herët se në vitin 1326. 
Se pari është përfshirë se bashku me pjesët tjera te Kosovës, brenda Mbretërisë se parë Bullgare. 
Kalaja - (Kalaja e Artanës) ndodhet në një mal të vogël ndërmjet Përlepnicës dhe Krivarekës, është një kala mesjetare dhe monument i kulturës në Artanë, Kosovë.
Princi serb Lazari ishte kosovar nga Prilepac=Përlepnica afer Neueberg-u/Novoberdes.
Nyeuberghe. 
Kalaja e Novobërdës asht ngritun gjatë viteve të hershme të mbretërimit të mbretit Stephen Uroš II Milutin të Serbisë (r 1282-1321) dhe u bë një nga vendbanimet më të rëndësishme të minatorëve Sakson (ata e quanin Novo Brdo Nyeuberghe). 
Novo Brdo njihej edhe si Vendi i Saksëve (serbisht: *Сашко местo*). 
Veprimtaria e rëndësishme minerare në Novo Brdo filloi në gjysmën e parë të shekullit të 13-të, gjatë sundimit të mbretit serb Stefan Vladisllav (1233-1243), i cili kishte sjellë inxhinieret e minierave dhe minatorët sakson në Serbi...Novobërdë(mbretit serb Stefan Vladisllav (1233-1243)
Quhej edhe si Nowobordo, Nowebordo, Novus Mons, Novomonte, Monte Novo, Novaberde, Νοβόπριδον.
Sipas burimeve të deritanishme, Novobërda për herë të parë me këtë emër përmendet në dekadat e para të shekullit XIV, me emërtimin Nuovo Monte. 
Kalaja e Nyeuberghe ishte e famshme për argjendin e saj. 
Së bashku me kështjellat Prizrenas, 12 kilometra (7.5 mile) në jugperëndim dhe Prilepac (Përlepnica 13 kolometra (8.1&nbsp;mi) në juglindje, të cilat ruajnë rrugët hyrëse në fortesë, Novo Brdo ndihmoi në formimin e një kompleksi mbrojtës per minerat fitimprurëse. Novo Brdo ishte në kulmin e saj gjatë Despotatit të Serbisë (1402-1459), kur ishte zona më e rëndësishme e minierave dhe qyteti i dytë më i rëndësishëm në Serbi. Një numër i konsiderueshëm i minatorëve saksone dhe një koloni e madhe tregtare e Raguzës jetonin brenda qytetit, i cili ishte sunduar nga një vojvoda, por edhe një guvernator (kefalija), sepse ishte selia e një njësie administrative të Despotatit.
*Historiani Oliver Jens Schmitt bazohet në nji dokument nga arkivat e Raguzes (Dubrovniku i sotshem)* qe flet per nji pagesë në emen të Gjergj Kastriotit, i cili me gjasë kishte bujtë në Neueberg (pasi që kishte kalu nepër Janjevë) mes viteve 1445-1455, ku kishte vajtur për të marrë ose kthye borxhe.

## Gjeografia 
[parapamje|Kështjella e [Artana|Artanës]]
Kjo komunë shtrihet rreth koordinantave gjeografike: 42° 63 V dhe 21° 26 L. Novobërda apo Artana është nje komune e mesme  rurale që ndodhet në Juglindje të 
Prishtinës.Komuna përbehet nga 24 zona kadastrale apo 33 fshatra.
# Pasjak
# Parallov
# Llabjan
# Prekovc
# Stanishor
Etj

## Ekonomia 
Mungesa e infrastruktures bazë dhe me mundësi të pakta punësimi e radhisin në një nga komunat më të varfëra të Kosovës.

## Demografia 
## Lidhje të jashtme 
* Komuna Novo Berde - Republika e Kosovës  (shqip, serbisht, turqisht dhe anglisht)
* IFLA - International Federation of Library Associations and Institutions  - Raport para dhe pas luftës - (anglisht)
* Qendra e trajnimit/Qendra e informimit Fshati Bostan, Novobërdë (shqip, serbisht dhe anglisht)

## Referime