Driasi i Ri

**Driasi i Ri** (Greenland Stadial GS-1) ishte një periudhë në historinë gjeologjike të Tokës që ndodhi rreth 12,900 deri në 11,700 vjet para së tashmes. Është e njohur kryesisht për ftohjen e papritur ose "të menjëhershme" në Hemisferën Veriore, kur Oqeani Atlantik i Veriut u ftoh dhe temperaturat vjetore të ajrit ranë me ~3 °C mbi Amerikën e Veriut, 2–6 °C në Evropë dhe deri në 10 °C në Grenlandë, në disa dekada. Ftohja në Grenlandë ishte veçanërisht e shpejtë, duke ndodhur vetëm gjatë 3 viteve ose më pak. Në të njëjtën kohë, Hemisfera Jugore përjetoi ngrohje. Kjo periudhë përfundoi aq shpejt sa filloi, me ngrohje dramatike gjatë ~50 viteve, kalimi nga epoka e Pleistocenit akullnajor në Holocenin aktual.

Fillimi i Driasit të Ri nuk ishte plotësisht i sinkronizuar; në tropikë, ftohja u shpërnda gjatë disa shekujve, dhe e njëjta gjë vlente edhe për ngrohjen e Holocenit të hershëm. Edhe në Hemisferën Veriore, ndryshimi i temperaturës ishte shumë sezonal, me dimra shumë më të ftohtë, pranvera më të freskëta, megjithatë asnjë ndryshim apo edhe ngrohje të lehtë gjatë verës. Ndryshime të konsiderueshme në reshje ndodhën gjithashtu, me zonat më të ftohta që përjetuan reshje dukshëm më të ulëta, ndërsa zonat më të ngrohta morën më shumë prej tyre. Në Hemisferën Veriore, gjatësia e sezonit të rritjes u zvogëlua. Mbulesa e akullit tokësor përjetoi pak ndryshim neto, por shtrirja e akullit detar ishte rritur, duke kontribuar në reagimin akull-albedo. Kjo rritje në albedo ishte arsyeja kryesore për ftohjen neto globale prej 0.6 °C.

Gjatë periudhës paraprake, ngrohja e shpejtë Ndërstadiale Bølling-Allerød në Hemisferën Veriore u kompensua nga ftohja ekuivalente në Hemisferën Jugore. Ky model "polar i rrëshqitjes" është në përputhje me ndryshimet në qarkullimin termohalin (veçanërisht qarkullimin përmbysës meridional të Atlantikut ose AMOC), i cili ndikon shumë në sasinë e nxehtësisë që është në gjendje të shkojë nga Hemisfera Jugore në Veri. Hemisfera Jugore ftohet dhe Hemisfera Veriore ngrohet kur AMOC është e fortë, dhe e kundërta ndodh kur është e dobët. Konsensusi shkencor është se dobësimi i rëndë i AMOC shpjegon efektet klimatike të Drias të Rinj. Kjo shpjegon gjithashtu pse ngrohja e Holocenit kishte vazhduar kaq shpejt pasi ndryshimi i AMOC nuk po kundërvepronte më me rritjen e niveleve të dioksidit të karbonit.

Dobësimi i AMOC që shkakton efekte polare të luhatshme është gjithashtu në përputhje me shpjegimin e pranuar për ngjarjet Dansgaard-Oeschger, me YD që ka të ngjarë të ketë qenë e fundit dhe më e forta nga këto ngjarje. Megjithatë, ka disa debate mbi atë që shkaktoi që AMOC të bëhej kaq e dobët në radhë të parë. Hipoteza historikisht më e mbështetur nga shkencëtarët ishte një ndërprerje nga një fluks uji i freskët dhe i ftohtë nga Liqeni Agassiz i Amerikës së Veriut në Oqeanin Atlantik. Ndërsa ka prova të ujit të shkrirë që udhëtonte përmes lumit Mackenzie, kjo hipotezë mund të mos jetë në përputhje me mungesën e rritjes së nivelit të detit gjatë kësaj periudhe, kështu që kanë dalë edhe teori të tjera. Një shpjegim tjetër i propozuar është një ndikim jashtëtokësor, por kjo hidhet poshtë nga shumica e ekspertëve. Një shpërthim vullkanik si një shkaktar fillestar për ftohjen dhe rritjen e akullit detar është propozuar kohët e fundit, dhe prania e niveleve anomalisht të larta të vullkanizmit menjëherë para fillimit të Drias të Rinj është konfirmuar si në bërthamat e akullit ashtu edhe në depozitat e shpellave.

## Shiko edhe 
* Gjeologjia
* Historia

## Referime