Feja në Shqipëri

[thumb|[Katedralja Ngjallja e Krishtit, Korçë]]
parapamje|Zonat tradicionale fetare të Shqiperisë: jeshil - Mysliman, lejla - Ortodoks, e kuqe - Katolik, blu e çelet - Bektashi

Shqipëria sipas kushtetutës nuk ka fe zyrtare dhe shteti duhet të jetë asnjëanës në çështjet e besimit. Që me shpalljen e pavarësisë në 1912 Shqipëria ka qenë një shtet laik.  **Fetë** më të zakonshme të praktikuar në Shqipëri janë Islami dhe Krishtërimi, ndërkohë që një pjesë e madhe shqiptarëve nuk kanë asnjë besim fetar. 

Qeveria e dikurshme komuniste filloi fushatën anti-fetare në vitin 1967 dhe shpalli Shqipërinë shtetin e parë në botë ateist në kushtetutë në vitin 1976. Pas rënies së komunizmit, në vitin 1991 u rikthye liria fetare dhe rifilluan aktivitetet fetare. Vendi nuk ka një histori të ekstremizmit fetar dhe merr krenari në harmoninë që ekziston në traditat fetare.

Sot, praktika e fesë është përgjithësisht e ulët, dhe sondazhet kanë treguar se, krahasuar me popullsitë e vendeve të tjera, pak shqiptarë e konsiderojnë fenë si një faktor të rëndësishëm në jetën e tyre. Kur pyeten për fenë, njerëzit zakonisht i referohen trashëgimisë fetare të familjes së tyre dhe jo zgjedhjes së tyre personale të besimit.
 
## Demografia 
Shqipëria është një vend laik dhe i larmishëm fetar, pa fe zyrtare. Liria e fesë, besimit dhe ndërgjegjes garantohet sipas kushtetutës së vendit. Shqipëria është e njohur për tolerancë të gjerë fetare. Sipas Censit të 2023, të kryer nga INSTAT, 1,101,718 (45.86%) e banorëve në Shqipëri janë myslimanë, 201,530 (8.38%) katolikë, 173,645 (7.22%) ortodoksë, 115,644 (4.81%) bektashinj, 9,658 (0.4%) ungjillorë, 3,670 (0.15%) besimtarë që i perkasin besimeve të tjera, 332,155 (13.82%) Besimtarë pa përkatësi fetare, 85,311 (3.55%) ateistë dhe 378,782 (15.76%) të padeklaruar.

Një sondazh i dhjetorit 2024 nga Fondacioni Konrad Adenauer (KAS) zbuloi se 41.5% e shqiptarëve besojnë në Zot pa ndjekur një fe specifike (33.8%) ose identifikohen si ateistë ose agnostikë (7.2%). Myslimanët sunitë përbëjnë 36.0% të popullsisë, ndërsa 17.2% janë të krishterë (7.9% katolikë, 8.0% ortodoksë dhe 1.3% protestantë ose denominacione të tjera të krishtera). Për më tepër, 5.7% ndjekin bektashizmin (5.2%) ose tarikate të tjera shiite (0.5%). 

Një sondazh i vitit 2022, i porositur nga Euronews Albania, tregoi se 50.7% e shqiptarëve nuk vizitojnë kurrë vendet e adhurimit fetar, 27.6% i vizitojnë vetëm për festime fetare dhe 19.2% i vizitojnë të paktën një herë në muaj.

Sipas një raporti të vitit 2018 nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), praktikimi i fesë në Shqipëri është relativisht i ulët. Studimi zbuloi se 37.3% e shqiptarëve e praktikojnë fenë në mënyrë aktive, ndërsa 62.7% nuk angazhohen në praktika fetare.

Një studimi i tjetër në 2012 gusht nga Pew Research gjeti se vetëm 15% e popullsisë, për shembull, e konsiderojnë fenë si një faktor shumë i rëndësishëm në jetën e tyre, e cila ishte përqindja më e ulët në botë në mesin e vendeve me popullsi të konsiderueshme myslimane. Një studimi edhe i tjetër kryer nga Gallup Global Reports e 2010 tregon se feja luan një rol të rëndësishëm për 39% të shqiptarëve, dhe e rendit Shqipërinë si vendin e trembëdhjetë paktën fetare në botë. 

Sipas sondazhit WIN/Gallup International në 2016 për besimet e shqiptarëve:

***80%** besojnë në ndonjë zot
***40%** besojnë në jetën pas vdekjes
***57%** besojnë se njerëzit kanë shpirt 
***40%** besojnë në ferr
***42%** besojnë në parajsë 
### Të dhënat mbi praktikat dhe ritualet fetare  
Sipas sondazhit të vitit 2024 nga Fondacioni Konrad Adenauer (KAS) 

## Toleranca fetare 
Sipas një studimi të organizatës UNDP të OKB-së, pesë faktorët kryesorë që mundësojnë tolerancën fetare në Shqipëri janë evidentuar të mëposhtmet:

* Indiferenca fetare ose mungesa e njohurive për fetë (76% e shqiptarëve mendojnë kështu) 
* Kultura vendore (kombëtare) dhe dominimi i traditave kombëtare ndaj atyre fetare (83.3% )
* Respekti i ndërsjellë dhe respektim për liritë individuale 
* Sekularizmi (83.1%)
* Ateizmi i trashëguar nga periudha komuniste (67.6%) 

## Shiko edhe 
* Islami në Shqipëri
* Krishtërimi në Shqipëri
* Sekularizmi në Shqipëri

## Burime të të dhënave 
* Censusi permbys fete, 70 per qind refuzojne ose nuk e deklarojne besimin
* Myftinia Shkodër, Mufti of Shkodra City
* The Muslim Forum of Albania
* Newspaper "Drita Islame"

## Referime