Insula (ndërtesë)

parapamje|347px|Mbetjet e kateve të krejit të një *insula* afër Kapitolit dhe Insula dell'Ara Coeli në Romë
Në Arkitekturën Romake, një **insula** (latinisht për "ishull", forma në shumës: **insulae**) ishte një prej dy gjërave: ose një lloj apartamenti, ose një hapsirë urbane. Në këtë rast bëhet fjalë për përkufizimin e parë, atë të një lloj ndërtese apartamentesh.

*Insulae* bujtëte shumicën e popullsisë qytetare të Romës së Lashtë që varionte nga 800,000 deri në 1 milion banorë në periudhën e hershme perandorake. Banuesit në një *insula* përfshinin njerëz të zakonshëm të statusit të klasës së ulët ose të mesme të ulët (*plebejët*) përveç klasës së më të pasurve dhe asaj të mesme të lartë (*equites*).

Elita tradicionale dhe shumë të pasurit jetonin në një *domus*, një rezidencë e madhe një-familjëshe, por dy llojet e strehimit përziheshin në qytet dhe nuk segregoheshin në lagje të veçuara. Kati përdhes i një *insula* përdorej si *tabernae*, dyqane dhe sipërmarrje, me hapsirat e banimit sipër. Si ndërtesat moderne të apartmenteve, një *insula* mund të kishte një emër, zakonisht duke iu referuar pronarit të ndërtesës. Pronarët e këtyre ndërtesave zakonisht ishin romakë të pasur, shpesh senatorë dhe ata të rëngut të ngjashëm. Ka të ngjarë një *insula* të zotërohej nga disa njerëz, si Ciceroni, i cili zotëronte një të tetën pjesë të një *insula* dhe me gjasa merte një të tetën e të ardhurave të saj. Hapsirat e banimit ishin në mënyrë tipike më të voglat në katet e sipërme, me apartamentet më të mëdha dhe më të kushtueshëm të vendosura në katet e poshtme.

[parapamje|291px|Një *insula* që daton nga fillimi i [shekulli II|shek. II në portin romak të Ostias]]
*Insulae* mund të ndërtohej deri në nëntë kate, para se Augusti të fuste një kufi të sipërm prej rreth 70 këmbësh romake (20.7 metra). Më vonë, ky u ul më tej, në rreth 60 këmbë romake (17.75 metra). *Insula Felicles* ose *Felicula* mjaft e madhe gjendej afër Circus Flaminius në Regio IX; shkrimtari i krishter i hershëm Tertuliani e dënon arrogancën e ndërtesave shumë-katëshe duke i krahasuar felicles me shtëpitë e larta të zotave. Mendohet se një *insula* tipike bujtëte mbi 40 veta në vetën ; sidoqoftë, një strukturë e tërë mund të përfshinte rreth gjashtë deri në shtatë apartamente, me secilin që mbulonte rreth  në sipërfaqe e dyshemesë. Insula e vetme e mbijetuar në Romë është Insula dell'Ara Coeli pesë-katëshe që daton nga shekulli II, e cila gjendet në rrëzën e Kodrës Kapitoline.

Për shkak të probleme të sigurisë dhe shkallëve shtesë për tu ngjitur, katet më të larta të *insulae* ishin më pak të dëshirueshmit, dhe kështu me qiranë më të lirë.

Shembuj të tjerë jashtë Romës janë *insulae* në Ostian e Lashtë. Ato mundësojnë një pamje se si mund të jetë dukur një *insula* gjatë shekujve të II dhe të III. Këto struktura të veçanta në Ostia janë gjithashtu unike, pasi ato janë dëshmi të *insulae* luksoze. Për shkak të rrallësisë së dëshmive, në ditët e sotme është e paqartë se sa të zakonshme ishin këto *insulae* luksi. Plani i dyshemesë mundëson përcaktimin se çfarë përbënë një nga nga këto *insulae* luksoze.

parapamje|majtas|354px|Krijim i një modeli të një insula romake
Së pari, kishte një hapsirë banimi drejtëkëndore të quajtur *medianum* nga e cila mund arriheshin dhomat e tjera. Këto dhoma të bashkangjitura pritjeje ishin të ndryshme në madhëse në të dy fundet dhe përgjithësisht ishin të ndara më tej në dy dhoma të veçanta, por ndonjëherë mbeteshin secila si një. Dritare të mëdha qelqi mundësonin dritën në këto dhoma. Këto dritare shpesh shikonin një kopësht, oborr ose rrugën. *Insulae* të mëdha në Ostia sugjerojnë se katet e sipërme mund të kanë pasur kuzhina, latrina dhe madje edhe ujë të rrjedhshëm. Veçori të tjera luksoze që shihen në Ostia përfshijnë shtylla ose kolona që dekoronin dyertë e jashtme për në shkallët që të çonin te apartmentet. dekorimet sugjerojnë se këto *insulae* të veçanta me gjasa bujtnin individë të pasur, që jetonin aty në mënyrë afat-gjate.

Apartamente të thjeshta dy deri në katër dhomëshe gjenden gjithashtu në Ostia për klasat e ulta që banonin një *insula*. Siç shihet te *Casa di Diana*, kati përdhes përmban një korridor të ngushtë me majft qela të ndriçuara dobët që të çonin në atë që besohet se ishte një zonë e përbashkët banimi. Kjo lloj insula mund të gjendet në Kodrën Kapitoline të Romës, e cila mund të sugjerojë se si ishte ky dizajn i veçantë, një zgjidhje e zakonshme për kërkesën e lartë të strehimit të kohës. Latrina dhe çisterna për ujin e pijshëm duket se ka qenë e përbashkët. Për shkatë të rreziqeve të zjarrit dhe rrëzimit, lartësia e *insulae* u kufizuan nga Augusti në 70 këmbë romake të quajtura *pes* (20.7 metra) dhe prapë në një përmasë të papërcaktuar Sipas katologëve rajonal të shekullit të IV, kishte rreth 42,000–46,000 *insulae* në qytet, krahasuar me rreth 1,790 *domus* në fundin e shekullit të III. Të dhënat mbi numrin e *insulae* dhe në një shkallë më të vogël të *domus* janë përdorur për demografinë klasike. Popullsia e qytetin në fundin e shekullit të III mendohet se lëkundej midis 700.000 dhe 800.000, duke e zbritur nga më shumë se një 1 milion, bazuar në shifrat për sasinë e grurit të nevojitur për të ushqyer popullsinë në Romë dhe zonat përreth.

## Shiko gjithashtu
* Apartamenti
* Rezidenca shumëfamiljare
* Tempulli Romak
* Insula (hapsirë urbane)
* Domus
* Llaçi romak
* Vila Romake
* Arkitektura klasike
* Banesat me shtylla parahistorike rreth Alpeve
* Marina Romake
* Mare Nostrum
* Anijet Romake
* Shtetësia Romake
* Agger
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arti romak
* Arx
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cirku Romak
* Contio
* Curia Calabra
* Çitadela
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Harku i Triumfit
* Honestiores dhe humiliores
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Itinerari
* Kalendari Romak
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Klima e Romës së Lashtë
* Kohorta (njësi ushtarake)
* Kolonia Romake
* Koloseumi
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Larja në Romën e Lashtë
* Legjioni romak
* Limes
* Limes Alutanus
* Limes Danubii
* Limes Moesicus
* Limes Pannonicus
* Limes Porolissensis
* Limes Sarmatiae
* Limes Transalutanus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Ludi
* Magjistratët romakë
* Magister militum Ilirikum
* Mansio
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Monarkia romake
* Mos maiorum
* Muret e lashta të Durrësit
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Hadrianit
* Muri i Trajanit
* Notitia Dignitatum
* Novus homo
* Optimates dhe populares
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Principati (Roma)
* Republika Romake
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Senati Romak
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Tirones
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ura romake
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Vallum
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vigiles
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## References
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* Jerome Carcopino *Daily Life in Ancient Rome*
* 
* 
* John W. Humphrey, John P. Oleson dhe Andrew N. Sherwood, (Routledge, 1998), *Greek and Roman Technology: A Sourcebook*
* 
* Lawrence Richardson, *A New Topographical Dictionary of Ancient Rome* (Johns Hopkins University Press, 1992.
* Straboni, Geographica
* Tertuliani, *Against the Valentinians*
* 

## Lidhje të jashtme
* Photo of Insulae in Ostia 
* Model of another insula in Ostia  
* Insula 9, an excavation of a Pompeii insula
* Roman apartment building