Bijelo Dugme

**Bijelo Dugme** (përkth. *Kopsa e Bardhë* ) ishte një grup roku jugosllav, i formuar në Sarajevë, RS e Bosnjës dhe Hercegovinës në 1974. Bijelo Dugme konsiderohet gjerësisht se ka qenë grupi më popullor që ka ekzistuar në ish -Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë dhe një nga aktet më të rëndësishme të skenës rok jugosllave.

Bijelo Dugme u formua zyrtarisht në 1974, megjithëse anëtarët e formacionit të parë, kitaristi Goran Bregović, vokalisti Željko Bebek, bateristi Ipe Ivandić, tastieristi Vlado Pravdić dhe kitaristi bas Zoran Redžić, luanin më parë nën emrin Jutro . Albumi debutues i grupit *Kad bi bio bijelo dugme*, i lëshuar në 1974, u solli atyre popullaritet mbarëkombëtar me muzikën e tij të ndikuar nga folku ballkanik hard rock , por edhe prej kopertinës provokuese. Publikime të ardhshme të grupit, me tinguj të ngjashëm, e mbajtën popullaritetin e tyre, të përshkruar nga media si "Dugmemania", dhe puna e grupit, veçanërisht baladat e tyre simfonike me tekste poetike, u vlerësuan gjerësisht nga kritikët muzikorë. Në fillim të viteve 1980, me shfaqjen e skenës së valëve të reja jugosllave, grupi u zhvendos drejt valës së re(new wave), duke mbetur një nga grupet më të njohura në vend. Pas largimit të Bebek në 1983, grupit iu bashkua vokalisti Mladen Vojičić "Tifa", me të cilin grupi regjistroi vetëm një album "Bijelo Dugme", i cili qe i paharrueshëm. Vokalisti i fundit i grupit, Alen Islamović, iu bashkua grupit në vitin 1986, dhe me të Bijelo Dugme regjistroi dy albume, duke u shpërbërë më 1989-ën me fillimin e tensioneve në Jugosllavi. Në vitin 2005, grupi u ribashkua në formacionin që përfshinte shumicën e muzikantëve që kaluan nëpër grup, duke përfshirë të tre vokalistët, për tre koncerte, në Sarajevë, Bosnje dhe Hercegovinë, në Zagreb, Kroaci dhe në Beograd, Serbi.  Ky i fundit është një nga koncertet me bileta më të ndjekura të të gjitha kohërave .

## Ndikimi dhe trashëgimia 
Bijelo Dugme konsiderohet të ketë qenë akti më popullor që është shfaqur ndonjëherë në RSF të Jugosllavisë dhe vendet pasardhëse të saj, duke frymëzuar shumë artistë të zhanreve të ndryshme muzikore. Muzikantët që u ndikuan, sipas fjalëve të tyre, nga Bijelo Dugme përfshijnë kitaristin dhe udhëheqësin e Prljavo Kazalište Jasenko Houra,  këngëtarin dhe ish-anëtarin e Bulevar dhe Bajaga i Instruktori Dejan Cukić,  kitaristin dhe ish-udhëheqësin e KUD Idijoti Aleksandar "Sale Veruda" Milovanović,  këngëtarin dhe ish-udhëheqësin e Dino Merlin, dhe të tjerë. Aktet që regjistruan ribërje të këngëve të Bijelo Dugme përfshijnë Aska,  Srđan Marjanović,  Regina,  Revolveri,  Prljavi Inspektor Blaža i Kljunovi,  Viktorija,  Sokoli,  Massimo Savić,  Vasko Serafimov,  Zoran Predin dhe Matija Dedić,  Branimir "Džoni" Štulić,  Teška Industrija,  Texas Flood  dhe të tjerë. Kënga "Ima neka tajna veza" u interpretua nga Joan Baez në koncertet e saj të vitit 2014 në Beograd dhe Zagreb.  Puna e grupit është parodizuar nga Paraf,  Gustafi,  Rambo Amadeus,  SARS, dhe të tjerë.

Janë shkruar disa libra për grupin: *Istina o Bijelom dugmetu* ( *E vërteta për Bijelo Dugmen*, 1977) nga Danilo Štrbac, *Bijelo Dugme* (1980) nga Dushko Pavlović, *Ništa mudro* (1981) nga Darko Glavan dhe Dražen Vrdoljak, *Lopuzhe koje nisu uhvatili* ( *Mistrecët* *që nuk u* kapën, 1985) nga Dušan Vesić, *Bijelo Dugme* (2005) nga Asir Misirlić, *Bijelo Dugme – Doživjeti stotu* (2005) nga Zvonimir Krstulović, *Kad* *bi bio bijelo dugme* (2005), *Kad sam bio bijelo dugme* ( *Kur isha një kopsë e bardhë*, 2005) nga Ljubiša Stavrić dhe Vladimir Sudar 

Në vitin 1994, Radio Televizioni i Serbisë transmetoi një dokumentar me katër pjesë rreth grupit të titulluar *Nakon svih ovih godina* . 

Libri *YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike* ( *YU 100: Albumet më të mira të muzikës pop dhe rock jugosllave* ), botuar në 1998, përmban tetë albume të Bijelo Dugme: *Bitanga i princeza* (i anketuar nr. 10), *Kad bi bio bijelo dugme* (i anketuar nr. 14), *Šta bi dao da si na mom mjestu* (i anketuar nr. 17), *Bijelo Dugme* (i anketuar nr. 28), *Eto!* *Baš hoću!* (i anketuar nr. 31), *Doživjeti stotu* (i anketuar nr. 35 ), *Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo* (i anketuar nr. 53), dhe *Koncert kod Hajdučke česme* (i anketuar nr. 74).  Lista e 100 albumeve më të mëdha jugosllave, e publikuar nga edicioni kroat i *Rolling Stone* në 2015, përmban tre albume të Bijelo Dugme, *Bitanga i princeza* (i renditur në vendin e 15),  *Eto!* *Baš hoću!* (i renditur nr. 36)  dhe *Šta bi dao da si na mom mjestu* (i renditur nr. 42).  Në 1987, në *YU legende uživo* ( *Legjendat Jugosllave Live*), një botim special nga revista *Rock*, ''5 prill '81'' u shpall një nga 12 albumet më të mira live jugosllave. 

Lista e 100 këngëve më të mira të rock jugosllave të të gjitha kohërave e Rock Express përmban tetë këngë nga Bijelo Dugme: "Lipe cvatu" (anketuar nr.10), "Bitanga i princeza" (anketuar nr.14), "Sve će to, mila moja, prekriti ruzmarin, snjegovi i šaš" (anketuar Nr.17), "Sanjao sam noćas da te nemam" (anketuar Nr.31), "Ima neka tajna veza" (Nr.38), "Šta bi dao da si na mom mjestu " (anketa nr.68), "Za Esmu" ("Për Esmën", sondazh nr.78) dhe "Kad bi' bio bijelo dugme" (anketa nr.97).  Lista e 100 këngëve jugosllave të B92 përmban tre këngë nga Bijelo Dugme: "Sve će to, mila moja, prekriti ruzmarin, snjegovi i šaš" (anketuar nr. 14), "Loše vino" (anketuar nr. 32) dhe "Ako možeš zaboravi (anketuar nr. 51) 

Tekstet e 10 këngëve të grupit (8 të shkruara nga Bregović dhe 2 të shkruara nga Trifunović) u shfaqën në librin e Petar Janjatović -it *Pesme bratstva, detinjstva &amp;amp; potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967 - 2007* ( *Këngë Vllazërie, Fëmijërie dhe Pasardhësish) : Antologjia e Poezisë Rock ish-JU 1967 – 2007* ). 

Në vitin 2016, revista e përjavshme serbe e lajmeve *Nedeljnik* e shpalli Goran Bregoviqin një nga 100 njerëzit që ndryshuan Serbinë.  Në vitin 2017, e njëjta revistë e shpalli koncertin e Bijelo Dugme në Hadjučka česma një nga 100 ngjarjet që ndryshuan Serbinë. 

## Anëtarët 
**Anëtarët e shkuar**
*Goran Bregović – kitarë (1974–1989, 2005)
*Željko Bebek – vocals (1974–1984, 2005), kitarë bas (1976–1977 *(studio only)*)
*Mladen Vojičić Tifa – vokal (1984–1985, 2005)
*Alen Islamović – vokal (1986–1989, 2005)
*Jadranko Stanković – kitarë bas (1974)
*Zoran Redžić – kitarë bas (1974–1975, 1977–1989, 2005)
*Vlado Pravdić – tastierë (1974–1976, 1978–1989, 2005)
*Laza Ristovski – tastierë (1976–1978, 1984–1989, 2005)
*Goran "Ipe" Ivandić – bateri (1974–1976, 1977–1978, 1982–1989) 
*Milić Vukašinović – bateri (1976–1977, 2005)
*Dragan "Điđi" Jankelić – bateri (1978–1982, 2005)

**Muzikantë shëtitës**
*Mustafa "Mute" Kurtalić – kitarë bas (1975)
*Ljubiša Racić – kitarë bas (1975–1977)
*Sanin Karić – kitarë bas (1977)
*Garabet Tavitjan – bateri (1982)

**Albume studio**
*''Kad bi' bio bijelo dugme* (1974)
**Šta bi dao da si na mom mjestu* (1975)
**Eto! Baš hoću!* (1976)
**Bitanga i princeza* (1979)
**Doživjeti stotu* (1980)
**Uspavanka za Radmilu M.* (1983)
**Bijelo Dugme* (1984)
**Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo* (1986)
**Ćiribiribela* (1988)

**Albume live**
**Koncert kod Hajdučke česme* (1977)
**5. april '81* (1981)
**Mramor, kamen i željezo* (1987)
**Turneja 2005: Sarajevo, Zagreb, Beograd'' (2006)

## Referime