Mutizmi selektiv

**Mutizmi selektiv** është një çrregullim ankthi në të cilin një person normalisht i aftë për të folur nuk mund të flasë në situata specifike ose me njerëz të veçantë. Mutizmi selektiv zakonisht bashkëjeton me çrregullimin e ankthit shoqëror. Njerëzit me mutizëm selektiv qëndrojnë të heshtur edhe kur pasojat e heshtjes së tyre përfshijnë turp, ostracizëm shoqëror ose ndëshkim.

## Shenjat dhe simptomat
Fëmijët dhe të rriturit me mutizëm selektiv janë plotësisht të aftë për të folur dhe për të kuptuar gjuhën, por nuk janë fizikisht të aftë të flasin në situata të caktuara, megjithëse pritet të flitet prej tyre. Sjellja mund të perceptohet si ndrojtje ose vrazhdësi nga të tjerët. Një fëmijë me mutizëm selektiv mund të jetë plotësisht i heshtur në shkollë për vite me rradhë, por të flasë mjaft lirshëm ose madje tepër në shtëpi. Ekziston një variacion hierarkik midis njerëzve me këtë çrregullim: disa njerëz marrin pjesë plotësisht në aktivitete dhe paraqiten sociale, por nuk flasin, të tjerët do të flasin vetëm me bashkëmoshatarët por jo me të rriturit, të tjerët do të flasin me të rriturit kur u bëhen pyetje që kërkojnë përgjigje të shkurtra por kurrë jo bashkëmoshatarët dhe akoma të tjerët nuk flasin me askënd dhe marrin pjesë në pak, nëse ka, aktivitete të paraqitura për ta. Në një formë të rëndë të njohur si "mutizëm progresiv", çrregullimi përparon derisa personi me këtë gjendje të mos flasë më me askënd në ndonjë situatë, madje edhe anëtarët e ngushtë të familjes.

Mutizmi selektiv është i lidhur fort me çrregullime të tjera ankthi, veçanërisht çrregullime të ankthit shoqëror. Në fakt, shumica e fëmijëve të diagnostikuar me mutizëm selektiv gjithashtu kanë çrregullim të ankthit shoqëror (100% e pjesëmarrësve në dy studime dhe 97% në një tjetër). Prandaj, disa studiues spekulojnë se mutizmi selektiv mund të jetë një strategji shmangie e përdorur nga një nëngrup i fëmijëve me çrregullim të ankthit shoqëror për të zvogëluar shqetësimin e tyre në situata sociale.

Veçanërisht te fëmijët e vegjël, mutizmi selektiv nganjëherë mund të ngatërrohet me një çrregullim të spektrit të autizmit, veçanërisht nëse fëmija vepron i tërhequr rreth diagnostikuesit të tij ose të saj, gjë që mund të çojë në diagnozë dhe trajtim jo të saktë. Megjithëse njerëzit autikë mund të jenë gjithashtu të heshtur në mënyrë selektive, ata shpesh shfaqin sjellje të tjera: puçrrat e duarve, sjelljet përsëritëse, izolimin shoqëror edhe në mesin e anëtarëve të familjes (jo gjithmonë duke iu përgjigjur emrit, për shembull) - ata i veçojnë ato nga një fëmijë me mutizëm selektiv. Disa njerëz autikë mund të jenë të heshtur në mënyrë selektive për shkak të ankthit në situata sociale që nuk i kuptojnë plotësisht. Nëse mutizmi është tërësisht për shkak të çrregullimit të spektrit autik, nuk mund të diagnostikohet si mutizëm selektiv siç thuhet në pikën e fundit në listën e mësipërme.

### Simptoma tjera
Përveç mungesës së të folurit, sjelljet dhe karakteristikat e tjera të zakonshme të shfaqura nga njerëzit heshtin në mënyrë selektive, sipas kërkimeve të Dr. Elisa Shipon-Blum, përfshijnë:

*Turp, ankth shoqëror, frikë nga sikleti social ose izolim shoqëror dhe tërheqje
*Vështirësi në mbajtjen e kontaktit me sy
*Shprehje e zbrazët dhe hezitimi për të buzëqeshur ose buzëqeshje e pandërprerë
*Vështirësi për të shprehur ndjenja, madje edhe për familjarët
*Tendenca për t'u shqetësuar më shumë se shumica e njerëzve të së njëjtës moshë
*Ndjeshmëri ndaj zhurmës dhe turmave

Në anën pozitive, shumë njerëz me këtë gjendje kanë:

*Inteligjencë mbi mesatare, perceptim ose kureshtje
*Empatia dhe ndjeshmëria ndaj mendimeve dhe ndjenjave të të tjerëve
*Një sens i fortë i të drejtës dhe i gabuar

## Shkaqet
Mutizmi selektiv është një term ombrellë për gjendjen e fëmijëve të zhvilluar mirë, të cilët nuk mund të flasin ose të komunikojnë nën disa caktime. Shkaqet e sakta që prekin çdo fëmijë mund të jenë të ndryshme dhe ende të panjohura. Ka pasur përpjekje për të kategorizuar, por ende nuk ka përgjigje përfundimtare për shkak të nën-diagnozës dhe madhësive të vogla / të njëanshme. Shumë njerëz nuk diagnostikohen deri vonë në fëmijëri vetëm sepse nuk flasin në shkollë dhe për këtë arsye nuk arrijnë të kryejnë detyra që kërkojnë të folur në publik. Heshtja e tyre e pavullnetshme e bën gjendjen më të vështirë për t’u kuptuar ose provuar. Prindërit shpesh nuk janë të vetëdijshëm për gjendjen pasi fëmijët mund të funksionojnë mirë në shtëpi. Mësuesit dhe pediatërit gjithashtu ndonjëherë gabojnë atë për turp të fortë ose frikë të zakonshme në skenë.

Shumica e fëmijëve me mutizëm selektiv hipotezohen se kanë një predispozitë të trashëguar ndaj ankthit. Shpesh kanë penguar temperamentet, gjë që hipotezohet të jetë rezultat i mbi-ngacmueshmërisë së zonës së trurit të quajtur amigdala. Kjo zonë merr indikacione për kërcënime të mundshme dhe vë në përgjigje akute e stresit. Frenimet e sjelljes, ose temperamentet e frenuara, përfshijnë ndjenjat e shqetësimit emocional dhe tërheqjeve sociale. Në një studim të vitit 2016, u hulumtua lidhja midis frenimit të sjelljes dhe mutizmit selektiv. Fëmijët midis moshës tre dhe 19 vjeç me mutizëm selektiv gjatë gjithë jetës, fobisë sociale, sjelljes së brendshme dhe kontrollet e shëndetshme u vlerësuan duke përdorur pyetësorin e Prirjes së Sjelljes Retrospektive të Foshnjave me vlerësim nga prindërit, i përbërë nga 20 pyetje që adresojnë turpin dhe frikën, si dhe nënkaleta të tjera. Rezultatet treguan se frenimi i sjelljes parashikon me të vërtetë mutizmin selektiv. Në përputhje me hipotezën e studiuesve, fëmijët e diagnostikuar me mutizëm selektiv afatgjatë kishin një rezultat më të lartë të frenimit të sjelljes si foshnjë. Kjo është treguese e lidhjes pozitive midis frenimit të sjelljes dhe mutizmit selektiv.

Duke pasur parasysh mbivendosjen shumë të lartë midis çrregullimit të ankthit shoqëror dhe mutizmit selektiv (deri në 100% në disa studime Megjithë ndryshimin e emrit nga "elektiv" në "selektiv", mbetet një konceptim i gabuar i zakonshëm që një fëmijë i heshtur në mënyrë selektive është i mprehtë ose kokëfortë. Në fakt, fëmijët me mutizëm selektiv kanë një shkallë më të ulët të sjelljes kundërshtare sesa moshatarët e tyre në një mjedis shkollor. Disa studime të mëparshme mbi temën e mutizmit selektiv janë hedhur poshtë si të meta serioze në hartimin e tyre. Sipas një studimi më të fundit sistematik besohet se fëmijët që kanë mutizëm selektiv nuk kanë më shumë të ngjarë se fëmijët e tjerë të kenë një histori të traumave të hershme ose ngjarjeve stresuese të jetës. Një tjetër studim i kohëve të fundit nga Dummit et al., Në vitin 1997 nuk gjeti ndonjë provë të traumës në kampionin e tyre të fëmijëve. Provat e fundit kanë treguar që trauma nuk shpjegon pse shumica e fëmijëve me mutizëm selektiv zhvillojnë gjendjen. Another recent study by Dummit et al., in 1997 did not find any evidence of trauma in their sample of children. Recent evidence has shown that trauma does not explain why most children with selective mutism develop the condition. Shumë fëmijë që kanë mutizëm selektiv pothuajse gjithmonë flasin me vetëbesim në disa situata. Fëmijët të cilët kanë përjetuar trauma megjithatë dihet që papritmas ndalojnë së foluri.

## Trajtimi
Përkundër besimit popullor, njerëzit me mutizëm selektiv nuk përmirësohen domosdoshmërisht me moshën. Trajtimi efektiv është i nevojshëm që një fëmijë të zhvillohet siç duhet. Pa trajtim, mutizmi selektiv mund të kontribuojë në depresionin kronik, ankthin e mëtejshëm dhe probleme të tjera sociale dhe emocionale.

Si pasojë, trajtimi në moshë të re është i rëndësishëm. Nëse nuk adresohet, mutizmi selektiv ka tendencë të vetë-përforcohet. Të tjerët mund të presin përfundimisht që një fëmijë i pikëlluar të mos flasë, dhe për këtë arsye të ndalojnë përpjekjet për të filluar një kontakt verbal. Përndryshe, ata mund të bëjnë presion ndaj fëmijës për të folur, duke rritur nivelin e tyre të ankthit në situatat kur pritet të folurit. Për shkak të këtyre problemeve, një ndryshim i mjedisit mund të jetë një konsideratë e vlefshme. Sidoqoftë, ndryshimi i shkollës ia vlen të merret në konsideratë vetëm nëse mjedisi alternative është shumë mbështetës, përndryshe një mjedis krejt i ri mund të jetë një shok shoqëror për individin ose t'i privojë ata nga ndonjë miq ose mbështetje që ata kanë aktualisht. Pavarësisht nga shkaku, rritja e vetëdijes dhe sigurimi i një ambienti mbështetës, janë hapat e parë drejt një trajtimi efektiv. Fëmijët e prekur më shpesh nuk kanë pse të ndryshojnë shkolla ose klasa dhe nuk kanë vështirësi të vazhdojnë, përveç në komunikimin dhe frontin shoqëror. Trajtimi në vitet e adoleshencës ose të rriturit mund të jetë më i vështirë sepse individi i prekur është mësuar të jetë memec.

Trajtimi i saktë varet nga mosha e personit, çdo sëmundje mendore shoqëruese dhe një sërë faktorësh të tjerë. Për shembull, stimulimi i venitjes zakonisht përdoret me fëmijë më të vegjël sepse fëmijët e moshuar dhe adoleshentët e njohin situatën si një përpjekje për t'i bërë ata të flasin, dhe njerëzit e moshuar me këtë gjendje dhe njerëzit me depresion kanë më shumë të ngjarë të kenë nevojë për ilaçe.

## Referime