Arsimi në Çekosllovaki

**Arsimi në Çekosllovaki** paraqet sistemin arsimor në ish-shtetin e Çekosllovakisë u ndërtua mbi dispozitat e mëparshme, e cila përfshinte arsimin e detyrueshëm dhe ishte përshtatur në disa aspekte me diversitetin etnik të rajonit. Gjatë periudhës komuniste u bë përparim i mëtejshëm në sistemin shkollor drejt barazisë në mundësi ndërmjet rajoneve dhe gjinive, por aksesi në arsimin e lartë varej nga pajtueshmëria politike e studentëve dhe familjeve të tyre. Pas ' Revolucionit Kadife ' në vitin 1989 u prezantuan shumë reforma. 

## Para epokës komuniste 
Çekosllovakia (dhe shtetet pasardhëse të saj) kishin një traditë të përpjekjeve akademike dhe shkencore në rrjedhën kryesore të mendimit evropian dhe një histori të arsimit të lartë që daton që nga Mesjeta . Universiteti Charles u themelua në Pragë në 1348, dhe Universitas Istropolitana (Academia Istropolitana) u themelua në Bratislavë në 1465. Para Luftës së Parë Botërore, arsimi ishte instrumenti kryesor për trajtimin e diversitetit etnik. Ndoshta në asnjë aspekt tjetër të jetës publike Çekosllovakia nuk i ka trajtuar në mënyrë më efektive pabarazitë ndërmjet çekëve, sllovakëve, hungarezëve, ukrainasve dhe gjermanëve . Tetë vjet arsim i detyrueshëm në gjuhën amtare të çdo pakice etnike bëri shumë për të rritur shkallën e shkrim-leximit, veçanërisht në mesin e sllovakëve dhe ukrainasve. Një program i zgjeruar i arsimit profesional rriti aftësitë teknike të fuqisë punëtore industriale në rritje të vendit. Megjithatë, disa pabarazi mbetën. Gjermanët dhe çekët mbizotëronin në mënyrë disproporcionale në shkollat e mesme dhe universitetet. Si në tokat çeke ashtu edhe në Sllovaki, arsimi i detyrueshëm kishte filluar në 1774, me iniciativën e Maria Terezës . Në tokat çeke, fermerët e begatë, madje edhe fermerët dhe qiramarrësit kishin një histori të gjatë të hipjes së fëmijëve të tyre në qytete ose qytete për arsimin e mesëm, profesional dhe të lartë. 

## Në kohën e komunizmit 
Pavarësisht pabarazive rajonale dhe etnike, Çekosllovakia hyri në epokën komuniste me një popullsi të arsimuar, madje shumë të arsimuar. Arsimi nën sundimin e Partisë Komuniste të Çekosllovakisë (KSC) ka një histori reformash periodike (shpesh duke u përpjekur të përshtaten me modelin sovjetik) dhe përpjekjesh për të ruajtur pastërtinë ideologjike brenda shkollave. Në të njëjtën kohë, arsimi i lartë ishte një shpërblim për pajtueshmërinë politike. Nga mesi i viteve 1970, pabarazia historike në burimet arsimore midis tokave çeke dhe Sllovakisë ishte korrigjuar kryesisht. Njëfarë barazie në mundësitë arsimore u arrit, pjesërisht përmes përpjekjeve të përbashkëta të politikëbërësve dhe pjesërisht përmes peripecive të normalizimit. 

### Sistemi 
Në vitet 1980, sistemi arsimor çekosllovak kishte katër nivele bazë:

* çerdhe dhe kopsht fëmijësh ;
* shkollat fillore 8-vjeçare; (deri në vitin 1978: 9 vjet)
* lloje të ndryshme të shkollave të mesme ; dhe
* një sërë institucionesh të arsimit të lartë.

Arsimi ishte i detyrueshëm midis moshës gjashtë dhe gjashtëmbëdhjetë vjeç nga viti 1984 (dmth 10 vjet, 1922-1948: 8 vjet, 1948-1984: 9 vjet). Në vitet 1974-75, planifikuesit filluan një reformë arsimore, duke shkurtuar ciklin fillor nga nëntë në tetë vjet dhe duke standardizuar kurrikulat brenda sistemit të shkollës së mesme. Arsimi financohej nga shteti, dhe të gjitha tekstet dhe materialet mësimore nën nivelin universitar ishin falas (ktheheshin në fund të semestrit). 

*Shkollat e mesme* përfshinin gjimnazin (duke theksuar arsimin e përgjithshëm dhe përgatitjen për arsimin e lartë) dhe shkollat profesionale (që theksonin aftësimin teknik); të dyja ishin programe katërvjeçare. Një program praktike shumë i zhvilluar dhe një sistem programesh të mesme profesionale ose profesionale iu bashkëngjitën industrive ose impianteve industriale specifike. Si në arsimin e mesëm ashtu edhe në atë të lartë, u parashikuan që punëtorët të ndiqnin studimet në mbrëmje në kombinim me kohën e lirimit nga puna. 

Në vitin 1985 kishte 36 *universitete* ose institucione të arsimit të lartë të nivelit universitar, me 110 fakultete; 23 ndodheshin në Republikën Socialiste Çeke, dhe 13 ndodheshin në Republikën Socialiste Sllovake. Reforma e mesit të viteve 1970 shkurtoi kursin e studimeve në shumicën e fushave nga pesë në katër vjet. Një ligj i vitit 1980 për arsimin e lartë rriti kontrollin e ministrive çeke dhe sllovake të arsimit mbi universitetet dhe kolegjet teknike. Studimi pasuniversitar përfshinte tre deri në gjashtë vjet studime. Fakultetet mund të ekzistojnë brenda një sistemi universitar ose si entitete të pavarura (si në rastin e gjashtë fakulteteve teologjike nën drejtimin e ministrive të kulturës të të dyja republikave, ose fakulteteve arsimore të administruara nganjëherë drejtpërdrejt nga ministritë e arsimit të republikave). 

Regjimi bëri përpjekje intensive për të përmirësuar statusin arsimor të *grave* në vitet 1970. Numri i grave që përfunduan një kurs të arsimit të lartë u rrit me 93 përqind midis viteve 1970 dhe 1980 (për burrat rritja ishte 48 përqind). Edhe pse gratë vazhduan të grumbulloheshin në fusha të tilla tradicionale të punësimit femëror si kujdesi shëndetësor dhe mësimdhënia, regjistrimi i tyre në shumë shkolla të mesme e tejkaloi atë të burrave. Gratë kanë zënë 40 për qind të regjistrimit në universitet që nga mesi i viteve 1960. Në vitin shkollor 1985–86, kjo shifër ishte 43 për qind. 

### Regjistrimi 
Regjistrimet në arsim dhe pranimet ishin çështje delikate gjatë epokës socialiste. Praktikisht të gjithë ndoqën shkollën fillore, dhe shumica e atyre të moshës së shkollës së mesme ndoqën një lloj trajnimi të specializuar ose një gjimnaz. Përtej kësaj, megjithatë, pyetjet rreth pranimeve në universitet (dhe kush ndjek shkollat e mesme dhe kush bëhet nxënës) morën ngjyrime politike. Në vitet 1950, fëmijët e të burgosurve politikë, fermerëve të pasur ose ithtarëve të njohur të një feje apo tjetrës ishin viktima të politikave diskriminuese të pranimeve të partisë. Të rinjtë me prejardhje të klasës punëtore ose fshatare kishin gjoja preferencë ndaj atyre të grupeve të tjera socio-ekonomike. Megjithatë, një vështrim në prejardhjen e studentëve gjatë viteve 1950 dhe 1960 zbulon se në asnjë vit fëmijët e punëtorëve apo fshatarëve nuk përbënin shumicën e atyre në institucionet e arsimit të lartë. Vlerësimet e sakta ndryshojnë, por nga mesi i viteve 1960 familjet e punëtorëve fituan mesatarisht një të tretën e vendeve të pranimit, fshatarët vetëm 10 për qind dhe "të tjerët" gati 60 për qind. Proletariati rezultoi më mirë në Sllovaki, ku gati gjysma e atyre me shkollë të mesme ose universitare vinin nga familjet e punëtorëve ose fshatarëve. 

Në vitin 1971 regjimi shpalli se "Përzgjedhja e aplikantëve duhet të jetë qartësisht në karakter politik... Ne nuk e fshehim faktin që duam ta bëjmë këtë në shkolla në një mënyrë që të garantojë që të diplomuarit e ardhshëm të jenë mbështetës të socializmit dhe se ata do t'i vënë njohuritë e tyre në shërbim të shoqërisë socialiste". Kjo ishte "qasja e klasës parimore", një grup kompleks kriteresh që supozohet se pasqyronte "talentin e studentit, interesin për fushën e zgjedhur, origjinën e klasës, konsideratat qytetare dhe morale, aktivizmin social dhe politik të prindërve dhe rezultatin e provimit pranues". Në praktikë, sfondi i klasës dhe aktivitetet politike të prindërve peshuan më shumë se të gjithë faktorët e tjerë. Fëmijëve të disidentëve, të atyre në disfavor politik, ose të adhuruesve të hapur të një sekti fetar iu mohua pranimi në arsimin e lartë në favor të fëmijëve, prindërit e të cilëve ishin anëtarë partie ose me origjinë proletare. 

Amnesty International raportoi në vitin 1980 se institucionet i renditnin aplikantët sipas kritereve të mëposhtme: studentët prindërit e të cilëve ishin të dy anëtarë të KSC-së, fëmijët e fermerëve ose punëtorëve dhe ata me një prind anëtar të KSC-së. Studentët që nuk plotësonin asnjë nga këto kushte konsideroheshin të fundit. Fëmijët e disidentëve u skualifikuan efektivisht. Sistemi lejoi disa manipulime; një anëtar i inteligjencës pa një njollë politike në të kaluarën e tij ose të saj mund të kishte marrë një punë si punëtor përkohësisht për t'i lejuar fëmijës së tij një pretendim për statusin proletar. Kishte edhe akuza për ryshfet dhe korrupsion rreth pranimeve në universitet. Cilido qoftë mekanizmi i përfshirë, përbërja sociale e trupit studentor u zhvendos në mesin e viteve 1970; afërsisht gjysma e të gjithë studentëve në arsimin e lartë ishin nga familjet e punëtorëve ose fermerëve. 

Karta 77 protestonte kundër diskriminimit në pranimet në arsim bazuar në aktivitetin politik të prindërve; kishte disa indikacione nga fundi i viteve 1970 se, nëse mëkatet prindërore do të mund të viheshin ende tek fëmijët, të paktën pyetjet në lidhje me përkatësitë politike të prindërve të tyre në të kaluarën dhe të tashmen do të ishin më pak flagrante. Nëse politizimi i pranimeve në universitete siguronte apo jo që të diplomuarit do të ishin "mbështetës të socializmit" mund të debatohej. Megjithatë, është e qartë se në kontrollin e pranimeve në universitete, regjimi dinte se si të siguronte pajtueshmërinë nga ana e shumicës së qytetarëve çekosllovakë. Nëse një jetesë mesatarisht e sigurt dhe një standard i arsyeshëm jetese ishin "karrota" e regjimit, përjashtimi i fëmijëve të disidentëve nga arsimi i lartë ishte një nga "shkopinjtë" më të frikshëm të tij. 

## 1990 – 1992 
Pas Revolucionit Kadife në 1989, sistemi arsimor në Çekosllovaki pësoi ndryshime transformuese. Demokratizimi i arsimit filloi në vitin 1990. U prezantuan shkollat private dhe gjimnazet e mesme të përgjithshme 6 dhe 8-vjeçare. U rivendos liria akademike e arsimit të lartë dhe u zbatuan programet e diplomës bachelor. Në vitin 1992 filluan programet e para arsimore që përfshinin mbështetjen e Komisionit Evropian. Ndryshime u bënë edhe në financimin e arsimit.   

## Shih edhe 
* Arsimi në Çeki
* Arsimi në Sllovaki

## Referime