Feisal bin Abdulaziz Al Saudi

**Feisal bin Abdulaziz El Saudi** (Arabisht: فيصل بن عبدالعزيز آل سعود‎; 14 prill 1906 – 25 mars 1975) ishte Mbreti i Arabisë Saudite dhe Mbrojtësi i Dy Xhamive të Shenjta nga 2 nëntori 1964 deri më 25 mars 1975.

Feisal ishte djali i tretë i Mbretit Abdulaziz. Nëna e tij, Tarfa, ishte anëtare e familjes El esh-Shejh e cila ka prodhuar shumë udhëheqës fetarë të shquar sauditë. Feisal u shfaq si një politikan me ndikim mbretëror nën babanë dhe vëllanë e tij Mbretin Saud, duke shërbyer si ministër i jashtëm i fushave saudite për të gjithë, përveç dy viteve nga 1930 deri në vdekjen e tij. Ai ishte princ i kurorës pas pranimit të Saudit në vitin 1953, dhe në atë pozitë ai shpalli të jashtëligjshëm skllavërinë në Arabinë Saudite. Ai e bindi Mbretin Saud të abdikonte në favor të tij në vitin 1964 me ndihmën e anëtarëve të tjerë të familjes mbretërore dhe të afërmit të tij, myftiu i madh Muhamed ibën Ibrahim Al esh-Shejh.

Feisal zbatoi një politikë të modernizimit dhe reformës. Temat kryesore të politikës së tij të jashtme ishin panislamizmi, antikomunizëm (të cilin ai e shoqëroi me sionizmin), dhe pro-palestinezizmi. Ai u përpoq të kufizonte fuqinë e zyrtarëve fetarë islamikë. Duke protestuar kundër mbështetjes që Izraeli mori nga Perëndimi, ai udhëhoqi embargon e naftës që shkaktoi krizën e naftës në vitin 1973.

Feisal stabilizoi me sukses burokracinë e mbretërisë dhe mbretërimi i tij kishte popullaritet të konsiderueshëm midis arabëve sauditë megjithë reformat e tij që përballen me disa polemika. Në vitin 1975, ai u vra nga nipi i tij Feisal bin Musejd.

## Jeta e hershme dhe edukimi
Feisal bin Abdulaziz lindi në Riad më 14 prill 1906. Ai ishte djali i tretë i Mbretit Abdulaziz dhe djali i parë i djemve të tij i cili lindi në Riad. Nëna e tij ishte Tarfa bint Abdullah bin Abdullatif El Shejh, me të cilin Abdulaziz ishte martuar në vitin 1902 pasi kishte kapur Riadin. Ajo ishte nga familja El esh-Shejh pasardhës të Muhammed bin Abdylvehabit. Gjyshi i nënës së Feisalit, Abdullah bin Abdullatif, ishte një nga mësuesit dhe këshilltarët kryesorë fetarë të Abdulaziz. Nëna e Feisalit vdiq më 1906 kur ai ishte gjashtë muajsh. Pas kësaj, Feisal filloi të jetonte me gjyshin e tij nga ana e nënës, Abdullah bin Abdullatif, i cili e edukoi atë, dhe gjyshen nga nëna, Haja bint Abdul Rahman El Mukbel.

Feisal kishte vetëm një motër të plotë, Nura. Ajo u martua me kushëririn e saj, Halid bin Muhammed bin Abdul Rahman, i biri i Muhammed bin Abdul Rahman. Sipas Helen Chapin Metz, Feisal, dhe shumica e brezit të tij, u rrit në një atmosferë në të cilën guximi vlerësohej dhe forcohej jashtëzakonisht shumë, dhe ai u motivua nga nëna e tij për të zhvilluar vlerat e udhëheqjes fisnore.

Në vitin 1919 qeveria britanike ftoi Mbretin Abdulaziz të vizitonte Londrën. Ai nuk mund të shkonte, por Princi Turki, djali i madh i Abdulaziz, u caktua si i dërguari i babait të tij. Gjatë së njëjtës periudhë, ai gjithashtu vizitoi Francën, përsëri duke qenë mbreti mbretëror i Arabisë Saudite që bëri një vizitë zyrtare atje.

## Eksperienca e hershme politike
Si një nga djemtë më të mëdhenj të Mbretit Abdulaziz, Princit Feisal iu dha përgjegjësi të shumta për të konsoliduar kontrollin mbi Arabinë. Pas kapjes së Hail dhe kontrollit fillestar mbi Asir në vitin 1922, ai u dërgua në këto krahina me gati gjashtë mijë luftëtarë. Ai arriti kontroll të plotë mbi Asir në fund të vitit. Princi Feisal u emërua mëkëmbës i Hixhazit më 1926 pas marrjes së babait të tij në rajon. Ai shpesh këshillohej me udhëheqësit lokalë gjatë mandatit të tij. Ai komandoi një fushatë gjatë Luftës Saudite–Jemenase më 1934, duke rezultuar në një fitore saudite.

Pas ftesës së presidentit amerikan Franklin D. Roosevelt, Feisal dhe Halid vizituan SHBA-në në tetor 1943. Duke qenë se ata të dy u bënë mbretër më vonë vizita e tyre është një nga kontaktet e hershme midis Arabisë Saudite dhe SHBA.

Pasoi një luftë për pushtet midis mbretit Saud dhe princit të kurorës Feisal dhe më 18 dhjetor 1960, princi Feisal dha dorëheqjen si kryeministër në shenjë proteste, duke argumentuar se mbreti Saud po zhgënjente reformat e tij financiare. Mbreti Saud mori përsëri fuqitë e tij ekzekutive dhe, pasi nxiti Princin Talal të kthehej nga Egjipti, e emëroi atë si ministër të financave në korrik 1958. Në vitin 1962, megjithatë, Princi Feisal mblodhi mbështetjen e mjaftueshme brenda familjes mbretërore për të instaluar veten si kryeministër për herë të dytë. Më pak se një muaj para kësaj ngjarje Princi Feisal dhe administrata e Kennedy zhvilluan një takim të fshehtë më 4 tetor 1962.

Në vitin 1963 Princi Feisal themeloi stacionin e parë televiziv të vendit, megjithëse transmetimet aktuale nuk do të fillonin për dy vjet të tjerë. Princi i Kurorës Feisal ndihmoi në themelimin e Universitetit Islamik të Medinës në vitin 1961. Në vitin 1962 Princi Feisal ndihmoi në themelimin e Lidhjes Botërore Myslimane, një bamirësi në të gjithë botën, për të cilën familja mbretërore saudite thuhet se ka dhuruar më shumë se një miliard dollarë.

## Lufta me Mbretin Saud
Lufta me mbretin Saud vazhdoi në prapavijë gjatë kësaj kohe. Duke përfituar nga mungesa e mbretit në vend për arsye mjekësore në fillim të vitit 1963, Feisal filloi të grumbullojë më shumë pushtet për veten e tij. Ai largoi shumë nga besnikët e Saudit nga postet e tyre dhe caktoi princër të një mendjeje në pozicionet kryesore ushtarake dhe të sigurisë, siç ishte vëllai i tij Princi Abdullah, të cilit i dha komandën e Gardës Kombëtare në vitin 1962. Pas kthimit të Mbretit Saud, Princi Faisal kërkoi që ai të bëhej regjent dhe që Mbreti Saud të reduktohej në një rol thjesht ceremonial. Në këtë, ai kishte mbështetjen thelbësore të ulemave (dijetarëve elitë islamikë), duke përfshirë një fetva (dekret) të lëshuar nga myftiu i madh i Arabisë Saudite, një i afërm i Princit Faisal nga ana e nënës së tij, duke i bërë thirrje mbretit Saud që të bashkohej me të kërkesat e vëllait.

Mbreti Saud refuzoi, megjithatë, dhe bëri një përpjekje të fundit për të rimarrë fuqitë ekzekutive, duke e çuar Princin Feisal të urdhërojë Gardën Kombëtare të rrethonte pallatin e Mbretit Saud. Besnikët e tij ishin më të shumtë dhe më të shumtë, mbreti Saud u tërhoq dhe më 4 mars 1964, Princi Feisal u emërua regjent. Një takim i pleqve të familjes mbretërore dhe ulemave u thirr më vonë atë vit, dhe një fetva e dytë u dekretua nga myftiu i madh, duke i bërë thirrje mbretit Saud të hiqte dorë nga froni në favor të vëllait të tij. Familja mbretërore mbështeti fetvanë dhe menjëherë informoi mbretin Saud për vendimin e tyre. Mbreti Saud, tashmë i mbaruar nga të gjitha fuqitë e tij, u pajtua dhe Princi Feisal u shpall mbret më 2 nëntor 1964.

## Vrasja
Më 25 mars 1975 Mbreti Feisal u qëllua bosh dhe u vra nga gjysmë-djali i vëllait të tij, Feisal bin Musejd, i cili sapo ishte kthyer nga Shtetet e Bashkuara. Vrasja ndodhi në një *mexhlis* (fjalë për fjalë 'një vend për t'u ulur'), ​​një ngjarje ku mbreti ose udhëheqësi u hap vendbanimin e tij qytetarëve për të hyrë dhe për të kërkuar mbretin.

Në dhomën e pritjes, Princi Feisal bisedoi me përfaqësuesit e Kuvajtit të cilët gjithashtu prisnin të takonin Mbretin Feisal. Kur Princi shkoi ta përqafonte, mbreti Faisal u përkul për të puthur nipin e tij në përputhje me zakonin saudit. Në atë çast, Princi Faisal nxori një pistoletë dhe e qëlloi. Gjuajtja e parë goditi mjekrën e mbretit Faisal dhe e dyta i kaloi në vesh. Një truproje goditi Princin Feisal me një shpatë të mbështjellë. Ministri i naftës Zaki Jamani bërtiti vazhdimisht për të mos vrarë princin.

Mbreti Feisal u dërgua shpejt në një spital. Ai ishte akoma gjallë ndërsa mjekët i masazhuan zemrën dhe i dhanë një transfuzion gjaku. Përpjekjet e tyre ishin të pasuksesshme dhe mbreti Feisal vdiq pak më vonë. Si para dhe pas sulmit princi u raportua të ishte i qetë. Pas vrasjes, Riadi kishte tre ditë zie, gjatë të cilave të gjitha aktivitetet qeveritare u pezulluan. Pasardhësi i tij, Mbreti Halid, qau mbi trupin e tij në varrimin e tij.

## Referime