Trimi i vegjëlisë Tafil Buzi

Libri **Trimi i vegjëlisë Tafil Buzi : (1792-1844)**

Tafil Buzi ishte një nga figurat më të njohura të kryengritjeve shqiptare kundër sundimit osman në fillim të shekullit të 19-të. I njohur si "Trimi i vegjëlisë", ai udhëhoqi disa kryengritje të rëndësishme në Shqipëri dhe veçanërisht në zonën e jugut, rreth Tepelenës, ku ai ka lënë gjurmë të thella në historinë lokale dhe kombëtare.

Tafil Buzi lindi në vitin 1792 në fshatin Buzi, afër Tepelenës, një zonë që asokohe ishte pjesë e vilajetit të Janinës. Në një periudhë të trazuar të historisë shqiptare, kur shqiptarët përpiqeshin të çliroheshin nga zgjedha osmane dhe të mbroheshin nga agresionet e ndryshme të Perandorisë, Tafil Buzi u bë një udhëheqës popullor dhe një figurë qendrore në përpjekjet për rezistencë.

Në fillim, Tafil Buzi ishte i njohur për mbrojtjen e interesave të fshatarëve të zonës, të cilët shpesh ishin të shtypur nga taksat dhe represioni i ushtrisë osmane. Kryengritjet e tij u zhvilluan në një kontekst ku fshatarësia shqiptare po përballej me varfëri të thellë dhe padrejtësi të shumta sociale dhe ekonomike, që ishin në thelb të sundimit osman.

Një nga ngjarjet më të njohura të karrierës së Tafil Buzit ishte kryengritja e madhe e vitit 1833. Kjo ishte një nga kryengritjet më të organizuara dhe të gjera të kohës, e cila u përhap në disa rajone të Shqipërisë jugore. Tafil Buzi, duke bashkuar forcat me figura të tjera të shquara të kohës, organizoi një rezistencë të fuqishme ndaj forcave osmane. Kryengritja tërhoqi vëmendjen e Perandorisë Osmane, që më pas përdori metoda të forta për ta shtypur.

Pavarësisht represioneve të vazhdueshme osmane, Buzi dhe bashkëluftëtarët e tij nuk hoqën dorë nga qëllimet e tyre. Ai arriti të mobilizojë popullsinë e zonave të Tepelenës, Delvinës, Gjirokastrës dhe viseve të tjera, duke përfshirë dhe elementë të fuqishëm të aristokracisë lokale që ishin të pakënaqur me sundimin osman.

Një kryengritje e rëndësishme e udhëhequr prej tij ndodhi edhe në vitin 1840, ku ai bashkëpunoi me prijës të tjerë lokalë në një tjetër përpjekje për të shpallur autonominë e Shqipërisë nga Perandoria Osmane. Edhe pse këto përpjekje përfunduan në dështim të pjesshëm, Buzi mbeti një simbol i rezistencës dhe i luftës së fshatarësisë së shtypur.

Tafil Buzi vdiq në vitin 1844, në rrethana ende të paqarta. Disa burime tregojnë se ai mund të jetë kapur dhe ekzekutuar nga autoritetet osmane, ndërsa të tjera sugjerojnë se ai mund të ketë rënë në një betejë të fundit kundër trupave osmane.

Trashëgimia e Tafil Buzit mbetet e gjallë në historinë shqiptare dhe në traditat folklorike të zonës së Tepelenës dhe jugut të Shqipërisë. Ai përmendet shpesh në këngë epike dhe legjenda, ku paraqitet si një hero popullor që luftoi për të drejtat e vegjëlisë kundër shtypjes osmane.

Një burim i rëndësishëm për jetën dhe veprimtarinë e Tafil Buzit është libri "Trimi i vegjëlisë Tafil Buzi: (1792-1844)"  , shkruar nga Mexhit Kokalari. Ky libër, botuar në Tiranë në vitin 2004 nga shtëpia botuese "Medaur", përshkruan në detaje jetën e Buzit, luftërat e tij kundër sundimit osman dhe ndikimin e tij në historinë lokale dhe kombëtare. Me 62 faqe dhe një bibliografi të pasur (faqet 58-62), ky libër shërben si një burim i vlefshëm për studiuesit dhe lexuesit që duan të njohin më mirë këtë figurë të rëndësishme të historisë shqiptare.

Tafil Buzi mbetet një nga figurat më të rëndësishme të periudhës së rezistencës shqiptare kundër Perandorisë Osmane. Heroizmi dhe udhëheqja e tij e fuqishme kanë lënë një trashëgimi të thellë, jo vetëm në historinë shqiptare, por edhe në kulturën popullore, ku ai përmendet si një trim i vegjëlisë që u ngrit për të mbrojtur të drejtat e popullit të tij.

## Burimet