Kurora e Maleve

***Kurora e Maleve*** (  / *Gorski vijenac* )  është një poemë dhe një dramë e shkruar nga Vlladika Petar II Petrović-Njegoš. 

Njegoshi e shkroi poemën *"Kurora e Maleve"*  në Cetinje gjatë vitit 1846 dhe e botoi atë një vit më vonë. Është një poemë epike e shkruar në vargje në formë të dramës, duke kombinuar tri mënyra kryesore të shprehjes letrare. Ajo konsiderohet si kryevepër e letërsisë serbe dhe malazeze.    

## Tema 
Vendosur në Malin e Zi të shekullit të 18-të, poema merret me përpjekjet e Metropolitan Danilo I Petrović-Njegoš , paraardhës i Njegoshit, për të rregulluar marrëdhëniet midis fiseve ndërluftuese të rajonit.  Shkruar si një seri skenash fiktive në formën e dialogëve dhe monologeve, poema hapet me vizionin e Metropolitanit Danilo  për përhapjen e fuqisë turke në Evropë.  I dërrmuar nga konflikti i brendshëm kupton se lufta është e pashmangshme.

Poema është ndërtuar rreth një ngjarjeje të vetme historike që ndodhi në fillim të viteve 1700 në ditën e Bozhiqeve, gjatë sundimit të Metropolitanit Danilo: ekzekutimi masiv i malazezëve që ishin konvertuar në islam, të njohur si "Inkuizicioni i turqve" (Истрага Потурица ose Istraga Poturica). Pavarësisht nga vështirësia e provimit të ndodhisë, në atë shkallë dhe mënyrë të përshkruar nga Njegoshi, tema kryesore e poemës është një temë e debatit të rëndësishëm politik dhe ideologjik. Në «Historia e Malit të Zi» botuar kohët e fundit, tregohet se një ngjarje e tillë e inicuar nga Metropolitani Danilo ka ndodhur në vitin 1707, por ishte shumë e lokalizuar, dhe ndodhi vetëm në fisin Ćeklići, 

Michael Sells , një profesor i Historisë dhe Letërsisë Islame ndan një pikëpamje të ngjashme, duke theksuar se poema, një lekturë e detyruar në të gjitha shkollat e Jugosllavisë së para-luftës shquhet për lartësimin e spastrimit etnik.  Sipas tij, ajo "paraqet muslimanët sllavë si vrasës të Krishtit dhe luan një rol të rëndësishëm në konfliktet etnike dhe luftën e Bosnjës të viteve '90", duke theksuar se *Kurora e Maleve* përmendet dhe citohet nga nacionalistët radikalë serbë të viteve '90.  

Sipas Tim Judah " *Kurora e Maleve"* ka dhe një anë tjetër shumë më të errët sesa mburrja me tiranicidin.  Me thirrjen e saj për shfarosjen e atyre malazezëve që u konvertuan në Islam, poema ishte gjithashtu një himn për spastrimin etnik ... ajo ndihmon në shpjegimin se si është ndërruar vetëdija kombëtare serbe dhe se si idetë e çlirimit kombëtar janë të lidhura ngushtë me vrasjen e fqinjit dhe djegien e fshatit të tij."  

Lidhur me pretendimet për ndikimin e poemës në pastrimin etnik , Pavloviq argumenton se mjafton të thuhet se për momentin rreth 20% e popullsisë malazeze është me besim islam dhe se malazezët e besimit islam dhe trashëgimia e tyre socio-kulturore kanë qenë në të kaluarën dhe aktualisht janë pjesë përbërëse e matricës së përgjithshme të shoqërisë malazeze,  siç shihet në demografinë e Malit të Zi.

Pavloviç argumenton se politikani Njegosh ishte duke u përpjekur të bënte ristrukturimin e një shoqërie fisnore në komb në përputhje me konceptin e zgjimit kombëtar në shekullin e 19-të.  Pavloviq propozon leximin *e Kurorës së Maleve* si një rrëfim për një shoqëri heroike të së shkuarës, gjendja e paraqitur e së cilës kishte shumë pak të përbashkëta me Malin e Zi të kohës së Njegoshit dhe nuk ka asgjë të përbashkët me Malin e Zi bashkëkohor.  Megjithatë, *Kurora e Maleve* flet shumë mbi kushtet politike, sociale, kulturore dhe ekonomike në Malin e Zi gjatë shekullit të 19-të, dhe për përpjekjet e Njegoshit për përhapur idetë e pan-sllavizmit.  "Kurora e Maleve" është arritje e rëndësishme letrare dhe nuk mund të konsiderohet ekskluzivisht si literaturë kombëtare sepse merret me çështje shumë më të gjera se kufijtë e ngushtë të hapësirës politike dhe kulturore të Malit të Zi dhe, sipas Pavloviqit, nuk duhet lexuar jashtë kontekstit të kohës kur është shkruar, as nga perspektiva e një libri.

## Referime