Teba (Egjipt)

**Teba** (, *Thēbai*), e njohur për egjiptianët e lashtë si **Waset**, ishte një qytet i lashtë egjiptian që ndodhet në lindje të Nilit rreth  në jug të Mesdheut. Rrënojat e saj qëndrojnë brenda qytetit modern egjiptian, Luxor. Teba ishte qyteti kryesor i nënndarjes së katërt të Egjiptit të Sipërm (*Sceptre nome*) dhe ishte kryeqyteti i Egjiptit gjatë Mbretërisë së Re. Ishte afër Nubisë dhe shkretëtirës lindore, me burimet e tyre të çmuara minerale dhe rrugët tregtare. Ishte një qendër e kultit dhe qyteti më i pasur i Egjiptit të lashtë në kulmin e saj. Vendi arkeologjik i Tebes përfshin zonat në të dyja anët e Nilit, atë të bregut lindor ku qëndrojnë tempujt e Karnak dhe Luxor dhe ku ishte i vendosur qyteti i vjetër; bregu perëndimor, ku mund të gjendet një nekropol i varrezave të mëdha private dhe mbretërore dhe komplekseve funerare.

## Toponimia 
Egjiptianët e lashtë fillimisht e njihnin Teban si '''Wo'se ose Wase '*A ishte një skeptër *was* i faraonëve, një staf i gjatë me kokën e një kafshe dhe një bazë të degëzuar.

## Historia 
### Mbretëria e vjetër 
parapamje|Nekropoli i Tebas
Teba ishte e banuar nga rreth vitit 3200 para erës sonë. Ajo ishte kryeqyteti simbol i Waset, dhe nënndarja e katërt e Egjiptit të Sipërm. Në këtë kohë ishte ende një vend i vogël tregtar ndërsa Memphis shërbeu si vendbanim mbretëror i faraonëve të Mbretërisë së Vjetër. Megjithëse asnjë ndërtesë nuk mbijeton në Teba më të vjetër se pjesët e kompleksit të tempullit Karnak, që mund të datojnë nga Mbretëria e Mesme, është gjetur në Karnak një pjesë e ulët e një statuje të Faraonit Nyuserre të Dinastisë së Vjetër. Një statujë tjetër e dedikuar nga Senusret e Dinastisë së 12-të mund të ketë qenë uzurpuar dhe ri-përdorur, pasi statuja mban një fishek të Nyuserrit në rripin e saj. Meqenëse shtatë sundimtarë të shekullit të 4-të deri në shekullin e 6-të shfaqen në listën e mbretit Karnak, ndoshta të paktën ka pasur një tempull në zonën e Tebas që daton në Mbretërinë e Vjetër.

### Periudha e parë e ndërmjetme 
Deri në vitin 2160 pes një linjë e re e faraonëve (Dinastia e nëntë dhe e dhjetë) e konsolidoi Egjiptin e Ulët dhe pjesën veriore të Egjiptit të Epërme nga kryeqyteti i tyre në Herakleopolis Magna. Një linjë rivale (Dinastia e Njëmbëdhjetë) me qendër në Teba vendosi pjesën e mbetur të Egjiptit të Epërm.

Sundimtarët Teban ishin me sa duket pasardhës të princit të Tebas, Intef  i Vjetri. Nipi i tij i mundshëm Intef I ishte i pari nga familja që pretendonte në jetë një titull të pjesshëm faraonik, megjithëse fuqia e tij nuk shtrihej shumë më tepër se rajoni i Tebas.

### Mbretëria e Mesme 
### Periudha Hyksos 
### Mbretëria e re dhe lartësia e Tebas 
### Periudha e tretë e ndërmjetme 
### Periudha e vonshme 
### Periudha greko-romake 
## Vendet kryesore 
Teba Lindore:
parapamje|Hyrja kryesore në Karnak rrethuar nga sfingat me koka dashi
parapamje|Obelisk dhe shtylla e Tempullit të Luxor me shkëlqim të hollë të portokallit
* Zona e ndërtuar e lashtë
* **Tempulli i madh i Amun në Karnak** (Egjiptianisht e lashtë: *Ta-opet*), ende ndërtesa e dytë më e madhe fetare e ndërtuar ndonjëherë, është shtëpia kryesore e adhurimit për Amun, hyjninë mbrojtëse të Tebas, dhe vendbanimi i priftërisë së fuqishme Amun. Ajo që e dallonte atë nga tempujt e shumtë të Egjiptit është kohëzgjatja kur u ndërtua (më shumë se 2000 vjet, duke filluar në Mbretërinë e Mesme). Karakteristikat kryesore të këtij tempulli janë dhjetë shtyllat e mëdha, Salla e Madhe Hypostyle, një liqen i shenjtë, nën-tempuj, shenjtore dhe obeliskë të shumta. Ishte tempulli më i rëndësishëm për shumicën e historisë së lashtë egjiptiane.
* **Tempulli Luxor** (*Ipet resyt''), ndryshe nga tempujt e tjerë në Teba, nuk i është kushtuar një perëndie të kultit ose një versioni hyjnor të mbretit në vdekje. Përkundrazi, ai është i dedikuar për rinovimin e mbretërimit; mund të ketë qenë aty ku u kurorëzuan shumë nga faraonët e Egjiptit. Eshtë një koleksion i Festivalit "Opet", ku barka e shenjtë e Theban Treshi udhëton nga Karnak në Tempullin e Luxorit për të nxjerrë në pah domethënien hyjnore të ri-kurorëzimit të faraonit.
* Tempulli i Khonsu
* Territori i Mut
* Territori i Montu
* Avenue e Sfinkseve
Teba Perëndimore:
parapamje|Drita e diellit ndriçon tempullin e vdekjes Hatshepsut
parapamje|Një hyrje e varrit në Luginën e Mbretërve
* Fshatin Deir el-Medinës
* Kompleksi i pallatit Malkata
* Ramesseum
* Tempulli mortor i Amenhotep III
* Tempulli mortor i Hatshepsutit
* Tempulli mortor Seti I
* Tempulli mortor Ramesses III
* Lugina e Mbretërve
* Lugina e Mbretëreshave
* Varret e Fisnikëve

## Trashëgimi kulturore 
Në vitin 1979, rrënojat e lashta të Tebas janë klasifikuar nga UNESCO si një vend i Trashëgimisë Kulturore Botërore. Dy tempuj të mëdhenjë—Tempulli i Luxor dhe Karnku—dhe Lugina e Mbretërve dhe Lugina e Mbretëreshave janë ndër arritjet e mëdha të Egjiptin e lashtë.

## Shënime 
## Referimet 
## Lidhje të jashtme 
* More information on ancient Thebes, a World Cultural Heritage site
* Theban Mapping Project
* Ramesseum/Ancient Thebes Digital Media Archive (photos, laser scans, panoramas), data from an Egyptian Supreme Council of Antiquities/CyArk research partnership
* ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002