Tempulli Thajumanasvami në fortesën shkëmbore

**Tempulli Thayumanavar** ose **Thayumanaswami** është një tempull hindu i vendosur në kompleksin e *Fortesës shkëmbore* në qytetin e Tiruchirappallit në shtetin indian Tamil Nadu. Tempulli gjendet pranë bazës së *Fortesës shkëmbore* dhe u ndërtua nga mbreti Pallava, Mahendravarmani I në shekullin e VI të e.s.. Në këtë tempull Shiva adhurohet në formën e Thayumanavarit dhe është i paraqitur nga *lingami* ndërsa bashkëshortja e tij Parvati është paraqitur si Mattuvar Kuzhalammai. Perëndia kryesuese është lartësuar në veprën kanonike tamile shaivite të shekullit të VII, *Tevarami*, i shkruar nga poetët e shenjtë tamilë të njohur si nayanarë dhe për rrjedhojë tempulli klasifikohet si *Paadal Petra Sthalam*.
Sipas legjendave hindu, një grua shtatzanë e quajtur Rathnavathi ishte një besimtare e flaktë e Shivës dhe ai mbërriti në formën e nënës së saj për të pritur lindjen e saj. Në këtë mënyrë perëndia është quajtur Thayumanasway, ai që veproi si nënë. Fortesa shkëmbore është një fortesë që qëndron në majë të një shkëmbi 83 metra të lartë, që konsiston në një grupi prej shkëmbinjsh monolitikë që bujtin shumë tempuj shpellorë të skalitur në shkëmb. Fillimisht të ndërtuar nga Dinastia Pallava, më vonë u rikonstruktuan dhe rimodeluan nga Madurai Nayakët dhe sunduesit Vijayanagara. Kompleksi kryesor në tempull besohet se u ndërtua gjatë shekullit të VIII nga Perandoria Pandya.
Tempulli ka gjashtë rituale të përditshëm nga ora 5:30 e mëngjesit deri në orën 10 të darkës dhe dymbëdhjetë festa vjetore në kalendarin e tij. Festa Chittirai gjatë muajit tamil të Chittirait (prill - maj) zhvillohet për pesëmbëdhjetë ditë, duke portretizuar ngjarjet e ndryshme të lidhura me legjendën e tempullit. Tempulli mirëmbahet dhe administrohet nga Bordi i Përkrahje së Besimit Hindu i Qeverisë së Tamil Nadusë.

## Legjenda
Sipas mitologjisë hindu, një grua shtatzanë e quajtur Rathnavathi ishte një besimtare e zjarrtë e Shivës. Ndërsa i afrohej lindjes, ai i kërkoi nënës së saj të vinte te ajo. Mamaja e saj nuk mundi të vinte për shkak të vërshimit të ujërave të lumit Cauvery. Duke u afruar koha e lindjes, Rathnavathi iu lut Shivës, që, i prekur nga përkushtimi i Rathnavathit, mori formën e mamasë së saj dhe e ndihmoi me lindjen e saj të lehtë. Pas lindjes, Shiva u zhduk dhe mbërriti nëna e Rathnavathit që ishte me vonesë. Familja mësoi se ishte Shiva që priti lindjen. Në këtë mënyrë, Shiva në tempull u bë i njohur si Thayumanaswamy, që do të thotë Zoti që mund të veproi si një nënë. Tempulli e mori emrin nga epiteti i hyjnisë kryesore, Thayumanaswamy.
Sipas mitologjisë hindu, qyteti i Tiruchirappallit e ka marrë emrin e tij nga legjenda e lidhur me Tempullin Thayumanaswamy. Demoni asura me tre koka *Trishira*, që meditonte mbi Thayumanavar pranë qytetit të sotëm për të marr përkrahjen e zotit. Një etimologji alternative, e pa pranuar në mënyrë të përgjithshme,

## Historia
Tiruchirappalli ishte pjesë e mbretërisë Chola dhe bujtëte një numër tempujsh dhe fortesash të skalitura mjeshtërisht, qendra e të cilit është Tempulli i Fortesës shkëmbore. Tempulli është ndërtuar në Stilin Arkitekturor Dravidian; Tempujt shpellorë të skalitur në shkëmb të Fortesës shkëmbore, bashkë me Portikun dhe Tempullin Erumbeeswarar, janë listuar si monumente të rëndësisë kombëtare nga Archaeological Survey of India (ASI).
Fortesa shkëmbore është një fortesë që qëndron në majë të shkëmbit 83 metra të lartë. Ai konsiston në një grup shkëmbinjsh monolitikë që bujtin shumë tempuj shpellorë të skalitur në shkëmb. Fillimisht të ndërtuar nga Dinastia Pallava, ata më vonë u rikonstruktuan dhe modeluan nga Dinastia Madurai Nayak dhe sunduesi Vijayanagara. Kompleksi kryesor në tempull mendohet se u ndërtua gjatë shekullit të VIII nga Perandoria Pandyane. Ai ka një mandapë në qendrën e tij dhe ka mundëson shërbimin e lundrimit me varkë. Të gjitha festat e pluskimit të lidhura me tempullin zhvillohen në depozitën e tempullit. Tempulli gjendet në mes të rrugës së Fortesës shkëmbore. Tempulli ka strukturë të mbajtur nga kolonat dhe faltorja qendrore e Thayumanaswamyt është e vendosur një nivel mbi gjysmën e poshtme që bujt faltoren e Mattuvar Kuzhalammait. Niveli i poshtëm bujt edhe niket e Vinayagarit, Arumugarit, Navagrahas dhe Veerabadraswamit. Muret përreth faltores qendrore bujtin imazhin e Dakshinamurthyt, Somaskandarit, Natarajarit, Suryas, Brahmas dhe Durgas.

## Adhurimi dhe festat
Priftërinjtë e tempullit kryejnë rituale *puxha* gjatë festave dhe mbi një bazë ditore. Si tempujt e tjerë të Shivës në Tamil Nadu, priftërinjtë i përkasin bashkësisë Shaivite, që është një nënkastë brahmine. Ritualet e tempullit kryehen gjashtë herë në ditë; Ushathkalami në orën 5:30 të agimit, Kalasanthi në orën 8:00 të mëngjesit, Uchikalami në orën 10:00 po të mëngjesit, Sayarakshai në orën 6:00 të pasdites, Irandamkalami në orën 8:00 po të pasdites dhe Ardha Jamami në orën 10:00 të darkës. Çdo ritaul përfshin tre faza: *abhisheka* (banja e shenjtë), *alangarami* (dekorimi), *neivethanami* (ofrimi i ushqimit) dhe *deepa aradanai* (tundja e fenervëve) si për Thayumanaswamin ashtu dhe për Mattuvar Kuzhal Ammanin. Adhurimi kryhet mes muzikës që luhet *nagaswaram* (instrument frymor) dhe *tavil* (instrument me perkursion), ndërsa priftërinjtë recitojnë udhëzime fetare nga vedat dhe adhuruesit përkulen përpara imazheve hyjnore. Në tempull zhvillohen rituale javore si *somavarami* dhe *sukravarami*, rituale dy-javore si *pradosha* dhe festa mujore si *amavasai* (dita e hënës së re), *kiruthigai*, *pournami* (dita e hënës së plotë) dhe *sathurthi*. Festa e Karthigait zhvillohet gjatë muajit tamil të *Karthikait*, midis nëntorit dhe dhjetorit, duke përfunduar me celebrimin e Karthikai Deepamit. Gjatë Deepamit, në majë të kodrave Malaikottai ndizet një fener i stërmadh në një kazan që përmban tre tonë gi. Për të celebruar festën, hyjnia festive e Thayumanaswamit qarkullon në mënyrë rituale përreth malit.
Çdo hënë të plotë, dhjetra mijëra pelegrinë adhurojnë Thayumanaswamin duke qarkulluar në mënyrë rituale përreth kodrës së Tiruchirappallit të zbathur. Qarkullimi ritual mbulon të gjithë perimetrin përreth kodrës dhe referohet si *Girivalami*. Në ditën e përvjetorit të *Chitra Pournamit*, hëna e plotë e kalendarit tamil, qindra mijëra pelegrinë vijnë nga e gjithë bota për të adhuruar Thayumanaswamin.

### Shenjtët dhe përmendja në shkrime
Tirugnana Sambandari, një shenjt poet tamil i shekullit të VII, e lartëson Thayumanavarin në njëmbëdhjetë vargje te *Tevarami*, të hartuar si *Tirumurai i parë*. Appari, një bashkëkohës i Sambandarit, e lartëson po ashtu në 10 vargje të *Tevaramit* Thayumanavarin, të hartuar si *Tirumurai i pestë*. Duke qenë se tempulli lartësohet në vargjet e *Tevaramit*, ai është klasifikuar si *Paadal Petra Sthalam*, një prej 276 tempujt që përmenden në kanonin shaivit. Në rrugën jugore të Fortesës shkëmbore ndodhet një i marr i emërtuar sipas shenjtit, që celebron përvjetorin e tij të lindjes.

## Shiko edhe
* Tempulli Ucchi Pillayar në fortesën shkëmbore
* Fortesa shkëmbore e Tiruchirappallit
* Tiruchirappalli
* Arkitektura Dravidiane
* Arkitektura Pallava
* Tempulli hindu
* Koili
* Lista e tempujve të Shivës në Tamil Nadu

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*