open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bobla

**Bobla** është instrument natyral muzikor aerofon 

Vegël paramuzikore popullore.  

### **Përbërja** 
Boblat janë instrumente aerofone të cilat populli ynë i ka ndërtuar nga briri i bagëtive të trasha si briri i lopës, i buallit etj. ose nga guaska e kërmillit të detit (lat. helix).

### **Prejardhja** 
Ky instrument është i trashëguar nga kohët e lashta. Disa muzikologë kanë shprehur mendimin së është trashëguar nga epokat e gurit.  Bobla është përdorur që në epokat parahistorike ku njerëzit filluan të shfrytëzojnë për zëdhënie tytat e ndryshme, siç ishin brirët e kafshëve. Pra ky instrument nuk përdorej zakonisht për të kënaqur dëgjuesit por vetëm si zëdhënie. Nga zbulimet arkeologjike dëshmohet se briri i bagëtive dhe guaskat e xhavidheve të mëdha kanë shërbyer si mjete zëdhënëse për disa popuj të lashtësisë si asirët, egjiptianët, hebrenjtë,  fenikasit, grekët, romakët, etruskët, etj..

### **Vendodhja** 
Bobla prej guaskës së kërmillit përdoret kryesisht nga banorët e viseve bregdetare të Shqipërisë Jugperëndimore, ndërsa bobla e bririt përdoret nga trevat e brendshme. Barinjtë labë e përdornin boblën në stane, si zëdhënëse, gjithashtu përdorej nga bujqit çamë, rojtarët e vreshtave dhe misërishteve, mullinjënsit e Mallakastrës dhe shtrihej deri tek peshaktarët e Vlorës, Durrësit dhe Lezhës. Ky instrument është njohur edhe në traditën e arbëreshëve të Italisë  e dëshmuar nga vargu i B. Bilotës “Zëni e çuturnoni brirat” (d. m. th. filloni t’u bini brirëve).

### **Struktura dhe Tingëllimi** 
Struktura e këtij instrumenti është e thjeshtë ku në cepin e saj hapet një vrimë. Tingujt e tij përftohen nga dridhja e buzëve të tendosura në atë vrimë dhe diapazoni i tyre varet nga përmasat dhe cilësia e tytës. Tingulli që prodhon ky instrument është buçitës, timbër shungullues dhe nga ana muzikore tingujt e tij janë thjesht disa tinguj themelorë, natyrorë. Pra nuk është instrument shumë i zhvilluar dhe nuk mund të shtjellojë jone të mirëfillta. Madje bobla e detit, për shkak të përdredhjes së guaskës nga brenda nuk mund as të prodhojë tinguj harmonikë (obertone), sepse rryma e frymës nuk ndahet në pjesët alikuote në guaskë. Aristoteli dëshmon në veprën e tij se për t’i shtuar kumbimin e piqnin bririn në zjarr. Me kalimin e kohës në vendin tonë është venitur përdorimi i këtij instrumenti dhe sot ky instrument nuk gjen më përdorim.

## Referime 
Sokoli R., “Veglat Muzikore Popullore Shqiptare”, VASSI

Sokoli R. dhe Miso P., “Veglat Muzikore të Popullit Shqiptar”

## Lidhje të jashtme 
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Karl May

**Karl Friedrich May** (*Carl Friedrich May*) lindi më 25 shkurt 1842 në Ernstthal; vdiq më 30 mars 1912 në Radebeul. Ishte një shkrimtar gjerman.

## Jeta 
Karl May lindi më 25 shkurt 1842, si i pesti ndër 14 fëmijët e një familjeje tejet të varfër, nga një zonë në afërsi të qytetit të Dresdenit, në lindje të Gjermanisë. 

Ai punoi si mësues qysh në moshën 19-vjeçare, por e humbi sërish vendin e tij të punës vetëm pak javë më pas. Nga vështirësitë e jetës, ai u desh të vuante edhe tetë vjet burg, si pasojë e zgjedhjes së gabuar që bëri ato vite, duke kryer akte odrinere si vjedhje, rrahje etj. 

Pas lirimit nga burgu në vitin 1874, May i hyri profesionit të shkrimtarit, pasi zbuloi se kishte talent për këtë punë. 

## Vepra 
Karl May është padyshim shkrimtari i romaneve me udhëtime më i lexuar në hapësirën gjermanfolëse dhe vepra e tij ndoshta më e lexuara pas Biblës së Martin Luther-it. Megjithëse ai shkroi më shumë se 150 vjet më parë, për gjeneratat e reja, librat e tij vazhdojnë të jenë shumë të dashur. 

Në fillim ai shkroi disa novela të shkurtra dhe më pas disa romane anonime. Por fama e tij erdhi kur ai shkroi "Tregime me udhëtime", që i botoi për herë të parë në vitin 1892.

May, duke folur në vetën e parë, rrëfen për aventurat e bëmat e heroit të vet në vende ekzotike, para së gjithash në “Perëndimin e egër” të Amerikës Veriore dhe në orient. Ai ia doli që këto raporte fiktive (pasi ai nuk kishte shkelur vetë në ato vende, në të cilat zhvilloheshin ngjarjet e veprës së tij) të përcilleshin në mënyrë shumë sugjestionuese te lexuesit, dhe rajonet gjeografike ku jetonin popuj të ndryshëm, në libër të shfaqeshin plot fantazi me aq shumë ngjyra, saqë tregimet "Winnetou", "Old Surehand", "Në shkretëtirë" - megjithëse vlerat e tyre letrare për shumë kritikë janë të debatueshme - për gjeneratat e sotme vlerësohen si shumë informative, interesante dhe plot jetë. 

Edhe tendenca humane në librat e tij dhe ndikimi që ata patën në ndihmën për popujt e shtypur asokohe (siç ishin indianët e Amerikës, sidomos dhe kurdët për shembull) e bënë atë të gëzonte epitete të tilla si "Shekspiri i të rinjve" e një nam pozitiv ndër shumë lexues në një shtrirje kohore që e tejkalon disa herë epokën në të cilën ai shkroi. 

Veprat e tij njohin edhe shumë ekranizime të nisura qysh në vitet ’20 të shekullit të shkuar, e vazhdojnë deri në vitet ’80 në formën e serialeve TV apo të filmave për kinema. Vdiq në vitin 1912, në Radebeul, pranë qytetit të Dresdenit. Një shoqatë edhe një muze(ngritur qysh në vitin 1927), prej kohësh mbajnë emrin e tij, për të nderuar veprën që ai la pas.
Aorta

parapamje|Aorta
**Aorta** (greqisht: αορτή) apo ena kryesore e gjakut, është një arterie e madhe, e cila del direkt nga ana e majtë e zemrës. Ajo e transporton gjakun nga barkushja e majtë e zemrës (Ventriculus cordis sinister) për në enët e qarkullimit të gjakut në periferi.

Aorta është arteria më e madhe e trupit të njeriut dhe ka një diametër prej 2,5-3,5&nbsp;cm. Ajo ka formën e një shkopi shëtitjeje, me një fillim në formë harku, duke vazhduar me një formë të drejtë deri poshtë në pjesën e komblikut.

## Pjesët e aortës 
parapamje|Zemra me Aorta thoracalis
Për shkak të orientimit më të mirë, në anatomi, kirurgji si dhe në degë tjera të mjekësisë si p.sh. në radiologji, bëhet ndarja e aortës në këto pjesë:

* Aorta ascendens
* Arcus aortae
* Isthmus aorte
* Aorta descendens - Kjo ndahet më tutje në:
** Aorta thoracalis
** Aorta abdominalis, e cila ndahet në dy segmente:
*** Aorta abdominalis suprarenalis
*** Aorta abdominalis infrarenalis - Kjo pjesë e aortës ndahet në komblik në dy arterie:
**** Arteriae iliacae communes

## Funksioni i aortës 
Transporti i gjakut të oksigjenuar për në periferi.

Pasi që aorta ka një mur shumë elastik, ajo bënë barazimin e shtypjes së gjakut që vjen nga zemra dhe kështu mundëson një transport të rrjedhshëm dhe pa pushim të tij. Shtypja e gjakut matet gjithë kohës nga “sensor“ shtypjeje (të ashtu quajtur receptor të tensionit, baro-receptor).

## Mundësitë e kontrollimit të aortës 
* Indirekt: prekja e pulsit, matja e shtypjes së gjakut.
* Ultrazëri
* TEE (Ehokardiografia transezofaguale)
* CT (Tomografia kompjuterike)
* MRT (Tomografia magnet-rezonante)
* Angiografia
* Rëntgen i kraharorit dhe barkut

## Sëmundjet e aortës 
parapamje|250px|right|
* Arterioskleroza
* Aneurizma e aortës (zgjerimi patologjik i saj)
* Ngushtimi (stenosis) i isthmus së aortës
* Dissectio aortae
* Rupturë
* Mbyllja e plotë e aortës (p.sh për shkak të trombozës, tumoreve në pjesën e barkut)
* Sindromë Marfan (defekt gjenetik)
* Nekroza cistike Erdheim-Gsell e Tunica media-s së aortës 
* Sifilizi i aortës
* Ndezja Takayasu e aortës (sëmundje e imunitetit)
Çesta

**Çeste** është një instrument muzikorë popullor me tela.

## Lidhje të jashtme
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Çiftelia

**Çiftelia** është një vegël muzikore kordofone me dy tela që luhet me pendë, ndryshe i njohur si **karadyzen** dhe **tamërr**. Luhet nga malësorët e Malesise e Madhe, e Pukës, Mirditës, Lumës, Malësisë së Gjakovës,'''' Kosovës dhe Malit të Zi Jugor.

Përdorej për të shoqëruar rapsodi apo balada, njohur si këngë me çifteli, kënduar nga rapsodë si Dervish Shaqa. Tanimë përdoret shpesh ndër dasma a koncerte shqiptare.

## Ndërtimi 
Çiftelia ndryshon në përmasa, më së shpeshti e akorduar në B3 dhe E3. Tingulli në çifteli përfitohet me ndridhjen e telit të epërm, ndërsa lartësia e tingujve përcaktohet tek teli i poshtëm. Zakonisht punohet prej drurit të arrës dhe prej drurit të qershisë. Çiftelia është e ndërtuar prej këtyre pjesëve: koka (ndryshe quhet edhe kupolla e çiftelis) e cila në mbrendi është e shprazët, qafa ku janë të ndara notat ose ndryshe quhen perde (popullore fusha), dhe në skaj të qafës ndodhe shtrënguesit e telave të cilët janë dy.

## Etimologjia 
Çiftelia lindi në kohët e lashta në Shqipërinë e Veriut, në rajonin e Malësisë dhe Madhe dhe prej andej u zgjerua edhe në rajonet përreth deri në Kosovë, duke u bërë instrumenti tipik i gegëve. 

## Referime
Ansambli Folklorik "Çiftelia"

**Ansambli Folklorik "Çiftelia"** është formuar më 16 maj 1966 në Lezhë, Shqipëri. Ky ansambel është i mirënjohur për aktivetetet e tij, si në arenën e vendit po ashtu dhe në atë ndërkombëtare.

## Lidhje të jashtme 
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Çinçinelja

**Çinçinelja** është një zile që përdoret si instrumet në muzikën popullore të luajtur në veri të Shqipërisë

## Lidhje të jashtme
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
The Killers

**The Killers** janë një grup "alternative-rock" amerikan nga Las Vegas, Nevada që u themelua në vitin 2002. Muzika e tyre influencohet nga stilet muzikore te viteve 1980 - 1990. Dy albumet e para te grupit kane shitur mbi 12 milione kopje ne mbare boten. Ne nentor 2008 "The Killers" hodhën në treg albumin e tyre të tretë "Day & Age"

## Historia e Fillimit të Grupit (2001-2003) 
Në 2001, Brandon Flowers u perjashtua nga banda ku bënte pjesë (Blush Response) pasi nuk pranoi të shpërngulej bashkë me pjesën tjetër të bandës në Los Angeles, Kaliforni. Me pas Flowers u njoh me David Keuning pasi iu pergjigj njoftimit që ky i fundit kishte shpallur në gazetën e Vegasit për të kërkuar bashkëpuntorë për një bandë të re dhe kishte vendosur si referencë grupet muzikore Oasis, The Cure, U2 dhe Beatles.

Më vonë grupit ju bashkuan edhe Ronnie Vanucci (bateri) dhe Mark Stoermer (kitarë bass).

Idea për emrin The Killers (Vrasësit) erdhi nga bateria e një bande imagjinare në videon muzikore te këngës "Crystal" nga grupi New Order.

Ne 19 gusht 2003 ata patën premierën e këngës "Mr. Brightside" në një show te radios BBC Radio 1 në Britaninë e Madhe. Më pas grupi shkoi në Londër dhe filloi te jepte shfaqje nëpër bare dhe klube. Audienca filloi të rritej nga nata në natë vetëm nga fjalët që u pëhapën me shpejtësi. Gjithashtu kritikat e ndryshme ishin mjaft pozitive.

Me tu kthyer në SHBA ata u kontraktuan nga studioja muzikore Island Def Jam.

## Diskografia 
* Hot Fuss (2004)
* Hot Fuss- Limited Edition (2004)
* Sam's Town (2006)
* Sawdust (2007)
* Day & Age (2008)

## Çmimet 
**Grammys**
* Best Rock Song (2005) for "Somebody Told Me" - u nominuan
* Best Rock Vocal Performance by a Duo or Group (2005) for "Somebody Told Me" - u nominuan
* Best Pop Performance By A Duo Or Group With Vocal (2006) for "Mr. Brightside" - u nominuan
* Best Rock Performance By A Duo Or Group With Vocal (2006) for "All These Things That I've Done" - u nominuan

**American Music Award**
* Breakthrough, Favorite New Artist (2005) - u nominuan

**Billboard Music Awards**
* Group of the Year (2005) - u nominuan
* Digital song of the year for "Mr. Brightside" (2005) - u nominuan
* Modern rock artist of the year (2005) - u nominuan

**MTV Video Music Awards**
* Best Group Video (2005) for "Mr. Brightside" - u nominuan
* Best Rock Video (2005) for "Mr. Brightside" - u nominuan
* Best New Artist (2005) - **Fituan**

**Të Tjera**

* NME Magazines Best International Band (2005) - **Fituan**
* Technical Excellence & Creativity Awards u nominuan për: Record Production/Single or Track for the track "Mr. Brightside" (2005)
* World Music Awards, World's Best Selling New Group, (2005) - **Fituan**

## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare
* Fan faqja në gjermanisht dhe anglisht
Muzeu i Luvrit

[thumb|250px|[I.M. Pei's Louvre Pyramid: Hyrja për te galeritë gjendet nën piramidën e xhamit]]
thumb|250px
**Muzeu i Luvrit** (*Musée du Louvre,* shqiptimi ) gjendet në Paris, Francë.  Ai është një nga muzetë më të mëdha dhe më të famshëm të botës dhe renditet gjithashtu i dyti për nga numri i vizitorëve.

## Historia
Më 8 nëntor 1793, pas më shumë se dy shekujsh si Pallat Mbretëror, Luvri hapet si një muze publik në Paris nga Qeveria Revolucionare franceze. Sot, koleksioni i Luvrit është një nga më të pasurit në botë, me vepra arti që përfaqësojnë 11.000 vjet të qytetërimit dhe kulturës njerëzore.

Pallati i Luvrit u fillua nga Mbreti Francis I në vitin 1546 në anë të një fortese të shekullit të 12-të e ndërtuar nga Mbreti Filip II. Francis ishte një koleksionist i madh arti, dhe Luvri do të shërbente si rezidenca e tij mbretërore. Vepra, e cila u mbikqyr nga arkitekti Pierre Lescot, vazhdoi pas vdekjes së Francis dhe gjatë mbretërimit të Mbretit Henry II dhe Charles IX. Pothuaj të gjithë pasuesit e monarkisë franceze zgjeruan Luvrin dhe më shumë vepra u shtuan nga Louis XIII dhe Louis XIV në shekullin e 17-të. Të dy këta mbretër gjithashtu shtuan koleksionin e kurorave mbretërore dhe Louis XIV siguroi koleksionin e artit të Charles I të Anglisë pas ekzekutimit të tij në Luftën Civile të Anglisë. Në vitin 1682, Louis XIV e transferoi pallatin e tij mbretëror në Versajë, dhe Luvri nuk ishte më rezidenca kryesore mbretërore. 
Në frymën e Iluminizmit francez, shumë francezë filluan të kërkonin për ekspozimin publik të koleksionit mbretëror. Denis Didero, shkrimtari dhe filozofi francez, ishte ndër të parët që propozoi një muze arti kombëtar për publikun. Megjithëse, Mbreti Louis XV përkohësisht ekspozoi pjesë të zgjedhura të pikturave në Pallatin e Luksemburgut, në vitin 1750, ishte Revolucioni Francez, i vitit 1789, që solli progres të vërtetë me krijimin e një muzeu të përhershëm. Më 8 nëntor 1793, qeveria revolucionare hapi Musée Central des Arts në Galerinë e Madhe të Luvrit.

Koleksioni i Luvrit u pasurua shpejt. Ushtritë franceze morën vepra arti dhe arkeologjike nga territoret dhe vendet e pushtuara, gjatë luftrave Revolucionare dhe të Napoleonit. Pas humbjes së Napoleonit, në vitin 1815, shumë nga këto vepra arti të grabitura u rikthyen. Por koleksioni i antikiteteve egjiptiane të Luvrit dhe departamente të tjera i detyrohen pushtimeve të Napoleonit. Dy krahët e rinj të godinës u shtuan në shekullin XIX dhe godina e Luvrit u përfundua në vitin 1857, gjatë sundimit të Napoleonit III.

Në vitet ’80 dhe ’90, Luvri i Madh, siç njihet zyrtarisht muzeu, pësoi një rimodelim të rëndësishëm. U shtuan pajisjet moderne të muzeut dhe u hapën mijëra metra katrorë hapësira të reja ekspozimi. Arkitekti kinezo-amerikan I.M. Pei ndërtoi një piramidë prej çeliku dhe xhami në qendër të oborrit të Napoleonit. Në vitin 1993, në 200 vjetorin e muzeut, një krah i rindërtuar më parë, i okupuar nga Ministria e Financës franceze, u hap për publikun. Ishte hera e parë që i gjithë Luvri u përkushtua për qëllime muzeale.

## Referime
## Shiko edhe
* Pallati i Luvrit
HD ready

right|thumb|HD ready
**HD ready** është një etiketim i krijuar në fillim të 2005 nga EICTA (*European Information, Communications and Consumer Electronics Industry Technology Association*) për mjete, që munden të paraqesin HDTV.
Ora e maleve

**Ora e maleve** është figurë e bestytënive popullore shqiptare, e cila përfytyrohej si një grua apo një gjarpër.  Ajo besohej se jetonte në male, në pyje, në fusha, në kroje ose pranë njerëzve, dhe i ndihmonte a u sillte fat të mirëve dhe ndëshkonte të këqinjtë.  Sipas Mark Krasniqit orët mund të kenë qenë një lloj zanash, të cilat thirreshin me emra përkëdhelës si "qofshin të bardha", "ato të lumturat" apo "ato të mirat", pa ju përmendur emri   

Ora ishte ndoshta krijesa mitologjike më e përhapur tek shqiptarët.  Një shtëpi, një fis, apo një njëri mund të ketë pasur orën e vet.  Madje, besohej se edhe një zanë e maleve kishte orën e saj.  Orët janë të mira apo të liga.  Bekimi dhe mallkimi shpesh bëhej nëpërmjet orës.  Braktisja nga ora do të thoshte fatkeqësi për personin apo grupin.

## Lidhje të jashtme 
* Forumi Shqiptar
Lista e producentëve të filmit

Kjo është **lista e producentëve të filmit**.

## A 
* Alfred Hitchcock
*Avni Abazi

## B 
* Ben Stiller
* Burim Mustafa

## C 
* Clint Eastwood

## D 
* Danny Boyle
* David Fincher

## E 
* Ekrem Kryeziu

## J 
* James Cameron
* Jerry Bruckheimer

## P 
* Peter Jackson

## R 
* Robert De Niro

## S 
* Stanley Kubrick
* Steven Spielberg

## T 
* Tom Cruise

## W 
* Will Smith
Çirrma

**Çirrma** është term me të cilin në muzikë kuptohet një zë i fortë i cili zakonisht përdoret në muzikën popullore por edhe në muzikën e të rinjëve të ditëve tona.

## Lidhje të jashtme
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Çkurdisia

**Çkurdisia** është një term që përdoret në gjuhën popullore shqipe me kuptimin e shpërbërjen e një dukurie apo veprimi teknik të kryer më parë.

Në terminologjinë e etnomuzikologjisë sipas Vasil S. Tole "Çkurdisia nënkupton rënien e lartësisë fillestare të telave në veglat popullore kordofone".

## Lidhje të jashtme
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Çobançe

**Çobançe** janë disa veprime apo dukuri që janë karekteristike për barinjët.

Po ashtu në muzikën popullore shqiptare një mënyrë e këndimit me karakteristika të veqanta të bariut shqiptar thirret si këngë apo muzikë çobançe

## Lidhje të jashtme
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Çokanja

**Çokanja** është një instrument muzikor popullorë dhe në muzikë klasifikohet në gjininë idiofone.

## Lidhje të jashtme
* Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare
Sony

**Sony** (japonisht: ソニー株式会社) është një korporacion (kompani) multinacional nga Japonia, që u themelua më 1946 nga Akio Morita dhe Masaru Ibuka. Emri *Sony* është një kombinim i fjalëve nga latinishtja *sonus* (tingull) dhe anglishtja *sonny* (vogëlushe).

Sony është një nga kompanit udhëheqëse në prodhimin dhe fushën e elektronikës, videos, komunikacioneve, video lojërave dhe në teknologjin e informacioneve, dhe një nga kompanit më të mëdha në mjetet e argëtimit (Media Entertainment). Kompania është një nga prodhuesit kryesorë të produkteve elektronike për tregjet e konsumatorëve dhe profesionale. Sony u rendit i 105 në listën 2017 të Fortune Global 500.
Sony Corporation është njësia e biznesit elektronik, e cila është e angazhuar në biznes nëpërmjet katër komponentëve të saj operativ: **elektronikë** (AV, IT & komunikacion produkteve, gjysmëpërçuesve, video games, shërbimet e rrjetit dhe biznesit mjekësor) , filmave (emisionet televizive), muzikën] (etiketat rekord dhe botimin muzikor) dhe shërbimet financiare (bankat dhe sigurimet)
Kjo e bëjnë Sony-n një nga kompanitë më argëtuese në botë. Komuniteti Sony-t përbëhet nga *Sony Corporation, Sony Pictures, Sony Mobile, Sony Interactive Entertainment, Sony Music, Sony Financial Holdings* dhe të tjerë.

Sony është ndër udhëheqësit e shitjeve të gjysmëpërçuesve dhe nga 2016, prodhuesi televiziv i pestë më i madh në botë pas Samsung, LG , TCL dhe Hisense

Slogani aktual i kompanisë është **BE MOVED**. Ish sloganet e tyre ishin *The One and Only* (1980-1982), Është një Sony (1982-2002), *si asgjë tjetër(like no other)* (2005-2009), dhe *make.believe*

## Shiko edhe këtë 
* PlayStation
* PlayStation 3
* PlayStation Portable

## Lidhje të jashtme 
* www.sony.com
Xhamlliku

thumb|250px|Xhamlliku në verë
**Xhomlliku** është një lagje e Tiranës. Ndodhet në udhëkryqin ku puthitet rruga Qemal Stafa me Hoxha Tahsimin.
Enver Hadri

**Enver Hadri** (1941- 25 shkurt 1990) ishte veprimtar për të drejtat njerëzore dhe politike të shqiptarëve të Kosovës. Në fillim të vitit 1972 ai u vendos në Bruksel, ku vazhdoi veprimtarinë politike nëpërmjet Organizatës **Rezistenca Kombëtare e Shqiptarëve të Kosovës** në të cilën bashkëvepronin Enver Hadri, Ramadan Gashi, Riza Kadrija, Agim Rodoniqi etj.. Organ i kësaj organizate ishte revista *Zëri i Kosovës* në gjuhën shqipe dhe frënge, përmes të cilës bëhej thirrje për bashkimin e trojeve shqiptare në përgjithësi, sidomos punohej që çështja e Kosovës të futej në agjendat e diplomacisë ndërkombëtare, si Unioni Evropian, NATO, etj,. Në Bruksel, në rrugën e Shqipërisë (Rue d'Albanie) ai formoi dhe drejtoi *Komitetin Shqiptar për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut*.

## Vrasja 
Më 25 shkurt, 1990, në moshën 49 vjeçare, Enver Hadri u plagos dhe më vonë vdiq në spital nga një atentat në Sent Zhil (origj. Saint Gilles), Bruksel, i porositur nga Shërbimi Sekret Serb (UDBA). Atentatorët, Veselin Vukotiq (Veshko), Andria Lakoniq, dhe Darko Ashanin, e qëlluan me dy plumba në kokë deri sa kishte ndaluar ne një semafor. Hadri kishte me vete listën e 32 shqiptarëve të vrarë në Kosovë nga Serbia të cilën do t'ia dorëzonte të nesërmen Komisionit të të Drejtave të Njeriut të Parlamentin Evropian.

Andria Lakoniç u vra një muaj më vonë nga bashkatentatori i tij V. Vukotiç në një diskotekë (NANA) në Beograd. Darko Ashanin u arrestua në Greqi më 1995, me ç’rast një gjykatë greke urdhëroi ekstradimin e tij në Belgjikë për gjykim, por me ndërhyrjen e Ministrit Grek te Drejtësisë Janis Potakis ai u dërgua në Serbi ku u vra më 1995. Veselin Vukotiq është arrestuar në Spanjë në vitin 2006 dhe ka qenë në burg në Belgjikë deri me 19 dhjetor 2008 kur i është dorëzuar autoriteteve serbe.

Sipas policisë spanjolle, Vukotic, përpos vrasjes së Enver Hadrit ai kishte edhe dokumente paditëse për kryetarin e Jugosllavisë Sllobodan Millosheviq në lidhje me vrasje të shumëta. Në vitin 2003, një dëshmitar i mbrojtur në gjykimin e Millosheviqit ka dëshmuar se zotëri Vukotiq ka pranuar vrasjen e Hadrit. Dëshmitari i mbrojtur ka dëshmuar prapa xhamit me ngjyrë duke thënë se: Vukotiq ‘më ka treguar për likuidimin e shqiptarëve në gjithë Evropën. Ai e bërë këtë më urdhrin e shërbimit sekret jugosllav. Të fundit që e ai e ka vrarë ka qenë Hadri.

## Dekorimi 
Më 2006, Presidenti i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, e dekoroi Enver Hadrin me Urdhrin e Artë "Hero i Kosovës", "për kontributin e dhënë për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës".
## Mirënjohjet 
* Urdhri Hero i Kosovës
## Burime i të dhënave 
## Lidhje të jashtme 
* Kosova.com mbi Dekorimin
* CNN: Spain arrests Serb murder suspect
Skenaristi

**Autor filmi** apo **Skenaristi** është një person i cili e shkruanë librin për një film.

Është edhe e mundshme që autori i filmit nuk e shkruanë prej vetit, por e adopoton nje vepër, pasi producenti i filmit ose studio e ka paguar drejtën prodhimit te autori i librit, stripit ose botuesit.

## Shiko edhe 
* Regjisor
* Producent filmi
* Aktor
Kombi

**Kombi**, fjala që në gjuhën shqipe shërben për të përshkruar ***nacionin***, është një bashkësi e qëndrueshme njerëzish e formuar mbi bazën e një gjuhë, territori, jete ekonomike, etnie ose mbrujtjeje psikologjike të përbashkët të manifestuar në një kulturë. Një komb është i ndryshëm nga një popull, është më abstrakt dhe më i hapur politikisht sesa një grupacion etnik. Është një komunitet kulturoro-politik që është bërë i vetëdijshëm për autonominë, njësinë dhe interesat e veçanta të vetat.

## Etimologjia 
Sipas francezes Nathalie Clayer, qe Shemsedin Samiu që në përpjekje për të bërë një dallimbërje mes termit fetar *milet*, përkundrejt termave *kavm* dhe *gjind,* farkëtoi ose më saktë përhapi termin *komb* për të përshkruar *nacionin* në gjuhën shqipe nga fjala *kavm* dhe duke shfrytëzuar me gjasë afërsinë me fjalën *kombos* «nyjë» në greqishte. Samiu në përkushtimin e dramës "Besa":Për një kohë të gjatë kam ëndërruar të shkruaj një pjesë letrare [drama], me qëllim që të përshkruaj disa zakone dhe tradita të *Arnavud kavmi* [...]Sipas Kristoforidhit, kjo fjalë ka rrënjë arabe (trans. *qawm*) dhe do të thotë «fis; popull».
## Shiko edhe këtë
* Etnia
* Rilindja Kombëtare

## Referime
Dionisi i Halikarnasit

**Dionisi i Halikarnasit**, (lat. : Dionysi Halicarnassesis, jetoi në I-rë p.e.s - I-rë), ishte dijetar i lashtë helen nga Halikarnasi i Karisë.  Jetën e tij e kaloi kryesisht në Romë në kohën e Augustit.  Dionisi nga studiuesit e dijetarëve të antikës vlerësohet si një dijetar i cili në veprat e tij mundohet të plotësoi Polibin për periudhën e kohës më të lashtë.  

Përndryshe ai shkroi veprën *Romaiki arheologia* në latinishte e njohur si *Antiquitatum Romanarum* (Historia e vjetër e Romës) një përmbledhje prej 20 librash. Po ashtu Dionisi shkroi edhe copa me karakter retoriko-letra të titulluara Opuscula. 

Në krijimtarinë e Dionisit gjejmë disa të dhëna me interes për pellazgët dhe fshatrat e Pirros në Italin e asaj kohe. 

## Tituj të veprave 
* Historia e vjetër e Romës
* Opuscula

## Burim i të dhënave 
* Ilirët dhe Iiria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Antiquitatum Romanarum

Vepra **Historia e vjetër e Romës** nga Dionisi

*Romaiki arheologia* apo latinisht *Antiquitatum Romanarum* (Historia e vjetër e Romës) është një vepër e autorit me prejardhje nga Greqia antike Dionisi i Halikarnasit.  Vera është krijuar në vitet e fundit para erës sonë dhe përbëhej nga 20 libra nga të cilat janë ruajtur të plota 10 librat e parë, disa fragmente nga libri i njëmbëdhjetë dhe pjesë nga librat tjerë. Në këtë vepër autori përpiqet që të plotësoj veprën e Polibit.  

Autori këtë vepër e fillon me historinë e kohërave të lashta dhe e përmbyllë veprën me historinë e luftës ës paë punike të zhvilluar në vitin 264 p.e.s.  Kjo vepër paraqitet nga autori si plotësim i veprës së Polinit kryesisht pjesën që ka të bëjë me periudhën e lashtë. Nga studiuesit e antikës kjo vepër cilësohet si e përciptë dhe e pasaktë në krahasim me veprën që kishte për qëllim të plotësonte.

Pjesët më interesante të kësaj vepre që kanë të bëjnë me pellazgët janë : 
* Libri I (**17**/1-3, 18/-5, 19/1, 20/1-5, 23/1, 24/4, 25/2-3, 26/1, 28/3-4, 29/1, 30/1, 5)
* Libri II (**1**/1, **51**/1-2, **72**/2)
* Libri XIX (**9**/1-3)
* Libri XX (**1**/1-5, **2**/1-4, **3**/1-7, **4**/4-6, **8**/1-4, **9**/1-2, **10**/1-2, **12**/1-3)

## Burim i të dhënave 
* **Ilirët dhe Iliria te autorët antikë** (nga *Akademia e Shkencave e Shqipërisë*; BOTIMET TOENA - Tiranë, 2002) - ISBN 99927-1-639-8
Lukani

**Lukani** (M. Annaei Lucani, 3 nëntor 39 - 30 prill 65) dijetari romak, nipi i filozofit të shquar Seneka, u lind në Kordovë. Nga studiuesit e krijimtarisë së autorëve romak llogaritet të ketë qenë që në fëmijëri i pjekur dhe inteligjent. Lukani i ndoqi mësimet tek dijetarët më të mëdhenj të kohës . Si i ri shkroi poemën mbi luftën e Trojës, të njohur si "*Iliaca*" . Po ashtu ai në moshë të re shkroi vjershën "*Catachtonion*" e cila i kushtohej një heroi të panjohur që kishte zbritur në botën tjetër. Lukani pasi që kreu një kurs perfeksionimi që mbahej atëbotë në Athinë, pranoi ftesën e Neronit. Me këtë ai hynte në rrethin e ngushtë të Neronit . Pjesëmarrja e Lukanit në komplotin kundër Neronit e shndërroi në armiqësi. Pas dështimit të komplotit, Lukani dënohet me vdekje më 30 prill të vitit 65.

Lukani shkroi disa vepra ndër të cilat, nga studiuesit si më e mira merret "*Pharsalia*" . Kjo vepër është e vetmja vepër e ruajtur deri në ditët tona.
 
## Tituj të veprave
* Farsala
* Iliaca
* Vjersha "Catachtonion"

## Burim i të dhënave
*Ilirët dhe Iliria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Pharsalia

Vepra **Pharsalia** nga autori romak M. Annaei Lucani 

Fasala (org. Pharsalia) është vepra kryesore e Lukanit.  Kjo vepër e pa përfunduar është mirëmbajtur deri në ditët tona. Gjashtë librat e parë të saj kanë për subjekt luftën në mes të Çezarit dhe Pompeut.  Nga libri i shtatë deri të libri i dhjetë i përfunduar i veprës, tregohen edhe ndërmarrje të reja ushtarake. Në përgjithësi nga studiuesit kësaj vepre i jepërt më tepër vlerë letrare se sa historike. 

Autori, përshkak të dënimit të tij me vdekje nuk kishte arritur që të përundonte vepre e tij. Me gjithë atë, në pjeset e prfunduara ai jepë të dhëna interesante mbi fortifikimet e ushtarakëve romak para se Çezari të sulmonte Durrësin. Të dhëna mbi vendet në të cilat ata kishin zënë pozitat, gjinden në librat : 
* Libri II 
* Libri V 
* Libri VI 

## Burim i të dhënave 
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Universiteti Veror - Varshava 2006

right|thumb| Universiteti veror 2006
**Summer University Warsaw 2006** (Universiteti Veror - Varshava 2006) është një seminar i organizuar nga shkolla ekonomike e Varshavës që mbahet nga 8-23 korrik 2006.

Seminiari është i organizuar në dy kurse të ndara në dy drejtime “Polonia – Konkurrenca në të ardhmen” dhe “Menaxhimi i Biznesit në Evropën e Ndryshuar”. 
 
I gjithë kursi është i ndarë në dy grupe seminaresh. Në grupin e parë përfshihen studime të ndryshme në praktikat më të mira dhe tendencave të reja në reformat e ekonomisë polake. Gjatë javës së dytë të Universitetit Veror, do të keni të vetmen mundësi për të mësuar mbi aspektet moderne të logjistikës, TQM dhe IT në një kompani.

Pjesmarrja në këtë seminar është me pagesë, në të cilën përfshihen pagesa e shkollimit, materialeve dhe dokumenteve, ushqimit dhe aktiviteteve në kohën e lire. Akomodimi bëhet në konvikt me një pagesë shtesë.

## Lidhje të jashtme
* Faqe zyrtare e seminarit
Vellej Paterkuli

**Paterkuli** (C. Vellei Paterculi rreth 19 p.e.s. - rreth 6-9 e.s ) është një autor përfaqësues i literaturës së oborrit perandorak të Romës. Paterkuli u lind në Kapua rreth vitit 19 p.e.s. ai për një kohë të gjatë ishte ushtarak. Gjatë kësaj kohe shërbeu në ekspedita të ndryshme të udhëhequra nga perandori Tiberi dhe shkroi veprën "Historia Romana" (Historia e Romës). Me zgjedhjen e tij senator, ai filloi karrieren e tij politike që më vonë i solli edhe titullin e pretorit.

Në veprat letrare të tij përshkruhen ngjarjet e gjithë historisë së Romës deri në vitet e 30-ta. Po ashtu në veprat e tij, ky autor jep disa të dhëna të rëndësishme për kryengritjen e madhe që kishte përfshirë Ilirinë  e viteve 6-9 p.e.s .     

## Tituj të veprave
*Historia e Romës-Paterkuli

## Burim i të dhënave
*Ilirët dhe Iliria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Paterculi Historiae Romanae

**Historia Romake**

Vepra org.:**Historiae Romanae** nga autori romak Paterkuli përbëhet nga dy libra në të ciliat përshkruhen ngjarjet e gjithë historisë së Romës deri në vitet 30-ta .

Kjo vepër u shkrua gjatë sundimit të perandorit romak Tiberi nën shërbimin e të cilit ishte edhe vetë autori. Në libri e parë trajtohet historia e perandoris romake nga themelimi deri tek shkatërrimi i Kartajenës dhe Korinthit, ndërsa në librin e dytë përshkruhet më gjërsisht historia e perandorië deri në vitin 30.
 
Kjo vepër edhe pse në kohen e krijimit të saj nuk ishte e popullarizuar pasi që vinte nga oborri perandorak, jepë të dhëna mbi pushtimet romake. Pjesë interesante për studiuesit e Ballkanit është pjesa mbi luftën e ilirëve të veriut kundër pushtimit romak. Po ashtu në këtë vepër të dhëna të rëndësishme mund të nxirren edhe nga ku shkruhet për kryengritjen e madhe ilire të viteve 6-9 të e.s. 

* Libri I (**9**/5. ) 
* Libri II :(**49**/4, **59**/1-4, **90**/1, **96**/3, **110**/1-6, **111**/1-4, **114**/4, **115**/1-4, **121**/2, **123**/1, )

## Burim i të dhënave 
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Valer Maksimi

**Valer Maksimi** (Valerii Maximi) jetoi rreth viteve 10-40. Valer Maksimi ishte një shkrimtar romak i kohës së perandorit Tiberi. 

Për jetën e tij dihet shumë pak, të vetme të dhëna janë konkludimet nga vepra e tij e titulluar "Factorum et dictorum memorabilium" (Ngjarje dhe thënie të shënuara). Këtë vepër autori ia kishte kushtuar perandorit Tiberi. Në bazë të studiuesve të veprës së tij del se ai duhet të ketë kaluar jetën në varfëri dhe se kishte marrë ndihma nga Sekst Popeu (konsull në vitin 14). Maksimi si duket këto ndihma i kishte marrë  edhe në Azi gjatë kohës së prokonsulatës së Popeut rreth vitit 27. Me kthimin e tij nga Azia, ai filloi të krijojë  veprën e lartpërmendur, në të cilën paraqet historishkruesit më të përmendur latinë e helenë.   

## Tituj të veprave
*Factorum et Dictorum Memorabilium - *Ngjarje dhe thënie të shënuara*

## Burim i të dhënave
*Ilirët dhe Iliria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Skema piramidale

Një **skemë piramidale** është një model biznesi që rekruton anëtarë nëpërmjet një premtimi për pagesa ose shërbime për regjistrimin e të tjerëve në skemë, në vend që të ofrojë investime ose shitje të produkteve. Ndërsa rekrutimi shumëfishohet, rekrutimi bëhet shpejt i pamundur dhe shumica e anëtarëve nuk janë në gjendje të përfitojnë; si të tilla, skemat piramidale janë të paqëndrueshme dhe shpesh të paligjshme.

Skemat piramidale kanë ekzistuar për të paktën një shekull në forma të ndryshme. Disa plane marketingu me shumë nivele janë klasifikuar si skema piramidale.

## Koncepti dhe modelet bazë 
Në një skemë piramidale, një organizatë detyron individët që dëshirojnë të bashkohen të bëjnë një pagesë. Në këmbim, organizata u premton anëtarëve të saj të rinj një pjesë të parave të marra nga çdo anëtar shtesë që ata rekrutojnë. Një pjesë të këtyre pagesave marrin edhe drejtorët e organizatës (ata në majë të piramidës). Për drejtorët, skema është potencialisht fitimprurëse – pavarësisht nëse bëjnë ndonjë punë apo jo, anëtarësimi i organizatës ka një nxitje të fortë për të vazhduar rekrutimin dhe dërgimin e parave në majën e piramidës.

Organizata të tilla rrallë përfshijnë shitje të produkteve ose shërbimeve me vlerë. Pa krijuar asnjë mall ose shërbim, të vetmet flukse të të ardhurave për skemën janë rekrutimi i më shumë anëtarëve ose kërkimi i më shumë parave nga anëtarët aktualë. Sjellja e skemave piramidale ndjek nga afër matematikën në lidhje me rritjen eksponenciale. Çdo nivel i piramidës është shumë më i madh se ai para saj. Që një skemë piramidale të fitojë para për të gjithë ata që regjistrohen në të, do të duhej të zgjerohej pafundësisht. Kur skema në mënyrë të pashmangshme mbaron nga rekrutët e rinj, pa burime të tjera të ardhurash, ajo shembet. Meqenëse termat më të mëdhenj në këtë sekuencë gjeometrike janë në fund, shumica e njerëzve do të jenë në nivelet më të ulëta të piramidës; në përputhje me rrethanat, shtresa e poshtme e piramidës përmban shumicën e njerëzve. Njerëzit që punojnë për skemat piramidale përpiqen të promovojnë kompaninë aktuale në vend të produktit që po shesin. Përfundimisht, të gjithë njerëzit në nivelet më të ulëta të piramidës nuk fitojnë para; vetëm njerëzit në krye nxjerrin fitim.

Njerëzit në shtresat e sipërme të piramidës zakonisht përfitojnë, ndërsa ata në shtresat e poshtme zakonisht humbasin para. Meqenëse shumica e anëtarëve në skemë janë në fund, shumica e pjesëmarrësve nuk do të fitojnë para. Në veçanti, kur skema shembet, shumica e anëtarëve do të jenë në shtresat e poshtme dhe kështu nuk do të kenë asnjë mundësi për të përfituar nga skema; megjithatë, ata tashmë do të kenë paguar për t'u bashkuar. Prandaj, një skemë piramidale karakterizohet nga disa njerëz (përfshirë krijuesit e skemës) që bëjnë shuma të mëdha parash, ndërsa anëtarët e mëvonshëm humbasin para. Për këtë arsye, ato konsiderohen si mashtrime.

## Shiko edhe 
*Skema Ponzi
*VEFA

## Referime
Investimi

**Investimi** është dedikimi i parave për blerjen e një aktivi për të arritur një rritje të vlerës gjatë një periudhe kohore. Investimi kërkon një sakrificë të disa aktiveve aktuale, të tilla si koha, paratë ose përpjekjet.  

Në financë, qëllimi i investimit është të gjenerojë një kthim nga aktivi i investuar. Kthimi mund të përbëhet nga një fitim (fitim) ose një humbje e realizuar nga shitja e një prone ose një investimi, vlerësimi (ose amortizimi) i parealizuar i kapitalit ose të ardhura nga investimi si dividendët, interesat ose të ardhurat nga qiraja, ose një kombinim i kapitalit fitimi dhe të ardhurat. Kthimi mund të përfshijë gjithashtu fitime ose humbje në valutë për shkak të ndryshimeve në kursin e këmbimit të valutës së huaj.

Investitorët në përgjithësi presin kthime më të larta nga investimet më të rrezikshme. Kur bëhet një investim me rrezik të ulët, kthimi është gjithashtu përgjithësisht i ulët. Në mënyrë të ngjashme, rreziku i lartë vjen me një shans për humbje të larta.

Investitorët, veçanërisht fillestarët, shpesh këshillohen të diversifikojnë portofolin e tyre. Diversifikimi ka efektin statistikor të reduktimit të rrezikut të përgjithshëm.
:

## Shiko edhe 
* Investim në Kosovë
Plini Plaku

thumb|right|Plini Plaku - Gai Plin Sekundi
**Plini Plaku** (Emri i plotë:*Gaius Plinius Secundus*, rreth 23/24 - gusht 79) i njohur si Plini Plaku, për dallim nga nipi i tij Plini i Riu, ishte shkrimtar, natyralist dhe burrë shteti romak.

## Biografia 
U lind në Novum Komum, të Italisë së veriut diku në vitin 23 ose 24. Gjatë jetës së tij, punoi në zyra të ndryshme të larta shoqërore dhe ushtarake të perandorisë romake. Plini plak shërbeu edhe si prokurator perandorak në Spanjë dhe në provinca tjera. Në vitin 79 ai komandonte flotën romake në Mizenum të Kampanjës mirëpo në gusht të po këtij viti bie viktimë e katastrofës së madhe të shkaktuar nga shpërthimi i Vezuvit.

Plini plaku është autor i disa veprave të cilat kanë karakter të shumëllojshëm. Një pjesë e veprave, kryesisht veprat mbi retorikën, mbi artin ushtarak, mbi historinë dhe filologjinë kanë humbur. Fatbardhësisht nga veprat e tij është ruajtur punimi i fundit i cili ishte sipas studiuesve më i madhi i tij. Kjo vepër e quajtur "Naturalis Historia" (Historia e natyrës) përbëhet nga 37 libra. Nga studiuesit merret si enciklopedi e njohurive të asaj kohe mbi natyrën.

Në veprën e tij që i ka qëndruar kohës, ka shumë të dhëna gjeografike dhe ekonomike të Ilirisë. Po ashtu në këtë vepër gjejmë edhe të dhëna të përgjithshme mbi shoqërinë ilire. 

## Tituj të veprave 
* Natyralis Historia - *Historia e natyrës*

## Shih edhe 
* Historia
* Plini i Riu
* Perandoria Romake
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë

## Literatura 
* Beagon, Mary. (1992). *Roman Nature: The Thought of Pliny the Elder.* Oxford: Oxford Univ. Press.
* 
* French, Roger, and Frank Greenaway, eds. (1986). *Science in the Early Roman Empire: Pliny the Elder, His Sources and Influence.* London: Croom Helm.
* Gibson, Roy and Ruth Morello eds. (2011). *Pliny the Elder: Themes and Contexts.* Leiden: Brill.
* 
* 
* Laehn, Thomas R. (2013). ''Pliny's Defense of Empire.'' Routledge Innovations in Political Theory. New York: Routledge.
* 
* 
* 
* 
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë. 1965, 1979, 2002. ISBN 99927-1-639-8

## Referime
Interesi

parapamje|Një tabelë bankare në Malavi që rendit normat e interesit për llogaritë e depozitave në institucion dhe normën bazë për huadhënien e parave për klientët e saj.
Në financë dhe ekonomi, **interesi** është pagesa nga një debitor ose një institucion financiar depozitues ndaj një huadhënësi ose depozituesi të një shume mbi shlyerjen e shumës së principalit (d.m.th., shumës së marrë hua), me një normë të caktuar. Ai është i ndryshëm nga një tarifë që huamarrësi mund t'i paguajë huadhënësit ose një pale të tretë. Ai është gjithashtu i ndryshëm nga dividenti që u paguhet nga një kompani aksionerëve (pronarëve) të saj nga fitimi ose rezerva e saj, por jo me një normë të caktuar të vendosur më parë, por në një bazë proporcionale si pjesë në shpërblimin e fituar nga sipërmarrësit që marrin rrezik. kur të ardhurat e fituara tejkalojnë kostot totale.

Për shembull, një klient zakonisht paguan interes për të marrë hua nga një bankë, kështu që ata i paguajnë bankës një shumë që është më shumë se shuma që kanë marrë hua; ose një klient mund të fitojë interes për kursimet e tij, dhe kështu ata mund të tërheqin më shumë se sa depozituan fillimisht. Në rastin e kursimeve, klienti është huadhënësi dhe banka luan rolin e huamarrësit.

Interesi ndryshon nga fitimi, në atë që interesi merret nga një huadhënës, ndërsa fitimi merret nga pronari i një aktivi, investimi ose sipërmarrjeje. (Interesi mund të jetë pjesë ose e tërë e fitimit në një investim, por të dy konceptet janë të dallueshëm nga njëri-tjetri nga një këndvështrim kontabël.)

Norma e interesit është e barabartë me shumën e interesit të paguar ose marrë gjatë një periudhe të caktuar, pjesëtuar me shumën e principalit të marrë hua ose të dhënë hua (zakonisht e shprehur në përqindje).

Interesi i përbërë do të thotë që interesi fitohet nga interesi paraprak përveç principalit. Për shkak të komponimit, shuma totale e borxhit rritet në mënyrë eksponenciale dhe studimi i tij matematikor çoi në zbulimin e numrit e. Në praktikë, interesi më së shpeshti llogaritet në baza ditore, mujore ose vjetore dhe ndikimi i tij ndikohet shumë nga norma e tij e përbërjes.

## Shiko edhe 
* Skema piramidale
* Inflacioni
* Investime

## Referime
Sekst Julius Frontini

**Sekst Jul Frontini** *(shkurt: Julii Frontini)* jetoi afërsisht gjat viteve 40 - 103 të erës sonë, ishte një ushtarak, burrë shteti, autorë dhe inxhinier romak.

Sipas studiuesve Sekstus ka lindi diku rreth vitit 40-të. Gjatë jetës së tij shërbeu në nivele të lata shtetërore. Në vitet Frotini ja kishte arritur të bëhet pretor. Pas konsullatës, të cilën e arriti për të parën herë në kohën e Vespasianit u dërgua në Britani (vitet 76-78) si sundimtar i saj. Në kohën e sundimit të Nervës u bë rishtas konsull dhe në vitin 97 inspektor i ujësjellësve në Romë. Për të treten herë u bë konsull në vitin 100. Data e saktë e vdekjes së tij ende nuk dihet por llogaritet të jetë diku në vitin 103.

Gjatë jetës së tij, siç ishte zakon tek personat e tillë edhe Frotini shkruante. Nga këto shkrime, dihet se janë ruajtur vetëm dy vepra: "Deaqis urbis Romanae" (Mbi ujësjellësit e qytetit të Romës) e shkruar më 97 dhe "Strategematon" (Dinakëritë luftarake).

Nga stratagjemat e Frontinit ndeshim në mes tjerash të dhëna edhe për manovrimet luftarake të mbretit të molosëve Arrybës, si dhe të Aleksandërit dhe Pirros së Epirit, në luftërat e tyre kundër ilirëve dhe romakëve.
 
## Tituj të veprave 
* Strategematon - *Dinakëritë luftarake*
* Deaqis urbis Romanae - *Mbi ujësjellësit e qytetit të Romës*

## Burim i të dhënave 
*Ilirët dhe Iiria te autorët ntikë ISBN 99927-1-639-8
Produktiviteti

**Produktiviteti** është sasia e prodhimit për një njësi faktor-prodhimi (krah pune, pajisje ose kapital). Zakonisht produktiviteti është një term që përdoret për të matur se sa efikase është një kompani në prodhimin e një të mire materiale ose ofrimin e një shërbimi.  

“Objektivi ekonomik themelor i një vendi është sigurimi një standardi jetese të lartë dhe në rritje të vazhdueshme për qytetarët e tij. Aftësia për ta arritur këtë objektiv nuk varet nga nocioni amorf i "kompetivitetit", por nga produktiviteti me të cilin përdoren burimet (puna dhe kapitali) e vendit...  Koncepti më i drejtë i kompetivitetit në rang ekonomie është produktiviteti i përgjithshëm. Rritja e standardit të jetesës varet nga aftësia e firmave të vendit për të arritur nivele të larta dhe në rritje të vazhdueshme të produktivitetit.”  

## Ç’është produktiviteti ?  
Produktiviteti mund të përcaktohet si raporti ndërmjet outputit më inputetet. Ky definicion mund të aplikohet për një firmë, një industri apo për të gjithë ekonominë në tërërsi. E thënë më thjeshtë, produktiviteti-në kuptimin që është përdorur këtu, nuk është gjë tjetër veç raportit aritmetik ndërmjet sasisë së prodhuar dhe madhësisë së burimeve të përdorura për këtë prodhim. Këto burime mund të jenë : Toka, materialet, Uzinat, makineritë dhe pajisjet, Shërbimi i njerëzve. Ne mund të konstatojmë se produktiviteti i punës, materialeve apo i makinerive në një firmë, industri apo vend është rritur, por ky fakt i thjeshtë nuk mund të na tregojë asgjë mbi arsyet e rritjes së tij. Rritja e produktivitetit të punës, për shembull, mund të vijë si rezultat i një planifikimi më të mirë punës nga ana e menaxherëve apo mund të jetë produkt i instalimit të makinerive të reja. Po kështu, rritja e produktivitetit të materialeve mund të jetë pasojë e kualifikimit më të lartë të punëtorëve, i përmirësimit të projektimit etj.
Taciti

parapamje|Takitusi
**Takitusi** (*Cornelii Taciti*, 55-120) ishte një shkrimtar dhe gjykatës romak. Ai kaloi gati gjithë jetën e tij në Romë dhe shkroi një sërë veprash. Ndër veprat më të përmendura të tij janë: "*Dialogus de oratoribus*" (Dialogu mbi oratorët) një jetëshkrim i Agrikolës; "*Germania*", vepër me të dhëna të shumta mbi germanët; "*Historitë*" dhe "*Analet*".

Nga veprat e fundit, që nga studiuesit llogariten si veprat më të mëdha të tij, deri në ditët tona kanë disa vepra të dëmtuar. Megjithatë nga këto vepra mund të kuptohet se ai kishte zgjedhur një lëndë të gjerë për historinë e Romës me ngjarje ë shumta, nga luftërat gjerë të skandalet e intrigat. skema e këtyre veprave ndjek një rend kronologjik.

Taciti po ashtu në veprat e tij duke përshkruar ngjarjet, tregon edhe për pjesëmarrjen në to të legjioneve dhe të funksionarëve të Ilirikut.

## Tituj të veprave 
* **Dialogus de oaratoribus** - *Dialogu mbi oratorët*
* **Germania** - *Gjermania antike*
* Historiatum - *Historitë*
* Anales - *Analet*

## Burim i të dhënave 
* Ilirët dhe Iiria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Kurt Rufi

**Kurt Rufi**
**Q. Curti Rufi**
**( jetoi në shekullin e I-rë )**

Mbi jetën e historianit romak që jetoi e punoi në kohën e perandorit Klaudi I, studiuesit kanë supozime të ndryshme, mirpo të dhëna të sakta nuk ka. Dihet se Rufi shkroi historin e Aleksadrit të Madhë (Historiarum Alexandri Magni Macedonis) rreth viteve 41-44. Ai në veprën e tij të vleshme për stdime paraqet faktet në forma të theksuara retorike.

## Tituj të veprave
* Historiarum Alexandri Magni Macedonis - Historia e Aleksandrit të Madhë 

## Burim i të dhënave
*Ilirët dhe iria te autorët antikë ISBN 99927-1-639-8
Rasteri

**Rasteri** është mjet optik i cili origjinalin me shumë tone e kthen në fotografi me një ton, duke e ndarë në pjesëza të imta dhe të panumërta në sipërfaqe të ndryshme. Përbëhet nga pllaka e xhamit me një tejdukshmëri të madhe , me vija horizontale dhe vërtikale , të cilat prehe në këndin 90 shkallë, duke formuar kështu rrjetzën rasterike me katrorëz të vegjël të tejdukshëm. Përdoret për reprodukimin e fotografive me shumë tone në tiposhtyp (autotipi) dhe te shtypi ofset. Dentësia e rasterit matet me numrin e vijave në një centimetër gjatësi (në Angli dhe SHBA me inç).

## Referimet
## Lidhje të jashtme
*Raster3D, a free, open source software package for generating high quality raster images
LCD

right|thumbnail|240px|fileri vertikalplani prej xhami me elektroda
plani me faza nematike e kristalit të lëngët
plani prej xhami me elektroda
fileri horizontal
plani reflektues

Ekrani me lëngë kristali (anglisht: *liquid crystal display* apo shkurt **LCD** ) paraqitës i signaleve elektrike në form figurash vizuale. Ky lloj ekrani për paraqitjen e fotografisë përdorë një masë kristali të lëngët e cila në kushte të caktuara ka aftësi të ndikoi në drejtimin e thyerjes së dritës. Aparatet e ashtuquajtura TFT të gjeneratës së tanishme e posaqërisht gjenerata e Televizorëve të "hollë" (ang. flat) përdorin kryesisht këtë llojë ekrani. 

## Historia 
Zhvillimin e teknologjisë në këtë drejtim si duket e hapi Oto Leman me punimin e tij mbi kristalet e lëngëta në vitin 1904. Në vitin 1911, Çarls Mauguin bënë përshkrimin e strukturës dhe vetive të këtyre kristaleve ndërsa firma amerikane Marconi Wireless Telegraph Company patenton në vitin 1936 teknologjinë e ventileve të dritës me kristale të lëngëta. Punimi i parë shkencorë mbi këto kristale u botua me punimin "struktura molekulare dhe vetit e kristaleve të lëngëta" (org.:*Molecular Structure and Properties of Liquid Crystals*) nga Dr.Gjorgj Grej në vitin 1962.

Gjatë fundit të viteve 60-ta firma britanike *Radar Research Establishment* mbështeti punimet e Gjorgj Grejt me një ekip ndihmëse. Kështu këta ja arrin të zbulojnë që kristali i lëngët "Cyanobiphenyl" i plotësonte kërkesat (stabiliteti, temperatura) për prodhimin e LCD-së.

Ekrani i parë i përdorur në praktikë bazohej në metodën dinamike shpërndarëse DSM (org.:Dynamic scattering mode). Ky lloj ekrani u futë në përdorim në Amerikë në vitin 1968 nga një grup në *Radio Corporation of America* (RCA). Udhëheqësi i këtij grupi Gjorgj Hajlmajar themeloi më vonë firmën Optel në të cilën u prodhuan disa LCD-së në bazë të këtij principi.

Në vitin 1969 amerikani Xhems Fergason zbuloi efektin e fazave nematike në hapësirë (ang. "twisted nematic field effect"). Në[ vitin 1971 ai filloi të përdorë këtë teknologji për prodhimin e ekraneve në firmën e tij *ILIXCO* e cila sot (2005) është e njohur me emrin *LXD Incorporated*. Kjo teknologji e prodhimit të LCD e zëvendësonte kualitetin e dobët që sillte teknologjia me metodën dinamike të shpërndarjes (DSM)