Otoni

**Marcus Salvius Otoni** (lindur më 28 prill 32, vdekur më 16 prill 69) ishte perandor romak për tre muaj, nga 15 janari deri më 16 prill 69. Ai ishte perandori i dytë i Vitit të Katër Perandorëve.

Një anëtar i një familje fisnike etruske, Otoni ishte fillimisht një shok dhe oborrtar i perandorit të ri Neron derisa ai u dëbua në faktikisht në guvernatorin e provincës së largët të Luzitanias, në vitin 58, pas lidhjes së gruas së tij Popaea Sabina me Neronin. Pas një periudhe sundimi të moderuar në provincë, ai u bë aleat me Galbën, guvernatorin e Hispania Tarraconensis fqinje, gjatë revoltave të vitit 68. Ai e shoqëroi Galbën në marshimin e tij për në Romë, por u rrebelua dhe e vrau Galbën në fillim të vitit të pasues.

Duke trashëguar problemin e rrebelimit të Vitelliusit, komandantit të ushtrisë në Germania Inferior, Otoni drejtoi një forcë të konsiderueshme, e cila u takua me ushtrinë e Vitelliusit në Betejën e Bedriakut. Pasi luftimet fillestare rezultuan në 40,000 të vrarë dhe një tërheqje të forcave të tij, Otoni bëri vetëvrasje në vend se të vijonte luftën dhe Vitelliusi u shpall perandor.

## Jeta e hershme 
[parapamje|majtas|321px|Bust i Otonit, Muzeu Kombëtar Arkeologjik, [Firencia|Firence]]
Otoni lindi më 28 prill të vitit 32 pas Krishtit. Gjyshi i tij kishte qenë senator dhe Klaudi i dha babait të Otonit statusin e patricit. 

Svetoni, te Jetët e Çezarëve, mbi pamjen dhe higjenën personale të Otonit komentonte:
«*Ai thuhet se ka qenë me lartësi mesatare, këmbë dyst-tabane dhe të shtrembëra, por pothuajse femëror në kujdesin e vetes. Ai i shkulte qimet e trupit dhe për shkak të trashësisë së bishtalecave të tij mbante një paruke të modeluar me aq kujdes në kokën e tij, san askush nuk dyshonte për të. Për më tepër, ata thonë se ai e kishte zakon të rruhej çdo ditë dhe ta lyente fytyrën me lagështinë e bukës, duke e filluar praktikën me dukjen e rrezeve të para, në mënyrë që të mos kishte asnjëherë mjekërr.

Juvenali, në një pasazh të *Satires II* e përqesh homoseksualitetin mashkullor, duke përmendur specifikisht Otonin si vanitoz dhe i efeminuar, që e shikonte veten në pasqyrë para se të shkonte në betejë dhe që *e lyente fytyrën e tij me brum* në mënyrë që të dukej bukur.

Greenhalgh shkruan se *ai ishte i varur nga luksi dhe kënaqësia në një shkallë të jashtëzakonshme edhe për një romak''. Një grua e moshuar e liruar e solli atë në shoqërinë e perandorit Neron. Otoni u martua me të dashurën e perandorit, Popea Sabina; Neroni e detyroi Otoni të divorcohej nga Popea në mënyrë që ai vetë të mund të martohej me të. Ai e internoi Otonin në provincën Luzitania në vitin 58 ose 59, duke e caktuar atë të ishte guvernatori i saj.

Otoni u tregua i aftë si guvernator i Luzitanisë, megjithëse ai nuk e fali kurrë Neronin që u martua me Poppean. Ai u lidh me Galbën, guvernatorin e Hispania Tarraconensis fqinje, në rebelimin e këtij të fundit kundër Neronit në vitin 68. Neroni bëri vetëvrasje më vonë atë vit dhe Galba u shpall perandor nga Senati Romak. Otoni e shoqëroi perandorin e ri në Romë në tetor 68. Para se të hynin në qytet, ushtria e Galbës luftoi kundër një legjioni që Neroni kishte organizuar.

[parapamje|Bust i Otonit, [shekulli I|shek. I, mermer i bardh dhe i verdhë, Villa Corsini a Castello, MIBAC]]
## Përmbysja e Perandorit Galba 
Më 1 janar 69, ditën kur Galba mori detyrën e konsullit përkrah Titus Viniusit, legjioni i katërt dhe njëzet e dytë të Gjermanisë së Epërme refuzuan t'i betohen besnikëri perandorit. Ata rrëzuan statujat e Galbës dhe kërkuan që të zgjidhej një perandor i ri. Të nesërmen, ushtarët e Gjermanisë së Poshtme gjithashtu refuzuan të betoheshin për besnikërinë e tyre dhe shpallën guvernatorin e krahinës, Aulus Vitellius, si perandor. Galba u përpoq të siguronte njohjen e autoritetit të tij si perandor, duke adoptuar fisnikun Lucius Kalpurnius Piso Licinianus si pasardhës të tij, një veprim që fitoi pakënaqësinë e Otonit. Galba u vra nga pretorianët më 15 janar, i ndjekur menjëherë nga Vinius dhe Piso. Kokat e tyre u vendosën në shtylla dhe Otoni u shpall perandor.

Statujat e Neronit u vendosën përsëri, të liruarit dhe oficerët e tij të shtëpisë u rivendosën, përfshirë djalin e ri të tredhur Sporus të cilin Neroni e kishte marrë në martesë dhe me të cilin edhe Otoni do të jetonte në intimitet, dhe përfundimi i synuar i Domus Aurea u njoftua. Popullata e brohoriti atë si *Neron Otoni*, ai duket se nuk e pëlqeu titullin e ri, të cilët rinia e tij e krahasueshme dhe efektshmëria e paraqitjes së tij i kujtonin të preferuarin e tyre të humbur. 

Në të njëjtën kohë, frika e qytetarëve më të kthjellët dhe të respektuar u lehtësua nga profesionet liberale të qëllimi të tij për të qeverisur me barazi dhe nga mëshira e tij e mençur ndaj Aulus Marius Celsus, një konsull i caktuar dhe një përkrahës i Galbës. Ai e mori konsullatën e vitit bashkë me vëllain e tij Titian, por vetëm deri më 1 mars. Otoni do ta kuptonte shpejtë se ishte shumë më e lehtë të rrëzoje një perandor sesa të sundoje si i tillë: sipas Suetonius

## Lufta me Vitelliusin 
parapamje|majtas|Bust i Otonit në Musei Capitolini.
Otoni dikur vërejti se *çfarë problemi kam me tubat e gjatë* (dmth. Të ndërmarrësh diçka përtej aftësive të dikujt për ta bërë këtë). Çdo zhvillim i mëtejshëm i politikës së Otonit ishte i kontrolluar sapo Otoni kishte lexuar përmes korrespondencës private të Galbës dhe kishte kuptuar shkallën e revolucionit në Gjermani, ku disa legjione kishin shpallur Vitelliusin, komandantin e legjioneve në rrjedhën e poshtme të Rinit, dhe tashmë ishin duke përparuar drejtë Italisë.

Pas një përpjekje të kotë për të pajtuar Vitelliusin me ofertën e një pjese në perandorisë, Otoni, me një forcë të papritur, u përgatit për luftë. Koflikti filloi kur forcat e Vitelliusit, nën drejtimin e Aulus Kecina Severit dhe Fabius Valensit kapërcyen Alpet në Italinë veriore. Nga provincat shumë më të largëta, të cilat e kishin pranuar në heshtje atë, pritej pak ndihmë, por legjionet e Dalmacisë, Panonia dhe Moesia, ishin të prirura për kauzën e tij, grupet pretoriane ishin një forcë e frikshme dhe një flotë e efektshme i dha atij zotërimi i deteve italiane. Ai kishte edhe Legio XIV Gemina, i cili ishte dalluar në shtypjen e rrebelimit të Budikës në Britani.

Flota u dërgua menjëherë për të siguruar Ligurinë, ndërsa më 14 mars Otoni, i pa-paraljmëruar nga ogurët dhe profecitë, filloi drejtë veriut në krye të trupave të tij me shpresën për të parandaluar hyrjen e trupave të Vitelliusit në Itali. Por për këtë ai ishte tepër vonë dhe gjithçka që mund të bëhej ishte të vendoste trupa në Placentia dhe të mbante vijën e Posë. Garda pretoriane e Otonit e mbrojti me sukses Placentian kundër Aulus Kecina Alienit dhe e detyroi atë të kthehej përsëri në Kremona, por ardhja e Fabius Valensit e ndryshoi pamjen e çështjeve. 

Komandantët e Vitellius tani vendosën të bënin një betejë vendimtare, Betejën e Bedriakut, dhe planet e tyre u ndihmuan nga këshillat të ndarë dhe të pavendosur që mbizotëruan në kampin e Otonit. Oficerët më me përvojë nxitën rëndësinë e shmangies së një beteje të paktën derisa legjionet nga Dalmacia të kishin arritur. Sidoqoftë, nxitimi i vëllait të perandorit Titianus dhe i Prokulit, prefekt i Gardave Pretoriane, shtuan padurimin e ethshëm të Otonit, kapërcyen të gjitha kundërshtimet dhe u vendos një përparim i menjëhershëm. Përplasja vendimtare ndodhi në Betejën e Bedrikut më 14 prill 69, afërsisht 35 kilometra nga Kremona.

Otoni mbeti prapa me një forcë rezervë të konsiderueshme në Brixellum, në bregun jugor të Posë. Kur u mor ky vendim, ushtria e Otonit tashmë e kishte kaluar Ponë dhe ishin vendosur në Bedriak (ose Betriacum), një fshat i vogël në *Via Postumia*, dhe në rrugën me të cilën legjionet nga Dalmacia do të mbërrinin natyrshëm.

Duke lënë një çetë të fortë për të mbajtur kampin në Bedriakut, forcat e Athinës përparuan përgjatë *Via Postumia* në drejtim të Kremonës. Në një distancë të shkurtër nga ai qytet ata papritur u ndeshën me trupat vitelliane. Otonianët, megjithëse ishin në disfavor, luftuan dëshpërimisht, por më në fund u detyruan të bien përsëri në çrregullime në kampin e tyre në Bedriak. Të nesërmen vitellianët fitimtarë i ndoqën ata, por vetëm për t'u pajtuar menjëherë me armikun e tyre të dëshpëruar dhe për t'u mirëpritur në kamp si miq.

Megjithë suksesin fillestar të disa njësive të Otonit, duke përfshirë kapjen e një standardi shqiponje të Vitelliusit, beteja rezultoi në një humbje vendimtare për forcat e Otonit. Garda pretoriane, bërthama e fuqisë ushtarake të Otonit, luftoi dobët në betejë, duke u larguar para përplasjes në luftim të afërt.

Duke pasuar humbjen, forcat e mbetura të Otonit u tërhoqën në kampin e tyre në Bedriak. Megjithë nxitjen e ushtarëve të tij për të vijuar luftimin dhe qasjes së përforcimeve nga Ballkani, Otoni zgjodhi ta përfundonte luftën civile, sesa ta vinte popullin romak në gjakë-derdhje të mëtejshme. Më 16 prill 69, një ditë pas betejës, Otoni kreu vetëvrasje me një kamë, duke pohuar se ai *do të vdiste më me nder sesa sundoi*.  Vdekja e tij i dha fund luftës dhe i hapi rrugën Vitelliusit për ta marrë i pashqetësuar kontrollin e perandorisë.

parapamje|327px|Monedhë aureus e Otonit
## Vdekja 
Otoni ishte ende në komandë të një force të frikshme pasi legjionet dalmate kishin arritur në Akuileia dhe shpirti i ushtarëve të tij bashkë me oficerët e tyre ishte i pathyer. Ai ishte i vendosur të pranonte verdiktin e betejës që vetë padurimi i tij e kishte shpejtuar. Në një fjalim, ai u dha lamtumirën atyre që ishin rreth tij, duke deklaruar: *është shumë më e drejtë të humbasësh një për të gjithë, sesa shumë për një*, dhe më pas, duke u tërhequr për të pushuar thellësisht për disa orë. Herët në mëngjes ai e goditi veten në zemër me një kamë, të cilën e kishte fshehur nën jastëkun e tij dhe vdiq ndërsa shoqëruesit e tij hynin në çadër.

Hiri i Otonit u vendos brenda një monumenti modest dhe menjëherë u kremtua funerali, siç kishte dëshiruar vetë. Ai kishte mbretëruar tre muaj. Një varr i thjeshtë u ngrit për nder të tij në Brixellum, me mbishkrimin . Mbretërimi i tij 91-ditor do të ishte më i shkurtri deri te ai i Pertinaksit, mbretërimi i të cilit do të  zgjaste 87 ditë në vitin 193, gjatë të ashtuquajturit Vitit të Pesë Perandorëve.

### Arsyet e vetëvrasjes 
Është menduar se vetëvrasja e Otonit ishte kryer në mënyrë që ta largonte vendin e tij nga rruga drejtë luftës civile dhe për të shmangur viktimat në legjonet e tij. Ashtu si ai kishte ardhur në pushtet, shumë romakë mësuan ta respektonin Otonin në vdekjen e tij. Pak mund të besojnë se një ish-shok i njohur i Neronit kishte zgjedhur një fund kaq të nderuar. Taciti shkroi se disa nga ushtarët kryen vetëvrasje pranë shtyllës së tij të varrimit *sepse ata e donin perandorin e tyre dhe dëshironin të ndanin lavdinë e tij*.

Duke shkruar gjatë sundimit të perandorit Domician (81–96 pas Krishtit), poeti romak Martial shprehu admirimin e tij për zgjedhjen e Otonit për ta kursyer perandorinë nga lufta civile nëpërmjet flijimit të vetes së tij:

«*Edhe pse perëndesha e luftës civile ishte ende në dyshim, dhe Otoni i butë mbase kishte akoma një shans për të fituar, ai hoqi dorë nga luftimet që do të kushtonin shumë gjak, dhe me siguri dora e shpoi drejtë e mu në gji. Sidoqoftë la Katonin në jetën e tij të jetë më i madh se vetë Çezari? Në vdekjen e tij, a ishte më i madh se Otoni?*»

Suetoni, në *Jetët e Cezarëve*, komenton pamjen dhe higjienën personale të Otonit:

Thuhet se ai ishte me një gjatësi të moderuar, me këmbë të çelëta dhe me këmbë me bandi, por pothuajse femëror në kujdesin e tij për trupin e tij. Ai i kishte shkulur flokët e trupit dhe për shkak të hollësisë së flokëve të tij kishte një paruke të modës me aq kujdes dhe të vendosur në kokë, sa askush nuk dyshonte. Për më tepër, ata thonë se ai rrohej çdo ditë dhe lyente fytyrën me bukë të lagur, duke filluar praktikën me pamjen e të parit poshtë, në mënyrë që të mos kishte kurrë mjekër.

parapamje|291px|Shtatore e Popea Sabinës, Muzeu Arkeologjik i Athinës
Juvenali, në një pasazh në Satires II duke tallur homoseksualitetin mashkullor, në mënyrë specifike përmend Otoni si të kotë dhe të mrekullueshëm, duke parë veten në pasqyrë para se të shkojë në betejë dhe "ta suvatojë fytyrën me brumë" në mënyrë që të duket mirë.

## Referencat kulturore
### Në opera
* Otoni është një personazh te *L’incoronazione di Poppea* (Kurorëzimi i Popeas), një opera italiane nga viti 1643 nga Claudio Monteverdi. Otoni e dashuron Popean, por ajo e refuzon atë. Pasi mëson se Neroni planifikon ta lërë atë dhe të martohet me Popean, perandoresha Ottavia urdhëron Otonin ta vras Popean, për të cilën ai u përpoq, por ai zbulon se nuk e kryen dot. Ai e përfundon operën në ekzil me Drusilën, një zonjë e oborrit që e dashuron atë.
* Otoni është një personazh kryesor gjithashtu te opera e Handelit Agrippina e vitit 1709. Agrippina, mamaja e Neronit, është e vendosur të promovoi pretendimin e djalit të saj për fronin. Popea, e padjallëzuar, portretizohet si objekt i dëshirës së Klaudit, Neronit dhe Otonit, rivalitetet e të cilëve Agrippina përpiqet ti shfrytëzoi në avantazhin e saj. Kur Popea kupton mashtrimin e Agripinës, ajo i përgjigjet dashamirësisht, por vetëm në mënyrë që të bashkohet me Otonin, i portretizuar si dashuria e saj e vetme e vërtetë.
* Otoni është personazhi kryesor i operës së Vivaldit Ottone in villa e vitit 1713. Ottone (emërtimi italian) dashuron Kleonilën, e cila nuk mund ti rezistoi flirtimit me dy romakë të rinj, Ostilios dhe Kaios. Ostilio në të vërtetë është një grua, Tullia, e cila maskohet pasi dashuron Kaion.

### Në letërsi
* Otoni është personazh dytësor në romanin fantastik Daughters of Rome nga Kate Quinn. Libri përshkruan Vitin e Katër Perandorëve. Otoni është portretizuar si komplotist, por gjithashtu magjepsës. Vetëvrasja e tij në fund të pjesës së librit kushtuar mbretërimit të tij paraqitet si një flijim fisnik.

### Në kinematografi
* Ka versione të shumëfishta të ekranizuara të L’incoronazione di Poppea. I pari u krye në vitin 1979, një version me Zurich Opera, ku Otoni u luajt nga Paul Esswood. Në vitin 2008 prodhimi i Glyndebourne production, Otoni portretizohet nga Iestyn Davies. Në vitin 2010 prodhimi i Teatro Real në Madrid, nxori në DVD vitin 2012, ku Max Emanuel Cencic luan rolin e Otonit.  
* Në vitin 2013 filmi polak *Imperator*, i realizuar tërësisht në latinisht, Otoni është personazhi kryesor, qw portretizohet nga Robert Wrzosek.

## Shiko edhe 
* Lista e Perandorëve Romakë
* Perandoria Romake Perëndimore
* Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Perandoria Romake
* Perandoria Bizantine
* Neroni
* Vitellius
* Klaudi
* Tiberi
* Mark Aureli
* Klaudi II
* Graciani
* Teodosi I
* Konstanc Klori
* Kostandini i Madh
* Dinastia e Konstandinit
* Arkadi
* Juliani
* Valentiniani I
* Valentiniani II
* Valensi
* Teodosi II
* Anastasi I
* Marciani
* Valentiniani III
* Justini I
* Justiniani i Madh
* Dinastia e Justinianit
* Scholae Palatinae
* Fasti Ostienses
* SPQR
* Garda pretoriane
* Juvenali
* Marco Valerio Marcial
* Dion Kasi
* Svetoni
* Taciti
* Praetori
* Magister militum Ilirikum
* Prefektura e Ilirikut

## Shënime 
## Referime 
## Bibliografia 
### Burime parësore 
* Dion Kasi, Cassius Dio, Libri&nbsp;63
* Juvenali; Satira II
* Plutarku: Life of Otho (përkthim anglisht)
* Svetoni: Life of Otho (përkthim anglisht dhe origjinali latinisht)
* Taciti, *Historitë* (esp. 1.12, 1.21 – 90 )

### Burime dytësore
* Speciale: BookSources / 978-0-674-01822-8
* Speciale: BookSources / 978-0-521-84026-2
* 
* Otho (69 AD) te De Imperatoribus Romanis.
* Special:BookSources/9781842126370
* Special:BookSources/9780297768760
* 

## Lidhje të jashtme 
* Biografia nga *De Imperatoribus Romanis* 
* Plutarku Otho