Indeksi i zhvillimit njerëzor

**Indeksi i Zhvillimit Njerëzor** (**HDI** ose **Human Development Index** ) është një statistikë e përbërë nga tregues të ndryshëm që shërben si indikator i renditjes së vendeve sipas nivelit të "zhvillimit njerëzor" dhe i ndan ato në vende të zhvilluara (zhvillim i lartë), vende në zhvillim (zhvillim mesatar), dhe vende të pazhvilluara (zhvillim i ulët). Statistika përbëhet nga statistikat e Jetëgjatësisë, Edukimit dhe PKB (Prodhimi Kombëtar Bruto).

## Origjina e HDI 
Origjina e HDI duhet gjetur në Raportin e Zhvillimit Njerëzor (HDR) që gjendet në Programin për Zhvillim të Kombeve të Bashkuara (UNDRP). Këto programe u filluan në vitin 1990 nga Mahbub ul Haq dhe ka qëllimin e caktuar: "për të zhvendosur fokusin e zhvillimit ekonomik nga llogaritja e të ardhurave kombëtare drejt politikave të përqendruara ndaj popullit.".

Për të krijuar HDR, Haq mblodhi bashkë një grup të njohur ekonomistësh si : Paul Streeten, Frances Stewart, Gustav Ranis, Keith Griffin, Sudhir Anand, and Meghnad Desai. Por ishte puna e Amartya Sen që dha thelbin e konceptit. Haq ishte i sigurt se një përzierje e matësve të zhvillimit njerëzor do të duhej për të bindur publikun, akademikët dhe politik-bërësit kështu që ata mund të vlerësonin zhvillimin jo vetëm nga ana ekonomike por gjithashtu edhe nga përmirësimet në mirëqenien e njerëzve. Sen fillimisht e kundërshtoi këtë ide, por ai e ndihmoi Haq për të krijuar Indeksin e Zhvillimit Njerëzor (HDI). Sen ishte i shqetësuar për shkak se ishte e vështirë të kapje tërë kompleksitetin e faktorëve njerëzorë në një tregues të vetëm por Haq e bindi atë se vetëm një numër i vetëm mund të tërhiqte vëmendjen e politik-bërësve nga përqendrimi ekonomik deri në mirëqenien e njerëzve.

HDI është përdorur nga Organizata e Kombeve të Bashkuara që nga viti 1990.

## Tre dimensionet e HDI VOLL HD 
HDI kombinon tre dimensione:
* Jetëgjatësia në lindje, një tregues i shëndetit dhe jetëgjatësisë së popullatës.
* Dija dhe edukimi, të matura nga shkalla e analfabetizmit të të rriturve dhe disa statistika të tjera.
* Standardi i jetesës, të matura nga prodhimi kombëtar bruto për frymë.

## Metodologjia 
Formula që përcakton HDI është shpallur nga Programi për Zhvillim i Kombeve të Bashkuara (UNDRP)
Në përgjithësi, për të transformuar një variabël të papërpunuar, le të themi x, në një tregues pa njësi ndërmjet 0 dhe 1, përdoret formula e mëposhtme:
* x-index = \frac{x - \min\left(x\right)}{\max\left(x\right)-\min\left(x\right)}

ku \min\left(x\right) dhe \max\left(x\right) janë vlerat më të ulëta dhe më të larta që variabla x mund të marrë, respektivisht.

HDI pastaj përfaqëson një shumë uniformë ⅓ e kontribuar nga secili prej këtyre treguesve:
* Treguesi i Jetëgjatësisë = \frac{LE - 25}{85-25}
* Treguesi i Edukimit = \frac{2}{3}\times ALI + \frac{1}{3}\times GEI
** Treguesi i Analfabetizmit i të Rriturve = \frac{ALR - 0}{100 - 0}
** Raporti Bruto i Rregjistrimeve (në shkollë) = \frac{CGER - 0}{100 - 0}
* GDP = \frac{\log\left(GDPpc\right) - \log\left(100\right)}{\log\left(40000\right) - \log\left(100\right)}

## Raporti i 2009 
Raporti i 2009 u lëshua në 5 tetor 2009 dhe mbulon periudhën e vitit 2007. U titullua "Kapërcimi pengesave: Ndryshimi dhe zhvillimi njerëzor". Vendet e para në HDI u grupuan në një kategori te re të quajtur "Zhvillim Njerëzor Shumë i Lartë". Ato janë:

 Norvegjia 0.971 ( 1)
 Australia 0.970 ( 2)
 Islanda 0.969 ( 2)
 Kanadaja 0.966 ( 1)
 Irlanda 0.965 ()
 Hollanda 0.964 ()
 Suedia 0.963 ()
 Franca 0.961 ( 3)
 Japonia 0.960 ()
 Zvicra 0.960 ()
 Luksemburgu 0.960 ( 3)
 Finlanda 0.959 ( 1)
 Shtetet e Bashkuara të Amerikës 0.956 ( 1)

  Austria 0.955 ( 2)
 Spanja 0.955  ()
 Danimarka 0.955  ( 2)
 Belgjika 0.953 ()
 Italia 0.951 ( 1)
 Lihtenshtajni 0.951 ( 1)
 Zelanda e Re 0.950 ()
 Mbretëria e Bashkuar 0.947 ()
 Gjermania 0.947 ()
 Singapori 0.944 ( 1)
 Hong Kongu 0.944 ( 1)
 Greqia 0.942 ()
 Koreja e Jugut 0.937 ()

  Izraeli 0.935 ( 1)
 Andora 0.934  ( 1)
 Sllovenia 0.929  ()
 Brunei 0.920  ()
 Kuvaiti0.916 ()
 Qipro 0.914 ()
 Katari 0.910 ( 1)
 Portugalia 0.909 ( 1)
 Emiratet e Bashkuara Arabe 0.903 ( 2)
 Republika Çeke 0.903 ()
 Barbados 0.903 ( 2)
 Malta 0.902 ( 3)

70.    Shqipëria 0.814 ()

## Shih edhe
*Lista e shteteve sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor

## Burim i të dhënave