Masakra e Hereçit

**Masakra e Hereçit** përbën vrasjen në masë të forcave nacionaliste të Gjakovës dhe Malësisë së saj të Lëvizjes Kryeziu nga forcat komuniste jugosllave në ditët e para të janarit të vitit 1945.

## Konteksti 
Lëvizja Kryeziu ishte emërtimi i Lëvizjes Nacionaliste Antifashiste në Kosovë dhe Shqipëri të veriut gjatë viteve 1940–1944, në krye të cilës ishin vëllezërit nga Gjakova, Gani, Said dhe Hasan Kryeziu. Qëllimi strategjik i saj, ishte organizimi i Lëvizjes Antifashiste në Kosovë, çlirimi i saj nga nazifashistët, shkëputja nga Serbia dhe bashkimi me shtetin amë, Shqipërinë.

Vëllezërit Kryeziu besonin se rruga më e mundshme për zgjidhjen e problemit kombëtar shqiptar ishte sigurimi i mbështetjes nga një fuqi e madhe perëndimore, siç ishte Britania e Madhe, dhe se një gjë e tillë, mund të arrihej vetëm duke luftuar kundër nazifashistëve.

Rivaliteti midis udhëheqësve komunistë kosovarë dhe vëllezërve Kryeziu ishte i ashpër dhe i vazhdueshëm. Por në vitin 1944, kur dukej e afërt dhe e sigurt fitorja e koalicionit antifashiste ndaj Gjermanisë naziste, shtabi i Kosmetit dhe udhëheqësit komunistë kosovarë, e ashpërsuan qëndrimin kundër Kryezinjve të cilët kishin fituar përkrahjen e aleatëve anglo-amerikanë. Këtë e shpreh hapur Fadil Hoxha, në një letër që i dërgonte Liri Gegës, në vjeshtën e vitit 1944, i cili në formë kritike, ndaj Kryezinjve i thoshte: “Kryezinjtë, Kosovën e quajnë pjesë të pa ndarë të Shqipërisë dhe se ata duan që Kosova, të dalë e bashkuar me Shqipërinë, mbas lufte”.

## Masakra 
Ganiu me të vëllain, Hasan Kryeziu dhe me 22 bashkëluftëtarët u vendosën në kullat e Sulejman Kryeziut në Gjakovë, pasi kullat e tyre i kishin djegur gjermanët. Kjo shënoi shkatërrimin e ‘Lëvizjes Kryeziu’, të vetmes rezistencë efektive jo komuniste kundër gjermanëve në veri të Shqipërisë.

## Zhvillimet pas masakrës 
Gani Kryeziun pushteti jugosllav pasi e mbajti rreth një vit nën torturat e hetuesisë, më 27 tetor 1945 në Beograd e dënui me 5 vjet burg, duke e mbajtur në burgun e Sremska Mitrovicës ku vdiq në vitin 1951, në moshën 51-vjeçare, kur kishte plotësuar dënimin dhe priste lirimin. Arsyeja e vdekjes nuk u mësuan. Shtatë burra të familjes Kryeziu u vranë pushtetit komunist i Jugosllavisë deri në vitin 1953.

Udhëheqja komuniste shqiptare kurrë nuk e dënoi Masakrën e Hereҫit. Regjimi komunist shpalli armiq e tradhtarë 24 martirët e Kodrës së Hereçit duke iu përndjekur familjarët. Enver Hoxha kishte pohuar se jugusllavët nuk e kishin lejuar udhëheqjen shqiptare t’i hidhnin në gjyq Ganiun, Hasanin dhe Xhevat Kryeziun pasi ishin shtetas jugosllavë.

Udhëheqja komuniste shqiptare burgosi Ismet Kryeziun, nipin e atdhetarit Ali Pashë Gucia, kushëri dhe bashkëluftëtar i ngushtë i vëllezërve Kryeziu, që kish dhënë kontribut të çmuar, për organizimin e forcave luftarake nacionaliste antifashiste, gjatë viteve 1943–1944. Së bashku me Ganiun, ai kish propaganduar bashkimin e popullit në luftë kundër nazifashistëve në Gjakovë, Malësi e Has. Ky ish bërë i njohur, në Kosovë e Shqipëri, si nacionalist dhe luftëtar i vendosur, për bashkimin e trojeve etnike shqiptare në një shtet të vetëm, prandaj u burgos dhe u dënua nga regjimi komunist, me 15 vjet burg. Vdiq nga torturat në një burg të Shqipërisë, në vitin 1952.

Ne fillim të viteve pesëdhjetë të shek. 20, kur Enver Hoxha i akuzonte Kryezinjtë se gjoja “futen tinëzisht në vendin tonë,-siç thotë ai, – për të sabotuar e për të vrarë patriotët tanë”, agjentët e Sigurimit të Shtetit, gjoja të arratisur, organizuan vrasjen e pabesë të djemve të Sulejman Kryeziut, Myrteza (Xaje) dhe Sefedin Kryeziut. Më 5 qershor të vitit 1951 u ekzekutua në Pejë Dervish Rado Kryeziu, ish-pjesëmarrës i forcave të Kryeziut, i cili pas Lufte i cili ishte bërë aktivist për përhapjen e arsimit e shkollës shqipe në Kosovë dhe veprimtar për për të drejtat kombëtare të shqiptarëve në Jugosllavi.

Me rastin e 50 vjetorit të çlirimit të Shqipërisë, Presidenti i Repubikës së Shqipërisë shpalli ‘Dëshmorë të Atdheut’ pjesëstarët e forcave nacionaliste që dhanë jetën për liri ndërsa komandantin e tyre Gani Kryeziu me Urdhrin e Flamurit të Kl.I-rë.

## Shih edhe 
*Kryezinjtë e Gjakovës
## Referime