Mbi Shpirtin Libri i Parë (Aristoteli)

Pjesa 1 (Libri i Parë)

Mbajtja ndërsa e bëjmë këtë, ndërsa njohuritë e çdo lloji janë një gjë për tu nderuar dhe çmuar, një lloj i tyre mund, ose për shkak të saktësisë së tij më të madhe ose të një dinjiteti më të lartë dhe një mrekullie më të madhe në objektet e tij, të jetë më i nderuar dhe më i çmuar sesa një tjetër, për të dy llogaritë natyrshëm duhet të udhëhiqemi për të vendosur në rangun e parë studimin e shpirtit. Njohja e shpirtit pa dyshim kontribuon shumë në përparimin e së vërtetës në përgjithësi dhe, mbi të gjitha, në të kuptuarit tonë të Natyrës, sepse shpirti është në një farë kuptimi parimi i jetës së kafshëve. Qëllimi ynë është të kuptojmë, së pari natyrën thelbësore të saj, dhe së dyti pronat e tij; nga këto disa mësohen të jenë afeksione të përshtatshme për vetë shpirtin, ndërsa të tjerët konsiderohen se i bashkangjiten kafshës për shkak të pranisë brenda saj të shpirtit.

Për të arritur ndonjë njohuri të sigurt në lidhje me shpirtin është një nga gjërat më të vështira në botë. Si formë e pyetjes e cila këtu paraqitet, dmth. pyetja 'Çfarë është ajo?', përsëritet në fusha të tjera, mund të supozohet se ekzistonte një metodë e vetme e hetimit e zbatueshme për të gjitha objektet natyra thelbësore e të cilave (siç jemi duke u përpjekur të konstatojmë se ekziston për vetitë e marra metoda e vetme e demonstrimit ); në atë rast ajo që duhet të kërkojmë do të ishte kjo metodë unike. Por nëse nuk ekziston një metodë e tillë e vetme dhe e përgjithshme për zgjidhjen e çështjes së thelbit, detyra jonë bëhet akoma më e vështirë; në rastin e secilës lëndë të ndryshme do të duhet të përcaktojmë procesin e duhur të hetimit. Nëse për këtë do të ketë një përgjigje të qartë, p.sh. që procesi është demonstrim ose ndarje, ose ndonjë metodë e njohur, vështirësi dhe hezitime ende na kapin - me cilat fakte do të fillojmë hetimin? Për faktet që formojnë pikat fillestare në lëndë të ndryshme duhet të jenë të ndryshme, si p.sh. në rastin e numrave dhe sipërfaqeve.

Së pari, pa dyshim, është e nevojshme të përcaktohet se në cilin shpirt shpirtëror gjeneron, çfarë është; a është kjo "një farë mënyre", një substancë, apo është një kuale ose një kuantik, ose ndonjë tjetër nga llojet e mbetura të kallëzuesve që kemi dalluar? Më tej, a i përket shpirti klasës së ekzistuesve të mundshëm, apo nuk është më tepër një aktualitet? Përgjigja jonë për këtë pyetje ka rëndësinë më të madhe.

Ne duhet të konsiderojmë gjithashtu nëse shpirti është i ndashëm ose është pa pjesë, dhe nëse është kudo homogjen ose jo; dhe nëse jo homogjene, nëse format e ndryshme të tij janë të ndryshme në mënyrë specifike apo gjenerike: deri në kohën e tanishme ata që kanë diskutuar dhe hetuar shpirtin duket se janë kufizuar në shpirtin njerëzor. Ne duhet të jemi të kujdesshëm për të mos e injoruar pyetjen nëse shpirti mund të përcaktohet në një formulë të vetme të paqartë, siç është rasti me kafshën, ose nëse nuk duhet të japim një formulë të veçantë për secilën prej tyre, siç bëjmë për kalin, qenin, njeriun , zot (në rastin e fundit kafsha 'universale' dhe po ashtu çdo 'kallëzues i përbashkët' që trajtohet ose si asgjë fare ose si një produkt i mëvonshëm). Për më tepër, nëse ajo që ekziston nuk është një shumësi shpirtrash, por një shumicë e pjesëve të një shpirti, të cilat duhet të hetojmë së pari, tërë shpirtin ose pjesët e tij? (Alsoshtë gjithashtu një problem i vështirë të vendosësh se cilat nga këto pjesë janë në natyrë të dallueshme nga njëra-tjetra.) Përsëri, të cilën duhet të hetojmë së pari, këto pjesë ose funksionet e tyre, mendjen ose mendimin, aftësinë ose aktin e ndjeshmërisë dhe kështu me radhë? Nëse hetimi i funksioneve i paraprin atij të pjesëve, pyetja e mëtejshme sugjeron vetveten: a nuk duhet që më parë të shqyrtojmë objektet korrelative, p.sh. e kuptimit apo e mendimit? Duket jo vetëm e dobishme për zbulimin e shkaqeve të vetive të prejardhura të substancave që të njihen me natyrën thelbësore të atyre substancave (pasi në matematikë është e dobishme për të kuptuar vetinë e barazisë së këndeve të brendshme të një trekëndëshi në dy kënde të drejta për të njohur natyrën thelbësore të drejtë dhe të lakuar ose të vijës dhe rrafshit) por gjithashtu anasjelltas, sepse njohja e natyrës thelbësore të një substance promovohet kryesisht nga një njohje me vetitë e saj: sepse, kur ne jemi në gjendje të japim një llogari të përshtatshme për përvojën e të gjitha ose shumicës së vetive të një substance, do të jemi në pozicionin më të favorshëm për të thënë diçka që ia vlen të thuhet për natyrën thelbësore të asaj lënde; në të gjitha demonstrimet kërkohet një përkufizim i thelbit si një pikënisje, kështu që përkufizimet që nuk na mundësojnë të zbulojmë vetitë e prejardhura, ose të cilat nuk arrijnë të lehtësojnë as një hamendje rreth tyre, duhet të jenë padyshim, një dhe të gjitha, dialektike dhe e kote.

Një problem tjetër i paraqitur nga afeksionet e shpirtit është ky: a janë të gjitha afeksione të kompleksit të trupit dhe shpirtit, apo ka ndonjë prej tyre të veçantë për shpirtin në vetvete? Për të përcaktuar këtë është e domosdoshme, por e vështirë. Nëse marrim parasysh shumicën e tyre, duket se nuk ka asnjë rast në të cilin shpirti mund të veprojë ose të veprohet pa përfshirë trupin; p.sh. zemërimi, guximi, oreksi dhe ndjesia në përgjithësi. Të menduarit duket përjashtimi më i mundshëm; por nëse edhe kjo provon të jetë një formë e imagjinatës ose të jetë e pamundur pa imagjinatë, gjithashtu kërkon një trup si kusht të ekzistencës së tij. Nëse ka ndonjë mënyrë për të vepruar ose vepruar në përputhje me shpirtin, shpirti do të jetë i aftë të ekzistojë më vete; nëse nuk ka asnjë, ekzistenca e tij e veçantë është e pamundur. Në rastin e fundit, do të jetë si ajo që është e drejtë, e cila ka shumë veti që burojnë nga drejtësia në të, p.sh. atë të prekjes së një sfere bronzi në një pikë, megjithëse drejtësia e divorcuar nga përbërësit e tjerë të gjërave të drejta nuk mund ta prekë atë në këtë mënyrë; nuk mund të divorcohet aspak, pasi që gjithnjë gjendet në trup. Prandaj duket se të gjitha afektet e shpirtit përfshijnë një pasion trupor, butësi, frikë, keqardhje, guxim, gëzim, dashuri dhe urrejtje; në të gjitha këto ekziston një dashuri e njëkohshme e trupit. Në mbështetje të kësaj mund të tregojmë për faktin se, ndërsa nganjëherë me rastin e dukurive të dhunshme dhe goditëse nuk ndihet eksitim apo frikë, tek të tjerët stimulime të zbehta dhe të dobëta prodhojnë këto emocione, dmth. kur trupi është tashmë në një gjendje tensioni që i ngjan gjendjes së tij kur jemi të zemëruar. Këtu është një rast akoma më i qartë: në mungesë të ndonjë shkaku të jashtëm terrori ne e gjejmë veten duke përjetuar ndjenjat e një burri në terror. Nga e gjithë kjo është e qartë se afeksionet e shpirtit janë esenca të formuluara të magjepsura.

Si pasojë, përkufizimet e tyre duhet të korrespondojnë, p.sh. zemërimi duhet të përcaktohet si një mënyrë e caktuar e lëvizjes së një filan trupi (ose një pjese ose aftësie të një trupi) nga ky apo ai shkak dhe për këtë apo atë fund. Pikërisht kjo është arsyeja pse studimi i shpirtit duhet të bjerë brenda shkencës së Natyrës, të paktën aq sa në afeksionet e tij ajo shfaq këtë karakter të dyfishtë. Prandaj, një fizikan do të përcaktojë një dashuri të shpirtit ndryshe nga një dialektolog; kjo e fundit do të përcaktonte p.sh. zemërimi si oreksi për kthimin e dhimbjes për dhimbje, ose diçka e tillë, ndërsa e para do ta përkufizonte atë si një valë e gjakut ose substancës së ngrohtë që rrethojnë zemrën. Ky i fundit cakton kushtet materiale, i pari formën ose thelbin e formulueshëm; sepse ajo që ai thotë është thelbi i formulueshëm i faktit, megjithëse për ekzistencën e tij aktuale duhet të ketë mishërim të tij në një material të tillë siç përshkruhet nga tjetri. Kështu që thelbi i një shtëpie është caktuar në një formulë të tillë si 'një strehë kundër shkatërrimit nga era, shiu dhe nxehtësia'; fizikanti do ta përshkruante atë si 'gurë, tulla dhe lëndë drusore'; por ekziston një përshkrim i tretë i mundshëm i cili do të thoshte se ishte ajo formë në atë material me atë qëllim ose fund. Cili, pra, ndër këta ka të drejtë të konsiderohet si fizikani i mirëfilltë? Ai që kufizohet në material ose ai që kufizohet vetëm në thelbin e formulueshëm? A nuk është më tepër ai që i kombinon të dy në një formulë të vetme? Nëse është kështu, si duhet t’i karakterizojmë dy të tjerët? A nuk duhet të themi që nuk ka asnjë lloj mendimtari që ka të bëjë me ato cilësi ose atribute të materialit që në fakt janë të pandashme nga materiali, dhe pa u përpjekur as në mendim për t'i ndarë ato? Fizikanti është ai që i intereson vetvetes për të gjitha vetitë aktive dhe pasive të trupave ose materialeve të përcaktuara kështu ose kështu; atribute që nuk konsiderohen si të këtij karakteri që ai u lë të tjerëve, në raste të caktuara mund të jetë tek një specialist, p.sh. një marangoz ose një mjek, në të tjerët (a) ku ata janë të pandarë në fakt, por janë të ndashëm nga çdo lloj trupi i veçantë nga një përpjekje abstraksioni, te matematikani, (b) ku ato janë të ndara si në fakt ashtu edhe në mendim nga trupi krejt, te Filozofi i Parë ose metafizikani. Por ne duhet të kthehemi nga ky digresion dhe të përsërisim se afeksionet e shpirtit janë të pandara nga substrati material i jetës së kafshëve, për të cilën kemi parë që afeksione të tilla, p.sh. pasioni dhe frika, bashkangjiten dhe nuk kanë të njëjtën mënyrë të të qenit si një vijë ose një avion

Pjesa 2

Për studimin tonë të shpirtit është e nevojshme, ndërsa formulojmë problemet, në avancimin tonë të mëtejshëm do të gjejmë zgjidhjet, për të thirrur në këshill pikëpamjet e atyre paraardhësve tanë që kanë deklaruar ndonjë mendim mbi këtë temë, në mënyrë që ne mund të përfitojnë nga çfarëdo që është e shëndoshë në sugjerimet e tyre dhe të shmangin gabimet e tyre.

Pika fillestare e kërkimit tonë është një paraqitje e atyre karakteristikave që kryesisht janë konsideruar se i përkasin shpirtit në vetë natyrën e saj. Dy shenja karakteristike janë njohur mbi të gjitha se dallojnë atë që ka shpirt në të nga ajo që nuk ka lëvizje dhe ndjesi. Mund të thuhet se këta të dy janë ato që kanë paraparë paraardhësit tanë si karakteristikë e shpirtit.

Disa thonë se ajo që e fillon lëvizjen është në radhë të parë dhe kryesisht shpirtërore; duke besuar se ajo që nuk lëviz vetë nuk mund të fillojë lëvizjen nga një tjetër, ata arritën në pikëpamjen se shpirti i përket klasës së gjërave në lëvizje. Kjo është ajo që e bëri Demokritin të thoshte se shpirti është një lloj zjarri ose lënde e nxehtë; 'format' ose atomet e tij janë të pafundme në numër; ato që janë sferike, ai i quan zjarr dhe shpirt dhe i krahason ato me motet në ajër që i shohim në boshtet e dritës që vijnë përmes dritareve; përzierjen e farërave të të gjitha llojeve ai i quan elementët e tërë Natyrës (Leucippus jep një llogari të ngjashme); atomet sferike identifikohen me shpirtin sepse atomet e asaj forme janë më të përshtaturit për të depërtuar kudo dhe për të vendosur të gjithë të tjerët të lëvizin duke qenë vetë në lëvizje. Kjo nënkupton pikëpamjen se shpirti është identik me atë që prodhon lëvizje tek kafshët. Kjo është arsyeja pse, më tej, ata e konsiderojnë frymëmarrjen si shenjën karakteristike të jetës; ndërsa mjedisi ngjesh trupat e kafshëve dhe tenton të nxjerrë ato atome që u japin atyre lëvizje, sepse ata vetë nuk janë kurrë në qetësi, duhet të ketë një përforcim të tyre nga atome të ngjashëm që vijnë nga jashtë në aktin e frymëmarrjes; sepse ato parandalojnë nxjerrjen e atyre që janë tashmë brenda duke kundërshtuar forcën e kompresimit dhe konsolidimit të mjedisit; dhe kafshët vazhdojnë të jetojnë vetëm për sa kohë që janë në gjendje të mbajnë këtë rezistencë.

Të njëjtën tendencë tregojnë edhe ata që e përkufizojnë shpirtin si atë që lëviz vetë; të gjitha duket se mbajnë mendimin se lëvizja është ajo që është më afër natyrës së shpirtit dhe se ndërsa gjithçka tjetër lëviz nga shpirti, ajo lëviz vetëm vetveten. Ky besim lind nga mosbesimi i tyre kurrë nga ndonjë lëvizje origjine e cila nuk lëvizet së pari në vetvete.

Në mënyrë të ngjashme, edhe Anaksagora (dhe kushdo që bie dakord me të kur thotë se mendja e vë në lëvizje të tërën) deklaron që shkaku lëvizës i gjërave të jetë shpirti. Sidoqoftë, pozicioni i tij duhet të dallohet nga ai i Demokritit. Demokriti identifikon në mënyrë të rrumbullakët shpirtin dhe mendjen, sepse ai identifikon atë që duket me atë që është e vërtetë - kjo është arsyeja pse ai e lavdëron Homerin për frazën 'Hektori qëndronte i menduar i shqetësuar'; ai nuk e përdor mendjen si një aftësi të veçantë që merret me të vërtetën, por identifikon shpirtin dhe mendjen. Ajo që Anaksagora thotë për ta është më e errët; në shumë vende ai na tregon se shkaku i bukurisë dhe rregullit është mendja, diku tjetër se është shpirti; është gjetur, thotë ai, në të gjitha kafshët, të mëdha dhe të vogla, të larta dhe të ulëta, por mendja (në kuptimin e inteligjencës) duket se nuk u përket njësoj si të gjitha kafshëve, dhe në të vërtetë as të të gjitha qenieve njerëzore.

Të gjithë, pra, të cilët kishin një vëmendje të veçantë për faktin se ajo që ka shpirt në të është e lëvizur, miratuan pikëpamjen se shpirti duhet të identifikohet me atë që është fillimisht origjinale e lëvizjes. Të gjithë, nga ana tjetër, të cilët vështruan për faktin se ajo që ka shpirt në të di ose percepton atë që është, e identifikojnë shpirtin me parimin ose parimet e Natyrës, pasi pranojnë disa parime të tilla ose vetëm një. Kështu Empedokli deklaron se është formuar nga të gjithë elementët e tij, secili prej tyre gjithashtu është shpirt; fjalët e tij janë:

Për 'tis nga Toka ne shohim Tokën, nga Uji i Ujit,
Nga Eter Eter hyjnor, nga Zjarri shkatërrues i Zjarrit,
Nga Dashuria Dashuria, dhe Urrejtja nga Urrejtja mizore.

Në të njëjtën mënyrë Platoni në modën Timaeus shpirti nga elementët e tij; sepse si, ai mban, njihet nga like, dhe gjërat formohen nga parimet ose elementet, kështu që edhe ai shpirt duhet të jetë i tillë. Në mënyrë të ngjashme gjithashtu në leksionet e tij 'Për Filozofinë' u parashtrua që Kafsha vetë përbëhet nga vetë Ideja e Një së bashku me gjatësinë, gjerësinë dhe thellësinë primare, gjithçka tjetër, objektet e perceptimit të saj, duke u formuar në mënyrë të ngjashme . Përsëri ai e vë pikëpamjen e tij me terma të tjerë: Mendja është monada, shkenca ose njohuria dyada (sepse shkon pa lëvizje nga një pikë në tjetrën), mendimi numri i rrafshit, ndjesia numri i lëndës së ngurtë; numrat identifikohen nga ai shprehimisht me vetë Formularët ose parimet dhe formohen nga elementet; tani gjërat kuptohen ose nga mendja, nga shkenca, nga mendimi ose nga ndjesia, dhe të njëjtat numra janë Format e gjërave.

Disa mendimtarë, duke pranuar të dy premisat, dmth. që shpirti është fillestar i lëvizjes dhe njohës, e kanë shtuar atë nga të dyja dhe e kanë deklaruar shpirtin të jetë një numër që lëviz vetë.

Sa i përket natyrës dhe numrit të parimeve të para, mendimet ndryshojnë. Diferenca është më e madhe midis atyre që i konsiderojnë si truporë dhe atyre që i konsiderojnë si joporportale, dhe nga të dy mosmarrëveshjet ata që bëjnë një përzierje dhe i marrin parimet e tyre nga të dy burimet. Numri i parimeve është gjithashtu në diskutim; disa pranojnë vetëm një, të tjerë pohojnë disa. Ekziston një larmi rrjedhore në rrëfimet e tyre të shumta për shpirtin; ata supozojnë, mjaft natyrshëm, se ajo që është në natyrën e vet origjinale e lëvizjes duhet të jetë midis asaj që është e lashtë. Kjo ka bërë që disa ta konsiderojnë atë si zjarr, sepse zjarri është më delikati i elementeve dhe më i afërt me joporpalitetin; më tej, në kuptimin më primar, zjarri lëviz dhe fillon lëvizjen tek të gjithë të tjerët.

Demokriti është shprehur më me zgjuarsi se pjesa tjetër me arsyetimin e përshkrimit të secilit prej këtyre dy personazheve në shpirt; shpirti dhe mendja janë, thotë ai, një gjë e njëjtë, dhe kjo gjë duhet të jetë një nga trupat parësorë dhe të pandarë, dhe fuqia e saj e lëvizjes fillestare duhet të jetë për shkak të imtësisë së saj të grurit dhe formës së atomeve të saj; ai thotë se nga të gjitha format sferike është më e lëvizshmja, dhe se kjo është forma e grimcave të zjarrit dhe mendjes.

Anaksagora, siç thamë më lart, duket se bën dallimin midis shpirtit dhe mendjes, por në praktikë ai i trajton ata si një substancë të vetme, përveç se është mendja që ai posaçërisht paraqet si parimi i të gjitha gjërave; sido që të jetë ajo që thotë ai është se vetëm mendja e gjithçkaje është e thjeshtë, e papërzier dhe e pastër. Ai i cakton të dy karakteristikat, njohjen dhe origjinën e lëvizjes, në të njëjtin parim, kur thotë se ishte mendja ajo që vinte të tërën në lëvizje.

Thales, gjithashtu, për të gjykuar nga ato që janë regjistruar rreth tij, duket se e ka mbajtur shpirtin si një forcë motivuese, pasi ai tha se magneti ka një shpirt në të sepse lëviz hekurin.

Diogjeni (dhe të tjerët) e mbanin shpirtin si ajër, sepse ai besonte se ajri ishte më i mirë në kokërr dhe një parim i parë; aty vendosen bazat e fuqive të shpirtit për të njohur dhe lëvizur origjinën. Si parim fillestar nga i cili rrjedhin të gjitha gjërat e tjera, ai është njohës; si më e mirë në kokërr, ajo ka fuqinë të fillojë lëvizjen

Edhe Herakliti thotë se parimi i parë - 'shfryja e ngrohtë' nga e cila, sipas tij, gjithçka tjetër është e përbërë - është shpirti; më tej, se kjo frymëmarrje është më josporale dhe me fluks të pandërprerë; se ajo që është në lëvizje kërkon që ajo që e di se duhet të jetë në lëvizje; dhe se gjithçka që është në thelb është në lëvizje (këtu dakord me shumicën).

Alkmeoni gjithashtu duket se ka mbajtur një pikëpamje të ngjashme në lidhje me shpirtin; ai thotë se është i pavdekshëm sepse i ngjan 'të pavdekshmit' dhe se kjo pavdekësi i përket asaj në sajë të lëvizjes së saj të pandërprerë; sepse të gjitha 'gjërat hyjnore', hëna, dielli, planetët dhe tërë qiejt, janë në lëvizje të përhershme.

e shkrimtarëve më sipërfaqësorë, disa, p.sh. Hippo, e kanë shqiptuar atë ujë; ata duket se kanë argumentuar nga fakti se fara e të gjitha kafshëve është e rrjedhshme, sepse Hippo përpiqet të përgënjeshtrojë ata që thonë se shpirti është gjak, mbi tokën se fara, e cila është shpirti fillestar, nuk është gjak.

Një grup tjetër (Critias, për shembull) e konsideruan atë si gjak; ata e konsiderojnë perceptimin si atributin më karakteristik të shpirtit dhe mendojnë se perceptimi është për shkak të natyrës së gjakut.

Secili prej elementeve ka gjetur kështu partizanin e tij, përveç se toka-tokë nuk ka gjetur asnjë mbështetës nëse nuk llogarisim si të tillë ata që kanë deklaruar shpirtin të jenë, ose të përbëhen nga të gjithë elementët. Të gjithë, pra, mund të thuhet, e karakterizojnë shpirtin me tre shenja, Lëvizja, Ndjesia, Pavorësia, dhe secila prej tyre gjurmohet në parimet e para. Kjo është arsyeja pse (me një përjashtim) të gjithë ata që e përcaktojnë shpirtin nga fuqia e tij e njohjes e bëjnë atë ose një element ose të ndërtuar nga elementet. Gjuha që ata përdorin të gjithë është e ngjashme; si, thonë ata, njihet nga like; pasi shpirti di gjithçka, ata e ndërtojnë atë jashtë të gjitha parimeve. Prandaj të gjithë ata që pranojnë, por një kauzë ose element, e bëjnë shpirtin gjithashtu një (p.sh. zjarrin ose ajrin), ndërsa ata që pranojnë një shumëllojshmëri parimesh e bëjnë shpirtin gjithashtu të shumëfishtë. Përjashtim është Anaxagoras; vetëm ai thotë se mendja është e pakalueshme dhe nuk ka asgjë të përbashkët me asgjë tjetër. Por, nëse është kështu, si ose në bazë të cilit shkak mund të dijë? Se Anaksagora nuk e ka shpjeguar dhe as nuk mund të nxirret ndonjë përgjigje nga fjalët e tij. Të gjithë ata që pranojnë palë të kundërta midis parimeve të tyre, ndërtojnë shpirtin edhe nga këto kontradikta, ndërsa ata që pranojnë si parime vetëm një të kundërt të secilës palë, p.sh. ose të nxehtë ose të ftohtë, gjithashtu e bëjnë shpirtin një nga këto. Kjo është arsyeja pse, gjithashtu, ata e lejojnë veten të udhëhiqen nga emrat; ata që e identifikojnë shpirtin me të nxehtin argumentojnë se sen (të jetosh) rrjedh nga sein (të vlojë), ndërsa ata që e identifikojnë atë me të ftohtin thonë se shpirti (psuche) quhet kështu nga procesi i frymëmarrjes dhe (katapsuxis). Të tilla janë mendimet tradicionale në lidhje me shpirtin, së bashku me bazat mbi të cilat ato mirëmbahen.

Pjesa 3

Ne duhet të fillojmë ekzaminimin tonë me lëvizje; pa dyshim, jo ​​vetëm që është e gabuar që thelbi i shpirtit përshkruhet saktë nga ata që thonë se është ajo që lëviz (ose është e aftë të lëvizë) vetë, por është e pamundur që lëvizja të jetë edhe një atribut i saj.

Ne tashmë kemi theksuar se nuk ka nevojë që ajo që e fillon lëvizjen të zhvendoset vetë. Ka dy shqisa në të cilat çdo gjë mund të lëvizet - ose (a) indirekt, për shkak të diçkaje tjetër përveç vetvetes, ose (b) drejtpërdrejt, për shkak të vetvetes. Gjërat janë 'lëvizur në mënyrë indirekte' të cilat zhvendosen si të përfshira në diçka që lëviz, p.sh. marinarë në një anije, sepse ata lëvizin në një kuptim tjetër nga ai në të cilin lëviz anija; anija është 'lëvizur drejtpërdrejt', ato janë 'lëvizur indirekt', sepse janë në një anije në lëvizje. Kjo është e qartë nëse marrim parasysh gjymtyrët e tyre; lëvizja e duhur për këmbët (dhe kështu për njeriun) është duke ecur, dhe në këtë rast marinarët nuk guxojnë të ecin. Duke njohur sensin e dyfishtë të 'të lëvizurit', ajo që duhet të marrim parasysh tani është nëse shpirti 'lëvizet drejtpërdrejt' dhe merr pjesë në një lëvizje të tillë të drejtpërdrejtë.

Ekzistojnë katër lloje të lëvizjes-lëvizjes, ndryshimit, zvogëlimit, rritjes; rrjedhimisht nëse shpirti është i lëvizur, ai duhet të lëvizet me një ose disa ose të gjitha këto lloje të lëvizjes. Tani nëse lëvizja e saj nuk është e rastësishme, duhet të ketë një lëvizje të natyrshme për të, dhe, nëse është kështu, pasi të gjitha speciet e renditura përfshijnë vendin, vendi duhet të jetë i natyrshëm për të. Por nëse thelbi i shpirtit është të lëvizë vetë, lëvizja e tij nuk mund të jetë e rastësishme - siç është për atë që është e bardhë ose e gjatë tre kubitë; edhe ata mund të zhvendosen, por vetëm rastësisht-ajo që lëviz është ajo prej të cilave 'e bardhë' dhe 'tre kubitë e gjatë' janë atributet, trupi në të cilin ato ndodhen; prandaj nuk kanë vend: por nëse shpirti merr pjesë natyrshëm në lëvizje, rrjedh se duhet të ketë një vend.

Për më tepër, nëse ekziston një lëvizje e natyrshme për shpirtin, duhet të ketë një kundër-lëvizje të panatyrshme për të, dhe anasjelltas. E njëjta gjë vlen për pushimin, si dhe për lëvizjen; sepse terminus ad quem i lëvizjes natyrore të një sendi është vendi i pushimit të tij natyror, dhe në mënyrë të ngjashme terminus ad quem i lëvizjes së saj të detyruar është vendi i pushimit të saj të detyruar. Por çfarë kuptimi mund t'u bashkangjitet lëvizjeve të imponuara ose prehjeve të shpirtit, është e vështirë edhe të imagjinohet.

Më tej, nëse lëvizja natyrore e shpirtit është lart, shpirti duhet të jetë zjarr; nëse poshtë, duhet të jetë tokë; sepse lëvizjet lart dhe poshtë janë karakteristikat përcaktuese të këtyre trupave. I njëjti arsyetim vlen për lëvizjet e ndërmjetme, terminalet dhe trupat. Më tej, meqenëse shpirti vërehet se fillon lëvizjen në trup, është e arsyeshme të supozojmë se ai i transmeton trupit lëvizjet me të cilat lëvizet vetë, dhe kështu, duke e përmbysur rendin, mund të nxjerrim përfundime nga lëvizjet e trupit përsëri në lëvizje të ngjashme të shpirtit. Tani trupi është zhvendosur nga vendi në vend me lëvizje të lëvizjes. Prandaj do të vijonte që shpirti gjithashtu duhet në përputhje me trupin të ndryshojë ose vendin e tij në tërësi ose vendet relative të pjesëve të tij. Kjo mbart me vete mundësinë që shpirti madje mund të lërë trupin e tij dhe të hyjë sërish në të, dhe me këtë do të përfshihej mundësia e një ringjalljeje të kafshëve nga të vdekurit. Por, mund të pretendohet, shpirti mund të lëvizet indirekt nga diçka tjetër; sepse një kafshë mund të nxirret nga rrjedha e saj. Po, por ajo esencës së së cilës i përket fuqia e lëvizjes nga vetvetja, nuk mund të zhvendoset nga diçka tjetër përveç rastësisht, ashtu si ajo që është e mirë nga vetja ose në vetvete nuk mund t'ia detyrojë mirësinë e saj diçkaje të jashtme të saj ose ndonjë fundi, është një mjet.

Nëse shpirti është i lëvizur, pikëpamja më e mundshme është se ajo që e lëviz atë janë gjëra të ndjeshme.

Ne duhet të vërejmë gjithashtu se, nëse shpirti lëviz vetë, duhet të jetë vetë lëvizësi që lëviz, në mënyrë që të vijojë se nëse lëvizja është në çdo rast një zhvendosje e asaj që është në lëvizje, në atë aspekt në të cilin thuhet për të lëvizur, lëvizja e shpirtit duhet të jetë një largim nga natyra e tij thelbësore, të paktën nëse vetë-lëvizja e tij është thelbësore për të, jo e rastësishme.

Disa shkojnë aq larg sa të mbajnë mendjen se lëvizjet që shpirti i jep trupit në të cilin është janë të njëjtat në natyrë me ato me të cilat lëviz vetë. Një shembull i kësaj është Demokriti, i cili përdor gjuhë si ajo e dramaturgut komik Filipi, i cili jep llogari për lëvizjet që Daedalus i dha Afërditës së tij prej druri duke thënë se ai derdhi argjendin e argjendtë në të; në mënyrë të ngjashme Demokriti thotë se atomet sferike që sipas tij përbëjnë shpirtin, për shkak të lëvizjeve të tyre të pareshtura tërheqin tërë trupin pas tyre dhe kështu prodhojnë lëvizjet e tij. Ne duhet të nxisim pyetjen nëse janë këto atome shumë të njëjta që prodhojnë pushim gjithashtu-si mund ta bëjnë këtë, është e vështirë dhe madje e pamundur të thuhet. Dhe, në përgjithësi, ne mund të kundërshtojmë se jo në këtë mënyrë shpirti duket se fillon lëvizjen tek kafshët - kjo është përmes qëllimit ose procesit të të menduarit.

Është në të njëjtën mënyrë që Timaeus gjithashtu përpiqet të japë një llogari fizike sesi shpirti lëviz trupin e tij; shpirti, siç thuhet, është në lëvizje, dhe kështu për shkak të implikimit të tyre të ndërsjellë lëviz edhe trupi. Pas përzierjes së substancës shpirtërore nga elementet dhe ndarjes së saj në përputhje me numrat harmonikë, në mënyrë që të mund të ketë një ndjeshmëri konate për 'harmoni' dhe që e gjithë të mund të lëvizë në lëvizje të akorduara mirë, Demiurge përkul vijën e drejtë në një rreth; këtë rreth të vetëm ai e ndau në dy qarqe të bashkuar në dy pika të përbashkëta; njërën nga këto ai e ndau në shtatë qarqe. E gjithë kjo nënkupton që lëvizjet e shpirtit identifikohen me lëvizjet lokale të qiejve.

Tani, në radhë të parë, është gabim të thuash që shpirti është një madhësi hapësinore. Isshtë e qartë se Platoni do të thotë që shpirti i tërësisë të jetë si lloji i shpirtit që quhet mendje jo si shpirti i ndjeshëm ose dëshirës, ​​sepse lëvizjet e asnjërës nuk janë rrethore. Tani mendja është një dhe e vazhdueshme në kuptimin në të cilin procesi i të menduarit është kështu, dhe të menduarit është identik me mendimet që janë pjesët e saj; këto kanë një unitet serik si ai i numrit, jo një unitet si ai i një madhësie hapësinore. Prandaj mendja nuk mund të ketë as atë lloj uniteti; mendja është ose pa pjesë ose është e vazhdueshme në një mënyrë tjetër nga ajo që karakterizon një madhësi hapësinore. Si, në të vërtetë, nëse do të ishte një madhësi hapësinore, ndoshta mund të mendonte? A do të mendojë me ndonjë indiferent për pjesët e saj? Në këtë rast, 'pjesa' duhet të kuptohet ose në kuptimin e një madhësie hapësinore ose në kuptimin e një pike (nëse një pikë mund të quhet pjesë e një madhësie hapësinore). Nëse e pranojmë alternativën e fundit, pikat që janë të pafundme në numër, padyshim që mendja kurrë nuk mund t'i kalojë ato; nëse e para, mendja duhet të mendojë të njëjtën gjë pa pushim, me të vërtetë një numër i pafund herë (ndërsa është qartë e mundur të mendosh një gjë vetëm një herë). Nëse kërkohet kontakti i ndonjë pjese të vetvetes me objektin, pse duhet që mendja të lëvizë në një rreth, ose të ketë posaçërisht madhësi? Nga ana tjetër, nëse kontakti me të gjithë rrethin është i nevojshëm, çfarë kuptimi mund t'i jepet kontaktit të pjesëve? Më tej, si mund të mendonte ajo që nuk ka pjesë ajo që ka pjesë, ose çfarë ka pjesë të mendojë ajo që nuk ka pjesë? Ne duhet ta identifikojmë rrethin e përmendur me mendje; sepse është mendje lëvizja e të cilit është duke menduar dhe është rrethi lëvizja e të cilit është revolucion, kështu që nëse mendimi është një lëvizje revolucioni, rrethi që ka këtë lëvizje karakteristike duhet të jetë mendje.

Nëse lëvizja rrethore është e përjetshme, duhet të ketë diçka që mendja është gjithmonë duke menduar - çfarë mund të jetë kjo? Për të gjitha proceset praktike të të menduarit kanë kufij - të gjitha ato vazhdojnë për hir të diçkaje jashtë procesit dhe të gjitha proceset teorike mbyllen në të njëjtën mënyrë si frazat në të folur që shprehin proceset dhe rezultatet e të menduarit. Çdo frazë e tillë gjuhësore është ose përcaktuese ose demonstrative. Demonstrata ka si një pikënisje dhe mund të thuhet se përfundon në një përfundim ose rezultat të përfunduar; edhe nëse procesi nuk arrin kurrë në përfundimin përfundimtar, në asnjë rast ai kurrë nuk kthehet në vetvete përsëri në pikën e tij të fillimit, ai vazhdon duke marrë një term të mesëm të freskët ose një ekstrem të ri dhe lëviz drejt përpara, por lëvizja rrethore kthehet në fillimin e saj- pikë Përkufizimet, gjithashtu, janë grupe të mbyllura të termave.

Më tej, nëse përsëritet i njëjti revolucion, mendja duhet të mendojë vazhdimisht të njëjtin objekt.

Më tej, të menduarit ka më shumë ngjashmëri me një pushim ose arrestim sesa me një lëvizje; e njëjta gjë mund të thuhet për përfundimin.

Mund të nxitet gjithashtu që ajo që është e vështirë dhe e zbatuar është e papajtueshme me bekimin; nëse lëvizja e shpirtit nuk është e thelbit të saj, lëvizja e shpirtit duhet të jetë në kundërshtim me natyrën e tij. Duhet të jetë gjithashtu e dhimbshme që shpirti të jetë i lidhur pazgjidhshmërisht me trupin; jo më shumë, nëse, siç thuhet shpesh dhe pranohet gjerësisht, është më mirë që mendja të mos mishërohet, bashkimi duhet të jetë i padëshirueshëm.

Më tej, shkaku i revolucionit të qiejve është lënë i errët. Nuk është thelbi i shpirtit që është shkaku i kësaj lëvizjeje rrethore - ajo lëvizje është vetëm e rastësishme për shpirtin - dhe as nuk është, fortiori, trupi shkaku i saj. Përsëri, as nuk është pohuar se është më mirë që shpirti të preket kaq shumë; e megjithatë arsyeja për të cilën Zoti bëri që shpirti të lëvizte në një rreth mund të ketë qenë vetëm se lëvizja ishte më e mirë për të sesa pushimi, dhe lëvizja e këtij lloji më e mirë se çdo tjetër. Por meqenëse ky lloj shqyrtimi është më i përshtatshëm për një fushë tjetër spekulimesh, le ta hedhim poshtë për momentin.

Pikëpamja që sapo kemi shqyrtuar, në shoqëri me shumicën e teorive rreth shpirtit, përfshin absurdin e mëposhtëm: ata të gjithë bashkojnë shpirtin në një trup, ose e vendosin atë në një trup, pa shtuar ndonjë specifikim të arsyes së bashkimit të tyre, ose të kushteve trupore të kërkuara për të. Megjithatë, një shpjegim i tillë vështirë se mund të hiqet; sepse disa bashkësi të natyrës presupozohen nga fakti se njëra vepron dhe tjetra veprohet, njëra lëviz dhe tjetra lëviz; ndërveprimi gjithmonë nënkupton një natyrë të veçantë në dy integruesit. Sidoqoftë, gjithçka që bëjnë këta mendimtarë është të përshkruajnë karakteristikat specifike të shpirtit; ata nuk përpiqen të përcaktojnë asgjë në lidhje me trupin që do ta përmbajë atë, sikur të ishte e mundur, si në mitet Pitagoriane, që çdo shpirt të vishej me ndonjë trup - një pamje absurde, sepse secili trup duket se ka një formën dhe formën e vet. Asshtë aq absurde sa të thuash që arti i zdrukthtarisë mund të mishërojë veten në fyell; secili art duhet të përdorë mjetet e tij, secili shpirt trupin e tij.

Pjesa 4

Ekziston edhe një teori tjetër rreth shpirtit, e cila e ka lavdëruar veten për shumë njerëz si jo më pak të mundshme se cilido prej atyre që kemi përmendur deri më tani, dhe ka dhënë llogari publike për vetveten në gjykatën e diskutimeve popullore. Përkrahësit e tij thonë se shpirti është një lloj harmonie, sepse (a) harmonia është një përzierje ose përbërje e kontraries, dhe (b) trupi është i përbërë nga kontracepte. Harmonia, megjithatë, është një proporcion ose përbërje e caktuar e përbërësve të përzier, dhe shpirti nuk mund të jetë as njëri, as tjetri nga këta. Për më tepër, fuqia e lëvizjes fillestare nuk mund t'i përkasë një harmonie, ndërsa pothuajse të gjithë pajtohen ta konsiderojnë këtë si një atribut kryesor të shpirtit. Moreshtë më e përshtatshme që shëndetin (ose përgjithësisht një nga gjendjet e mira të trupit) ta quajmë një harmoni sesa ta parashikojmë atë të shpirtit. Absurdi bëhet më i dukshëm kur përpiqemi t'i atribuojmë afektet aktive dhe pasive të shpirtit një harmonie; rregullimi i nevojshëm i konceptimeve të tyre është i vështirë. Për më tepër, gjatë përdorimit të fjalës 'harmoni' kemi një ose tjetrin nga dy rastet në mendjen tonë; kuptimi më i duhur është në lidhje me madhësitë hapësinore të cilat kanë lëvizje dhe pozicion, ku harmonia nënkupton vendosjen dhe kohezionin e pjesëve të tyre në një mënyrë të tillë që të parandalojë futjen në tërësi të gjithçkaje homogjene me të, dhe kuptimi dytësor, i prejardhur nga e para, është ajo në të cilën do të thotë raporti midis përbërësve kaq të përzier; në asnjërën nga këto shqisa nuk është e arsyeshme ta parashikosh atë të shpirtit. Ky shpirt është një harmoni në kuptimin e mënyrës së përbërjes së pjesëve të trupit është një pamje lehtësisht e kundërshtueshme; sepse ka shumë pjesë të përbëra dhe ato të përbëra në mënyrë të ndryshme; e cilës pjesë trupore është mënyra e përbërjes mendja apo aftësia e ndjeshme ose apetitive? Dhe cila është mënyra e përbërjes që përbën secilën prej tyre? Equallyshtë po aq absurde të identifikosh shpirtin me raportin e përzierjes; sepse përzierja që bën mish ka një raport të ndryshëm midis elementeve nga ajo që bën kockën. Pasoja e kësaj pikëpamjeje do të jetë që shpërndarja në të gjithë trupin do të ketë shumë shpirtra, pasi që secila nga pjesët trupore është një përzierje e ndryshme e elementeve, dhe raporti i përzierjes është në secilin rast një harmoni, dmth një shpirt .

Nga Empedokli në çdo rast mund të kërkojmë një përgjigje në pyetjen vijuese sepse ai thotë se secila nga pjesët e trupit është ajo që është në sajë të një raporti midis elementeve: a është shpirti identik me këtë raport, apo nuk është përkundrazi diçka mbi dhe mbi këtë që formohet në pjesë? A është dashuria shkaku i çdo përzierjeje, apo vetëm i atyre që janë në raportin e duhur? A është dashuria vetë ky raport, apo dashuria është diçka mbi dhe mbi këtë? Të tilla janë problemet e ngritura nga kjo llogari. Por, nga ana tjetër, nëse shpirti është i ndryshëm nga përzierja, pse zhduket në të njëjtin moment me atë lidhje midis elementeve që përbëjnë mishin ose pjesëve të tjera të trupit të kafshëve? Më tej, nëse shpirti nuk është identik me raportin e përzierjes, dhe për pasojë nuk ndodh që secila prej pjesëve të ketë një shpirt, çfarë është ajo që zhduket kur shpirti largohet nga trupi?

Që shpirti nuk mund të jetë një harmoni, ose të zhvendoset në një rreth, është e qartë nga ajo që kemi thënë. Megjithatë që mund të zhvendoset rastësisht është e mundur, siç thamë më lart, dhe madje që në një kuptim mund të lëvizë vetë, d.m.th. në kuptimin që automjeti në të cilin është mund të lëvizet dhe të lëvizet prej tij; në asnjë kuptim tjetër shpirti nuk mund të lëvizet në hapësirë.

Dyshime më të ligjshme mund të mbesin sa i përket lëvizjes së saj, duke parë faktet e mëposhtme. Ne flasim për shpirtin si të dhembur ose të kënaqur, të guximshëm ose të frikësuar, të zemëruar, duke perceptuar, duke menduar. Të gjitha këto vlerësohen si mënyra të lëvizjes, dhe kështu mund të konkludohet se shpirti është i prekur. Megjithatë, kjo nuk ndjek domosdoshmërisht. Ne mund ta pranojmë plotësisht se të qenurit i dhembur ose i kënaqur, ose të menduarit, janë lëvizje (secila prej tyre një 'duke u lëvizur'), ​​dhe se lëvizja ka origjinën nga shpirti. Për shembull, ne mund ta konsiderojmë zemërimin ose frikën si lëvizje të tilla dhe të tilla të zemrës, dhe të menduarit si të tillë dhe të tillë një lëvizje tjetër e atij organi, ose e ndonjë tjetri; këto modifikime mund të vijnë ose nga ndryshimet e vendit në pjesë të caktuara ose nga ndryshimet cilësore (natyra e veçantë e pjesëve dhe mënyrat speciale të ndryshimeve të tyre janë të parëndësishme për qëllimin tonë aktual). Megjithatë, të thuash se është shpirti që është i zemëruar është po aq i pasaktë sa do të ishte të thuash se është shpirti ai që thur rrjeta ose ndërton shtëpi. Doubtshtë pa dyshim më mirë të shmangni thënien se shpirti mëshiron ose mëson ose mendon dhe më mirë të themi se është njeriu ai që e bën këtë me shpirtin e tij. Ajo që duam të themi nuk është se lëvizja është në shpirt, por që nganjëherë mbaron në shpirt dhe nganjëherë fillon prej tij, ndjesi p.sh. që vijnë nga brenda përbrenda, dhe reminishenca duke filluar nga shpirti dhe duke përfunduar me lëvizjet, aktuale ose të mbetura, në organet kuptimore.

Rasti i mendjes është i ndryshëm; duket se është një substancë e pavarur e mbjellë brenda shpirtit dhe është e paaftë të shkatërrohet. Nëse do të mund të shkatërrohej fare, do të ishte nën ndikimin e errët të pleqërisë. Ajo që ndodh në të vërtetë në lidhje me mendjen në pleqëri është, sidoqoftë, saktësisht paralele me atë që ndodh në rastin e organeve të shqisës; nëse plaku do të rikuperonte llojin e duhur të syrit, ai do të shihte po aq mirë sa i riu. Paaftësia e pleqërisë është për shkak të një dashurie jo të shpirtit, por të mjetit të tij, siç ndodh në dehje ose sëmundje. Kështu që në moshë të thyer veprimtaria e mendjes ose e kapjes intelektuale bie vetëm përmes prishjes së ndonjë pjese tjetër të brendshme; vetë mendja është e pakalueshme. Të mendosh, të duash dhe të urresh është dashuri jo e mendjes, por e asaj që ka mendje, për aq sa e ka. Kjo është arsyeja pse, kur ky automjet prishet, kujtesa dhe dashuria pushojnë; ato ishin veprimtari jo të mendjes, por të përbërjes që është zhdukur; mendja është, pa dyshim, diçka më hyjnore dhe e pakalueshme. Se shpirti nuk mund të lëvizet është e qartë nga ajo që thamë, dhe nëse nuk mund të lëvizet fare, në mënyrë të qartë nuk mund të lëvizet vetvetiu.

Nga të gjitha mendimet që kemi numëruar, larg nga më të paarsyeshmet është ai që deklaron shpirtin të jetë një numër që lëviz vetë; përfshin në radhë të parë të gjitha pamundësitë që vijnë nga sa i përket shpirtit të lëvizur dhe në të dytën absurditete të veçanta që vijnë nga thirrja e tij një numër. Si ta imagjinojmë që një njësi të zhvendoset? Nga cila agjenci? Çfarë lloj lëvizjeje mund t'i atribuohet asaj që është pa pjesë ose ndryshime të brendshme? Nëse njësia është fillestare e lëvizjes dhe vetë është e aftë të zhvendoset, ajo duhet të përmbajë ndryshim.

Më tej, meqenëse ata thonë se një vijë lëvizëse gjeneron një sipërfaqe dhe një pikë lëvizëse një vijë, lëvizjet e njësive psikike duhet të jenë linja (sepse një pikë është një njësi që ka pozicion, dhe numri i shpirtit është, natyrisht, diku dhe ka pozicion)

Përsëri, nëse nga një numër zbritet një numër ose një njësi, pjesa e mbetur është një numër tjetër; por bimët dhe shumë kafshë kur ndahen vazhdojnë të jetojnë, dhe secili segment mendohet se ruan të njëjtin lloj shpirti.

Duhet të jetë e njëjtë nëse flasim për njësi apo trupa; sepse nëse atomet sferike të Demokritit u bënë pikë, asgjë nuk do të mbahet përveç se janë një kuantik, duhet të mbetet në secilën pjesë e lëvizshme dhe e lëvizur, ashtu si ka në atë që është e vazhdueshme; ajo që ndodh nuk ka asnjë lidhje me madhësinë e atomeve, kjo varet vetëm nga të qenit një kuantik. Kjo është arsyeja pse duhet të ketë diçka për të filluar lëvizjen në njësi. Nëse tek kafsha ajo që e ka origjinën në lëvizje është shpirti, kështu duhet të jetë edhe në rastin e numrit, në mënyrë që jo lëvizësi dhe lëvizja së bashku, por vetëm lëvizësi, të jetë shpirti. Por si është e mundur që një prej njësive të përmbushë këtë funksion të lëvizjes fillestare? Duhet të ketë një ndryshim midis një njësie të tillë dhe të gjitha njësive të tjera, dhe çfarë ndryshimi mund të ketë midis një njësie të vendosur dhe një tjetre përveç një ndryshimi të pozicionit? Nëse atëherë, nga ana tjetër, këto njësi psikike brenda trupit janë të ndryshme nga pikat e trupit, do të ketë dy grupe njësish që të dyja zënë të njëjtin vend; për secilën njësi do të zërë një pikë. E megjithatë, nëse mund të jenë dy, pse nuk mund të ketë një numër të pafund? Sepse nëse gjërat mund të zënë një dantella të pandashme, ato vetë duhet të jenë të pandashme. Nëse, nga ana tjetër, pikat e trupit janë identike me njësitë numri i të cilave është shpirti, ose nëse numri i pikave në trup është shpirti, pse jo të gjithë trupat kanë shpirt? Për të gjithë trupat përmbajnë pika ose një pafundësi pikash.

Më tej, si është e mundur që këto pika të izolohen ose të ndahen nga trupat e tyre, duke parë që linjat nuk mund të zgjidhen në pika?

Pjesa 5

Rezultati është, siç kemi thënë, se kjo pikëpamje, megjithëse nga njëra anë identike me atë të atyre që e mbajnë atë shpirt është një lloj i hollë trupi, është nga ana tjetër e ngatërruar në absurditetin e veçantë të mënyrës së Demokritit për të përshkruar mënyra në të cilën lëvizja buron nga shpirti. Sepse nëse shpirti është i pranishëm në të gjithë trupin me perceptim, duhet, nëse shpirti të jetë një lloj trupi, të jenë dy trupa në të njëjtin vend; dhe për ata që e quajnë atë një numër, duhet të ketë shumë pika në një pikë, ose çdo trup duhet të ketë një shpirt, përveç nëse shpirti është një lloj tjetër i numrit-tjetër, që është, sesa shuma e pikave ekzistuese në një trupi Një pasojë tjetër që vijon është se kafsha duhet të lëvizet nga numri i saj pikërisht në mënyrën se si Demokriti shpjegoi lëvizjen e saj nga atomet e tij sferikë psikikë. Çfarë ndryshimi bën nëse flasim për sfera të vogla ose për njësi të mëdha, ose, thjesht, për njësi në lëvizje? Në një mënyrë apo në një tjetër, lëvizjet e kafshës duhet të vijnë për shkak të lëvizjeve të tyre. Prandaj, ata që ndërthurin lëvizjen dhe numrin në të njëjtën temë, i hapen vetes këtyre dhe shumë absurditeteve të tjera të ngjashme. Impossibleshtë e pamundur jo vetëm që këta personazhe duhet të japin përkufizimin e shpirtit - është e pamundur që ata të jenë edhe atribute të tij. Çështja është e qartë nëse bëhet përpjekje për të filluar nga kjo si llogari e shpirtit dhe të shpjegojë prej tij afeksionet dhe veprimet e shpirtit, p.sh. arsyetimi, ndjesia, kënaqësia, dhimbja, etj. Sepse, për të përsëritur atë që kemi thënë më parë, lëvizja dhe numri nuk lehtësojnë as hamendjet për vetitë derivate të shpirtit.

Të tilla janë tri mënyrat në të cilat shpirti është përcaktuar tradicionalisht; një grup mendimtarësh deklaruan se ishte ai që është më fillestari i lëvizjes sepse ajo lëviz vetë, një grup tjetër të jetë më i hollë dhe pothuajse jo trupor i të gjitha llojeve të trupit. Tani kemi paraqitur mjaftueshëm vështirësitë dhe mospërputhjet ndaj të cilave janë të ekspozuara këto teori. Mbetet tani për të shqyrtuar doktrinën që shpirti është i përbërë nga elementët.

Arsyeja e caktuar për këtë doktrinë është se kështu shpirti mund të perceptojë ose të njohë gjithçka që është, por teoria domosdoshmërisht përfshinë veten në shumë pamundësi. Mbështetësit e tij supozojnë se pëlqimi njihet vetëm nga pëlqimi, dhe imagjinoni që duke e deklaruar shpirtin të përbërë nga elementët, ata arrijnë të identifikojnë shpirtin me të gjitha gjërat që ai është i aftë të kuptojë. Por elementet nuk janë të vetmet gjëra që di; ka shumë të tjerë, ose, më saktësisht, një numër i pafund i të tjerëve, të formuar nga elementët. Le të pranojmë se shpirti njeh ose percepton elementet nga të cilët përbëhet secila prej këtyre përbërjeve; por me çfarë mjeti do ta njohë apo perceptojë tërësinë e përbërë, p.sh. çfarë është Zoti, njeriu, mishi, kocka (ose ndonjë përbërës tjetër)? Për secilin është, jo thjesht elementët nga të cilët është i përbërë, por ato elementë të kombinuar në një mënyrë ose raport të përcaktuar, siç thotë vetë Empedocles për kockat,

Toka me dashamirësi në format e saj me gjoks të gjerë

Asgjë, pra, nuk do të fitohet nga prania e elementeve në shpirt, përveç nëse aty do të jenë të pranishme edhe formulat e ndryshme të proporcionit dhe përbërjet e ndryshme në përputhje me to. Secili element me të vërtetë do ta njohë shokun e tij jashtë, por nuk do të ketë njohuri për kockën ose njeriun, përveç nëse edhe ata nuk janë të pranishëm në konstituimin e shpirtit. Pamundësia e kësaj nuk ka nevojë të theksohet; sepse kush do të sugjeronte që guri ose njeriu mund të hynin në kushtetutën e shpirtit? E njëjta gjë vlen për 'të mirën' dhe 'jo të mirën', etj.

Për më tepër, fjala "është" ka shumë kuptime: mund të përdoret nga një "kjo" ose substancë, ose nga një kuantik, ose nga një kuale, ose nga ndonjë prej llojeve të tjera të kallëzuesve që kemi dalluar. A përbëhet shpirti nga të gjitha këto apo jo? Nuk duket se të gjithë kanë elementë të përbashkët. A formohet shpirti vetëm nga ato elemente që hyjnë në substanca? atëherë si do të jetë në gjendje të njohë secilin nga llojet e tjera të gjërave? A do të thuhet se çdo lloj gjëje ka elemente ose parime të vetat dhe se shpirti formohet nga tërësia e këtyre? Në atë rast, shpirti duhet të jetë një kuantik dhe një kuale dhe një substancë. Por gjithçka që mund të bëhet nga elementët e një kuanti është një kuantik, jo një substancë. Këto (dhe të tjera si ato) janë pasojat e pikëpamjes që shpirti përbëhet nga të gjithë elementët.

Është absurde, gjithashtu, të thuash të dy (a) se si nuk është në gjendje të ndikohet nga si, dhe (b) se si është perceptuar ose njihet nga si, për të perceptuar, dhe gjithashtu të dy të menduarit dhe të diturit, supozimi i vet, mënyrat e ndikimit ose lëvizjes.

Ka shumë enigma dhe vështirësi të ngritura duke thënë, siç bën Empedokli, se çdo grup i gjërave njihet me anë të elementeve të tij truporë dhe duke iu referuar diçkaje në shpirt që është si ato, dhe dëshmia shtesë jepet nga kjo konsideratë e re; sepse të gjitha pjesët e trupit të kafshëve që përbëhen tërësisht nga toka, siç janë kockat, dhëmbëzat dhe flokët, duket se janë krejt të pandjeshme dhe për pasojë nuk janë perceptuese as të objekteve tokësore si ato të tyre, siç duhej të ishin.

Për më tepër, secili prej parimeve do të ketë shumë më shumë injorancë sesa njohuri, sepse megjithëse secili prej tyre do të dijë një gjë, do të ketë shumë prej të cilave do të jetë injorante. Sidoqoftë Empedokli duhet të konkludojë se Zoti i tij është më pak inteligjentja nga të gjitha qeniet, sepse vetëm për të është e vërtetë që ekziston një gjë, Lufta, të cilën ai nuk e di, ndërsa nuk ka asgjë që qeniet e vdekshme nuk e dinë, sepse nuk është asgjë që nuk hyn në përbërjen e tyre.

Në përgjithësi, ne mund të pyesim, Pse gjithçka nuk ka një shpirt, pasi gjithçka ose është një element, ose formohet nga një ose disa ose të gjitha elementet? Secili sigurisht duhet të njohë një ose disa ose të gjitha.

Problemi mund të ngrihet gjithashtu: Cila është ajo që bashkon elementët në një shpirt? Me sa duket, elementet korrespondojnë me çështjen; ajo që i bashkon, sido që të jetë, është faktori jashtëzakonisht i rëndësishëm. Por është e pamundur që të ketë diçka superiore dhe mbizotëruese mbi shpirtin (dhe fortiori mbi mendjen); është e arsyeshme të thuhet se mendja është nga natyra më e lashtë dhe mbizotëruese, ndërsa deklarata e tyre se janë elementet që janë para së gjithash ajo që është.

Të gjithë, si ata që pohojnë se shpirti, për shkak të njohurisë së tij ose perceptimit të asaj që përbëhet nga elementet, dhe janë ata që pohojnë se ajo është për të gjitha gjërat më origjinalesja e lëvizjes, nuk arrijnë të marrin në konsideratë të gjitha llojet e shpirti Në fakt (1) jo të gjitha qeniet që perceptojnë mund të vijnë nga lëvizja; duket se ka disa kafshë të cilat lëvizin stacionare, dhe megjithatë lëvizja lokale është e vetmja, kështu që duket, të cilën shpirti e ka origjinën tek kafshët. Dhe (2) i njëjti objekt qëndron kundër të gjithë atyre që ndërtojnë mendjen dhe aftësinë e perceptimit nga elementët; sepse duket se bimët jetojnë, dhe megjithatë nuk janë të pajisura me lëvizje ose perceptim, ndërsa një numër i madh i kafshëve janë pa ligjërim të arsyes. Edhe sikur këto pika të hiqeshin dhe mendja të pranohej të ishte një pjesë e shpirtit (dhe po ashtu aftësia e perceptimit), përsëri, edhe kështu, do të kishte lloje dhe pjesë të shpirtit për të cilat ata nuk kishin arritur të jepnin asnjë llogari.

I njëjti kundërshtim qëndron kundër pikëpamjes së shprehur në poezitë 'Orfike': atje thuhet se shpirti vjen nga e tëra kur bëhet frymëmarrja, duke u duruar nga erërat. Tani kjo nuk mund të ndodhë në rastin e bimëve, as në të vërtetë në rastin e klasave të caktuara të kafshëve, sepse jo të gjitha klasat e kafshëve marrin frymë. Ky fakt i ka shpëtuar vëmendjes së mbajtësve të kësaj pikëpamjeje.

Nëse duhet ta ndërtojmë shpirtin nga elementët, nuk ka nevojë të supozojmë se të gjithë elementët hyjnë në ndërtimin e tij; një element në secilën palë kundërvënie do të mjaftojë për ta bërë të mundur njohjen e vetë këtij elementi dhe të kundërtën e tij. Me anë të vijës së drejtë ne e njohim vetveten dhe të lakuarin - rregulli i zdrukthëtarit na mundëson të provojmë të dy - por ajo që është e lakuar nuk na lejon të dallojmë as veten, as drejt. Disa mendimtarë thonë se shpirti është i përzier në të gjithë universin, dhe mbase për këtë arsye Thales erdhi në mendimin se të gjitha gjërat janë plot perëndi. Kjo paraqet disa vështirësi: Pse shpirti kur qëndron në ajër ose zjarr nuk formon një kafshë, ndërsa e bën kur qëndron në përzierje të elementeve, dhe që megjithëse mbahet të jetë me cilësi më të lartë kur përmbahet në të parën ? (Mund të shtohet pyetja, pse shpirti në ajër ruhet të jetë më i lartë dhe më i pavdekshëm se sa tek kafshët.) Të dy mënyrat e mundshme të përgjigjes ndaj pyetjes së mëparshme çojnë në absurditet ose paradoks; sepse është përtej paradoksit të thuash se zjarri ose ajri janë një kafshë dhe është absurde të refuzosh emrin e kafshës për atë që ka shpirt në të. Mendimi se elementët kanë shpirt në to duket se ka lindur nga doktrina që një e tërë duhet të jetë homogjene me pjesët e saj. Nëse është e vërtetë që kafshët bëhen të gjalla duke tërhequr në vetvete një pjesë të asaj që i rrethon, partizanët e kësaj pikëpamjeje janë të detyruar të thonë se shpirti i Tërësisë gjithashtu është homogjen me të gjitha pjesët e tij. Nëse ajri i thithur është homogjen, por shpirtëror heterogjen, qartë, ndërsa një pjesë e shpirtit do të ekzistojë në ajrin e frymëmarrjes, një pjesë tjetër nuk do të ekzistojë. Shpirti ose duhet të jetë homogjen, ose i tillë që të ketë disa pjesë të Tërësisë në të cilat nuk mund të gjendet.

Nga ajo që u tha tani është e qartë se njohja si një atribut i shpirtit nuk mund të shpjegohet nga qenia e shpirtit e përbërë nga elementet dhe se nuk është as e shëndoshë dhe as e vërtetë të flasësh për shpirtin e prekur. Por meqenëse (a) njohja, perceptimi, opinimi dhe më tej (b) dëshira, dëshira dhe përgjithësisht të gjitha mënyrat e tjera të oreksit, i përkasin shpirtit dhe (c) lëvizjet lokale të kafshëve dhe (d) rritja, pjekuria, dhe prishja prodhohet nga shpirti, ne duhet të pyesim nëse secila prej tyre është një atribut i shpirtit në tërësi, dmth nëse është me tërë shpirtin që ne mendojmë, perceptojmë, lëvizim vetë, veprojmë ose veprojmë, ose nëse secili prej tyre kërkon një pjesë të ndryshme të shpirtit? Kështu edhe në lidhje me jetën. A varet nga një nga pjesët e shpirtit? Apo varet nga më shumë se një? Apo në të gjitha? Apo ka ndonjë arsye krejt tjetër?

Disa mendojnë se shpirti është i ndashëm dhe se një pjesë mendon, një tjetër dëshiron. Nëse, pra, natyra e saj pranon që është e ndarë, çfarë mund të jetë ajo që i mban pjesët të bashkuara? Padyshim jo trupi; përkundrazi, duket se është më tepër shpirti që mban trupin së bashku; në çdo rast kur shpirti largohet trupi shpërbëhet dhe prishet. Nëse, pra, ekziston diçka tjetër që e bën shpirtin një, kjo agjensi bashkuese do të kishte të drejtën më të mirë për emrin e shpirtit dhe ne do të duhet të përsërisim për të pyetjen: A është një apo shumëpalësh? Nëse është një, pse të mos pranojmë menjëherë se 'shpirti' është një? Nëse ka pjesë, edhe një herë duhet të shtrohet pyetja: Çfarë i mban pjesët e saj së bashku, dhe kështu ad infinitum?

Pyetja mund të ngrihet edhe për pjesët e shpirtit: Cili është roli i veçantë i secilit në lidhje me trupin? Sepse, nëse i gjithë shpirti e mban të gjithë trupin, duhet të presim që secila pjesë e shpirtit të mbajë së bashku një pjesë të trupit. Por kjo duket një pamundësi; është e vështirë edhe të imagjinohet se çfarë lloj pjese trupore do të mbajë së bashku, ose si do ta bëjë këtë.

Është një fakt i vëzhgimit që bimët dhe insektet e caktuara vazhdojnë të jetojnë kur ndahen në segmente; kjo do të thotë që secili prej segmenteve ka një shpirt identik në specie, edhe pse jo numerikisht identik në segmente të ndryshme, sepse të dy segmentet për një kohë posedojnë fuqinë e ndjeshmërisë dhe lëvizjen lokale. Se kjo nuk zgjat nuk është për t'u habitur, sepse ata nuk posedojnë më organet e nevojshme për vetë-mirëmbajtjen. Por, të gjitha njëlloj, në secilën nga pjesët trupore ka të pranishme të gjitha pjesët e shpirtit, dhe shpirtrat kaq të pranishëm janë homogjenë me njëri-tjetrin dhe me tërësinë; kjo do të thotë që disa pjesë të shpirtit janë të pandashme nga njëra-tjetra, edhe pse i gjithë shpirti është i ndashëm. Duket gjithashtu se parimi që gjendet tek bimët është gjithashtu një lloj shpirti; sepse ky është parimi i vetëm që është i përbashkët si për kafshët ashtu edhe për bimët; dhe kjo ekziston e veçuar nga parimi i ndjeshmërisë, megjithëse nuk ka asgjë që e ka të dytën pa të parën