RAID

thumb|Prototipi i RAID i ndërtuar nga studentët e diplomuar të Universitetit të Berkley në Kaliforni në vitin 1992.përmbante 36 disqe me nga 320MB,me memorja totale prej 11GB.

**RAID**, është akronim për ***R**edundant **A**rray of **I**ndependent **D**isks* (I ndryshuar nga termi origjinal ***R**edundant **A**rray of **I**nexpensive **D**isks*), është një teknologji e cila ka për qëllim rritjen e funksionit të memorjes dhe sigurinë e shpërndarjes(redundancës). Kjo arrihet me kombinimin e shumë disqeve në një njësi logjike, ku të dhënat shpërndahen në të gjitha disqet në një nga disa mënyrat e quajtura "nivelet e RAID". Ky koncept ishte përcaktuar për herë të parë nga [David A.Patterson](http://en.wikipedia.org/wiki/David_Patterson_(scientist)), Garth A. Gibson, dhe Randy Katz nga Universiteti i Kalifornisë, Berkeley në 1987 si *Redundant Arrays of Inexpensive Disks*. Firmat që përfaqësonin industrinë e prodhimit të RAID më vonë u përpoqen të ndryshojnë termin për të përshkruar një grup *disqesh të tepërta të pavarura * me qëllim për të përshkruar teknologjinë e RAID me kosto më të ulët.

RAID tani përdoret për ruajtjen e të dhënave të cilat mund të ndahen dhe të kopjohen në të gjitha disqet fizike. Disqet fizike janë thënë të jenë *në* një grup të RAID, i cili drejtohet nga Sistemi Operativ si nje disk i vetëm. Skemat ose arkitekturat e ndryshme janë të emëruara nga fjala RAID e ndjekur nga një numër (p.sh., RAID 0, RAID 1). Çdo skemë siguron një ekuilibër të ndryshëm në mes dy qëllimeve kryesore: rritjen e besueshmërisë së të dhënave dhe për të rritur performancën në hyrje / dalje

RAID përdor teknikat si shpërndarja në disk(RAID 0),pasqyrim i diskut(RAID 1) si dhe shpërndarja në diskun me paritet(RAID 5) për të arritur redudancen, latente të ulët,rrit bandëidth-in si dhe maksimizon aftësinë për të kthyer të dhënat nga disqet e dëmtuara.

**Kush duhet përdor RAID-at?**	

Sistemet Administrative dhe të tjerët të cilët menaxhojnë sasi të mëdha të të dhënave .Arsyet kryesore për përdorimin e RAID përfshijnë:
* Rritjen e shpejtësisë
* Rritjen e kapacitetit memorik duke përdorur një disk virtual të vetëm
* Minimizon dështimet e diskut

## Llojet e RAID 
## Shpërndarja(Striping) e të dhënave dhe Redudanca 
Janë dy koncepte që duhet kuptuar ne disajnin dhe implementimin e grupeve të disqeve:
# Shpërndarja e të dhënave,për performancë më të lartë dhe
# Redudanca për disponueshmëri më të lartë.

### Shpërndajra e të dhënave 
Shpërndajra e të dhënave bëhet përgjatë gjithë disqeve të duken si një disk të madh dhe të shpejtë.Shpërndarja përmirëson performancen e përgjithshme H/D me lejimet e shumta H/D të jenë në shërbim paralel.Ka dy aspekte për këtë paralelizëm.

-Kërkesat e shumta të pavarura mund të shërbehen paralelisht me disqe të ndara.Kjo zvogëlon kohën e nevojshme për kërkesat H/D.
-Kërkesat e shumë blloqeve mund të kryhen nga disqe të shumta që veprojnë në bashkëpunim.Kjo rrit normën e trasnferit efektiv me një kërkesë të vetme.Perfitimet e performancës rriten me numrin e disqeve në grup.Fatkeqësisht,numri i madh i disqeve ul besueshmërinë e grupit të disqeve.
Shumica e grupeve të disqeve redudant mund të dallohen në bazë të dy përmbajtjeve:
# Shpërndarjes se të dhenave dhe 
# Mënyrën në të cilën të dhënat redudante janë llogaritur dhe ruajtur në grupin e disqeve.

### Redudanca 
Derisa numri i madh i disqeve ul besueshmërine e përgjithshme të grupit të disqeve,është e rëndësishme që të përfshijnë redudancën e grupit të disqeve që të tolerojnë dështimet e diskut dhe të lejojnë funksionimin e vazhdueshmën të sistemit pa asnjë humbje të të dhënave.
Inkorporimi i redudances në grupin e disqeve sjell dy probleme:
# Zgjedhjen e metodës për llogaritjen e informacionit redudant.Shumica e grupit të disqeve redudant përdorin paritetin, edhe pse disa përdorin kodin e Hamming-ut ose Reed-Solomon-it.
# Zgjedhjen e një metode për shpërndarjen e informacioneve redudante nëpër grupin e disqeve.Metoda e shpërndarjes mund të klasifikohet në dy skema të ndryshme:

* Skemat që përqendrojnë informacionet redudante në një numër to vogël disqesh.
* Skemat që shpërndajnë informacionin redudant uniform përgjatë gjithë disqeve.

Skemat e tilla janë në përgjithësi më të dëshirueshme për shkak të shmangies së zonave të nxehta dhe problemeve të ngarkesës së balancimit të prishjeve që e pësojnë nga skemat që nuk shpërndajnë informacionin redudant.

## Hardware RAID dhe Software RAID 
Janë dy rrugë të mundshme të RAID: Hardware dhe Software RAID.

### Hardware RAID 
Grup i bazuar në menaxhimin e nënsistemit hardëerik të RAID të pavarur nga host-i.Paraqet një disk të vetëm për grupin e RAID.
Një pajisje hardwerike e RAID-it lidhet me SCSI kontrollerin dhe paraqet grup të RAID-it si një makinë të vetme SCSI. Një sistem i jashtëm RAID lëviz të gjitha RAID trajnimet e "intelegjencës" të një kontrolluesi të vendosur në nënsistemin e diskut të jashtëm. I gjithë nënsistemi është i lidhurt më host-in me anë të një kontrolluesi normal SCSI dhe duket në host si një disk i vetëm.
Kartela e kontrollerit të RAID-it funksionon si një SCSI kontrollues në sistemin operativ dhe merret gjithë komunikimet aktuale në disk.Përdoruesi i vendos disqet në kontrollerin e RAID(normal si në kontrollerin SCSI) dhe pastaj u shton atyre konfigurimin e RAID kontrollerit dhe sistemi operativ nuk do të vërejë diferencën.

### Software RAID 
Implementon nivele të ndryshme të RAID në kodin e kernel diskut(pajisjes bllokuese).Ofron zgjidhjen më të lirë të mundshme,se kartelat e shtrenjëta kontrolluese të diskut ose pjesën hot-sëap nuk janë të nevojshme.Software RAID gjithashtu punon me disqe IDE më të lira,si dhe disqe SCSI.Me procesorët(CPU) e shpejtë të ditëve të sotit,Software RAID është më i mirë se Hardware RAID.

## Prodhuesit të RAID hardware 
* 3ware
* Adaptec 
* Areca
* Dawicontrol
* EMC2
* Highpoint
* HP
* IBM
* Intel
* Leaf 
* LSI
* Promise
* Supermicro

## Prodhuesit të RAID software-ve 
* NetApp

## Referimet 
# William Stallings - Computer Organization and Architecture.6ed.2003 (shkarko këtu)
# Peter M. Chen, Edward K. Lee, Garth A. Gibson, Randy H. Katz and David A. Patterson. RAID: High-Performance, Reliable Secondary Storage. ACM Computing Surveys.
# https://web.archive.org/web/20140813051119/http://www.consensys.com/html/rzma1_raid_disk_array__overvie.html
# https://web.archive.org/web/20051215053206/http://umunhum.stanford.edu/tools/jsdt.html
# http://www.ecs.umass.edu/ece/koren/architecture/Raid/ 
# http://bytepile.com/raid_class.php 
# D.A. Patterson and J.L. Hennessy, Computer Architecture: A Quantitative Approach, 2nd edition, Morgan-Kaufmann, 1996.
# E K Lee, R H Katz,"Performance Consequences of Parity Placement in Disk Arrays" 
# P M chen, G A Gibson, R H Katz, D A Patterson, "An Evaluation of Redundant Array of Disks using an Amdhal 5890" 
# P M Chen, D A Patterson,"Maximizing Performance in a striped Disk Array"
# G D A Patterson,A Gibson, R H Katz, "A case for Redudant Arrays of Inexpensive Disks" 1988. (shkarko këtu)