Kodra Palatine

**Kodra Palatine** (latinishtja klasike: *Palatium*; neo-latinisht: *Collis/Mons Palatinus*; ), e cila është e lidhur me Shtatë Kodrat e Romës është më qëndrorja, një nga pjesët më të vjetra të qytetit; ajo është konsideruar si "bërthama e parë e Romës së Lashtë". Siti tashmë është kryesisht një muzeu i madh në qiell të hapur, ndërsa Muzeu Palatin bujt shumë zbulime nga gërmimet aty si dhe nga sitet e tjera të lashta italiane. 

Pallatet perandorake u ndërtuan aty, duke filluar me Augustin. Përpara kohëve perandorake, kodra ishte tepër e zënë kryesisht nga shtëpitë e të pasurve.

Fillimisht kodra kishte dy maja të ndara nga një lug: maja më e lartë quhej *Palatium*; më e ulta *Germalus* (ose *Cermalus*). Duke përdorur Forma Urbis perimetri i saj përfshinte ; ndërsa katalogët rajonalë të shekullit të IV përfshijnë .

## Etimologjia 
Sipas Tit Livit (59 p.e.s. &ndash; 17 i e.s.) Kodra Palatine e mori emrin e saj nga kolonët arkadian nga Pallantioni, i emërtuar nga themeluesi i tij Pallas, biri i Likaonit. Me shumë gjasa, rrjedh nga emri *palātum*, "palate"; Eniusi e përdor atë një herë me kuptimin "qiell" dhe ai mund të jetë i lidhur me fjalën etruske për qiell, *falad*.

parapamje|majtas|408px|Pamje e Kodrës Palatine përgjatë Circus Maximus
Emri i kodrës është origjina etimologike fjalës *pallat* dhe të bashkëlidhurat me të në gjuhët e tjera (greqisht: , , , spanjisht: *palacio*, portugalisht: *paço* dhe *palácio*,  dhe *Palast*, , , etj.). 

Kodra Palatine është gjithashtu origjina etimologjike (nëpërmjet mbiemrit latin adjective ''*) i "palatine", një mbiemër që fillimisht nënkuptonte diçka që i përkiste pallatit të Çezarit, ose dikush që vishej me autoriten e mbretit. Më vonë përdorimi i saj do të ishte një referencë ndaj Palatinatit Gjerman. Posti i kontit palatin gjerman (*Pfalzgraf*) e ka origjinën e tij nga *comes palatinus*, një post i mëparshëm në Periudhën Merovinge dhe Karolinge.

Një tjetër fjalë moderne, "", do të futej në përdorim për t’iu referuar ndonjë kalorësi të shquar (veçanërisht një nga Dymbëdhjetë Parët e Karlit të Madh) nën Karlin e Madh në versionin e vonë të Ciklit Karoling.

parapamje|347px|Një hartë skematike që tregon Shtatë Kodrat dhe Muret Serviane
## Mitologjia
Sipas Mitologjisë Romake, Kose Palatine ishte vendi i shpellës, të njohur Luperkal, ku u gjetën Remi dhe Romuli nga ujkonja (Lupa) që i mbajti ata gjallë. Ajo është gjithashtu kodrda mbi të cilën Romuli i rritur zgjodhi të themelonte qytetin dhe ku ai do të vriste vëllain e tij, Remin. Kjo vrasje rituale mbi Palatin formoi një pjesë të rëndësishme të identitetit romak dhe origjinës mitologjike të Pomerium.

Një tjetër legjendë e zhvilluar mbi Palatin është Mundja e Kakut nga Herkuli, pasi përbindëshi kishte grabitur disa lopë. Herkuli e goditi Kakun me kopanin e tij karakteristik aq fort sa i formoi një shkëmb në këndin jug-lindor të kodrës, ku do të ndërtoheshin një palë shkallë që bartin emrin e tij.

## Historia
Roma e ka origjinën e saj në Palatin. Gërmimet kanë treguar se njerëz kanë jetuar në zonë që nga shekulli X p.e.s.. Gërmimet e kryera mbi kodër në vitin 1907 dhe prapë në vitin 1948 nxorën në dritë një grup kasollesh që besohet se kanë qenë përdorur për qëllime mortore midis shekujve të IX dhe të të VII p.e.s., afërsiht në periudhën kur Roma u themelua.

[parapamje|majtas|435px|[Pallatet perandorake të Romës|Pallatet mbi Palatin]]
Pallantium ishte një qytet i lashtë pranë Lumit Tiber në Gadishullin Italian. Mitologjia romake, siç tregohet për shembull te Eneida e Virgjilit, pohon se qyteti u themelua nga Evanderi i Pallenes dhe grekë të tjerë të lashtë diku para Luftës së Trojës. Gjithashtu, Dionisi i Halikarnasit shkruan se romakët thonë se qyteti u themelua nga grekët nga Pallantioni i Arkadisë, rreth gjashtëdhjetë vjetë para Luftës Trojane me udhëheqës Evanderin. Miti i orgjinës së qytetit ishte domethënës në mitologjinë e lashtë romake, pasi Pallantioni u bë një nga qytetet që u bashkua më vonë me Romën e Lashtë, duke e lidhur në këtë mënyrë orgjinën e Romës me heronjë e lashtë grekë. Qytete të tjera në zonë u themeluan nga fise të ndryshme italike.

Virgjili pohon se Evanderi e emërtoi qytetin në nder të paraardhësit të tij, Pallas, megjithëse Pausania ashtu si dhe Dionisi i Halikarnasit thotë se qyteti i lindjes së Evanderit ishte Pallantioni dhe kështu ai e emërtoi qytetin e ri sipas atij në Arkadi. Dionisi i Halikarnasit gjithashtu përmend se disa shkrimtarë, duke përfshirë Polibin e Megalopolit, thonë se qyteti u emërtua sipas Pallas, që ishte djali i Herakliut dhe Lavinias, vajzës së Evanderit dhe kur ai vdiq gjyshi i tij ndërtoi një varr për të mbi kodër dhe e quajti vendin Pallantion, sipas tij.

[parapamje|381px|Kodra Palatine e parë nga [Koloseumi]]
Sipas Tit Livit, pas emigrimit të sabinëve dhe albanët për në Romë, romakët origjinalë jetuan mbi Kodrën Palatine. Kodra Palatine ishte gjithashtu vendi i festivalit të lashtë të Luperkalias.

Shumë romakë të pasur të Periudhës Republikane ( – 44 p.e.s.) kishte rezidencën e tyre aty.

Nga fillimi i Perandorisë (27 p.e.s.) Augusti do të ndërtonte pallatin e tij aty dhe gradualisht kodra u bë domeni ekskluziv i perandorëve; rrënojat e pallateve e të paktën Augustit (27 p.e.s. – 14 i e.s.), Tiberit (14–37 i e.s.) dhe Domicianit (81–96 i e.s.) mund të shihen akoma aty.

parapamje|majtas|347px|Mure masive të kompleksit ndërtimor perandorak mbi kodër.
Augusti ndërtoi gjithashtu një tempull për Apolloni aty.

Zjarri i Madh i Romës në vitin 64 të e.s. do të shkatërronte pallatin e Neronit, Domus Transitoria, por ai e zëvendësoi atë në vitin 69 me Domus Aurea edhe më të madh, mbi të cilin do të ndërtohej në vijim Pallati i Domicianit.

Nga shekulli XVI, kodra zotërohej nga Familja Farnese dhe do të zihej nga Kopshtet Farnese, akoma të ruajtura pjesërisht mbi mbetjet e Domus Tiberiana.

Në majë të kodrës, midis Domus Flavia dhe Domus Augustana, do të ndërtohej Villa Mattei në shekullin e XVI, pastaj, rreth vitit 1830 e blerë nga Scot Charles Mills, i cili e ktheu atë në një vilë të rafinuar neo-gotike. Në fund të shekullit të XIX, vila u shndërrua në një konvent. Kjo do të shkatërrohej pjesërisht nga viti 1928 për të lejuar gërmime dhe në pjesën e mbijetuar u ndërtua Muzeu Palatine.

## Monumentet
parapamje|347px|Plani i Kodrës Palatine me ndërtesat moderne të mbivendosura
Duke mbizotëruar vendin e Pallatit të Domicianit, i cili u rindërtua gjerësisht gjatë sundimit të tij mbi ndërtimet e mëparshme të Neronit. Perandorët e mëvonshëm, veçanërisht ata të Dinastisë Severane, bënë shtesa domethënëse ndaj ndërtesave, në mënyrë të shquar Domus Severiana.

* Pallati i Domicianit
* Domus Severiana
* Tempulli i Kibelës
* Septizodium
* Domus Transitoria

### Tempulli i Apollonit Palatin
### Shtëpitë e Livias dhe Augustit
Shtëpia e Livias, gruaja e Augustit, tradicionalisht i atribuohet asaj bazuar vetëm mbi emrin e përgjithshëm mbi një tub plumbi  dhe faktorë rrethanorë siç është afërsia me Shtëpinë e Augustit.

Ndërtesa gjendet afër Tempullit të Magna Mater në skajin perëndimor të kodrës, mbi një tarracë më të ulët nga tempulli. Shquhet për afresket e saj.

### Shtëpia e Tiberit
E njohur si Domus Tiberiana, pasi rezidenca origjinale u ndërtua nga Tiberi, megjithëse ai do ta kalonte shumë nga koha e tij në pallatet e tij të tjera në Kampania dhe Kapri. Më vonë do të përfshihej në Domus Transitoria të Neronit. Një pjesë e mbetjeve të saj gjenden në Kopshtet e tanishme Farnese.

## Gërmimet
Që gjatë sundimit të Augustit një zonë e Kodrës Palatine qe subjekt i një lloj ekspedite arkeologjike e cila zbuloi fragmente poçesh dhe veglas të Periudhës së Bronzit. Ai deklaroi se këtë vend "qytetin origjinal të Romës." Arkeologjia moderne ka identifikuar dëshmi të vendbanimit të Periudhës së Bronzit në zonë që janë më të hershme se Themelimi i Romës. 

parapamje|majtas|358px|Foto e *Domus Livia* poshtë së cilës mendohet se është zbuluar Luperkali
Gërmime intensive arkeologjike do të fillonin në shekullin e XVIII duke kulminuar në fundin e shekullit të XIX, pas shpalljes së Romës kryeqytet të Mbretërisë së Italisë. Zbulimet vijuan në mënyrë sporadike përgjatë shekullit të XX deri në kohën e tanishme.

Në vitin 2006, arkeologët shpallën zbulimin e Shtëpisë Palatine, që besohej se ishte vendlindja e perandorit të parë të Romës, Augustit. Një seksion i korridorit dhe fragmente të tjera nën kodër u zbuluan dhe u përshkruan si "një shtëpi shumë e lashtë aristokrate." Shtëpia dy-katëshe duket se është ndërtuar përreth atriumit, me mure të afreskuara dhe dysheme me mozaikë, si dhe e vendosur përgjatë shpatit të Kodrës Palatine që shikon mbi Koloseumin dhe Harkun e Kostandinit. Shtëpitë e Periudhës Republikane mbi Palatin ishin nënvendosur ndaj pallateve të mëvonshme pas Zjarrit të Madh të Romës (64 i e.s.), por në dukje kjo nuk ishte dhe ndoshta do të ruhej për një arsye të rëndësishme. Mbi katin përdhes, hapeshin tre dyqane kundrejtë Via Sacra. Vendndodhja e *domus* është domethënëse për shkak të afërsisë së saj potenciale ndaj *Curiae Veteres*, faltores më të hershme të *curieve* të Romës.

Në vitin 2007 shpella legjendare Luperkal u pretendua se u zbulua nën mbetjet e *Domus Livia* (Shtëpia e Livias) mbi Palatin. Arkeologët hasën zgavrën 16-metra të thellë, ndërsa po restauronin pallatin në degradim, me një tavan kupolë të dekoruar pasurisht, të veshur me mozaikë dhe guacka deti. Luperkali me gjasa ishte shndërruar në një faltore nga romakët në shekujt e mëvonshëm. Shumë të tjerë e kanë mohuar identifikimin e saj me Luperkalin mbështetur në të dhëna topografike dhe stilistike, dhe besojnë se *grotto* është në fakt një *nymphaeum* ose *triclinium* nëntokësor nga Periudha Neroniane.

## Shiko gjithashtu 
* Palatine
* Origjina e Romës
* Virgjili
** Eneida
* Herkuli
* Herakliu
* Lufta e Trojës
* Remi dhe Romuli
* Romuli
* Vendi i shenjtë natyror
* Korijet e shenjta
* Malet e shenjta
* Pallati Apostolik
* Domus Sanctae Marthae
* Palazzo Capranica
* Pallati Presidencial “Quirinale”
* Palazzo Skanderbeg
* Jus
* Civitas
* Municipium
* Alba Longa
* Albanët (latinë)
* Bovillae
* Romakët në Afrikën Nën-Sahariane
* Labici
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Besimet e lashta mesdhetare
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Dux
* Cirku Romak
* Panteoni, Romë
* Clivus Palatinus
* Curia Calabra
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Di Manes
* Domus
* Enea Ankiziadi
* Equites
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Fiset Italike
* Folklori Romak
* Forumet Romake
* Harku i Triumfit
* Horacët dhe Kuriacët
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Kalendari Romak
* Kolona e Fitores
* Koloseumi
* Konsulli Romak
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuvendet Romake
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Lupanari
* Marrdhëniet Indiano-Romake
* Marrdhëniet Sino-Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Monarkia romake
* Mundus Cereris
* Muri i Antoninit
* Njësitë matëse romake
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Caput Mundi
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Remi dhe Romuli
* Roma e Lashtë
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Sabinët
* Samnitët
* Selitë perandorake romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Tempulli i Apollonit Palatin
* Tempulli Romak
* Themelimi i Romës
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Tregtia romake me Indinë
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Vallum
* Vicus
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Shënime 
## Citime fundore
## Bibliografia
### Burime të lashta
*  Versioni anglisht këtu .
* 
* 
* 
* 
* Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
* Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
* Eutropi, *Breviarium historiae romanae* (teksti latin), I-X.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Burime historiografike moderne
* 
* 
* 
* 
* 
* Andrea Carandini, *La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà*, Torino, 1998.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Pierre Gros - Mario Torelli, *Storia dell'urbanistica. Il mondo romano*, Laterza 2007.
* 
* 
* 
* Léon Homo, *Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité'', Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.
* 
* 
* 
*  (titulli origjinal i veprës 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Muhlberger, S., *The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452* (Leeds, 1990).
* 
* 
* 
* Renato Peroni, *Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro*, in *Storia dei Greci e dei Romani*, vol. 13, Einaudi 2008.
* 
* 
* 
* 
* M. Quercioli, *Le mura e le porte di Roma*, Newton Compton, Roma, 1982.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
*Samuel Ball Platner, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*: Palatine Hill
*The Palatine Hill: Two Millennia of Landscaping
* 
* 
*Photos from Palatine Museum
* High-resolution 360° Panoramas and Images of Palatine Hill|Art Atlas