Çmimi Nobel për Letërsi

**Çmimi Nobel për Letërsi** është çmimi më i lartë për arritjet më të mëdha letrare nga një (ose disa) autorë brenda një viti.

Për herë të parë me këtë çmim u laureua shkrimtari francez Sully Prudhomme në vitin 1901, ndërsa i fundit në vitin 2016 **Çmimin Nobel për Letërsi** e fitoi shkrimtari amerikan Bob Dylan.
Shkrimtari i parë shqiptar që u emërua për këtë çmim ishte poeti kombëtar Gjergj Fishta, ndërsa në vitet ’90 disa herë u emërua prozatori i shquar Ismail Kadare, por fatkeqësisht ai ende nuk është laureuar me këtë Çmim.

## Historiku 
Shkencëtari suedez Alfred Nobel, në testamentin e tij të vitit 1895, ndër pesë çmimet që duhet të jepen, përcaktoi një çmim për letërsinë, për personin që në fushën e letërsisë krijon “veprën më të mirë në një drejtim ideal”. Laureati (fituesi i çmimit) duhej të përcaktohej nga “Akademia e Stokholmit”, që më vonë sipas statutit të **Fondacionit Nobel** u saktësua se është Akademia Suedeze. Sipas këtij statuti, përkufizohet *belles-lettres*, “jo vetëm letërsia, por edhe shkrimet e tjera, që për nga cilësia e formës dhe stilit kanë vlerë letrare”. Po ashtu u zbut qëndrimi që çmimi tu jepej veprave të botuara “në vitin paraprak” duke u zgjeruar edhe në “veprat e vjetra”, nëse “rëndësia e tyre nuk ishte bërë e qartë deri në atë kohë ”. Kandidatët, sipas statutit, duhet të emërohen me shkrim nga ata që mund ta bëjnë këtë deri më 1 shkurt të çdo viti. Sipas rregullores, të drejtën për të emëruar e ka Akademia Suedeze si dhe akademitë e tjera, institucionet dhe shoqatat e ngjashme me të në bazë të themelimit dhe të qëllimit. Gjithashtu këtë të drejtë e kanë edhe mësimdhënësit universitarë të estetikës, letërsisë dhe historisë. Një amandament i vitit 1949 qartëson kategorinë e mësimdhënësve: “profesorët e letërsisë dhe fillologjisë në universitete dhe kolegje universitare”. E drejta për të emëruar në atë kohë iu dha edhe fituesve të mëparshëm të Çmimit Nobel dhe “kryetarëve të shoqatave të autorëve që janë përfaqësues të krijimit letrar në vendet e tyre”. Statuti, po ashtu, përcakton themelimin e Komitetit të Nobelit “për të dhënë qëndrimin e tyre në lidhje me dhënien e çmimeve” si dhe të Institutit të Nobelit me një bibliotekë që duhej të mblidhte një koleksion substancial të letërsisë moderne.
Fituesi i Çmimit Nobel për letërsi shpallet çdo vit më 10 tetor.

## Medaljoni i Nobelit për Letërsi  
thumb|Medaljoni i Nobelit për letërsi ©® Nobel Foundation

Medalja e Akademisë Suedeze paraqet një djalë të ri që rri ulur nën një dru dafine, që i dëgjon dhe shkruan këngën e Muzës. Në medalje shkruan:
::*Inventas vitam juvat excoluisse per artes*
që në përkthim të fjalëpërfjalshëm do të thotë:
::*krijimet përmirësojnë jetën që është e zbukuruar përmes artit*.
Këto janë vargje nga **Eneida** e Virgjilit, kënga VI, vargu 663.

Emri i lauratëve gdhendet poshtë figurave, ndërsa teksti “ACAD. SUEC.” Do të thotë Akademia Suedeze.
Medalja e Çmimit Nobel për Letërsi është dizajnuar nga Erik Lindberg.

|

|}

## Radhitja e shteteve fituese 
*  - 15
*  - 12
*  - 10
*  - 10
*  - 8
*  - 6
*  - 6
*  - 5
*  - 5
*  - 4
*  - 3
*  - 3
*  - 2
*  - 2
*  - 2
*  Japonia - 2
*  - 2
*  - 2
*  - 2
*  - 2
*  - 1
*  - 1
*  - 1
*  - 1
*  Jugosllavia - 1
*  Izraeli - 1
*  Guatemala - 1
*  Kolumbia - 1
*  - 1
*  Nigeria - 1
*  Egjipti - 1
*  - 1
*  Republika Jugafrikane - 1
*  Portugalia - 1
*  - 1
*  - 1
*  Peru - 1
*  Bjellorusia - 1

## Radhitja e gjuhëve 
* anglisht - 30
* frëngjisht - 14
* gjermanisht - 13
* spanjisht - 11
* suedisht - 7
* italisht - 6
* rusisht - 6
* polonisht - 6
* danisht - 3
* norvegjisht - 3
* hebraishte - 2
* greqisht - 2
* kinezçe - 2
* bengalishte - 1
* oksitanezishte - 1
* finlandishte - 1
* islandishte - 1
* serbokroatisht - 1
* çekisht - 1
* arabisht - 1
* portugalisht - 1
* hungarisht - 1
* turqisht - 1

## Referime 
## Shiko dhe këtë 
* Alfred Nobel
* Lista e fituesve të Çmimit Nobel

## Lidhje të jashtme 
* Nobelprize.org — Faqja Zyrtare
* The Nobel Prize Internet Archive 
* The Nobel Committees  of the Royal Swedish Academy of Sciences
* The Nobel Committee of the Karolinska Institute
* The Swedish Academy
* The Norwegian Nobel Committee
* Britannica Spotlight: Guide to the Nobel Prizes
* CNN: Nobel Centennial 
* The Local (Sweden) - Nobel Prizes