Hapje shahu

**Hapja** është faza fillestare e një loje shahu. Zakonisht përbëhet nga teoria e vendosur. Fazat e tjera janë mesloja dhe fundloja. Shumë sekuenca hapëse, të njohura si *hapje*, kanë emra standardë si "Mbrojtja Siçiliane". *The Oxford Companion to Chess* liston 1,327 hapje dhe variante të emërtuara, dhe ka shumë të tjera me shkallë të ndryshme të përdorimit të zakonshëm.

Lëvizjet e hapjes që konsiderohen standarde quhen "lëvizje librash", ose thjesht "libër". Kur një lojë fillon të devijojë nga teoria e njohur e hapjes, lojtarët thuhet se janë "jashtë librit".

Lojtarët profesionistë të shahut kalojnë vite duke studiuar hapjet, dhe ata vazhdojnë ta bëjnë këtë gjatë gjithë karrierës së tyre, ndërsa teoria e hapjes vazhdon të evoluojë. Lojtarët në nivel klubesh gjithashtu studiojnë hapjet, por rëndësia e fazës hapëse është më e vogël, pasi lojërat rrallë vendosen në hapje. Studimi i hapjeve mund të bëhet i çekuilibruar nëse përjashton stërvitjen taktike dhe strategjinë e meslojës dhe fundlojës.

Një sekuencë e re lëvizjesh në hapje referohet si një *risi teorike*. Kur mbahet sekret derisa të përdoret në një lojë konkurruese, shpesh njihet si një *variacion i përgatitur*, një armë e fuqishme në konkurrencën e klasit të lartë.

## Qëllimet e hapjes
### Qëllimet e përbashkëta në hapjen e lojës
Pavarësisht nëse ata përpiqen të fitojnë epërsinë si Bardhë, ose të barazohen si Zi ose të krijojnë çekuilibër dinamike, lojtarët në përgjithësi i kushtojnë shumë vëmendje në fazat fillestare strategjive të mëposhtme:
**Kontrolli i qendrës*: Në fillim të lojës, nuk është e qartë se në cilën pjesë të tabelës do të nevojiten figurat. Sidoqoftë, kontrolli i katrorëve qendror lejon që figurat të zhvendosen në çdo pjesë të tabelës relativisht lehtë, dhe gjithashtu mund të ketë një efekt ngërç te kundërshtari. Pikëpamja klasike është se kontrolli qendror realizohet më së miri duke vendosur ushtarët atje, në mënyrë ideale vendosjen e ushtarit në d4 dhe e4 (ose d5 dhe e5 për të Zi). Megjithatë, shkolla hipermoderne tregoi se nuk ishte gjithmonë e nevojshme apo edhe e dëshirueshme të pushtohej qendra në këtë mënyrë dhe se një front shumë i gjerë ushtari mund të sulmohej dhe shkatërrohej, duke e lënë arkitektin e saj të pambrojtur; një qendër pengje me pamje mbresëlënëse vlen pak nëse nuk mund të mbahet. Hipermodernët në vend të kësaj mbronin kontrollin e qendrës nga një distancë me copa, prishjen e qendrës së kundërshtarit dhe marrjen e qendrës vetëm më vonë gjatë lojës. Kjo çon në hapje të tilla si Mbrojtja e Alekhine - në një linjë si 1.e4 Nf6 2.e5 Nd5 3.d4 d6 4.c4 Nb6 5.f4 (*Sulmi i Katër Ushtarëve*) E bardha ka një qendër të frikshme pengu për momentin, por Zi shpreson ta minojë atë më vonë në lojë, duke e lënë pozicionin e White të ekspozuar.
**Siguria e mbretit*: Mbreti është disi i ekspozuar në mes të tabelës. Duhet të merren masa për të reduktuar cenueshmërinë e tij. Prandaj, është e zakonshme që të dy lojtarët ose të rrokadojnë në hapje (duke zhvilluar njëkohësisht një nga torrat) ose ta sjellin mbretin në anën e tabelës nëpërmjet rrokadës artificiale.
**Parandalimi i dobësive të ushtarëve*: Shumica e hapjeve përpiqen të shmangin krijimin e dobësive të ushtarit, si p.sh. ushtarë të izoluar, të dyfishtë dhe të prapambetur, ishuj ushtarësh, etj. Disa hapje sakrifikojnë konsideratat e fundlojës për një sulm të shpejtë në pozicionin e kundërshtarit. Disa hapje të çekuilibruara për të zezën, në veçanti, e përdorin këtë ide, si Holandeze dhe Siçiliane. Hapje të tjera, të tilla si Alekhine dhe Benoni, e ftojnë kundërshtarin të zgjerohet dhe të formojë dobësitë e ushtarit. Hapjet specifike pranojnë dobësitë e pengut në këmbim të kompensimit në formën e lojës dinamike.
**Koordinimi i figurave*: Ndërsa lojtarët mobilizojnë figurat e tyre, ata të dy kërkojnë të sigurojnë që po punojnë në mënyrë harmonike drejt kontrollit të katrorëve kyç.

Që rreth viteve 1950, një objektiv tjetër është bërë gradualisht më dominues. Sipas Jeremy Silman, qëllimi i hapjes është të krijojë çekuilibër dinamike midis dy palëve, të cilat do të përcaktojnë karakterin e ndeshjes së mesme dhe planet strategjike të zgjedhura nga të dyja palët. Për shembull, në linjën kryesore të Variacionit Winawer të Mbrojtjes Franceze (1.e4 e6 2.d4 d5 3.Nc3 Bb4 4.e5 c5 5.a3 Bxc3+ 6.bxc3), i bardhi do të përpiqet të përdorë çiftin e tyre oficer dhe avantazhi i hapësirës për të sulmuar në krahun mbretëror të Zi, ndërsa Zi do të kërkojë thjeshtimin e shkëmbimeve (në veçanti, duke shkëmbyer një nga oficerët e Bardhë për të zbutur këtë avantazh) dhe kundërsulm kundër ushtarëve të dobësuar në krahun mbretëror të Bardhës; të dy lojtarët pranojnë kombinime të ndryshme të avantazheve dhe disavantazheve. Kjo ide ishte një doktrinë e shkollës sovjetike të shahut.

Një objektiv i tretë, i cili është plotësues me të mëparshmit dhe ka qenë i zakonshëm që nga shekulli i 19-të, është të josh kundërshtarin në pozicione me të cilat lojtari është më i njohur dhe më i rehatshëm se kundërshtari. Kjo zakonisht bëhet me transpozime, në të cilat një lojë që me sa duket fillon me një hapje mund të arrijë një pozicion që normalisht prodhohet nga një hapje tjetër.

## Emërimi
Hapjet më të vjetra priren të emërtohen për vende gjeografike dhe njerëz. Shumë hapje janë emërtuar sipas kombësive të lojtarëve që i kanë mbrojtur, për shembull indiane, angleze, spanjolle, franceze, holandeze, skoceze, ruse, italiane, skandinave dhe siçiliane, ose vende ku janë luajtur lojëra të rëndësishme me hapjen si Vjena, Berlini, dhe Wilkes-Barre. Sistemi Katalan është emëruar sipas rajonit të Katalonjës.
:Për një listë më të plotë, shihni *Lista e hapjeve të shahut të emërtuara sipas vendeve*.

Emrat e lojtarëve të shahut janë burimet më të zakonshme të emrave hapës. Emri i dhënë një hapjeje nuk është gjithmonë ai i lojtarit të parë që e miraton atë; shpesh një hapje emërtohet për lojtarin që ishte i pari që e popullarizoi ose publikoi analizën e tij. Hapjet eponimike përfshijnë Ruy Lopez, Mbrojtja e Alekhine, Mbrojtja Morphy, dhe Hapja Réti. Disa emra hapës nderojnë dy njerëz, si Caro–Kann dhe Smith–Morra..
:Për një listë më gjithëpërfshirëse, shihni *Lista e hapjeve të shahut të emërtuara sipas njerëzve*.

Disa emra hapës janë thjesht përshkrues, si *Giuoco Piano* (italisht: *lojë e qetë*), Mbrojtja e Dy Kalorësve, Loja e Katër Kalorësve dhe Hapja e Oficerit.

Disa hapjeve u janë vënë emra fantastikë, shpesh emra kafshësh. Kjo praktikë u bë më e zakonshme në shekullin e 20-të. Deri atëherë, shumica e sekuencave më të zakonshme dhe tradicionale të lëvizjeve të hapjes ishin emërtuar tashmë, kështu që këto priren të jenë hapje të pazakonta ose të zhvilluara së fundmi si Orangutani, Hipopotami, Elefanti dhe Iriqi. Disave u janë vënë emra humoristik, si Bum Majmuni dhe Variacioni i Tualetit.

## Shiko gjithashtu
* Lista e hapjeve të shahut
* Lista e hapjeve të shahut të emërtuara sipas njerëzve
* Lista e hapjeve të shahut të emërtuara sipas vendeve
* Lista e gambitëve të shahut
* *Encyclopaedia of Chess Openings*
* Mesloja
* Fundloja

## Referime