open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hebraizimi i emrave të vendeve palestineze

[thumb|upright=1.15|Indeksi i vitit 1948 i [Survey of Palestine, me mbishkrime bashkëkohore për një sërë emrash vendesh]]
[parapamje|Tabelat e rrugëve për [Mevo Dotan dhe Afula. Afula ishte një qytet palestinez i shitur nga familja Sursock në Komonuelthin Amerikan Sionist në vitet 1920; Emri hebraik pason arabishten, që do të thotë "fasule".]]

Emrat në gjuhën hebraike u krijuan për emrat e vendeve të Palestinës gjatë periudhave të ndryshme: nën mandatin britanik; pas krijimit të Izraelit pas eksodit palestinez të vitit 1948 dhe luftës arabo-izraelite të vitit 1948; dhe më pas në territoret palestineze të pushtuara nga Izraeli në vitin 1967. Një studim i vitit 1992 numëroi rr. 2,780 vende historike, emrat e të cilëve u hebraizuan, duke përfshirë 340 fshatra dhe qytete, 1,000 Khirbat (rrënoja), 560 vadi dhe lumenj, 380 burime, 198 male dhe kodra, 50 shpella, 28 kështjella dhe pallate, dhe 14 pishina dhe liqene. Palestinezët e konsiderojnë hebraizimin e emrave të vendeve në Palestinë si pjesë të Nakbas palestineze.

Shumë emra vendesh në Palestinë janë forma të arabizuara të emrave të vendeve të lashta hebraike dhe kananite të përdorura gjatë antikitetit; shumë nga emrat origjinalë mund të gjenden në Biblën Hebraike dhe Talmud. Shumica e këtyre emrave janë dhënë për mijëra vjet edhe pse kuptimi i tyre u kuptua nga vetëm disa. Gjatë antikitetit klasik dhe të vonë, emrat e lashtë të vendeve u metamorfozuan në aramisht dhe greqisht, dy gjuhët kryesore të folura në rajon përpara ardhjes së Islamit. Pas pushtimit mysliman të Levantit, u miratua forma të arabizuara të emrave të lashtë.

Hebraizimi i emrave të vendeve u inkurajua nga qeveria izraelite, duke synuar të forcojë lidhjen e hebrenjve, shumica e të cilëve kishin emigruar në dekadat e fundit, me tokën. Si pjesë e këtij procesi, shumë emra të lashtë biblikë ose talmudikë u rivendosën. Në raste të tjera, faqeve me vetëm emra arabë dhe pa emra ose shoqata të lashta hebraike para-ekzistuese u janë dhënë emra të rinj hebraikë. Tabelat e drejtimit komunal dhe hartat e prodhuara nga agjencitë shtetërore ndonjëherë shënojnë emrin tradicional hebraik dhe emrin tradicional arab pranë njëri-tjetrit, si "Nablus / Shechem" and "Silwan / Shiloach" etj. Në zona të caktuara të Izraelit, veçanërisht qytetet e përziera hebreje-palestineze, ka një tendencë në rritje për të rivendosur emrat origjinalë arabë të rrugëve që u hebraizuan pas vitit 1948.

## Referime
## Bibliografia
*
Integrali Frullani

Në matematikë, **integralet Frullani** janë një lloj specifik i integralit jo të vetë të quajtur sipas matematikanit italian Giuliano Frullani . Integralet janë të formës

: \int _{0}^{\infty}{\frac {f(ax)-f(bx)}{x}}\,{\rm {d}}x

ku f është një funksion i përcaktuar për të gjithë numrat realë jonegativë që ka një kufi në \infty, të cilin e shënojmë me f(\infty) .

Formula e mëposhtme për zgjidhjen e tyre të përgjithshme vlen në kushte të caktuara: 

: \int _{0}^{\infty }{\frac {f(ax)-f(bx)}{x}}\,{\rm {d}}x=\Big(f(\infty)-f(0)\Big)\ln {\frac {a}{b}}.

## Dëshmi 
Një provë e thjeshtë e formulës mund të arrihet duke përdorur teoremën themelore të analizës matematike për të shprehur të integrueshmin si një integral të trajtësf'(xt) = \frac{\partial }{\partial t} \left(\frac{f(xt)}{x}\right) :

: \begin{align}
 \frac{f(ax)-f(bx)}{x} &= \left[\frac{f(xt)}{x}\right]_{t=b}^{t=a} \, \\
  & = \int_b^a f'(xt) \, dt \\
 \end{align}

dhe më pas përdorni teoremën e Tonellit për të shkëmbyer dy integralet:

: \begin{align}
 \int_0^\infty \frac{f(ax)-f(bx)}{x} \,dx 
  & = \int_0^\infty \int_b^a f'(xt) \, dt \, dx \\
  & = \int_b^a \int_0^\infty f'(xt) \, dx \, dt \\
  & = \int_b^a \left[\frac{f(xt)}{t}\right]_{x=0}^{x \to \infty}\, dt \\
  & = \int_b^a \frac{f(\infty)-f(0)}{t}\, dt \\
  & = \Big(f(\infty)-f(0)\Big)\Big(\ln(a)-\ln(b)\Big) \\
  & = \Big(f(\infty)-f(0)\Big)\ln\Big(\frac{a}{b}\Big) \\
 \end{align}

Vini re se integrali në rreshtin e dytë të mësipërm është marrë mbi intervalin [b,a], jo [a,b] .

## Zbatimet 
Formula mund të përdoret për të nxjerrë një paraqitje integrale për logaritmin natyror \ln(x) duke lënë f(x) = e^{-x} dhe a=1 :

: {\int _{0}^{\infty}{\frac {e^{-x}-e^{-bx}}{x}}\,{\rm {d}}x=\Big(\lim_{n\to\infty}\frac{1}{e^n}-e^0\Big)\ln \Big({\frac {1}{b}}}\Big) = \ln(b)
Dëbimi dhe ikja e palestinezëve 1948

[parapamje|upright=1.2|Refugjatët palestinezë largohen nga [Galilea në tetor-nëntor 1948]]
Në vitin 1948 më shumë se 700,000 arabë palestinezë - rreth gjysma e popullsisë arabe të Palestinës së paraluftës - u dëbuan ose u larguan nga shtëpitë e tyre nga milicitë sioniste, gjatë luftës së Palestinës 1948. Eksodi ishte një komponent qendror i thyerjes, shpronësimit dhe zhvendosjes së shoqërisë palestineze, e njohur si Nakba, në të cilën u shkatërruan midis 400 dhe 600 fshatra palestinezë, puset e fshatit u helmuan në një program lufte biologjike për të parandaluar Palestinezët që kthehen, dhe vende të tjera që i nënshtrohen hebraizimit të emrave të vendeve palestineze, dhe gjithashtu i referohet periudhës më të gjerë të vetë luftës dhe shtypjes së mëvonshme deri në ditët e sotme.

Numri i saktë i refugjatëve, shumë prej të cilëve u vendosën në kampet e refugjatëve në shtetet fqinje, është një çështje mosmarrëveshjeje, por rreth 80 përqind e banorëve arabë të asaj që u bë Izrael (gjysma e plotë arab të Palestinës së Detyrueshme) u larguan ose u dëbuan nga shtëpitë e tyre. Rreth 250,000–300,000 palestinezë u larguan ose u dëbuan gjatë luftës civile 1947–1948 në Palestinën e Detyrueshme, përpara Deklaratës së Pavarësisë së Izraelit në maj 1948, një fakt që u emërua si një *casus belli* për hyrjen e Lidhjes Arabe në vend, duke ndezur Luftën Arabo-Izraelite të vitit 1948.

Shkaqet janë gjithashtu një temë e mosmarrëveshjeve themelore midis historianëve. Faktorët e përfshirë në eksodin përfshijnë përparimet ushtarake hebreje, shkatërrimin e fshatrave arabe, luftën psikologjike, frikën e një masakre tjetër nga milicitë sioniste pas masakrës së Deir Yassin, që bëri që shumë njerëz të largoheshin nga paniku, urdhra të drejtpërdrejtë dëbimi nga autoritetet izraelite, ndikimi demoralizues i ikjes së klasave më të pasura, epidemia e tifusit në disa zona e shkaktuar nga helmimi izraelit, dhe mosgatishmëria për të jetuar nën kontrollin hebre.

Më vonë, një sërë ligjesh të miratuara nga qeveria e parë izraelite i penguan arabët që ishin larguar të ktheheshin në shtëpitë e tyre ose të kërkonin pronën e tyre. Ata dhe shumë nga pasardhësit e tyre mbeten refugjatë. Dëbimi i palestinezëve që atëherë është përshkruar nga disa historianë si spastrim etnik, ndërsa të tjerë e kundërshtojnë këtë. Megjithatë, ekzistenca e të ashtuquajturit Ligji i Kthimit që lejon imigrimin dhe natyralizimin e çdo personi hebre dhe familjes së tyre në Izrael, ndërkohë që e drejta palestineze për kthim është mohuar, është cituar si një provë për akuzat e Aparteidit kundër Shtetit të Izraelit. 

Statusi i refugjatëve, dhe veçanërisht nëse Izraeli do t'u lejojë atyre të drejtën për t'u kthyer në shtëpitë e tyre, ose për t'i kompensuar ata, janë çështje kyçe në konfliktin e vazhdueshëm izraelito-palestinez. Ngjarjet e vitit 1948 përkujtohen nga palestinezët si në territoret palestineze ashtu edhe gjetkë më 15 maj, datë e njohur si Dita e Nakbas.

## Referime
Qytetarët arabë të Izraelit

**Qytetarët arabë të Izraelit** janë pakica më e madhe etnike në vend. Ato përbëjnë një komunitet hibrid të qytetarëve izraelitë me një trashëgimi të nënshtetësisë palestineze, feve të përziera (myslimane, të krishtera ose druze), dygjuhëshe në arabisht dhe hebraisht, dhe me identitete të ndryshme shoqërore. Vetëidentifikimi si qytetarë palestinezë të Izraelit është mprehur në vitet e fundit, Në vetë Izraelin, qytetarët arabë zakonisht quhen **arabë izraelitë** ose thjesht si *arabë*; mediat ndërkombëtare shpesh përdorin termin **arabo-izraelit** për të dalluar qytetarët arabë të Izraelit nga arabët palestinezë që banojnë në territoret palestineze.

Gjuha tradicionale e shumicës së qytetarëve arabë të Izraelit, pavarësisht nga përkatësia e tyre fetare, është arabishten libaneze në Izraelin verior, arabishten palestineze në Izraelin qendror dhe dialektet beduine në të gjithë Negevin; pasi ka përvetësuar shumë fjalë dhe shprehje hebraike, dialekti modern i qytetarëve arabë të Izraelit përkufizohet nga disa si dialekti arab izraelit. Shumica e qytetarëve arabë të Izraelit janë funksionalisht dygjuhësh, me gjuhën e tyre të dytë që është hebraishtja. Sipas përkatësisë fetare, shumica janë myslimanë sunitë. Megjithatë, ekziston një pakicë e konsiderueshme krishtere nga besime të ndryshme të krishtera, si dhe një pakicë druze, në mesin e komuniteteve të tjera etnike dhe fetare.

## Referime
Mërgata palestineze

**Mërgata palestineze** (arabisht: الشتات الفلسطيني, *al-shatat al-filastini*), pjesë e mërgatës më të gjerë arabe, janë popull palestinez që jetojnë jashtë rajonit të Palestinës.

## Historia
Individët palestinezë kanë një histori të gjatë migrimi. Punëtorët e mëndafshit nga Tiberias përmenden në të dhënat tatimore pariziane të shekullit të 13-të. Megjithatë, vala e parë e madhe e emigrimit të të krishterëve arabë nga Palestina filloi në mesin e shekullit të 19-të; Faktorët që nxisin emigracionin përfshinin mundësitë ekonomike, shmangien e shërbimit të detyruar ushtarak dhe konfliktet e lokalizuara si konflikti civil i vitit 1860 në Malin Liban dhe Damask.

parapamje|majtas|230px|Refugjatët palestinezë të luftës së vitit 1948.
Që nga Lufta Arabo-Izraelite e vitit 1948, palestinezët kanë përjetuar disa valë mërgimi dhe janë përhapur në vende të ndryshme pritëse në mbarë botën. Përveç më shumë se 700,000 refugjatëve palestinezë të vitit 1948, qindra mijëra u zhvendosën gjithashtu në Luftën Gjashtë Ditore të vitit 1967. Në fakt, pas vitit 1967, një numër të rinjsh palestinezë u inkurajuan të migronin në Amerikën e Jugut. Së bashku, këta refugjatë të 1948 dhe 1967 përbëjnë shumicën e mërgatës palestineze. Përveç atyre të zhvendosur nga lufta, të tjerë kanë emigruar jashtë shtetit për arsye të ndryshme si mundësia e punës, arsimimi dhe persekutimi fetar. Modeli i fluturimit palestinez vazhdoi gjatë viteve 1970, 1980 dhe 1990.

## Popullsia
Në mungesë të një regjistrimi gjithëpërfshirës që përfshin të gjitha popullsitë e diasporës palestineze dhe ato që mbetën brenda zonës që dikur njihej si Palestina e Detyrueshme, shifrat e sakta të popullsisë është e vështirë të përcaktohen. Sipas Byrosë Qendrore të Statistikave Palestineze (PCBS), numri i palestinezëve në mbarë botën në fund të vitit 2003 ishte 9.6 milionë, një rritje prej 800,000 që nga viti 2001.

Çështja e të drejtës palestineze të kthimit ka qenë e një rëndësie qendrore për palestinezët dhe më gjerë në botën arabe që nga viti 1948. Në kampin më të madh të tillë në Liban, Ain al-Hilweh, lagjet janë emëruar për qytetet dhe fshatrat e Galilesë nga erdhën refugjatët origjinalë, si Az-Zeeb, Safsaf dhe Hittin. Edhe pse 97% e banorëve të kampit nuk i kanë parë kurrë qytetet dhe fshatrat që kanë lënë pas prindërit dhe gjyshërit e tyre, shumica këmbëngulin se e drejta e kthimit është një e drejtë e patjetërsueshme dhe nga e cila ata kurrë nuk do të heqin dorë.

## Shiko gjithashtu
* Dëbimi dhe ikja e palestinezëve 1948
* Eksodi jehudë nga bota myslimane
* Mërgata arabe

## Referime
Grusht shteti osman 1913

parapamje|Enver Beu detyron Kamil Pashën të japë dorëheqjen
**Grusht shteti osman i vitit 1913** (23 janar 1913), i njohur gjithashtu si **Bastisja në Portën e Lartë** (Turqisht: *Bâb-ı Âlî Baskını*), ishte një grusht shteti i kryer në Perandorinë Osmane nga një numër anëtarësh të Komitetit të Bashkimit dhe Përparimit (CUP) të udhëhequr nga Ismail Enver Beu dhe Mehmed Telat Beu, në të cilin grupi bëri një bastisje të befasishme në ndërtesat qendrore të qeverisë osmane, Porta Sublime (*Bâb-ı Âlî*). Gjatë grushtit të shtetit, Ministri i Luftës, Nazëm Pasha, u vra dhe Veziri i Madh, Kamil Pasha, u detyrua të jepte dorëheqjen. Pas grushtit të shtetit, qeveria ra në duart e CUP-së, tashmë nën udhëheqjen e triumviratit të njohur si "Tre Pashallarët", të përbërë nga Enveri, Talati dhe Xhemal Pasha.

Në vitin 1911, Partia e Lirisë dhe Marrëveshjes (e njohur edhe si Bashkimi Liberal ose Antanta Liberale), partia e Kamil Pashës, u formua në kundërshtim me CUP dhe pothuajse menjëherë fitoi zgjedhjet e pjesshme në Kostandinopojë (tani Stamboll). E alarmuar, CUP manipuloi zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1912 me mashtrime elektorale dhe dhunë kundër Lirisë dhe Akordit, duke u fituar atyre pseudonimin "Zgjedhja e klubeve" (*Sopalı Seçimler*). Si kundërpërgjigje, oficerët e shpëtimit (*Halâskâr Zâbitân*) të ushtrisë, partizanë të Lirisë dhe Marrëveshjes të vendosur për të parë rënien e CUP-it, u ngritën të zemëruar dhe shkaktuan rënien e qeverisë postzgjedhore të CUP-it të Mehmed Said Pashës. Një qeveri e re u formua nën Ahmed Muhtar Pashën, por pas disa muajsh edhe ajo u shpërbë në tetor 1912 pas shpërthimit të papritur të Luftës së Parë Ballkanike dhe disfatës ushtarake.

Pasi mori lejen e sulltan Mehmetit V për të formuar një qeveri të re në fund të tetorit 1912, udhëheqësi i Lirisë dhe Marrëveshjes Kamil Pasha u ul në bisedime diplomatike me Bullgarinë pas Luftës së Parë Ballkanike të pasuksesshme. Me kërkesën bullgare për dhënien në dorë të ish-kryeqytetit osman të Adrianopojës (i njohur si Edirne) dhe me zemërimin e popullatës turke si dhe të udhëheqjes së CUP-it, CUP kreu grushtin e shtetit, më 23 janar 1913. Pas grushtit të shtetit, partitë opozitare si Liria dhe Marrëveshja iu nënshtruan një represioni të rëndë. Qeveria e re e udhëhequr nga Mahmud Shevket Pasha me mbështetjen e unionistëve tërhoqi Perandorinë Osmane nga Konferenca e Paqes në Londër dhe rifilloi luftën kundër shteteve ballkanike për të rimarrë Edrenenë dhe pjesën tjetër të Rumelisë, por pa rezultat. Pas vrasjes së tij në qershor, CUP do të merrte kontrollin e plotë të perandorisë dhe liderët e opozitës do të arrestoheshin ose internoheshin në Evropë.

Fitorja osmane në Luftën e Dytë Ballkanike dhe rimëkëmbja e Edrenesë përballë presionit nga fuqitë e Antantës e çuan CUP-në më afër Gjermanisë përpara Luftës së Parë Botërore.

## Shiko edhe 
* Grusht shteti osman 1912

## Referime
Grusht shteti osman 1912

parapamje|Anëtarë të *Halâskâr Zâbitân* (Oficerët shpëtimtarë)
**Grusht shteti osman i vitit 1912** (17 korrik 1912) ishte një grusht shteti ushtarak në Perandorinë Osmane kundër qeverisë së Komitetit të Bashkimit dhe Përparimit (CUP) (i zgjedhur gjatë zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 1912) nga një grup oficerësh ushtarakë që e quanin veten **Oficerët e shpëtimit** (Turqishte osmane: *Halâskâr Zâbitân*; turqishte moderne: *Kurtarıcı Subaylar*) gjatë epokës së shpërbërjes së Perandorisë Osmane.

Oficerët Shpëtimtarë shpesh përmenden si krahu ushtarak i Partisë së Lirisë dhe Marrëveshjes (Bashkimi Liberal ose Antanta Liberale), partia kryesore e opozitës pas zgjedhjeve të vitit 1912, e cila u bë e njohur për zgjedhjet dhe mashtrimet e votuesve nga CUP (Komiteti i Bashkimit dhe Përparimit). Anëtarët e Lirisë dhe Marrëveshjes rekrutuan elementë të tillë si oficerët për kauzën e tyre në shenjë proteste. Grushti i shtetit ishte një nga ngjarjet qendrore të viteve të paqëndrueshme politikisht 1912-13, ku paqëndrueshmëria politike për shkak të luftës për pushtet midis CUP dhe Lirisë dhe Marrëveshjes, si dhe Luftërat Ballkanike të sapo ndezura.

## Shiko edhe 
* Grusht shteti osman 1913

## Referime
Bofors 40mm L/60

**Arma automatike Bofors 40mm L/60** (shpesh e referuar thjesht si "**arma Bofors 40mm**" ose "**arma Bofors**") është një top automatik kundërajror, i projektuar në vitet 1930 nga armët suedeze. prodhuesi AB Bofors. Arma u projektua si një armë e ndërmjetme kundërajrore, duke mbushur boshllëkun midis armëve kundërajrore të kalibrit të vogël me rreze të afërt dhe armëve kundërajrore me rreze të gjatë veprimi të kalibrit të lartë, një rol i cili më parë plotësohej nga armë të vjetra të vjetëruara. Bofors 40mm L/60 ishte për kohën e tij krejtësisht i përshtatshëm për këtë rol dhe i tejkaloi modelet konkurruese në vitet që çuan në Luftën e Dytë Botërore si në efektivitet ashtu edhe në besueshmëri.

Ajo hyri në tregun e eksportit rreth vitit 1932 dhe ishte në shërbim me 18 vende deri në vitin 1939. Gjatë gjithë Luftës së Dytë Botërore ajo u bë një nga armët kundërajrore më të njohura dhe më të përhapura me peshë të mesme. Ai u përdor nga shumica e aleatëve perëndimorë dhe disa fuqive të Boshtit si Gjermania naziste dhe Hungaria.

Në epokën e pasluftës, modeli Bofors 40mm L/60 nuk ishte i përshtatshëm për veprim kundër avionëve me motor jet, kështu që Bofors zhvilloi një dizajn të ri zëvendësues 40mm me shumë më shumë fuqi - Bofors 40mm Automatic Gun L/70. i njohur gjithashtu me emrin gjenerik 'Armë Bofors 40 mm' — e cila u miratua nga shumë vende gjatë Luftës së Ftohtë dhe u zgjodh si standarde e NATO-s në nëntor 1953. Bofors 40mm L/60 megjithatë do të vazhdonte të shihte shërbim shumë kohë pasi u bë i vjetëruar si një armë kundërajrore për shkak të numrit masiv të armëve të tepërta nga Lufta e Dytë Botërore, dhe një numër i vogël i armëve Bofors 40mm L/60 mbeten në shërbim sot. Disa armë panë veprim deri në Luftën e Gjirit dhe Luftërat Jugosllave.

## Shiko edhe 
* Lufta kundër-ajrore
* NATO

## Referime
Granatëhedhësi Mk 19

parapamje|MK19-02.
**Granatëhedhësi Mk 19** është një granatëhedhës automatik amerikan 40mm i ushqyer me rrip që u zhvillua për herë të parë gjatë Luftës së Vietnamit.

## Shiko edhe 
* Granatëhedhësi automatik

## Referime
Mk 47 Striker

[parapamje|Një ushtar i caktuar në [Komanda e Operacioneve Speciale e Shteteve të Bashkuara|Komandën e Operacioneve Speciale të Ushtrisë Amerikane demonstron pozicionet e qitjes në Mk 47 Striker gjatë trajnimit të armëve të forcave të përbashkëta në Amman, Jordani.]]
**Mk 47** ose **Striker 40** është një granatëhedhës automatik 40mm me një sistem të integruar të kontrollit të zjarrit, i aftë për të lëshuar granata 40mm  inteligjente të programueshme me shpërthim në ajër, përveç fishekëve të ndryshëm të padrejtuar.

## Shiko edhe 
* Granatëhedhësi automatik

## Referime
BGM-71 TOW

[parapamje|Një TOW ITAS-FTL e montuar në trekëmbësh M41 me PADS të [Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë Amerikane në Provincën Kunar, Afganistan, në maj 2009.]]
**BGM-71 TOW** ("Lëshuar-nga-tubi, Gjurmuar optikisht, I-drejtuar-me-tel") është një raketë kundër-tank amerikane. TOW zëvendësoi raketat shumë më të vogla si SS.10 dhe ENTAC, duke ofruar afërsisht dyfishin e rrezes efektive, një kokë më të fuqishme luftarake dhe një komandë gjysmë automatike të përmirësuar shumë në linjën e shikimit (SACLOS) që mund të pajiset edhe me kamera infra të kuqe për përdorim natën.

Prodhuar për herë të parë në vitin 1970, TOW është një nga raketat e drejtuara kundër tankeve më të përdorura. Mund të gjendet në një shumëllojshmëri të gjerë formash të transportuara me dorë dhe të montuara në automjet, si dhe në përdorim të gjerë në helikopterë. Projektuar fillimisht nga Hughes Aircraft në vitet 1960, arma aktualisht prodhohet nga Raytheon.

## Shiko edhe 
* Raketa e drejtuar kundër-tank

## Referime
Pushka pa zmbrapsje Carl Gustaf 8.4cm

[parapamje|Një marins [Holanda|holandez me një pushkë M2 Carl Gustaf 84mm pa zmbrapsje gjatë stërvitjes së NATO-s Veriore Wedding, 1978.]]
**Pushka pa zmbrapsje Carl Gustaf 8.4cm** (e emërtuar sipas Carl Gustafs Stads Gevärsfaktori që e prodhoi fillimisht) është një pushkë e zhvilluar suedeze e kalibrit 84mm e lëvizshme me shpatulla pa kthim prapa, e zhvilluar fillimisht nga Administrata e Materialeve të Ushtrisë Mbretërore Suedeze gjatë gjysmës së dytë të viteve 1940 si një armë kundërtanke dhe mbështetëse me rreze të afërt për këmbësorinë, e cila ka patur sukses të madh eksporti në mbarë globin dhe është sot një armë mbështetëse popullore me shumë qëllime në përdoret nga shumë kombe. Pushka Carl Gustaf 84mm pa zmbrapsje është një armë e lehtë dhe me kosto të ulët që përdor një gamë të gjerë municionesh, gjë që e bën atë jashtëzakonisht fleksibël dhe të përshtatshme për një shumëllojshmëri të gjerë rolesh.

Zhvillimi i modelit fillestar filloi që nga viti 1946 si një nga modelet e shumta të pushkëve pa zmbrapsje të asaj kohe, bazuar në përvojën nga pushka e mëparshme Carl Gustaf 20mm pa zmbrapsje dhe suksesi i raketave të lëvizshme nga njeriu gjatë Luftës së Dytë Botërore, si p.sh. Bazuka dhe Panzerschreck. Prodhimi i modelit fillestar u trajtua nga Carl Gustafs Stads Gevärsfaktori i udhëhequr nga Försvarets Fabriksverk (FFV) dhe arma mori emërtimin 8,4 cm granatgevär m/48, (8,4 cm grg m/48 - "granatë 8,4 cm pushkë”, model 1948) në shërbim suedez. FFV do të vazhdojë të zhvillojë më tej armën për tregun ndërkombëtar, duke u bashkuar më vonë në Saab Bofors Dynamics e cila merret me zhvillimin dhe eksportin sot. Ndërsa armë të ngjashme janë zhdukur përgjithësisht nga shërbimi, Carl Gustaf është ende në prodhim dhe mbetet në përdorim të gjerë sot.

## Shiko edhe 
* Pushka pa zmbrapsje

## Referime
Pushka pa zmbrapsje

Një **pushkë pa zmbrapsje**, **lëshues pa zmbrapsje**, ose thjesht **armë pa zmbrapsje**, nganjëherë shkurtuar me "RR" ose "RCL" (për ReCoilLess) është një lloj sistemi i lehtë artilerie ose lëshues i lëvizshëm nga njeriu që është krijuar për të nxjerrë një formë kundërmase, si p.sh. gaz nga pjesa e pasme e armës në momentin e shkrepjes, duke krijuar një shtytje përpara që kundërshton pjesën më të madhe të zmbrapsjes së armës. Kjo lejon eliminimin e pjesës më të madhe të pajisjeve të rënda dhe të rënda kundër kundërsulmit të një topi konvencional, si dhe një tytë me mure më të hollë, dhe kështu lëshimin e një predhe relativisht të madhe nga një platformë që nuk do të ishte në gjendje të përballonte peshën. ose zmbrapsje e një arme konvencionale të së njëjtës madhësi. Teknikisht, vetëm pajisjet që përdorin predha të stabilizuara me rrotullim të shkrepura nga një tytë me pushkë janë pushkë pa zmbrapsje, ndërsa variantet me hapje të lëmuar (të cilat mund të stabilizohen me fin ose të pastabilizuar) janë armë pa zvarritje. Ky dallim shpesh humbet, dhe të dyja quhen shpesh pushkë pa zmbrapsje.

Ndonëse në pamje të ngjashme me një raketë-hedhës me bazë tubash (pasi edhe këto funksionojnë sipas parimit të lëshimit pa zmbrapsje), ndryshimi kryesor është se armët pa zmbrapsje qëllojnë predha duke përdorur një shtytës konvencional pa tym. Ndërsa ka fishekë me ndihmën e raketës për armët pa zmbrapsje, ato ende nxirren nga tyta nga ndezja e një ngarkese konvencionale shtytëse.

Për shkak se një pjesë e shpejtësisë së predhës humbet në mënyrë të pashmangshme për kompensimin e zmbrapsjes, pushkët pa zmbrapsje priren të kenë rreze inferiore ndaj topave tradicionale, megjithëse me një lehtësi shumë më të madhe transporti, duke i bërë ato të njohura me parashutistët, luftërat malore dhe njësitë e forcave speciale, ku transportueshmëria është veçanërisht e rëndësishme. shqetësim, si dhe me disa njësi të lehta mbështetëse të këmbësorisë. Zmbrapsja shumë e pakësuar lejon pajisje që mund të transportohen nga këmbësorë individualë: pushkët më të rënda pa zmbrapsje janë montuar në trekëmbëshe të lehta, karroca të lehta me rrota ose automjete të vogla dhe synohen të transportohen nga ekuipazhi prej dy deri në pesë persona. Versionet më të mëdha mbajnë sasi të mjaftueshme dhe tërhiqen për t'u kufizuar në një montim të tërhequr ose një automjet relativisht të rëndë, por janë ende shumë më të lehta dhe më të lëvizshme se topat e së njëjtës shkallë. Sisteme të tilla të mëdha janë zëvendësuar nga raketa të drejtuara antitank në shumë ushtri.

## Shiko edhe 
* Pushka pa zmbrapsje Carl Gustaf 8.4cm

## Referime
Lufta malore

**Lufta malore** ose **lufta alpine** është luftë në male ose në terrene të ngjashme të ashpër. Termi përfshin operacionet ushtarake të prekura nga terreni, rreziqet dhe faktorët e luftimit dhe lëvizjes përmes terrenit të ashpër, si dhe strategjitë dhe taktikat e përdorura nga forcat ushtarake në këto situata dhe mjedise.

Vargmalet malore janë të një rëndësie strategjike pasi ato shpesh veprojnë si një kufi natyror dhe mund të jenë gjithashtu origjina e një burimi uji siç janë Lartësitë e Golanit. Sulmi i një pozicioni të përgatitur të armikut në terren malor në përgjithësi kërkon një raport më të madh të ushtarëve sulmues ndaj ushtarëve mbrojtës sesa një luftë e zhvilluar në tokë të sheshtë. Malet paraqesin rreziqe natyrore si rrufetë, rrëshqitjet e forta të erës, rënia e gurëve, ortekët, grumbullimet e borës, akulli, të ftohtit ekstrem dhe akullnajat me të çarat e tyre; në këto mënyra, ajo mund të jetë e ngjashme me luftën në mot të ftohtë. Terreni përgjithësisht i pabarabartë dhe ritmi i ngadaltë i lëvizjeve të trupave dhe materialeve janë kërcënime shtesë për luftëtarët. Lëvizja, përforcimet dhe evakuimi mjekësor lart e poshtë shpateve të pjerrëta dhe zonave në të cilat as kafshët e grumbulluara nuk mund të arrijnë përfshin një përpjekje të madhe energjie.

## Shiko edhe 
* Lufta guerile

## Referime
Evakuimi mjekësor

.]]
**Evakuimi mjekësor**, shpesh i shkurtuar në **medevac** ose **medivac**, është lëvizja në kohë dhe efikase dhe kujdesi gjatë rrugës që ofrohet nga personeli mjekësor për të plagosurit që evakuohen nga fusha e betejës, për pacientët e lënduar që evakuohen nga vendi i një aksidenti në objektet e pritjes mjekësore, ose në pacientët në një spital rural që kërkojnë kujdes urgjent në një institucion më të pajisur duke përdorur ambulanca ajrore të pajisura në mënyrë mjekësore, veçanërisht helikopterë.

Shembujt përfshijnë automjetet civile EMS, shërbimet civile të helikopterëve aeromjekësorë dhe ambulancat ajrore ushtarake. Ky term mbulon gjithashtu transferimin e pacientëve nga fusha e betejës në një institucion trajtimi ose nga një strukturë trajtimi në një tjetër nga personeli mjekësor, si p.sh. nga një spital lokal në një qendër traume.

## Shiko edhe 
* Evakuimi
* Ambulanca

## Referime
Soltam K6

parapamje|Soltam K6.
**Soltam K6** është një mortajë 120mm e zhvilluar nga Soltam Systems e Izraelit. Është versioni me rreze të gjatë i Soltam K5 dhe ka zëvendësuar sistemet e vjetra, si M30 107mm, në disa ushtri, përfshirë Ushtrinë e Shteteve të Bashkuara. Ai është shumë më i lehtë se M30, ka një rreze më të madhe dhe mund të mbajë një shpejtësi zjarri prej 4 fishekësh në minutë, ndërsa M30 mund të përballojë vetëm 3.

## Shiko edhe 
* Mortaja

## Referime
Mortaja M224

parapamje|Gjuajtja me mortajën M224.
**M224 60mm Lightweight Company Mortar System** (**LWCMS**) është një mortajë e lëmuar, me grykë, me kënd të lartë zjarri, e përdorur për mbështetjen e afërt të trupave tokësore. Ajo u vendos gjerësisht në Luftën në Afganistan nga ushtria e Shteteve të Bashkuara.

## Përshkrimi 
Sistemi M224 përbëhet nga këto pjesë:

* Topa M225: 6,5 kg
* Bipod M170: 6,9 kg
* Pllaka bazë M7A1 për përdorim në modalitetin konvencional: 4,4 kg ose
** Pllaka bazë M8 për përdorim në modalitetin e dorës: 1,6 kg
* Njësia e shikimit M64A1 (Njësia e shikimit M67 tani përdoret gjerësisht për sistemin): 1,1 kg

Montimi përbëhet nga një bipod dhe një pllakë bazë, e cila është e pajisur me mekanizma ngritjeje dhe kalimi të tipit vidë për të ngritur/përshkuar llaçin. Njësia e shikimit M64A1 është ngjitur në montimin e bipodit. Llaçi mund të hidhet në mënyrën konvencionale ose në mënyrën e dorës. Ky sistem me hapje të lëmuar mund të ndizet nga graviteti ose të ndizet duke përdorur një këmbëzë manuale të ngarkuar me susta.

Zakonisht zhvillohet në nivelin e kompanisë së këmbësorisë. Një seksion i vogël mortajash me dy mortaja ishte organik për kompanitë e pushkëve të ushtrisë (sulme të lehta, ajrore, ajrore) dhe kompanitë Ranger. Kompanitë e pushkëve detare kanë një seksion me tre mortaja 60 mm në togën e armëve të kompanisë.

## Shiko edhe 
* Mortaja
* Mortaja M252

## Referime
Mortaja M252

parapamje|345x345px|Mortaja M252.
Mortaja **M252** 81mm me peshë të mesme është një armë me grykë të lëmuar, me grykë, me kënd të lartë zjarri, e projektuar nga Britania e Madhe, e përdorur për mbështetje zjarr indirekt me rreze të gjatë ndaj këmbësorisë së lehtë, sulmeve ajrore dhe njësive ajrore në të gjithë pjesën e përparme të një zonë batalioni me ndikim. Në Ushtrinë e SHBA-së dhe Korpusin e Marinës së SHBA-së, zakonisht vendoset në togën e mortajave të një batalioni këmbësorie.

## Shiko edhe 
* Mortaja
* Mortaja M224

## Referime
Cardom

[parapamje|Cardom në një [Transportuesi i Mortajës M1129|transportues mortajash amerikan M1129 në veprim në Irak.]]
**Cardom** (Anglisht: *Hatchet*) është një sistem mortajë mbrapsht izraelit 81mm / 120mm (RMS), i prodhuar nga Soltam Systems. Përdoret nga Ushtria Amerikane, Forcat Mbrojtëse të Izraelit, vendet e NATO-s dhe të tjerë. Cardom është një sistem autonom, i kompjuterizuar për montim në transportues të blinduar të lehtë dhe të mesëm. Sistemi ofron mbështetje të saktë dhe efektive zjarri.

## Shiko edhe 
* Mortaja

## Referime
MO-120 RT

parapamje|MO-120 RT.
**MO-120 RT** (përcaktimi i fabrikës) ose **MO-120-RT** është një mortajë e rëndë franceze. RT në emërtues qëndron për *rayé, tracté,* që do të thotë pushkë, tërhequr. MO-120-RT aktualisht përdoret nga Ushtria Franceze (ku njihet si **RT F1** ose **Mortier de 120mm Rayé Tracté Modèle F1**—"Mortajë e tërhequr me pushkë 120mm, modeli F1"), dhe gjithashtu është eksportuar në më shumë se 24 vende të huaja ose në disa raste, të prodhuara me licencë. Ai lëshohet për njësitë e artilerisë, ku plotëson armët dhe sistemet e artilerisë; edhe pse njësitë e këmbësorisë e operojnë atë në disa vende.

Një sistem mortajash i montuar në automjet dhe i automatizuar që rrjedh nga MO-120 RT, i njohur si 2R2M është në shërbim me një numër vendesh.

## Dizajni 
MO-120 RT përdor raunde 120mm me një distancë prej 8.2km dhe PRPA (RAP-Rocket Assisted Projectile) me një distancë prej 13km. Arma mund të qëllohet ose duke e lëshuar rrathën poshtë tubit (pas rreshtimit të shiritave të pushkëve) duke rezultuar në një shkrepje automatike sapo bomba të godasë bazën e tubit, ose me një gjuajtje të kontrolluar duke hedhur bombën poshtë tubit dhe duke tërhequr një litar që nga ana tjetër do të aktivizojë mekanizmin e ndezjes në bazën e tubit.

Predhat e gjuajtura nga mortaja mund të arrijnë deri në rreth 4km lartësi dhe të godasin tokën me një rreze efektive vrasëse prej gati 76m.

## Shiko edhe 
* Mortaja

## Referime
M58 MICLIC

**Ngarkesa e linjës për pastrimin e minave M58** (**MICLIC**) është një ngarkesë e projektuar nga raketa e linjës për pastrimin e minave, e përdorur për të siguruar një aftësi "të afërt" të çminimit për forcat e manovrimit të Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara dhe Trupave Detare. Duke hyrë për herë të parë në shërbim me Ushtrinë e Shteteve të Bashkuara në Evropë dhe Afrikë në vitin 1988, ai është efektiv kundër minave tokësore me shkrirje konvencionale dhe, kur shpërthehet, ofron një korsi 8 metra me 100 metra.

## Specifikime teknike 
Sistemi MICLIC përbëhet nga një shasi M353 3½ ton (3,175 kg) ose M200A1 2½ ton (2,268 kg) rimorkio (ose rimorkio me gjurmim M200), një montim lëshues, një pajisje shkrepjeje M147, një karikim M58A3 (a27 mm) ) Raketa MK22 Mod 4. Ngarkesa e linjës është 107 metra e gjatë dhe përmban 2,27kg për këmbë lineare të eksplozivit C-4. Në rast se një MICLIC dështon të shpërthejë normalisht, ai mund të aktivizohet manualisht nga siguresat e vonesës kohore çdo disa metra përgjatë gjatësisë së tij. Kompleti i qitjes M147 mund të përdoret gjithashtu nga automjete të tjera inxhinierike luftarake, përkatësisht M60 AVLB dhe M1150 Assault Breacher Vehicle.

Kostoja e njësisë M58 MICLIC për t'u prokuruar në VF2018 ishte afërsisht 83,600 dollarë.

## Përdorimi 
Më 15 shtator 2022, Departamenti i Mbrojtjes i Shteteve të Bashkuara njoftoi se SHBA do të furnizonte pajisje për pastrimin e minave, duke përfshirë M58 MICLIC, si pjesë e një pakete ndihme sigurie për Ukrainën gjatë pushtimit rus të Ukrainës. Në nëntor 2022, Forcat e Armatosura të Ukrainës shfaqën një foto të forcave të tyre duke përdorur M58 MICLIC.

## Shiko edhe 
* Eksplozivi

## Referime
M139 Volcano

**Sistemi i Minave Shpërndarëse i Lëshuar nga Mjetet Vullkan M136** është një sistem i automatizuar i shpërndarjes së minave i zhvilluar nga Ushtria e Shteteve të Bashkuara në vitet 1980. Sistemi përdor bombola minash të parapaketuara që përmbajnë mina të shumta kundër personelit (AP) dhe/ose kundër tank (AT) të cilat shpërndahen në një zonë të gjerë kur hidhen nga bombola. Sistemi, i quajtur zakonisht si *Vullkan*, përdoret gjithashtu nga ushtri të tjera në mbarë botën.

## Shiko edhe 
* Mina kundër personelit
* Mina kundër tankut

## Referime
Obusi M777

[parapamje|Gjuajtësit e [Marina e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|marinës amerikane testojnë një obus M777.]]
**Obusi M777** është një artileri 155mm britanike e tërhequr. Përdoret nga forcat tokësore të Australisë, Kanadasë, Kolumbisë, Indisë, Arabisë Saudite, Ukrainës dhe Shteteve të Bashkuara. Ajo u përdor për herë të parë në luftime gjatë Luftës në Afganistan.

M777 është prodhuar nga divizioni Global Combat Systems i BAE Systems. Menaxhimi i kontratës kryesore është i bazuar në Barrow-in-Furness në Mbretërinë e Bashkuar, si dhe prodhimi dhe montimi i strukturave të titanit dhe komponentëve shoqërues të kthimit. Integrimi përfundimtar dhe testimi i armës është ndërmarrë në objektin e BAE në Hattiesburg, Mississippi. Në varësi të vitit, kontratës dhe paketës së sistemeve, M777 është eksportuar për kostot individuale për njësi, duke përfshirë 2,025 milionë dollarë (në 2008) dhe 3,738 milion dollarë (në 2017).

## Shiko edhe 
* Obusi 

## Referime
Obusi M102

[parapamje|Obusi M102 që i përket Battery A, 1-206th FA, tërhiqet në veri nga Camp New York, [Kuvajti|Kuvajt.]]
**M102** është një obus 105mm i lehtë, i tërheqshëm, i përdorur nga Ushtria e Shteteve të Bashkuara në Luftën e Vietnamit, Luftën e Parë të Gjirit dhe Luftën e Irakut.

## Vështrim i përgjithshëm 
Howitzeri M102 105mm përdoret në operacionet e lëvizshme ajrore (helikopter), aeroplanët e sulmit dhe operacionet e këmbësorisë së lehtë. Karroca e armës është alumini me saldim të lehtë, i montuar në një mekanizëm të ndryshueshëm të tërheqjes. Arma ngarkohet dhe pozicionohet me dorë dhe mund të tërhiqet nga një kamion 2-tonësh ose mjet me rrota me shumë qëllime të lëvizshmërisë së lartë (HMMWV), mund të transportohet me helikopterë UH-60 Black Hawk ose mund të hidhet me parashutë me njësi ajrore. Kur vendoset, vëllimi i lartë i zjarrit të obusit kompenson në masë të madhe peshën më të ulët shpërthyese të predhës në krahasim me obusët 155mm dhe 203mm të ushtrisë. Që nga viti 1964, Ushtria bleu 1150 obusa të tërhequr M102. Arma është duke u zëvendësuar nga obusi 105mm i serisë M119.

## Shiko edhe 
* Obusi 

## Referime
C-4 (shpërthyes)

parapamje|Blloqe të C-4 të prera në madhësi gjatë një seance stërvitore demo, duke treguar materialin shpërthyes plastik të bardhë.
**C-4** ose **Përbërja C-4** është një varietet i zakonshëm i familjes së eksplozivëve plastikë i njohur si Përbërja C, i cili përdor RDX si agjentin e tij shpërthyes. C-4 është i përbërë nga eksplozivë, lidhës plastik, plastifikues për ta bërë atë të lakueshëm dhe zakonisht një shënues ose kimikat me erë të keqe. C-4 ka një strukturë të ngjashme me argjilën e modelimit dhe mund të derdhet në çdo formë të dëshiruar. C-4 është relativisht i pandjeshëm dhe mund të shpërthehet vetëm nga vala goditëse nga një detonator ose kapak shpërthyes.

Një eksploziv i ngjashëm plastik britanik, i bazuar gjithashtu në RDX, por me një plastifikues të ndryshëm nga ai i përdorur në Përbërjen C-4, njihet si **PE-4** (Plastic Explosive Nr. 4).

## Zhvillimi 
C-4 është një anëtar i familjes së eksplozivëve kimikë të përbërjes C. Variantet kanë përmasa dhe plastifikues të ndryshëm dhe përfshijnë përbërjet C-2, C-3 dhe C-4. Materiali origjinal i bazuar në RDX u zhvillua nga britanikët gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe u rizhvillua si Përbërja C kur u prezantua në ushtrinë amerikane. Ai u zëvendësua nga Përbërja C-2 rreth vitit 1943 dhe më vonë u rizhvillua rreth vitit 1944 si Përbërja C-3. Toksiciteti i C-3 u reduktua, përqendrimi i RDX u rrit, duke i dhënë asaj siguri të përmirësuar gjatë përdorimit dhe ruajtjes. Hulumtimi për një zëvendësim për C-3 filloi para vitit 1950, por materiali i ri, C-4, nuk filloi prodhimin pilot deri në vitin 1956.  C-4 u dorëzua për patentë si "Lëndë djegëse e ngurtë dhe një proces për përgatitjen e tij " 31 mars 1958, nga Phillips Petroleum Company.

## Shiko edhe 
* Eksplozivi

## Referime
Lockheed C-5 Galaxy

parapamje|Galaxy C-5B në Rhein-Main AB.
**Lockheed C-5 Galaxy** është një avion i madh transporti ushtarak i projektuar dhe ndërtuar nga Lockheed, dhe tani mirëmbahet dhe përmirësohet nga pasardhësi i tij, Lockheed Martin. Ai i siguron Forcave Ajrore të Shteteve të Bashkuara (USAF) një aftësi strategjike të transportit ajror me rreze të rëndë ndërkontinentale, e cila mund të mbajë ngarkesa të mëdha, duke përfshirë të gjitha ngarkesat e certifikuara nga ajri. Galaxy ka shumë ngjashmëri me Lockheed C-141 Starlifter më të vogël dhe Boeing C-17 Globemaster III të mëvonshëm. C-5 është ndër avionët më të mëdhenj ushtarakë në botë.

Zhvillimi i C-5 Galaxy ishte i ndërlikuar, duke përfshirë tejkalime të konsiderueshme të kostove dhe Lockheed pësoi vështirësi të konsiderueshme financiare. Menjëherë pas hyrjes në shërbim, u zbuluan të çara në krahët e shumë avionëve dhe flota C-5 u kufizua në aftësi derisa të përfundonte puna korrigjuese. **C-5M Super Galaxy** është një version i përmirësuar me motorë të rinj dhe avionikë të modernizuar të krijuar për të zgjatur jetën e tij të shërbimit deri në 2040 e më tej.

USAF ka operuar C-5 që nga viti 1969. Në atë kohë, transportuesi ajror mbështeti operacionet ushtarake të SHBA-së në të gjitha konfliktet kryesore duke përfshirë Vietnamin, Irakun, Jugosllavinë dhe Afganistanin, si dhe mbështetjen e aleatëve, si Izraeli gjatë Luftës së Yom Kipur dhe operacionet në Luftën e Gjirit. Galaxy ka shpërndarë gjithashtu ndihma humanitare, ka ofruar ndihmë për fatkeqësitë dhe ka mbështetur programin hapësinor të SHBA.

## Shiko edhe 
* Avioni ushtarak i transportit

## Referime
Boeing C-17 Globemaster III

parapamje|Prototipi C-17, i njohur si T-1, në një fluturim provë në 2007.
**McDonnell Douglas/Boeing C-17 Globemaster III** është një avion i madh transporti ushtarak që u zhvillua për Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara (USAF) nga vitet 1980 deri në fillim të viteve 1990 nga McDonnell Douglas. C-17 mban emrin e dy avionëve të mëparshëm të ngarkesave ushtarake me motor pistoni, Douglas C-74 Globemaster dhe Douglas C-124 Globemaster II.

C-17 bazohet në YC-15, një prototip më i vogël transportues ajror i projektuar gjatë viteve 1970. Ai ishte projektuar për të zëvendësuar Lockheed C-141 Starlifter, dhe gjithashtu për të përmbushur disa nga detyrat e Lockheed C-5 Galaxy. Krahasuar me YC-15, transportuesi ajror i ridizajnuar ndryshonte në krahët e fshirë, madhësinë e rritur dhe motorët më të fuqishëm. Zhvillimi u zgjat nga një sërë çështjesh të projektimit, duke bërë që kompania të pësojë një humbje prej afro 1.5 miliardë dollarësh në fazën e zhvillimit të programit. Më 15 shtator 1991, afërsisht një vit prapa planit, C-17 i parë kreu fluturimin e tij të parë. C-17 hyri zyrtarisht në shërbimin e USAF më 17 janar 1995. Boeing, i cili u bashkua me McDonnell Douglas në 1997, vazhdoi të prodhonte C-17 për gati dy dekada. C-17 përfundimtar u përfundua në uzinën e Long Beach, Kaliforni dhe fluturoi më 29 nëntor 2015.

C-17 zakonisht kryen misione taktike dhe strategjike ajrore, duke transportuar trupa dhe ngarkesa në të gjithë botën; rolet shtesë përfshijnë evakuimin mjekësor dhe detyrat e lëshimit në ajër. Transporti është në shërbim me USAF së bashku me armët ajrore të Indisë, Mbretërisë së Bashkuar, Australisë, Kanadasë, Katarit, Emirateve të Bashkuara Arabe, Kuvajtit dhe organizatës shumëpalëshe me bazë në Evropë, Heavy Airlift Wing. Lloji luajti një rol kyç logjistik si gjatë operacionit "Liria e qëndrueshme në Afganistan" dhe "Liria e Irakut" në Irak, si dhe në ofrimin e ndihmës humanitare pas fatkeqësive të ndryshme natyrore, duke përfshirë tërmetin e Haitit të vitit 2010, përmbytjet e Sindhit të vitit 2011 dhe atë të fundit të vitit 2023. Tërmeti Turqi-Siri.

## Shiko edhe 
* Lockheed C-5 Galaxy

## Referime
McDonnell Douglas KC-10 Extender

[parapamje|Një Zgjerues i [Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Forcave Ajrore të Shteteve të Bashkuara KC-10 që furnizon me karburant një F-16 Fighting Falcon.]]
**McDonnell Douglas KC-10 Extender** është një aeroplan amerikan cisternë dhe i mallrave i operuar nga Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara (USAF). Një version ushtarak i aeroplanit me 3 motorë DC-10, KC-10 u zhvillua nga **Programi i Avancuar i Aeroplanëve Tanker të Transportit**. Ai përfshin pajisje specifike ushtarake për rolet e tij kryesore të karburantit dhe transportit ajror. Ai u zhvillua për të plotësuar KC-135 Stratotanker pas përvojave në Azinë Juglindore dhe Lindjen e Mesme. KC-10 ishte avioni i dytë i transportit McDonnell Douglas që u zgjodh nga Forcat Ajrore pas C-9. Një total prej 60 KC-10 u prodhuan për USAF. Forca Ajrore Mbretërore e Holandës operoi 2 cisterna të ngjashme të përcaktuara KDC-10 që u konvertuan nga DC-10.

KC-10 luan një rol kyç në mobilizimin e aseteve ushtarake të SHBA-së, duke marrë pjesë në operacionet jashtë shtetit, larg shtëpisë. Këta avionë kryen transport ajror dhe karburant gjatë bombardimeve të Libisë në 1986 (Operacioni Eldorado Canyon), Lufta e Gjirit me Irakun 1990–91 (Operacionet Desert Shield dhe Desert Storm), bombardimet e Jugosllavisë nga NATO (Operacioni Forcat Aleate), Lufta në Afganistan (Operacioni Enduring Freedom) dhe Lufta në Irak (Operacionet Liria e Irakut dhe Agimi i Ri).

## Shiko edhe 
* Lockheed C-5 Galaxy

## Referime
Antonov An-124 Ruslan

parapamje|Një Antonov An-124 Ruslan duke u përgatitur për ulje.
**Antonov An-124 Ruslan** (Rusisht: Антонов Ан-124 Руслан; ukrainisht: Ан-124 Руслан, fjalë-për-fjalë: "Ruslan"; Emri raportues i NATO-s: **Condor**) është një avion ajror i madh, strategjik, me 4 motorë, i cili u projektua në vitet 1980 nga byroja e projektimit Antonov në SSR të Ukrainës, në atë kohë pjesë e Bashkimit Sovjetik (BRSS). An-124 është aeroplani i dytë i ngarkesave me peshë bruto të prodhimit më i rëndë në botë dhe avioni më i rëndë i ngarkesave operative, pas shkatërrimit të të vetmit Antonov An-225 Mriya (një dizajn i zgjeruar shumë i bazuar në An-124) dhe Boeing 747-8. An-124 mbetet avioni më i madh i transportit ushtarak në shërbim.

Në vitin 1971, puna e projektimit filloi në projektin, i cili fillimisht u referua si Izdeliye 400 (Produkti #400), në Byronë e Dizajnit Antonov në përgjigje të mungesës në aftësinë e transportit të rëndë ajror brenda Komandës së Aviacionit të Transportit Ushtarak (Komandovaniye voyenno-transportnoy aviatsii ose VTA) krahu i Forcave Ajrore Sovjetike. Dy fabrika të veçanta të montimit përfundimtar të linjave të montimit për aeroplanin, një në Aviastar-SP (ish. Kompleksi Industrial i Aviacionit Ulyanovsk) në Ulyanovsk, Rusi dhe tjetri ishte Fabrika e Aviacionit në Kiev AVIANT, në Ukrainë. Montimi i avionit të parë filloi në 1979; An-124 (i cili nganjëherë referohej si An-40 në Perëndim) kreu fluturimin e tij të parë më 24 dhjetor 1982. Lloji u shfaq për herë të parë në botën perëndimore në ekspozitën ajrore të Parisit 1985. Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, operacionet komerciale u ndoqën shpejt për An-124, duke çuar në marrjen e certifikatës civile nga Antonov më 30 dhjetor 1992. Operatorë të ndryshëm tregtarë zgjodhën të blinin tipin, shpesh duke blerë ose ruajtur aeroplanë të rinovuar ish-ushtarakë avionë në vend të avionëve të ri.

Deri në korrik 2013, 26 An-124 raportohet se ishin në shërbim komercial, ndërsa 10 avionë të tjerë ishin në porosi. Gjatë vitit 2008, u njoftua se Rusia dhe Ukraina do të rifillonin bashkërisht prodhimin e këtij lloji. Në një moment, dukej sikur Rusia do të porosiste 20 avionë të rinj të ndërtuar. Megjithatë, në gusht 2014, u raportua se rifillimi i planifikuar i prodhimit ishte anuluar për shkak të tensioneve të vazhdueshme politike midis Rusisë dhe Ukrainës. Fabrika e vetme e mbetur e prodhimit është Aviastar-SP e Rusisë në Ulyanovsk. Operatorët e ndryshëm të An-124 janë në diskutime në lidhje me certifikimin e vazhdueshëm të vlefshmërisë ajrore të avionëve individualë An-124. Projektuesi origjinal i An-124 është përgjegjës për menaxhimin e procesit të certifikimit për produktet e veta, por konfliktet Rusi-Ukrainë po e bëjnë të vështirë menaxhimin e këtij procesi. Në vitin 2019, ishin 26 An-124 në shërbim komercial.

## Shiko edhe 
* Avioni ushtarak i transportit

## Referime
Obusi M119

, 17 shtator 2004.]]
**Obusi M119** është një obus i lehtë 105mm, i përdorur nga Ushtria e Shteteve të Bashkuara. Është versioni i licencuar amerikan i armës së lehtë britanike L119. M119 zakonisht tërhiqet nga M1097 ose M1152 High Mobility Multi-Purpose Heeled Vehicle (HMMWV) dhe mund të hiqet lehtësisht me helikopter ose të hidhet në ajër me parashutë.

## Shiko edhe 
* Obusi 

## Referime
Palestinezët

**Palestinezët** (arabisht: الفلسطينيون, *al-Filasṭīniyyūn*; hebraisht: פָלַסְטִינִים, *Fālasṭīnīm*) ose **njerëzit palestinezë** (الشعب الفلسطيني, *ash-sha‘b al-Filasṭīnī*), gjithashtu referohen edhe si **arabë palestinezë** (العرب الفلسطينيون, *al-ʿArab al-Filasṭīniyyūn*) janë një grup etno-kombëtar që rrjedh nga popujt që kanë banuar në rajonin e Palestinës gjatë mijëvjeçarëve dhe që sot janë arabë nga ana kulturore dhe gjuhësore.

Pavarësisht luftërave dhe eksodeve të ndryshme, afërsisht gjysma e popullsisë palestineze të botës vazhdon të banojë në territorin e ish-Palestinës së Detyrueshme, tani duke përfshirë Bregun Perëndimor dhe Rripin e Gazës (territoret palestineze) si dhe Izraelin. Në këtë zonë të kombinuar, që nga viti 2022, palestinezët përbëjnë një shumicë demografike, me një popullsi të vlerësuar prej 7.503 milionë ose 51.16% (krahasuar me hebrenjtë në 46-47%) të të gjithë banorëve, duke marrë në Rripin e Gazës, Bregun Perëndimor, Jeruzalemin Lindor, dhe pothuajse 21 për qind e popullsisë së Izraelit si pjesë e qytetarëve të tij arabë. Shumë janë refugjatë palestinezë ose palestinezë të zhvendosur brenda vendit, duke përfshirë më shumë se një milion në Rripin e Gazës, rreth 750,000 në Bregun Perëndimor, dhe rreth 250,000 në Izrael. Nga popullsia palestineze që jeton jashtë vendit, e njohur si mërgata palestineze, më shumë se gjysma janë pa shtetësi, pa shtetësi ligjore në çdo vend. Midis 2.1 dhe 3.24 milionë e popullsisë së mërgatës jetojnë si refugjatë në Jordaninë fqinje; mbi 1 milion jetojnë midis Sirisë dhe Libanit dhe rreth 750,000 jetojnë në Arabinë Saudite, me Kilin që mban përqendrimin më të madh të mërgatës palestineze (rreth gjysma një milion) jashtë botës arabe.

## Referime
Kisha e Lindjes

**Kisha e Lindjes**, ose **Bazilika e Lindjes**, është një bazilikë e vendosur në Betlehem në Shtetin e Palestinës, në Bregun Perëndimor. Shpella ka një rëndësi të spikatur fetare për krishterët e besimeve të ndryshme si vendlindja e Jezusit. Shpella është vendi më i vjetër i përdorur vazhdimisht si një vend adhurimi në krishterim, dhe bazilika është kisha më e vjetër e madhe në Tokën e Shenjtë.

Kisha fillimisht u porosit nga Kostandini i Madh pak kohë pas vizitës së nënës së tij Helena në Jerusalem dhe Betlehem në 325–326, në vendin që tradicionalisht konsiderohej si vendlindja e Jezusit.

Kisha e Lindjes, ndonëse ka mbetur në thelb e pandryshuar që nga rindërtimi i Justinianit, ka parë riparime dhe shtesa të shumta, veçanërisht nga periudha e kryqtarëve, si dy kumbanë (tani të zhdukura), mozaikë muresh dhe piktura (të ruajtura pjesërisht). Gjatë shekujve, kompleksi përreth është zgjeruar dhe sot mbulon afërsisht 12,000 metra katrorë, duke përfshirë tre manastire të ndryshme: një katolik romak, një armen apostolik dhe një ortodoks grek, nga të cilat dy të parat përmbajnë kambanore të ndërtuara. gjatë epokës moderne. Të tjerë pohojnë se lufta u ngrit nga situata më e gjerë evropiane.

Që nga viti 2012, Kisha e Lindjes së Krishtit është një vend i Trashëgimisë Botërore dhe ishte i pari që u rendit nga UNESCO nën 'Palestinë'.

Që nga viti 1852, të drejtat e tre komuniteteve fetare sundohen nga Status Quo.

## Referime