Dalibor Brozovic

**Dalibor Brozovic** (28 korrik 1927 &#x2013; 19 qershor 2009) ishte një gjuhëtar, sllavist, dialektolog dhe politikan kroat. Ai studioi historinë e gjuhëve standarde në rajonin sllav, veçanërisht kroatishten . Ai ishte një esperantist aktiv që nga viti 1946 dhe shkroi poezi esperanto si dhe përktheu vepra në gjuhë.  Ka qenë pjesëmarrës në Seminarin Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare në Prishtinë. 

## Biografia 
Ai lindi në Sarajevë  dhe shkoi në shkollën fillore në Zenicë . Më pas ai shkoi në shkollat e mesme të përgjithshme në Visoko, Sarajevë dhe Zagreb . Ai mori një diplomë BA në gjuhën kroate dhe letërsinë jugosllave në Fakultetin e Shkencave Humane dhe Sociale, Universiteti i Zagrebit .  Në fund të viteve 1980, ai ishte një bashkëthemelues dhe nënkryetar i Bashkimit Demokratik Kroat, i cili do të fitonte zgjedhjet e vitit 1990 . Sipas dokumentarit të televizionit kombëtar kroat "Lufta para luftës", ai ishte informator i shërbimit sekret jugosllav (SDS) dhe vepronte me emrin e koduar "Forum" deri në fillim të vitit 1990. Ai ishte nënkryetar i presidencës së Republikës së Kroacisë (në vitin 1990) dhe deputet i Parlamentit kroat (1992-1995). Në periudhën 1991-2001 drejtoi Institutin Leksikografik Miroslav Krlezha . Ai redaktoi *Atlasin e Dialektologjisë Evropiane dhe Sllave* .

## Rëndësia gjuhësore 
Brozoviq është përshkruar si një nga gjuhëtarët kroatë më me ndikim të shekullit të 20-të.  Megjithatë, kjo pikëpamje jepet nga një këndvështrim jashtëzakonisht nacionalist, pasi Brozoviqi dihej se shpesh e braktiste gjuhësinë për një diskurs jashtëzakonisht nacionalist.    Ndër veprat e tij kryesore janë libri *Standardni jezik* ("Gjuha standarde") (1970) dhe artikulli "Hrvatski jezik, njegovo mjesto unutar južnoslavenskih i drugih slavenskih jezika, njegove povijesne mijene kao jezika hrvatske knji It. Sllave dhe gjuhë të tjera sllave, ndryshimet e saj historike si gjuhë e letërsisë kroate, 1978). E para jep një tipologji të gjuhëve standarde, e cila megjithatë përballet me kritika për përmbajtjen e kritereve të diskutueshme dhe të paqarta.   Kjo e fundit e ndan historinë e kroatëve në tre periudha para-standard dhe tre standarde. Ndërsa besohej gjerësisht se kroatishtja u standardizua vetëm rreth kohës së lëvizjes ilire dhe Ljudevit Gajt, Brozović argumentoi se standardizimi filloi rreth vitit 1600 dhe u zhvillua shumë rreth vitit 1750. Megjithatë, ky artikull i Brozoviqit përballet edhe me kritika për faktin se “në shekullin e 18-të, nuk ekzistonte një gjuhë standarde ( 'überdachende' sprachliche Entität), e cila do të mbulonte kajkavianishten dhe shtokavianishten ".  Me fjalë të tjera, aktivitetet kryesore të standardizimit u zhvilluan vetëm në shekullin e 19-të. 

Brozović ishte një nga autorët e Deklaratës mbi statusin dhe emrin e gjuhës standarde kroate, një deklaratë programatike me ndikim kundër unitarizmit gjuhësor jugosllav nga një perspektivë nacionaliste kroate.  Dy vjet para Deklaratës, Brozoviq mohoi ekzistencën e unitarizmit gjuhësor jugosllav: "për gjuhën kroato-serbe si gjuhë, si fenomen gjuhësor, si gjuhë në familjen sllave, nuk ka pasur nevojë të unifikohet: ajo ka qenë gjithmonë një unitet".  Në mënyrë retrospektive, shkencëtarët e Evropës Perëndimore e gjykojnë politikën gjuhësore jugosllave si shembullore.   Në vitin 2012, Josip Manoliç deklaroi publikisht se policia sekrete e Jugosllavisë (UDBA) kishte një nga agjentët e saj, të koduar "Forum", të kontribuonte në Deklaratë dhe gazetarët e lidhën Brozoviqin me këtë pseudonim. 

Në vend të *serbo-kroatishtes*, Brozović preferoi termin *diasistem qendror jugor sllav*,   duke pohuar status të veçantë gjuhësor për kroatishten dhe serbishten. Megjithatë, Brozoviq mbrojti termin "kroato-serb" edhe në vitin 1988.  Për sa i përket statusit gjuhësor, Brozoviqi ka pohuar për gati tre dekada se "variantet serbe dhe kroate janë (...) fenomene, të cilat janë analoge me variantet angleze dhe amerikane";  "Si në rastet e tjera kur disa kombe përdorin një gjuhë standarde (gjermanisht, holandisht, anglisht, frëngjisht, spanjisht, portugalisht si gjuhë standarde), gjuha standarde kroato-serbe nuk është e unifikuar. Në gjuhësi (veçanërisht në sociolinguistikë), realizimet e këtyre gjuhëve standarde quhen *variante të një gjuhe standarde* ”.  Brozović pohoi se është "fakt që serbët dhe kroatët kanë një gjuhë të përbashkët",  dhe ai e përshkroi atë si pluricentrike edhe në vitin 1992  Në vitet 1990, Brozović u bë një nga përkrahësit kryesorë të purizmit gjuhësor në Kroaci.  

Brozović thekson se lista e 100 fjalëve të fjalorit bazë kroat, serbisht, boshnjak dhe malazez, siç është përcaktuar nga Morris Swadesh, tregon se të gjitha 100 fjalët janë identike. Sipas Swadesh, të paktën njëzet fjalë duhet të ndryshojnë nëse duhen konsideruar si gjuhë të ndryshme.

Brozović mori çmimin e qytetit të Zadarit për një veprimtari të spikatur shkencore (për librin *Standardni jezik* ) në vitin 1970 dhe një çmim për veprën e jetës së Republikës së Kroacisë në 1992.

## Publikime 
* *Rječnik jezika ili jezik rječnika* (Fjalori i një gjuhe ose një gjuhë fjalorësh), Zagreb, 1969
* *Standardni jezik* (Gjuha standarde), Zagreb, 1970
* *Deset teza o hrvatskome jeziku* (Dhjetë teza për kroatishten), Zagreb, 1971 
* *Hrvatski jezik, njegovo mjesto unutar južnoslavenskih i drugih slavenskih jezika, njegove povijesne mijene kao jezika hrvatske književnosti* (kroatisht: Vendi i saj midis gjuhëve sllave të jugut dhe gjuhëve të tjera sllave, gjuha e saj historike e ndryshimeve në gjuhën kroate si koleksioni i gjuhës kroate). i autorëve, Zagreb, 1978
* *Fonologija hrvatskoga književnog jezika* (Fonologjia e gjuhës standarde kroate) në librin e një kolektivi autorësh *Povijesni pregled, glasovi i oblici hrvatskoga književnog jezika* (Përmbledhje historike, tingujt dhe format e gjuhës standarde kroate1991), Zagreb
* *Prvo lice jednine* (veta e parë njëjës: Kol. i artikujve të botuar më parë), Zagreb, 2005 

## Shih edhe 
* Gjuha standarde
* Gjuha policentrike
* Gjuha serbokroate

## Referime