Mushmolla

***Mespilus germanica***, e njohur si **mushmolla** ose **mishmulla**, është një shkurre e madhe ose pemë e vogël në familjen e trëndafilave Rosaceae . Fryti i kësaj peme, i quajtur edhe medlar, është kultivuar që nga koha romake, zakonisht është i disponueshëm në dimër dhe hahet kur zbutet .  Mund të hahet i papërpunuar dhe në një sërë pjatash të gatuara. Kur gjinia *Mespilus* përfshihet në gjininë *Crataegus*, emri i saktë për këtë specie është ***Crataegus germanica*** ( Kuntze ). 

## Përshkrimi 
Në rrethana ideale, bima qumeshtore rritet deri në metëe e lartë. Në përgjithësi, është më e shkurtër dhe më e ngjashëm me shkurret se sa pemët. Me një jetëgjatësi prej 30-60 vjet, pema është mjaft jetëshkurtër.  Lëvorja e saj është kafe gri me çarje të thella vertikale që formojnë pllaka drejtkëndëshe që priren të ngrihen. 

Forma e egër e M. germanica është kryesisht një bimë me gjemba, më shumë si shkurre se sa pemë, e cila është midis 1.5 dhe 4 metra (5 dhe 13 ft) e lartë. Në format e kultivuara, gjembat zakonisht reduktohen ose edhe mungojnë plotësisht. Në përgjithësi, medlarja është një pemë e vogël gjetherënëse me një kurorë të varur, pothuajse të rrumbullakët. Trungu ka formë të çrregullt. Pema ka një lartësi midis 1 dhe 6 metra (3.3 dhe 19.7 ft), por mund të bëhet dukshëm më e madhe. Diametri në lartësinë e gjoksit është zakonisht midis 20 dhe 25 centimetra (8 dhe 10 in), por në raste të jashtëzakonshme mund të jetë deri në 50 centimetra (20 in). Rrënjët janë shumë të degëzuara dhe të gjera, me një sistem rrënjor disi fijor.

Druri ka një strukturë të hollë, por është shumë i fortë.  Ajo ka një llogore të bardhë, pak të ngjyrosur rozë. Bërthama është kafe. Unazat vjetore janë qartë të dukshme. 

Sythat e dimrit janë të mprehta, vezake dhe deri në 5 milimetra e gjatë.  Gjethet janë jeshile të errët dhe eliptike, 8-15 centimetra të gjatë dhe 3-5 centimetra të gjerë. Gjethet janë me qime të dendura (pubeshente) poshtë dhe bëhen të kuqe në vjeshtë para se të bien. 

Lulet medlar janë   në diametër, kanë kërcell të shkurtër dhe janë fundorë dhe të vetëm në kërcell të shkurtër anësor. Ata kanë pesë sepale të zgjatura, të ngushta dhe pesë petale të lira, të bardha ose rozë të zbehtë.  Krahasuar me pemët e tjera frutore në gjerësinë gjeografike evropiane, medlarja lulëzon shumë vonë (maj ose qershor).  Lulet janë hermafrodite dhe pjalmohen nga bletët.  Normalisht, vetëpllenimi ndodh në këtë bimë.  Më pas lulja zhvillon fruta të rrafshuara, të kuqërremta në kafe, leshore me mish të lëngshëm.  Në format e kultivuara diametri është i barabartë ndërmjet .  

Numri i kromozomeve jepet si 2n = 32 ose 2n = 34. 

## Taksonomia 
Deri vonë, *M. germanica* ishte e vetmja specie e njohur e medlarës. Sidoqoftë, në vitin 1990, një specie e re u zbulua në Amerikën e Veriut, tani me emrin *M.&nbsp;canescens* . Loquat, *Eriobotrya japonica*, lidhet më larg me medlarin sesa me gjinitë si *Crataegus*, *Amelanchier*, *Peraphyllum* dhe *Malacomeles*,  por dikur mendohej se ishte e lidhur ngushtë, dhe ende quhet ndonjëherë 'Mështyma kineze' ose ' medlar japoneze'. 

### Sistematika 
Në kuadër të llojit *M. germanica* dallohen 23 taksonë, gjithashtu të kompromentuar me forma të egra ose gjysmë të egra, zbukuruese dhe me origjinë të ndryshme.  Midis tyre dallohen varietetet e mëposhtme: 

* *Mespilus germanica* var. *gjigantea* Kirchn . me fruta shumë të mëdha
* *Mespilus germanica* var. *abortiva* Kirchn. me fruta pa fara
* *Mespilus germanica* var. *argenteo-variegata* me gjethe të bardha të larmishme si bimë zbukuruese
* *Mespilus germanica* var. *aureo-variegata* me gjethe të verdha të larmishme si bimë zbukuruese

Kultivarët e *M. germanica* që rriten për frutat e tyre përfshijnë 'Hollandia', 'Nottingham' dhe 'Russian',  varietetin me fruta të mëdha 'Hollandez' (i njohur gjithashtu si 'Giant' ose 'Monstrues'), ' Breda gjigant', 'Rusi i madh',  'Mbretëror' me rendiment shumë të lartë,  'Mushumbull i hershëm' me fruta të hershme dhe me cilësi të lartë, 'Pa farë' me fruta pa fara të cilësisë së ulët.

Kultivari 'Nottingham' ka fituar Çmimin e Meritës së Kopshtit të Shoqërisë Mbretërore të Hortikulturës .  

Për një kohë supozohej se ishte një specie me burime të ngushta gjenetike dhe për këtë arsye i nënshtrohej rreziqeve të larta të erozionit gjenetik, me ç'rast evolucioni i kufizuar i *M.&nbsp;*Diversiteti *germanica* i atribuohet mungesës së interesit ekonomik për këtë specie frutore në shekujt e fundit.  Megjithatë, gjetjet aktuale tregojnë se popullatat natyrore të medlar janë të ndryshme me një potencial të lartë gjenetik, i cili mund të përdoret për të përmirësuar prodhimin duke përdorur gjenotipe specifike. 

## Shpërndarja dhe habitati 
Nga një studim i gjerë i literaturës dhe ekzemplarëve bimorë, Kazimierz Browicz  arriti në përfundimin se atdheu i vërtetë i *M.&nbsp;germanica* është vetëm në pjesën juglindore të gadishullit ballkanik, në Azinë e Vogël ( malësitë armene ), në Kaukaz, Krime, Iranin verior dhe ndoshta edhe në Turkmeni . Gjendet edhe në Evropën Juglindore, veçanërisht në brigjet e Detit të Zi të Bullgarisë dhe Turqisë .  Temperaturat e ajrit nga  përmenden si të favorshme për rritje, të ftohtë deri në  tolerohet dhe ngricat e vona vështirë se shkaktojnë ndonjë dëm. Forma e egër është vërejtur në zona të thata me  reshje vjetore dhe në lartësitë nga  . Lloji rritet në një gamë të gjerë të llojeve të tokës dhe preferon toka të freskëta, të drenazhuara mirë me një pH që është midis 6 dhe 8.   Gjendet në Evropën Jugore ku është përgjithësisht i rrallë. Raportohet se është natyralizuar në disa pyje në Anglinë juglindore, por gjendet në pak kopshte. 

## Ekologjia 
### Sëmundja e bimëve 
*M. germanica* vetëm rrallë sulmohet nga sëmundjet ose dëmtohet nga insektet. 

Në plantacione, larvat e specieve të fluturave që nxjerrin gjethet *Lithocolletis blancardella* mund të shkaktojnë dëme. Për më tepër, veçanërisht në vitet me reshje të larta, kërpudha *Monilia fructigena* mund të jetë problem.  Shkakton njolla kafe në fruta dhe vazhdon të përhapet derisa fruti të bëhet plotësisht i kalbur. 

*M. germanica* mund të infektohet edhe nga *Podosphaera clandestina*, patogjen i mykut pluhur, i cili mund të çojë në vyshkjen e gjetheve dhe sythave si dhe nga *Entomosporium mespili* që shkakton njolla në gjethe. 

Medlarja është, si speciet e tjera të familjes rosacea që përdoren për shumim, e ndjeshme ndaj *Erwinia amylovora*, agjenti shkaktar parazitar i djegies së zjarrit . 

## Kultivimi 
Lloji mund të jetë kultivuar për 3000 vjet.  Gjeografi i lashtë grek Straboni i referohet në *Geographica*, Libri 16, Kapitulli 4.  Medlarja u fut në Greqi rreth vitit 700 para Krishtit dhe në Romë rreth 200 para Krishtit. Ishte një bimë e rëndësishme frutore gjatë kohës romake dhe mesjetare. Megjithatë, në shekujt e 17-të dhe të 18-të, ajo ishte zëvendësuar nga fruta të tjera dhe është pak e kultivuar sot.

*M. germanica* pomes are one of the few fruits that become edible in winter, making it an important tree for gardeners who wish to have fruit available all year round.

Cultivated forms are propagated by inoculation and by grafting on various substrates such as *Crataegus* (hawthorn) species, mountain ash, pear or quince to improve the performance in different soils.

Pasi të fillojë zbutja, lëkura merr me shpejtësi një strukturë të rrudhosur dhe merr ngjyrë kafe të errët, dhe pjesa e brendshme zvogëlohet në konsistencën dhe aromën që të kujton salcën e mollës . Ky proces mund t'i ngatërrojë ata që se kane par me par, pasi fruti i saj i zbutur duket sikur është prishur.  

### Përdorimi i produktit 
Pasi të bjerë, fruti mund të hahet i papërpunuar, ndonjëherë me sheqer dhe krem - është përshkruar si një "shije e fituar"  - ose përdoret për të bërë pelte medlar .  Përdoret në "djathin medlar", i cili është i ngjashëm me gjizën e limonit, i bërë me tul frutash, vezë dhe gjalpë.  "Çaji i medlarës" zakonisht nuk bëhet nga *M. germanica*, por nga manaferra e ujkut, ose goji, që nganjëherë përkthehet në mënyrë të pasaktë si "medlar i kuq". 

Vaji i bërthamës *Mespilus germanica* u përdor për herë të parë për prodhimin e bionaftës, ku acidi linoleik dhe acidi oleik me rreth 40% janë përbërësit kryesorë të vajit të nxjerrë. Vetitë fizike të bionaftës së prodhuar mundësojnë një alternativë për karburantet me naftë pa asnjë modifikim ndaj motorëve konvencionalë.  Gjethet e frutave të medlar u përdorën për të prodhuar karbon të aktivizuar për të hequr metalet e rënda si Ni 2+ nga tretësirat ujore. 

Nanogrimcat e argjendit mund të sintetizohen nga ekstrakti i *M. germanica* dhe të tregojnë aktivitete antibakteriale, antibiofilmike kundër rezistencës së shumë ilaçeve të shtameve klinike *Klebsiella pneumoniae* . 

### Ushqyese dhe fitokimikate 
Në përgjithësi, frutat e medlarës janë gjetur të pasura me kalium, kalcium, fosfor, magnez dhe hekur. 

*M. germanica* përmban fitokimikate të ndryshme që ndryshojnë midis gjenotipeve,  pjekurisë së frutave, kohës së vjeljes dhe kushteve të ruajtjes. Frutat janë veçanërisht të pasura me monoterpene dhe acide organike .   Aminoacidet, sheqernat dhe acidet organike ndikojnë në shijen.  

Në vitin 1984 dhe 1985, për frutat e homogjenizuar u dhanë vlerat e mëposhtme: 

Fructose content increases steadily during fruit development, whereas sucrose content increases for 4 months and decreases afterwards. Tannin content and fruit acid content, especially ascorbid acid, decreases during fruit development. In ripe fruit, glutamate and aspartate were the major amino compounds, but also total amino acid composition changed during fruit development.

## Galeria

File:Mespilus germanica2.jpg|Pema e moshmollës
File:Illustration Mespilus germanica0.jpg|Ilustrim i moshmollës
File:Medlar rootstock.jpg|Moshmulla që rritet në nënshartesat e Murrizit
File:Mespilus germanica 007.jpg|Lëvorja e pemës së moshmollës
File:Mespilus germanica Prague 2014 2.jpg|Lulja e moshmollës
File:Nešpli.JPG|Fruti i moshmollës i fshirë (majtas) dhe i panjollosur (djathtas).
File:Mespilus germanica 01.jpg|Fruti i moshmollës i pjekur (i pjekur) dhe i papjekur
File:Medlar tree in late autumn.jpg|Pema moshmolla në fund të vjeshtës me fruta të pjekura (Zvicër, ETH Cyrih)

## Referime 
## Linqe të jashtme
*
* Medlar and the making of Medlar Cheese