Psikologjia e adoleshentëve

parapamje| Adoleshentët në Oslo, Norvegji
parapamje| Adoleshentët
**Psikologjia e adoleshentëve** është një degë e psikologjisë sociale, e cila studion sjelljen, mënyrën e të qenurit, të menduarit dhe të vepruarit të adoleshentëve .

Adoleshenca është një fazë midis fëmijërisë dhe moshës madhore . Adoleshenca nuk është e njëjtë kudo. Në vendet e botës perëndimore, kalimi drejt pjekurisë është shumë më i gjatë dhe shkakton ato që në popull quhen "probleme të adoleshencës", ndërsa në disa shoqëri fisnore kjo periudhë zgjat relativisht më pak ose nuk ekziston. Fenomeni është relativisht i kohëve të fundit, pasi në të kaluarën shumë fëmijë kalonin nga faza e lojërave për t'u bërë pjesë e botës së punës, duke i konsideruar kështu të rritur, pa kaluar fazën e ndërmjetme të adoleshencës. 

## Fazat e adoleshencës 
Dy vjet para pubertetit, adoleshenti kalon një periudhë të quajtur parapubertet, në të cilën ndodh ndryshimi fiziologjik që lejon shfaqjen e karakteristikave dytësore seksuale, dhe lejon riprodhimin tek adoleshenti.  E gjithë kjo shkakton shfaqjen e shumë ndryshimeve të papritura dhe të parregullta në trupin dhe sjelljen e adoleshentit. Shumë herë, këto ndryshime mund të shkaktojnë refuzim tek adoleshenti, i cili sheh se si ndryshon papritur nga ajo që kishte qenë deri atëherë.  Më vonë arrihet faza e pubertetit. Pastaj ndryshimet që kishin ndodhur bëhen shumë më të rregullta se sa ishin dhe bëhen më të rëndësishme. Këto ndryshime nuk shfaqen menjëherë, por gradualisht. Përveç kësaj, nuk ka asnjë ndryshim që mund të nënkuptojë vetëm ardhjen ose jo të pjekurisë (as fillimin e menstruacioneve tek vajzat apo derdhjen tek djemtë): pjekuria arrihet me të gjitha ndryshimet, jo vetëm me një.

## Shfaqja e personalitetit 
Adoleshenca është mosha kryesore e formimit të personalitetit . Është gjatë kësaj faze që të rinjtë formojnë idetë e tyre (ose të paktën një bazë për idetë e tyre) dhe ata rrallë do t'i ndryshojnë ato gjatë gjithë jetës së tyre. Këto janë tiparet kryesore të tij, në aspektin psikologjik:  

* ai kërkon referenca të reja, përveç familjes, të cilat mund të çojnë në rebelim kundër botës së të rriturve
* rëndësia e grupit të bashkëmoshatarëve
* zbulimi i seksualitetit
* përvetësimi i të menduarit abstrakt, i cili mundëson përfshirjen në lëvizje dhe grupe shoqërore dhe studime të larta
* paqëndrueshmëri emocionale
* krijimi i standardeve të reja morale, shpesh duke sfiduar kufijtë e vendosur (mund të mishërohet në dëshirën për të pasur sjellje të rrezikshme ose dëshirën për t'u dalluar nga të tjerët me veshje ose të folur)
* prirje për të idealizuar ose demonizuar institucionet, rrymat, njerëzit ose idetë

Shkurt, adoleshenti dëshiron shpesh vetminë dhe qetësinë, por në të njëjtën kohë ka nevojë edhe për grupin dhe është ky grup që ushtron një ndikim të madh tek ai.

## Problemet e mundshme të adoleshentëve 
### Ankthi 
Adoleshenti është një person nervoz nga natyra, kryesisht për shkak të ndryshimeve që ndodhin në trupin e tij. Ankthi është normal te njerëzit, por është shumë e rëndësishme që ai të qëndrojë brenda kufijve të caktuar, në mënyrë që të mos ndërhyjë negativisht në jetën e adoleshentit. Adoleshentët me nivele të larta ankthi mund të jenë të pasigurt, perfeksionistë dhe do të kenë një nevojë të madhe për të fituar miratimin e të tjerëve në mënyrë që të ndihen mirë për atë që po bëjnë. Ata kanë pak besim në vetvete. Një lloj tipik i ankthit të adoleshentëve është ankthi që prindërit e tyre do të ndahen, veçanërisht nëse përfundon të jetë faji i tyre. 

### Stresi 
Adoleshenti nuk ka një jetë të qetë dhe shumë herë përfundon në situata stresi të mëdha, qofshin provime, ndarje etj. Disa adoleshentë dinë të përballojnë shumë mirë stresin dhe të dalin prej tij me ngjyra të larta. Të tjerët, nga ana tjetër, ndihen të paaftë për t'i kapërcyer këto situata. Me fjalë të tjera, ata kanë probleme me përshtatjen ndaj situatave të vështira.

### Agresiviteti 
Në çdo lloj sjelljeje njerëzore ekziston një përbërës kimik dhe një tjetër pas. Kjo është arsyeja pse, në një situatë të ngjashme, dy njerëz mund të reagojnë shumë ndryshe. Agresioni mund të jetë një përgjigje e mësuar. Duket se shumë fëmijë të poshtëruar dhe të keqtrajtuar në fëmijëri, kur rriten dhe bëhen të rritur apo adoleshentë, desensibilizohen shumë ndaj këtyre lloj situatave abuzive dhe i përsërisin sërish, por këtë herë ata janë agresorët. Përveç kësaj, në adoleshencë, vlerat e vjetra të fëmijërisë lihen pas, dhe adoleshenti del për të gjetur të reja. Zhgënjimi me të cilin ata mund të shohin botën mund të jetë fillimi i këtij agresioni dhe për të fajësuar gjithçka mbi familjen për atë që nuk i pëlqen në botë. 

### Maniet dhe obsesionet 
Të gjithë kanë pak veçori, por duket se gjatë viteve të adoleshencës ato rriten në një shkallë që është e vështirë të shpjegohet. Këto mani dhe obsesione, nëse çohen në ekstrem, mund të bëhen të dëmshme, si për adoleshentin, ashtu edhe për ata që e rrethojnë. Obsesioni më i madh i adoleshentëve është shëndeti i tyre fizik dhe pamja e jashtme. Është e zakonshme që adoleshenti t'i mbajë të fshehta këto obsesione, të paktën për një kohë.  Trikat dhe obsesionet kryesore të adoleshentëve:

* Përshtatshmëri e tepruar për materialin e shkollës, dhomën. . .
* Frika nga kontaminimi.
* Pastrim i përsëritur i enëve të ushqimit.
* Shmang prekjen e disa gjërave që dikush mund t'i kishte prekur.

### Depresioni 
Depresioni është një gjendje shumë e zakonshme tek adoleshentët. Ai pëson shumë ndryshime, dhe shumë të ndryshme, në një hapësirë shumë të shkurtër kohore dhe kjo shkakton shumë luhatje humori. Kalimi nga të qenit shumë i lumtur në depresion është shumë i zakonshëm tek adoleshentët. Kjo është arsyeja pse është kaq e vështirë të diagnostikosh depresionin në adoleshencë, sepse disponimi i adoleshentëve është kaq i ndryshueshëm. Shumë herë, për më tepër, gjendja depresive mund të fshihet për shkak të konsumimit të alkoolit ose drogës. 

### Miqësitë 
parapamje| Çifte adoleshentesh në Idaho, SHBA
Adoleshenti ka nevojë për njerëz të së njëjtës moshë dhe gjini që të jetë në gjendje të ndajë gjërat e tij: interesat, dyshimet, dashuritë, pasiguritë, ngarkesat, etj. Ata kanë nevojë që ai të jetë “i barabartë” me ta, të ketë të njëjtat probleme dhe shqetësime; prandaj prindi apo mësuesi nuk shërben si mik.  Vetë-koncepti juaj do të varet kryesisht nga miqësitë që krijoni.  Miqtë që zgjedh adoleshenti mund të jenë:

* Personat me të cilët identifikohet adoleshenti. Miku nuk ka nevojë të jetë i njëjtë me veten, thjesht duhet të perceptohet si i tillë nga adoleshenti.
* Njerëz të njohur brenda një grupi.
* Njerëz që kanë vlera plotësuese. Për shembull, një i ri dominues mund të kërkojë një mik të nënshtruar dhe anasjelltas.

Karakteristikat e miqësisë midis adoleshentëve:

* Besnikëri
* Intimiteti (dialogu konfidencial).
* I pasionuar, do të thotë, plot grindje, falje, lot. . .
* Paqëndrueshmëria (karakteristikë e personalitetit të adoleshentëve). Për shembull, kur ndryshoni vendbanimin, një miqësi shumë e ngushtë mund të përfundojë duke u ftohur në pika të paimagjinueshme.

### Marrëdhëniet me prindërit 
Ka autorë që e paraqesin këtë fazë si një kohë konflikti në marrëdhëniet me prindërit (pozicion i mbrojtur nga psikanaliza), ndërsa të tjerë e shohin adoleshencën si një fazë të qetë në marrëdhënien prindërore, veçanërisht nëse ndahen të njëjtat vlera, politike, idetë fetare dhe shoqërore. Në fakt, kur problemet e marrëdhënieve ndodhin, ato janë kryesisht për shkak të një problemi kontrolli: adoleshentët duan të heqin qafe kontrollin prindëror sepse mendojnë se janë mjaft të pjekur për të vendosur dhe për të bërë gjëra për veten e tyre. Zgjidhja e situatës do të varet shumë nga lloji i kontrollit të ushtruar nga prindërit, i cili mund të variojë nga shumë lejues në shumë kontrollues dhe nga ekuilibri që do të sjellë gjetja e pikës së mesit.  Nëse në këtë fazë ka një ndryshim në strukturën e familjes (divorci, ndryshimi i partnerit të njërit prej prindërve), kjo mund të jetë edhe shkak për probleme, pasi nga njëra anë adoleshenti ka më shumë aftësi arsyetuese për të kuptuar situatën e re. por nga ana tjetër priret të jetë më egoist dhe të përballet keq me ndryshimet në jetën e tij. 

### Ndrojtja 
Gjatë kësaj faze ai fiton personalitetin e tij. Adoleshenti kalon nga një mjedis i sigurt ku e dinte se çfarë pritej prej tij në një mjedis më të pasigurt: ai duhet të marrë vendime që do të ndikojnë në pjesën tjetër të jetës së tij, si p.sh. të vendosë se cilën rrugë karriere të zgjedhë. Fakti që duhet të "gjeni veten" duke kërkuar identitetin tuaj, për të përcaktuar veten, çon në të qenit i pasigurt dhe i turpshëm në sjellje.  Ndrojtja është shumë e zakonshme gjatë adoleshencës: edhe nëse nuk ju duket, një e katërta e adoleshentëve vuajnë nga ajo, edhe nëse përpiqen ta fshehin. Në fund të kësaj faze, shumica e kanë kapërcyer, por jo të gjithë. Simptomat e ndrojtjes:

* Skuqje e fytyrës.
* Dridhjet e duarve
* Palpitacionet .
* Djersitje
* Goje e thate.
* Belbëzimi

Shkaqet e drojës:

* Mungesa e besimit në vetvete.
* Mund të vijë nga një kompleks inferioriteti (qoftë për shkak të një defekti real ose të imagjinuar).
* Ju mund të mësoni nga prindërit tuaj.
* Ndonjëherë, është një "rol" që përvetësohet në një vend të caktuar, por jo në të tjerët.

### Obeziteti 
Edhe pse obeziteti është një problem për të gjitha moshat, rëndësinë e tij më të madhe e arrin gjatë adoleshencës. Zakonet e të ngrënit që çojnë në obezitet përgjithësisht fitohen gjatë fëmijërisë, por individi nuk ndërgjegjësohet për këtë deri në moshën e adoleshencës, pastaj disa bien në çrregullime të të ngrënit si bulimia. Mbipesha shpesh ngatërrohet me obezitetin morbid. Për ta, të qenit i dobët është zgjidhja e problemeve të tyre dhe mund të bëhen jashtëzakonisht ziliqarë ndaj adoleshentëve të dobët. Bulimia prek kryesisht individët në vendet e industrializuara, ku ka prodhim të tepërt të ushqimit dhe lehtësi të madhe aksesi në to. 

### Anoreksia 
Anoreksia është një sëmundje më tipike për vajzat adoleshente sesa për djemtë. Fillon sapo adoleshenti sheh nevojën (reale ose jo) për të humbur peshë dhe fillon një dietë, ose një sërë ushtrimesh. Javë më vonë, pavarësisht se kanë humbur peshë, ata vazhdojnë me dietën gjithnjë e më të ashpër. Kjo i bën ata të ndihen shpesh të ftohtë: kështu ata priren të mbulohen me rroba të ngrohta. Ata humbasin periodat e tyre menstruale dhe distancohen nga të afërmit e tyre. Ata priren të jenë perfeksionistë, të pasigurt. Ata janë të gatshëm të përmbushin atë që të tjerët presin prej tyre. Ata përpiqen të mbajnë kontroll absolut mbi pamjen dhe mendimet e tyre. 

## Shih edhe 
* Psikologjia
* Adoleshenca
* Psikologji pedagogjike
* Psikologjia e personalitetit

## Literatura 
* 
* 
* 
* 

## Referime