open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monedha e argjendit

parapamje|Një eku argjendi, i prerë në vitin 1784, që përshkruan Luigjin XVI, Mbret të Francës.
**Monedhat e argjendta** janë një nga format më të vjetra të prodhimit masiv të monedhave. Argjendi është përdorur si metal monedhash që nga koha e grekëve; drahmët e tyre të argjendta ishin monedha të njohura tregtare. Persianët e lashtë përdornin monedha argjendi midis viteve 612–330 para Krishtit. Para vitit 1797, penitë britanike bëheshin prej argjendi.

Ashtu si me të gjitha monedhat e koleksionueshme, shumë faktorë përcaktojnë vlerën e një monedhe argjendi, siç janë rrallësia e saj, kërkesa, gjendja dhe numri i prerë fillimisht. Monedhat e lashta të argjendta të lakmuara nga koleksionistët përfshijnë Denarius dhe Miliarense, ndërsa monedhat më të fundit të koleksionueshme të argjendta përfshijnë Dollarin Morgan dhe Dollarin Spanjoll të Mullirit.

Përveç monedhave të argjendta për koleksionistë, monedhat e argjendta në formë lingotash janë të njohura midis njerëzve që dëshirojnë një "mbrojtje" kundër inflacionit të monedhës ose ruajtjen e vlerës. Argjendi ka një simbol ndërkombëtar të monedhës XAG sipas ISO 4217.

## Shiko edhe 
* Monedha prej ari
* Argjendi

## Referime
Monedha e arit

parapamje|Monedha ari në shitje në Tregun e Arit në Dubai.
Një **monedhë ari** është një monedhë që është bërë kryesisht ose tërësisht prej ari. Shumica e monedhave të arit të prera që nga viti 1800 janë 900–920 ‰ ari (22 karat), ndërsa shumica e monedhave të sotme në lingota ari janë ari i pastër, siç janë Britannia, Canadian Maple Leaf dhe American Buffalo. Monedhat e arit të aliazhuara, si American Gold Eagle dhe South African Krugerrand, janë zakonisht 917 ‰ ari në peshë, ndërsa pjesa tjetër është argjend dhe bakër.

Deri rreth viteve 1930, monedhat e arit ishin monedha qarkullimi, duke përfshirë brakteate dhe dinarë të ngjashëm me monedhat. Që atëherë, monedhat e arit janë prodhuar kryesisht si monedha lingotash për investitorët dhe si monedha përkujtimore për koleksionistët. Ndërsa monedhat moderne të arit janë ende mjet ligjor pagese, ato nuk përdoren në transaksionet e përditshme financiare, pasi vlera e metalit tejkalon pa ndryshim vlerën nominale. Për shembull, American Gold Eagle çerek-ons ka një prerje prej 10 dollarësh, por një vlerë metalike prej afërsisht 500 dollarësh (që nga janari 2024).

Rezervat e arit të bankave qendrore dominohen nga shufrat e arit, por monedhat e arit mund të kontribuojnë herë pas here.

Ari është përdorur si para për shumë arsye. Është i zëvendësueshëm, me një ndryshim të ulët midis çmimeve për blerje dhe shitje. Ari është lehtësisht i transportueshëm, pasi ka një raport të lartë vlere-peshe krahasuar me metale të tjera të çmuara si argjendi. Ari mund të rimontohet, të ndahet në njësi më të vogla ose të shkrihet në njësi më të mëdha si shufrat e arit, pa shkatërruar vlerën e tij metalike. Dendësia e arit është më e lartë se shumica e metaleve të tjera, duke e bërë të vështirë kalimin e falsifikimeve. Përveç kësaj, ari është jashtëzakonisht joreaktiv kimikisht: nuk nxihet ose nuk gërryhet me kalimin e kohës.

## Shiko edhe 
* Monedha prej argjendi
* Ari

## Referime
Topazi

[parapamje|[Kristali i topazit në matricë të bardhë.]]
**Topazi** është një mineral silikat i bërë nga alumini dhe fluori me formulën kimike Al2SiO4(F, OH)2. Përdoret si gur i çmuar në bizhuteri dhe zbukurime të tjera. Topazi i zakonshëm në gjendjen e tij natyrore është pa ngjyrë, megjithëse papastërtitë e elementëve gjurmë mund ta bëjnë atë blu të zbehtë ose kafe të artë deri në të verdhë-portokalli. Topazi shpesh trajtohet me nxehtësi ose rrezatim për ta bërë atë një ngjyrë blu të thellë, portokalli të kuqërremtë, jeshile të zbehtë, rozë ose vjollcë.

Topazi është një mineral nezosilikat, dhe më konkretisht, një mineral aluminosilikat. Është një nga mineralet më të forta që gjenden natyrshëm dhe ka një indeks relativisht të ulët thyerjeje. Ka sistemin kristalor ortorombik dhe një klasë kristali dipiramidale.

Ndodh në shumë vende në botë. Disa nga vendet më të njohura ku burimi i topazit është Brazili dhe Rusia. Topazi shpesh nxirret në mjedise të hapura ose aluviale.

## Shiko edhe 
* Guri i çmuar
* Bizhuteritë
* Kristali

## Referime
Spineli

parapamje|Kristal i vogël spineli sipër një kalciti të bardhë nga Mogok, Myanmar, me përmasa 1.5 × 1.1 × 1 cm.
**Spineli** është anëtari i magnezit/aluminit i grupit më të madh të mineraleve të spinelit. Ai ka formulën MgAl2O4 në sistemin kristalor kub. Emri i tij vjen nga fjala latine *spinella*, një formë e vogël e spine, në lidhje me kristalet e tij të mprehta.

## Vetitë 
Spineli kristalizohet në sistemin izometrik; format e zakonshme të kristalit janë oktaedrat, zakonisht të dyfishta. Nuk ka ndarje të vërtetë, por tregon një ndarje oktaedrale dhe një thyerje konkoide. Fortësia e tij është 8, graviteti specifik është 3.5–4.1, dhe është transparent deri në i errët me një shkëlqim nga qelqi deri në të zbehtë. Mund të jetë pa ngjyrë, por zakonisht ka nuanca të ndryshme të kuqes, livandos, blusë, jeshiles, kafesë, të zezës ose të verdhës. Kromi (III) shkakton ngjyrën e kuqe në spinelin nga Burma. Disa spinele janë ndër gurët e çmuar më të famshëm; midis tyre janë Rubini i Princit të Zi dhe "rubini i Timurit" në Xhevahiret e Kurorës Britanike, dhe "Côte de Bretagne", më parë nga xhevahiret e Kurorës Franceze. Spineli Samarian është spineli më i madh i njohur në botë, me peshë 500 karat (100 g).

Spinelet e kuqe transparente quheshin rubina spinel ose rubina balas. Në të kaluarën, para mbërritjes së shkencës moderne, spinelet dhe rubinët njiheshin njësoj si rubinët. Pas shekullit të 18-të, fjala rubin përdorej vetëm për llojin e gurit të çmuar të kuq të mineralit korund, dhe fjala spinel filloi të përdorej. "Balas" rrjedh nga Balascia, emri i lashtë për Badakhshan, një rajon në Azinë qendrore i vendosur në luginën e sipërme të lumit Panj, një nga degët kryesore të lumit Oxus. Megjithatë, vetë "Balascia" mund të rrjedhë nga sanskritishtja bālasūryaka, që përkthehet si "dielli i mëngjesit me ngjyrë të kuqe të ndezur". Minierat në rajonin Gorno Badakhshan të Taxhikistanit përbënin për shekuj me radhë burimin kryesor për spinelet e kuqe dhe rozë.

## Shiko edhe 
* Topazi

* Guri i çmuar
* Bizhuteritë
* Kristali

## Referime
Jeremejeviti

parapamje|Lokaliteti Jeremejevite: Arandis, Distrikti Swakopmund, Rajoni Erongo, Namibia.
**Jeremejeviti** është një mineral borat alumini me jone të ndryshueshme fluori dhe hidroksidi. Formula e tij kimike është Al6B5O15(F,OH)3. Konsiderohet si një nga gurët më të rrallë, pra një nga më të shtrenjtët. Për gati një shekull, është konsideruar si një nga gurët e çmuar më të rrallë në botë.

U përshkrua për herë të parë në vitin 1883 si kristale të vogla, të vetme në mbeturina granitike të lirshme në malin Soktui, distrikti Nerschinsk, malet Adun-Chilon, Siberi. U emërua sipas Pavel Vladimirovich Eremeev, mineralog, inxhinier dhe profesor rus, i cili mblodhi mostrat e para (Jeremejev, gjerman; 1830–1899).

## Shiko edhe 
* Spineli

* Guri i çmuar
* Bizhuteritë
* Kristali

## Referime
Tritiumi

parapamje|Një varëse çelësash që përmban një flakon tritiumi radiolumineshente (ekspozim i gjatë).
**Tritiumi** (nga greqishtja e lashtë: τρίτος (trítos) 'i treti') ose hidrogjen-3 (simboli T ose 3H) është një izotop i rrallë dhe radioaktiv i hidrogjenit me një gjysmë-jetë prej 12.32 vjetësh. Bërthama e tritiumit (t, ndonjëherë quhet triton) përmban një proton dhe dy neutrone, ndërsa bërthama e izotopit të zakonshëm hidrogjen-1 (protium) përmban një proton dhe asnjë neutron, dhe ajo e hidrogjen-2 jo-radioaktiv (deuterium) përmban një proton dhe një neutron. Tritiumi është izotopi më i rëndë i hidrogjenit i lidhur me grimca. Është një nga të paktat nukleide me një emër të dallueshëm. Përdorimi i emrit hidrogjen-3, megjithëse më sistematik, është shumë më pak i zakonshëm.

Tritiumi që ndodh natyrshëm është jashtëzakonisht i rrallë në Tokë. Atmosfera ka vetëm sasi gjurmësh, të formuara nga bashkëveprimi i gazrave të tij me rrezet kozmike. Mund të prodhohet artificialisht nga rrezatimi i litiumit ose guralecave qeramike që përmbajnë litium në një reaktor bërthamor dhe është një nënprodukt me bollëk të ulët në funksionimin normal të reaktorëve bërthamorë.

Tritiumi përdoret si burim energjie në dritat radiolumineshente për orët e dorës, pamjet natën për armët e zjarrit, instrumente dhe vegla të shumta, dhe artikuj të rinj si varëset vetë-ndriçuese të çelësave. Përdoret në një mjedis mjekësor dhe shkencor si një gjurmues radioaktiv. Tritiumi përdoret gjithashtu si lëndë djegëse e bashkimit bërthamor, së bashku me deuteriumin më të bollshëm, në reaktorët tokamak dhe në bombat me hidrogjen. Tritiumi është përdorur gjithashtu komercialisht në pajisjet betavoltaike si bateritë NanoTritium.

## Shiko edhe 
* Monolithi

* Guri i çmuar
* Bizhuteritë
* Kristali

## Referime
Monoliti

[parapamje|Ishulli Niapiskau, monolite gëlqerore, Gjiri i Shën Lorencit, Rezerva e Parkut Kombëtar të Arkipelagut Mingan, [Kanadaja|Kanada.]]
Një **monolit** është një tipar gjeologjik që përbëhet nga një gur ose shkëmb i vetëm masiv, siç janë disa male. Erozioni zakonisht ekspozon formacionet gjeologjike, të cilat shpesh janë të përbëra nga shkëmb magmatik ose metamorfik shumë i fortë dhe i ngurtë. Disa monolite janë tapa vullkanike, lavë e ngurtësuar që mbush vrimën e një vullkani të shuar.
[parapamje|Shkëmbi Gavea, një monolit pranë detit, pranë [Rio de Zhaneiro|Rio de Janeiro, Brazil.]]
Në arkitekturë, termi ka një mbivendosje të konsiderueshme me megalitin, i cili normalisht përdoret për parahistorinë, dhe mund të përdoret në kontekstet e arkitekturës së skalitur në shkëmb që mbetet e bashkangjitur në shkëmbin e ngurtë, si në kishën monolitike, ose për gurë jashtëzakonisht të mëdhenj si obeliskët, statujat, kolonat monolitike ose arkitratë të mëdhenj, që mund të jenë zhvendosur në një distancë të konsiderueshme pas nxjerrjes së gurëve. Mund të përdoret gjithashtu për erratikë të mëdhenj akullnajash të lëvizur nga forcat natyrore.

Fjala rrjedh, nëpërmjet latinishtes monolithus, nga fjala e lashtë greke μονόλιθος (monólithos), nga μόνος (mónos) që do të thotë "një" ose "i vetëm" dhe λίθος (líthos) që do të thotë "gur".

## Shiko edhe 
* Tritiumi
* Guri i çmuar
* Bizhuteritë
* Kristali

## Referime
Egërsia

[parapamje|Një [Dhelpra e kuqe|dhelpër e kuqe e egër.]]
**Egërsia**, në kuptimin e saj të mirëfilltë, është cilësia e të qenit i egër ose i pazbutur. Përtej kësaj, ajo është përcaktuar si një cilësi e prodhuar në natyrë dhe ajo që nuk është zbutur. Kohët e fundit, ajo është përcaktuar si "një cilësi e përpunimit ndërveprues midis organizmit dhe natyrës ku takohen realitetet e natyrave bazë, duke lejuar ndërtimin e sistemeve të qëndrueshme" dhe "ndikimet autonome ekologjike të organizmave jo-njerëzorë".

## Shiko edhe 
* Kafshët e egra
* Imoraliteti

## Referime
Murgu

parapamje|Portret që përshkruan një murg kartuzian në Kishën Katolike Romake (1446).
Një **murg** (nga greqishtja: μοναχός, monachos, "beqar, i vetmuar" nëpërmjet latinishtes *monachus*) është një burrë që është anëtar i një urdhri fetar dhe jeton në një manastir. Një murg zakonisht e jeton jetën e tij në lutje dhe meditim. Koncepti është i lashtë dhe mund të shihet në shumë fe dhe në filozofi në shumë kultura.

Fjala greke për "monk" mund të aplikohet për burrat ose gratë. Në anglisht, megjithatë, "monk" aplikohet kryesisht për burrat, ndërsa nun përdoret zakonisht për murgjit femra.

Edhe pse termi monachos është me origjinë të krishterë, në gjuhën angleze monk tenton të përdoret lirshëm edhe për asketët meshkuj dhe femra nga prejardhje të tjera fetare ose filozofike. Megjithatë, duke qenë gjenerik, nuk është i këmbyeshëm me termat që tregojnë lloje të veçanta murgjish, të tilla si cenobit, eremit, ankorit ose hesikast.

Traditat e monasticizmit të krishterë ekzistojnë në besimet kryesore të krishtera, me urdhëra fetarë të pranishëm në katolicizëm, luteranizëm, ortodoksi orientale, ortodoksi lindor, krishterim të reformuar (kalvinizëm), anglikanizëm dhe metodizëm. Fetë indiane, duke përfshirë hinduizmin, budizmin dhe xhainizmin, kanë gjithashtu tradita monastike.

## Shiko edhe 
* Murgesha
* Manastiri

## Referime
Shallvare

**Shallvare** ishte një stadium futbolli në Tiranë, Shqipëri. Ai shërbeu si fushë pritëse për KF Tirana nga viti 1920 deri në vitin 1946, kur klubi u zhvendos në Stadiumi Qemal Stafa. Ai ndodhej në qendër të Tiranës, pranë bllokut ekzistues të Shallvarve. Përveç futbollit, T. Selenica theksoi se fusha shërbente si qendër argëtimi për rininë e Tiranës dhe ishte një vend i popullarizuar grumbullimi ku luheshin lojëra të ndryshme gjatë festave fetare.

## Historia
Përpara përdorimit të saj si fushë futbolli, vendi shërbente si shesh lojërash për garnizonin osman, dhe në vitin 1916 u përdor si pistë për Trupat Perandorake dhe Mbretërore të Aviacionit Austro-Hungarez. Ndeshja e parë e futbollit u luajt në këtë fushë në vitin 1920 midis atyre që më vonë do të njiheshin si KF Tirana dhe një ekipi të përbërë nga ushtarë austro-hungarezë pushtues. Në vitin 1925, në fushë u ndërtuan dhoma zhveshjeje, dhe në fillim të viteve 1930, rreth fushës së futbollit u ndërtua një pistë atletike me 4 korsi. Administrator i fushës ishte arbitri i futbollit, Besim Hamdiu (Qorri), i cili kishte vetëm një ndihmës për mirëmbajtjen e fushës.

Fusha nuk kishte një tribunë kryesore apo zonë të ulësesh për spektatorët, por një ndërtesë dykatëshe e ndërtuar në vitin 1923 nga një anëtar i parlamentit, Masar Kelliçi. Ndërtesa ndodhej 50 metra larg fushës së futbollit dhe ishte pozicionuar në një linjë me mesfushën, me ballkonin e saj që shihte fushën dhe malin e Dajtit. Fusha u përdor gjithashtu për ngjarje të tjera sportive, si dhe për parada ushtarake, në njërën prej të cilave mori pjesë presidenti dhe më vonë mbreti Ahmet Zogu në vitin 1927.

Kombëtarja e Shqipërisë e përdori gjithashtu fushën për t'u përgatitur për fushatën e suksesshme të Kupës Ballkanike 1946. Atletë të tjerë shqiptarë u stërvitën në Shallvare, përfshirë Begejën i cili doli i dyti në garën e 100 metrave në Lojërat Ballkanike.

Objekti u shkatërrua në vitin 1951 dhe u zëvendësua me blloqe apartamentesh të stilit sovjetik.

## Referenca
Tonazhi

**Tonazhi** është një masë e kapacitetit të një anijeje dhe përdoret zakonisht për të vlerësuar tarifat e transportit tregtar. Termi rrjedh nga taksa e paguar për tubat ose fuçitë e verës. Në përdorimin modern detar, "tonazhi" i referohet konkretisht një llogaritjeje të vëllimit ose vëllimit të ngarkesës së një anijeje. Edhe pse tonazhi (vëllimi) nuk duhet të ngatërrohet me zhvendosjen (masën aktuale të anijes), toni i gjatë (ose toni perandorak) prej 1,016 kg rrjedh nga fakti se një "tuba" me verë zakonisht peshonte kaq shumë.

## Shiko edhe 
* Toni
* Kilogrami
* Masa
* Pesha

## Referime
Toni perandorak

parapamje|Një ikonë peshe një ton.
**Toni** është një nga disa njësitë matëse të masës, vëllimit ose forcës. Ka një histori të gjatë dhe ka fituar disa kuptime dhe përdorime.

Si njësi mase, ton mund të nënkuptojë:

* toni i gjatë, që është 2,240 paund (1,016.0 kilogramë)
* toni, i quajtur edhe toni metrik, që është 1,000 kilogramë (rreth 2,204.6 paund) ose 1 megagram.
* toni i shkurtër, që është 2,000 paund (907.2 kilogramë)

Përdorimi i saj fillestar si njësi vëllimi ka vazhduar në kapacitetin e anijeve të mallrave dhe në njësi të tilla si toni i mallrave dhe një numër njësish të tjera, që variojnë nga 35 deri në 100 këmbë kub (0.99 deri në 2.83 m3) në madhësi.

Meqenëse toni (i çdo sistemi të matjes së peshës) është zakonisht njësia më e rëndë e emërtuar në të folurin bisedor, emri i tij ka edhe përdorime figurative, njëjës dhe shumës, duke nënkuptuar në mënyrë joformale një sasi ose sasi të madhe, ose në një shkallë të madhe, si në "Ka një ton bletë në këtë koshere", "Kemi shumë detyra shtëpie" dhe "Të dua shumë".

## Shiko edhe 
* Toni metrik

* Tonazhi

* Kilogrami

## Referime
Toni

[parapamje|Një bllok [betoni një ton (1000 kilogramë).]]
**Toni** (simboli: **t**) është një njësi mase e barabartë me 1,000 kilogramë. Është një njësi jo-SI e pranuar për përdorim me SI. Në Shtetet e Bashkuara njihet edhe si **ton metrik** për ta dalluar nga njësitë jo-metrike të tonit të shkurtër (njësitë e zakonshme të Shteteve të Bashkuara) dhe tonit të gjatë (njësitë perandorake britanike). Është ekuivalent me afërsisht 2,204.6 paund, 1.102 ton të shkurtër dhe 0.984 ton të gjatë. Njësia zyrtare SI është megagrami (Mg), një mënyrë më pak e zakonshme për të shprehur të njëjtën sasi.

## Shiko edhe 
* Toni
* Tonazhi
* Kilogrami

## Referime
Dita Botërore e Shkopit të Bardhë

alt=A long white cane|parapamje|Një shkop i gjatë i bardhë, simboli i Ditës Botërore të Shkopit të Bardhë
**Dita Botërore e Shkopit të Bardhë** është një ditë përkujtimore dhe ndërgjegjësuese që shënohet çdo vit më **15 tetor** në mbarë botën. Ajo ka për synim të promovojë të drejtat, barazinë dhe integrimin e personave të verbër dhe me shikim të dëmtuar, duke theksuar njëkohësisht rëndësinë që ka shkopi i bardhë si mjet i lirisë së lëvizjes dhe i pavarësisë personale. Shkopi i bardhë është bërë simbol ndërkombëtar i njohjes dhe respektimit të këtyre të drejtave, pasi ai u mundëson individëve orientim të sigurt dhe qasje më të lehtë në jetën e përditshme.

## Vështrim 
Origjina e kësaj dite lidhet me vitin **1964**, kur Presidenti amerikan Lyndon B. Johnson shpalli për herë të parë **15 tetorin** si ditë për nderimin e personave të verbër dhe për të përhapur përdorimin e shkopit të bardhë si mjet ndihmës. Iniciativa u përhap shpejt në arenën ndërkombëtare dhe u përqafua nga organizata të ndryshme, mes të cilave një rol të veçantë ka luajtur **Bashkimi Botëror i të Verbërve (WBU)**. Me kalimin e kohës, kjo ditë mori përmasa globale dhe u njoh zyrtarisht edhe nga **Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB)**, duke e kthyer atë në një simbol universal të vetëvendosjes dhe të barazisë.

Në vende të ndryshme të botës, kjo ditë shënohet përmes aktiviteteve të larmishme si fushata ndërgjegjësuese, marshime simbolike me shkopinj të bardhë, debate publike dhe konferenca mbi të drejtat e personave me shikim të dëmtuar. Një vëmendje e veçantë i kushtohet qasjes së tyre në arsim, në tregun e punës, në transportin publik dhe në përdorimin e teknologjive ndihmëse moderne. Përmes këtyre veprimtarive synohet të theksohet se personat e verbër dhe ata me shikim të kufizuar janë pjesë aktive dhe e barabartë e shoqërisë.

Shkopi i bardhë, përveçse mjet orientimi, përfaqëson një shenjë të respektit dhe të vetëdijes kolektive për nevojën që shoqëritë të ndërtojnë një mjedis gjithëpërfshirës. Ai është simbol i vendosmërisë për të kapërcyer pengesat dhe i vizionit për një botë ku secili individ, pavarësisht kufizimeve fizike, gëzon të drejtën e lirisë dhe të dinjitetit. 

## Shih edhe 
* Alfabeti Braj
* Alfabeti shqiptar i Brajit

## Lidhje të jashtme 
* Dita e Sigurisë me Shkopin e Bardhë: Një Simbol i Pavarësisë (artikull nga faqja e internetit e Federatës Kombëtare të të Verbërve)
* Uebfaqja e festimeve të Ditës së Sigurisë me Shkopin e Bardhë 
* 36 USC § 142
* Mbulim dhe Anulim Special Postar me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Sigurisë me Shkopinj të Bardhë 2009, 15 Tetor 2009, u lançua në GPO Bangalore

## Referime
Zara (markë)

**Zara** është një degë e shitjes me pakicë e modës së shpejtë e grupit shumëkombësh spanjoll të dizajnit, prodhimit dhe shitjes me pakicë të modës Inditex. Zara shet veshje, aksesorë, produkte bukurie dhe parfume. Zyra qendrore ndodhet në Arteixo në provincën e A Coruña, Spanjë. Vetëm në vitin 2020, ajo lançoi mbi njëzet linja të reja produktesh.

## Shiko edhe 
* Bershka
* Prada

## Referime
Armani

**Giorgio Armani S.p.A.** (e njohur zakonisht si **Armani**, është një shtëpi italiane mode luksoze e themeluar në Milano nga Giorgio Armani, e cila projekton, prodhon, shpërndan dhe shet me pakicë veshje të larta, veshje të gatshme, artikuj lëkure, këpucë, aksesorë dhe ambiente të brendshme për shtëpinë. Ndër të tjera, Armani i jep licencën Luxottica për emrin dhe markën e saj për syze dhe L'Oréal për aroma dhe kozmetikë. Konsiderohet grupi i tretë më i madh i modës në Itali pas Gucci dhe Prada.

Përveç linjës së modës Armani Privé, Giorgio Armani dhe Emporio Armani janë linjat e veshjeve të gatshme të kompanisë që shfaqen në Javën e Modës në Milano. Me çmime më të ulëta shiten Armani Collezioni, Armani Exchange dhe Armani Jeans.

## Shiko edhe 
* Zara (markë)
* Prada

## Referime
Bershka

**Bershka** (spanjisht: *ˈbeɾska*) është një shitës me pakicë veshjesh spanjoll i themeluar në vitin 1998 në Spanjë. Është pjesë e grupit spanjoll Inditex (i cili zotëron gjithashtu marka të tilla si Zara, Massimo Dutti, Pull&Bear, Oysho, Uterqüe, Stradivarius dhe Zara Home).

Kompania u krijua në prill të vitit 1998 si një dyqan i ri dhe koncept i 'modës së shpejtë', që synonte një treg të ri të synuar. Që nga janari i vitit 2022, Bershka ka mbi 852 dyqane në 74 vende. Shitjet e bëra nga Bershka përfaqësojnë 10% të Inditex.

Në gusht të vitit 2022, Bershka, së bashku me Pull&Bear dhe Stradivarius, mbyllën dyqanet e tyre TMall dhe pikat fizike të shitjes me pakicë në Kinë.

## Shiko edhe 
* Zara (markë)
* Prada

## Referime
Hermès

**Hermès International S.A.** (duke përdorur emrin tregtar **Hermès Paris** ose thjesht **Hermès**), është një kompani franceze luksoze e themeluar në Paris në vitin 1837, nga Thierry Hermès. Në atë kohë, ajo specializohej në tregtinë e shalëve dhe parzmoreve, duke prodhuar pajisje për kalëruesin dhe kalin e tij.

Kompania më pas u zgjerua në shumë tregti të tjera, duke përfshirë mallra lëkure, që tani është biznesi i saj kryesor, i ndjekur nga mëndafshi, veshjet e gatshme, prodhimi i orëve, bizhuteritë, aksesorët e modës dhe parfumeria. Në vitin 2020, divizioni i bukurisë shtoi një linjë të gjashtëmbëdhjetë biznesi. Angazhimi i saj ndaj artizanatit dhe cilësisë së produktit e ka bërë atë një nga shtëpitë luksoze më të famshme në botë.

Hermès kontrollohet ende nga familja Hermès, pasardhës të themeluesit. Është e ndarë në tre degë, kushërinjtë Dumas, Guerrand dhe Puech, të bashkuar brenda kompanisë holding H51. Me përjashtim të periudhës 2003-2013, gjatë së cilës Patrick Thomas ishte CEO, kompania është drejtuar gjithmonë nga një pasardhës i themeluesi Thierry Hermès. Sot, ajo punëson rreth 25,000 njerëz, përfshirë 7,000 artizanë dhe 15,000 punonjës në Francë, ku ka 60 fabrika dhe vende prodhimi. Në vitin 2024, Hermès gjeneroi shitje prej 15.2 miliardë eurosh, me një të ardhur neto prej 4.6 miliardë eurosh.

## Shiko edhe 
* Bershka

## Referime
Dolce & Gabbana

**Dolce & Gabbana**, e njohur edhe me inicialet **D&G**, është një shtëpi italiane mode luksoze e themeluar në vitin 1985 në Legnano nga stilistët italianë Domenico Dolce dhe Stefano Gabbana. Shtëpia specializohet në veshje të gatshme, çanta dore, aksesorë, kozmetikë dhe aroma dhe ia jep licencën Luxottica-s për emrin dhe markën e saj për syze.

## Shiko edhe 
* Prada

## Referime
Korporata Ralph Lauren

**Ralph Lauren Corporation** është një markë amerikane mode dhe stili jetese e tregtuar publikisht, e themeluar në vitin 1967 nga Ralph Lauren në New York City. Kompania tregton produkte në veshje, shtëpi, aksesorë dhe aroma, dhe është më e njohur për markën e saj kryesore, Polo Ralph Lauren. Markat e kompanisë përfshijnë marka të nivelit të mesëm, sub-premium dhe premium deri në veshjet luksoze Ralph Lauren Purple Label me çmimin më të lartë.

Ralph Lauren i jep licencën e emrit dhe markës së saj Luxottica për syze; L'Oréal për aroma dhe kozmetikë; Hanesbrands për të brendshme dhe rroba gjumi; O5 Apparel për markën e saj Chaps; Kohl's dhe Hollander Sleep Products për shtratin; Designers Guild për pëlhurë dhe letër-muri; dhe Theodore Alexander për mobilje shtëpiake.

## Shiko edhe 
* Hermès

## Referime
Tiflologjia

**Tiflologjia** është një fushë multidisiplinare që merret me studimin, edukimin, trajtimin dhe integrimin social të personave me dëmtime të shikimit, përfshirë të verbërit. Ajo ndërthur njohuri nga mjekësia, pedagogjia, psikologjia dhe teknologjia asistive, duke krijuar një qasje gjithëpërfshirëse për zhvillimin e aftësive personale, sociale dhe profesionale të individëve me shikim të dobët. 

## Vështrim 
Një pjesë e rëndësishme e tiflologjisë është **tiflopedagogjia (pedagogjia tiflologjike)**, që përfshin metodat dhe strategjitë për mësimin e leximit dhe shkrimit në alfabetin Braille, orientimin dhe lëvizjen në hapësirë, përdorimin e ndihmave teknologjike, si dhe zhvillimin e aftësive të përditshme dhe të pavarësisë personale.

Në aspektin mjekësor, tiflologjia studion dhe diagnostikon sëmundjet që shkaktojnë verbëri ose dobësim të shikimit, ofron trajtime rehabilituese dhe ndihmon në parandalimin e komplikacioneve. Përveç kësaj, ajo merret edhe me dimensionin psikologjik dhe emocional të individëve me dëmtime të shikimit, duke u përpjekur të sigurojë mirëqenie psikike dhe adaptim në jetën e përditshme.

Historikisht, tiflologjia ka filluar të zhvillohet më intensivisht në shekullin XIX, me krijimin e shkollave të para speciale për të verbërit në Evropë, si në Francë dhe Gjermani. Gjatë shekullit XX, fusha u zgjerua duke përfshirë jo vetëm edukimin, por edhe kërkimin shkencor mbi perceptimin vizual, përdorimin e teknologjive të reja dhe metodat për integrimin social dhe profesional të personave me shikim të dobët. Kontributet e mjekëve, pedagogëve dhe psikologëve kanë qenë thelbësore për avancimin e kësaj fushe, duke sjellë metoda të reja mësimore, pajisje ndihmëse dhe programe rehabilituese.

Sot, tiflologjia ka një rol kyç në **integrimin e plotë social, arsimor dhe profesional të personave me shikim të dobët**, duke u mundësuar qasje në arsim, kulturë, sport dhe punësim. Ajo përfaqëson një urë mes dijes shkencore dhe praktikës sociale, duke mbrojtur të drejtat e të verbërve dhe duke nxitur zhvillimin e kapaciteteve të tyre të plota, me qëllim që ata të jenë pjesëmarrës aktivë dhe të pavarur në shoqëri.

## Shih edhe 
* Tiflopedagogjia
* Alfabeti shqiptar i Brajit
Vincenzo Angelo Stratigo

**Vincenzo Angelo Stratigò** (1822–1885) ishte një poet, patriot dhe intelektual arbëresh, i cili luajti një rol të rëndësishëm në Rilindjen Kombëtare të Italisë dhe në ruajtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare në Itali.

## Biografia 
Vincenzo Stratigò lindi më 17 dhjetor 1822 në Lungro (Kalabri), nga një familje fisnike arbëreshe me origjinë nga Korona e Moresë. I ati, Angelo Stratigò, ishte gjyqtar, ndërsa nëna, Matilde Mantile, ishte një aristokrate napolitane. Ai mori mësimet e para nga xhaxhai i tij, don Luigi Stratigò, një njohës i thellë i gjuhëve klasike. Në moshën 12 vjeçare, u regjistrua në Liceun e San Demetrio Corone, një shkollë e njohur për studimet klasike dhe për lidhjet me lëvizjet revolucionare antiborbonike. Më vonë, ai studioi për drejtësi në Universitetin e Napolit, ku u angazhua në grupe revolucionare .

## Aktiviteti 
Vincenzo Stratigò ishte një nga udhëheqësit e lëvizjes për bashkimin e Italisë në rajonin e Kalabrisë. Në vitin 1844, ai mori pjesë në ngjarjet revolucionare në Cosenza dhe, si pasojë, u përjashtua nga Universiteti i Napolit. Në vitin 1859, ai udhëhoqi një grup prej 500 luftëtarësh nga Lungro për të mbështetur Garibaldin dhe lëvizjen për bashkimin e Italisë. Batalioni arbëresh luftoi me guxim në betejën e Volturno-s, duke kontribuar në fitoren e forcave garibaldine .

Stratigò ishte gjithashtu një poet i talentuar. Ai shkroi poezi në gjuhën arbëreshe, duke përfshirë vjersha dhe tregime. Në këto vepra, ai shprehte ndjenjat e tij për atdhenë dhe lavdëronte figurat historike shqiptare, duke kontribuar në ruajtjen e identitetit kulturor arbëresh .

Në vitin 1883, Stratigò publikoi veprën "Le antinomie etiche e politiche", ku shprehte pikëpamjet e tij mbi drejtësinë sociale dhe organizimin e shoqërisë. Ai mbështeste idetë progresive të kohës dhe ishte kritik ndaj padrejtësive sociale, duke propozuar një shoqëri më të drejtë dhe të barabartë .

Vincenzo Stratigò është kujtuar si një nga figurat më të shquara të Rilindjes Kombëtare në Kalabri dhe përpjekjeve për ruajtjen e kulturës arbëreshe. Veprat e tij letrare dhe angazhimi i tij politik kanë lënë një trashëgimi të vyer për brezat e ardhshëm. Në Lungro, qyteti i tij i lindjes, një muze i dedikuar kujtimit të tij shërben si një vend për studim dhe vlerësim të kontributit të tij në historinë dhe kulturën arbëreshe.

## Publikime 
* "Vjershà arbëresh" (Stornelli arbëresh), 
* "Il poeta Cesareo" (1844), 
* "La donzella del sacerdote" (1849), 
* "Sorgi, sorgi famoso Scander" 
* "L'albanese" (1857).
* "Le antinomie etiche e politiche", 1883

## Referime
Enza Scutari

**Enza Scutari** e lindur si Vincenzina Cetera (1926 - 2020) ka qenë një nga figurat më të shquara të kulturës arbëreshe në Itali.

## Biografia 
Enza Scutari lindi në vitin 1926 në Farneta të Castroregio (CS) por që lidhej ngushtë me San Costantino Albanese (PZ), ku jetoi për mbi dyzet vjet, duke i kushtuar jetën mësimdhënies, letërsisë dhe ruajtjes së traditave kulturore të komunitetit arbëresh. Përmes punës së saj, ajo u bë një nga urat lidhëse më të rëndësishme mes brezave të rinj dhe trashëgimisë arbëreshe, duke ruajtur gjuhën, historinë dhe traditat që karakterizojnë këto komunitete. Vdekja e saj në vitin 2020 la një boshllëk të madh në komunitet, por veprat dhe ndikimi i saj vazhdojnë të jenë një trashëgimi e çmuar kulturore.

Pas përfundimit të studimeve në Matera në vitin 1945, Enza Scutari u transferua në San Costantino Albanese, ku filloi punën si mësuese në shkollën fillore. Ajo zhvilloi karrierën e saj prej më shumë se katër dekadash, duke edukuar breza të tërë nxënësish dhe duke i mësuar atyre jo vetëm njohuri shkollore, por edhe respektin dhe dashurinë për kulturën dhe traditat lokale. Përveç punës në arsimin formal, ajo ishte poete dhe shkrimtare e përkushtuar, duke kontribuar në ruajtjen dhe promovimin e gjuhës dhe kulturës arbëreshe përmes shkrimeve dhe pjesëmarrjes në aktivitete kulturore. Ajo gjithashtu bashkëpunoi me intelektualë dhe artistë të tjerë për të organizuar iniciativa që mbanin gjallë traditat e komunitetit dhe e afronin kulturën arbëreshe tek brezat e rinj.

Një nga veprat më të njohura të saj është antologjia poetike *Lule sheshi / Fiori di prato*, e cila përmbledh shkrimet e saj në gjuhën arbëreshe dhe italisht. Ky libër, i kuruar nga Alexandra Nikolskaya dhe Nicola Scaldaferri, përfshin edhe një CD me muzikë tradicionale arbëreshe dhe kompozime origjinale të frymëzuara nga tekstet e saj. Për kontributin e saj të çmuar, Enza Scutari mori njohje të rëndësishme, përfshirë Çmimin e Kulturës nga Presidenca e Këshillit të Ministrave dhe Çmimin “Giacomo Leopardi”. Veprat dhe aktiviteti i saj edukativ kanë lënë një gjurmë të pashlyeshme në ruajtjen dhe promovimin e kulturës arbëreshe dhe në edukimin e brezave të rinj. 

## Referime
Uragani Imelda

parapamje|Imelda në veri të Bahamas më 30 shtator
**Uragani Imelda** ( )  është një ciklon tropikal aktualisht aktiv që prek Bahamas dhe kërcënon ishullin e Bermuda. Stuhia e nëntë e emëruar dhe uragani i katërt i sezoni të uraganeve të Atlantikut 2025, sistemi u formua midis Kubës dhe Arkipelagut Lucayan më 27 shtator, megjithëse Qendra Kombëtare e Uraganeve filloi të lëshonte këshilla mbi shqetësimin e motit një ditë më parë, kur ende konsiderohej si një ciklon tropikal i mundshëm. Imelda do të përparonte në veri, duke u forcuar përmes Bahamas, përpara se të bëhej një uragan në veri të ishujve. Në këtë pikë, Imelda kishte shkaktuar tashmë reshje të konsiderueshme shiu në të gjithë Antilet, veçanërisht në Porto Riko, Kubë dhe Republika Dominikane, ku ujërat e përmbytjeve vranë katër burra. Dëmet, të vlerësuara nga Aon, arritën në më shumë se 10 milionë dollarë amerikanë.

## Historia meteorologjike
parapamje|Hartë që tregon rrugën dhe intensitetin e stuhisë, sipas shkallës Saffir–Simpson|left

Më 21 shtator, një valë tropikale filloi të prodhonte shira dhe stuhi të çorganizuara në lindje të Ishujve Windward. Më 25 shtator, trazirat filluan të tregonin shenja organizimi pranë Hispaniola. Një qarkullim i nivelit të ulët filloi të formohej brenda shqetësimit të nesërmen, në të cilën kohë u caktua si Cikloni i Potencialit Tropikal i Nëntë. Në mëngjesin e 27 shtatorit, ndodhi më shumë organizim dhe shqetësimi u shndërrua në Depresionin Tropikal Nëntë. Sistemi po përparonte gjithashtu përgjithësisht drejt veriut rreth kësaj kohe. Depresioni u forcua në stuhinë tropikale Imelda pasditen tjetër rreth  në juglindje të Kepit Canaveral, Florida. Në mëngjesin e 30 shtatorit, ndërsa ishte mbi Bahamas qendrore, konvekcioni i thellë u rizhvillua përgjatë anës perëndimore të Imeldës dhe, e drejtuar nga Uragani Humberto, Imelda u kthye në verilindje, larg Bregut Lindor të Shteteve të Bashkuara. Po atë mëngjes, stuhia u forcua në një uragan të Kategorisë&nbsp;1. Struktura e brendshme thelbësore e Imeldës vazhdoi të përmirësohej deri më 1 tetor dhe u intensifikua në Kategorinë&nbsp;2. Në kohën kur Imelda e mbylli syrin, rreth mesditës, Imelda po përballej me kushte vetëm pak të favorshme për zhvillim, duke përfshirë erëra të forta dhe ajër të thatë që po përhapej. Pastaj atë mbrëmje, ndërsa sistemi filloi kalimin e tij në një ciklon ekstratropikal, syri i Imeldës përshkoi bregdetin e Bermudës me erëra të qëndrueshme prej . Të nesërmen në mëngjes, ndërsa lëvizte me shpejtësi drejt lindjes-verilindjes në det, Imelda u dobësua përsëri në Kategorinë 1 dhe përfundoi tranzicionin ekstratropikal.

## Referime
Shkolla për të verbërit "Dimitar Vllahov" në Shkup

**Shkolla për të verbërit "Dimitar Vlahov"** ose **Instituti "Dimitar Vlahov"** (zyrtarisht: **Shkolla Shtetërore për Rehabilitimin e Fëmijëve dhe të Rinjve me Dëmtime të Shikimit "Dimitar Vlahov" - Shkup**) është një shkollë fillore qendrore në lagjen Kisella Voda të Shkupit, Komuna e Kisella Vodës . 

## Vështrim 
Shkolla mban emrin e revolucionarit, aktivistit shoqëror dhe burrështetasit maqedonas Dimitar Vlahov . Vllahov ishte një nga personalitetet kyçe në lëvizjet për të drejtat e popullit maqedonas në fillim të shekullit XX, dhe kontribuoi në zhvillimin e ideve progresive për barazi, arsim dhe drejtësi sociale. Emërtimi i shkollës në nder të tij përfaqëson angazhimin për vlera të larta shoqërore dhe përkushtimin ndaj edukimit të të gjithë qytetarëve, pa përjashtim.

Kjo shkollë ka një rol të veçantë në sistemin arsimor të Maqedonisë së Veriut, pasi është e specializuar për edukimin dhe rehabilitimin e fëmijëve dhe të rinjve me dëmtime të shikimit. Ajo ofron një mjedis të përshtatur pedagogjik dhe teknologji ndihmëse për të mundësuar zhvillimin akademik, social dhe emocional të nxënësve me nevoja të veçanta vizuale. Përveç mësimit të rregullt, shkolla ofron terapi rehabilituese, trajnime për orientim dhe lëvizje, si dhe mbështetje psikologjike dhe sociale për nxënësit dhe familjet e tyre.

Misioni i shkollës është të sigurojë qasje të barabartë në arsim për fëmijët me dëmtime të shikimit, duke promovuar përfshirjen sociale dhe zhvillimin e potencialit të tyre të plotë. Vizioni i saj është krijimi i një shoqërie gjithëpërfshirëse ku çdo individ, pavarësisht nga aftësitë fizike, ka mundësi të barabarta për të mësuar, për të kontribuar dhe për të jetuar me dinjitet.

## Shih edhe 
* Tiflopedagogjia
* Arsimi në Maqedoni të Veriut

## Referime
Instituti Gjerman për të Verbërit

**Instituti Gjerman për të Verbërit Blista** (Blindenstudienanstalt - BLISTA), është një qendër arsimore dhe rehabilituese e themeluar në vitin 1916 në qytetin Marburg të Gjermanisë. Që nga fillimet e saj, BLISTA ka qenë një institucion pionier në edukimin dhe përfshirjen sociale të personave të verbër dhe me dëmtime të rënda të shikimit. Fillimisht krijuar për të ndihmuar ushtarët e verbuar gjatë Luftës së Parë Botërore, BLISTA u shndërrua me kalimin e kohës në një nga institucionet më të njohura në Evropë për arsimin e specializuar dhe zhvillimin e teknologjive ndihmëse.

## Vështrim 
Instituti ofron shkollim të mesëm dhe të lartë, trajnime profesionale, orientim për karrierë dhe mbështetje të vazhdueshme për studentët me nevoja të veçanta vizuale. Në kuadër të tij funksionon edhe Biblioteka Kombëtare për të Verbërit, e cila përmban një koleksion të pasur materialesh në Braille, formate audio dhe mjete të tjera të aksesueshme. BLISTA është e lidhur ngushtë me Universitetin Philipps të Marburgut, duke lehtësuar qasjen në arsimin e lartë për studentët e verbër dhe duke kontribuar në zhvillimin e metodave pedagogjike të avancuara.

Qyteti i Marburgut është vetë një shembull i përfshirjes urbane, i pajisur me sinjalizime zanore, trotuare me teksturë dhe orientim publik të dizajnuar për personat me dëmtime të shikimit. Kjo ka bërë që Marburgu të njihet si “qyteti i verbërve”, ku përveç edukimit, ofrohen edhe aktivitete të kohës së lirë të përshtatura, si hipizëm, ski, ngjitje dhe futboll për të verbërit.

BLISTA ka luajtur një rol të rëndësishëm në standardizimin e materialeve në Braille, në zhvillimin e mjeteve për mësimin e matematikës dhe shkencave për të verbërit, si dhe në promovimin e sporteve të adaptuara. Me një histori të pasur dhe një ndikim të gjerë, ky institut vazhdon të jetë një model ndërkombëtar për përfshirje, inovacion dhe arsim të barabartë. 

## Shih edhe 
* Tiflologjia
* Tiflopedagogjia

## Lidhjet e internetit 
* Instituti Gjerman për të Verbërit në Marburg
Daltonizmi

**Daltonizmi** është një lloj verbërie kongjenitale e ngjyrave kuq e gjelbër si një gjendje e trashëguar që është shkaku rrënjësor i shumicës së rasteve të verbërisë së ngjyrave . Nuk ka simptoma të rëndësishme përveç efektit të saj të vogël deri në të moderuar në shikimin e ngjyrave . 

; Simptomat 
Simptoma e vetme e rëndësishme e verbërisë kongjenitale të ngjyrave të kuqe-jeshile është pamja e dobët e ngjyrave (verbëria e ngjyrave ose diskromatopsia). Një subjekt i verbër ndaj ngjyrave të kuqe-jeshile do të ketë dallim të zvogëluar (ose aspak) të ngjyrave përgjatë boshtit kuq e gjelbër . Kjo zakonisht përfshin ngjyrat e mëposhtme të konfuzionit: 

* Cian dhe gri
* Rozë dhe gri
* Kaltër dhe vjollcë
* E verdhë dhe gjelbër neoni
* E kuqe, gjelbër, portokalli, kafe
* E zezë dhe e kuqe (protane)

## Shih edhe 
* Verbëria e ngjyrave

## Referime
ADRA

**ADRA** është akronimi që i referohet Agjencisë Adventiste për Zhvillim dhe Ndihmë. Ajo është një agjenci humanitare e drejtuar nga Kisha Adventiste e Ditës së Shtatë, që vepron në mbi 120 vende për të luftuar varfërinë dhe për të krijuar ndryshime të qëndrueshme. ADRA përqendrohet në zhvillimin individual, komunitetit dhe në ndihmën në rast fatkeqësish. Po ashtu, ADRA është një autoritet i nxitjes së një ekosistemi dashamirës i biznesit në Emiratin e Abu Dabit. Të dyja organizatat luajnë role të rëndësishme në fushat e tyre përkatëse, njëra në përpjekjet humanitare dhe tjetra në rregullimin e biznesit.

## Agjencia Adventiste për Zhvillim dhe Ndihmë 
ADRA është një organizatë humanitare ndërkombëtare jofitimprurëse e krijuar në vitin 1956. Misioni i ADRA-s është “respekt dhe dashuri për të gjithë” dhe ndihmon njerëzit në nevojë pa dallim feje, race apo kombësie. Fushat në të cilat ajo vepron janë:

* Ndihma urgjente në  ushqim, ujë, strehim dhe ndihmë mjekësore gjatë fatkeqësive natyrore 
* Projekte për përmirësimin e jetesës së komuniteteve të varfera: bujqësi e qëndrueshme, ujësjellës, mikrofinanca
* Arsimi ndërtim shkollash, bursa studimi, programe për alfabetizim
* Klinika lëvizëse, vaksina, trajnime për higjienë dhe parandalim sëmundjesh

ADRA Albania është dega shqiptare e *Adventist Development and Relief Agency*, një organizatë humanitare botërore e Kishës Adventiste të Ditës së Shtatë. Vepron në Shqipëri që prej 1993-shit, dhe prej vitit 2000 vepron si organizatë joqeveritare me seli në Tiranë dhe përqendrohet në disa fusha kryesore:

* Arsimi dhe mbështetja e fëmijëve
* Fokus i veçantë tek fëmijët e komuniteteve të margjinalizuara, për shembull Rom/Rromë, Egjiptianë, ose familje me të ardhura të ulëta
* Përkrahja e familjeve dhe komuniteteve 
* Ndikim në fushat e mbrojtjes së fëmijëve dhe të drejtave njerëzore 
* Reagim ndaj emergjencave
* Shëndetësi dhe informacion publik 
* Edukim për masat mbrojtëse kundër sëmundjeve, trajnim të stafit lokal
* Projekti i udhëheqjes së rinisë, aktivizim qytetar, promovimi i mirëkuptimit mes komuniteteve dhe nxitja e bashkëpunimit mes familjeve dhe shkollave

## Veprimtaria në komunitete 
Zonat: Kruja dhe periferi e Tiranës.

Fëmijë nga komunitetet Rom, Egjiptiane, dhe fëmijë shqiptarë me vështirësi sociale, ekonomike ose arsimore.

## Referime
Ensar Tafili

__NOINDEX__

**Ensar Tafili** (lindur më 28 maj 2005) është një futbollist shqiptar që luan si mesfushor qendror. Ai është i njohur për pjesëmarrjen e tij te KF Vllaznia Shkodër dhe për përvojën me ekipet e moshave të Kombëtares shqiptare.
----

### Karriera e hershme 
Ensar Tafili filloi futbollin që në moshë të vogël në qytetin e Shkodrës, një qytet me traditë të fortë sportive. Ai u bashkua me ekipet e moshave të KF Vllaznia, ku spikati për aftësitë teknike, vizionin në mesfushë dhe qetësinë gjatë ndeshjeve.
----

### Karriera kombëtare 
Performancat e tij e çuan Tafilin drejt grumbullimeve me Kombëtaren U‑15 të Shqipërisë, ku mori përvojë ndërkombëtare dhe zhvillim nën drejtimin e trajnerëve kombëtarë.Pjesëmarrja në grumbullimet kombëtare ishte një hap i rëndësishëm në karrierën e tij, duke e ekspozuar atë ndaj një niveli më të lartë konkurrencë dhe taktike.
----

### Karriera në akademi dhe klube të tjera 
Për të avancuar karrierën, Tafili kaloi një vit në Shkollën e Sportit Shkëndija Tiranë dhe më pas u bashkua me akademinë e FK Partizani, ku luajti për ekipin U‑19. Gjatë kësaj periudhe u dallua për inteligjencën taktike dhe përkushtimin, duke siguruar vendin në formacionin titullar në disa ndeshje të rëndësishme.
----

### Rikthimi te Vllaznia 
Pas përvojës jashtë Shkodrës, Tafili u rikthye te KF Vllaznia si pjesë e ekipit të parë.[1] Ai debutoi në Kategorinë Superiore kundër Bylisit në stadiumin “Loro Boriçi” dhe ndihmoi ekipin të fitojë 2–0.
----

### Karakteristikat e lojës 
Ensar Tafili njihet për vizionin e tij në mesfushë, qetësinë gjatë posedimit të topit dhe aftësinë për të kontribuar si në fazën sulmuese, ashtu edhe në mbrojtëse. Përkushtimi ndaj stërvitjes dhe inteligjenca taktike e bëjnë atë një lojtar të vlerësuar nga trajnerët.

## Shikoni dhe 
* KF Vllaznia Shkodër
* Futbollistët e Kombëtares Shqiptare U‑15
* FK Partizani
* Futbolli shqiptar

* Mesfushorët në futboll

## Referime 
parapamje|
1. KF Vllaznia. “Ensar Tafili – Lojtari i KF Vllaznia.” Faqja zyrtare e KF Vllaznia. E aksesuar më 2 tetor 2025. https://www.kf-vllaznia.al/lojtari/ensar-tafili
2. Transfermarkt. “Ensar Tafili – Profil Lojtari.” Transfermarkt. E aksesuar më 2 tetor 2025. https://www.transfermarkt.us/ensar-tafili/profil/spieler/1076494
3. Veriusport.al. “Ensar Tafili, talenti i futbollit shkodran që po shkëlqen te Partizani U19.” E aksesuar më 2 tetor 2025. https://veriusport.al/video-ensar-tafili-talenti-i-futbollit-shkodran-qe-po-shkelqen-te-partizani-u19-e-ardhmja-mes-vllaznise-dhe-partizanit-vendoset-sezonin-e-ardhshem-futbollistik
4. Soccerway. “Ensar Tafili – Statistics and Matches.” Soccerway. E aksesuar më 2 tetor 2025. https://www.soccerway.com/players/ensar-tafili/
5. Sofascore. “Ensar Tafili – Player Profile & Stats.” Sofascore. E aksesuar më 2 tetor 2025. https://www.sofascore.com/football/player/ensar-tafili/1501388
Sadedin Mezuraj

**Sadedin Mezuraj** (lindur më 2 qershor 1955) është sociolog, shkrimtar dhe publicist shqiptar. Ai ka dhënë kontribut në fushën e arsimit të lartë, në shërbimet sociale dhe në mediat shqiptare me analiza dhe komente për çështje sociale e politike.

## Jeta dhe arsimi 
Mezuraj ka lindur në Vërmik, Vlorë, më 2 qershor 1955. Ai përfundoi studimet e larta në Universitetin e Tiranës, ku u diplomua në degën e Filozofisë dhe Shkencave Politike. 

## Karriera 
Nga shtatori 1981 deri në tetor 1991 ka qenë lektor në Universitetin e Tiranës, ku ka dhënë lëndët e filozofisë dhe shkencave politike.  

## Publikime 
* *Nga ç’qiell ra trëndafili?* – Poezi 

## Referime
Shërbimi Social Shtetëror

**Shërbimi Social Shtetëror (SHSSH)** është agjenci qeveritare shqiptare me misionin për të zbatuar politika dhe legjislacion mbi ndihmën ekonomike, si dhe për të siguruar mbulimin e pagave dhe shërbimeve sociale për personat me aftësi të kufizuara përmes rrjetit të tij prej 28 institucioneve të kujdesit social dhe 12 qendrave rajonale në të gjithë vendin.

Shërbimi Social Shtetëror financohet nga buxheti i shtetit dhe alokon fondet për institucionet e përkujdesit shoqëror, për kompensimin e pagesave të familjeve në skemën e ndihmës ekonomike dhe personave me aftësi të kufizuar, si edhe shpenzimet administrative për Drejtorinë e Përgjithshme të Shërbimit Social Shtetëror dhe Drejtoritë Rajonale.

Drejtorët e Përgjithshëm ndër vite

* Vilma Kolpea
* Zenel Shalari
* Zamira Sinoimeri
* Natasha Hodaj
* Thanas Poçi
* Vilma Premti
* Mihal Naço
* Kozeta Mesiti
* Ilirjan Cuko
* Etleva Bisha
* Luneda Sufali
* Reme Xholi   

## Referime
Biga e Shalës

**Biga e Shalës** është një majë mali në Alpet Shqiptare në Shqipëri . Biga e Shalës ka një lartësi mbidetare prej 2,230 m.

## Etimologjia 
Etimologjia e Bigës së Shalës është shqipe. Emri i kësaj maje malore përbëhet nga dy fjalë shqipe: "Bigë " që njërin nga kuptimet e ka *"majë shkëmbore"* dhe "e Shalës", forma pronore e emrit Shala. Shala është emri i një fisi historik verior shqiptar (*fis*) dhe i rajonit malor ku ata banojnë. Fisi Shala është një nga fiset kryesore të rajonit të Malësisë së Madhe .

## Shiko edhe 
* Lista e maleve në Shqipëri
* Zonat e mbrojtura të Shqipërisë

## Referime
Xheladin Deda

**Xheladin Deda** (1908–1971) ishte mjek shqiptar nga Mitrovica, klinicist, oftalmolog dhe ligjërues, i njohur si themelues i shërbimit të oftalmologjisë në Kosovë dhe një figurë e nderuar e mjekësisë shqiptare në Kosovë. Ai kujtohet për ngritjen e departamentit të parë të oftalmologjisë në Kosovë dhe për hedhjen e themeleve të Klinikës së Syve në Fakultetin e Mjekësisë të Prishtinës.

## Biografia 
Xheladin Deda lindi më 9 gusht 1908 (sipas disa burimeve 1909) në Mitrovicë, ku kreu shkollën fillore. Gjimnazin e vijoi në Shkodër, ndërsa studimet e larta i ndoqi në Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Romës (1931–1937), ku u diplomua më 21 nëntor 1936. Fillimisht punoi si mjek i përgjithshëm në Tropojë (1936–1939). Në vitin 1939 nisi specializimin në okulistikë pranë Spitalit Universitar të Romës, të cilin e përfundoi në vitin 1942.

Pas specializimit, shërbeu si oftalmolog në Prizren (1942–1946), duke u bërë mjeku i parë shqiptar i syve në këtë qytet. Më pas punoi për një periudhë të shkurtër në Tiranë (1946–1948). Pas mbylljes së kufirit Shqipëri–Jugosllavi, u kthye përfundimisht në Kosovë, ku mori drejtimin e repartit të syve në Spitalin e Prishtinës, që më vonë u bë Spitali i Përgjithshëm i qytetit. Deri në fund të jetës, Deda shërbeu si shef i repartit të oftalmologjisë dhe u afirmua si specialist i njohur në mbarë rajonin.

Xheladin Deda ndërroi jetë në nëntor 1971 në Beograd, tre ditë pas një operacioni nga kolecista. U varros më 27 nëntor 1971 në Prishtinë, me nderime të mëdha dhe me pjesëmarrjen e jashtëzakonshme të qytetarëve nga e gjithë Kosova dhe viset shqiptare.

## Kontributi dhe trashëgimia 
Xheladin Deda njihet si themelues i oftalmologjisë moderne në Kosovë. Ai krijoi shërbimet e para të kujdesit për sytë dhe formoi një ekip specialistësh të rinj, mbi bazën e të cilit u ngrit më vonë Klinika e Oftalmologjisë në Fakultetin e Mjekësisë të Prishtinës. Përmes punës klinike dhe ligjërimeve të tij, ai u bë një figurë e rëndësishme edukative dhe kombëtare, duke ndihmuar në formimin e brezave të rinj të mjekëve.

Pacientët e tij vinin jo vetëm nga Kosova, por edhe nga Sanxhaku, Nishi, Zagrebi, Beogradi dhe madje edhe nga Italia. Ai ishte pjesëmarrës aktiv në konferenca shkencore brenda dhe jashtë vendit dhe u nderua me dekorata e mirënjohje të shumta për veprimtarinë e tij profesionale.

Trashëgimia e tij lidhet edhe me arsimin special. Në nder të tij mban emrin Qendra Burimore për Mësim dhe Këshillim “Dr. Xheladin Deda” në Pejë, e cila është shkolla e vetme në Kosovë për të verbër dhe me shikim të dobësuar. Po ashtu, një institucion arsimor në Mitrovicë, Shkolla e Mesme e Mjekësisë "Xheladin Deda" mbanë emrin e tij, duke dëshmuar respektin e gjerë që gëzonte.

Ai la gjurmë të pashlyeshme si mjek, humanist dhe mësimdhënës, duke u kujtuar si një ndër personalitetet kryesore të mjekësisë shqiptare dhe kosovare në shekullin XX.

## Shih edhe 
* Shëndetësia në Kosovë

## Referime