Sateliti natyror

**Sateliti natyror** është trupi qiellor që rrotullohet rreth një planeti, planeti xhuxh ose trupi të vogël të Sistemit Diellor (ose ndonjëherë një satelit tjetër natyror). Satelitët natyrorë shpesh quhen **hëna**, një prejardhje nga Hëna e Tokës.

Në [Sistemin Diellor, ekzistojnë gjashtë [Sistemi satelitor (astronomi)|sisteme satelitore planetare që përmbajnë gjithsej 207 satelitë të njohur natyrorë. Shtatë objekte që zakonisht konsiderohen planetë xhuxh nga astronomët njihen gjithashtu se kanë satelitë natyrorë: [Orcus, [Hënat e Plutonit|Pluto, Haumea, , Makemake, Gonggong, dhe Eris. Që nga nëntori 2021, ka 442 planetë të tjerë të vegjël që dihet se kanë satelitë natyrorë.

Një planet zakonisht ka të paktën rreth 100,00herë masën e çdo sateliti natyror që rrotullohet rreth tij, me një diametër përkatësisht shumë më të madh. Sistemi Tokë-Hënë është një përjashtim unik në Sistemin Diellor; në 3,474 km (2,158 milje) gjerësi, Hëna është 0,273 herë diametri i Tokës dhe rreth 1⁄80 e masës së saj. Raportet e radhës më të mëdha janë sistemi Neptun-Triton në 0.055 (me një raport të masës rreth 1 me 5000), sistemi Saturn-Titan në 0.044 (me raportin e dytë të masës pranë sistemit Tokë-Hënë, 1 deri në 4250). sistemi Jupiter-Ganimedi në 0.038 dhe sistemi Uran-Titania në 0.031. Për kategorinë e planetëve xhuxh, Charon ka raportin më të madh, duke qenë 0,52 diametri dhe 12,2% masa e Plutonit.

## Satelitët e planetëve të sistemit diellor 
* Toka ka vetëm një satelit natyror ajo është *Hëna*. Ajo nuk ka atmosferë dhe asnjë aktivitet tektonik. Ne diskun e hënës dallohen dy tipa sipërfaqesh : zonat e ndriçuara "kontinentet" qe janë zona me kratere te madhësive e thellësive te ndryshme dhe zonat e errëta, "detet" që janë zona te sheshta pa uje. Mendohet që para se të ushtohej forca e gravitetit mbi Hënë ato kanë qenë të mbushura me ujë. Faqja e fshehur hënës është eksploruar me sonda hapësinore.

* Marsi (planet) ka dy satelitë që quhen *Fobos* dhe *Deimos*. Janë shumë të vegjël dhe kanë formë të parregullt, gjenden shume afër Marsit, nuk kane atmosferë dhe asnjë aktivitet tektonik, kane ngjyrë shumë te errët.

* Jupiteri ka 17 satelite, ndër më të mëdhenjtë janë katër, *Io*, *Europe*, *Ganimed* dhe *Kalisto*, zbuluar nga Galileu. Io është shumë aktiv nga pikëpamja tektonike, tetë vullkane janë ende aktive. Europa përkundrazi, është një satelit shumë i lëmuar. Ganimed është më i madhi nga satelitet e Jupiterit dhe dhe ka një reliev mjaft te pasur, kurse Kalisto ka një sipërfaqe te mbushur me kratere.

* Saturni ka 18 satelite, ndër te cilët shquhen tre: *Hiperioni*, *Zhapeti* dhe *Titani*. Hiperioni i vogël me formë të çrregullt turbullohet në lëvizjen e tij nga satelitet e tjerë dhe kryen lëvizje kaotike. Është i vetmi satelit i sistemit diellor qe mund t'ia ktheje te gjitha pamjet planetit te tij. Zhapeti shquhet për dy faqet e tij krejt te ndryshme, njëra sterrë e zezë, kurse tjetra e bardhë si dëbora. Ngjyra e zezë e njërës faqe vjen nga goditjet qe ka marrë nga copat e sateliteve tjerë të Saturnit. Titani është shumë i njohur për nga cilësitë e tij te përafërta me tokën : atmosferë azoti, trysni atmosferike gati sa e tokës, e cila përmban dhe molekula organike komplekse, gati për te dhëne forma jete, vetëm se temperatura është shumë e ulët -200 gradë C!

* Urani (planet) ka 15 satelitë, ndër te cilët dallohet *Miranda*.
* Neptuni ka tetë satelitë, veçohet *Tritoni*.

## Referime