Oratorio

**Oratorio** është një kompozim muzikor me tekst dramatik ose tregimtar për kor, solistë dhe orkestër ose ansambël tjetër. Ashtu si shumica e operave, një oratorio përfshin përdorimin e një kori, solistëve, një ansambli instrumental, personazheve të ndryshëm të dallueshëm (p.sh. solistë) dhe arieve . Sidoqoftë, opera është teatër muzikor, dhe zakonisht përfshin spektakël të rëndësishëm teatror, duke përfshirë skena, rekuizita dhe kostume, si dhe ndërveprime të vëna në skenë midis personazheve. Në oratorio, përgjithësisht ka një vënie në skenë minimale, ku kori shpesh merr një rol më qendror dramatik, dhe vepra zakonisht paraqitet si një pjesë koncertesh, megjithëse oratoriet ndonjëherë vihen në skenë si opera dhe operat jo rrallë paraqiten në formë koncerti.

## Etimologjia 
Fjala *oratorio* vjen nga folja latine *ōrō* (paskajorja e tashme *ōrāre* ), që do të thotë të flasësh ose të flasësh publikisht, të lutesh, ose të lutesh ose të përgjërohesh, që lidhet me emrin atik grek, ἀρά ( *ará*, "lutje").   (Prandaj hyrja e paqartësisë për 'oratori', duke përfshirë oratorinë (adhurimin) . Kompozimi muzikor u "emërtua nga lloji i shërbimeve muzikore të mbajtura në kishën e Oratorisë së Shën Filip Nerit në Romë ( ''Congregazione dell'Oratorio'' ) në gjysmën e dytë të shekullit të 16-të." Fjala është vërtetuar vetëm në anglisht nga viti 1727, me ekuivalentin 'oratori' në përdorim të mëparshëm, nga viti 1640.  dhe shikuar me një shkallë skepticizmi të cituar me frikë .  Pavarësisht nga ky kontekst i qëndrueshëm dhe i nënkuptuar, oratorio mbi tema laike është shkruar nga origjina e zhanrit.

## Origjina 
Megjithëse dramat mesjetare si motet e dialogut Ludus Danielis dhe Rilindjes si ato të Oltremontanit kishin karakteristikat e një oratori, oratorio i parë zakonisht shihet si *Rappresentatione di Anima, et di Corpo* (1600) e Emilio de Cavalieri . Monteverdi kompozoi *Il Combattimento di Tancredi e Clorinda* (1624), i cili mund të konsiderohet si oratori i parë laik .

Origjina e oratoriumit mund të gjendet në dialogët e shenjtë në Itali. Këto ishin cilësime të teksteve biblike, latine dhe muzikore ishin mjaft të ngjashme me motetet . Kishte një rrëfim të fortë, theks dramatik dhe pati shkëmbime bisedore mes personazheve në vepër. *Teatro harmonico spirituale* e Giovanni Francesco Anerio (1619) është një grup prej 14 dialogësh, më i gjati prej të cilëve është 20 minuta dhe mbulon konvertimin e Shën Palit dhe është për katër solistë: Historicus (narrator), tenori ; Shën Pali, tenor; Zë nga Parajsa, bas ; dhe Ananias, tenor. Ekziston gjithashtu një kor me katër pjesë për të përfaqësuar çdo turmë në dramë. Muzika është shpesh kontrapuntale dhe e ngjashme me madrigalin . Congregazione dell'Oratorio e Philip Nerit shfaqi këndimin e lavdisë shpirtërore. Këto u bënë gjithnjë e më të njohura dhe u shfaqën përfundimisht në oratori (salla lutjesh) të ndërtuara posaçërisht nga muzikantë profesionistë. Përsëri, këto bazoheshin kryesisht në elemente dramatike dhe narrative. Opera e shenjtë dha një shtysë tjetër për dialogët, dhe ata u zgjeruan shumë në gjatësi (edhe pse kurrë në të vërtetë nuk i kalon 60 minuta). *Reppresentatione di Anima, et di Corpo* e Cavalieri është një shembull i një prej këtyre veprave, por teknikisht nuk është një oratorio sepse përmban aktrim dhe vallëzim. Sidoqoftë, ai përmban muzikë në stilin monodik . Oratorio i parë që quhet me këtë emër është *Oratorio della Purificazione* i Pietro della Valle, por për shkak të shkurtësisë së tij (vetëm 12 minuta i gjatë) dhe faktit që emri tjetër ishte "dialog", mund të shohim se kishte shumë paqartësi. në këta emra.

Gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 17-të, pati tendenca drejt shfaqjes së oratoriumit fetar edhe jashtë sallave të kishave në gjykata dhe teatro publike. Tema e një oratorio është menduar të jetë me peshë. Mund të përfshijë tema të tilla si Krijimi, jeta e Jezusit ose karriera e një heroi klasik ose profeti biblik. Ndryshime të tjera ndodhën gjithashtu, ndoshta sepse shumica e kompozitorëve të oratorieve ishin gjithashtu kompozitorë të njohur të operave. Ata filluan të botojnë libretet e oratorieve të tyre, ashtu siç bënë për operat e tyre. Shumë shpejt u vu theksi te ariet ndërsa përdorimi i korit u zvogëlua. Këngëtaret femra u punësuan rregullisht dhe e zëvendësuan tregimtarin mashkull me përdorimin e recitativave .

Në periudhën e vonë të barokut, oratoriet u bënë gjithnjë e më shumë "opera e shenjtë". Në Romë dhe Napoli Alessandro Scarlatti ishte kompozitori më i njohur. Në Vjenë, poeti i oborrit Metastasio prodhonte çdo vit një seri oratoriesh për oborrin, të cilat vendoseshin nga Caldara, Hasse dhe të tjerë. Libreti më i njohur i oratoriumit të Metastasio-s *La passione di Gesù Cristo* u vendos nga të paktën 35 kompozitorë nga viti 1730 deri në 1790. Në Gjermani, oratoriot e barokut të mesëm u zhvendosën nga mjediset e Krishtlindjeve dhe Ringjalljes së stilit *Historia* të hershme barok të Heinrich Schütz, në Pasionet e JS Bach, pasionet e oratoriumit si *Der Tod Jesu,* vendosur nga Telemann dhe Carl Heinrich Graun . Pas Telemann erdhi stili galante oratorio i CPE Bach .

Oratorio u kthye pa ndërprerje në vëmendjen e publikut me *Edipus Rex* në Paris të Igor Stravinsky (1927), *Festën e Belshazzarit* në Leeds të William Walton (1931), *Das Unaufhörliche* të Paul Hindemith në Berlin (1931), *Le Roi David* të Arthur Honegger dhe ''Jeanne d'Arc au bûcher* në Basel (1938), dhe *Libri me shtatë vula* ( *Das Buch mit sieben Siegeln* ) i Franz Schmidt -it në Vjenë (1938). Oratorio i Michael Tippett *A Child of Our Time* (performanca e parë, 1944) angazhohet me ngjarjet që rrethojnë Luftën e Dytë Botërore . Oratoriumet e pasluftës përfshijnë *Këngën e pyjeve* të Dmitri Shostakovich (1949), *On Gard for Peace* të Sergei Prokofiev (1950), *Dymbëdhjetë* të Vadim Salmanovit (1957), *Nagasaki* të Alfred Schnittke (1958), Bohuslav Martinů *të Eposi i Gilgameshit* (1958), *Pasioni i Shën Lukës i* Krzysztof Penderecki (1966),  *Das Floß der Medusa* e Hans Werner Henze (1968), *Kabala* e René Clementicic (1992) dhe *La Pasión según San Marcos* (2000) e Osvaldo Golijov . Mauricio Kagel kompozoi *Sankt-Bach-Passion*, një oratorium për jetën e Bach, për 100-vjetorin e lindjes së tij në 1985.

Oratoriet nga muzikantë të njohur përfshijnë *La Chanson du mal-aimé* të Léo Ferré (1954 dhe 1972), bazuar në poemën me të njëjtin emër të Guillaume Apollinaire, *Liverpool Oratorio* e Paul McCartney (1991) dhe *Canto General'' e Mikis Theodorakis dhe Axion Esti, bazuar në poezitë e Pablo Nerudës dhe Odusseas Elitis .

## Shih edhe 
* Muzika
* Kompozimi
* Muzikologjia

## Referime