Alpet Shqiptare

parapamje|Alpet Shqiptare nga lart
[parapamje|[Maja e Jezercës (2,694 m) nga Maja e Karanfilit (2,480 m)]]
**Alpet Shqiptare** apo **Bjeshkët e Nemuna** janë vazhdimësi e Maleve Dinarike dhe shtrihen në veri të Shqipërisë, në perëndim të Kosovës dhe në jug-lindje të Malit të Zi. Alpet Shqiptare shtrihen deri te lugina e Ibrit rreth 50&nbsp;km në gjatësi. Në anën e Kosovës ngriten nga fundi i fushës (500–600 m) dhe arrijnë lartësinë mbi 2,000 m, në disa vende priten nga lugina të thella lumore, lumenjtë e Pejës, Deçanit, Erenikut dhe kanë si kufi jugor Drinin. Ky grup malor përbëhet prej disa malesh: Gjeravica (mali më i lartë në Kosovë 2,656 m), Mali i Junikut, Strellci, Lumbardhi, Kopraniku, Hajlës, Zhlebi, Rusolina, Mokna etj. Të gjitha këto male e tejkalojnë lartësinë prej 2,000 m. Ato janë të pjerrëta, në pjesën e sipërme janë në formë të rrafsheve, ku gjenden kullota të mira dhe gjatë dimrit mund të bëhet skijim.

Shqiptarët shquajnë mandej anën perëndimore të maleve, do të thotë atë që vështron për nga ultësirat e Shkodrës dhe në veri tek Përroi i thatë, me emrin Malësia e Madhe, dhe atë jug/jug-lindore me emrin Malësia e Vogël. Këto emërime ndryshojnë vetëm pjesërisht në ndryshime lartësie apo morfologjie.

## Hyrja 
[parapamje|Pamje nga [Valbona (fshat)|Qafa e Valbonës]]
 nga ana veriore gjegjësisht nga Kulla]]

Pak më të ulëta se Korabi, Alpet Shqiptare ua marrin të gjitha maleve të Shqipërisë për nga lartësia mesatare, ashpërsia dhe kompaktësia. Të shumta janë majat mes 2,000 dhe 2,600 m, e gjithashtu edhe kullotat alpine mes 1,700 e 2,200 m lartësi. Të ndara nga lugina të thella, që tani u ngjajnë grykave përpirëse, me gjelbërim pyjesh, të rrethuar nga mure të zhveshura dhe të hendekshme, nga qafa të rrezikshme dhe maja të thepisura, Alpet Shqiptare formojnë një skenë madhështore dhe frymëzuese, që nuk do të vonojë të bëhet pika qendrore turistike e Shqipërisë. Në të kaluarën, e vështirë ishte hyrja në këto male, jo aq për shkak të terrenit sa për shkak të popullsisë (shumica baritore) krenare dhe të egër, xheloze për pavarësinë e saj.

Janë të kufizuara gati nga çdo anë. Në jug-perëndim në fakt bien deri në ultësirën shkodrane; nga qendra mbërrijnë rrjedhën e Drinit, dhe për nga masa shkëmbore modeste përreth Cukalit, që gjeologët e veçojnë, por që për nga aspekti orografik është një vazhdim i Alpeve Shqiptare: në lindje ulen drejt Tropojës më të buta; vetëm në veri-perëndim Alpet lidhen me malësitë karstike malazeze.

Pjesa më e madhe e Alpeve Shqiptare ka një skicë të një drejtkëndëshi, jug-perëndim zgjatur për veri-lindje përreth 50&nbsp;km në një gjerësi maksimale (drejt perëndimit), rreth 30. Mungon linja e qartë e sistemit orografik: në grumbujt e fortë të tokës, lumenjtë kanë gdhendur thellë luginat, duke copëtuar një seri masivesh nga brinjët me madhësi të ndryshme, ku secila prej tyre mbart male të larta mbi 2.000 m, por është ansambël i paidentifikuar. Luginat e mëdha rrëfehen drejt perëndimit, jugut dhe lindjes, një kompleks masiv me maja të larta, kreshta dhe rrafshnalta shkëmbore, pellgje të larta karstike, rreth një pike të madhe kalimi për komunikim në pellgun e Metokisë (Qafa e Pejës, në mes të luginës së Shalës dhe të Limit, 1708 m). Në këtë pjesë thelbësore bën pjesë Maja e Jezercës, e cila është maja më e lartë (2.694 m), dhe maja Radohinës (d. 2570), Mali i Snikut (2.554 m) dhe disa maja të tjera mbi 2400 m. Është kjo bërthamë që i përshtatet titulli '''Bjeshk't e Nâmuna''' (Malet e mallkuara), për vrazhdësinë e tyre dhe sterilitetin. Drejt jugut hapet lugina e gjatë e Shalës, kundrejt së cilës të tjerat kanë një simetri të caktuar, në perëndim dhe lindje. Në drejtimin e parë hapen luginat e Cemit dhe Përroi i Thatë, që përkulen në jugperëndim. Mes kësaj të fundit dhe luginës së Shalës rrjedh, tashmë larg nyjës së majave të larta, lugina e Kirit, e vendosur më së shumti brenda masivit të Cukalit. Në Lindje hapen lugina e Valbonës dhe e Nikaj-Merturit. Drejt veriut zbresin vetëm lugina të shkurtra, që vijnë nga Limi, përtej pellgut të lartë të këtij lumi, i cili tashmë i takon sistemit të lumit Danub. Alpet Shqiptare janë mbresëlënëse dhe me forma piktoreske. Ata janë një shtrirje e peizazhit malor, i cili përplaset në disa zinxhirë luginash gëlqerore të Alpeve. Luginat paraqesin karshi majave thellësi prej 1.200-1.500 m dhe ndonjëherë edhe më shumë, deri në kokën e tyre, duke pasur një thellësi (bazë) të gjerë dhe të hapur, duke i rënë me trungun e sipërm kundër mureve të larta, të lakuara si në formë qarku, të rrudhura.

Zhvillimin e akullnajave e favorizuan reshjet e bollshme. Aktualisht, Alpet Shqiptare janë sigurisht një nga rajonet më me reshje të Evropës, nuk ka të dhëna të sakta meteorologjike, por vlen të përmendet se më pak se një metër e gjysmë shi në vit mesatarisht bie në Shkodër, dhe në njëfarë largësie nga këmbët e maleve kanë rënë 2,500&nbsp;mm në Shkrel. 
Bora mbulon në pallto gjatë dimrit gjerësisht Alpet Shqiptare mbi 1.800 m, ajo qëndron në bollëk deri në verën e avancuar. Sipas informacionit të mbledhur nga Leutelt në Theth (Lugina e Shalës, rreth 800 m lartësi) bien mesatarisht katër metra dëborë në vit. Vera është mjaft e thatë, por mungojnë erërat e ngrohta dhe netët janë mjaft të freskëta. Pra dëbora nganjëherë mund të ruhet nga viti në vit, jo vetëm në gropat karstike dhe të çarat, por edhe në shpatet e caktuara në hije. Duket se dëbora e përjetshme ishte më e shpeshtë dhe më e shpërhapur në gjysmën e parë të shekullit të kaluar.Drejt Majes së Kakisë|alt=Drejt Majes së Kakisë|parapamje
## Prejardhja e emrit 
Sipas autorit Ilaz Rexha, "Gjatë mesjetës, në hapsirat e Arbërisë mesjetare u bë sllavizimi i toponomisë parasllave, siç shihet nga dokumentet dhe burimet shkrimore shkencore mesjetare: nga Alpes Albanicae në Prokletije Planina."

## Akullnajat në Alpet Shqiptare 
Në Alpet Shqiptare akullnajat kanë pasur veprim më të dalluar nga të gjitha malet e tjera në Gadishullin Ballkanik. Nga Shkodra e deri te Rozafa të gjitha malet e Alpeve Shqiptare kanë qenë të mbuluara nga masa akullnajore, përveç majave më të larta malore. Nga masivi i Alpeve janë lëshuar akullnaja masive nga veriu dhe lindja. Nga veriu është lëshuar akullnaja e Plavës. Akullnaja e Plavës ka qenë e gjatë 35&nbsp;km, dhe ka arritur një trashësi prej 200 m. Sipërfaqja e Akullnajës së Plavës ka arritur 250&nbsp;km². Në rrugëtimin e vet ajo krijoi morinat ballore dhe në afërsi të Plavës së sotme krijoi basenin terminal të Liqenit të Plavës, në një lartësi mbidetare 900 m.

Në anën lindore të Alpeve Shqiptare u lëshuan shumë akullnaja. Në rrjedhën e sipërme të lumit Ibër janë lëshuar Akullnaja e Rozhajës dhe Akullnaja e Pejës, nga e cila janë krijuar ajo e Rugovës (Lumbardhit) dhe e Deçanit. Përveç këtyre akullnajave nga Alpet Shqiptare janë lëshuar edhe: Akullnajat e Gucisë, Jasenicës, Gërbajës dhe Komariqit.  
 
Liqenet më të njohura në Alpet Shqiptare janë: Liqeni i Ridit, Liqeni i Rikavikës (Rikavičko jezero), Bukumirsko jezero, Liqeni i Gjeravicës dhe ai Savinës (Savinsko).

Akademikët nga Manchester University gjetën katër akullnaja ne Alpet Shqiptare në territorin e Shqipërisë. Ato janë formuar në një lartësi prej 2,000 metrash, në një lartësi relativisht të ulët për një gjerësi gjeografike të jugut. Akullnajat e tjera në këtë gjerësi gjeografike mund të të mbijetojnë vetëm në malet më të larta më në veri.

Gjeografët besojnë se akullnajat ishin në gjendje të formohen në këto lartësi mbidetare të ulëta, sepse ka sasi të mjaftueshme të reshurash bore.

## Alpet Shqiptare në Mal të Zi 
Alpet Shqiptare në Mal të Zi kanë një sipërfaqe përafërsisht rreth 250 km² dhe shtrihen nga Shkodra deri te Bogicevica, në kufi me Kosovën.

Masivi malor i Alpeve Shqiptare të Malit të Zi është i kufizuar nga lumenjtë Cem, Lim dhe Ibër. Në veri, Alpet fillojnë nga vargu malor Visitor, Golesh, Greben dhe Zeletin.
 
### Ropoja 
Kur flasim për Alpet Shqiptare në Mal të Zi para së gjithash kemi të bëjmë me maja malore të cilat ngriten mbi dy lugina të bukura impresive të cilat gjenden në afërsi të qytetësisë Guci pranë qytetit të Plavës. Lugina e parë quhet Gërbaja (Grebaje), mbi të cilën ngriten majat impresive malore të Karanfilit, Oçnjakut, Forcës, Karanfil Ljuljaševića, Volušnica dhe Vojuša. Lugina tjetër quhet Ropoja. Ajo fillon nga fshati Vuthaj dhe shkon në drejtim të kufirit ndërmjet Malit të Zi dhe Shqipërisë, dhe mandej në drejtim të masivit qendror të majave më të larta të Alpeve Shqiptare të lokalizuara në territorin e Shqipërisë.
 
Majat malorë të Alpeve Shqiptare në Mal të Zi tejkalojnë lartësinë prej 2,500 m, ndërsa luginat pranë tyre shtrihen në lartësi mbidetare prej 1000 m, ç'do të thotë se ndryshimi në lartësi mes majave malore luginave u duhet të arrijnë rreth 1,500 m, gjë që Alpeve u jep pamje impresive. Alpet karakterizohen me maja të thepisura malore të cilat ngriten vertikalisht nga luginat e ngushta.

Sa u përket majave malore, majat më atraktive në Alpet e Malit të Zi për t'i pushtuar nga alpinistët janë Karanfili dhe Oçjaku, të cilat gjenden mbi luginën e Gërbajës, si dhe Maja e Rosit dhe Kollata, në të cilat mund të ngjiten alpinistët nga fshati Vuthaj, aty nga fillimi i luginës së Ropojës.

## Shiko edhe 
* Majat më të larta malore në Kosovë

## Lidhje të jashtme 
* www.summitpost.org
* www.electronica.unifi.it

## Referimet 
## Shiko edhe