Revolucionet e vitit 1848 në shtetet italiane

**Revolucionet e vitit 1848 në shtetet italiane**, pjesë e revolucioneve më të gjera të vitit 1848 në Evropë, ishin revolta të organizuara në shtetet e gadishullit italian dhe të Siçilisë, të udhëhequra nga intelektualë dhe agjitatorë që dëshironin një qeveri liberale. Si nacionalistë italianë ata kërkuan të eliminonin kontrollin reaksionar austriak. Gjatë kësaj kohe, Italia nuk ishte një vend i bashkuar, dhe u nda në shumë shtete, të cilat, në Italinë Veriore, drejtoheshin drejtpërdrejt ose tërthorazi nga Perandoria Austriake. Dëshira për të qenë të pavarur nga sundimi i huaj dhe udhëheqja konservatore e austriakëve, i shtyu revolucionarët italianë të organizonin revolucion për të dëbuar austriakët. Revolucioni u drejtua nga shteti i Mbretërisë së Sardenjës. Disa kryengritje në Mbretërinë e Lombardisë-Venecias, veçanërisht në Milano, e detyruan gjeneralin austriak Radetzky të tërhiqej në kështjellat Quadrilatero.

Mbreti Charles Albert, i cili sundoi Piemonte-Sardenjën nga viti 1831 deri më 1849, aspiroi të bashkonte Italinë me miratimin e Papa Piu IX, kreut të Shteteve Papale, i cili përfshinte një territor të madh në qendër të gadishullit italian. Ai i shpalli luftë Austrisë në mars 1848 dhe nisi një sulm të plotë në Quadrilatero. Në mungesë të aleatëve, Charles Albert nuk ishte i barabartë me ushtrinë austriake dhe u mund në Betejën e Custoza më 24 korrik 1848. Ai nënshkroi një armëpushim dhe tërhoqi forcat e tij nga Lombardia, dhe kështu Austria mbeti dominuese në një Itali të ndarë deri në Luftën e Dytë për Pavarësi Italiane.

## Rebelimi
parapamje|majtas|Imazhi i Italisë së ndarë (1815-1870)
Pasi panë ngjarjet miqësore liberale që po ndodhnin në Romë, njerëzit e shteteve të tjera filluan të kërkojnë trajtim të ngjashëm. Filloi më 12 janar në Siçili, ku populli filloi të kërkonte një Qeveri të Përkohshme, të ndarë nga qeveria e kontinentit. Mbreti Ferdinand II u përpoq t'u rezistonte këtyre ndryshimeve, megjithatë një revoltë e plotë shpërtheu në Siçili, një revoltë shpërtheu gjithashtu në Salerno dhe Napoli. Këto revolta e dëbuan Ferdinandin dhe ushtrinë e tij nga Siçilia dhe e detyruan atë të lejonte krijimin e një qeverie të përkohshme.

Pavarësisht nga ngjarjet në Romë dhe Napoli, shtetet ishin ende nën një sundim konservator. Italianët në Lombardi-Venecia nuk mund t'i gëzonin këto liri. Perandoria Austriake e këtij rajoni i kishte shtrënguar njerëzit duke i shtypur më tej me taksa më të ashpra. Taksmbledhësit u dërguan së bashku me ushtrinë prej 100.000 vetash që qëndronte në vend dhe lanë të njohur praninë e tyre.
 në Bolonjë.]]
Këto revolta në Siçili ndihmuan në ndezjen e revoltave në Mbretërinë veriore të Lombardisë-Venecia. Revolucionet në qytetin Lombard të Milanos detyruan rreth 20,000 trupa të gjeneralit austriak Radetsky të tërhiqen nga qyteti. Përfundimisht gjenerali Radetsky u detyrua të tërhiqte plotësisht trupat e tij nga të dy shtetet, megjithatë, për shkak të ekspertizës së tij, ai ishte në gjendje të mbante kështjellat Katërkëndësh të Veronës, Peschiera, Legnano dhe Mantovës. Nëpërmjet taktikave të tij të aftë ai solli njerëzit e tij që ishin tërhequr në kalatë kryesore. Ndërkohë, kryengritësit italianë u inkurajuan kur u përhap lajmi për dorëheqjen e Princit Metternich në Vjenë, por nuk ishin në gjendje të dëbonin plotësisht trupat e Radetsky. Gjithashtu, në këtë kohë Charles Albert i Piemonte kishte botuar një kushtetutë liberale për mbretërinë e tij.

Në Katërkëndësh, gjenerali Radetsky dhe njerëzit e tij po komplotonin një kundërsulm për të rifituar terrenin e humbur. Megjithatë, ata u penguan nga Charles Albert, i cili deri atëherë kishte marrë ballë të sulmit dhe kishte nisur një sulm kundër Katërkëndëshit. Charles Albert ngarkoi kështjellën nga të gjitha anët i ndihmuar nga 25,000 përforcime, të cilët erdhën në ndihmë të kauzës nacionaliste. Ndërsa udhëtonte për në kala duke u përgatitur për sulmin, Charles Albert mori mbështetjen e princave të shteteve të tjera. Princat e tij u përgjigjën duke dërguar përforcime në ndihmë të tij: Leopold II, Duka i Madh i Toskanës dërgoi 8,000, Papa Piu kontribuoi me 10,000 dhe Ferdinandi II dërgoi 16,050 burra me këshillën e gjeneralit Guglielmo Pepe. Ata sulmuan kështjellat dhe më 3 maj 1848 ia dolën të fitonin Betejën e Goitos dhe të pushtonin kështjellën e Peschiera.

Në atë moment, Papa Piu IX u bë nervoz për mposhtjen e Perandorisë Austriake dhe tërhoqi trupat e tij, duke përmendur se ai nuk mund të miratonte një luftë midis dy kombeve katolike. Mbreti Ferdinand i Dy Siçilive i thirri gjithashtu ushtarët e tij. Megjithatë, disa prej tyre nuk respektuan urdhrin dhe vazhduan nën drejtimin e gjeneralëve Pepe, Durando dhe Giovanni deri në humbjen në Betejën e Custoza. Një vit më vonë, Charles Albert ndërmori një sulm tjetër, por, për shkak të mungesës së trupave, ai u mund në Betejën e Novara.

## Pasojat
[parapamje|250px|[Giuseppe Garibaldi në Rome.]] 
Pavarësisht se Piu e kishte braktisur luftën kundër austriakëve, shumë nga njerëzit e tij kishin luftuar ende përkrah Charles Albert. Populli i Romës u rebelua kundër qeverisë së Piut dhe vrau Pellegrino Rossi, ministrin e Piut. Papa Piu IX më pas iku në kalanë e Gaeta, nën mbrojtjen e mbretit Ferdinand II. Në shkurt 1849, atij iu bashkua Leopold II, Duka i Madh i Toskanës, i cili duhej të ikte prej andej për shkak të një kryengritjeje tjetër. Piemonte gjithashtu u mund nga austriakët në 1849 dhe Charles Albert iu desh të abdikonte duke lënë të sundonte djalin e tij, Victor Emmanuel II.

Në Romë, autoriteti që mori përsipër miratoi legjislacionin popullor për të eliminuar taksat e rënda dhe për t'u dhënë punë të papunëve. Giuseppe Garibaldi dhe Giuseppe Mazzini erdhën për të ndërtuar një "Romë të Popullit" dhe Republika Romake jetëshkurtër u shpall.

Megjithatë, reformat e shumta të ndërmarra nga Republika e re, të kombinuara me uljen e taksave, sollën probleme monetare, të cilat republika më pas i komplikoi thjesht duke shtypur më shumë para. Inflacioni i arratisur i çmimeve dënoi ekonominë e republikës. Përveç kësaj, dërgimi i trupave për të mbrojtur Piemonte nga forcat austriake e vuri Romën në rrezik sulmi nga Austria. Për më tepër, Papa Piu iu drejtua Louis Napoleonit për ndihmë në rivendosjen e fuqisë së tij të përkohshme. Presidenti francez e pa këtë si një mundësi për të fituar mbështetjen katolike. Ushtria franceze mbërriti nga deti nën komandën e gjeneralit Charles Oudinot dhe, megjithë një humbje të hershme ndaj Garibaldit, francezët, me ndihmën e austrisë, mundën përfundimisht Republikën Romake. Më 12 korrik 1849 Papa Piu IX u shoqërua përsëri në Romë dhe sundoi nën mbrojtjen franceze deri në 1870.

## Shiko gjithashtu
* Revolutionet e vitit 1848
* Bashkimi i Italisë

## Referime
## Lexim më tutje
* De Mattei, Roberto. *Pius IX*  (2004)
* Ginsborg, Paul. "Peasants and Revolutionaries in Venice and the Veneto, 1848," *Historical Journal,* Sep 1974, Vol. 17 Issue 3, pp 503–550 in JSTOR
* Ginsborg, Paul. *Daniele Manin and the Venetian Revolution of 1848-49* (1979)
* Rapport, Michael. *1848: Year of Revolution* (2010) pp 79–93
* Robertson, Priscilla. *Revolutions of 1848: A Social History* (1952) pp 311–401 
* Smith, Denis Mack. *Mazzini* (1996)  excerpt and text search