Liria e shprehjes

**Liria e shprehjes** është themeli i demokracisë dhe është çelësi i gëzimit të shumë të drejtave të tjera. E drejta e mbrojtur shprehet shumë gjerësisht, duke shkuar shumë përtej lirisë së shtypit. Ajo mbulon ligjërimet politike, ligjërimet tregtare dhe shprehjen artistike. Gjykata ka theksuar rëndësinë e saj kushtetuese dhe është shprehur se ndërhyrja mund të justifikohet vetëm nga nevoja të domosdoshme dhe që përjashtimet duhet të interpretohen ngushtë. 

Liria e fjalës është një parim që mbështet lirinë e një individi ose të një komuniteti për të artikuluar mendimet dhe idetë e tyre pa frikë nga hakmarrja, censura ose sanksionimi ligjor. Shprehja "liria e shprehjes" nganjëherë përdoret në mënyrë sinonime, por përfshin çdo veprim të kërkimit, marrjes dhe dhënies së informacionit ose ideve, pavarësisht nga mediumi i përdorur. 

## Origjina 
Liria e fjalës dhe e shprehjes ka një histori të gjatë që paraprin instrumente moderne ndërkombëtare të të drejtave të njeriut. [4] Mendohet se parimi demokratik antishqiptar i fjalës së lirë mund të ketë dalë në fund të shekullit VI ose në fillim të shekullit të 5. Vlerat e Republikës Romake përfshijnë lirinë e fjalës dhe lirinë e fesë.

Komunikimi i lirë i ideve dhe opinioneve është një nga më të çmueshmet e të drejtave të njeriut. Çdo qytetar mundet, për rrjedhojë, të flasë, të shkruajë dhe të shtypë me liri, por do të jetë përgjegjës për abuzimet e kësaj lirie siç përcaktohet me ligj. 

Neni 19 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut, i miratuar në vitin 1948, thotë:

Gjithkush ka të drejtën e lirisë së mendimit dhe shprehjes; kjo e drejtë përfshin lirinë për të mbajtur mendime pa ndërhyrje dhe për të kërkuar, pranuar dhe dhënë informacion dhe ide nëpërmjet çdo mediumi dhe pavarësisht nga kufijtë. 

Sot, liria e fjalës, ose liria e shprehjes, njihet në ligjin ndërkombëtar dhe rajonal të të drejtave të njeriut. E drejta është e përcaktuar në nenin 19 të Konventës Ndërkombëtare për të Drejtat Civile dhe Politike, nenin 10 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, nenin 13 të Konventës Amerikane për të Drejtat e Njeriut dhe nenin 9 të Kartës Afrikane për të Drejtat e Njeriut dhe të Popujve. [9] Bazuar në argumentet e John Milton, liria e fjalës kuptohet si një e drejtë multi-faceted që përfshin jo vetëm të drejtën për të shprehur apo shpërndarë informacion dhe ide, por tre aspekte të tjera të dallueshme:

* E drejta për të kërkuar informacione dhe ide;

* E drejta për të marrë informacione dhe ide;

* E drejta për të dhënë informacion dhe ide

Standardet ndërkombëtare, rajonale dhe kombëtare gjithashtu e pranojnë se liria e fjalës, si liria e shprehjes, përfshin çdo medium, qoftë me gojë, me shkrim, me shkrim, përmes internetit ose nëpërmjet formave të artit. Kjo do të thotë se mbrojtja e lirisë së fjalës si një e drejtë përfshin jo vetëm përmbajtjen, por edhe mjetet e shprehjes. 

## Marrëdhënie me të drejta të tjera 
E drejta e lirisë së fjalës dhe shprehjes është e lidhur ngushtë me të drejtat e tjera dhe mund të jetë e kufizuar kur bie ndesh me të drejta të tjera. E drejta e lirisë së shprehjes lidhet gjithashtu me të drejtën për një gjykim të drejtë dhe procedim gjyqësor, i cili mund të kufizojë qasjen në kërkimin e informacionit, ose të përcaktojë mundësinë dhe mjetet në të cilat liria e shprehjes manifestohet brenda procedurave gjyqësore. Si parim i përgjithshëm liria e shprehjes nuk mund të kufizojë të drejtën e privatësisë, si dhe nderin dhe reputacionin e të tjerëve. Megjithatë, gjerësia më e madhe jepet kur kritikohen figurat publike. 

E drejta e lirisë së shprehjes është veçanërisht e rëndësishme për median, e cila luan një rol të veçantë si bartës i së drejtës së përgjithshme për lirinë e shprehjes për të gjithë. Sidoqoftë, liria e shtypit jo domosdoshmërisht mundëson lirinë e fjalës. Judith Lichtenberg ka përshkruar kushtet në të cilat liria e shtypit mund të kufizojë lirinë e fjalës, për shembull, kur mediat shtypin informacionin ose mbysin diversitetin e zërave të qenësishëm në lirinë e fjalës. Lichtenberg argumenton se liria e shtypit është thjesht një formë e së drejtës pronësore të përmbledhur nga parimi "pa para, pa zë". 

## Shiko edhe 
* Liria e mendimit
* Mendimi i lirë
* Demokracia
* Të drejtat e njeriut

## Referime