Boris Spasski

**Boris Vasilievich Spassky** (Rusisht: Бори́с Васи́льевич Спа́сский, romanizuar: ''Borís Vasíl'yevich Spásskiy''; 30 janar 1937 - 27 shkurt 2025) ishte një mjeshtër i madh shahu rus, i cili ishte kampioni i dhjetë i botës në shah, duke mbajtur titullin nga viti 1969 deri në 1972. Spassky luajti tre ndeshje të kampionatit botëror: ai humbi nga Tigran Petrosian në 1966; mundi Petrosian në 1969 për t'u bërë kampion bote; më pas humbi ndaj Bobby Fischer në ndeshjen e famshme në 1972.

Spassky fitoi dy herë Kampionatin Sovjetik të Shahut (1961, 1973) dhe dy herë humbi në play-off (1956, 1963), pasi u barazua për vendin e parë gjatë ngjarjes. Ai ishte kandidat për Kampionatin Botëror të Shahut në shtatë raste (1956, 1965, 1968, 1974, 1977, 1980 dhe 1985). Përveç fitoreve të kandidatëve të tij në 1965 dhe 1968, Spassky arriti në fazën gjysmëfinale në 1974 dhe në fazën përfundimtare në 1977.

Spassky emigroi në Francë në vitin 1976, duke u bërë shtetas francez në 1978. Ai vazhdoi të garonte në turne, por nuk ishte më një pretendent kryesor për titullin botëror. Spassky humbi një revansh jozyrtar kundër Fischer në 1992. Në vitin 2012, ai u largua nga Franca dhe u kthye në Rusi.

## Jeta e hershme
Spassky lindi në Leningrad (tani Shën Petersburg) nga prindër rusë. Babai i tij, Vasili Vladimirovich Spassky, shërbeu në ushtri. Ai rridhte nga familja e Vladimir Alexandrovich Spassky, një prift i shquar ortodoks rus i Governoratit të Kurskut, më vonë një *protoiereus* i Kishës Ruse (që nga viti 1916), si dhe një deputet i Dumës së Shtetit (1912-1917) dhe një anëtar aktiv i Bashkimit të Popullit Rus. Nëna e Borisit, Ekaterina Petrovna Spasskaya (*nèe* Petrova) ishte një mësuese shkolle. Ajo u lindi në fshatin Ryadnevo të rrethit Gdov (tani Pskov Oblast) si një vajzë e paligjshme e Daria Ivanovna Ivanova (nga një familje fshatare lokale) dhe Andrei Kupriyanovich Kupriyanov, një pronar që kishte shtëpi në Shën Petersburg dhe Pskov. Pas ca kohësh, Daria Ivanovna iku në Petersburg, duke lënë vajzën e saj me Petr Vasiliev, një të afërm të saj, i cili e rriti Ekaterinën me mbiemrin Petrova. Ajo u bashkua me nënën e saj më vonë.

Spassky mësoi të luante shah në moshën 5 vjeçare në një tren që evakuohej nga Leningradi gjatë rrethimit të Leningradit në Luftën e Dytë Botërore. Ai së pari tërhoqi vëmendjen e gjerë në vitin 1947 në moshën 10-vjeçare, kur mundi kampionin sovjetik Mikhail Botvinnik në një ekspozitë të njëkohshme në Leningrad. Trajneri i hershëm i Spassky ishte Vladimir Zak, një mjeshtër dhe trajner i respektuar. Gjatë rinisë së tij, që në moshën 10-vjeçare, Spassky shpesh punonte në shah për disa orë në ditë me trajnerë të nivelit mjeshtër. Ai vendosi rekorde si lojtari më i ri sovjetik që arriti rangun e kategorisë së parë (10 vjeç), rangun mjeshtër të kandidatit (11 vjeç) dhe rangun Mjeshtër Sovjetik (15 vjeç). Në vitin 1952, në moshën 15-vjeçare, Spassky shënoi 50 për qind në gjysmëfinalen e Kampionatit Sovjetik në Riga dhe u rendit i dyti në Kampionatin e Leningradit po atë vit, duke u vlerësuar shumë nga Botvinnik.

## Karriera
Si një statistikë që përfshin të gjitha ndeshjet e karrierës së tij, hapjet më të luajtura të Spassky me të dyja pjesët e bardha dhe të zeza ishin Mbrojtja Siciliane dhe Ruy Lopez.

Spassky ka mposhtur gjashtë kampionë të padiskutueshëm botëror të paktën dy herë (jo domosdoshmërisht gjatë kohës që mbretëronin): Vasily Smyslov, Mikhail Tal, Tigran Petrosian, Bobby Fischer, Anatoly Karpov, dhe Garry Kasparov.

### Ndeshje kampionati me Fischer
Sundimi i Spassky si kampion bote zgjati për tre vjet, pasi ai humbi nga Fischer i Shteteve të Bashkuara në Kampionatin Botëror të Shahut 1972, i njohur gjerësisht si Ndeshja e Shekullit. Gara u zhvillua në Reykjavík, Islandë, në kulmin e Luftës së Ftohtë, dhe rrjedhimisht u pa si simbol i konfrontimit politik midis dy superfuqive. Spassky plotësoi shumë kërkesa nga Fischer, duke përfshirë zhvendosjen e ndeshjes së tretë në një dhomë anësore. Kampionati Botëror Fischer vs Spassky ishte ndeshja e shahut më e mbuluar në histori, e raportuar nga mediat kryesore në mbarë botën. Sekretari i Shtetit Henry Kissinger foli me Fischer duke i kërkuar atij që të luante ndeshjen dhe shahu ishte në kulmin e tij.

Duke shkuar në ndeshje, Fischer nuk kishte fituar kurrë një lojë nga Spassky në pesë përpjekje, duke humbur tre. Përveç kësaj, Spassky kishte siguruar Gellerin si trajner të tij, i cili gjithashtu kishte një rezultat plus ndaj Fischer. Megjithatë, Fischer fitoi ndeshjen e titullit 12½/8½ (+7−3=11), me një nga tre humbjet si parazgjedhje.

Ndeshja mund të ndahej në pjesë, e para e fituar bindshëm nga Fischer dhe e dyta një betejë e ngushtë. Para ndeshjes, Fischer kishte mposhtur Mark Taimanov, Bent Larsen dhe Tigran Petrosian, por Spassky ruajti qetësinë dhe konkurrencën e tij. Është sugjeruar se përgatitja e Spassky u anashkalua kryesisht nga Fischer, pasi Spassky dhe ekipi i tij gabimisht prisnin që Fischer të luante gjithmonë hapjet 1. e4 si Bardhë.

Sipas Reshevsky, ndeshja në tërësi ishte zhgënjyese. "U karakterizua nga gafa të të dy lojtarëve. Gabimet e kryera nga Spassky ishin të pabesueshme. Në dy ndeshje, për shembull, Spassky anashkaloi një kombinim me një lëvizje. Në të parën u detyrua të jepte dorëheqjen menjëherë, dhe në tjetrën. i hodhi poshtë të gjitha mundësitë për fitore. Fischer gjithashtu nuk ishte në formën e tij më të mirë. Ai bëri gabime në një sërë ndeshjesh. Loja e tij i mungonte shkëlqimi, por mbrojtja e tij ishte e shkëlqyer".

## Vitet e mëvonshme
Më 1 tetor 2006, Spassky pësoi një goditje të lehtë gjatë një mësim shahu në San Francisko. Në lojën e tij të parë të madhe pas goditjes, ai barazoi një ndeshje të shpejtë me gjashtë ndeshje me mjeshtrin e madh hungarez Lajos Portisch në prill 2007.

Më 27 mars 2010, në moshën 73-vjeçare, ai u bë ish-kampioni më i vjetër botëror i shahut i mbijetuar pas vdekjes së Vasily Smyslov.

Më 23 shtator 2010, ChessBase raportoi se Spassky kishte pësuar një goditje më të rëndë që e kishte lënë atë të paralizuar në anën e majtë. Pas kësaj ai u kthye në Francë për një program të gjatë rehabilitimi. Më 16 gusht 2012, Spassky u largua nga Franca për t'u kthyer në Rusi në rrethana të diskutueshme dhe tani jeton në një apartament në Moskë.

Më 25 shtator 2016, ai mbajti një fjalim publik në hapjen e turneut Tal Memorial. Ai tha se kishte "kujtimet më të ndritshme" nga Mikhail Tal dhe tregoi një anekdotë nga Olimpiada e 15-të e Shahut rreth analizës sovjetike të një loje të shtyrë midis Fischer dhe Botvinnik. Ai u përshkrua nga Chess24 si "i ndezur".

## Trashëgimia 
Vitet më të mira të Spassky ishin si një gjeni në mesin e viteve 1950 dhe në mesin deri në fund të viteve 1960.

Spassky është përshkruar nga shumë si një lojtar universal. Duke mos qenë kurrë një ekspert i vërtetë i hapjeve, të paktën në krahasim me bashkëkohësit si Geller dhe Fischer, ai shkëlqeu në meslojë dhe në taktika.

Spassky pati sukses me një larmi të gjerë hapjesh, duke përfshirë Gambiti i Mbretit, 1.e4 e5 2.f4, një linjë agresive dhe e rrezikshme që rrallë shihet në nivelin më të lartë.

Kontributet e tij në teorinë e hapjes shtrihen në ringjalljen e Sulmit Marshall për të Zezën në Ruy Lopez (1.e4 e5 2.Kf3 Kc6 3.Ob5 a6 4.Oa4 Kf6 5.0-0 Oe7 6.Te1 b5 7.Ob3 0-0 8.c3 d5), zhvillimin e Variantit Leningrad për të Bardhën në Mbrojtjen Nimzo-Indiane (1.d4 Kf6 2.c4 e6 3.Kc3 Ob4 4.Og5), Variantin Spassky në anën e Zezë të Nimzo-Indianit, dhe Variantin e Mbyllur të Mbrojtjes Siciliane për të Bardhën (1.e4 c5 2.Kc3). Një variant i Caro-Kann (1.e4 c6 2.d4 d5 3.Kc3 dxe4 4.Kxe4 Of5 5.Kg3 Og6 6.h4 h6 7.Kf3 Kd7 8.h5) mban gjithashtu emrin e tij, si dhe një varg i rrallë në Sulmin Indian të Mbretit (1.Kf3 Kf6 2.g3 b5!?).

Spassky u luajt nga Liev Schreiber në filmin e vitit 2014 *Pawn Sacrifice*.

## Lojëra të shquara
* Boris Spassky vs. David Bronstein, USSR championship, 1960, King's Gambit Accepted, Modern Defence (C36), 1–0 Spassky defeats the former world championship contender with a spectacular rook sacrifice. The game was used, with some minor adjustments, in the opening scene of the James Bond film *From Russia with Love*.
* Boris Spassky vs. Bobby Fischer, Santa Monica 1966, Grunfeld Defence, Exchange Variation (D87), 1–0 Fischer seems to  in a sharp game, but he makes a small mistake and Spassky capitalises.
* Boris Spassky vs. Efim Geller, Sukhumi Candidates' match 1968, game 6, Sicilian Defence, Closed Variation (B25), 1–0 One of three wins by Spassky over Geller in this match using the same variation, which is one of Spassky's favourites.
* Boris Spassky vs. Tigran Petrosian, World Championship match, Moscow 1969, game 19, Sicilian Defence, Najdorf Variation (B94), 1–0 Aggressive style of play and combinations show Spassky at his heights.
* Bent Larsen vs. Boris Spassky, Belgrade 1970 (match USSR vs Rest of the World), Nimzo-Larsen Attack, Modern Variation (A01), 0–1 Another short win over a noted grandmaster.
* Boris Spassky vs. Bobby Fischer, Siegen Olympiad 1970, Grunfeld Defence, Exchange Variation (D87), 1–0 Fischer tries the Grunfeld again against Spassky, and the game is remarkably similar to their 1966 encounter.
* Boris Spassky vs. Bobby Fischer, World Championship match, Reykjavík 1972, game 11, Sicilian Defense, Najdorf, Poisoned Pawn Variation (B97), 1–0 Fischer's only loss in his favourite Poisoned Pawn Variation.
* Anatoly Karpov vs. Boris Spassky, Candidates' match, Leningrad 1974, game 1, Sicilian Defence, Scheveningen Variation (B83), 0–1 Spassky lost the match, but he started strongly with this win.

## Referime
## Lexim më tutje
* ''Spassky's Best Games* by Bernard Cafferty, Batsford, 1969.
* *World chess champions* by Edward G. Winter, editor. 1981 
* Cafferty, Bernard (1972). *Boris Spassky Master of Tactics. Spassky's 100 Best Games* 1949–1972. London: B. T. Batsford. .
* Chernev, Irving (1995). *Twelve Great Chess Players and Their Best Games*. New York: Dover. pp. 43–57. .
* *No Regrets: Fischer–Spassky* by Yasser Seirawan; International Chess Enterprises; March 1997. 
* *Bobby Fischer Goes to War: How the Soviets Lost the Most Extraordinary Chess Match of All Time* by David Edmonds and John Eidinow; Ecco, 2004.
* Garry Kasparov (2004). *My Great Predecessors, part III*. Everyman Chess. 
* Raetsky, Alexander; Chetverik, Maxim (2006). *Boris Spassky: Master of Initiative''. Everyman Chess.