Antemiusi

**Prokop Anthemi** (  *Prokópios Anthémios*;  - 11 korrik 472) ishte perandor romak i perëndimit nga viti 467 deri në vitin 472. I lindur në Perandorinë Lindore, Antemiusi e çau me shpejtësi rrugën e karrierës së tij. Ai u martua në Dinastinë Teodosiane me Marcia Eufemian, vajzën e perandorit lindor Marcian. Ai mori shpejtë një numër promovimesh në poste të ndryshme dhe u konsiderua si pasardhësi i paracaktuar i Marcianit. Megjithatë, vdekja e papritur e Marcianit në vitin 457, bashkë me atë të perandorit perëndimor Avitus, e la pasimin perandorak në duart e Asparit. Ai caktoi Leonin I, një oficer i rangut të ulët, në fronin lindor, me gjasa nga frika se Antemiusi do të ishte tepër i pavarur. Në vijim, po Leoni I e caktoi Antemiusin perandor të perëndimit në vitin 467, duke pasuar një sundim të përbashkët që filloi në vitin 465.

Ndoshta Perandori i fundit i aftë Romak Perëndimor, Anthemius u përpoq të zgjidhte dy sfidat kryesore ushtarake me të cilat përballeshin mbetjet e Perandorisë Romake Perëndimore: visigotët e rigjallëruar nën Eurikun, fusha e të cilit kalonte në Pirenej; dhe vandalët pamundur nën Geiserikun, në kontrollin e padiskutueshëm të Afrikës Veriore. Anthemiusi do të vritej nga Ricimeri, gjenerali i tij me origjinë gotike. Më parë fuqia e vërtetë pas fronit, Ricimeri pa se mbretërimi i Antemiusit kërcënonte interesat e tij. Kjo në vijim u përshkallëzua në luftë të hapur midis të dyve, me rezultatin që Antemiusi nuk humbi vetëm fronin, por edhe kokën e tij, në vitin 472.

## Jeta e hershme 
parapamje|majtas|327px|Monedhë solidus e Antemiusit
Prokop Antemi i përkiste një familje fisnike, Procopii, e cila i dha disa oficerë të lartë, civilë dhe ushtarakë Perandorisë Romake Lindore. Nëna e tij, Lucina, lindur  400, rridhte nga Flavius Pilipus, prefekt pretorian i Lindjes në vitin 346, dhe ishte vajza e Flavius Antemius, prefekt pretorian i Lindjes (404–415) dhe konsull në vitin 405 Babai i tij ishte Prokopi,  nga viti 422 deri në vitin 424, i cili rridhte nga Prokopi, i cili kishte qenë kushëri i perandorit Juliani II dhe uzurpator kundër perandorit Valens (365–366).

Lindur në Konstandinopojë rreth vitit 420, ai shkoi në Aleksandri për të studiuar në shkollën e filozofit neoplatonik Proklus; midis shokëve të tij studentë ishin Marcelini ( dhe guvernator i Ilirikut), Flavius Illustrius Pusaeus (prefekt pretorian i Lindjes dhe konsull në vitin 467), Mesius Foebus Severus (konsull në vitin 470 dhe ) dhe Pamprepius (poet pagan).

Në vitin 453 ai u martua me Marcia Eufemian, vajza e perandorit lindor Marcian (450–457); pas martesës ai u ngrit në rangun e  dhe u dërgua në kufirin danubian me detyrën e rindërtimit të mbrojtjeve kufitare, të lëna pas dore, pas vdekjes së Atilës në vitin 453. Në vitin 454 ai u tërhoq në Kostandinopojë, ku mori titullin *patricius* në vitin 454 ose 455 dhe u bë një nga dy  ose  i Lindjes. Në vitin 455 ai mori nderin e mbajtjes së konsullatës me perandorin perëndimor Valentiniani III si koleg.

Ky varg ngjarjesh nderuese - martesa me vajzën e Marcianit; një ngritje në një gradë të rëndësishme ushtarake, por me detyra administrative sesa ushtarake; rangun prestigjioz të *patricit* dhe pozicionin më të lartë ushtarak; konsullata e mbajtur me një perandor si koleg - sugjeron që Marciani e kishte zgjedhur Antemiusin si një kandidat të mundshëm për fronin Lindor ose Perëndimor. Kjo hipotezë përforcohet edhe më shumë nga fakti që prestigji i Anthemit do ta ngatërronte historianin e shekullit të VI Joan Malalas për të deklaruar se Marciani në të vërtetë e kishte caktuar Anthemin si perandor perëndimor pas Avitusit.

Avitusi u rrëzua në tetor 456; është e mundshme që Marciani e konsideroi Antemiusin si pasardhës, por perandori lindor vdiq në janar 457, para se të zgjidhte kolegun e tij. Prandaj, të dy perandoritë nuk kishin asnjë perandor dhe pushteti ishte në duart e gjeneralëve perëndimorë, Ricimer dhe Majorian, dhe të  lindor, alanit Aspar. Ndërsa Aspari nuk mund të ulej në fron për shkak të origjinës së tij barbare, ai iu kundërvu Antemit, prestigji i të cilit do ta bënte atë të pavarur dhe zgjodhi një oficer të rangut të ulët ushtarak, Leonin; në Perëndim, ndërsa origjina e tij barbare e ndaloi Ricimerin nga froni, ishte Majoriani ai që do të merte purpurin.

Antemiusi qëndroi në shërbim nën perandorin e ri; si , detyra e tij ishte të mbronte perandorinë nga popullatat barbare që depërtonin në kufirin e saj. Rreth vitit 460, ai mundi ostrogotët e Valamirit në Ilirik. Gjatë dimrit të vitit 466 / 467 ai mundi një grup hunësh të udhëhequr nga Hormidaku, i cili kishte kaluar Danubin e ngrirë dhe plaçkiti Dakinë. Sulmuesit kishin pushtuar Serdikën, ndërsa Antemiusi e rrethoi qytetin derisa hunët e uritur vendosën të pranonin betejën e hapur; megjithë tradhtinë e komandantit të tij të kalorësisë (një hun), Antemiusi e udhëhoqi këmbësorinë e tij drejtë fitores dhe kur Hormidaku i ofroi dorëzimin, Antemiusi kërkoi që t'i jepej dezertori.

[parapamje|347px|Hartë e Perandorisë Romake nën Majorianin, [460]]
## Ngjitja në fron 
Perandori romak i sapozgjedhur Lindor, Leoni I, kishte një problem të madh në punët e jashtme: vandalët e mbretit Geiserik dhe sulmet e tyre në brigjet italiane. Pas vdekjes së Libius Severit në vitin 465, Perëndimi nuk kishte asnjë perandor. Gaiseriku kishte kandidatin e tij, Olibrin, i cili ishte i lidhur me Gaiserikun, sepse të dy, Olibri dhe një djalë i Gaiserikut ishin martuar me dy vajzat e perandorit Valentiniani III.

Me Olibrin në fron, Gaiseriku do të bëhej fuqia e vërtetë pas fronit të Perandorisë Perëndimore. Nga ana tjetër, Leoni donte ta mbante Gaiserikun sa më larg të ishte e mundur nga oborri perandorak në Ravena, dhe mori kohë për të zgjedhur një pasardhës të Severit. Për ta vendosur Leonin nën trysni, Gaiseriku i zgjeroi sulmet e tij mbi Siçilinë dhe Italinë në territoret e Perandorisë Lindore, duke grabitur dhe skllavëruar njerëzit që jetonin në Ilirik, Peloponez dhe pjesë të tjera të Greqisë, kështu që Leoni u detyrua të ndërmerrte veprime.

Më 25 mars 467,  Leoni I, me pëlqimin e Ricimerit, caktoi perandor perëndimor Antemiusin si Çezar dhe e dërgoi atë në Itali me një ushtri të udhëhequr nga magister militum per Ilirikum, Marcelini. Më 12 prill, Antemiusi u shpall perandor (august) në miljen e tretë ose të dymbëdhjetë nga Roma. Zgjedhja e Antemiusit u festua në Konstandinopojë me një panegjirik nga Dioskori.

Duke zgjedhur Antemiusin, Leoni arriti tre rezultate: ai e dërgoi një rival të mundshëm në fronin lindor shumë larg; e zmbrapsi përpjekjen e Gaiserikut për të vendosur një kukull të tijën në fronin perëndimor; dhe vendosi një gjeneral të aftë dhe të provuar me një ushtri të stërvitur në Itali, të gatshëm për të luftuar vandalët.

## Sundimi 
### Punët e jashtme 
#### Marrëdhënia me Perandorinë Lindore 
Mbretërimi i Antemiusit u karakterizua nga një marrëdhënie e mirë diplomatike me Perandorinë Lindore; për shembull, Antemiusi është perandori i fundit perëndimor që është regjistruar në një ligj Lindor. Të dy oborret bashkëpunuan në zgjedhjen e konsujve vjetorë, pasi secili oborr zgjodhi një konsull dhe pranoi zgjedhjen e tjetrit. Antemiusi pati nderin të mbante konsullatën  (pa koleg) në vitin 468, vitin e parë që ai filloi si perandor, pas një nderimi të ngjashëm që iu dha Leonit në vitin 466. Vitin tjetër dy konsujt ishin djali i Antemiusit, Marciani dhe dhëndri i Leonit, Zeno (pasardhësi i mëvonshëm i Leonit në fronin Lindor).

Në vitin 470 konsuj ishin Mesius Foebus Severi, shoku i vjetër i Antemit dhe bashkë-studenti i tij në shkollën Proklit dhe  Flavius Iordanes. Në vitin 471, viti në të cilin Leoni mbajti konsullatën e tij të katërt me prefektin pretorian të Italisë, Kelius Akonius Probianus si koleg, të dy perandorët i forcuan lidhjet e tyre me një martesë midis djalit të Antemiusit, Marcianit dhe vajzës së Leonit, Leontia; Marciani u nderua me konsullatën e tij të dytë vitin vijues, këtë herë të zgjedhur nga oborri lindor.

Politika martesore e Antemiusit përfshiu gjithashtu martesën e vajzës së tij të vetme, Alipia dhe  të fuqishëm Ricimer. Poeti Sidonius Apollinaris mbërriti në Romë me rastin e dasmës në fund të vitit 467 dhe do ti përshkruante festimet në të cilat ishin të përfshira të gjitha klasat shoqërore; ai lë të kuptohet gjithashtu se Alipia mund të mos e pëlqente burrin e saj, një barbar.

[parapamje|422px|Harta e Mbretërisë së Vandalëve dhe Alanëve në vitin [476]]
#### Fushata kundër vandalëve 
Vandalët ishin problemi kryesor i Perandorisë Perëndimore. Në fund të vitit 467, Antemiusi organizoi një fushatë të ushtrisë romake perëndimore, ndoshta nën komandën e Marcelinit, por rezultati ishte një dështim: moti i keq e detyroi flotën romake të kthehej në bazën e saj përpara se të përfundonte operacionin.

Në vitin 468, Leoni, Antemiusi dhe Marcelini organizuan një operacion të madh kundër mbretërisë vandale në Afrikë. Komandant i përgjithshëm i operacionit ishte kunati i Leonit, Bazilisku (i cili do të bëhej perandor lindor shtatë vjet më vonë). Një flotë e përbërë nga mbi një mijë anije u mblodh për ta transportuar ushtrinë e kombinuar Lindore-Perëndimore-Ilire, dhe ndërsa shumica e shpenzimeve u paguan nga Perandoria Lindore, Antemiusi dhe thesari perëndimor kontribuan në shpenzime. Flota u mund në Betejën e Kepit Bon, për shkak të dhënies nga Bazilisku të pesë ditëve për tu përcaktuar kushtet për paqe, të cilën ai e përdori për të mbledhur anijet e tija dhe sulmimi i papritur i Flotës Romake, duke shkatërruar të paktën gjysmën e anijeve romake. Bazilisku ia mbathi nga beteja për në në Siçili për tu takuar me Marcelinin, megjithatë Marcelini më vonë u vra nga një vrasës.

Leoni vendosi të nënshkruante një paqe të veçantë me Gaiserikun. Antemiusi humbi aleatët e tij dhe, me thesarin perandorak pothuajse të zbrazur nga operacioni i dështuar, hoqi dorë nga marrja e Afrikës përsëri. Peter Heather e konsideron këtë ekspeditë si mundësinë e fundit për të ripërtërirë perandorinë, e cila nga kjo pikë do të kishte vetëm kontrollin e Gadishullit Italian dhe Siçilisë. Në vend të kësaj ai u përqendrua në problemin e dytë të perandorisë së tij, duke mbajtur nën kontrollin e tij provincat perëndimore të shënjestruara nga zgjerimi visigot.

#### Fushata kundër visigotëve 
Pas fushatës katastrofike në Afrikë, Antemiusi u kthye në ripushtimin e Galisë, të pushtuar nga visigotët nën mbretin ambicioz Eurik, i cili kishte shfrytëzuar kontrollin e dobët romak të shkaktuar nga paqëndrueshmëria politike. Sfera e ndikimit të Eurikut i kishte ndarë gjithashtu disa provinca perandorake nga pjesa tjetër e perandorisë. Edhe pse Arelate dhe Marseja në Galinë Jugore ende qeveriseshin nga oborri perëndimor, Avernia ishte e izoluar nga pjesa tjetër e perandorisë dhe drejtohej nga Ekdiciusi, djali i perandorit Avitus, ndërsa territori i përfshirë më vonë në të ashtuquajturin Zotërim të Soissons gjendej më në veri.

Në vitin 470, Antemiusi rekrutoi bretanë që jetonin në Britani ose Armorikë për të luftuar Eurikun. Bretanët, nën mbretin Riothamus, fillimisht ishin të suksesshëm dhe pushtuan Bourges me dymbëdhjetë mijë burra. Sidoqoftë, kur ata hynë në bërthamën e territorit visigot, duke u përpjekur të pushtonin Déols, ata ishin më të paktë në numër dhe u mundën nga një ushtri visigote dhe Riothamusi u detyrua të ikte te burgundët, të cilët ishin aleatë romakë.

Antemiusi e mori çështjen në duart e tij dhe vendosi ti sulmonte visigotët drejtpërdrejtë. Ai mblodhi një ushtri nën udhëheqjen nominale të djalit të tij, Antemiolit, por në të vërtetë të komanduar nga gjeneralët Torisarius, Everdingus dhe Hermianus. Antemioli u zhvendos nga Arelate dhe kaloi lumin Rhone, por ai u bllokua nga Euriku, i cili mundi dhe vrau gjeneralët romakë dhe plaçkiti zonën.

### Punët e brendshme dhe marrëdhëniet me senatin 
Ndërsa Afrika ishte e humbur dhe kontrolli mbi provincat perëndimore ishte i lëkundur, pushteti i Antemiusit mbi Italinë u kërcënua nga kundërshtimi i brendshëm; ai ishte me origjinë greke, ishte zgjedhur nga perandori lindor nga anëtarët e oborrit Lindor dhe dyshohej se ishte pagan.

Në mënyrë që të merrte mbështetjen e aristokracisë senatoriale, Antemiusi u dha gradën *patricius* anëtarëve të klasës qeverisëse italiane dhe galike. Ai futi praktikën, e zakonshme në Lindje, të emërimit edhe të civilëve në gradën patriciane dhe nderoi kaq shumë anëtarë të aristokracisë me këtë titull sa pësoi një lloj inflacioni. Midis *patricëve* të rinj kishte senatorë italianë, p.sh. Romanus dhe Mesius Foebus Severi, por kundër praktikës së zakonshme ai gjithashtu emëroi senatorë galikë dhe madje aristokratë pa karriera të rëndësishme, të tillë si Magnus Feliksi dhe poeti galik Sidonius Apollinaris.

Sidoniusi kishte mbërritur në Romë i sjellë nga një kërkesë nga populli i saj; kontakti i tij në oborr, konsulli Kecina Decius Bazili, sugjeroi që ai të kompozonte një panegjirik që do të mbahej në fillim të konsullatës së Antemiusit, më 1 janar 468. Perandori e nderoi poetin, duke i dhënë atij gradën patriciane, gradën e lartë të *Caput senatus*, madje dhe zyrën e  të Romës, zakonisht të rezervuar për anëtarët e aristokracisë italiane. Sidonius ishte aq me ndikim saqë e bindi perandorin të ndryshonte dënimin me vdekje të Arvandit, prefektit pretorian të Galisë që ishte aleat i visigotëve.

#### Monedhat 
parapamje|majtas|372px|Monedhë tremisis e Antemiusit
Marrëdhënia e mirë midis dy perandorëve romakë ishte një lajm i mirë në punët e fundit midis dy gjysmave të Perandorisë Romake dhe u përdor në propagandën perandorake. Antemiusi kishte mintat e tij (në Mediolanum, Ravena dhe Romë) që nxorën  që i paraqesnin dy perandorët duke bashkuar duart në një shfaqje uniteti.

Antemiusi e kishte rikthyer oborrin e tij në Romë dhe kështu kjo mintë u bë gjithnjë e më e rëndësishme, duke i lënë në hije dy mintat e tjera.

Disa monedha janë në emër të gruas së tij, Marcia Eufemia; midis tyre ekziston një *solidus* që përshkruan dy perandoresha në fron, ndoshta një referencë për martesën e Alipias.

parapamje|281px|Unazë e skalitur e Ricimerit, Bibliothèque nationale de France
## Vdekja 
Figura më e rëndësishme në oborrin perëndimor ishte Ricimeri,  i fuqishëm, i cili kishte vendosur tashmë fatin e disa perandorëve. Perandori i ri, megjithatë, ishte zgjedhur nga oborri Lindor dhe, pavarësisht lidhjes së martesës midis Ricimerit dhe vajzës së Antemiusit, Alipia, ata nuk kishin marrëdhënie të mira. Pika kulmore e marrëdhënies së tyre ishte gjyqi i Romanusit, një senator italian dhe *patricius* i mbështetur nga Ricimeri; Antemiusi e akuzoi Romanusin për tradhti dhe e dënoi atë me vdekje në vitin 470.

Ricimeri kishte mbledhur 6,000 burra për luftën kundër vandalëve dhe pas vdekjes së Romanusit ai u zhvendos me njerëzit e tij në veri, duke e lënë Antemiusin në Romë. Mbështetësit e të dy palëve kryen disa përleshje, por Ricimeri dhe perandori nënshkruan një armëpushim një vjeçar pas ndërmjetësimit të Epifaniusit, peshkopit të Pavias.

[parapamje|majtas|327px| Bazilika e Vjetër e Shën Pjetrit, e ndërtuar nga perandori [Kostandini i Madh|Konstandini I, ishte streha e Antemiusit nga mbështetësit e Ricimerit në v. 472]]
Në fillim të vitit 472, lufta midis tyre u rinovua dhe Antemiusi u detyrua të trillonte një sëmundje dhe u strehua në Bazilikën e Shën Pjetrit. Perandori romak lindor, Leoni I, dërgoi Olibriusin të ndërmjetësonte midis Ricimerit dhe Antemiusit, por, sipas Joan Malalas, i kishte dërguar një letër sekrete Antemiusit, duke e nxitur atë ta vriste Olibriusin. Ricimeri e kapi letrën, ia tregoi Olibriusit dhe e shpalli perandor.

Përplasja u bë një luftë e hapur. Antemiusi, me aristokracinë dhe banorët e qytetit u përballën me  gotik dhe njësitë barbare të ushtrisë, që përfshinin njerëzit e Odoacerit. Ricimeri e bllokoi Antemiusin në Romë; pasuan pesë muaj luftime. Ricimeri hyri në qytet dhe arriti ta ndante portin mbi Tiber nga Palatine, duke i vuajtur urie mbështetësit e perandorit.

Të dy palët i bënë thirrje ushtrisë në Gali, por , Gundobadi burgund, mbështeti xhaxhain e tij, Ricimerin. Antemiusi e ngriti Bilimerin në rangun e  dhe e bëri atë të hynte në Itali me ushtrinë besnike. Bilimeri arriti në Romë, por vdiq duke u përpjekur të parandalonte Ricimerin që të hynte në qendër të qytetit nga ana tjetër e Tiberit, përmes Pons Aelius përpara Mauzoleumit të Hadrianit.

Duke humbur çdo shpresë për ndihmë të jashtme dhe të vuajtur nga mungesa e ushqimit, Antemiusi u përpoq të sulmonte, por njerëzit e tij u mundën dhe u vranë në një numër të madh. Perandori iku për herë të dytë në Bazilikën e Shën Pjetrit (ose, sipas burimeve të tjera, në Santa Maria in Trastevere ), ku u kap dhe iu pre koka nga Gundobadi ose nga Ricimeri më 11 korrik 472.

## Shiko edhe 
* Lista e Perandorëve Romakë
* Perandoria Romake Perëndimore
* Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Perandoria Romake
* Perandoria Bizantine
* Lista e perandorëve ilirë
* Perandorët ilirë
* Lista e personaliteteve ilire
* Magister militum Ilirikum
* Konstanc Klori
* Kostandini i Madh
* Dinastia e Konstandinit
* Juliani
* Joviani
* Valentiniani I
* Valensi
* Valentiniani II
* Graciani
* Arkadi
* Teodosi I
* Valentiniani III
* Teodosi II
* Kodeksi i Theodosit
* Anastasi I
* Marciani
* Justini I
* Justiniani i Madh
* Dinastia e Justinianit
* Kodeksi i Justinianit
* Flavio Fokasi
* Herakleosi
* Leoni VI i Dituri
* Kostandini VII Purpurogjeniti
* De Administrando Imperio
* Paul Diakoni
* Jordanes
* Marcelin Komesi
* Joan Malala

## Shënime 
## Referime 
## Bibliografi 
### Burimet primare 
Burimet për jetën e Antemiusit janë më të pasura se sa për shumicën e perandorëve romakë perëndimorë të shekullit të pestë, pjesërisht për shkak të origjinës së tij nga Kostandinopoja, ku tradita e historive të oborrit u mbajt gjallë dhe pjesërisht për shkak të detajeve që mund të nxirren nga një panegjirik i mbajtur më 1 janar 468 nga poeti galo-romak Sidonius Apollinaris.

* Sidonius Apollinaris, *Epistulae* dhe *Carmen*
* Marcelin Komesi, Kronikon
* Prokopi i Çezaresë, *Bellum Vandalicum*
* Paul Diakoni, *Historia Romana*
* Jordanes, *Getica*
* Kasiodori, Kronika
* Joan Malala, Kronografika
* Gregori i Tursit, *Historia Francorum*

### Burimet dytësore 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|-

|-