Marrëdhëniet mes Rusisë dhe Serbisë

**Rusia dhe Serbia** mbajnë marrëdhënie diplomatike të vendosura në vitin 1816 midis Perandorisë Ruse dhe Principatës së Serbisë. Bashkimi Sovjetik mbajti marrëdhënie me Republikën Federale Socialiste të Jugosllavisë deri në shpërbërjen dhe ndarjen e të dy vendeve në vitin 1991. Rusia (si pasardhëse e vetme e Bashkimit Sovjetik) vendosi marrëdhënie me Republikën Federale të Jugosllavisë (më vonë Serbia dhe Mali i Zi), nga e cila Serbia konsiderohet pasardhëse e vetme.

Ndërsa gjeografikisht relativisht të largëta, Serbia dhe Rusia kanë një lidhje të thellë kulturore dhe tradicionale përmes trashëgimisë së tyre të përbashkët sllave dhe besimit të krishterë ortodoks lindor, si dhe aleancës historike që shtrihet në shekuj.

## Historia 
### Shpërbërja e Jugosllavisë 
Shpërbërja e Jugosllavisë dhe shpërbërja e Bashkimit Sovjetik ndodhën njëkohësisht. Gjatë viteve 1990, Republika Federale e Jugosllavisë u godit rëndë nga sanksionet e OKB-së; ndërkohë, Rusia po kalonte reforma të dhimbshme strukturore që u shoqëruan nga një rënie e vazhdueshme ekonomike deri në vitin 1999. Marrëdhëniet midis vendeve u neglizhuan kryesisht.

Në vitin 1998, filloi Lufta e Kosovës, e ndjekur nga prishja e marrëdhënieve midis Jugosllavisë dhe Perëndimit dhe nga bombardimi i Jugosllavisë nga NATO, të cilin Rusia e dënoi me forcë. Presidenti rus Boris Jelcin e përshkroi veprimin ushtarak të NATO-s kundër Jugosllavisë sovrane si një "agresion të hapur". Rusia dënoi NATO-n në Kombet e Bashkuara dhe mbështeti deklaratën se sulmet ajrore të NATO-s ndaj Serbisë ishin një veprim i paligjshëm ushtarak. Vullnetarë dhe mercenarë nga Rusia u përmendën se kishin shkuar në Kosovë në numër të madh për të luftuar UÇK-në, dhe për t'i rezistuar dhe për të komplikuar operacionet e NATO-s. Rreth kohës së bombardimeve, një retorikë miqësore ndaj Rusisë u zhvillua në udhëheqjen serbe, ndërsa Borislav Millosheviq, vëllai i Slobodan Millosheviqit dhe ambasadori jugosllav në Moskë në atë kohë, propozoi bashkimin me Republikën Federale të Jugosllavisë, Shtetin Union të përbërë nga Bjellorusia dhe Rusia.
parapamje|Boris Tadiç, President i Serbisë, dhe Dmitry Medvedev, President i Rusisë, në Moskë, 2009.

## Marrëdhëniet politike 
Të formalizuara nga Deklarata e Partneritetit Strategjik të vitit 2013, Serbia dhe Rusia mbajnë lidhje të forta politike, me rreth shtatëdhjetë traktate dypalëshe që mbulojnë bashkëpunimin tregtar, energjitik, ushtarak dhe kulturor. Vizitat e nivelit të lartë, si ato të presidentëve të Serbisë në Moskë (Boris Tadić në 2004 dhe 2009, Tomislav Nikolić në 2012 dhe 2016, dhe Aleksandar Vuçiç në 2019, 2020 dhe 2021) dhe presidentëve të Rusisë në Beograd (Vladimir Putin 2000, 2011, 2014 dhe 2019; Dmitry Medvedev në 2009) nënvizojnë marrëdhënien e ngushtë midis dy vendeve. Megjithatë, disa vëzhgues i quajnë ato gjithnjë e më pragmatike, me Serbinë që përdor Rusinë për të balancuar presionin e BE-së, ndërsa Rusia përdor Serbinë për të kundërshtuar ndikimin perëndimor në Ballkan.
parapamje|Aleksandar Vuçiq, president i Serbisë dhe Vladimir Putin, president i Rusisë, në Beograd, 2019.
Serbia nuk vendosi sanksione ndaj Rusisë pas fillimit të Luftës Ruso-Ukrainase në 2014. Në përgjigje të pushtimit rus të Ukrainës në 2022, presidenti Aleksandar Vuçiç deklaroi se ndërsa Serbia mendonte se ishte gabim që Rusia të shkelte integritetin territorial të Ukrainës, ajo gjithashtu theksoi se zgjedhjet e politikës së jashtme të Serbisë drejtohen nga interesat kombëtare dhe respekti për miqësitë tradicionale. Megjithatë, në mars të vitit 2022, Serbia votoi në favor të rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së që dënonte pushtimin e Ukrainës nga Rusia, e cila u votua muajin pasues në favor të përjashtimit të Rusisë nga Këshilli i të Drejtave të Njeriut i OKB-së. Në vitin 2023, Vuçiç theksoi se Serbia nuk mund dhe nuk do ta mbështesë pushtimin e Ukrainës nga Rusia, duke deklaruar: "Për ne, Krimea është Ukrainë, Donbasi është Ukrainë dhe do të mbetet i tillë". Kjo deklaratë është një ndryshim i rëndësishëm në qëndrimin e Serbisë që nga pushtimi i Ukrainës nga Putini pothuajse 11 muaj më parë. Vuçiç sqaroi se do të ishte gabim të supozohej se Serbia i mbështet plotësisht veprimet e Rusisë, duke deklaruar "ne nuk jemi gjithmonë të gëzuar për disa nga qëndrimet e tyre. Ne kemi një marrëdhënie tradicionalisht të mirë, por kjo nuk do të thotë se ne mbështesim çdo vendim të vetëm ose shumicën e vendimeve që vijnë nga Kremlini".
parapamje|Mural në veri të qytetit të Mitrovicës, *Kosova është Serbi - Krimea është Rusi*.

### Qëndrimi rus ndaj Kosovës 
Rusia ka mbështetur qëndrimin e Serbisë në lidhje me Kosovën. Vladimir Putin tha se çdo mbështetje për shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës është imorale dhe e paligjshme. Ai e përshkroi njohjen e pavarësisë së shpallur në mënyrë të njëanshme të Kosovës nga disa fuqi të mëdha botërore si "një precedent të tmerrshëm" që "shkatërron të gjithë sistemin e marrëdhënieve ndërkombëtare" që kanë "zhvilluar shekuj" dhe "padyshim, kjo mund të sjellë një zinxhir të tërë pasojash të paparashikueshme për rajone të tjera në botë" që do të kthehen për ta goditur Perëndimin "në fytyrë". Në vitin 2008, Presidenti rus Dmitry Medvedev deklaroi në një fjalim të rëndësishëm për politikën e jashtme "Për BE-në, Kosova është pothuajse ajo që është Iraku për Shtetet e Bashkuara... Ky është shembulli më i fundit i minimit të së drejtës ndërkombëtare". Ambasadori rus në Serbi, Aleksandr Konuzin, tha në një intervistë të vitit 2009 për gazetën e Beogradit se "qëndrimi i Rusisë është mjaft i thjeshtë - ne jemi të gatshëm të mbështesim çdo qëndrim që Serbia mban në lidhje me Kosovën".

Në vitin 2014, Rusia përdori deklaratën e pavarësisë së Kosovës si justifikim për njohjen e pavarësisë së Krimesë, duke përmendur të ashtuquajturin precedent të pavarësisë së Kosovës; Krimea u aneksua nga Rusia vetëm një javë më vonë. Njohja dhe aneksimi i mëvonshëm i Donetskut dhe Luhanskut nga qeveria e Putinit u bë gjithashtu nën pretekstin e precedentit të Kosovës.

### Qëndrimi serb ndaj pushtimit rus të Ukrainës 
parapamje|Presidenti serb Aleksandar Vuçiq me presidentin rus Vladimir Putin, 2 shtator 2025.
Pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, qeveria serbe riafirmoi respektin e saj për integritetin territorial të Ukrainës. Serbia votoi në favor të rezolutave të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së që dënonin përpjekjen e paligjshme të Rusisë për të aneksuar katër rajone të Ukrainës.

Që nga fillimi i luftës, një numër i konsiderueshëm qytetarësh serbë (dhe serbë etnikë nga vendet fqinje) morën armët për të luftuar kundër Ukrainës, gjë që e shtyu qeverinë serbe të miratonte një ligj që u ndalonte qytetarëve të saj të merrnin pjesë në armiqësi në tokë të huaj. Në vitin 2019, Ambasada Ukrainase në Serbi vlerësoi se rreth 300 shtetas serbë po luftonin në Ukrainë, të gjithë në anën ruse. Pas pushtimit të vitit 2022, shumë shtetas të tjerë serbë morën armët për të luftuar në anën ruse.

Ndjenja publike serbe ka qenë padyshim pro-ruse, me mbi 70% të qytetarëve serbë që mbështesin Rusinë për çështjen e Ukrainës. Disa tubime në mbështetje të Ukrainës u mbajtën në Beograd. Janë mbajtur gjithashtu tubime në mbështetje të pushtimit të Rusisë dhe ato patën më shumë pjesëmarrje sesa ato pro-Ukrainë. Murale dhe grafite të shumta që mbështesnin pushtimin e Ukrainës nga Rusia u shfaqën në të gjithë Beogradin pas pushtimit.

Si rezultat i rrjedhjeve të dokumenteve të Pentagonit të viteve 2022-2023, u raportua se qeveria serbe kishte rënë dakord fshehurazi të furnizonte armë dhe municione në Ukrainë. Akuzat u mohuan nga zyrtarët serbë në atë kohë, por disa muaj më vonë, Presidenti serb Aleksandar Vuçiç i tha Financial Times: "A është e mundur që kjo të ndodhë? Nuk kam dyshime se mund të ndodhë. Cila është alternativa për ne? Të mos e prodhojmë? Të mos e shesim? Por nuk jam budalla. Jam i vetëdijshëm se disa nga armët mund të përfundojnë në Ukrainë." Në një takim të samitit shumëpalësh në vitin 2024, Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy falënderoi Vuçiçin për mbështetjen humanitare që qeveria serbe i kishte ofruar vendit të tij.

## Shiko edhe 
* Marrëdhëniet mes Kinës dhe Serbisë

## Referime