Saint-Jean-Pied-de-Port

**Saint-Jean-Pied-de-Port** (fjalë për fjalë "Shën Gjoni në rrëzë të kalimit"; Baskisht: *Donibane Garazi*  ; Spanjisht: *San Juan Pie de Puerto* ; Shqip: *Donibane Garazi*) është një komunë në departamentin Pirenejtë Atlantikë në Francën jugperëndimore.  Është afër Ostabatit në ultësirat e Pirenejve. Qyteti është gjithashtu kryeqyteti i vjetër i provincës tradicionale baske të Navarrës së Poshtme. Donibane Garazi është gjithashtu një pikënisje për Rrugën Franceze *Camino Francés*, opsioni më i popullarizuar për të udhëtuar në *Camino de Santiago* . 

## Gjeografia 
Qyteti shtrihet në lumin Nive, 8 kilometra nga kufiri spanjoll, dhe është qyteti kryesor i rajonit të Basse-Navarre (Navarre e Poshtme në shqip) dhe u klasifikua ndër Fshatrat më të Bukur të Francës në 2016.  Vendet e Donibane Garazit, i quajtur edhe Pays de Cize ( Garazi në Baskisht ), është rajoni që rrethon qytezën. Kornizimi e qytetit është në thelb një rrugë kryesore me mure ranorë. Është rreth 50 km në rrugë ajrore dhe 75 km në rrugë larg Pamplona ( Baskisht: *Irunha*), kryeqyteti i Navarrës së Epërme, përtej kufirit spanjoll.
alt=Saint-Jean-Pied-de-Port old town|asnjë|parapamje| Qyteti i vjetër Donibane Garazi

### Qytetet dhe fshatrat fqinje 
* Saint-Jean-le-Vieux
* Ossès
* Baigorri
* Estérençuby
* Ispoure
* Uhart-Cize
* Arneguy
* Luzaide/Valcarlos (Spanjë)

## Historia 
majtas|parapamje|239x239px| Ura në Donibane Garazi, 1940 nga Louis Dewis
Qyteti origjinal në Saint-Jean-le-Vieux aty pranë u rrafshua me tokë në 1177 nga trupat e Riçard Zemërluanit pas një rrethimi. Mbretërit e Navarrës rithemeluan qytetin në vendin e tij aktual menjëherë më pas.

Qyteti ishte më pas një qytet i Mbretërisë së Navarrës dhe selia e sherifit të distriktit të Navarrës së Poshtme. Ai mbeti i tillë deri në periudhën e pushtimit spanjoll (1512-1528) kur mbreti Henri II i Navarrës vendosi të transferonte selinë e institucioneve mbretërore në Saint Palais (Donapaleu) për arsye sigurie.

Qyteti ka qenë tradicionalisht një pikë e rëndësishme në Rrugën e Shën Jakobit, pelegrinazhi në Santiago de Compostela, pasi qëndron në bazën e Kalimit Roncevaux nëpër Pirenej . *Pied-de-Port* do të thotë "këmbë e kalimit" në frëngjishten pirenease. Rrugët nga Parisi, Vézelay dhe Le Puy-en-Velay takohen në Donibane Garazi dhe ishte ndalesa e fundit e pelegrinëve përpara kalimit të mundimshëm malor.

Në 1998, *Porta St-Jacques*  (porta e qytetit) u shtua në Vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s si pjesë e vendeve përgjatë rrugëve të Santiago de Compostela në Francë . 
alt=Porte Saint-Jacques (Saint-Jean-Pied-de-Port)|asnjë|parapamje| Porta e Shën Zhakut

## Pamjet kryesore 
Rruga me kalldrëm de la Citadelle shkon poshtë kodrës dhe mbi lumë nga Porta e Shën Zhakut e shekullit të pesëmbëdhjetë deri në Portën e Spanjës pranë urës. Nga ura ka pamje nga shtëpitë e vjetra me ballkone me pamje nga Niva. Shumë prej ndërtesave janë shumë të vjetra, të ndërtuara me rreshpe rozë dhe gri dhe ruajnë tipare dalluese, duke përfshirë mbishkrimet mbi dyert e tyre. Njëra, një furrë buke, rendit çmimin e grurit në vitin 1789.
qendër|parapamje|500x500px| Një pamje panoramike e Shën Zhanit siç shihet nga Citadelle në 2010.
Kisha gotike me shiste të kuqe e shekullit të 14-të, Notre-Dame-du-Bout-du-Pont,  qëndron pranë Porte d'Espagne. Origjinali u ndërtua nga Sancho i Forti i Navarrës për të përkujtuar Betejën e 1212 të Las Navas de Tolosa ku dominimi maur i Spanjës u shkërmoq.

Mbi qytetin në majë të kodrës është kështjella, e rimodeluar nga Vaubani në shekullin e 17-të.

Jashtë mureve është një qytet i ri, me Hôtel de Ville dhe një fronton *pelota* .
File:SJPP-postcard.jpg|Donibane Garazi në fillimet e shekullit të XX-të.
File:SJPP-pilota.jpg|*fronton pelote*
File:SJPP-station.jpg|Stacioni i trenit
File:La_Nive_à_St_Jean-Pied-de-Port_(Pays_Basque)_-_Fonds_Ancely_-_B315556101_A_MALBOS_2_013.jpg|Lumi Nive në Donibane Garazi në 1843, nga Eugène de Malbos.

## Ekonomia 
Artizanati dhe ushqimet tradicionale mbeten në qytet, duke përfshirë lirin bask nga familja Inchauspé që nga viti 1848.  Qyteti është tani një qendër e rëndësishme turistike për Pirenejtë dhe ka dyqane, restorante dhe hotele.

Donibane Garazi është i specializuar në djathin e dhisë, si djathi Ossau-Iraty AOP, mbarështimi artizanal i troftës dhe omleta e piperosur me speca dhe proshutë Bajone.

Të hënave krijohet një treg i madh, me dele dhe bagëti të futura në qytet. Në orën 17:00, në fronton zhvillohet një lojë e përbashkët me pelote me duar të zhveshura. Ka panaire të mëdha katër herë në vit.

## Transporti 
Stacioni Saint-Jean-Pied-de-Port është terminali jugor i linjës hekurudhore nga Bajona përmes Vendit Bask Francez, përgjatë luginës së lumit Nive, me disa shërbime çdo ditë. Ai ndodhet 1&nbsp;km nga qendra e qytetit. Aeroporti Biarritz është aeroporti më i afërt me Donibane Garazin.

## Referime