Sekula Drljevic

**Sekula Drljević** ( 7 shtator 1884&nbsp;– 10 nëntor 1945) ishte nacionalist malazez, jugosllav, politikan, orator dhe teoricien. Gjatë Luftës së Dytë Botërore ai ishte bashkëpunëtor me ustashët në shtetin kukull gjerman të Shtetit të Pavarur të Kroacisë .

Drleviq kishte lindur në qytetin e Kolashinit, pastaj ai doktoratori  në drejtësi dhe u bë Ministër i Drejtësisë dhe Financave në Mbretërinë e Malit të Zi para shpërthimit të Luftës së Parë Botërore . Gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave, ai ishte një anëtar drejtues i "Të Gjelbërve", një lëvizje nacionaliste dhe separatiste malazeze. Duke qenë ithtar i teorisë se malazezët ishin një grup etnik i ndryshëm nga serbët, ai gjithashtu themeloi dhe u bë udhëheqës i Partisë Federaliste Malazeze .

Pas pushtimit të Jugosllavisë nga Boshti në prill 1941, Drljević filloi bashkëpunimin me autoritetet italiane që pushtuan Malin e Zi. Në korrik, ai shpalli rivendosjen e Mbretërisë së Malit të Zi, por përpjekja e tij për të krijuar një shtet kukull të përafruar me Boshtin shkaktoi një kryengritje të menjëhershme . Atë shtator, autoritetet italiane e dërguan atë në një kamp internimi në Itali pas shpërthimit të një revolte antifashiste. Drljević u arratis nga kampi disa muaj më vonë dhe u fut në gjysmën e Shtetit të Pavarur të Kroacisë (NDH) të kontrolluar nga gjermanët. Në verën e vitit 1944, ai krijoi Këshillin Shtetëror të Malit të Zi në Zagreb .

Drljeviq u kthye në Mal të Zi në vitin 1945 dhe ra dakord për formimin e Ushtrisë Kombëtare Malazeze me komandantin çetnik Pavle Gjurishiq . Gjurishiq dhe disa komandantë të tjerë çetnikë më vonë u zunë në pritë dhe u vranë në emër të Drljevićit dhe NDH-së. Njerëzit e Gjurishiqit më vonë iu bashkuan Ushtrisë Kombëtare Malazeze të Drljeviqit dhe u tërhoqën me të drejt kufirit austriak. Në mesin e vitit 1945, Drljević kaloi në Austri me gruan e tij dhe të dy përfunduan në një kamp për personat e zhvendosur në Judenburg, ku u vranë nga agjentët çetnikë që kërkonin të hakmerreshin për vdekjen e Gjurishiqit.

## Jeta e hershme dhe karriera politike 
parapamje|Sekula Drljeviq,
[parapamje|Drljević u përpoq të largonte [Stjepan Radić|Stjepan Radiqin që të merrte pjesë në një seancë të parlamentit jugosllav përpara vrasjes së tij atje në vitin 1928 (foto).]]
Sekula Drljević lindi më 7 shtator 1884 në fshatin Ravno, afër qytetit të Kolashinit . Pas mbarimit të shkollës juridike në Zagreb dhe doktoraturës, ai u bë Ministër i Drejtësisë dhe Financave në Mbretërinë e Malit të Zi në vitin 1910.   Vëllai i tij Janko Drljević ishte në atë kohë deputet nga Partia Popullore e Vërtetë. . Drljević u bë gjithashtu deputet dhe gjithashtu shërbeu si ministër në kabinetin e Mbretit Nikolla gjatë Luftërave Ballkanike (1912–1913) dhe ishte i njohur për aftësitë e tij retorike. 

Gjatë Luftës së Parë Botërore, ai u kap nga forcat austro-hungareze dhe u internua në kampin e internimit Boldagason në Hungari, ku ai u kundërshtua fuqishëm me mbretin Nikolla.  Ai u lirua pas luftës dhe u zhvendos në Zemun ku edhe punoi si avokat. Ai u bë një anëtar udhëheqës i " Të Gjelbërve " ( *zelenaši* ), një lëvizje separatiste malazeze e cila u rreshtua në anën e Partisë Federaliste Jugosllave.  Gjatë kësaj kohe, ai bashkëpunoi shpesh me politikanë kroatë si Stjepan Radić, Vlatko Maček dhe Ante Pavelić,  me të cilët u bënë miq të mirë.  Në mesin e viteve 1920, Drljević themeloi Partinë Federaliste Malazeze .  Ai shpejt u bë udhëheqësi i vetëm i partisë  dhe teoricieni kryesor. 

Ai shprehu mbështetjen për unitetin e Jugosllavisë dhe theksoi besnikërinë e Malit të Zi ndaj kombësisë serbe, por argumentoi se një komb nuk duhet domosdoshmërisht të jetë pjesë e një shteti të vetëm dhe la të kuptohet se ai do të mbështesë rivendosjen e pavarësisë së Malit të Zi. Rrjedhimisht, “të Gjelbërit” kërkuan që kufijtë e brendshëm të Jugosllavisë të organizoheshin që të përputheshin me kufijtë e shteteve ballkanike siç ishin para vitit 1918. 

Drljević dhe Mihailo Ivanović fillimisht u përpoqën të themelonin Partinë Malazeze për zgjedhjet e vitit 1920 për Asamblenë Kushtetuese, por nuk mundën ta bënin këtë për shkak të mungesës së kohës dhe rezistencës nga autoritetet.  Drljević kandidoi pa sukses për Partinë Federaliste Malazeze në zgjedhjet e vitit 1923 në të dy qarqet Nikshiq dhe Kolashin . Ai kandidoi përsëri në Kolashin në vitin 1925 dhe u zgjodh në Asamblenë Kombëtare. Në vitin 1927, Drljević u zgjodh përfaqësues i rrethit të Zemunit në listën zgjedhore të Partisë Fshatare Kroate (HSS). Më pas, ai ndihmoi në zgjidhjen e një përçarjeje politike midis Radiqit dhe politikanit serb Svetozar Pribićević, duke rezultuar në formimin e një koalicioni HSS- Partia Demokratike .  Vitin pasues, Drljević u përpoq pa sukses të bindte Radiqin që të mos merrte pjesë në Asamblenë Kombëtare të Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve përpara vrasjes së tij nga politikani serb Puniša Račić .  

## Lufta e Dytë Botërore 
### Lideri malazez 
Më 6 prill 1941, forcat e Boshtit pushtuan Jugosllavinë. Mali i Zi u pushtua nga forcat e Gjermanisë dhe Italisë, ku gjermanët sulmuan nga Bosnja dhe Hercegovina dhe italianët nga Shqipëria . Gjermanët më vonë u tërhoqën, duke lënë italianët të pushtonin zonën.  Në pjesën perëndimore të Jugosllavisë, Paveliqi, i cili kishte qenë në mërgim në Italinë e Benito Musolinit, u emërua *Poglavnik* (udhëheqës) i një shteti kroat të udhëhequr nga ustashët - Shteti i Pavarur i Kroacisë ( , *NDH* ). NDH kombinoi pothuajse të gjithë Kroacinë e sotme, të gjithë Bosnjën dhe Hercegovinën moderne dhe pjesë të Serbisë së sotme në një "kuazi-protektorat italo-gjerman".  Autoritetet e NDH-së, të udhëhequra nga Milicia Ustashe,  më pas zbatuan politika gjenocidale kundër popullsisë serbe, hebreje dhe rome që jetonin brenda kufijve të shtetit të ri. 

Krijimi i një shteti kukull të Boshtit të njohur si Mbretëria e Malit të Zi u shpall më 12 korrik 1941. Shteti do të drejtohej nga një regjent italian dhe do të drejtohej nga Drljeviqi dhe përkrahësit e tij. Më 13 korrik, kjo shpallje nxiti shpërthimin e një kryengritjeje antiitaliane në Mal të Zi të udhëhequr nga komunistët vendas (partizanë) dhe nacionalistët serbë ( çetnikët ).   Pasi mori pushtetin një ditë më parë, Drljević themeloi Komitetin Administrativ të Përkohshëm të Malit të Zi, një entitet kolaboracionist që ishte një komponent territorial i Perandorisë Italiane .  Ai gjithashtu organizoi ndjekësit e tij për të luftuar kundër çetnikëve malazezë dhe partizanëve jugosllavë .  Në shtator, ai u shkarkua nga detyra nga italianët. 

Duke besuar se i rrezikohej jeta nga revolta, e dërguan në një kamp internimi në Itali. Ideja e një Mali të Zi të pavarur u braktis dhe italianët zgjodhën një guvernator ushtarak . Disa muaj më vonë, Drljević u arratis dhe u kontrabandua në zonën e NDH-së të kontrolluar nga gjermanët.  Me dorëzimin e Italisë në shtator 1943, ai u kthye në Zemun. Në verën e vitit 1944 Drljević u zhvendos në Zagreb, ku krijoi një Këshill shtetëror malazez në NDH  me ndihmën e gjermanëve dhe kroatëve.  Ai gjithashtu botoi një pamflet në Zagreb me titull *Kush janë serbët?* (   ). Në të, ai fajësoi politikat "agresive" serbe për të gjitha problemet e kaluara dhe moderne në Ballkan, i paraqiti serbët etnikë si një "racë të degjeneruar" dhe vuri në dukje ngjashmëritë e tyre me hebrenjtë. 

Pas pushtimit të Jugosllavisë nga Boshti, Drljeviqi ishte bërë ithtar i teorisë se malazezët ishin një grup etnik i ndryshëm nga serbët.  Që në vitin 1921 ai kishte deklaruar se “mentalitetet” serbe dhe malazeze ishin diametralisht të kundërta. Ai mes tjerash deklaronte: “Mentalitetet e serbëve dhe malazezëve janë të papajtueshme. Viza e të parit ishte e njollosur me skllavërinë [osmane]; liria i dha këtij të fundit një pamje të re”. Vetëm në vitin 1941 Drljeviqi e përforcoi nocionin se malazezët nuk ishin aspak sllavë, por se të gjithë njerëzit dinarikë e kishin prejardhjen nga ilirët e lashtë.  Ai shkroi:Racat janë bashkësi gjaku, ndërsa njerëzit janë krijesa të historisë. Me gjuhën e tyre, populli malazez i përket komunitetit gjuhësor sllav. Me gjakun e tyre, megjithatë, ata i përkasin [popujve dinarikë]. Sipas shkencës bashkëkohore të racave evropiane, popujt [dinarikë] e kanë prejardhjen nga ilirët. Prandaj, jo vetëm farefisnia, por identiteti i formave të caktuara kulturore midis popujve dinarikë, që nga shqiptarët e deri te tirolozët e jugut, të cilët janë ilirë të gjermanizuar. 

### Tërheqja dhe vdekja 
Në pranverën e vitit 1945, Drljeviqi vizitoi pjesët e Malit të Zi të mbajtura nga çetnikët e Pavle Gjurishiqit .  Pikërisht këtu Gjurishiq bëri një marrëveshje për sjellje të sigurt me Drljevićin dhe me elementë të Forcave të Armatosura të NDH-së. Megjithëse detajet e marrëveshjes janë të panjohura, duket se është rënë dakord që Gjurishiq dhe njerëzit e tij do të kalonin në NDH dhe do të kalonin lumin Sava në Sllavoni, ku do të rreshtoheshin me Drljeviqin si pjesëtarë të formacionit Ushtria Kombëtare Malazeze, me Gjurishiqin që do të vazhdonte të mbante komandën operacionale. Duke qenë me dyshime për qëllimet e Drljevićit, Gjurishiq u përpoq ta mposhtte atë dhe forcat e tij duke dërguar vetëm të sëmurët dhe të plagosurit e tij përtej Savës, duke mbajtur trupat e tij të aftë në jug të lumit. Pas humbjes së tij në Betejën e Fushës së Lijevçes, në veri të Banja Lukës, dhe largimit të një prej nën-njësive të tij te Drljeviqi, Gjurishiq u detyrua të negociojë drejtpërdrejt me drejtuesit e forcave të NDH-së për lëvizjen e mëtejshme të njësive të tij drejt Sllovenisë. Ky duket se ka qenë një kurth, pasi ai është sulmuar dhe kapur prej tyre gjatë rrugës për në takim.  Më 17 prill 1945, pasi u kthye në Zagreb, Drljević lëshoi një proklamatë me programin e tij politik dhe ftoi "ushtrinë" e tij për të luftuar si kundër Jugosllavisë së re, ashtu edhe çetnikët e Drazha Mihailovićit.  Më 20 prill, Gjurishiq, Petar Baqoviq, Dragisha Vasiq dhe Zaharije Ostojiq u dërguan në burgun Stara Gradishka, afër Jasenovacit .

Ustashët i mblodhën në një fushë së bashku me 5000 të burgosur të tjerë çetnikë dhe organizuan që Drljeviqi dhe pasuesit e tij të zgjidhnin 150 oficerë çetnikë dhe intelektualë joluftëtarë për ekzekutim.  Gjurishiq, Baqovic, Vasić dhe Ostojić ishin mes të përzgjedhurve.  Ata dhe të tjerët u ngarkuan në varka nga ustashët dhe u dërguan përtej lumit Sava, ku u vranë ose në vetë kampin e përqendrimit të Jasenovacit ose në një moçal aty pranë.  Si forcat e NDH-së ashtu edhe Drljeviqi kishin arsye për të futur në grackë Gjurishiqin. Forcat e NDH-së ishin të motivuara nga terrori masiv i kryer nga Gjurishiq mbi popullsinë myslimane në Sanxhak dhe Bosnjën juglindore, ndërsa Drljević ishte kundër mbështetjes së Gjurishiqit për një bashkim të Serbisë dhe Malit të Zi, i cili binte ndesh me separatizmin e Drljevićit.  Të mbetur pa një udhëheqës, shumica e njerëzve të Gjurishiqit u integruan në Ushtrinë Kombëtare Malazeze të Drljević-it dhe u tërhoqën me të drejt kufirit austriak. 

Në gjysmën e dytë të majit, trupat e Ushtrisë Kombëtare Malazeze iu dorëzuan anglezëve dhe u kthyen shpejt në Jugosllavi dhe në duart e komunistëve.  Drljević arriti t'i shmangej kapjes dhe ai dhe gruaja e tij kërkuan strehim në një kamp për personat e zhvendosur në qytetin austriak të Judenburgut .  Më 10 nëntor 1945, tre nga ndjekësit e Gjurishiqit i zbuluan atje dhe i vranë duke i prerë fytin.  

## Trashëgimia 
Në vitin 1944, Drljević riorganizoi tekstin e këngës patriotike malazeze " Oj, svijetla majska zoro " për të festuar krijimin e regjimit kukull malazez që ishte vendosur në korrik 1941.  Ai u shpall kriminel lufte në gjyqin e Nurembergut në vitin 1946.  Kur teksti i këngës "Oj, svijetla majska zoro" u zgjodh si himni kombëtar i Malit të Zi në vitin 2006 bashkë me shtesat e Drljevićit të paprekura, shumë antifashistë malazezë protestuan kundër përzgjedhjes për shkak të konotacioneve të tij fashiste. 

## Publikimet 
* *Borba za carinsku, vojnu i diplomatsku uniju između Crne Gore i Srbije* (1914) *(Një betejë për një bashkim zakonor, ushtarak dhe diplomatik midis Malit të Zi dhe Serbisë)*
* *Centralizam ili federalizam* (1926) *(Centralizim ose federalizim)*
* *Balkanski sukobi 1905–1941* (1944) *(Konfliktet ballkanike 1905-1941)*
* *Tko su serb?* (1944) *(Kush janë serbët)*

## Shih edhe 
* Mali i Zi
* Historia e Malit të Zi
* Mbretëria e Malit të Zi
* Principata e Malit të Zi

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*        
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime