Xhamia e Zejrekut

**Xhamia e Zejrekut** (turqisht: *Zeyrek Camii*) ose **Manastiri i Pantokratorit** (greqisht: Μονή του Παντοκράτορος Χριστού, turqisht: *Pantokrator Manastırı*), është një xhami e madhe në Fazilet Sokağı në lagjen Zeyrek të Fatih në Stamboll, me pamje nga Briri i Artë. Ai përbëhet nga dy ish-kisha bizantine dhe një kishëz të bashkuar dhe përfaqëson shembullin më të mirë të Arkitekturës së Mesme Bizantine në Kostandinopojë. Pas Ajasofjës, ajo është godina më e madhe fetare bizantine që qëndron ende në Stamboll.

Është më pak se një km në juglindje të Xhamisë Eski Imaret, një kishë tjetër bizantine që u kthye në xhami.

Në lindje të kompleksit ndodhet një konak osman i cili është restauruar dhe hapur si restorant dhe kopsht çaji i quajtur Zeyrekhane.

## Historia 
### Periudha bizantine 
Mes viteve 1118 dhe 1124 Perandoresha Bizantine Irene e Hungarisë ndërtoi një manastir në këtë vend kushtuar Krishtit Pantokrator (Krishti i Plotfuqishëm). Manastiri përbëhej nga një kishë (e cila u bë katholikon, ose kisha kryesore, e manastirit) gjithashtu kushtuar Krishtit Pantokrator, një bibliotekë dhe një spital.

Pas vdekjes së gruas së tij, pak pas vitit 1134, perandori John II Komnenos ndërtoi një kishë tjetër në veri të së parës, e cila iu kushtua Theotokos Eleousa (Nënës së Mëshirshme të Zotit). Kjo kishë ishte e hapur për popullsinë dhe shërbehej nga një klerik laik. e cila u bë mauzoleumi perandorak (*heroon*) i dinastive Komnenos dhe Palaiologos. Manastiri u përdor gjithashtu si pallat perandorak nga perandori i fundit latin, Baldwin.

Pas restaurimit Palaiologan, manastiri u përdor përsëri nga murgjit ortodoksë. Më i famshmi prej tyre ishte Gennadius II Scholarius, i cili la Pantokratorin për t'u bërë Patriarku i parë i Kostandinopojës pas pushtimit mysliman të qytetit më 1453.

### Periudha osmane dhe republikane 
300px|parapamje|Pjesa e brendshme e xhamisë, dikur kisha e Krishtit Pantokrator. Dyshemeja bizantine *opus sectile* shtrihet nën qilim.
Menjëherë pas Rënies së Kostandinopojës, kisha kryesore u shndërrua në xhami, ndërsa manastiri shërbeu për një kohë si medrese. Osmanët e quajtën atë sipas Mulla Zejrekut, një dijetar që jepte mësim atje. dhe dhomat e pushtuara dikur nga shkolla u zhdukën.

Në fillim të shekullit të 21-të, godina ishte bërë shumë e rrënuar dhe pjesërisht e rrënuar, si rezultat i së cilës ajo u shtua në listën vëzhguese të UNESCO të monumenteve të rrezikuara. Restaurimi i gjerë dhe ndonjëherë i diskutueshëm tani ka përfunduar dhe xhamia është rihapur për lutje.

## Arkitektura 
300px|thumb|Apsida e Kishëzës Perandorake (në sfond), e ndërtuar me teknikën e tullave të zhytura.

Muratura është ndërtuar pjesërisht duke përdorur teknikën e tullave të zhytura tipike për arkitekturën bizantine të periudhës së mesme. Në këtë teknikë, shtresa alternative të tullave janë montuar pas vijës së murit në një shtrat llaçi. Trashësia e shtresave të llaçit është rreth tre herë më e madhe se ajo e shtresave të tullave.

Kisha jugore dhe ajo veriore janë të dyja në formë kryqi me kupola qendrore dhe absida poligonale me shtatë anë dhe jo ato pesë që kishin qenë tipike në arkitekturën bizantine të shekullit të kaluar. Absidat gjithashtu paraqesin dritare të trefishta të lanceve të rrethuara nga kamare. Mozaikët që përfaqësonin apostujt dhe jetën e Krishtit ishin ende të dukshëm - edhe pse të dëmtuar - në shekullin e 18-të.

Kishëza perandorake është e mbuluar me qemerë me fuçi dhe kapërcehet nga dy kupola.

Kisha veriore ka vetëm një kupolë dhe shquhet për frizin e gdhendur me motive dhëmbësh qeni dhe trekëndësh që shtrihen përgjatë strehës.

Pranë xhamisë ndodhet Xhamia Shejh Sylejman, një ndërtesë e vogël bizantine që ndoshta i përkiste Manastirit Pantokrator. Mund të ketë strehuar një bibliotekë edhe pse kjo nuk është e sigurt.

Në tërësi, ky kompleks manastiri është shembulli më i mirë i arkitekturës së Mesme Bizantine për të mbijetuar në Stamboll.

File:Zeyrek Mosque 2888.jpg|Xhamia e Zejrekut
File:Zeyrek Mosque 1349.jpg|Xhamia e Zejrekut
File:Zeyrek Mosque 1344.jpg|Xhamia e Zejrekut
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2747.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Part of front|Xhamia e Mulla Zejrekut: Pjesë e ballit
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2754.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque South church|Xhamia e Mulla Zejrekut: Kisha e Jugut
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2756.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Mihrab|Xhamia e Mulla Zejrekut: Mihrabi
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2753.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Mihrab|Xhamia e Mulla Zejrekut: Mihrabi
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2758.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Hünkar mahfili|Xhamia e Mulla Zejkrekut: *Hünkar mahfili* e përdorur nga sulltani
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2781.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Hünkar mahfili underside|Xhamia e Mulla Zeyrekut: pjesa e poshtme e *Hünkar mahfili*
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2767.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque General view|Pamje e përgjithshme e Xhamisë së Mulla Zejrekut
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2795.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Doorframe|Korniza bizantine e Xhamisë së Mulla Zejrekut
File:Istanbul Molla Zeyrek Mosque june 2019 2800.jpg|alt=Istanbul Molla Zeyrek Mosque Exterior view|Xhamia e Mulla Zejrekut: Pamje e jashtme

## Shënime 
## Referime 
*

*

*

*

*

*

*

*

## Lidhje të jashtme 
* Byzantium 1200 | Manastiri i Pantokratorit