Fizioterapia

**Terapia fizike**, e njohur edhe si **fizioterapi**, është një profesion i kujdesit shëndetësor me qëllim ruajtjen ose rivendosjen e shëndetit përmes edukimit të pacientit, ndërhyrjes fizike, parandalimit të sëmundjeve dhe promovimit të shëndetit. Terapisti fizik është termi i përdorur për profesionistë të tillë në Shtetet e Bashkuara, dhe fizioterapist është termi i përdorur në shumë vende të tjera.

Kjo degë ka shumë specialitete duke përfshirë muskulo-skeletale, ortopedi, kardiopulmonare, neurologji, endokrinologji, mjekësi sportive, geriatri, pediatri, shëndetin e grave, kujdesin ndaj plagëve dhe elektromiografinë . Fizioterapistët praktikojnë në shumë mjedise, publike dhe private. 

Përveç praktikës klinike, aspekte të tjera të praktikës së terapistit fizik përfshijnë kërkimin, edukimin, konsultimin dhe administrimin shëndetësor. Terapia fizike eshte pjesë e kujdesit parësor ose në lidhje me, shërbime të tjera mjekësore. Në disa juridiksione, si në Mbretërinë e Bashkuar, fizioterapistët kanë autoritetin të përshkruajnë medikamente.

## Vështrim i përgjithshëm 
Terapia fizike trajton sëmundjet ose lëndimet që kufizojnë aftësitë e një personi për të lëvizur dhe kryer aktivitete funksionale në jetën e tyre të përditshme. Fizioterapistët përdorin historikun mjekëso të një individi dhe ekzaminimin fizik për të arritur në një diagnozë dhe për të vendosur një plan menaxhimi dhe, kur është e nevojshme, për të përfshirë rezultatet e studimeve laboratorike dhe imazherike si grafite, CT-skanim ose MRI.

Menaxhimi i fizioterapistit zakonisht përfshin përshkrimin ose ndihmën me ushtrime specifike, terapi manuale dhe manipulim, pajisje mekanike si traksioni, edukimi, modalitetet elektrofizike të cilat përfshijnë nxehtësinë, të ftohtin, energjinë elektrike, valët e zërit, rrezatimin, pajisjet ndihmëse, protezat, orteza dhe ndërhyrje të tjera. Përveç kësaj, fizioterapistët punojnë me individë për të parandaluar humbjen e lëvizshmërisë duke zhvilluar programe të orientuara drejt fitnesit dhe mirëqenies për një mënyrë jetese më të shëndetshme dhe më aktive. Kjo përfshin ofrimin e trajtimit në rrethana ku lëvizja dhe funksioni kërcënohen nga plakja, lëndimi, sëmundjet ose faktorët mjedisorë. Lëvizja funksionale është thelbësore për atë që do të thotë të jesh i shëndetshëm.

Terapia fizike është një karrierë profesionale që ka shumë specialitete duke përfshirë muskuloskeletale, ortopedike, kardiopulmonare, neurologjike, endokrinologji, mjekësi sportive, geriatri, pediatri, shëndetin e grave, kujdesin ndaj plagëve dhe elektromiografinë. Rehabilitimi neurologjik është, në veçanti, një fushë me zhvillim të shpejtë. Fizioterapistët praktikojnë në shumë mjedise, të tilla si klinikat ose zyrat ambulatore, klinikat e shëndetit dhe mirëqenies, spitale, objektet e kualifikuar të infermierisë, objektet e kujdesit të zgjeruar,qendrat arsimore dhe kërkimore, shkollat, bujtinat, industriale dhe këto vende pune ose mjedise të tjera profesionale, qendra fitnesi dhe ambiente stërvitore sportive.

## Historia 
[djathtas|parapamje|300x300px| Ushtrime per shpatullen dhe bërrylin për të rritur lëvizjen pas frakturës dhe zhvendosjes së [Krahu i njeriut|humerusit po i jepet nga një terapiste ushtarake një pacienti ushtar.]]
Mjekët si Hipokrati dhe më vonë Galeni besohet se kanë qenë praktikuesit e parë të terapisë fizike, duke përdorur masazhin, teknikat e terapisë manuale dhe hidroterapinë për të trajtuar njerëzit në vitin 460 para Krishtit. 

Origjina më e hershme e dokumentuar e terapisë fizike aktuale daton që nga Per Henrik Ling, "Babai i Gjimnastikës Suedeze", i cili themeloi Institutin Qendror Mbretëror të Gjimnastikës (RCIG) në 1813 për manipulim dhe stërvitje. Deri në vitin 2014, fjala suedeze për një terapist fizik ishte sjukgymnast = dikush që merrej me gjimnastikë për ata që janë të sëmurë, por titulli u ndryshua më pas në fysioterapeut (fizioterapist), fjala e përdorur në vendet e tjera skandinave. Në 1887, fizioterapistëve iu dha regjistrimi zyrtar nga Bordi Kombëtar i Shëndetit dhe Mirëqenies së Suedisë. Së shpejti pasuan vendet e tjera. 

Fizioterapia moderne u krijua në fund të shekullit të 19-të për shkak të ngjarjeve që prekën në shkallë globale, të cilat kërkonin përparime të shpejta në terapinë fizike. Menjëherë pas kësaj, kirurgët ortopedë amerikanë filluan të trajtojnë fëmijët me aftësi të kufizuara dhe filluan të punësojnë gra të trajnuara në edukimin fizik dhe ushtrime. Këto trajtime u aplikuan dhe u promovuan më tej gjatë shpërthimit të poliomielitit të vitit 1916. Gjatë Luftës së Parë Botërore, gratë u rekrutuan për të punuar dhe rivendosur funksionin fizik tek ushtarët e lënduar dhe fusha e terapisë fizike u institucionalizua. Shkolla e parë e terapisë fizike u krijua në Spitalin e Ushtrisë Walter Reed në Uashington, D.C., pas shpërthimit të Luftës së Parë Botërore. Kërkimet katalizuan lëvizjen e terapisë fizike. Hulumtimi i parë i terapisë fizike u botua në Shtetet e Bashkuara në mars 1921 në "The PT Review". Në të njëjtin vit, Mary McMillan organizoi Shoqatën Amerikane të Terapisë Fizikale të Grave (tani e quajtur Shoqata Amerikane e Terapisë Fizikale (APTA). Në vitin 1924, Fondacioni Georgia Warm Springs promovoi këtë fushë duke promovuar terapinë fizike si një trajtim për poliomielitin. Trajtimi përmes Vitet 1940 kryesisht konsistonin në ushtrime, masazhe dhe tërheqje. Procedurat manipuluese në shtyllën kurrizore dhe nyjet e ekstremiteteve filluan të praktikohen, veçanërisht në vendet e Commonwealth-it Britanik, në fillim të viteve 1950. Rreth kohës që u zhvilluan vaksinat e poliomielitit, terapistë fizikë u bënë normale në spitale anembanë Amerikës së Veriut dhe Evropës.Në fund të viteve 1950, terapistë fizikë filluan të lëvizin përtej praktikës së bazuar në spital në klinika ortopedike ambulatore, shkolla publike, kolegje/universitete qendra shëndetësore, mjedise geriatrike (objekte infermierie të kualifikuara), qendra rehabilitimi dhe Qendrat mjekësore Specializimi në terapi fizike në SHBA u zhvillua në vitin 1974, ku u formua Seksioni Ortopedik i APTA për ata terapistë fizikë të specializuar në ortopedi. Në të njëjtin vit, u formua Federata Ndërkombëtare e Fizioterapistëve Manipulues Ortopedikë, e cila që atëherë ka luajtur një rol të rëndësishëm në avancimin e terapisë manuale në mbarë botën.

Një organizatë ndërkombëtare për këtë profesion është Konfederata Botërore për Terapinë Fizike (WCPT). Ajo u themelua në vitin 1951 dhe ka operuar nën emrin e markës World Physiotherapy që nga viti 2020. 
## Fushat e specializimeve 
Ndërsa ka shumë lloje të ndryshme të terapisë fizike, Bordi Amerikan i Specialiteteve të Terapisë Fizike rendit dhjetë specialitete. Shumica e fizioterapistëve që ushtrojnë një specialitet do t'i nënshtrohen trajnimeve të mëtejshme, si p.sh. një program rezidence të akredituar.

### Kardiovaskulare dhe pulmonare 
Fizioterapistët e rehabilitimit kardiovaskular dhe pulmonar ofrojnë terapi për një shumëllojshmëri të gjerë të çrregullimeve kardiopulmonare ose kirurgjisë para dhe pas kardiake ose pulmonare. Një shembull i kirurgjisë kardiake është operacioni i bypass-it koronar. Qëllimet kryesore të këtij specialiteti përfshijnë rritjen e qëndrueshmërisë dhe pavarësisë funksionale. Terapia manuale përdoret në këtë fushë për të ndihmuar në pastrimin e sekrecioneve të mushkërive në rastin e fibrozës cistike. Çrregullimet pulmonare, sulmet në zemër, operacioni pas bypass-it koronar, sëmundjet pulmonare obstruktive kronike dhe fibroza pulmonare janë trajtimet që mund të përfitojnë nga fizioterapistët e specializuar kardiovaskular dhe pulmonar. 

### Elektrofiziologjia klinike 
Kjo fushë specialiteti përfshin elektroterapinë/agjentët fizikë, vlerësimin elektrofiziologjik (EMG/NCV), agjentët fizikë dhe menaxhimin e plagëve.

### Geriatria 
Terapia fizike geriatrike mbulon një fushë të gjerë çështjesh që kanë të bëjnë me njerëzit teksa kalojnë plakjen normale, por zakonisht fokusohet tek më të moshuarit. Ka shumë sëmundje të cilat prekin shumë njerëz ndërsa moshohen, si: artriti, osteoporoza, kanceri, sëmundja e Alzheimerit, zëvendësimi i ijeve dhe kyçeve, çrregullimet e ekuilibrit, inkontinenca, etj. Fizioterapistët geriatrikë janë të specializuar në ofrimin e terapisë për kushte të tilla tek të moshuarit

### Menaxhimi i plagëve 
Terapia fizike e menaxhimit të plagës përfshin trajtimin e kushteve që përfshijnë lëkurën dhe të gjitha organet e lidhura me të. Kushtet e zakonshme të menaxhuara përfshijnë plagët dhe djegiet. Ndërhyrjet e tjera të përdorura zakonisht përfshijnë ushtrimet, kontrollin e edemës, splinting dhe veshjet e kompresimit. Puna e bërë nga fizioterapistët në specialitetin integrues funksionon ngjashëm me atë që do të bëhej nga mjekët ose infermierët në dhomën e urgjencës ose në triazh.

### Neurologjia 
Terapia fizike neurologjike është një fushë e fokusuar në punën me individë që kanë një çrregullim ose sëmundje neurologjike . Këto mund të përfshijnë goditjen në tru, dhimbjen kronike të shpinës, sëmundjen e Alzheimerit, sëmundjen Charcot-Marie-Tooth (CMT), dëmtimin e trurit, paralizën cerebrale, sklerozën e shumëfishtë, sëmundjen e Parkinsonit, paralizën e fytyrës dhe dëmtimin e palcës kurrizore. Dëmtimet e zakonshme të lidhura me gjendjet neurologjike përfshijnë dëmtime të shikimit, ekuilibrit,aktiviteteve të jetesës së përditshme, lëvizjes, forcës së muskujve dhe humbjes së pavarësisë funksionale. Teknikat e përfshira në terapinë fizike neurologjike janë të gjera dhe shpesh kërkojnë trajnim të specializuar.

Fizioterapia neurologjike quhet edhe neurofizioterapi ose rehabilitim neurologjik . Rekomandohet që neurofizioterapistët të bashkëpunojnë me psikologë kur ofrojnë trajtim fizik të çrregullimeve të lëvizjes.  Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse kombinimi i terapisë fizike dhe psikoterapisë mund të përmirësojë gjendjen neurologjike të pacientëve.

### Ortopedi 
parapamje| Trajtim nga fizioterapistë ortopedik
Fizioterapistët ortopedikë diagnostikojnë, menaxhojnë dhe trajtojnë çrregullimet dhe dëmtimet e sistemit muskuloskeletor duke përfshirë rehabilitimin pas operacionit ortopedik, traumat akute si ndrydhjet, tendinopatitë, bursiti dhe deformimet si skolioza. Ky specialitet i terapisë fizike më së shpeshti gjendet në mjedisin klinik ambulator. Terapistët ortopedikë janë trajnuar në trajtimin e procedurave ortopedike pas operacionit, frakturave, lëndimeve akute sportive, artritit, ndrydhjeve, dhimbjeve të shpinës dhe qafës, problemeve të shtyllës kurrizore dhe amputimeve. 

### Pediatria 
Fizioterapia pediatrike ndihmon në zbulimin e hershëm të problemeve shëndetësore dhe përdor një sërë modalitetesh për të ofruar terapi fizike për çrregullimet në moshën pediatrike. Këta terapistë janë të specializuar në diagnostikimin, trajtimin dhe menaxhimin e foshnjave, fëmijëve dhe adoleshentëve me një sërë çrregullimesh/sëmundjesh kongjenitale, zhvillimore, neuromuskulare, skeletore ose të fituara. Trajtimet fokusohen kryesisht në përmirësimin e aftësive motorike, ekuilibrin dhe koordinimin, forcën dhe qëndrueshmërinë, si dhe integrimin kognitiv dhe ndijor.

### Sportive 
Terapistët fizikë janë të përfshirë ngushtë në kujdesin dhe mirëqenien e atletëve. Kjo fushë e praktikës përfshin menaxhimin e lëndimeve atletike nën 5 kategori kryesore:

# kujdesi akut - vlerësimi dhe diagnostikimi i një dëmtimi fillestar;
# trajtim – aplikimi i këshillave dhe teknikave të specialistëve për të nxitur shërimin;
# rehabilitim – menaxhim progresiv për rikthim të plotë në sport ;
# parandalimi 
# edukim – ndarja e njohurive të specializuara me atletët, ekipet ose klubet individuale për të ndihmuar në parandalimin ose menaxhimin e lëndimeve

Terapistët fizikë që punojnë për ekipet sportive profesionale shpesh kanë një certifikatë të specializuar sportive të lëshuar përmes organizatës së tyre kombëtare të regjistrimit. Shumica e fizioterapistëve që praktikojnë në një mjedis sportiv janë gjithashtu aktivë në programet bashkëpunuese të mjekësisë sportive 

### Shëndetin e grave 
Shëndeti i grave ose terapia fizike e dyshemesë së legenit trajton më së shumti çështjet e grave që lidhen me sistemin riprodhues të femrës, lindjen e fëmijëve dhe pas lindjes. Këto kushte përfshijnë limfedemën, osteoporozën, dhimbjen e legenit, periudhat para lindjes dhe pas lindjes dhe mosmbajtjen e urinës. Ai trajton gjithashtu mosmbajtjen, dhimbjen e legenit, prolapsin e organeve të legenit dhe çrregullime të tjera që lidhen me mosfunksionimin e dyshemesë së legenit . 

### Onkologjia 
Terapia fizike në fushën e onkologjisë dhe kujdesit paliativ është një specialitet në zhvillim dhe zhvillim të vazhdueshëm, si në sëmundjet malinje ashtu edhe ato jo malinje. Terapia fizike për të dy grupet e pacientëve tashmë njihet si një pjesë thelbësore e rrugës klinike, pasi diagnozat e hershme dhe trajtimet e reja po u mundësojnë pacientëve të jetojnë më gjatë. 

## Shiko edhe 
* Terapia

## Lidhje të jashtme 
* Evropa: Baza e të dhënave për profesionet e rregulluara – Fizioterapist, Komisioni Evropian

## Referime