Selia e Shenjtë

**Selia e Shenjtë** (Latinisht: *Sancta Sedes*, ; italisht: *Santa Sede* ), gjithashtu quhet  **Selia e Romës**, **Selia Petrine** ose **Selia Apostolike**, është juridiksioni i Papës në rolin e tij si peshkop i Romës. Ai përfshin selinë peshkopale apostolike të Dioqezës së Romës, e cila ka juridiksion kishtar mbi Kishën Katolike dhe sovranitet mbi qytetin-shtetin e njohur si Qyteti i Vatikanit.

Sipas traditës katolike, ajo u themelua në shekullin e parë nga shenjtorët Pjetri dhe Pali dhe, në bazë të doktrinave të përparësisë së Petrinës dhe papale, është pika qendrore e kungimit të plotë për të krishterët katolikë në mbarë botën. Si një entitet sovran, Selia e Shenjtë e ka selinë, vepron nga dhe ushtron "dominion ekskluziv" mbi enklavën e pavarur shtetërore të qytetit të Vatikanit në Romë, sovran i së cilës është Papa.

Selia e Shenjtë administrohet nga Curia Romake (latinisht "Oborri Romak"), që është qeveria qendrore e Kishës Katolike. Kuria Romake përfshin dikasteri të ndryshme, të krahasueshme me ministritë dhe departamentet ekzekutive, me Sekretarin Kardinal të Shtetit si kryeadministrator. Zgjedhjet papës bëhen nga një pjesë e Kolegjit të Kardinalëve.

Megjithëse Selia e Shenjtë nganjëherë përmendet në mënyrë metonimike si "**Vatikan**", Shteti i Qytetit të Vatikanit u krijua në mënyrë të veçantë me Traktatin Lateran të vitit 1929, midis Selisë së Shenjtë dhe Italisë, për të siguruar pavarësinë e përkohshme, diplomatike dhe shpirtërore të papatit. Si të tillë, nunciët papalë, të cilët janë diplomatë papalë të shteteve dhe organizatave ndërkombëtare, njihen se përfaqësojnë Selinë e Shenjtë dhe jo Shtetin e Qytetit të Vatikanit, siç parashikohet në ligjin kanonik të Kishës Katolike. Selia e Shenjtë shihet kështu si qeveria qendrore e Kishës Katolike.

Selia e Shenjtë mban marrëdhënie diplomatike dypalëshe me 183 shtete sovrane, nënshkruan konkordate dhe traktate dhe kryen diplomaci shumëpalëshe me organizata të shumta ndërqeveritare, duke përfshirë Kombet e Bashkuara dhe agjencitë e saj, Këshillin e Evropës, Komunitetet Evropiane, Organizatën për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë dhe Organizata e Shteteve Amerikane.

## Terminologjia
Termi *Selia e Shenjtë* ose *Selia Apostolike* si një aludim për Papën dhe autoritetin e tij e ka origjinën në konsiderimin e peshkopit të Romës si pasardhës i Shën Pjetrit dhe kreu i dukshëm i Kishës.

Në ditët e para të krishterimit, kishat lokale që ishin themeluar nga një prej apostujve quheshin "selitë apostolike", por me kalimin e kohës ky term iu rezervua peshkopit të Romës, si pasardhës i kreut të Kolegjit Apostolik.

Përveç Romës, vetëm peshkopata gjermane e Mainz mund të përdorë emërtimin e Selisë së Shenjtë sot në Kishën Perëndimore, duke e quajtur veten Selia e Shenjtë e Mainz ose, në latinisht, *sancta sedes moguntia*.

## Historia
Sipas traditës katolike, selia apostolike e Dioqezës së Romës u krijua në shekullin e 1-rë nga Shën Pjetri dhe Shën Pali, në atë kohë kryeqyteti i Perandorisë Romake. Statusi ligjor i Kishës Katolike dhe pronës së saj u njoh me Ediktin e Milanos në vitin 313 nga perandori romak Konstandini i Madh dhe u bë kisha shtetërore e Perandorisë Romake me Ediktin e Thessaloniki në 380 nga Perandori Teodosi I.

Pas rënies së Perandorisë Romake Perëndimore në vitin 476, juridiksioni ligjor i përkohshëm i parësisë papale u njoh më tej si i shpallur në ligjin kanonik. Selia e Shenjtë iu dha territori në Dukatin e Romës me Dhurimin e Sutrit në vitin 728 nga Mbreti Liutprand i Lombardëve dhe sovraniteti nga Dhurimi i Pepinit në vitin 756 nga Mbreti Pepin i Frankëve.

Kështu, Shtetet Papale mbajtën një territor të gjerë dhe forca të armatosura më 756-1870. Papa Leoni III e kurorëzoi Karlin e Madh si Perandor Romak nga *translatio imperii* në vitin 800. Fuqia e përkohshme e papës arriti kulmin rreth kohës së kurorëzimit papal të perandorëve të Perandorisë së Shenjtë Romake nga viti 858, dhe *Dictatus papae në vitin 1075, i cili anasjelltas përshkroi edhe pushtetin rrëzues papal. Disa shtete moderne ende gjurmojnë sovranitetin e tyre deri në njohjen në papal bulls mesjetarë.

Sovraniteti i Selisë së Shenjtë u ruajt pavarësisht nga grabitjet e shumta të Romës gjatë Mesjetës së Hershme. Megjithatë, marrëdhëniet me Mbretërinë e Italisë dhe Perandorinë e Shenjtë Romake ishin nganjëherë të tensionuara, duke arritur nga *Diploma Ottonianum* dhe *Libellus de imperatoria potestate in urbe Roma* në lidhje me "Patrimoninë e Shën Pjetrit" në shekullin e 10-të, deri te polemikat e investimeve në 1076. – 1122, dhe u vendos përsëri nga Konkordati i Worms më 1122. Papati i mërguar i Avignonit gjatë viteve 1309–1376 gjithashtu vuri një tendosje mbi papatin, i cili megjithatë më në fund u kthye në Romë. Papa Inoçenti X ishte kritik ndaj Paqes së Vestfalisë më 1648 pasi ajo dobësoi autoritetin e Selisë së Shenjtë në pjesën më të madhe të Evropës. Pas Revolucionit Francez, Shtetet Papale u pushtuan shkurtimisht si "Republika Romake" nga 1798 deri në 1799 si një republikë motër e Perandorisë së Parë Franceze nën Napoleonin, përpara se territori i tyre të rivendosej.

Megjithatë, Selia e Shenjtë u përfaqësua dhe u identifikua si "subjekt i përhershëm i së drejtës së përgjithshme zakonore ndërkombëtare kundrejt të gjitha shteteve" në Kongresin e Vjenës (1814–1815). Shtetet Papale u njohën nën sundimin e Papatit dhe u rivendosën kryesisht në shtrirjen e tyre të mëparshme. Pavarësisht kapjes së Romës më 1870 nga Mbretëria e Italisë dhe Çështja Romake gjatë epokës Savojar (që e bëri Papën një "të burgosur në Vatikan" nga 1870 deri më 1929), subjekti i saj juridik ndërkombëtar "përbëhej nga reciprociteti i vazhdueshëm i marrëdhënie diplomatike” që jo vetëm u ruajtën por u shumëfishuan.

Traktati Lateran më 11 shkurt 1929 midis Selisë së Shenjtë dhe Italisë e njohu Qytetin e Vatikanit si një qytet-shtet të pavarur, së bashku me pronat ekstraterritoriale në të gjithë rajonin. Që atëherë, Qyteti i Vatikanit është i ndryshëm nga ende nën "pronësinë e plotë, dominimin ekskluziv dhe autoritetin dhe juridiksionin sovran" të Selisë së Shenjtë (latinisht: *Sancta Sedes'').

## Organizata
Selia e Shenjtë është një nga shtatë monarkitë e fundit absolute të mbetura në botë, së bashku me Arabinë Saudite, Eswatini, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katarin, Brunein dhe Omanin. Papa qeveris Kishën Katolike përmes Kurisë Romake. Kuria përbëhet nga një kompleks zyrash që administrojnë çështjet e kishës në nivelin më të lartë, duke përfshirë Sekretariatin e Shtetit, nëntë Kongregacione, tre Tribunale, njëmbëdhjetë Këshilla Papnor dhe shtatë Komisione Papnore. Sekretariati i Shtetit, nën Sekretarin Kardinal të Shtetit, drejton dhe koordinon Kurinë. Kryetari aktual, Kardinali Pietro Parolin, është ekuivalenti i Selisë me një kryeministër. Arkipeshkvi Paul Gallagher, Sekretar i Seksionit për Marrëdhëniet me Shtetet e Sekretariatit të Shtetit, vepron si Ministër i Punëve të Jashtme të Selisë së Shenjtë. Parolin u emërua në rolin e tij nga Papa Françesku më 31 gusht 2013.

[parapamje|majtas|[Qyteti i Vatikanit, territori sovran i Selisë së Shenjtë]]
Sekretariati i Shtetit është i vetmi organ i Kurisë që ndodhet brenda Qytetit të Vatikanit. Të tjerët janë në ndërtesa në pjesë të ndryshme të Romës që kanë të drejta ekstraterritoriale të ngjashme me ato të ambasadave.

Ndër institucionet më aktive të Kurialeve janë Kongregacioni për Doktrinën e Besimit, i cili mbikëqyr doktrinën e Kishës Katolike; Kongregacioni i Peshkopëve, i cili koordinon emërimin e peshkopëve në mbarë botën; Kongregacioni për Evengjekalizmin e Popujve, i cili mbikëqyr të gjitha veprimtaritë misionare; dhe Këshilli Papnor për Drejtësi dhe Paqe, i cili merret me paqen ndërkombëtare dhe çështjet sociale.

Tri gjykata ushtrojnë pushtetin gjyqësor. Rota Romake trajton ankesat normale gjyqësore, më të shumtat janë ato që kanë të bëjnë me pretendimin e pavlefshmërisë së martesës. Signatura Apostolike është gjykata supreme e apelit dhe administrative në lidhje me vendimet edhe të Rotës Romake dhe vendimet administrative të eprorëve kishtarë (peshkopët dhe eprorët e instituteve fetare), të tilla si mbyllja e një famullie ose largimi i dikujt nga detyra. Ai gjithashtu mbikëqyr punën e gjykatave të tjera kishtare në të gjitha nivelet. Penitenciari Apostolik nuk merret me gjykime apo dekrete të jashtme, por me çështje të ndërgjegjes, duke dhënë lirim nga censurat, dispensimet, ndërrimet, vërtetimet, faljet dhe favore të tjera; ai gjithashtu jep indulgjenca.

Prefektura për Çështjet Ekonomike të Selisë së Shenjtë koordinon financat e departamenteve të Selisë së Shenjtë dhe mbikëqyr administrimin e të gjitha zyrave, pavarësisht shkallës së autonomisë së tyre, që menaxhojnë këto financa. Më e rëndësishmja prej tyre është Administrimi i Patronimisë së Selisë Apostolike.

Prefektura e Shtëpisë Papale është përgjegjëse për organizimin e shtëpisë papale, audiencat dhe ceremonitë (përveç pjesës rreptësisht liturgjike).

## Shënime
## Referime