Stefan Prifti

**Stefan I. Prifti** (Arrëz, 2 janar 1910 - Tiranë, 27 tetor 1975) ka qenë akademik, filolog dhe përkthyes shqiptar.

## Biografia 

### **(1910–1975)** 
Stefan I. Prifti, gjuhëtar dhe përkthyes,  lindi  në  Arrëz  të  Kolonjës  më  2  janar  1910 dhe  ndërroi jetë në Tiranë më 27 tetor 1975. Ishte i pesti i gjashtë fëmijëve të prindërve Kristina dhe Ilia Prifti. I ati ishte mësues në fshatin e lindjes. U martua me Efterpi Shuteriqin. Djali i tyre, Ilia, ishte profesor fizike pranë Universitetit Politeknik të Tiranës. 

Stefan Prifti Kreu liceun “Zoosimea” të Janinës. Studimet e larta për  filologji i kreu  me rezultate  të shkelqyera pranë  Universitetin  e Athinës.  Më  1938  u  emërua  mësues  në  Normalen  e  Elbasanit,  ku  filloi karrierën  e  tij  të  gjatë  arsimore  më  se  tridhjetëvjeçare.  Në  vitet  1942–1947 shërbeu  si  mësues  dhe  drejtor  në  Liceun  e  Korçës;  në  vitet  1947–1948 kryetar i Degës së programeve dhe teksteve në Ministrinë e Arsimit; më pas drejtor i gjimnazit “Qemal Stafa” në Tiranë (1948–1955)  dhe  pedagog  i jashtëm në Institutin e Lartë Pedagogjik 2-vjeçar të Tiranës.

Nga viti 1955 e deri sa doli në pension qe pedagog, në fillim në Institutin e Lartë Pedagogjik 2-vjeçar të Tiranës, –për ca kohë qe drejtor i tij, –dhe më pas, në Institutin e  Lartë  Pedagogjik  Katërvjeçar.  Me  krijimin  e  Universitetit  të  Tiranës  u emërua kryetar i Degës mësimore në Rektoratin e këti Universiteti. 

Ka qenë pedagog titullar i sintaksës së gjuhës shqipe, i latinishtes dhe i greqishtes së vjetër  në  degën  e  gjuhëve  të  huaja  të  Fakultetit  të  Historisë  dhe  të Filologjisë.  

Në  vitet  1965–1968  ka  qenë  përgjegjës  i  katedrës  së  gjuhëve klasike e perëndimore të këtij Fakulteti. Punoi për rreth 20 vjet në arsimin e lartë.

Profesor  Mahir  Domi  ka  shprehur  këtë  vlerësim  për  kolegun  e  tij  të vyer: “Kudo që punoi, u tregua i aftë, i përpiktë, i rregullt, sistematik dhe i palodhur, duke u dalluar për zell, seriozitet dhe ndërgjegje të lartë në detyrë. Nuk  i  kurseu  asnjëherë  fuqitë  e  veta  për  t'iu  përgjigjur  kërkesave  të ngutshme të zhvillimit të vrullshëm të arsimit tonë. I thjeshtë e i papërtuar, gëzoi simpatinë e nderimin e studentëve të tij”.

Stefan  Prifti  u  shqua  dhe  dha  ndihmesa  të  vyera  në  disa  fusha  të dijes  filologjike.  Për  punë  të  palodhshme  pedagogjike  e  shkencore  është dekoruar  me  Urdhrin  e  Punës  të  klasës  së  parë,  dhe,  më  1992,  me  titullin “Mësues i Popullit” (pas vdekjes)  me motivacionin “Pionier  i  shkencës shqiptare,  edukator  i  shquar,  frymëzues  për  punë  të  mirëfilltë  shkencore.
Autor  veprash e studimesh    shkencore    me    ide    përparimtare    dhe demokratike”.  Ka  qenë  delegat  në  Kongresin  e  Drejtshkrimit  të  Gjuhës Shqipe  (nëntor  1972),  ku  mbajti  edhe një  kumtesë  të  rëndësishme  për problemet që paraqet shkrimi i fjalëve me burim nga greqishtja e vjetër dhe e reja, duke dhënë disa orientime me vlerë për trajtimin dhe zgjidhjen e tyre. 
Profesor S. Prifti do të kujtohet edhe si një latinist i shkëlqyer që solli në  gjuhën  shqipe  veprën  monumentale  të  Marin  Barletit  “Historia  e Skënderbeut”, shoqëruar me analizën shkencore, letrare dhe gjuhësore të kësaj vepre (Tiranë, 1964, me disa ribotime). Më parë ai kishte përkthyer po nga latinishtja veprën polemike të Frang Bardhit “Apologjia e Skënderbeut” (Tiranë,  1956,  me  disa  ribotime).  Mjafton  të  shohim  qindra  e  qindra shënime  e  shpjegime  plotësuese  në  këto  dy  vepra,  për  të  gjykuar  jo  vetëm për  njohjen  e  thellë  të  latinishtes,  por  edhe  për  fushën  e  gjerë  të  dijeve kulturore e historike që zotëronte ky filolog. 

Profesor Stefan Prifti është edhe njëherazi e mbi të gjitha sintaksolog i shquar.  Ai  ka  hartuar  tekstin  universitar  “Sintaksë  e  gjuhës  shqipe” (dispensë për Institutin Pedagogjik 2-vjeçar), në dy pjesë (I, 1959; II 1962); është një ndër bashkautorët e vëll. II (“Sintaksa”) të veprës “Gramatikë e gjuhës  shqipe”,  botim  i  Akademisë  së  Shkencave  (Tiranë,  1976,  me ribotime). Ka botuar në revistën “Studime filologjike” disa artikuj studimorë për çështje të rëndësishme të sintaksës së gjuhës shqipe, si p.sh., “Rreth disa çështjeve të fjalisë kohore” (1966); “Elipsa në sintaksën e fjalisë” (1966); “Klasifikimi  i  fjalive  të  varura”  (1972);  “Mendime  për  tri  çështje  të sintaksës”  (1965)  etj.  Megjithëse  i  përqendruar  në hetimin  e  dukurive sintaksore,  shkroi  disa  artikuj  edhe  për  ndërtimin  e  saj  morfologjik  të shqipes: “Mendime për disa çështje të rasave në gjuhën shqipe” (1975); “Emërzimi (substantivizimi)” (1976). 

Për studentët e Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë hartoi dhe një tekst të morfologjisë së shqipes së sotme. Vepra  e  tij  më  e  rëndësishme,  teksti  universitar “Sintaksa  e  gjuhës shqipe”, është cilësuar si me frymë logjiciste, por, nga ana tjetër, aty  më shumë  se  në  të  gjitha  gramatikat  e  shqipes,  bëhen  analiza  të  elipsës,  të figurave  sintaksore  dhe  të  rregullave  të  kalimit  nga  ligjërata  e  drejtë  në  të zhdrejtë,  analiza  këto  që  i  hapin  rrugën  edhe  në  gjuhën  shqipe  gjuhësisë ligjërimore,  që    u  vrullësua  në  Europë  nga  gjysma  e  dytë  e  shekullit  të kaluar pas ideve programatike të Roman Jakobsonit dhe të Emil Benvenistit. Sintaksa  e  Stefan  Priftit  ka  qenë  dhe  mbetet  një  nga  kulmet  shkencore  të gjuhësisë shqiptare në përshkrimin e strukturës sintaksore të shqipes, hartuar prej  një  autori  të  vetëm,  me  të  cilën  kanë  mësuar    breza  të  tërë  studentësh dhe  studiuesish.  

Ky  tekst  u  ribotua  si  libër  dhe  u  miratua  si  tekst  bazë  i sintaksës nga Universiteti i Prishtinës (1971), ku u përdor vite me radhë dhe mbetet një nga veprat më të cituara në studimet sintaksore.Në  vitet  ’60  të  shekullit  të  kaluar,  kur  drejtimet  dhe  përmbajtja  e shkollës shqiptare iu nënshtruan një diskutimi të gjerë, Stefan Prifti ka qenë një  ndër  specialistët  më  aktivë  që  shtronte  mendimet  e  veta  të  vyera, sidomos   rreth   disa   çështjeve   të   teksteve   të   gjuhës   shqipe   me   synim Stefan Prifti, profesori, filologu dhe përkthyesi i shquar (1910-1975) përsosjen e tyre në vazhdën e traditës sonë, por edhe me risi pedagogjike e shkencore  që  kërkonin  zhvillimet    e  reja  kulturore  tek  ne,  si  në  letërsi, publicistikë e stile të tjera që po përvijoheshin dukshëm.

Profesor   Stefan   Prifti   ishte   i   bindur   se   gjuhësia   e   re   shqiptare, albanologjia  përgjithësisht,  kishte  nevojë  të  madhe  për  literaturë  këshillimi me  autorë  e  shkolla  të  vendeve  të  ndryshme,  në  mënyrë  të  veçantë  për çështje  teorike,  që  nuk  i  takonin  vetëm  shqipes,  por  mbarë  gjuhësisësë përgjithshme  a  teorisë  gjuhësore  për  probleme  të  caktuara,  prandaj  dhe  në studimet e tij gjejmë një mbështetje të gjerë tek autorë dhe vepra në gjuhë të huaja, të cilat ai i zotëronte dhe i shfrytëzonte, lidhur me dukuri të shqipes, me nocionet e reja apo trajtesat për kategori të ndryshme sintaksore që nga togjet e fjalëve (siç e përdorte ai) deri në njësitë kumtuese të fjalisë e frazës (periudhës).  

Kështu,  nga  31  autorë  që  përmban  bibliografia  shkencore  e punimit  monografik  për  elipsën,  28  prej  tyre  janë  përfaqësues  të  gjuhësisë evropiane,  bashkëkohorë,  por  edhe  të  historisë së  zhvillimit të  sintaksës  në shekuj. 

Punimet   shkencore   dhe   tekstet   mësimore   që   botoi   në   fushën   e gjuhësisë,  veprimtaria  e  gjatë  arsimore  dhe  përkthimet  mjeshtërore  i  japin prof. Stefan  Priftit  një  vend  të  nderuar  krahas  studiuesve  të  tjerë  të  gjuhës shqipe dhe mësuesve të përkushtuar të shumë brezave.

## Vepra 
* Historia  e jetës dhe e veprave të Skënderbeut / Marin Barleti; Stefan Prifti; Henrik  Lacaj         

* Skënderbeu  : apologji / Frang Bardhi; Stefan Prifti       

* Përralla  të zgjedhura / Phaedrus; Stefan Prifti

* Fjalime  dhe letra të Skënderbeut : botohet me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së  heroit tonë kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeut / Stefan Prifti

* Sintaksa : sintaksa e periudhës : maket / Spiro Floqi; Mahir Domi; Seit  Mansaku; Mehmet Çeliku; Stefan Prifti; Mahir Domi

* Studime  / Abaz Dojaka; Muzafer Korkuti; Stefan Prifti

* Elipsa  në sintaksën shqipe : ekstrakt / Stefan Prifti

* Morfologjia  latine / Stefan Prifti         Morfologjia  latine / Stefan Prifti

* Përcaktori  në gjuhën shqipe / Stefan Prifti

* Rreth  disa çështjeve të fjalisë kohore : ekstrakt / Stefan Prifti

* Sintaksa  e gjuhës shqipe / Stefan Prifti

* Gjuha  ruse : për degët matematikë, fizikë, elektrike / Stefan Prifti; Mefaret  Paparisto

* Figura  e Skënderbeut simbol i popullit të vet / Stefan Prifti

## Referime