Kantoni Vaud

**Kantoni i Vadit** *(lexo: Kanton Vad, Frëngjisht: Canton de Vaud, Gjermanisht: Waadt, Italisht: Cantone di Vaud ; Romansh: Chantun Vaud, Franco-Provençal: Quenton de Vôd)* është njëri nga 26 kantonet e Zvicrës që shtrihet në jug-lindje të sajë dhe ka kryeqytet Lozanën.

Vaudi është kantoni i 3-të më i madh për nga popullsia dhe i 4-ti për nga madhësia. Ndodhet në Romandi ,pjesa frëngjishtfolëse e vëndit, dhe kufizohet me kantonin e Kështjellëreasit në veri, kantonet e Friburgut dhe Bernit në lindje, kantonin e Valë' në jug, kantonin e Gjenevës në jug-perëndim dhe Francën në perëndim.

## Gjeografia 
Kantoni shtrihet nga lumi Neuchâtel në veri ku kufizohet me Kanton Neuchâtel gjer tek Lumi Geneva në jug ku kufizohet me Kantonin e Gjenevës, Haute-Savoie dhe Kantonin e Valësë. Në Malet Jura në perëndim kantoni kufizohet me Francën dhe në lindje me Kantonin e  Fribourgut dhe Kantonin e Bernës.

Kantoni përfshin një teritor prej 3,212&nbsp;km².

## Historia 
Përbërja momentale e kantonit daton nga 14 prilli i vitit 2003, duke e zëvendësuar atë nga viti 1885.

## Kultura 
Kantonit i referohen zakonisht si "kryeqyteti kulinar i Zvicrës" dhe është i njohur për djathërat, verërat dhe prodhimet e mishit.

## Ekonomia 
Kryeqyteti Lozana është qyteti më i madh në kanton ku gjenden industri të lehta të vendosura për rreth tijë. Në vitin 1998, 71.7% nga punëtorët punonin në sektorin terciar dhe 20.8% në sektorin sekundar.

## Demografia 
Popullata në këtë kanton është folëse e frengjishtes. Qendrat më të mëdha të banuara të kantonit janë kryeqyteti Lausanne me rreth 275,000 banorë (sipas të dhënave të vitit 2000), Montreux-Vevey  më rreth 70,000 banorë dhe Yverdon-les-Bains.

Qytete tjera të kantonit janë : Morges, Renens, Rolle etj.

Popullsia është frëngjishtfolëse dhe historikisht ka qënë protestante që prej Reformacionit. Kohët e fundit ky raport ka ndryshuar dhe në vitin 2000 kishte 40% protestantë dhe 34% katolikë

### Gjuhët 
Gjuhët kryesore të folura në shtëpi në kanton (për vitin 2020) janë:

* Frëngjisht: 82.40%
* Anglisht: 9.10%
* Portugalisht: 7.51%
* Gjermanisht: 5.15%
* Italisht: 5%
* Spanjisht: 3.88%
* Shqip: 2.37%
* Gjuhët sllave të jugut: 1.61%
* Të tjera: 6.75%

## Edukimi 
Kantoni është qendër e disa shkollave dhe universiteteve të njohura në Zvicër si:
* École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL)
* Université de Lausanne (UNIL)
* International Institute for Management Development (IMD)
* École Cantonale d'Art de Lausanne, Lausanne Art School (ECAL)
* Institut Le Rosey
* Glion Institute of Higher Education, Glion Institute of higher Education
* The American Graduate School of Business

## Rrethet 
right|500px|Rrethet Canton Vaud
Që nga viti 1803 Kanton Waadt është ndarë në 19 rrethe të cilat përfshijnë 382 bashki. (Plani i  riorganizimit të Waadt-it  në vitin 2007):

* Rrethi Aigle, kryeqyteti Aigle
* Rrethi Aubonne, kryeqyteti Aubonne
* Rrethi Avenches, kryeqyteti Avenches
* Rrethi Cossonay, kryeqyteti Cossonay
* Rrethi Echallens, kryeqyteti Echallens
* Rrethi Grandson, kryeqyteti Grandson
* Rrethi Lausanne, kryeqyteti Lausanne
* Rrethi Lavaux, kryeqyteti Cully
* Rrethi Morges, kryeqyteti Morges
* Rrethi Moudon, kryeqyteti Moudon
* Rrethi Nyon, kryeqyteti Nyon
* Rrethi Orbe, kryeqyteti Orbe
* Rrethi Oron, kryeqyteti Oron
* District de Payerne, kryeqyteti Payerne
* Rrethi Pays-d'Enhaut, kryeqyteti Château-d'Œx
* Rrethi Rolle, kryeqyteti Rolle
* Rrethi Vallée, kryeqyteti Le Sentier (in Le Chenit)
* Rrethi Vevey, kryeqyteti Vevey
* Rrethi Yverdon, kryeqyteti Yverdon-les-Bains

## Shih edhe 
* Bashkitë në Kanton Waadt
* Lausanne
* Gjuha frënge
* Gjuha Franco-Provençal

## Lidhje të jashtme 
* Amëza Zyrtare 
* Statistikat Zyrtare