Nëna Sulltaneshë

parapamje|Apartmenti i nënes mbreteshe
Në Perandorinë Osmane, **Valide Sulltana** (turqisht: *Valide Sultan*) ishte titulli që merrte nëna e ligjshme e sulltanit (të njëjtin kuptim ka dhe termi, Nëna Sulltaneshë), e cila në varësi të personalitetit, ushtronte një pol të fuqishëm pushteti në oborr. Në pallatin osman personi më i pushtetshëm femër ishte nëna e sulltanit, pastaj vinin gratë dhe bijat e sulltanëve. Titulli u përdor zyrtarisht për herë të parë në shekullin e 16-të gjatë mbretërimit të Hafsa Sulltanit, nënës së Sulltan Sulejmanit I, duke zëvendësuar titullin e mëparshëm *mehd-i ulya* ("djepi i të mëdhenjve"). Si “post”, ai u njihej vetëm nënave të gjalla të sulltanëve në pushtet. Me përjashtime, ka pasur raste të veçanta kur “Valide Sulltana” bëhej edhe gjyshja apo njerka  e sulltanit në fuqi.

## Termi 
Fjala *valide* (والده) fjalë për fjalë do të thotë 'nënë' në turqishten osmane, nga arabishtja *wālida*.

Sulltan (سلطان, *sulṭān*) është një fjalë arabe që fillimisht do të thotë "autoritet" ose "dominion". Nga fillimi i shekullit të 16-të, ky titull, i mbajtur nga burrat dhe gratë e dinastisë osmane, po zëvendësonte tituj të tjerë me të cilët njiheshin anëtarët e shquar të familjes perandorake (veçanërisht *hatun* për gratë dhe *bej* për burrat). Rrjedhimisht, titulli *valide hatun* (titulli i nënës së gjallë të sulltanit osman në fuqi para shekullit të 16-të) u kthye gjithashtu në *valide sultan*. Ky përdorim nënvizon konceptimin osman të pushtetit sovran si prerogativë familjare.

Tradita perëndimore e njeh sundimtarin osman si sulltan, por vetë osmanët përdorën *padişah* (perandor) ose *hünkar* për t'iu referuar sundimtarit të tyre. Titulli zyrtar i perandorit përbëhej nga sulltani së bashku me *khan* (për shembull, Sulltan Suleiman Khan). Në fjalimin zyrtar, fëmijët e sulltanit u quajtën gjithashtu sulltan, me princat perandorakë (*şehzade*) që mbanin titullin përpara emrit të tyre, me princeshat perandorake që e mbanin atë pas. Për shembull, Şehzade Sulltan Mehmed dhe Mihrimah Sultan ishin djali dhe vajza e Sulejmanit të Madhërishëm. Ashtu si princeshat perandorake, nëna e gjallë dhe bashkëshortja kryesore e sulltanëve në fuqi mbante gjithashtu titullin sipas emrave të tyre, për shembull, Hafsa Sultan, nëna e Sulejmanit dhe *valide sultan* e parë, dhe Hürrem Sultan, bashkëshortja kryesore e Sulejmanit dhe *haseki sultan* e parë. Përdorimi në zhvillim i këtij titulli pasqyroi ndryshimet e pushtetit midis grave perandorake, veçanërisht midis Sulltanatit të Grave, pasi pozita e bashkëshortes kryesore u gërryer gjatë rrjedhës së shekullit të 17-të, bashkëshortja kryesore humbi titullin *sultan*, i cili u zëvendësua nga *kadïn*, një titull i lidhur. te *khatun* i mëparshëm. Që këtej e tutje, nëna e sulltanit në fuqi ishte personi i vetëm me gjak joperandorak që mbante titullin *sultan*.

## Roli dhe pozita 
*Valide Sultan* ishte, në shumicën e rasteve, pozita më e rëndësishme në Perandorinë Osmane pas vetë sulltanit. Ajo kishte fuqi të madhe në gjykatë dhe dhomat e saj (gjithmonë ngjitur me djalin e saj) dhe stafin shtetëror. Gjatë shekullit të 17-të, në një periudhë të njohur si Sulltanati i Grave, një sërë sulltanësh të paaftë ose fëmijë e ngritën rolin e sulltanit të vlefshëm në lartësi të reja. Sulltanët e ndryshëm Valide vepruan si regjentë për djemtë e tyre, duke marrë pushtetin dhe ndikimin e madh në pozitën që kërkonte.

Më të fuqishmit dhe më të njohurit nga të gjithë *valide sultan* në historinë e Perandorisë Osmane ishin Mihrimah Sultan, Nurbanu Sultan,

## Referime