Gjuha rusine panoniane

**Gjuha rusine panoniane** e njohur historikisht si **rusinishtja jugosllave**, është një varietet i gjuhës rusine ,  e folur nga rusinët panonianë, kryesisht në rajonet e Vojvodinës (pjesa veriore e Serbisë moderne) dhe Sllavonisë (pjesa lindore e Kroacisë moderne), si dhe në diasporën panoniane ruse në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Meqenëse rusët njihen zyrtarisht si pakicë kombëtare si në Serbi ashtu edhe në Kroaci, gjuha e tyre gjithashtu njihet si gjuhë e pakicës, dhe në Krahinën Autonome të Vojvodinës (Serbi) përdoret si një nga gjashtë gjuhët zyrtare provinciale.   

Në disa gjuhë josllave, rusinët panonianë mund të referohen me ekzonime disi arkaike, si *rutenët panonianë* dhe gjuha e tyre është etiketuar kështu si rutena *panoniane*,  por një terminologji e tillë nuk përdoret në gjuhën amtare (rusine).  Eksonimet *ruteniane* konsiderohen gjithashtu si të pasakta, pasi ato kanë disa kuptime më të gjera, si në aspektin e përdorimeve të tyre historike ashtu edhe për nga shtrirja etnike, që përfshijnë grupe të ndryshme sllave lindore dhe gjuhët e tyre.  
parapamje|240x240px| Përdorimi zyrtar i gjuhës panoniane rusine në Vojvodinë, Serbi
Ka disa debate shkencore për çështje të ndryshme gjuhësore që lidhen me këtë gjuhë, duke përfshirë pyetjen nëse rusinishtja panoniane duhet të riklasifikohet si një mikrogjuhë e veçantë, apo ende konsiderohet të jetë thjesht një varietet specifik i gjuhës së zakonshme ruse, që ka edhe varietete të tjera, të folura. nga rusinët në rajonet veriore ( Karpate ), kryesisht në Ukrainën jugperëndimore, Sllovakinë verilindore, Poloninë juglindore dhe Rumaninë veriore. 

## Emri 
Më së shpeshti, folësit vendas i referohen gjuhës së tyre thjesht si Rusisht ( *rutenisht*  Ruthenian  / rusky i͡azik ), që përkthehet në anglisht si *Rusyn* . Ndonjëherë ata përdorin edhe termin disi arkaik *Rusnacky* ( Ruthenian   / rusnatsky jazyk ), që përkthehet në anglisht si *Rusnak* . Këta terma përdoren si nga laikët në bisedat e përditshme, ashtu edhe nga gjuhëtarët pano-rus në veprat shkencore në gjuhën amtare.   

Meqenëse këto terma janë përdorur historikisht (dhe ende përdoren) nga Rusinët Karpatianë dhe sllavët e tjerë lindorë si endonime për gjuhën e tyre popullore,  u shfaq nevoja për një mbiemër të përshtatshëm për të identifikuar këtë varietet të veçantë gjuhësor. Në këtë frymë, Gabriel Kostelnik propozoi termin  ( Ruthenian  &#x27; Backa Rusyn &#x27; ) për t'iu referuar gjuhës së folur në rajonin e Baçkës (Vojvodina e sotme). 

Përfundimisht, termi më i përgjithshëm,  , u adoptua nga disa studiues dhe kështu përfshiu edhe varietetet e gjuhës së folur në rajonin e Sremit ( Serbia dhe Kroacia e sotme).   Terma të tillë si *Vojvodina Rusyn* ose *Vojvodinian Rusyn* u përdorën në mënyrë alternative për t'iu referuar të gjitha varianteve në rajonin e Vojvodinës . Termi edhe më i gjerë *Jugosllav Rusyn* është përdorur ndonjëherë edhe gjatë ekzistencës së ish- Jugosllavisë . 

Më në fund, gjatë viteve 1970 dhe 1980, shkrimtari dhe artisti rusyn Julian Kolyesarov propozoi termin *Panonsko-Rusky* ( Ruthenian   ) ose *Panonian Rusyn* .  

Përkundër të gjitha termave endonimikë të lartpërmendur, disa autorë modernë ende zgjedhin të përdorin ato të bazuara në termin ekzonimik *rutenian* . Meqenëse folësit vendas nuk përdorin terma *rutenisht* ose të lidhur për vetë-identifikimin në gjuhën e tyre,  terma të tillë nuk përdoren gjithashtu në veprat e shkruara në gjuhën amtare. Megjithatë, termat përdoren nga disa autorë në vepra të ndryshme në gjuhën angleze dhe josllave; ndonjëherë në një mënyrë shumë të përgjithshme. Për shembull, në vend që të përdorin identifikues rajonalë (si p.sh. *rutenishtja panoniane*, që korrespondon me *rusyn panoniane* ), disa nga këta autorë kanë filluar thjesht ta përcaktojnë atë varietet gjuhësor vetëm si *rutenisht*, duke përjashtuar çdo mbiemër rajonal ose tjetër.   

Kështu, një situatë e veçantë terminologjike është shfaqur pasi termi gjuhë ruteniane tashmë ka një kuptim specifik dhe të mirëpërcaktuar si në kontekstin tradicional ashtu edhe në atë shkencor dhe kryesisht i referohet varieteteve të mesjetës së vonë dhe të hershme moderne të sllavishtes lindore siç flitej në rajonet moderne të Ukrainës, Bjellorusisë nga shekulli i 15-të deri në shekullin e 18-të.  Kohët e fundit në ish -Monarkinë Austro-Hungareze, termi përkatës (    ) u përdor deri në vitin 1918 si term ekzonimik zyrtar për të gjithë grupin e gjuhëve sllave lindore brenda kufijve të Monarkisë. 

## Shih edhe 
* Vojvodina
* Gjuhët e Vojvodinës
* Autonomia Rajonale e Hungarezëve
* Krahina Socialiste Autonome e Vojvodinës

## Referime