Përshëndetja serbe me tre gishta

[thumb|240px|Përshëndetja me tre gishta në vitin 2008 [Kosova është Serbi (Slogan)|Kosova është Serbi në Beograd]]
**Përshëndetja me tre gishta** (Serbisht: поздрав са три прста / *pozdrav sa tri prsta*; ose tre gishtat, serbisht: три прста / *tri prsta*) zakonisht e njohur si **Përshëndetja serbe** (српски поздрав / *srpski pozdrav*) është një përshëndetje e cila fillimisht shprehu Trininë e Shenjtë, të përdorur në betimin, dhe një simbol të Ortodoksisë Serbe, që sot thjesht është një shprehje, një gjest, për serbët etnikë dhe Serbinë, e bërë duke shtrirë gishtin e madh, tregues dhe gishtat e mesëm të njërës ose të të dy duarve. Përshëndetja zakonisht shkon së bashku me flamurin serb, duke përdorur disa shtresa semantike për të përshkruar kuptimin e saj historik, ndërsa gjithashtu përdoret si një simbol i etno-nacionalizmit serb gjatë Festivalit të Borisë Guça.

## Përdorimi
[thumb|right|Tubimi zgjedhor i [Boris Tadiq|Boris Tadiqit]]
Sipas shkencëtarit politik Anamaria Dutceac Segeste, rëndësia e përshëndetjes është e shumëllojshme: megjithëse është përdorur nga nacionalistët, ajo nuk mund të monopolizohet si e tillë; ajo është përdorur pa konotacione agresive nacionaliste, d.m.th. në ngjarje sportive, nga kundërshtarë të Millosheviçit, nga presidenti Boris Tadiq gjatë Lojërave Olimpike Verore të vitit 2008, etj.

Përshëndetja përdoret nga anëtarët dhe përkrahësit e pothuajse të gjitha partive politike serbe në tubimet e tyre gjatë fushatave zgjedhore. Mund të shihet në të gjitha llojet e demonstratave dhe festimeve në rrugë.

Kroatët, boshnjakët dhe shqiptarët e Kosovës, të cilët kanë qenë në luftë me serbët, e gjejnë këtë përshëndetje si diçka provokative. Një artikull i lajmeve *Politika* i vitit 1998 fliste për "demonizimin shumëvjeçar" të përshëndetjes, "i cili tashmë kishte hyrë në katalogun e gjesteve planitare", së bashku me grushtin e mbyllur, pëllëmbën e shtrirë dhe shenjën V.

### Luftërat jugosllave
Gjatë luftërave jugosllave, përshëndetja u përdor gjerësisht si një simbol serb. Në hyrje të luftës boshnjake, serbët e Bosnjës u inkurajuan të votojnë në referendumin e vitit 1991 përmes posterave që shfaqnin të tre gishtat.  Gjatë luftërave, ushtarët serbë ngritën të tre gishtat në shenjë fitore.

Kur trupat paqeruajtëse ruse hynë në Sarajevë në vitin 1994, ata përdorën përshëndetjen kur përshëndetën trupat serbe, dhe për shkak të kësaj, ata u markuan pro serbëve; UNPROFOR përdori përshëndetjen serbe kur përshëndeti serbët, dhe shenjën V kur përshëndeti boshnjakët, duke treguar paanshmëri. 

Gjatë Luftës kroate, kishte raste të civilëve serbë të masakruar, pasi i kishin prerë të tre gishtat në dorën e djathtë. Një grua serbe kroate e intervistuar nga korrespodentja e luftës, Misha Glenny i kishte të tre gishtat e qëlluara.

Në vitin 2006, Kombet e Bashkuara publikuan çështjen me titull IT-00-39-T nga Gjykata Ndërkombëtare për Prokurorinë e Personave përgjegjës për shkelje të rënda të ligjit ndërkombëtar humanitar të kryera në territorin e ish-Jugosllavisë që nga viti 1991, duke përshkruar disa mizori të kryera nga forcat ushtarake dhe policore serbe mbi civilët boshnjakë dhe kroatë më 20 korrik 1992, në fshatrat Keratem, Omarska dhe Trnopolje. Të arrestuarit u ekzekutuan, poshtëruan dhe u detyruan të pështyjnë flamurin boshnjak dhe të bëjnë shenjën me tre gishta.

Kishte raste kur robërit jo-serbë u detyruan të përdorin përshëndetjen. Sipas një dokumentari të BBC-së për masakrën e Srebrenicës, botuar nga Human Rights Watch më 16 gusht 1995, forcat serbe të Bosnjës transportuan civilë boshnjakë me autobusë në fshatin Tisca. Gjatë udhëtimit, civilët që panë çetnikët treguan simbolin me tre gishta dhe kur arritën, forcat e policisë serbe i detyruan të dorëzonin ata për të dorëzuar ar dhe stoli dhe duke kërcënuar se do të presin gjinjtë e grave.

Në vitin 2004, Francis R. Jones publikoi një punim ku shqyrtoi veprat e poetit serb Vasko Popa. Ndërsa përkthente veprën *Uspravna zemlja* dhe *Vucja so*, Jones zbuloi recensionin e poetit skocez Alan Bold të Popa në vitin 1997 i cili shkroi se "nacionalizmi serb ka qenë sinonim i gjithçkaje që kundërshtoi Popa". Artikulli përmbante një imazh të përshëndetjes me tre gishta.

Në vitin 2008, gazeta boshnjake Oslobođenje publikoi një përmbledhje të arrestimit të Radovan Karaxhiq. Më 24 korrik, gazeta duke krahasuar drejtuesit e Republikës Srpska me ato të epokës së kohës së luftës në gazetën e parë që përshkruan Milorad Dodik pranë Karadžiž me një fotografi të Dodik duke dhënë përshëndetjen me tre gishta gjatë luftës.

### Lufta në Kosovë
Më 22 tetor 1999, Human Rights Watch mori fotografi nga administrata e UÇK-së në Pejë, ku përshkruheshin ushtarët serbë që mbanin pushkë, duke bërë përshëndetjen me tre gishta dhe duke qëndruar para shtëpive të djegura. Zyrtarët e UÇK-së i thanë Human Rights Watch që fotografitë ishin gjetur në shtëpitë e qytetarëve etnikë serbë në zonën e Pejës pasi forcat serbe dhe jugosllave u tërhoqën nga Kosova më 12 qershor.

Në vitin 1999, pas bombardimeve të NATO-s ndaj Serbisë, Colin Woodard shkruajti për mijëra amerikanë serbë që mbushën parkun përballë Shtëpisë së Bardhë në Pennsylvania Avenue, duke bërtitur "Kosova është Serbi" dhe "Stop bombardimeve", ndërsa veshnin kapele ushtarake dhe bënte përshëndetje me tre gishta. Priftërinjtë ortodoksë serbë në mbledhje folën para turmës, duke thënë se "Serbia ishte një komb i civilizuar".

Në vitin 2001, pas përfundimit të luftës në Kosovë, forcat e UÇPMB-së duhej t'ia dorëzonin veten KFOR-it, megjithatë, një incident ndodhi kur forcat serbe qëlluan për vdekje një komandant të lartë të UÇPMB-së (i cili nuk ishte i interesuar për marrëveshjen me KFOR-in) si ai aksidentalisht u fut në një fshat ku gjeneralët serbë drejtuan një sfilatë duke i dhënë përshëndetjen tre gishtërinjve serbë.

### Sportistët
[thumb|right|Basketbollisti i NBA-së [Aleksandar Pavloviq duke shfaqur përshëndetjen me tre gishta]]
Në një fotografi të famshme të ekipit të Red Star Beograd, që festojnë fitoren e tyre në Kupën e Evropës 1990-1991, tetë lojtarë janë parë duke përdorur përshëndetjen serbe, përveç lojtarit kroat, Robert Prosineçki.

Pasi fitoi kampionatin evropian të basketbollit në vitin 1995, i gjithë skuadra e atëhershme jugosllave shfaqi të tre gishtat. Aleksandar Gjorqeviq thotë se i ndau tre gishtat "për të mos qenë provokues. Vetëm: kjo është Serbia, ne jemi ne, kjo jam unë - asgjë tjetër. Është krenaria ime". Tenisti serb Novak Gjokoviq ngre tre gishta pas fitoreve të tij.

Në vitin 2001, ish-lojtari i ekipit të futbollit australian, Perth Glory, Bobby Despotovski (i prindërve serbë) u sanksionua nga Federata Australiane e Futbollit për dhënien e përshëndetjes për turmën kryesisht të komunitetit kroat në një ndeshje të Melbourne Knights dhe nxitje lufte; Despotovski dhe trajneri Bernd Stange u sulmuan më pas nga tifozët e Knights, duke detyruar ndeshjen e radhës mes palëve të zhvendoset në Launceston.

Lojtari i water polo Aleksandar Shapiq tha më 2007 se "Unë e di se ajo është përdorur nga ushtarët në luftë, por unë nuk i ngre tre gishta sepse e urrej dikë. Unë i respektoj të gjithë popujt, dhe e di se çfarë është në zemrën time".

Përshëndetja u prit me polemika në Turqi pasi Dushko Toshiq, duke luajtur për Beşiktaş, përdori përshëndetjen pasi Serbia fitoi ndaj Shqipërisë në ndeshjen miqësore në kualifikimet e UEFA 2016; Tifozët e Beşiktaş e kërcënuan atë përmes mediave turke.

Ka pasur raste në ish-Jugosllavi ku mbështetësit huazojnë në mënyrë paradoksale simbolet dhe parullat nga grupet e tjera etnike: në maj 2003, tifozët e klubit kroat të Bosnjës NK Široki Brijeg, gjatë një ndeshje kundër FK Željezničar Sarajevo, brohorisnin "vritni turqit" dhe ngritën tre gishtat.

## Referime