Halucinogjenët

**Halucinogjenët** janë një klasë e madhe dhe e larmishme e drogave psikoaktive që mund të prodhojnë gjendje të ndryshuara të vetëdijes të karakterizuara nga ndryshime të mëdha në mendime, humor dhe perceptim si dhe ndryshime të tjera.   Shumica e halucinogjenëve mund të kategorizohen si psikodelikë, dissociativë ose delirantë.  Termi *halucinat* daton rreth viteve 1595-1605 dhe rrjedh nga latinishtja *hallūcinātus*, paskajorja e *(h)allūcināri*, që do të thotë "të endesh në mendje". 

## Karakteristikat 
Leo Hollister dha pesë kritere për klasifikimin e një droge si halucinogjene.   Ky përkufizim është mjaft i gjerë për të përfshirë një gamë të gjerë barnash dhe që atëherë është treguar se përfshin një numër kategorish barnash me mekanizma të ndryshëm farmakologjikë dhe efekte të sjelljes.  Sidoqoftë, ndërsa termi *halucinogjen* përdoret shpesh për t'iu referuar klasës së gjerë të barnave të mbuluara në këtë artikull, ndonjëherë përdoret për të nënkuptuar vetëm halucinogjenët klasikë (d.m.th., psikedelikët).  Për shkak të kësaj, është e rëndësishme të konsultoheni me përkufizimin e dhënë në një burim të caktuar. 

Halucinogjenët klasikë ose psikodelikët janë përshkruar me shumë emra. David E. Nichols shkroi në 2004: 

Disa halucinogjenë janë droga të dizajnuara, të tilla si ato në familjet 2C dhe 25-NB (NBOMe).  Një medikament i dizajnuar është një analog strukturor ose funksional i një substance të kontrolluar (halucinogjene ose ndryshe) që është projektuar për të imituar efektet farmakologjike të barit origjinal, ndërsa në të njëjtën kohë shmang klasifikimin si të paligjshëm (sipas specifikimit si një kimikat kërkimor) dhe / ose shmangni zbulimin në testet standarde të drogës. 

## Efektet sipas llojit 
### Psikodelikët (halucinogjenët klasikë) 
[djathtas|parapamje|150x150px| Një fletë "Blotter" me 900 doza [LSD]]
Pavarësisht disa përpjekjeve që janë bërë, duke filluar nga shekujt e 19-të dhe të 20-të, për të përcaktuar strukturat e zakonshme fenomenologjike (dmth. modelet e përvojës) të sjella nga psikodelikët klasikë, një taksonomi e pranuar botërisht nuk ekziston ende.  

Një element i spikatur i përvojave psikedelike është ndryshimi vizual.     Përvojat mistike janë matur nga një numër shkallësh psikometrike, duke përfshirë shkallën e misticizmit Hood, shkallën e transcendencës shpirtërore dhe pyetësorin e përvojës mistike.   

Link R. Swanson ndan kornizat gjithëpërfshirëse shkencore për të kuptuar përvojat psikodelike në dy valë. Në valën e parë, që përfshin kornizat e shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe të njëzetë, ai përfshin teorinë e psikozës model (paradigmën psikomimetike), teorinë e filtrimit dhe teorinë psikoanalitike.  Ato gjithashtu prodhojnë një ndjenjë shkëputjeje nga mjedisi përreth, prandaj "gjendja është përcaktuar si anestezi disociative pasi pacienti duket vërtet i shkëputur nga mjedisi i tij".  Simptomat disociative përfshijnë ndërprerjen ose ndarjen e "...funksioneve zakonisht të integruara të ndërgjegjes, kujtesës, identitetit ose perceptimit."  fq.&nbsp;523 Shkëputja e të dhënave ndijore mund të shkaktojë derealizim, perceptimin e botës së jashtme si ëndërr, të paqartë ose joreale. Përvoja të tjera disociuese përfshijnë depersonalizimin, i cili përfshin ndjenjën e shkëputjes nga personaliteti i dikujt; ndjenja joreale; ndjenja e aftësisë për të vëzhguar veprimet e dikujt, por jo për të marrë kontrollin në mënyrë aktive; të paaftë për t'u shoqëruar me veten në pasqyrë duke ruajtur vetëdijen racionale se imazhi në pasqyrë është i njëjti person.    Simeon (2004) ofroi "...përshkrime të zakonshme të përvojave të depersonalizimit: shikimi i vetvetes nga një distancë (e ngjashme me shikimin e një filmi);përvoja të sinqerta jashtë trupit; një ndjenjë e thjesht të kalimit të lëvizjeve; një pjesë e vetvetes duke vepruar/pjesëmarrës ndërsa pjesa tjetër vëzhgon;..." 

Disociativët klasikë e arrijnë efektin e tyre përmes bllokimit të lidhjes së neurotransmetuesit glutamate me receptorët NMDA (antagonizmi i receptorit NMDA) dhe përfshijnë ketaminë, metoksetaminën (MXE), fenciklidinën (PCP), dekstrometorfanin (DXM) dhe oksidin e azotit.    Megjithatë, disociimi administrohet gjithashtu në mënyrë të jashtëzakonshme nga salvinorina A (përbërësi aktiv në *Salvia divinorum* i treguar majtas) agonizmi i fuqishëm i receptorit κ-opioid, megjithëse zakonisht përshkruhet si një disociues shumë *atipik*. 

Disa dissociativë mund të kenë efekte depresive të SNQ, duke bartur kështu rreziqe të ngjashme si opioidet, të cilat mund të ngadalësojnë frymëmarrjen ose rrahjet e zemrës në nivele që rezultojnë në vdekje (kur përdoren doza shumë të larta). DXM në doza më të larta mund të rrisë rrahjet e zemrës dhe presionin e gjakut dhe të vazhdojë të frenojë frymëmarrjen. Anasjelltas, PCP mund të ketë efekte më të paparashikueshme dhe shpesh është klasifikuar si një stimulues dhe një depresant në disa tekste së bashku me të qenit si një dissociativ. Ndërsa shumë kanë raportuar se ata "nuk ndjejnë dhimbje" ndërsa janë nën efektet e PCP, DXM dhe Ketaminës, kjo nuk bie nën klasifikimin e zakonshëm të anestetikëve në doza rekreative (dozat anestezike të DXM mund të jenë të rrezikshme). Përkundrazi, besnikë ndaj emrit të tyre, ata e përpunojnë dhimbjen si një lloj ndjesie "larg"; dhimbja, edhe pse e pranishme, bëhet një përvojë pa trup dhe ka shumë më pak emocione të lidhura me të. Sa i përket ndoshta dissociativit më të zakonshëm, oksidit të azotit, rreziku kryesor duket se është për shkak të mungesës së oksigjenit. Dëmtimi nga rënia është gjithashtu një rrezik, pasi oksidi i azotit mund të shkaktojë humbje të papritur të vetëdijes, një efekt i mungesës së oksigjenit. Për shkak të nivelit të lartë të aktivitetit fizik dhe papërshkueshmërisë relative ndaj dhimbjes të shkaktuar nga PCP, janë raportuar disa vdekje për shkak të çlirimit të mioglobinës nga qelizat e këputura të muskujve. Sasi të larta të mioglobinës mund të nxisin mbylljen e veshkave . 

Shumë përdorues të dissociativëve kanë qenë të shqetësuar për mundësinë e neurotoksicitetit të antagonistit NMDA (NAN). Ky shqetësim është pjesërisht për shkak të William E. White, autorit të FAQ të DXM, i cili pohoi se dissociativët padyshim shkaktojnë dëmtim të trurit.  Argumenti u kritikua në bazë të mungesës së provave  dhe White tërhoqi pretendimin e tij.  Pretendimet e White dhe kritikat që pasuan rrethuan kërkimin origjinal nga John Olney.

Në vitin 1989, John Olney zbuloi se vakuolimi neuronal dhe ndryshime të tjera citotoksike ("lezionet") ndodhën në trurin e minjve të cilëve u administruan antagonistë NMDA, duke përfshirë PCP dhe ketaminë.  Doza të përsëritura të antagonistëve NMDA çuan në tolerancë qelizore dhe për këtë arsye ekspozimi i vazhdueshëm ndaj antagonistëve NMDA nuk çoi në efekte neurotoksike kumulative. Antihistaminet si difenhidramina, barbituratet dhe madje edhe diazepami janë gjetur se parandalojnë NAN.  LSD dhe DOB janë gjetur gjithashtu për të parandaluar NAN. 

### Delirantët 
[djathtas|parapamje|263x263px| [Datura inoxia|Datura innoxia në lule]]
[parapamje| Kokrra të kuqe tërheqëse, por shumë toksike të *[Atropa belladonna*]]
[parapamje| Lulet dhe gjethja e *[Nicotiana tabacum*, duhani i kultivuar]]
[parapamje| Trup i vetëm frutor i *[Amanita muscaria*]]
[parapamje| Fruti *[Myristica fragrans*, i përgjysmuar, që shfaqet brenda farës së kuqe (arrëmyshkut) të mbyllur në aril të saj ngjyrë kafe (topuzë)]]
Deliriantët, siç nënkupton edhe emri i tyre, shkaktojnë një gjendje deliri te përdoruesi, e karakterizuar nga konfuzioni ekstrem dhe paaftësia për të kontrolluar veprimet e dikujt. Ata quhen delirantë sepse efektet e tyre subjektive janë të ngjashme me përvojat e njerëzve me ethe delirante. Termi u prezantua nga David F. Duncan dhe Robert S. Gold për të dalluar këto barna nga psikedelikët dhe dissociativët, të tillë si LSD dhe ketamina përkatësisht, për shkak të efektit të tyre parësor të shkaktimit të deliriumit, në krahasim me gjendjet më të kthjellta të prodhuara nga tjetri. halucinogjenet.  &#x5B;'**&#x5D;

Pavarësisht nga statusi plotësisht ligjor i disa bimëve të zakonshme deliriane, deliriantët janë kryesisht të papëlqyeshëm si droga rekreative për shkak të natyrës së rëndë, përgjithësisht të pakëndshme dhe shpesh të rrezikshme të efekteve halucinogjene të prodhuara.  &#x5B;**'&#x5D;

Deliriantët tipikë ose klasikë janë ata që janë antikolinergjikë, që do të thotë se bllokojnë receptorët muskarinikë të acetilkolinës. Shumë nga këto komponime prodhohen natyrshëm nga gjini bimore që i përkasin familjes së natës Solanaceae, si *Datura*, *Brugmansia* dhe *Latua* në Botën e Re dhe *Atropa*, *Hyoscyamus* dhe *Mandragora* në Botën e Vjetër.   Këto alkaloide tropane janë helmuese dhe mund të shkaktojnë vdekje për shkak të dështimit të zemrës të shkaktuar nga takikardia dhe hipertermisë edhe në doza të vogla. Përveç kësaj, antihistaminet pa recetë si difenhidramina (emri i markës Benadryl) dhe dimenhidrinati (emri i markës Dramamine) gjithashtu kanë një efekt antikolinergjik. 

Duhani i pashuar është gjithashtu një delirian për shkak të niveleve të larta të nikotinës. 

## Efektet 
### Marrëdhënia midis përdorimit afatgjatë dhe sëmundjes mendore 
Nuk është bërë asnjë lidhje e qartë midis drogave psikodelike dhe dëmtimit organik të trurit. Megjithatë, çrregullimi i perceptimit të vazhdueshëm halucinogen (HPPD) është një gjendje e diagnostikuar ku disa efekte vizuale të barnave vazhdojnë për një kohë të gjatë, ndonjëherë përgjithmonë,  edhe pse shkaku themelor dhe patologjia mbeten të paqarta. 

Një studim i madh epidemiologjik në SHBA zbuloi se përveç çrregullimeve të personalitetit dhe çrregullimeve të tjera të përdorimit të substancave, përdorimi i halucinogenit gjatë gjithë jetës nuk ishte i lidhur me çrregullime të tjera mendore dhe se rreziku i zhvillimit të një çrregullimi të përdorimit të halucinogjenit ishte shumë i ulët. 

Një rishikim sistematik dhe meta-analizë 2019 nga Murrie et al. zbuloi se shkalla e kalimit nga një diagnozë e psikozës së shkaktuar nga halucinogen në atë të skizofrenisë ishte 26% (CI 14%-43%), që ishte më e ulët se psikoza e shkaktuar nga kanabisi (34%) por më e lartë se amfetamina (22%), psikoza të shkaktuara nga opioid (12%), alkool (10%) dhe qetësues (9%). Shkalla e tranzicionit nuk u ndikua nga seksi, vendi i studimit, vendndodhja e spitalit ose komunitetit, mjedisi urban ose rural, metodat diagnostikuese ose kohëzgjatja e ndjekjes. Në krahasim, shkalla e tranzicionit për psikozën e shkurtër, atipike dhe jo të specifikuar ndryshe, u gjet të ishte 36%. 

### Efektet në tru 
Klasa të ndryshme të halucinogjenëve kanë mekanizma të ndryshëm farmakologjikë të veprimit.  Psikodelikët janë agonistë të receptorit 5-HT2A (agonistë të receptorit të serotoninës 2A).   Ai shpërndahet në të gjithë trurin dhe palcën kurrizore, ku sistemi i serotoninës është i përfshirë në kontrollin e sistemeve të sjelljes, perceptimit dhe rregullimit. Kjo përfshin gjithashtu disponimin, urinë, temperaturën e trupit, sjelljen seksuale, kontrollin e muskujve dhe perceptimin shqisor. Disa halucinogjenë, të tillë si PCP, veprojnë përmes një receptori glutamate në tru, i cili është i rëndësishëm për perceptimin e dhimbjes, përgjigjet ndaj mjedisit dhe mësimin dhe kujtesën. Deri më tani, nuk ka pasur studime kërkimore të kontrolluara siç duhet mbi efektet specifike të këtyre barnave në trurin e njeriut, por studime më të vogla kanë treguar disa nga efektet e dokumentuara që lidhen me përdorimin e halucinogjenëve.  Ndërsa psikedelikët serotonergjikë (LSD, psilocybin, meskaline, etj.) prodhojnë efekte subjektive të dallueshme nga dissociativët antagonist të NMDA (PCP, ketamina, dekstrorfani), ka mbivendosje të dukshme në proceset mendore që ndikojnë këto barna dhe hulumtimi ka zbuluar se ka mbivendosen në mekanizmat me të cilët të dy llojet e psikodelikëve imitojnë simptoma psikotike.    Një studim i dyfishtë i verbër që shqyrtoi ndryshimet midis DMT dhe ketaminës supozoi se ilaçet *klasike psikedelike* më shumë i ngjajnë skizofrenisë paranojake ndërsa ilaçet *disociuese* imitonin më mirë nëntipet katatonike ose skizofreninë e padiferencuar.  Studiuesit deklaruan se gjetjet e tyre mbështesin pikëpamjen se "një çrregullim heterogjen si skizofrenia nuk ka gjasa të modelohet me saktësi nga një agjent i vetëm farmakologjik". 

## Kimia 
Halucinogjenët klasikë (psikedelikët) mund të ndahen në tre klasa kimike kryesore: triptaminat (si psilocina), ergolinat (si LSD ) dhe fenetilaminat (siç është meskalina).  Triptamina ngjajnë shumë me serotoninën kimikisht. 

## Shiko gjithashtu 
* Vizualizimi me sy të mbyllur
* DOx
* Bimë halucinogjene në bimët kineze
* Përvoja jashtë trupit
* Psikedelia
* Përvoja psikodelike
* Psikonautikë
* Psikofarmakologjia
* Perceptimi vizual

## Referime