Feja në Kanada

**Feja në Kanada** përfshin një gamë të gjerë besimesh dhe zakonesh.   Ndërsa krishterimi dikur ishte qendror dhe integral i kulturës dhe jetës së përditshme kanadeze,  Kanadaja është bërë një shtet laik dhe post-kristian .    Edhe pse shumica e kanadezëve e konsiderojnë fenë si të parëndësishme në jetën e tyre të përditshme,  ata ende besojnë në Zot.  Praktika e fesë në përgjithësi konsiderohet një çështje private në të gjithë shoqërinë dhe shtetin.  Kushtetuta e Kanadasë i referohet Zotit dhe monarku mban titullin *Mbrojtësi i Besimit*, megjithatë Kanadaja nuk ka kishë zyrtare dhe qeveria është zyrtarisht e përkushtuar ndaj pluralizmit fetar .  

Përpara kolonizimit evropian, një larmi e gjerë fesh dhe sistemesh besimi indigjene ishin kryesisht animiste ose shamaniste . 
parapamje|Përqindja e popullsisë së krishtere sipas zonave
## Historia 
, Nova Scotia, kisha më e vjetër anglikane në Kanada ende në këmbë, e ndërtuar në 1750]]
Para ardhjes së evropianëve, popujt indigjenë ndoqën një gamë  gjerë fesh dhe shpirtërore kryesisht animiste ;   "përfshirë praninë e tregimeve të krijimit, rolin e mashtruesve ose të qenieve të mbinatyrshme në folklor dhe rëndësinë e organizatave të shenjta". 

Komunitetet e para të mëdha protestante u formuan në Maritime pasi u pushtuan nga britanikët.  Në pamundësi për të bindur emigrantë të mjaftueshëm britanikë që të shkonin në rajon, qeveria vendosi të importonte protestantë kontinentalë nga Gjermania dhe Zvicra për të populluar rajonin dhe për të kundërpeshuar akadianët katolikë romakë.  Ky grup njihej si protestantët e huaj . Kjo përpjekje doli e suksesshme dhe sot rajoni i Bregut Jugor të Nova Scotia është ende kryesisht luteran . Pas Dëbimit të Akadianëve, duke filluar në 1755, një numër i madh i mbjellësve të Nju Anglisë u vendosën në tokat e lira duke sjellë me vete besimin e tyre kongregacionist .  Gjatë viteve 1770, e udhëhequr nga Henry Alline, lëvizja Drita e Re e Zgjimit të Madh përfshiu rajonin e Atlantikut duke konvertuar shumë nga kongregacionistët në teologjinë e re.  Pas vdekjes së Alline-s, shumë prej këtyre Newlights përfundimisht u bënë Baptistë, duke e bërë kështu Kanadanë Detare qendrën e lëvizjes Baptiste në Kanada.   

Akti i Kebekut i vitit 1774 njohu të drejtat e Kishës Katolike Romake në të gjithë Kanadanë e Poshtme në mënyrë që t'i mbante kanadezët francezë besnikë ndaj Kurorës Britanike .  Katolicizmi romak është ende feja kryesore e francezëve kanadezë sot.

Revolucioni Amerikan që filloi në 1765 solli një fluks të madh protestantësh në Kanada kur besnikët e Perandorisë së Bashkuar, duke ikur nga Shtetet e Bashkuara rebele, u zhvendosën në një numër të madh në Kanadanë e Epërme dhe Maritimes. 

### 1800-1900 
Ndërsa anglikanët konsoliduan kontrollin e tyre mbi shtresat e larta, punëtorët dhe fermerët iu përgjigjën ringjalljeve metodiste, shpesh të sponsorizuara nga predikues vizitorë nga Shtetet e Bashkuara. Tipike ishte Rev. James Caughey, një amerikan i dërguar nga Kisha Metodiste Wesleyan nga vitet 1840 deri në 1864. Ai solli të konvertuarit me rezultat, veçanërisht në ringjalljet në Kanadanë Perëndimore nga 1851 deri në 1853. Teknika e tij kombinoi emocionalizmin e përmbajtur me një thirrje të qartë për angazhim personal, shoqëruar me veprime pasuese për të organizuar mbështetjen nga të konvertuarit. Ishte një kohë kur lëvizja e shenjtërisë mori flakë, me interesin e rigjallëruar të burrave dhe grave për përsosmërinë e krishterë . Caughey kapërceu me sukses hendekun midis stilit të takimeve të kampeve të mëparshme dhe nevojave të kongregacioneve më të sofistikuara metodiste në qytetet në zhvillim. 

Në fillim të shekullit të nëntëmbëdhjetë në Maritimes dhe Kanadanë e Epërme, Kisha Anglikane mbajti të njëjtin pozicion zyrtar që kishte në Angli. Kjo shkaktoi tension brenda Kanadasë angleze, pasi shumica e popullsisë nuk ishte anglikane. Rritja e emigracionit nga Skocia krijoi një komunitet shumë të madh presbiterian dhe ata dhe grupet e tjera kërkuan të drejta të barabarta. Ky ishte një shkak i rëndësishëm i rebelimit të vitit 1837 në Kanadanë e Epërme . Me ardhjen e qeverive përgjegjëse, monopolit anglikan iu dha fund. 

Në Kanadanë e Poshtme, Kisha Katolike Romake ishte zyrtarisht preminente dhe kishte një rol qendror në kulturën dhe politikën e kolonisë. Ndryshe nga Kanadaja angleze, nacionalizmi kanadez francez u lidh shumë ngushtë me katolicizmin romak.  Gjatë kësaj periudhe, Kisha Katolike Romake në rajon u bë një nga më reaksionarët në botë. I njohur si katolicizëm ultramontan, kisha miratoi qëndrime që dënonin të gjitha manifestimet e liberalizmit . 
 ) në Montreal, Quebec]]
Në politikë, ata që ishin në linjë me klerin katolik romak në Quebec njiheshin si *les bleus* (bluzët). Ata formuan një aleancë kurioze me anglikanët e vendosur monarkistë dhe pro-britanë të Kanadasë angleze (shpesh anëtarë të Urdhrit Portokalli ) për të formuar bazën e Partisë Konservatore Kanadeze. Partia e Reformës, e cila më vonë u bë Partia Liberale, përbëhej kryesisht nga kanadezët anti-klerikalë francezë, të njohur si *les rouges* (të kuqtë) dhe grupet protestante jo-anglikane. Në ato kohë, pikërisht përpara zgjedhjeve, priftërinjtë e famullisë i jepnin predikime kopesë së tyre ku thoshin gjëra të tilla si  ("qielli (parajsa) është blu dhe ferri është i kuq"). 

Në 1871, regjistrimi kombëtar zbuloi 56,45% si protestantë, 42,80% si katolikë romakë, 0,05% si paganë, 0,03% si hebrenj, 0,02% si mormonë, 0,15% si jofetarë dhe 0,49% si të papërcaktuar. 

Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, pluralizmi protestant kishte zënë vend në Kanadanë angleze. Ndërsa pjesa më e madhe e elitës ishte ende anglikane, grupe të tjera, duke përfshirë metodistët, ishin bërë gjithashtu shumë të spikatur. Shkollat dhe universitetet e krijuara në këtë kohë pasqyruan këtë pluralizëm me qendra kryesore të të mësuarit të krijuara për çdo besim. Njëri, King's College, më vonë Universiteti i Torontos, u krijua si një shkollë jo-fetare. Ndikimi i Urdhrit Portokalli ishte i fortë, veçanërisht në mesin e emigrantëve protestantë irlandezë, dhe përbënte një forcë të fuqishme anti-katolike në politikën e Ontarios ; ndikimi i tij u shua pas vitit 1920. 

Fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë pa gjithashtu fillimin e një ndryshimi të madh në modelet e emigracionit kanadez. Një numër i madh imigrantësh irlandezë dhe të Evropës Jugore po krijonin komunitete të reja katolike romake në Kanadanë angleze. Kanadaja perëndimore pa ardhjen e emigrantëve të rëndësishëm ortodoksë lindorë nga Evropa Lindore, si dhe emigrantë mormonë dhe pentekostalë nga Shtetet e Bashkuara dhe Irlanda.

### 1900-1960 
## Islami 
Katër vjet pas themelimit të Kanadasë në 1867, Regjistrimi kanadez i 1871 gjeti 13 myslimanë në mesin e popullsisë. Xhamia e parë kanadeze u ndërtua në Edmonton në vitin 1938, kur kishte rreth 700 myslimanë në vend. Kjo ndërtesë tani është pjesë e muzeut në Fort Edmonton Park. Vitet pas Luftës së Dytë Botërore, panë një rritje të vogël të popullsisë myslimane. Megjithatë, muslimanët ishin ende një pakicë e veçantë. Vetëm me heqjen e preferencave evropiane të imigracionit në fund të viteve 1960, muslimanët filluan të mbërrinin në një numër të konsiderueshëm.

## Referime