Ruhnama

***Ruhnama***, ose ***Rukhnama***, e përkthyer në shqip si ***Libri i Shpirtit***, është një vepër me dy vëllime e shkruar nga Saparmurat Nijazovi, presidenti i Turkmenistanit nga viti 1990 deri në 2006. Ai synonte të shërbente si një mjet i propagandës shtetërore, duke theksuar bazën e kombit turkmen .  

*Ruhnama* u prezantua në kulturën turkmene në një mënyrë graduale, por përfundimisht të kudondodhur. Nijazovi fillimisht vendosi kopje në shkollat dhe bibliotekat e vendit, por përfundimisht shkoi aq larg sa e bëri një provim mbi mësimet e tij një element të testit të patentës . Ishte e detyrueshme të lexohej *Ruhnama* në shkolla, universitete dhe organizata qeveritare. Punonjësit e rinj të qeverisë testoheshin në libër në intervistat e punës.

Pas vdekjes së Nijazov në dhjetor 2006, popullariteti i tij mbeti i lartë. &#x5B; ''* &#x5D; Megjithatë, në vitet në vijim, shpeshtësia e tij ishte zbehur pasi Presidenti Gurbanguly Berdimuhamedow e hoqi atë nga kurrikula e shkollës publike dhe ndaloi praktikën e testimit të aplikantëve të universitetit mbi njohuritë e tyre për librin. 

## Sfondi 
Epikat kishin luajtur role të shumta të rëndësishme në jetën shoqërore të Azisë Qendrore ndër shekuj.  Sunduesit paramodernë të këtyre rajoneve zakonisht përvetësonin tekstin dhe shpiknin një lidhje midis tyre dhe epikës, si për të kërkuar legjitimitet për rendin e tyre të ri.  Këto epike do të ripërtëriheshin në diskursin publik (dhe akademik) vetëm me fillimin e Glasnostit .  Versioni i parë u lëshua në vitet 1990, por shpejt u tërhoq sepse nuk përmbushi pritshmëritë e Nijazovit.  Përgatitjet për librin e rishikuar ishin duke u zhvilluar që në prill 1999, kur Nijazovi deklaroi se *Mukkadesh Ruhnama* do të ishte teksti i dytë historik i turkmenëve, pas Kuranit. 
 
Vëllimi i parë u botua përfundimisht në dhjetor 2001.   Më 18 shkurt 2001, ai u pranua në mbledhjen e 10-të të përbashkët të Asamblesë Shtetërore të Pleqërisë së Turkmenistanit dhe Asamblesë Kombëtare.  Në shtator 2004, Nijazovi botoi një vëllim të dytë.    Një vëllim i redaktuar mbi Ruhnamën, i botuar një vit më vonë, citon qëllimin e tij të përgjithshëm që të ketë qenë në nënvizimin e kontributeve të rëndësishme të kombit në fushat e artit dhe shkencës. 

Victoria Clement dhe Riccardo Nicolosi dyshojnë se vepra u shkrua nga njerëz të tjerë.  

## Zhanri 
Studiuesit vërejnë se Ruhnama është një "mozaik" i zhanreve të ndryshme letrare, teksti ndërthur këshilla shpirtërore dhe politike, legjenda, autobiografi, tregime të shkurtra, poema dhe histori (të fabrikuar) turkmene.    I shkruar për të "rikuperuar historinë e vërtetë turkmene pa shtrembërime sovjetike", Nijazovi premtoi kthimin e një të kaluare ataviste nga koha e Oghuz Khaganig, por vetëm nëse sjellja e turkmenëve të lashtë do të imitohej në përputhje me udhëzimet e tij të urta.  Tanya L. Shields e lexon atë si një autobiografi antikoloniale, e cila bëhet "pothuajse komike në madhështinë e saj".  Është krahasuar me *Nutukun* e Kemal Ataturkut dhe *Trilogjinë* e Leonid Brezhnevit . 

## Përmbajtja 
### Vëllimi 1 
Tregimet dhe fjalët e urta janë huazuar nga epikat ekzistuese turkmene - *Oğuzname*, *Libri i Dede Korkutit* dhe *Epika e Koroghlusë* - në predikimin e moralit dhe promovimin e një kodi model të sjelljes .  Këto shpesh plotësohen me shënimet shpjeguese të Nijazovit.    Turkmenistani Sovjetik përshkruhet në një faqe të vetme, ku fajësohet për kolonizim.   Narrativa rifillon me Nijazov që çon në pavarësinë e shtetit. Disa nga politikat e tij specifike përmenden. 

Tematikisht, vëllimi ka të bëjë me moralin dhe etikën. Një total prej 21 kapitujsh trajtojnë sjelljet dhe dekorumin optimal për situata të ndryshme dhe audiencë të synuar.  Përbërësi më domethënës i propagandës ideologjike gjatë fazës së mëvonshme të kultit të personalitetit të Nijazovit, teksti ishte një shënues i shkrim-leximit politiko-kulturor dhe çelësi i mbijetesës në Turkmenistanin post-sovjetik.       Nijazovi pohoi se ata që e lexuan tre herë ishin të destinuar për në parajsë.     

Pas botimit të vëllimit të dytë, Nijazov kishte vendosur që xhamitë dhe kishat të shfaqnin Ruhnamën po aq të theksuar sa Kuranin dhe Biblën, dhe të citonin pasazhet e saj gjatë predikimeve.    Xhamia Türkmenbaşy Ruhy, e cila u autorizua në vitin 2002 në vendlindjen e tij, është xhamia më e madhe në Azinë Qendrore dhe përmban gdhendje nga Ruhnama ashtu si dhe Kurani në murin dhe minaret e saj.    Një Ruhnama prej neoni njëzet këmbë e gjatë u ngrit në një park të Ashgabatit në 2003.  

Një ese foto-gazetare në vitin 2006 vuri në dukje se kombi do të ishte i mbushur me reklama të Ruhnamës - secila me një kosto prej dy dollarësh.   Zyrat qeveritare shfaqnin Ruhnamën dukshëm në tavolinën e tyre (shpesh duke i kushtuar një dhomë të veçantë), dhe media shtetërore transmetonte rregullisht përmbajtjen e tyre, me nderim fetar.    

#### Arsimi 
*Ruhnama* ishte aspekti më integral i kurrikulës kombëtare arsimore në fusha të shumta.     Ky theksim i Ruhnamës padyshim që shkonte paralelisht me një përkeqësim të shpejtë të standardeve të përgjithshme të arsimit.   Gjithashtu u bë një lexim i detyrueshëm në të gjitha universitetet dhe njohja e tekstit ishte e nevojshme për mbajtjen e punësimit shtetëror; kjo përjetësoi një diskriminim ndaj pakicave që nuk ishin të rrjedhshme në gjuhën turkmene.         Universiteti Shtetëror Turkmen madje kishte një "Departament të Ruhnamasë së Shenjtë të Türkmenbaşy të Madh" dhe Studimet *Ruhnama* u ndoqën si një agjendë e madhe kërkimore në vend, shpesh në kurriz të disiplinave akademike. 

Teksti u dyfishua gjithashtu si versioni i vetëm i historisë i miratuar nga qeveria në të gjitha shkollat turkmene deri në vdekjen e Nijazov dhe pati një efekt të konsiderueshëm negativ në shkollën akademike. 

## Përkthime 
*Ruhnama* është përkthyer në mbi 50 gjuhë.  Këto përkthime u krijuan kryesisht nga korporata të huaja për të fituar një marrëdhënie të përzemërt me Nijazovin dhe nuk ishin të destinuara për konsum ndërkombëtar.   

Këto përkthime të autorizuara nga shteti ndryshojnë ndjeshëm nga njëri në tjetrin, duke e bërë Dan Shapirën të arrijë në përfundimin se teksti mbetet në fluks.   Versioni në anglisht është përkthyer nga një përkthim turk i *Ruhnamës'' ; nuk korrespondon me versionin turkmen në shumë vende, por në përgjithësi është më i saktë dhe më i thellë se përkthimi rusisht.