Kuvendi i Podgoricës

**Kuvendi i Podgoricës** (Malazezisht: *Podgorička skupština*) i njohur edhe si **Kuvendi i Madh Kombëtar i Popullit Serb në Mal të Zi** ( ), ishte një asamble *ad hoc* e mbledhur në nëntor 1918, pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore në Mbretërinë e Malit të Zi . Kuvendi u mbajt nga autoritetet malazeze me qëllim të rrëzimit të dinastisë malazeze Petroviq-Njegosh në favor të Shtëpisë Serbe të Karagjorgjeviqit, me qëllim që të zyrtarizohej bashkimi midis mbretërisë serbe dhe malazeze. Ai u organizua nga një komitet i caktuar nga qeveria serbe. Dy palët kundërshtare në asamble ishin të bardhët që ishin në favor të një bashkimi të bazuar në aneksime dhe të Gjelbrit që ishin në favor të një bashkimi të bazuar në konfederatë . Asambleja përfundoi vendimin për bashkimin e Malit të Zi me Serbinë, i cili më pas çoi në krijimin e Mbretërisë së Jugosllavisë menjëherë pas kësaj.

## Preludi 
Qeveria malazeze kapitulloi para forcave të Austro-Hungarisë më 6 janar 1916 gjatë Luftës së Madhe . Mbreti Nikolla I refuzoi të nënshkruante kapitullimin dhe u largua nga vendi për në Italinë aleate, ku vajza e tij u martua me mbretin. Më 17 korrik 1917 Komiteti Jugosllav dhe Qeveria e Mbretërisë së Serbisë nënshkruan Deklaratën e Korfuzit, e cila, e pranuar nga Fuqitë Aleate, hodhi themelet e një shteti sllav të jugut. Më 1918 Ushtria Mbretërore Serbe mori kontrollin e Malit të Zi nga pushtimi i Fuqive Qendrore ; Serbia, Italia, Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara u caktuan të pushtonin dhe të vendosnin kontrollin e përkohshëm mbi Malin e Zi.

Mali i Zi kishte mbi 50 vjet që planifikonte dhe përgatitej për bashkim me Serbinë; Nikolla dëshiroja të bëhesha sundimtar i shtetit të bashkuar. Ky projekt kishte dështuar në vitin 1903, pas së cilës popullsia u nda në blloqe politike, për shtet të bashkuar (Serbi) ose për konfederatë (Serbi dhe Mal i Zi). Negociatat e fundit midis Malit të Zi dhe Serbisë filluan pak para Luftës së Parë Botërore në 1914, në lidhje me çështjet ushtarake, ekonomike dhe të jashtme. Pika më e rëndësishme e mosmarrëveshjes gjatë negociatave ishte pozicioni i Malit të Zi në bashkim: si partner i barabartë me Serbinë ose si krahinë e Serbisë. Në Mal të Zi, mbështetësi më i fortë i bashkimit të pakushtëzuar ishte kryeministri i ardhshëm Andrija Radoviq, i titulluar nga qeveria serbe e cila kishte punuar për aneksimin e Malit të Zi që nga viti 1866.  Që nga fillimi i tetorit 1918, u ngritën nisma të ndryshme për të zyrtarizuar bashkimin me përfundimin e luftës. Edhe Nikolla I dha mbështetje për një konfederatë të re të bashkuar jugosllave,  por ky qëndrim ishte ende kundër dëshirës së Beogradit për një shtet të bashkuar. Kuvendime të ndryshme të vogla në territorin e kontrolluar nga ushtria serbe u organizuan të ngjashme me ato në ish-trojet austro-hungareze .

Më 15 tetor 1918 qeveria serbe emëroi një "Komitet Qendror Ekzekutiv për Bashkimin e Serbisë dhe Malit të Zi" i përbërë nga katër përkrahës të fuqishëm të bashkimit të dy shteteve, dy nga Serbia dhe dy nga Mali i Zi, që do të organizonte procesin e bashkimit. Me këtë vendim Mbretëria e Serbisë shfuqizoi parlamentin ligjor të Malit të Zi, ashtu siç kishte bërë më parë Austro-Hungaria, me shpjegimin: “Për shkak se 2/5 e deputetëve janë jashtë vendit, duhet të zgjidhen të rinj”.  Ky vendim antikushtetues, i mbështetur nga ushtria serbe në Mal të Zi, ishte kundër një urdhri të mbretit të Malit të Zi, për mbledhjen e parlamentit ditën e parë pas nënshkrimit të armëpushimit.  Probleme të tjera me zgjedhjet ishin se votimi u bë pa listat e votuesve  dhe se ushtria serbe nuk i lejoi kundërshtarët e bashkimit të hynin në Mal të Zi para përfundimit të zgjedhjeve 

Kuvendi vazhdoi seancën deri më 29 nëntor 1918, kur u emërua dhe u betua në detyrë “Komiteti Qendror Malazez për Bashkimin” prej pesë anëtarësh.

## Epilogu 
Pas shpalljes së Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, entitetet historike përfshirë Malin e Zi mbetën paralelisht me Serbinë. Kuvendi i Madh Popullor Serb u mblodh për herë të fundit më 27 dhjetor 1919 kur zgjodhi delegacionin malazez në Trupin Përfaqësues Kolektive Kombëtar të Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve që do të hartonte një Kushtetutë.

Mbreti i rrëzuar dhe qeveria e tij e njohur ndërkombëtarisht e Mbretërisë së Malit të Zi në mërgim në Neilly u informuan për këtë nga inteligjenca franceze. Nikolla i hodhi poshtë vendimet e asamblesë, duke pretenduar se ishin të paligjshme, duke iu referuar Kushtetutës së Malit të Zi dhe u bëri thirrje malazezëve që të mos pranonin aneksimin. Kryeministrja Evgenije Popoviç u shkroi në ankesë Fuqive të Mëdha.

Të Gjelbrit, të udhëhequr nga Krsto Zrnov Popović, të mbështetur nga italianët, ndryshuan dëshirën e tyre për të përfshirë një shtet plotësisht të pavarur malazez dhe iu drejtuan rebelimit. Me sloganin "Për të drejtën, nderin dhe lirinë e Malit të Zi",  ata ngritën në vigjilje të Krishtlindjeve të 7 janarit 1919 Kryengritjen e Krishtlindjes, me një përpjekje për të rivendosur Malin e Zi të pavarur. Komuniteti ndërkombëtar e kundërshtoi kryengritjen dhe forcat serbe e shuan rebelimin me gjak,  duke ngritur rrethimet rebele të Cetinjes dhe Nikshiqit plotësisht të prerë. Kryengritësit kryesisht gjetën amnisti, por një formë e rezistencës së vogël guerile vazhdoi deri në vitin 1926.

Gjatë Konferencës së Paqes në Paris, një përfaqësues i mbretit të Malit të Zi u thirr për të mbajtur një fjalim  në të cilin ai protestoi për aneksimin, por për Traktatin e Versajës u thirr vetëm përfaqësuesi i Malit të Zi jugosllav. Në këto dy konferenca, Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve u njoh ndërkombëtarisht, por vetë çështja malazeze u la për t'u zgjidhur më vonë për shkak të një konflikti të përgjakshëm që po përshkallëzohej në Mal të Zi.

Pavarësia e Malit të Zi u njoh nga Fuqitë e Mëdha deri në vitin 1922, pas së cilës të gjitha shtetet pranuan pretendimin jugosllav mbi këtë shtet. Gjatë periudhës 1918–22, aneksimi u mbështet nga Franca, pavarësia nga Italia dhe Britania e Madhe mori rrugën e saj të mesme me raportin e shtypjes rreth metodës së praktikuar nga serbët dhe gjeneralët francezë (në Mal të Zi) Franchet d'Esperey dhe Venal në Mal të Zi. 

## Trashëgimia 
Shteti i Malit të Zi rifitoi pavarësinë në vitin 2006 dhe ngjarja u interpretua si një ndërprerje e asamblesë, duke nisur një polemikë mbi vendimet e tij. Partia e vogël qeverisëse Socialdemokrate e Malit të Zi donte të anulonte zyrtarisht vendimet e Kuvendit të Podgoricës nga Parlamenti i Malit të Zi pas miratimit të Kushtetutës së re në fund të vitit 2007. Kjo u ndesh me një tjetër polemikë, nëse vendimet e Kuvendit të Podgoricës ishin të ligjshme, pasi ato ishin pranuar si vendime shtetërore deri më tani, duke përfshirë kundërshtimin e aktit nga Partia Liberale e Malit të Zi, e cila pohon se heqja e një vendimi do të legjitimonte automatikisht vetveten. . Kryeministri afatgjatë Milo Gjukanoviç i Partisë Demokratike të Socialistëve dominues të Malit të Zi vuri në dukje në ditën e festimit të fitores në referendumin e pavarësisë se populli kishte shfuqizuar vendimet e tij që nga viti 1918.  

## Shih edhe 
* Podgorica
* Historia e Malit të Zi
* Komuna e Podgoricës

## Referime