Magister militum Ilirikum

''''* ( Latinisht për "mjeshtër i ushtarëve", shumës  ) ishte një komandë ushtarake e nivelit të lartë e përdorur në Perandorinë Romake të mëvonshme, që daton nga mbretërimi i Kostandinit të Madh . Termi i referohej oficerit të lartë ushtarak (ekuivalent me një komandant teatri lufte, perandori që mbetet komandanti suprem) i perandorisë. Në burimet greke, termi përkthehet ose si *strategos* ose si *stratelate* .

## Krijimi dhe zhvillimi i komandës 
Titulli ushtarak *magister militum* u krijua në shekullin e IV, kur perandori Kostandini i Madh privoi prefektët pretorianë nga funksionet e tyre ushtarake. Fillimisht u krijuan dy poste, një si kreu i këmbësorisë, si *magister peditum* ("mjeshtër i këmbës") dhe një për kalorësinë më prestigjioze, *magister equitum* ("mjeshtër i kuajve"). Titulli i fundit kishte ekzistuar që nga kohërat republikane, si i dyti në komandë për një  romak .

Nën pasardhësit e Konstandinit, titulli u vendos edhe në nivel territorial: *magistri peditum* dhe *magistri equitum* u caktuan për çdo prefekturë pretoriane ( *per Gallias*, *per Italiam*, *per Illyricum*, *per Orientem* ), dhe, përveç kësaj, për Thrakinë dhe, ndonjëherë, Afrika . Me raste, zyrat do të kombinoheshin nën një person të vetëm, më pas do të emëroheshin *magister equitum et peditum* ose *magister utriusque militiae* ("mjeshtër i të dy forcave").

Si të tillë ata komandonin drejtpërdrejt ushtrinë e lëvizshme fushore lokale të *komitateve*, e cila vepronte si një forcë e reagimit të shpejtë . *Magistrat* e tjerë mbetën në dispozicion të menjëhershëm të perandorëve dhe u quajtën *në praesenti* ("në praninë" e perandorit). Nga fundi i shekullit të 4-të, komandantët rajonalë quheshin thjesht *magister militum* .

Në Perandorinë Romake Perëndimore, një "komandant i përgjithshëm" evoluoi me titullin e *magjistraturës utriusque militiae* shpesh të shkurtuar MVM. Kjo zyrë e fuqishme shpesh ishte fuqia pas fronit dhe mbahej nga Stilicho, Flavius Aetius, Ricimer dhe të tjerë. Në lindje, kishte dy gjeneralë të lartë, të cilët secili u emërua në detyrën e *magjistraturës militum praesentalis* .

Gjatë sundimit të perandorit Justiniani I, me kërcënimet ushtarake në rritje dhe zgjerimin e Perandorisë Lindore, u krijuan tre poste të reja: *Magister Militum per Armeniam* në provincat armene dhe Kaukaziane, dikur pjesë e juridiksionit të *Magister Militum per Orientem* . *magister militum per Africam* në provincat e ripushtuara afrikane (534), me një vartës *magister peditum*, dhe *magister militum Spaniae* (rreth 562).

## Lista e *magister militum* 
### Komanda të paspecifikuara 
* 383–385/8: Flavius Bauto, *magister militum* nën Valentinian II 
* 385/8–394: Arbogast, *magister militum* nën Valentinian II dhe Eugenius 
* 383–388: Andragathius 
*  ?–480: Ovida

### *Për Ilirikun* 
*  ?–350: Vetrani, *magjistër peditum* nën Constans 
* 361: Iovinus, *magjister equitum* nën Julian 
* 365–375: Equitius, *magjister utriusquae militiae* nën Valentinian I 
* 395-? Alaric I
* 448/9 Agintheus (i njohur nga Prisku i Paniumit që kishte mbajtur detyrën pasi ambasada e këtij të fundit vazhdoi drejt oborrit të Attilës).
* 468–474: Julius Nepos
* 477–479: Onoulphus
* 479–481: Sabinianus Magnus
* 528: Askum
* 529–530/1: Mundus (hera e parë)
* 532–536: Mundus (hera e dytë)
* c. 538: Justini
* c. 544: Vitalius
* c. 550: Gjoni
* 568–569/70: Bonus
* 581–582: Theognis

### *Për Orientin* 
* c. 347: Flavius Eusebius, *magjistër utriusquae militiae* 
* 349–359: Ursicinus, *magjister equitum* nën Constantius 
* 359–360: Sabinianus, *magister equitum* nën Konstantin II 
* 363–367: Lupicinus, *magjister equitum* nën Jovian dhe Valens 
* 371–378: Iulius, *magister equitum et Peditum* nën Valens 
* 383: Richomeres, *magister equitum et peditum* 
* 383–388: Ellebichus, *magister equitum et peditum* 
* 392: Eutherius, *magister equitum et peditum* 
* 393–396: Addaeus, *magister equitum et peditum* 
* 395/400: Fravitta
* 433–446: Anatolius
* 447–451: Zeno
* Vitet 460: Flavius Ardabur Aspar
* –469: Flavius Iordanes
* 469–471: Zeno
* 483–498: Ioannes Scytha
* c. 503–505: Areobindus Dagalaiphus Areobindus
* 505–506: Pharesmanes
* ?516–?518: Hypatius
* ?518–529: Diogenianus
* 520–525/526: Hypatius
* 527: Libelarius
* 527–529: Hypatius
* 529–531: Belisarius
* 531: Mundus
* 532–533: Belisarius
* 540: Buzes
* 542: Belisarius
* 543–544: Martinus
* 549–551: Belisarius
* 555: Amantius
* 556: Valeriani
* 569: Zemarchus
* 572–573: Marciani
* 573: Theodorus
* 574: Eusebi
* 574/574–577: Justiniani
* 577–582: Maurice
* 582–583: John Mystacon
* 584–587/588: Filipiku
* 588: Priscus
* 588–589: Filipiku
* 589–591: Commentiolus
* 591–603: Narsesi
* 603–604 Germanus
* 604–605 Leontius
* 605–610 Domentziolus

### *Për Thrakinë* 
* 377–378: Saturninus, *ekuitum i madh* nën Valens 
* 377–378: Traianus, *magister peditum* nën Valens 
* 378: Sebastianus, *magister peditum* nën Valens 
* 380–383: Flavius Saturninus, *magister peditum* nën Teodosius I 
* 392–393: Stilicho, *magister equitum et peditum* 
* 412–414: Konstansi
* 441: Joannes Vandali, *magjistër utriusque militiae'' 
* 464–467/468: Basiliscus 
* 468–474: Armatus
* 474: Herakliu i Edesës
* 511: Hypatius
* 512–  513: Cyrillus
*  513–  515: Alathar
* 515: Vitalian
* 525-c. 530: Germanus
* 530–533: Chilbudius
* 550–c. 554: Artabanes
* 588: Priscus (hera e parë)
* 593: Priscus (hera e dytë)
* 593–594: Pjetri (hera e parë)
* 594–c. 598: Priscus (hera e dytë)
* 598–601: Commentiolus
* 601–602: Pjetri (hera e dytë)

## Shih edhe 
* Iliriku
* Ushtria ilire
* Prefektura e Ilirikut
* Lista e personaliteteve ilire 
## Referime