Genius loci

parapamje|Afresk i Larariumit në Casa del Centenario, në Pompein e Lashtë, që paraqet një *genius loci* në pamjen e gjarpërit *agatho daimon*
Në fenë klasike romake, një ***genius loci*** (form në shumës: *genii locorum*) ishte shpirti mbrojtës i një vendi. Ai paraqitej shpesh në ikonografinë fetare si një figurë që mbante atributet si *cornucopia*, *patera* (enë libacioni), ose gjarprit. Shumë altarë romakë që gjenden përgjatë Perandorisë Romake Perëndimore i kushtoheshin një *genius loci* të veçantë. Kultet perandorake romake të perandorit dhe shtëpisë perandorake u zhvilluan pjesërisht në lidhje me flijimet e bëra nga shoqëritë e fqinjësive *(vici)* ndaj *genius* vendor.

265 distriktet vendore kishin kultin e tyre të organizuar përreth *Lares Compitales* (shpirtëra gardianë ose *lares* të kryqëzimeve), të cilët perandori Oktavian Augusti i shndërroi në *Lares Augusti* bshkë me *Genius Augusti*. *Genius* i perandorit pastaj konsiderohej si *genius loci* i Perandorisë Romake si një të tërë.

Shembujt romakë të këtyre *genii* mund të gjenden, për shembull, në Kishën e Shën Giles, Tokenham, Uiltshajër, Angli, ku *genius loci* është paraqitur si reliev në murin e një kishe normane të ndërtuar me materiale romake. Ai paraqet "një genius të gëzuar dhe kaçurrel rinor romak të punuar në reliev të lartë, duke mbajtur një *cornucopia* në dorën e tij të majtë dhe një *patera* në të djathtën e tij ", që më parë ishte "identifikuar gabimisht si Asklepi".

## Dëshmi të *genius loci*
[parapamje|234px|Mbishkrim kushtimor për [:en:Jupiter (mythology)|Jupiter Optimus Maximus dhe *genius loci* nga signifer i Legio XXX Ulpia Victrix në emër të vetë atij dhe legjionit të tij gjatë konsullatës së Maternit dhe Atikut (185 i e.s.)]]
* Dëshmi e përgjithsme e një *Genius loci* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 247; 30884; 30885)
* *Genius horreorum* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 235; 236; 237; 238)
* *Genius loci et stationis* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 36779)
* *Genius venalici* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 399)
* *Genius stationis aquarum* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 36781) 
* *Genius Caeli Montis* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 334)
* *Genius fori vinarii* (Ostia: Corpus Inscriptionum Latinarum, X, 543)
* *Genius curiae* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 5996)
* *Genius decuriae* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 244)
* *Genius familiae monetalis* (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 239
* *Genius pagi livi* (Corpus Inscriptionum Latinarum, V, 4909)
* *Genius pagi Arusnatium* (Corpus Inscriptionum Latinarum, V, 3915)
* *Genius colonae aquiliae* (L'Année épigraphique, 1934, 234)
* *Genius coloniae Florentiae* (Corpus Inscriptionum Latinarum, XI, 7030)
* *Genius coloniae Ostiensis* (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 9; *G. c. Ostiensium* Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 8)
* *Genius corporis pellionum Ostiensium* (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 10)
* *Genius corporis splendidissimi inportantium et negotiantium vinariorum* (L’Année épigraphique, 1955, 165)
* *Genius municipi cultorum* (L'Année épigraphique, 1965, 193)
* *Genius municipi Segusini* (Corpus Inscriptionum Latinarum, V, 7234; 7235)
* *Genius municipi Castrimoeniensis* (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 2454)
* *Genius municipi Praenestini* (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 2889)

## Përdorimi aziatik
Shpirtërat mbrojtës të vendeve në Azi nderohen edhe sot e kësaj dite në faltoret e shtyllave qytetare, jashtë derës shpirtërat e shtëpisë dhe brenda derës faltoret shtëpiake dhe të biznesit. 

## Përdorimi perëndimor
Në përdorimin bashkëkohor, *genius loci* zakonisht i referohet një atmosfere dalluese të një vendi ose një "shpirti të vendit" në vend se domosdoshmërisht një shpirti gardian. Një shembull i përdorimit bashkëkohor mund të jetë "Drita tregon *genius loci* të një vendi." 

Në Shqipëri versione të këtyre shpirtrave janë orët (e cila përfytyrohej si një grua apo gjarpër), zanat e vendeve të caktuara, vitoren (në formë gjarpri), apo gjarprin e shtëpisë

## Art dhe arkitekturë
Alexander Pope e bëri *genius loci* një parim të rëndësishëm në dizajnin e kopshteve dhe peizazheve me rreshtat në vijim nga *Epistle IV, to Richard Boyle, Earl of Burlington*:

«''Consult the Genius of the Place in all;
That tells the Ëaters or to rise, or fall,
Or helps th' ambitious Hill the heav'n to scale,
Or scoops in circling theatres the Vale,
Calls in the Country, catches opening glades,
Joins ëilling ëoods, and varies shades from shades,
Noë breaks or noë directs, th' intending Lines;
Paints as you plant, and, as you ëork, designs.*

Vargjet e Popit vunë themelet për një nga parimet e pranuara më gjerësisht në Arkitekturën Peizazhiste, që dizajni i peizazhit duhet gjithmonë të jetë përshtatur me kuandrin në të cilin ai është i vendosur.

Apriori, arketipi dhe *genius loci* janë parimet parësore të Neo-Racionalizmit. I themeluar nga arkitekti italian Aldo Rossi, Neo-Racionalizmi u zhvillua në dritën e një rivlerësimi të veprës së Giuseppe Terragni dhe arriti famë nëpërmjet veprës së Giorgio Grassi. I karakterizuar nga forma elementare vernakulare dhe një përshtatje ndaj mjedisit ekzistues, stili Neo-Racionalist ka aderentë përtej arkitekturës në botën e madhe të artit.

Në kuadrin e teorisë moderne të arkitekturës, *genius loci* ka implikime të thella për vend-bërjen, duke u përfshirë brenda degës filozofike të fenomenologjisë. Kjo fushë e diskutimit arkitekturor është përdorur në mënyrë më të shquar nga teoristi Christian Norberg-Schulz në librin e tij *Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture*.

## Fantazi moderne 
Përshtatje të konceptit origjinal të *genius loci* shfaqet në disa vepra fantastike moderne.

Tom Bombadil te *The Lord of the Rings* është përshkruar nga studjuesi Tolkien Tom Shippey si *genius loci* i Pyllit të Vjetër, një tokë pyjore që kufizohet me *Shire*.

Te libri *Dungeons and Dragons* 3.0 edition, *Epic Level Handbook*, *genius loci* është një përbindësh malinj, i fuqishëm që përshtatet me mjedisin dhe nuk ka inteligjencë të vetën. Ai mund të skllavëroi në mënyrë magjike një vizitor mendja e të cilit ndikon te sjellja e *genius loci*. Gjenerohet në mënyrë spontane kur një vend është i pashqetësuar për një kohë të gjatë.

Te *The Dresden Files*, një *genius loci* është një shpirt elementar i një vendi. Ishulli i Demonreach ka një *genius loci*, gjithashtu të quajtur Demonreach, i cili është gjithëditur në lidhje me ishullin. Magjistarët e urtë mund të formojnë një lidhje shpirtërore me një *genius loci* dhe vendin që ai përfaqëson.

Seri e romaneve *Rivers of London* nga Ben Aaronovitch paraqet shumë qenie të përshkruara si *genii locorum*, kryesisht ato të Lumit Tamiz dhe degëve të tij.

## Shiko gjithashtu
* Ora e maleve
* Zana e malit
* Vitore
* Gjarpri i Shtëpisë
* Fatia
* Bardha
* Xhindi
* Kami
* *Zeitgeist*
* Iurisdictio
* Abusus
* Aerarium
* Amfiteatri Romak
* Amicitia
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Auctoritas
* Auguri
* Besimet e lashta mesdhetare
* Braccae
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Castra
* Cirku Romak
* Civitas
* Imperator
* Clivus Palatinus
* Curia Calabra
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Di Manes
* Drungos
* Dux
* E drejta romake
* Equites
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Folklori Romak
* Forumet Romake
* Fructus
* Gens
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Itinerari
* Jus
* Ius civile
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Koloseumi
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Lupanari
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Possessio
* Potestas
* Primus inter pares
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Remi dhe Romuli
* Rogatio
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Themelimi i Romës
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Usucapio
* Usus
* Valetudinarium
* Vallum
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vicus
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## References
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Plini i Vjetri, *Naturalis Historia*.
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* Essay on the *Genius loci'' in landscape and garden design
* Photographs of St. Giles, Tockenham, Wiltshire