The Godfather Part III

***Kumbari III*** (anglisht  *The Godfather Part III*) është një film krimi amerikan i vitit 1990 i prodhuar dhe drejtuar nga Francis Ford Coppola nga skenari i bashkëshkruar me Mario Puzo. Në film luajnë Al Pacino, Diane Keaton, Talia Shire, Andy García, Eli Wallach, Joe Mantegna, Bridget Fonda, George Hamilton, dhe Sofia Coppola. Është pjesa e tretë dhe e fundit në trilogjinë *The Godfather*. Një vazhdim i *The Godfather* (1972) dhe *The Godfather: Part 2* (1974), përfundon historinë imagjinare të Michael Corleone, patriarkut të familjes Corleone, i cili përpiqet të legjitimojë perandorinë e tij kriminale. Filmi përfshin gjithashtu rrëfime të trilluara të dy ngjarjeve të jetës reale: vdekja e Papa Gjon Palit I në vitin 1978 dhe skandali bankar Papal i viteve 1981–1982, të dyja të lidhura me punët e biznesit të Michael Corleone.

Titulli i synuar i Coppola dhe Puzo për filmin ishte *Vdekja e Michael Corleone*, të cilin Paramount Pictures e refuzoi; Coppola e konsideron serialin si një duologji, ndërsa pjesa III shërben si epilog. *The Godfather Part III* mori vlerësime përgjithësisht të përziera. Kritikët vlerësuan interpretimet e Pacinos dhe Garcias, kinematografinë, montazhin, dizajnin e produksionit dhe drejtimin e Coppola, por kritikuan komplotin dhe kastin e Sofia Coppola.

Filmi u shpërnda nga Paramount, i cili shpërndau edhe dy filmat e mëparshëm. Ai u shfaq premierë në Beverly Hills më 20 dhjetor 1990 dhe u publikua në Shtetet e Bashkuara në ditën e Krishtlindjeve, më 25 dhjetor. Ai fitoi 136.8 milionë dollarë dhe u nominua për shtatë Academy Awards, duke përfshirë filmin më të mirë. Në dhjetor 2020, një version i ri i filmit, i titulluar **The Godfather Coda: The Death of Michael Corleone**, u publikua për të përkuar me 30 vjetorin e versionit origjinal.

## Ngjarja 
Filmi fillon në vitin 1979. Pasuria e  Corleonoëve në Liqenin Tahoe braktiset, ndërsa Michael këthehet në New York i cili  përpiqet që të këthejë autoritetin për familjen Corleone. Ju shkruan letër fëmijëve të tij, dhe i lutë të vijnë në ceremoninë, pastaj i lutë të bindin edhe nënën e tyre Kay që edhe ajo të vijë me ta. Michael formon Rrethin Don Vito Corleone, për të cilën është shpërblye me dekoratën e Rendit Shën. Sebastijan.

Pas ceremonisë, në një kënd të veçantë takohen Michaeli dhe i biri Anthony i cili i tregon babait se do ti braktisë studimet dhe ka në plan ti kushtohet karierës operistike të këndimit, të cilin e përkrahë edhe nëna e tij Kay.

Në ceremoni u lajmmrue edhe Vincent Mancini, djali jo i ligjshëm i Sonnyit. Vincent ngatrrohet me Zasin, mafijozin njujorkez dhe drejtues në fushën të cilën përfshihet familja Corleone. Vincent i tregon Zasit se në atë pjesë nuk vepron ligji. Ngatrresa para Michaelit është e vrazhdë që Vincent ia kafshon një pjesë të veshit Zasit. Pas mossuksessit të pajtimit, Vincent e pyet Michaelin se a mund të punojë ai për te, që Michael i përgjigjet pozitivisht, por vetëm për një kohë të caktuar. Në të njejtën natë, dy meshkuj e sulmojnë Vincentin  në banesë. Ky e mbytë njërin, dhe tjetrin e firigon dhe e detyron se është me porosi të Zasit. Vincent e mbytë gjithashtu edhe sulmuesin e dytë.

Michael përpiqet për të blerë  nga Vatikani  pjesën në kompaninë ndërkombëtare të pasurive të patundshme që mbajnë, IMMOBILIARE, e cila kontrollohet nga Vatikani. Kryepeshkopi Gilday, drejtor i Bankës së Vatikanit, u pajtua me vetëm një çmim prej 600 $ milion dollarë. Gilday e ka futë Selinë e Shenjtë në borxhe të rënda për shkak të lëvizjeve të tyre të gabuara dhe të korrupsionit. Nga ana tjetër, Michael kupton se puna nuk do të jetë e ratifikuar aq lehtë për shkak se disa njerëz në Vatikan janë kundër punës.

Don Altobello, një mafijoz i vjetër njujorkez i thotë Michaelit se partneri i tij i vjetër nga Nju Jorku duan të ndajnë punën me IMMOBILIARE. Takimi u mbajt në Atlantik City. Michaelit në këtë mbledhje i paguan bujarisht për bosët e mafias sasi të mëdha parashë të ardhura nga bizneset e lojërave të fatit, në të cilat të gjitha kanë nga një pjesë  të aksioneve. Zasa nuk fiton asgjë. I tërbuar, tani e konsideron Michaelin si armik dhe thotë se publiku duhet të përcaktohet për njërin  prej tyre, kur edhe ikë nga takimi. Pak minuta më vonë, dhoma dridhet nga zhurma e helikopterit dhe breshëritë e plumbave vërshëllojnë nga dritaret. Pothuajse të gjithë që ishte në takim u vranë, por Michael dhe Vincent arrijnë të shpëtojnë, dhe Vincent vendoset si mburojë e xhaxhait të tij. Michael kthehet në New York , duke u përpjekur për të gjetur një mënyrë për t'iu përgjigjur vrasjes. Por një shok që i shkakton atij diabeti duhet të shtrihet spital.
Edhe pse kushërinjtë, Vincent dhe Maria, vajza e Michael, e fillojnë një marrëdhënie romantike. Vincent planifikon si ti hakmerret Zasit. Gjatë një panairi, ai dhe miqtë e tij e vranë Zasin dhe truprojat e tij.

Michael insiston që Vincent ti jap fund marrëdhënies me Marinë për shkak se lidhjet e tij në çështjet e familjes mund të rrezikojnë atë. Edhe pse Vincent ka rënë dakord, në Sicili, ku familja u zhvendos në mënyrë që të përfundojë marrëveshjen me Vatikan dhe të ishte i pranishëm në debutimin e operës  së Anthonys, lidhja e tyre prap vazhdon.

Michael i jep detyrë  Vincentit për të shkuar te Altobello dhe ta vërtetojë besnikërinë e tij. Vincent te  Altobello ka për të bindur qëllimin e tij për të lënë familjen Corleone. Pas përfundimit të suksesshëm të intervistës, Altobello mbështet Vincent në besimin e tij dhe fut atë te Licio Lucchesi, njeri i cili ëshë pas konspiracionit që duhet ta shpëtojë  punën e Michael me IMMOBILIARE.

Michael e viziton kardinalin Lambert, këshillëtarin qëllimirë dhe një shërbëtorë i urdhrave të zotit , për ta pyetur lidhur me punën me  Immobiliarinë.  Lamberto bisedon me  Michael që të rrëfehet pas tridhetë viteve, në mesin e mëkateve të tjera, Michael pranon se ai i dha urdhër për ta vrarë vëllaiun të tij Fredo.

Gjatë një turneu në Sicili me Kay, e cila erdhi për shkak të operës, Michael, edhe nga ajo ka kërkuar falje, e që të dy e pranojnë se akoma e dojnë njëri tjetrin. Michaeli e informoi se vrau Don Tommasinon, mikun e tij nga Sicilia, nga i cili tani do të mund të fillojë një valë të re dhune. Kardinali Lamberto zgjidhet Papë Gjon Pali I, i cili duhet të thotë se puna me IMMOBILIARE shpejt të jetë e kryer.

Vincent i thotë Michaelit se ai e ka dëgjuar nga Altobello: Lucchesi është prapa komplot kundër marrëveshjes  me IMMOBILIARE , dhe ky  është një vrasës i cili vrau Don Tommasinon, i porositur për të vrarë edhe  Michaelin. Vincent dëshiron ti hakmerret përsëri, por Michael e paralajmëron atë se një plan i tillë do të thotë një luftë e hapur. Vincent këmbëngul për hakmarrje, dhe Michael zhduket. I kërkon Vincentit të jetë në krye të familjes Corleone, me bekimin e Kumbarit të ri. Në shkëmbim, Vincent bie dakord për t'i dhënë fund marrëdhënies me Marynë.

Familja e tij vjen në Palermo në debutimin Anthonysë, në rolin kryesor në operën * Cavalleria Rusticana * . Plani i Vincentit i hakmarrjes tregon rezultate. Paralel me skenat e operës, realizohen vrasjet brutale të Lucchesias , Altobellos , Gildayas, dhe partnerëve tëe tjerë të cilët e kanë helmuar tashmë papën e ri. Vrasësi i cili është dërguar për të vrarë Michael , është duke pritur në pritë në operë . Vrasin edhe disa njerëz të  Vincentit , por opera mbaron para se ai kishte një shans për të vrarë Michaelin . Vrasësi tërheqet shkallë para para operës dhe  atje bënë përpjekje  për të vrarë Michaelin . Në momentet kur Mary grindet me të atin për shkak të marrëdhënieve të ndaluara me Vincent , jehojnë dy të shtëna. Plumbi i parë e përshkon  Michaelin në shpatull , rrëzohet në shkallë, plumbi i dytë e përshkon Maryn në gjoks, e cila vdes menjëherë. Michael i dëshpërimisht bërtitft nga dhimbja dhe zemërimi . Motra e tij dhe ish - gruaja e Connie Kay shikojnë reagimin e furishëm të Michaelit, pothuajse të habitur , vetëm tani e kuptonë se familja e tij ishte e dashur dhe e rëndësishme . Skena shndërrohet në një seri kujtimesh të Michael , së pari vallëzimi me Marinë në fillim të filmit , dhe duke Skena shndërrohet në një seri kujtimet e Michael , së pari vallëzimi me Marinë , dhe e fundit e cila tregon për Kay, skena është marrë nga pjesa e dytë të trilogji . Filmi përfundon në Sicili më 1997. Michael, tani flokëbardhë,  njeri i vjetër, i ulur në kopshtin e vilës së tij. Bie karrige dhe vdes vetëm.

## Tema 
Ashtu si dy filmat e parë në trilogji, edhe pjesa e tretë merret me familjen. Shpëtimi gjithashtu luan një rol të madh, ndërsa Michael përpiqet që të shpengojë biznesin e familjes duke e lidhur atë me Vatikanin. Në rrëfimin e tij, Michael zbulon se ai urdhëroi vrasjen e vëllait të tij Fredo (në filmin e mëparshëm), dhe thotë se është mëkat që është i detyruar për të falur. Kardinali u përgjigj se "ju vetëm duhet të vuani" për këtë mëkat, por më pas duket keqkuptim; Michael interpreton përgjigjen e kardinalit si konfirmim se Zoti nuk do ta fal vrasjen e Fredo-së, por Kardinali ndoshta është duke iu referuar besimit katolik që njeriu duhet të kërkojë falje për të marrë atë (dhe duhet të premtojnë të mos e përsëritë mëkatin), diçka që Michael si "Don" nuk mund të bëjë.

## Skenari 
[parapamje|left|300px|Skenari origjinal i cili ruhet në National Museum of the Cinema në [Torino]]
Sipas një artikull në revistën Premiere, Coppola dhe Puzo  kan kërkuar gjashtë muaj kohë, për të kompletuar versionin e parë të shkrimittë të skenarit deri në kohën e Pashkëve  më  1981. Paramount ju dha atyre gjashtë javë afat,  për përfundimin e skenarit, sepse ata mendonin se shfaqja e filmit duhet të jetë për Krishtlindje më 1981.

Al Pacino, Diane Keaton dhe Talia Shire përsëritin rolin e tyre nga dy filmat e parë. Sipas një komenti audio në një DVD, Coppola thotë se Robert Duvall e refuzon rolin , nëse nuk paguhet si Al Pacino. Në episodin e *Inside të aktorit Studio*, ai tha se ai e kupton se Pacino është yll, por ndryshimi në pagesa aq i lartë sa që është edhe fyes. Kur Duvall e refuzoi, Coppola krijoi rolin " BJ Harrison "(luajtur nga George Hamilton), për të zëvendësuar rolin Duvall në tregim. Regjisori  gjithashtu shtoi se filmi i tij duket i paplotë "pa pjesëmarrjen e Robert Duvall". Sipas Coppolës, nëse Duvall dotë pranonte të luaj nëfilm, roli i Tom Hagenit do tëishte i mirë për të udhëhequr organizatat bamirëse në familjen Corleone .
Coppola mendohet se në dy filmat e parë u tha tërëa për familjen e gjerë Corleone . Vetëm nga gjendja e vet katastrofale financiare e detyruan atë që të nënshkruajë një kontratë të re me Paramount për filmin e tretë. Në fakt, filmi i tij i dytë në Hollywood, me bugjet të  madh *Apocalyps Sot*, u tregua se ishte një fatkeqësi komerciale .

## Kritika 
Edhe pse filmi ka fituar recenzione pozitive, mendohet se është pjesa më e dobët e triologjisë. Më së shumti është kritikuar aktrimi i  Sofije Coppoles dhe ngjarja e cila është e quditshme dhe e komplikuar. Në recenzionin e vet të filmit, Roger Ebert thotë se ‘’si është e mundur të kuptohet ky film nëse nuk shiqohen dy të mëparshmit’’.  Prandaj, Ebert ka shkruar një recenzion shumë pozitiv për filmin. Ai e vlerësoi filmin me tri yje, që është më shumë se sa i ka dhënë *Kumbari  II* (tri). Përveë që falenderoi për filmin, e mbrojti edhe paraqitjen Sofije Coppoles, i cili thotë se nuk është zgjidhje e gabur për rolin që e luan. Kolegu i Ebertov , Gene Siskel, e vlerësoi filmin me katër yje dhe e vendosi në listën e 10 filmave më të mire të viteve të nëntëdhjetëta . Leonard Maltin e vlerësoi filmin me tri yje, dhe më tej shton se ‘’filmi ëshë bërë në mënyrë mjeshtërore’’, por më tej thotë se zgjedhja  Sofije Coppoles e cila "përpak edhe mund të ishte fatale".

## Rolet 
* Al Pacino si Michael Corleone
* Andy García si Vincent Corleone
* Diane Keaton si Kay Adams-Corleone
* Talia Shire si Connie Corleone
* Sofia Coppola si Mary Corleone
* Eli Wallach si Don Altobello
* George Hamilton si B. J. Harrison
* Joe Mantegna si Joey Zasa
* Richard Bright si Al Neri
* Bridget Fonda si Grace Hamilton
* Raf Vallone si Cardinal Lamberto
* Franc D'Ambrosio si Anthony Corleone
* Donal Donnelly si Archbishop Gilday
* Helmut Berger si Frederick Keinszig
* Don Novello si Dominic Abbandando
* John Savage si Father Andrew Hagen
* Mario Donatone si Mosca
* Vittorio Duse si Don Tommasino
* Enzo Robutti si Don Licio Lucchesi
* Al Martino si Johnny Fontane
* Jessica DiCicco si Child

## Çmime 
* 7 nominime për Oscar për (filmi më i mirë, regjia më e mirë, roli dytësor për aktor Andy Garcia, muzika, montazha, skenografia, fotografia)
* 7 nominime Golden globe (filmi më i mirë, regjia, aktori kryesor Al Pacino, roli dytësor për aktor Andy Garcia, skenari I adaptuar, muzika, kënga,)

## Shih edhe këtë 
* The Godfather 
* The Godfather: Part 2

## Lidhje të jashtme 
* 

## Referime