Indiana Jones and the Last Crusade

***Indiana Jones and the Last Crusade*** është një film aksion aventurë amerikan i vitit 1989, me regji nga Steven Spielberg, me skenar nga Jeffrey Boam, bazuar në një histori nga George Lucas dhe Menno Meyjes. Është pjesa e tretë në filmserinë *Indiana Jones* dhe vazhdimi i *Raiders of the Lost Ark* (1981). Harrison Ford u rikthye në rolin kryesor, ndërsa babai i tij portretizohet nga Sean Connery. Anëtarë të tjerë të kastit përfshijnë Alison Doody, Denholm Elliott, Julian Glover, River Phoenix, dhe John Rhys-Davies. Në film, i vendosur në vitin 1938, Indiana Jones kërkon të atin, një studiues të Graalit të Shenjtë, i cili është rrëmbyer dhe mbajtur peng nga nazistët gjatë një udhëtimi për të gjetur Graalin e Shenjtë.

Pas kritikave që mori filmi *Indiana Jones and the Temple of Doom* (1984), Spielberg zgjodhi të bënte një film më të lehtë për vazhdimin tjetër, si dhe të sillte disa elementë nga *Raiders of the Lost Ark*. Gjatë pesë viteve midis *Temple of Doom* dhe *The Last Crusade*, ai dhe producenti ekzekutiv Lucas rishikuan disa skenarë përpara se të pranonin atë të Jeffrey Boam. Vendet e xhirimit përfshinin Spanjën, Italinë, Gjermaninë Perëndimore, Jordaninë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara.

*Indiana Jones and the Last Crusade* u publikua në Shtetet e Bashkuara më 24 maj 1989 nga Paramount Pictures. Filmi mori kritika pozitive dhe pati një sukses financiar, duke fituar 474.2 milionë dollarë në të gjithë botën, duke e bërë atë filmin me fitimet më të larta të vitit 1989. Ai gjithashtu fitoi Academy Award për Montimin më të Mirë të Efekteve Zërore dhe u nominua për Muzikën më të Mirë Origjinale dhe Zërin më të Mirë në Academy Award të 62-të. Megjithëse Spielberg dhe Lucas fillimisht kishin ndërmend që *The Last Crusade* të ishte fundi i serisë, një vazhdim, *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*, pasoi në maj 2008, ndërsa një film i pestë dhe i fundit, *Indiana Jones and the Dial of Destiny*, u publikua në qershor 2023.

## Përmbajtja 
Në vitin 1912, Henry "Indiana" Jones Jr. jeton me të atin, Henry Jones Sr., në Moab, Utah. Një ditë, ndërsa po bënte një eksplorim shpelle, Indiana merr një kryq në pronësi të Coronado nga një grup grabitës varresh dhe, pas një ndjekjeje të shkurtër me kuaj, ikën në shtëpinë e tij, ku grabitësit e gjejnë atë dhe e marrin kryqin. Udhëheqësi i grabitësve të varreve, Garth, pranon respektin e tij ndaj Indianës dhe i jep atij fedorën e tij para se të largohet.

Në vitin 1938, Indiana arrin ta marrë me sukses kryqin nga punëdhënësi i grabitësve të varreve në bregdetin portugez. Pasi kthehet në Shtetet e Bashkuara, Indiana mëson se Henry është zhdukur ndërsa kërkon Graalin e Shenjtë. Walter Donovan, mbështetësi financiar i të atit, i ngarkon Indianës detyrën e gjetjes së Henry dhe Graalit.

Indiana merr një pako që përmban ditarin e Henry, i cili përfshin kërkimin e tij mbi Graalin, dhe udhëton për në Venecia së bashku me Marcus Brody për të takuar bashkëpunëtoren e Henry, Elsa Schneider. Nën bibliotekën ku Henri u pa për herë të fundit, Indiana dhe Elsa zbulojnë një katakomb që përmban një mburojë të gdhendur e cila zbulon se rruga drejt Graalit fillon në Alexandretta. Të dy sulmohen më pas nga një grup misterioz që zbulon se janë Vëllazëria sekrete e Shpatës Kryqëzore, e përkushtuar për të mbrojtur Graalin.

Pasi i kursen jetën udhëheqësit të grupit, Kazim, Indiana mëson se Henry po mbahet në një kështjellë në Austri. Indiana i beson Markusit një hartë nga ditari që detajon një rrugë drejt Graalit dhe e dërgon atë në Alexandretta për t'u takuar me mikun e tyre, Sallah. Duke zbuluar se dhomat e tyre janë plaçkitur, Indiana i zbulon ekzistencën e ditarit Elsës para se të flenë së bashku.

Në Austri, Indiana dhe Elsa infiltrohen në kështjellë, duke zbuluar se ajo është nën kontrollin nazist. Indiana e gjen Henry dhe përpiqet të arratiset, por dorëzohet pasi Elsa mbahet rob nga nazistët. Ajo zbulon se është një bashkëpunëtore e nazistëve dhe merr ditarin, dhe Indiana dhe Henry lidhen dhe mësojnë se Donovan po punon gjithashtu me nazistët.

Pasi mbërrijnë në Alexandretta, edhe Marcus kapet nga nazistët. Elsa kthehet në Gjermani, ndërsa familja Jones ia mbath nga kështjella përpara se të udhëtojnë për në Berlin për të marrë ditarin. Pasi e marrin nga Elsa, familja Jones ia mbathin me një Zeppelin përpara se t'u shmangen dy aeroplanëve Luftwaffe që i ndiqnin.

Sapo familja Jones mbërrijnë në Hatay, Sallah i informon se edhe nazistët kanë udhëtuar atje duke përdorur hartën. Ndërsa po ndjekin gjurmët, nazistët sulmohen nga Vëllazëria, por i mposhtin. Henry shfrytëzon shpërqendrimin për të shpëtuar Markusin, por kapet; Indiana sulmon konvojin nazist në përgjigje dhe përfundimisht arrin ta shkatërrojë atë me ndihmën e Henry dhe Markusit.

Familja Jones, Markusi dhe Sallah shkojnë në një tempull që përmban Graalin, ku ata vëzhgojnë nazistët duke u përpjekur të kapërcejnë kurthet e tempullit përpara se të kapen. Donovan e detyron Indianën të gjejë një kalim të sigurt për ta duke e plagosur për vdekje Henryn; një pije nga Graali mund ta shërojë atë.

Me ndihmën e ditarit, Indiana i kapërcen kurthet dhe gjen një dhomë me shumë kupa dhe një kalorës të lashtë, i cili shpjegon se vetëm një kupë është Graali i vërtetë. Donovan dhe Elsa hyjnë në dhomë, dhe Elsa qëllimisht i jep atij kupën e gabuar, duke vrarë Donovan pasi ai pi prej saj.

Indiana identifikon Graalin e vërtetë dhe shpëton Henrin. Elsa bie në vdekje kur përpjekja e saj për t'u larguar me Graalin shkakton shembjen e tempullit, dhe Indiana pothuajse vuan të njëjtin fat para se Henri ta shpëtojë atë. Graali bie në një humnerë ndërsa Jones, Marcus dhe Sallah ikin dhe shkojnë drejt perëndimit të diellit.

## Rolet 
* Harrison Ford si Henry "Indiana" Jones Jr.: Një arkeolog, profesor dhe aventurier që kërkon të shpëtojë të atin dhe të gjejë Graalin e Shenjtë.
** River Phoenix si Indiana Jones i ri.
* Sean Connery as Henry Jones Sr.: Babai i Indianës, një profesor i letërsisë mesjetare, i cili kujdesej më shumë për kërkimin e Graalit sesa për rritjen e të birit.
** Alex Hyde-White luan rolin e Henrit në prologun e filmit, megjithëse fytyra e tij nuk shfaqet kurrë dhe replikat e tij janë dubluar nga Connery.
* Denholm Elliott si Marcus Brody: kolegu anglez i ngathët i Indianës, i cili zbulohet të jetë gjithashtu një mik i vjetër i Henrit.
* Alison Doody si Dr. Elsa Schneider: Një profesoreshë austriake arti dhe e dashura e Indy, e cila është në aleancë me nazistët. Ajo josh çiftin Jones për t'i mashtruar, por duket se ka ndjenja të sinqerta për Indy.
* John Rhys-Davies si Sallah: Një mik nga Indiana dhe një ekskavator profesionist që jeton në Kajro.
* Julian Glover si Walter Donovan: Një biznesmen i pasur amerikan dhe gjuetar i Graalit i cili dërgon familjen Jones në kërkimin e tyre për Graalin e Shenjtë. Më vonë zbulohet se po punon fshehurazi me nazistët, ai është i motivuar nga dëshira për të arritur pavdekëshmërinë.
* Michael Byrne si Standartenführer Ernst Vogel: Një oficer brutal i *SS*.

Kevork Malikyan portretizon Kazimin, udhëheqësin e Vëllazërisë së Shpatës Kryqëzore, një organizatë që mbron Graalin e Shenjtë përgjatë shekujve. Robert Eddison shfaqet Kalorësi i Graalit, rojtari i Graalit që piu nga kupa e Krishtit gjatë Kryqëzatave. Michael Sheard shfaqet shkurtimisht si Adolf Hitler, të cilin Jones e takon në një tubim për djegien e librave në Berlin. Edhe pse një rol jofolës, Sheard fliste gjermanisht dhe e kishte portretizuar tashmë Hitlerin tre herë gjatë karrierës së tij. Në të njëjtën skenë, Ronald Lacey, i cili luajti agjentin e Sicherheitsdienst Sturmbannführer Toht në *Raiders of the Lost Ark*, u shfaq shkurtimisht si Heinrich Himmler. Alexei Sayle luajti "sulltanin" fiktiv të Hatay. (Në fakt, Shteti Hatay ishte një republikë.) Paul Maxwell portretizoi "burrin me Kapelën e Panamasë" i cili mori në zotërim Kryqin e Coronados. Mundësi dhe dublant Pat Roach, i cili luajti tre role në dy filmat e mëparshëm (veçanërisht ushtarin gjerman me muskuj që përleshet me grushte me Jones në *Raiders of the Lost Ark*), bëri një paraqitje të shkurtër shkurtimisht si nazisti që shoqëron Vogel në Zeppelin. Roach ishte planifikuar të filmonte një luftë me Ford, por ajo u ndërpre. Në një skenë të fshirë, agjenti i Roach hipën në biplanin e dytë të Zeppelin me një as fluturues të Luftës së Parë Botërore (luajtur nga Frederick Jaeger), vetëm që dyshja të bien dhe të vdesin pasi asi fluturues bën një gabim. Richard Young luajti Garthin, udhëheqësin e grabitësve të varreve që ndoqën të riun Indiana Jones dhe më pas i dha atij kapelen e tij. Eugene Lipinski luajti agjentin misterioz G-Man, ndërsa Vernon Dobtcheff u shfaq si shërbëtori i Kështjellës Brunwald.

## Referime 
## Lidhje të jashtme