Lluis Kompanisi

, 1936.]]

**Lluis Kompanis** {  } (21 qershor 1882 – 15 tetor 1940) ishte presidenti i 123-të i Katalunisë, nga viti 1934 dhe gjatë Luftës Civile Spanjolle.

Ai ishte avokat dhe udhëheqës i Republikës së majtë të Katalunisë (ERC). I mërguar pas luftës, ai u kap dhe u dorëzua nga policia sekrete naziste, Gestapoja, te diktatori spanjoll Franko, i cili e ekzekutoi atë me pushkatim në vitin 1940. Kompanis ishte i vetmi president demokratik i zgjedhur me vota në histori të Evropës që u ekzekutua  dhe 72 vjet më vonë këshilli i luftës që e ekzekutoi atë është ende në fuqi.

## Biografia
I lindur më 21 qershor 1882, në Tarros, në një familje fshatare me rrënjë aristokrate, ai ishte djali i dytë nga dhjetë djemtë e familjes. Prindërit e tij ishin Josep Companys dhe Maris Lluisa de Jover. Pasi mori titullin e tij në juridik në Universitetin e Barcelonës, Kompanis iu kyç jetës politike. Në vitin 1906, si rezultat i djegies së gaztave katalunase *Cu-Cut!* Dhe *La Veu de Catalunya* nga ushtria, dhe pas kalimit të *Ley de Jurisdicciones* (Ligjit të Juridiksionit), me ç’rast mbajti fjalim kundër Spanjës dhe simboleve të saj i cilësoi si vepër penale, ai mori pjesë në krijimin e **Solidaritat Catalana**.

Më vonë, ai u lidh me jetëshkurtën *Unio Federal Nacionalista Republicana*, ku ishte president i sektorit për të rinj. Ai u hetua për aktivitet e mëdha rinore dhe u burgos 15 herë, duke u klasifikuar si “person i rrezkishëm” në regjistrimet e policisë, pas Javës Tragjike në Barcelonë.

Së bashku me Françesk Lajertin, Kompanis përfaqësoi pjesën e punës së anës së majtë në **Partit Republicà Català** (Partia Republikane Katalunase), për të cilën ai u zgjodh këshilltar i Barcelonës në vitin 1916. Në nëntor të vitit 1920, ai ishte arrestuar së bashku me Salvador Seguin (i njohur edhe si *El Noi del Sucre*), Martí Barrera, Josep Viadiu dhe sindikalistë të tjerë dhe u internuan në **Castell de la Mola **në Mahon në Minorka. Pak pas kësaj, Lajreti u vra kur po përgatiste mbrojtjen e tij.

Pavarësisht nga internimi i tij, në vitin 1920 në zgjedhjet legjislative, Kompanis u zgjodh deputet i Sabadellit, duke marrë vendin e Lajretit, i cili duhej ta merrte këtë karrige para se të vritej. Kjo i dha atij imunitetin parlamentar, e cila e siguroi atë nga burgu.

Kompanis ishte njëri nga themeluesit e **Unió de Rabassaires** në vitin 1922, për të cilën ai punoi si avokat dhe drejtor i magazinës *La Terra* gjatë viteve të regjimit të familjes Primo de Rivera.

I internuar përsëri, atij iu pamundësua marrja pjesë në *Conferencia de Izquierdas* (Konferencën e të majtëve) e mbajtuar më 12 mars dhe 19 mars 1931, nga e cila lindi partia politike **ERC**. Sidoqoftë, ai u zgjodh anëtar ekzekutiv i asaj partie, duke përfaqësuar Partinë Republikane Katalunase. Falë marrëveshjes në mes të Lëvizjes Spanjolle të punës dhe Lëvzizjes Spanjolle për bashkim, zgjedhja e Kompanisit në këtë pozitë, i dha ERC-së prestigj të madh në opinion publik majtist, ndërsa para kësaj, ajo konsiderohej si parti e vogël borgjeze. 

## Shpallja e Shtetit Kalanuas
Më 6 tetor 1934, Kompanis udhëhoqi **Catalan Nationalist** në kryengritje kundër qeveritarëve, qendërorve dhe djathtistëve republikanë, dhe e shpalli Shtetin Katalunas (**Estat Catala**), aksion për të cilin u arrestua dhe u dënua me 30 vjet burg.  Gjithsesi, pas zgjedhjeve të vitit 1936 dhe fitores së koalicionit majtiste Fronti Popullor, ai u lirua nga qeveria e re.

## Lufta Civile
Pak pasi filloi Lufta Spanjolle Civile, në qershor të vitit 1936, Kompanis përkrahu Republikën e Dytë Spanjolle kundër rebeleve frankosit dhe ishte i rëndësishëm në bashkëpunimin në mes të  *Central Committee of Anti-Fascist Militias*, e cila u mbështet nga qeveria e tij katalunase dhe nga party e Punëtorëve të Bashkimit Marksist, parti komuniste revolucionare kundër-staliniste, dhe Konfederata Kombëtare e Punës (CNT), bashkim i sindikatave anarkiste.

Gjatë luftë, Kompanis u përpoq për të ruajtur unitetin e koalicioni politik të tij, por pas konsulli i Bashkimit Sovjetik, Vladimir Antonov-Ovseyenko, kërcëoni se vendi i tij do t’i ndalë ndihmat dhënë Katalunisë, ai e shkarkoi Andres Ninin nga posti i tij i Ministrit të Drejtësisë në dhjetor të vitit 1936.

## Mërgimi dhe ekzekutimi
I mëguar në Francë në vitin 1939 pas Luftës Civile, Kompanis kaloi disa mundësi për ta lënë Francën sepse djali i tij, Lluisi, pati disa probleme serioze shëndetësore në një klinikë në Paris. Ai u arrestua në *La Beule-les-Pins* afër Nantes më 13 gusht 1940 dhe u internua në Burgun La Sante. Pastaj ai u ekstradua nga nazistët gjerman te qeveria spanjolle në Madrid në fillim të shtatorit të vitit 1940 dhe u burgos në bodrumet e selisë së  **Dirección General de Seguridad** (Sigurimit të Shtetit) në *Real Casa de Correos* në Puerta del Sol. Ai u mbajt atje për pesë jave, mbajtur në vetmi të plotë, i torturuar dhe i rrahur, derisa figura të larta të regjimit të Frankos e vizituan burgun e tij, e ngacmuan dhe i dhanë monedha ose kore të forta në vend të bukës.  Pas gjyqit të luftës që zgjati më pak se një orë, në mungesë të garancive ligjore ku ai u akuzua për “rebelim ushtarak”, Kompanis u ekzekutua në Kështjellën Montjuïc  në Barcelonë në orën 6:30 të mëngjesit më 15 tetor 1940. Pasi refuzoi t’ia mbulonin syte, ai u vendos para tytave të pushkëve të Rojeve Civile dhe ata gjuajtën. Ai bërtiti “**Per Catalunya!**” (Për Kataluninë!). Kompanis u varros në Varrezën Montjuïc afër kështjellës. Shkaku i vdekjes u dha si “hemorragji traumatike e brendshme”.

## Trashëgimia kulturore
Stadiumi kryesor ku u mbajtën Lojërat Olimpike Verore 1922, e vendosur në Montjuic, është emëruar për nderë të tij. Në vitin 1998, një monument i Kompanisit u vendos afër Harkut të Triumfit, në Shëtitoren Lluis Kompanis, në Barcelonë. Një shok i Kompanisit, Conxita Julià, portretizohet pranë imazhit të Kompanisit në monument.

## References
## External links
* Web: "Unpublished documents about Carme Ballester and Lluís Companys" (in Catalan)