Incidenti në Aeroportin e Prishtinës

**Incidenti në Aeroportin e Prishtinës** ka qenë një konfrontim midis forcave ruse dhe forcave të NATO-s mbi Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës ndodhi më 12 qershor 1999, pas Luftës së Kosovës . Trupat ruse pushtuan aeroportin përpara një dislokimi të NATO-s, duke rezultuar në një përplasje të tensionuar, e cila u zgjidh në mënyrë paqësore.
[parapamje|[Vladimir Putini në Prishtinë, 2001]]

## Sfondi 
Lufta e Kosovës përfundoi më 11 qershor 1999 dhe një forcë e përbashkët paqeruajtëse NATO-Rusi do të instalohej në Kosovë dhe Metohi. Rusia priste të merrte një sektor paqeruajtës të pavarur nga NATO dhe u zemërua kur kjo u refuzua. Kishte shqetësime se një sektor i veçantë rus mund të çonte në një ndarje të Kosovës ndërmjet veriut të kontrolluar nga serbët dhe jugut shqiptar. 

Trupat Aleate të Reagimit të Shpejtë (ARRC) u vendosën në Shkup në IRJ të Maqedonisë së atëhershme në fillim të marsit 1999. Qëllimi ishte sigurimi i komandës së unifikuar të NATO-s për disa kontigjente kombëtare, duke përfshirë një batalion të Shteteve të Bashkuara i cili kishte disa vite në Maqedoninë, së bashku me batalione britanike, gjermane, franceze dhe italiane të sapoardhura. Forca ishte e njohur si Forca e Kosovës (KFOR). Komandanti i KFOR-it ishte gjeneral-lejtnant britanik Mike Jackson, me gradën tre yje. Oficeri i tij epror ishte admirali amerikan James O. Ellis, komandant i NATO-s për Evropën Jugore, me bazë në Napoli. Ellis raportoi tek Uesli Klark, Komandanti Suprem i Aleatëve në Evropë, megjithëse në praktikë Clark shpesh e anashkaloi Ellisin për të komunikuar drejtpërdrejt me Jackson. 

Me të dëgjuar për vendosjen, Komandanti Suprem i Aleatëve Amerikan i NATO-s në Evropë, Gjenerali Uesli Klark, thirri Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Havier Solana dhe iu tha "ju keni transferim të autoritetit" në zonë. Clark më pas urdhëroi përkohësisht një kontigjent parashutistësh britanikë dhe francezë që të fluturonin me helikopter për të kapur aeroportin me forcë. Oficerët e shtabit kishin shqetësime të mëdha se helikopterët mund të qëlloheshin nga forcat serbe dhe se hyrja në Kosovë para kohës së rënë dakord mund të shkaktonte tërheqjen e serbëve nga marrëveshja. Nëse forcat ajrore do të hynin në telashe, do të kishte qenë shumë e vështirë t'i arrinte ato në tokë përmes vendit malor ku dihej se urat dhe tunelet ishin të përgatitura për prishje. Duke qenë se ky operacion do të ishte jashtë marrëveshjes së sapo nënshkruar që forcat e NATO-s të lëviznin në Kosovë të nesërmen, qeveritë kombëtare kishin të drejtë të tërhiqnin forcat e tyre dhe qeveria franceze tërhoqi batalionin e saj. Parashutistët britanikë u ulën pranë helikopterëve Boeing CH-47 Chinook në një fushë të nxehtë misri për pjesën më të madhe të pasdites përpara se të zbrisnin për t'u përgatitur për lëvizjen e ditës pasardhëse në Kosovë.

Në orën 05:00 të datës 12 qershor, Brigada e 5-të Ajrore Britanike filloi të fluturonte në Kosovë nga Shkupi për të siguruar Grykën e Kaçanikut dhjetë milje për kalimin e brigadës së 4-të të blinduar për në Prishtinë. Nga atje, trupa kryesore e zbulimit në garën për në Prishtinë komandohej nga kapiteni britanik James Blunt. Trupat e para të NATO-s që hynë në Prishtinë më 12 qershor 1999 ishin trupat norvegjeze Forsvarets Spesialkommando (FSK) dhe ushtarë nga 22 SAS i Shërbimit Special Ajror Britanik. Megjithatë trupat ruse mbërritën në aeroport të parët. Ushtarët e FSK-së ishin të parët që ranë në kontakt me trupat ruse në aeroport dhe i raportuan zhvillimet Xheksonit.  Jackson fluturoi me helikopter në Prishtinë në mbrëmje për të mbajtur një konferencë shtypi, më pas shkoi të takonte gjeneralin Viktor Zavarzin, i cili komandonte forcën e vogël ruse. I strehuar nga shiu i dendur në terminalin e shkatërruar të aeroportit, Jackson ndau një balonë uiski me Zavarzin, duke çuar në një ngrohje të marrëdhënieve. Atë mbrëmje, Clark ishte ende i shqetësuar me mundësinë e fluturimit të më shumë trupave ruse përmes hapësirës ajrore të kontrolluar nga NATO. Rusia kishte vendosur disa baza ajrore në gatishmëri dhe kishte përgatitur batalione parashutistësh që të niseshin për në Prishtinë me avionët transportues ushtarak Ilyushin Il-76. Nga frika se avioni rus po shkonte drejt aeroportit, Clark planifikoi të urdhëronte helikopterët të bllokonin pistën dhe kërkoi mbështetje me helikopter nga Ellis. Stafi i Jackson kontaktoi brigadën amerikane dhe iu tha se amerikanët po përdornin të drejtën e tyre për të hequr dorë nga operacioni. Dy orë më vonë ata telefonuan për të thënë se operacioni ishte kthyer përsëri. Megjithatë, kushtet e këqija të motit e bënë të pamundur këtë në atë kohë. Clark urdhëroi Blunt të "mbyshte" dhe "shkatërrojë" rusët, por Blunt refuzoi t'i bindej urdhrit dhe vuri në dyshim se çfarë do të thoshte Clark. Jackson refuzoi të zbatonte urdhrat e Klarkut, duke i thënë atij "Unë nuk do të filloj Luftën e Tretë Botërore për ty".  Kur përsëri u urdhërua drejtpërdrejt për të bllokuar pistën, Jackson sugjeroi që tanket dhe makinat e blinduara britanike do të ishin më të përshtatshme, duke ditur se kjo pothuajse me siguri do të vihej në veton nga qeveria britanike. Clark ra dakord.

Jackson ishte gati të jepte dorëheqjen në vend që të ndiqte urdhrin e Clark. Ministria Britanike e Mbrojtjes autorizoi komandantin e forcave britanike, Richard Dannatt, të përdorte 4 Brigadën e Blinduar për të izoluar aeroportin, por jo për të bllokuar pistat. Urdhrat e Clark nuk u zbatuan dhe Shtetet e Bashkuara në vend të kësaj ushtronin presion politik mbi shtetet fqinje që të mos lejonin Rusinë të përdorte hapësirën e tyre ajrore për të transportuar përforcime. Rusia u detyrua të anulonte përforcimet pasi Bullgaria, Hungaria dhe Rumania refuzuan kërkesat e Rusisë për të përdorur hapësirën e tyre ajrore. 

Negociatat u zhvilluan gjatë gjithë përplasjes gjatë së cilës Rusia këmbënguli se trupat e saj do t'u përgjigjeshin vetëm komandantëve rusë dhe se do të ruante një zonë ekskluzive për paqeruajtësit e saj. NATO i refuzoi këto lëshime, duke parashikuar se kjo do të çonte në ndarjen e Kosovës në një jug shqiptar dhe një veri serb. Të dyja palët përfundimisht ranë dakord që paqeruajtësit rusë do të vendoseshin në të gjithë Kosovën, pavarësisht nga NATO.

## Pasojat 
Pas arritjes së një marrëveshjeje, aeroporti i Prishtinës u riaktivizua nga Skuadroni 53 Fushor i Britanisë (Mbështetja Ajrore) e Inxhinierëve Mbretërorë si një bazë ajrore ushtarake më 15 tetor 1999, më pas rifilloi transporti ajror ndërkombëtar në disa qytete evropiane. Gjatë asaj periudhe, KFOR-i rus së bashku me forcat e NATO-s ishin përgjegjës për sigurinë e aeroportit.

Clark u hoq më pas nga posti i tij në NATO herët nga gjenerali Hugh Shelton, Kryetar i Shtabit të Përbashkët të SHBA-së.

## Shih edhe 
* Bombardimi i Jugosllavisë nga NATO
* Serbët në Kosovë

## Referime