Ylli dhe gjysmëhëna

[parapamje|Gjysmëhëna dhe ylli si [Stema e Turqisë|Emblema e Turqisë]]
parapamje|Gjysmëhëna dhe ylli
parapamje|Ylli dhe gjysmëhëna Bizantine (Shek. I pes.)
[parapamje|[Dioskurët]]
parapamje|*Stemë e krijuar nga lëvizjet kroate ku ylli nënkupton Jupiterin*
parapamje|Stema fiktive e Ilirisë së Madhe

parapamje|Monedhë romako-bizantine
**Ylli dhe gjysmëhëna** paraqesin një simbol ikonografik të përdorur në kontekste të ndryshme historike dhe kulturore përfshirë këtu edhe paraqitjen si një simbol i spikatur i Perandorisë Osmane, e po ashtu edhe shumë vende moderne që ende e përdorin atë si një simbol kombëtar. Ai fillimisht u paraqit në koloninë greke të Bizantit rreth vitit 300 pes, megjithëse u përdor më gjerësisht si emblemë mbretërore e Mithridatit VI Eupator pasi ai përfshiu Bizantin në mbretërinë e tij për një periudhë të shkurtër.  Gjatë shekullit V, ai ishte i pranishëm në monedha të prera nga Perandoria Sasiane Persiane, simboli u përfaqësua në monedhat e prera në të gjithë perandorinë në të gjithë Lindjen e Mesme për më shumë se 400 vjet nga shekulli III deri në rënien e Sasanianëve pas pas pushtimit myslimanë të Persisë në shekullin VII.  Sundimtarët myslimanë pushtues e mbajtën simbolin në monedhën e tyre gjatë viteve të para të hilafetit pasi monedhat ishin kopje të sakta të monedhave sasaniane. Simboli është përfaqësimi i bashkuar i një gjysmëhëne dhe një ylli, ku të dy elementët kanë një histori të gjatë të mëparshme në ikonografinë e Lindjes së Afërt të Lashtë, duke përfaqësuar ose Diellin dhe Hënën, ose Hënën dhe Yllin e Mëngjesit (ose personifikimet e tyre hyjnore). Monedhat me simbolet e gjysmëhënës dhe yjeve të përfaqësuara veçmas kanë një histori më të gjatë, me lidhje të mundshme me ikonografinë më të vjetër mesopotamiane. Ylli, ose Dielli, shpesh shfaqet brenda harkut të gjysmëhënës (i quajtur edhe **ylli në gjysmëhënë**, ose **yll brenda gjysmëhënës**, për zbardhjen e përshkrimeve të një ylli dhe një gjysmëhëne krah për krah);  Në numizmatikë në veçanti, termi **gjysmëhëna dhe peleti** përdoret në rastet kur ylli thjeshtohet në një pikë të vetme. 

## Përmbledhje 
Kombinimi gjendet relativisht rrallë në heraldikën e vonë mesjetare dhe atë të hershme moderne. Ajo u bë e famshme me miratimin e saj si flamur dhe simbol kombëtar i Perandorisë Osmane dhe disa nga ndarjet e saj administrative (ejalet dhe vilajetet) *dhe më vonë në tanzimat* (reformat) perëndimore të shekullit XIX. Flamuri osman i vitit 1844, me një *ay-yıldız* të bardhë (turqisht për "ylli i gjysmëhënës") në një sfond të kuq, vazhdon të përdoret si flamur i Republikës së Turqisë, me modifikime të vogla. Shtete të tjera që më parë ishin pjesë e Perandorisë Osmane gjithashtu e përdorën këtë simbol, përfshirë Libinë (1951–1969 dhe pas 2011), Tunizinë (1831) dhe Algjerinë (1958). I njëjti simbol u përdor në flamujt e tjerë kombëtarë të futur gjatë shekullit XX, përfshirë flamujt e Azerbajxhanit (1918), Pakistanit (1947), Malajzisë (1948), Singaporit (1959), Mauritanisë (1959), Uzbekistanit (1991), Turkmenistanit (1991), dhe Komoret (2001). Në fund të shekullit XX, ylli dhe gjysmëhëna kanë fituar një interpretim popullor si një "simbol Islami",  përqafohet herë pas here nga nacionalizmi arab ose islamizmi në vitet 1970-1980, por shpesh refuzohet si i gabuar ose i pabazuar nga komentuesit myslimanë të kohëve të fundit  Ndryshe nga kryqi i cili është simbol i kryqëzimit të Jezusit në Krishterizëm, nuk ka asnjë lidhje të fortë që lidh yllin dhe simbolin e gjysmëhënës me konceptin e Islamit. Konotacioni besohet gjerësisht se ka ardhur nga flamuri i Perandorisë Osmane i cili ishte një nga perandoritë më të mëdha të periudhës së hershme moderne. Unicode prezantoi një karakter me "yll dhe gjysmëhëne" në bllokun e tij të Simboleve të Ndryshme, në U+262A ().
parapamje| Paraqitja e emblemave të Ishtarit (Venusit), Sin (Hëna) dhe Shamash (Diell) në një gur kufitar të Meli-Shipak II (shekulli XII pes)
Nga periudha e vonë helenistike ose e hershme romake, motivi i yllit dhe gjysmëhënës ishin lidhur me Bizantin. Nëse ndonjë perëndeshë antike kishte lidhje me muret me Kostandinopojës, atëhere kjo ishte Hekata e cila kishte një kult në Bizant që nga koha e themelimit të tij. Ashtu si Bizasi në një legjendë antike, ajo e kishte origjinën e saj në Traki. Hekata konsiderohej perëndeshë mbrojtëse e Bizantit sepse thuhej se ajo e shpëtoi qytetin nga një sulm i Filipit të Maqedonisë në vitin 340 pes nga shfaqja e një dritë shkëlqyese në qiell. Për të përkujtuar ngjarjen, Bizantinët ngritën një statujë të perëndeshës të njohur si *Lampadephoros* ("pishtari-mbajtës"). 

Disa monedha bizantine të shekullit I pes dhe të mëvonshme tregojnë kokën e Artemisit me hark dhe shfaqin një gjysmëhëne me atë që duket të jetë një yll me gjashtë rreze në pjesën e pasme.

Përdorimi i yllit brenda simbolit të gjysmëhënës u përdor gjerësisht nga Bizantinët, duke vazhduar nga përdorimi i tij nga epoka klasike brenda qytetit të Kostandinopojës dhe më gjerë. 

Përveç shenjave perandorake osmane, simbolet shfaqen në flamurin e Bosnjës Eyalet (1580-1867) dhe Vilajetit të Bosnjës (1867-1908), si dhe flamurit të revoltës boshnjake të vitit 1831, ndërsa simbolet u shfaqën në disa përfaqësime të stemës mesjetare boshnjake gjithashtu.

Në fund të shekullit XIX, "Ylli dhe Gjysmëhëna" u përdorën si një metaforë për sundimin osman në letërsinë britanike.  Moda gjithnjë e më e kudondodhur e përdorimit të simbolit të yllit dhe gjysmëhënës në zbukurimin e xhamive dhe minareve osmane çoi në një lidhje graduale të simbolit me Islamin në përgjithësi në orientalizmin perëndimor.  Stema "Gjysmëhëna e Kuqe" u përdor nga vullnetarët e Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq (ICRC) qysh në vitin 1877 gjatë Luftës Ruso-Turke ; dhe që u miratua zyrtarisht në 1929.

Pas themelimit të Republikës së Turqisë në 1923, shteti i ri turk ruajti flamurin e fundit të Perandorisë Osmane. Standardizimet proporcionale u futën në Ligjin e Flamurit Turk) të 29 majit 1936. Përveç shembullit më të spikatur të Turqisë (shiko Flamurin e Turqisë), një numër shtetesh të tjera pasardhëse osmane miratuan modelin gjatë shekullit XX, duke përfshirë Emiratin Cyrenaica dhe Mbretërinë e Libisë, Algjerinë, Tunizinë dhe Republikën Islamike Arabe.

Ylli dhe gjysmëhëna si një paraqitje tradicionale heraldike është në përdorim të vazhdueshëm në stemat e shumta komunale (veçanërisht të bazuara në stemën Leliwa (Tarnowski) në rastin e komunave polake).

## Galeria 

Skeda:DEU Halle (Saale) COA.svg|Stema e Halle an der Saale, Gjermani (1327).
Skeda:POL Mińsk Mazowiecki COA.svg|Stema e Mińsk Mazowiecki, Poloni.
Skeda:POL Przeworsk COA.svg|Coat of arms of Przeworsk, Poloni.
Skeda:POL Tarnobrzeg COA.svg|Coat of arms of Tarnobrzeg, Poloni.
Skeda:POL Tarnów COA.svg|Stema e Tarnów, Poloni.
File:Grb Grada Varaždina.svg|Stema e Varazhdinit, Kroaci
Skeda:Coat of arms of Zagreb.svg|Stema e Zagrebiit, Kroaci.
Skeda:City Flag of Portsmouth.svg|Flamuri i Portsmouth, Angli (shek. XVIII)
Skeda:AUT Mattighofen COA.svg|Stema e Mattighofen, Austria (1781)
Skeda:DEU Oelde COA.svg|Stema e Oelde, Gjermani (1910).
Skeda:CHE Niederglatt COA.svg|Stema e Niederglatt, Zvicër (1928)
Skeda:CHE Oberglatt COA.svg|Stema e Oberglatt, Zvicër (1928)
Skeda:Niederweningen-blazon.svg|Stema e  Niederweningen, Zvicër (1928)
Skeda:Drogheda crest.svg|Stema e Drogheda, Irlandë
Skeda:SNT-algueiraomemmartins.png|Stema e  Algueirão-Mem Martins parish, Portugali
Skeda:AJZ-aljezur.png|Stema e Aljezur, Portugali
Skeda:SNT-casalcambra.png|Stema e Casal de Cambra, Portugali
Skeda:CLB.png|Stema e Celorico da Beira municipality, Portugali
Skeda:NIS.png|Stema e Nisa, Portugali
Skeda:VNO-nsmisericordias.png|Stema e Nossa Senhora das Misericórdias, Portugali
Skeda:OBR1.png|Stema e Oliveira do Bairro, Portugali
Skeda:PCV.png|Stema e Penacova, Portugali
Skeda:SBA-sbrasalportel.png|Stema e São Brás de Alportel, Portugali
Skeda:Brasão de Armas de Sintra.svg|Stema e Sintra, Portugali
Skeda:ALM-sobreda.png|Stema e Sobreda, Portugali
Skeda:VZL.png|Stema e Vouzela, Portugali

## Shih edhe 
* Ylli
* Hëna
* Gjysmëhëna
* Gjysmëhëna e Kuqe

## Referime