Limes Danubii

**Limes Danubii** (), ose **Limesi Danubian**, i referohet kufirit ushtarak romak ose *limes*, i cili shtrihej përgjatë Lumit Danub në shtetin e tanishëm gjerman të Bavarisë, në Austri, Sllovaki, Hungari, Kroaci, Serbi, Bullgari dhe Rumani.

Danubi nuk ishte gjithmonë ose kudo i përdorur nga romakët si kufi ushtarak, që u zhvendos në veri ose jug në disa vende sipas pushtimeve ushtarake romake, por u mirëmbajtë në shumë vende si një strukturë pak a shumë permanente mbrojtëse për periudha të gjata. Kufiri u përforcua me Kulla vrojtimi të shumta, kampe legjionare (*castra*) dhe fortesa (*castella*). Për shkak të natyrës moçalore dhe  të brigjeve të Danubit, nuk u ndërtuan struktura muresh, ndryeshe nga Limes Neckar-Odenwald në Gjermani. Kampet u ndërtuan në mesin e shekullit të I. Më vonë, nën sundimin e Trajanit, fushimet, që fillimisht vetëm sa ishin rrethuar me ledhe dheu, u rrethuan me mure prej guri.

Një rrugë romake, Rruga e Danubit () u vendos përgjatë *limesit*, duke lidhur stacionet, kampet dhe fortesat deri në Grykëderdhjen e Danubit.

Në vitin 2021, segmenti perëndimor i Limes Danubii u fut në trashëgiminë botërore të UNESCO-s si pjesë e kompleksit të "Kufijve të Perandorisë Romake" të Vendeve të Trashëgimisë Botërore.

## Ndarjet 
Për shkak të gjatësisë së madhe të këtij kufiri, Limes Danubii shpesh ndahet në sektoret në vijim:
* Rhaetian Limes, vetëm ato elemente përgjatë Danubit që llogaritet si pjesë e Limesit Danubian.
* Limes Noricus 
* Limes Pannonicus (në Panoninë e Sipërme dhe të Poshtme)
* Limes Moesicus

Skeda:Limes5.png|Pamje e Limes Moesiae të një periudhe në Bullgarinë dhe Rumaninë e tanishme
Skeda:Limes3.png|Limesi Noric-Pannonicus në Austrinë e tanishme
Skeda:Limes2.png|Limesi Rhaetian dhe i Gjermanisë së Epërme midis Rinit dhe Danubit
Skeda:Limes4.png|Limes Pannonicus në Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë dhe Serbinë e tanishme

### Segmenti në Gjermani dhe Austri 
parapamje|majtas|281px|Kulla e Salcit (*Salzturm*) në Tulln, Austria e Poshtme, ishte kulla perëndimore patkua (*Hufeisenturm*) në Comagena
Kampi më i vjetër romak në Austri ishte Carnuntum. Katërmbëdhjetë kilometra largë drejtë perëndimit, u ndërtuar një fortesë auxilia (*Hilfskastell*) afër Schlögen-it (tani në Bashkinë e Haibach ob der Donau) në Austrinë e Epërme. Në atë kohë, *limes* shtrihej nga Vjena deri në Linc duke ndjekur pak a shumë Wiener Straße të tanishme (*B&nbsp;1*).

Përshkak se Danubi nuk ofronte gjithmonë mbrojtje të përshtatshme, u ndërtuan ura-fortesa në brigjet e tij veriorë kundër markomanëve, si ajo në Stillfried ose në Oberleiser Berg. Sidoqoftë, ato u pastruan prapë nën sundimin e birit të Mark Aurelit, Komodit dhe u vendos një *rrip vdekjeje* shtatë kilometra i gjerë përgjatë Danubit.

Numri në rritje i fortifikimeve që po binin në degradim u rinovuan prapë nën sundimin e perandorit Valentiniani I ( 364–375) dhe u përmirësuan përshtatur me taktikat e fundit ushtarake. Muret u trashësuan dhe u rinovuan hendeqet mbrojtëse. Për më tepër, u ndërtuan kulla përgjatë mureve, si një kulla e vrojtimit] e zbuluar afër Oberranna-s në vitin 1960. Këto fortifikime zgjatën vetëm qint vjetë të tjera para Rënies së Perandorisë Romake Perëndimore. Në vitin 488 territori i Austrisë së tanishme u pastrua. Fortifikimet romake përgjatë rrjedhës së poshtme Danubit u rinovuan edhe njëherë, veçanërisht nën sundimin e Anastasit të I dhe Justinianit të I. Ata më në fund shërbyen gjatë fushatave ballkanike të pasusesit të Mauricit, Fokas, si një bazë për operacione më të mëdha ushtarake dhe disa u mirëmbajtën në provincën e Moesia Secunda deri në pushtimin e bullgarët në vitin 679.

Pak kulla mbrojtëse kanë mundur të mbijetojnë akoma: në Bacharnsdorf në Austrinë e Poshtme, në Mautern (Favianis) dhe në Traismauer (Augustiana). Në Tulln dhe Zeiselmauer, gjithashtu, ka mbetje të mbijetuara. Në Pyllin Kürnberg afër Lincit ndodhen mbetjet e një kulle vrojtimi nga Periudha Romake.

**Fushime legjionare ishin vendosur në:**
* Lauriacum (Lumi Ens)
* ? (Albing)
* Vindobona (Vjenë)
* Carnuntum

'*Fushimet (*castra*) dhe fortesat (*castella*) në Austri*' nga perëndimi në lindje:
* Stanacum (Engelhartszell)
* Ioviacum (Schlögen)
* Ad Mauros (Eferding)
* Lentia (Linc)
* Ad Iuvense (Wallsee)
* Arelape (Pöchlarn)
* Namare (Melk an der Donau)
* Favianis (Mautern)
* Barbaricum (Fels am Wagram – nördlich der Donau)
* Augustianis (Traismauer)
* Asturis (Zwentendorf)
* Comagena (Tulln)
* Cannabiaca (Zeiselmauer)
* Arrianis/Asturis (Klosterneuburg)
* Ala Nova (Schwechat)
* ? (Mikulov-Tschechien)
* Aequinoctium (Fischamend)
* Fortesa Romake në Höflein
* Fortesa Romake në Stopfenreuth (Engelhartstetten)

[parapamje|408px|Mbetjet e [Castra|castrum në Kështjellën e Beogradit]]
### Segmenti i Panonisë së Poshtme
Në vitin 103 të e.s., perandor Trajani e ndaur provincën e Panonisë në dy pjesë: Pannonia Superior dhe Pannonia Inferior, ose Panonia e Sipërme dhe Panonia e Poshtme. Provinca e Panonisë së Poshtme shtrihej përgjatë krahut lindor të Danubit, tani pjesë e Hungarisë, Serbisë, Kroacisë dhe Bosnjes dhe Hercegovinës. 

Përgjatë gjithë zonës u ndërtuan koloni hde qytete në të dy anët e Danubit, përveç fortesave, garnizoneve dhe bazave romake. Disa nga më të famshmet ishin:

* Transaquincum, Contra Aquincum (Pest)
* Matrica (Százhalombatta)
* Gorsium (Tác)
* Vetus Salina (Adony)
* Intercisa (Dunaújváros)
* Lussonium (Dunakömlőd)
* Alisca ad latus (Őcsény
* Ad Statuas (Várdomb)
* Lugio/Florentia (Dunaszekcső)
* Altinum (Kölked)
* Ad Militare (Batina)
* Ad Novas (Zmajevac)
* Colonia Aelia Mursa (Osijek)
* Teutoburgium (Dalj)
* Cuccium (Illok)
* Cusum (Petrovaradin)
* Burgenae (Novi Banovci)
* Colonia Singidunum (Beogradi)

[parapamje|412px|Limesi i Danubit të Poshtëm dhe Ballkani Verior në [shekulli VI|shekullin e VI. Paraqiten provincat, vendbanimet kryesore dhe rrugët ushtarake]]
### Segmenti i Danubit të Poshtëm 
Rruga e Danubit të Poshtëm u ndërtua gjatë sundimit të perandor Tiberit në shekullin e I të e.s. në bregun e djathtë (jugor) të lumit, dhe si pjesë e limes u ndërtuan gjithashtu fortesa dhe kulla vrojtimi të lidhura nëpërmjet rrugës. Fortesa romake në vijim qenë të parat që u ndërtuan gjatë shekullit të I.
* Augustae (afër fshatit të Hurletsit)
* Valeriana (afër fshatit të Dolni Vadinit)
* Variana (afër fshatit të Leskovecit)
* Almus (afër qytezës së Lomit)
* Regianum (afër qytezës së Kozlodujit)
* Sexaginta Prista (afër qytezës së Ruses)
* Dorostorum (afër qytezës së Silistrës)
* Ratiaria (afër qytezës së Artçarit)
* Novae (afër qytezës së Svishtovit)
* Viminatium
* Singidunumi (Beogradi)
* Oescus

## Shiko gjithashtu 
* Noriku
* Panonia
* Fusha e Panonisë
* Pallati i Dioklecianit
* Dalmacia romake
* Prefektura e Ilirikut
* Iliriku
* Singidunumi
* Dioqeza e Ilirikut
* Guvernatorët romakë të Ilirikut
* Tabula Peutingeriane
* Trashëgimia romake në Kosovë
* Vende të trashëgimisë botërore
* Emerita Augusta
* Ura e Trajanit
* Butrinti
* Parku Kombëtar i Butrintit
* Muri i Madh Kinez
* Kështjella e Beogradit
* Trakia
* Trakët
* Dakia
* Dakët
* Mëzia
* Vendbanimet kelte në Ballkan
* Horreum
* Migrimet sllave në Ballkan
* Agger
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti romak
* Arx
* Burgus
* Castellum
* Castra
* Cirku Romak
* Claustra Alpium Iuliarum
* Contio
* Cursus honorum
* Çitadela
* Domus
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Forumet Romake
* Harku i Triumfit
* Honesta missio
* Honestiores dhe humiliores
* Iliro-romakët
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Kalendari Romak
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Larja në Romën e Lashtë
* Legjioni romak
* Limes
* Limes Alutanus
* Limes Britannicus
* Limes Dacicus
* Limes Moesicus
* Limes Pannonicus
* Limes Porolissensis
* Limes Sarmatiae
* Limes Transalutanus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Llaçi romak
* Lupanari
* Magjistratët romakë
* Magister militum Ilirikum
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Mjekësia Romake
* Muret e lashta të Durrësit
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Muri i Hadrianit
* Muri i Trajanit
* Optimates dhe populares
* Pallatet perandorake të Romës
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Peregrinus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Republika Romake
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura romake
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Vallum
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vila Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Shënime
## Referime 
## Bibliografia 
* Ralph F. Hoddinott: *Bulgaria in Antiquity. An archeological introduction.* Ernest Benn Ltd., London, 1975, , fq.&nbsp;111–142.
* Kurt Genser: *Der Donaulimes in Österreich* (= *Schriften des Limesmuseums Aalen.* Vol. 44). Württembergisches Landesmuseum, Stuttgart, 1990.
* Gerda von Bülow et al. (eds.): *Der Limes an der unteren Donau von Diokletian bis Heraklios. Vorträge der Internationalen Konferenz Svištov, Bulgarien (1–5 September 1998).* Verlag NOUS, Sofia, 1999, .
* Susanne Biegert (ed.): *Von Augustus bis Attila. Leben am ungarischen Donaulimes* (= *Schriften des Limesmuseums Aalen.* Vol. 53). Theiss, Stuttgart, 2000, .
* Herwig Friesinger et al. (eds.): *Der römische Limes in Österreich. Führer zu den archäologischen Denkmälern.* 2nd, revised edition. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Vjenë, 2002, .
* Sonja Jilek: *Grenzen des Römischen Reiches: Der Donaulimes, eine römische Flussgrenze.* Uniwersytet Warszawski, Warsaw, 2009, .
*

## Lidhje të jashtme 
* Monuments Board of the Slovak Republic, 2011, (publ.): *Danube Limes in Slovakia. Ancient Roman Monuments on the Middle Danube. Printed Final Document to nominate the Slovakian Limes as a UNESCO World Heritage Site.* Bratislava, (pdf; 5.8&nbsp;MB).
* Zsolt Máté u.&nbsp;a.: *Frontiers of the Roman Empire. Ripa Pannonica in Hungary (RPH). Nomination statement Vol. 1.* National Office of Cultural Heritage, Budapest, 2011, , (pdf; 3.1&nbsp;MB).
* Zsolt Máté u.&nbsp;a.: *Frontiers of the Roman Empire. Ripa Pannonica in Hungary (RPH). Nomination statement Vol. 2. Maps and plans, showing the boundaries of the nominated property and the buffer zone.* National Office of Cultural Heritage, Budapest, 2011, (pdf; 119&nbsp;MB).
* Zsolt Visy: *The Danube Limes Project Archaeological Research Between 2008–2011.* University of Pécs, Department of Archaeology, Pécs, 2011, , (pdf; 24&nbsp;MB).
* Beitrag im ORF
* Information pages on the Danubian Limes (gjermanisht, anglisht)
* Romania limes