Carmina Burana

***Carmina Burana*** (latinisht "Këngë nga Benediktbeuern " [ *Buria* në latinisht]) është një dorëshkrim me 254  poezi dhe tekste dramatike kryesisht nga shekulli i 11-të ose i 12-të, megjithëse disa janë të shekullit të 13-të. Pjesët janë kryesisht të çuditshme, të pandershme dhe satirike . Ato janë shkruar kryesisht në latinishten mesjetare, disa në gjermanishten e mesme të lartë dhe arpitanishten e vjetër. Disa janë makaronike, një përzierje e gjuhës latine dhe gjermane ose franceze.

Ato u shkruan nga studentë dhe klerikët kur latinishtja ishte gjuha lingua franca në të gjithë Italinë dhe Evropën Perëndimore për studiuesit udhëtues, universitetet dhe teologët. Shumica e poezive dhe këngëve duket se janë vepër e goliardëve, klerikëve (kryesisht studentë) që satirizuan Kishën Katolike . Koleksioni ruan veprat e një numri poetësh, duke përfshirë Peter of Blois, Walter of Châtillon dhe një poet anonim të referuar si Archpoet .

Koleksioni u gjet në 1803 në manastirin benediktin të Benediktbeuern, Bavari, dhe tani ndodhet në Bibliotekën Shtetërore Bavareze në Mynih. Konsiderohet të jetë koleksioni më i rëndësishëm i këngëve goliard dhe vagabond, së bashku me *Carmina Cantabrigiensia* .

Dorëshkrimet pasqyrojnë një lëvizje ndërkombëtare evropiane, me këngë me origjinë nga Occitania, Franca, Anglia, Skocia, Aragona, Castile dhe Perandoria e Shenjtë Romake . 

Njëzet e katër poezi në *Carmina Burana* u muzikuan në 1936 nga Carl Orff si *Carmina Burana: Cantiones profanae cantoribus et choris cantandae comitantibus instrumentis atque imaginibus magicis* . Përbërja e tij u bë shpejt e njohur dhe një pjesë kryesore e repertorit të muzikës klasike . Lëvizja hapëse dhe mbyllëse " O Fortuna " është përdorur në shumë filma, duke u bërë një nga kompozimet më të njohura në kulturën popullore.  

## Dorëshkrimi 
*Carmina Burana* (CB) është një dorëshkrim i shkruar në vitin 1230 nga dy skribë të ndryshëm në një minuskul të hershëm gotik  në 119 fletë pergamenë . Një numër faqesh të lira, të prera me një madhësi paksa të ndryshme, u bashkëngjitën në fund të tekstit në shekullin e 14-të.  Në një moment në mesjetën e vonë, faqet e shkruara me dorë u lidhën në një dosje të vogël të quajtur *Codex Buranus* . 

### Historia 
Hulumtimet e vjetra supozonin se dorëshkrimi ishte shkruar në Benediktbeuern ku u gjet.  Sot, megjithatë, studiuesit e *Carmina Burana* kanë disa ide të ndryshme për vendin e origjinës së dorëshkrimit. Është rënë dakord që dorëshkrimi duhet të jetë nga rajoni i Evropës Qendrore ku flitet dialekti bavarez i gjermanishtes për shkak të frazave të gjermanishtes së mesme të lartë në tekst - një rajon që përfshin pjesë të Gjermanisë jugore, Austrisë perëndimore dhe Italisë veriore. Duhet të jetë gjithashtu nga pjesa jugore e atij rajoni për shkak të veçorive italiane të tekstit. Dy vendet e mundshme të origjinës së tij janë selia e peshkopit të Seckau në Styria dhe  pranë Brixen në Tirolin e Jugut .

Një peshkop i quajtur Heinrich ishte provokues në Seckau nga viti 1232 deri në 1243 dhe ai përmendet si provokator i Maria Saal në Carinthia në CB 6*  të fletës së shtuar. Kjo do të mbështeste Seckau-n si pikën e mundshme të origjinës, dhe është e mundur që Heinrich financoi krijimin e *Carmina Burana* . *Marchiones* (njerëz nga Steiermark ) u përmendën në CB 219,3 përpara bavarezëve, saksonëve ose austriakët, me sa duket duke treguar se Steiermark ishte vendndodhja më e afërt me shkrimtarët. Shumë nga himnet iu kushtuan Shën Katerinës së Aleksandrisë, e cila nderohej në Seckau, si CB 12* dhe 19*–22*. 

Në mbështetje të Kloster Neustift, mendjehapësia e tekstit është karakteristikë për Kanonet e rregullta të Agustinit me mendje reformuese të kohës, siç është edhe cilësia e folur e shkrimit. Gjithashtu, Brixen përmendet në CB 95, dhe fillimi i një historie shfaqet në CB 203a, i cili është unik për Tirolin, i quajtur *Eckenlied,* për heroin mitik Dietrich von Bern .   

Është më pak e qartë se si *Carmina Burana* udhëtoi për në Benediktbeuern.  Fritz Peter Knapp sugjeroi se dorëshkrimi mund të kishte udhëtuar në vitin 1350 me anë të familjes Wittelsbacher që ishin Vögte të Tirolit dhe Bavarisë, nëse do të ishte shkruar në Neustift. 

# 55 këngë morali dhe talljeje (CB 1–55)
# 131 këngë dashurie (CB 56–186)
# 40 këngë për pije dhe lojëra (CB 187–226)
# dy pjesë më të gjata teatrore shpirtërore (CB 227 dhe 228)

Megjithatë, ky skicë ka shumë përjashtime. CB 122–134, të cilat kategorizohen si këngë dashurie, në fakt nuk janë: ato përmbajnë një këngë për vajtimin e të vdekurve, një satirë dhe dy histori edukative për emrat e kafshëve. Një grup tjetër poezish shpirtërore mund të jetë përfshirë në *Carmina Burana* dhe që atëherë është humbur.  Fotoja e bashkangjitur përmban një përzierje prej 21 këngësh përgjithësisht shpirtërore: një lutje në prozë për Shën Erazmin dhe katër pjesë të tjera shpirtërore, disa prej të cilave kanë mbijetuar vetëm si fragmente. Këto grupe tematike më të mëdha mund të ndahen edhe më tej, për shembull, fundi i botës (CB 24–31), këngë për kryqëzatat (CB 46–52) ose ripërpunime shkrimesh nga antikiteti (CB 97–102).

Tema të tjera që përsëriten shpesh përfshijnë: kritikat e simonisë dhe lakmisë në kishë, që, me ardhjen e ekonomisë monetare në shekullin e 12-të, u bë me shpejtësi një çështje e rëndësishme (CB 1–11, 39, 41–45); vajtime në formën e planctus, për shembull për zbaticën dhe rrjedhën e fatit njerëzor (CB 14–18) ose për vdekjen (CB 122–131); kremtimi himnik i kthimit të pranverës (CB 132, 135, 137, 138, 161 e të tjera); pastourelles rreth përdhunimit/joshjes së barinjve nga kalorës, studentë/klerikë (CB 79, 90, 157–158); dhe përshkrimi i dashurisë si shërbim ushtarak (CB 60, 62 dhe 166), një topos i njohur nga poemat e dashurisë elegjike të Ovidit . Ovidi dhe veçanërisht elegjitë e tij erotike u riprodhuan, imituan dhe ekzagjeruan në *Carmina Burana.*  Pas Ovidit, përshkrimet e marrëdhënieve seksuale në dorëshkrim janë të sinqerta dhe ndonjëherë agresive. CB 76, për shembull, përdor rrëfimin në vetën e parë për të përshkruar një akt dashurie dhjetë orëshe me vetë perëndeshën e dashurisë, Venusin . 

*Carmina Burana* përmban përshkrime të shumta poetike të një parajse të rrëmujshme mesjetare (CB 195–207, 211, 217, 219), për të cilën filozofi i lashtë grek Epicurus, i njohur për mbrojtjen e tij të jetës së lumtur, merret madje si autoritet mbi subjekt (CB 211). CB 219 përshkruan, për shembull, një *ordo vagorum* (rend endacak) në të cilin ishin të ftuar njerëz nga çdo vend dhe klerikë të të gjitha gradave - madje edhe *presbiter cum sua matrona,* ose "një prift me gruan e tij zonjë" (me humor sepse priftërinjtë katolikë duhet të betohen një betim beqarie ). CB 215 madje jep një shembull të riteve fetare të këtij urdhri, *Officium lusorum*, "Shërbimi", ose "Mesha", "i Kumarxhinjve" . Në këtë botë parodi, rregullat e priftërisë përfshijnë gjumin, ngrënien e ushqimit të rëndë dhe pirjen e verës së pasur dhe lojërat e rregullta me zare. Këto rregulla u përshkruan në mënyrë kaq të detajuar, saqë kërkimet e vjetra mbi *Carmina Burana* i morën fjalë për fjalë këto përshkrime dhe supozuan se ekzistonte në të vërtetë një rend kaq dembel priftërinjsh.  Në fakt, megjithatë, ky përfytyrim i hapur i kënaqësive të jetesës dhe lirisë nga detyrimet morale tregon "një qëndrim ndaj jetës dhe botës që qëndron në kontrast të plotë me pritshmëritë e vendosura fort të jetës në Mesjetë".  Studiuesja letrare Christine Kasper e konsideron këtë përshkrim të një parajse të çuditshme si pjesë të historisë së hershme të historisë evropiane të tokës së Cockaigne : në CB 222 *abbas Cucaniensis*, ose Abati i Cockaigne, thuhet se ka kryesuar mbi një grup zare. lojtarët. 

### Autorët 
Pothuajse asgjë nuk dihet për autorët e *Carmina Burana* . Vetëm disa këngë mund t'i atribuohen autorëve të veçantë, si ato të Hugh Primas nga Orleans (vdiq  ), nga Kryepoeti (vdiq  ), nga francezi Walter i Châtillon (vdiq  ), dhe nga Bretoni Petrus Blesensis (vdiq  ). Për më tepër, folio e bashkangjitur përmban strofa gjermane që përmendin autorë të veçantë, kështu që ato mund t'i atribuohen Minnesingerit gjerman Dietmar von Aist (vdiq  ), te Heinrich von Morungen (vdiq  ), te Walther von der Vogelweide (vdiq  ), dhe te Neidhart (vdiq  ). Poezitë e vetme të nënshkruara gjenden në folio-n e bashkangjitur, dhe ato janë nga i ashtuquajturi  , një poet dhe këngëtar endacak nga Suabia . Shumë poema rrjedhin nga veprat e shkruara në antikitetin klasik nga Ovidi, Horace, Juvenal dhe Ausonius ; megjithatë, rreth dy të tretat e poezive duket se nuk janë vepra derivative. 

Teksti është kryesisht një vepër anonime dhe duket se është shkruar nga goliardë dhe endacakë, të cilët ishin ose studentë teologjie që udhëtonin mes universiteteve ose klerikë që nuk kishin marrë ende një prebendar . Me sa duket këta individë kërkuan dhe lypën për jetesën, gjë që mund të shpjegojë pse një pjesë e mirë e këngëve morale i kushtohen dënimit të atyre që nuk janë lëmoshë bujarë (p.sh. CB 3, 9, 11 dhe 19–21). Autorët demonstrojnë një njohuri të gjerë të mitologjisë së lashtë, të cilën ata e përdorin për efekt të pasur nëpërmjet metonimisë dhe referencave alegorike, dhe të cilën e thurin pa mundim në skena nga Bibla. *Lyaeus*, për shembull, perëndia mitike e verës ( Dionisi ), shfaqet rastësisht në Martesën në Kanë në CB 194 ku Jezusi kreu mrekullinë e shndërrimit të ujit në verë ( John 2:1–12 ).

## Rizbulimi dhe historia e botimit 
Dorëshkrimi u zbulua në manastirin në Benediktbeuern në 1803 nga bibliotekari  . Ai e transferoi atë në Bibliotekën Shtetërore të Bavarisë në Mynih, ku ajo banon aktualisht (Signatur: clm 4660/4660a).   Aretin e konsideroi Kodikun si materialin e tij personal të leximit dhe i shkroi një miku se ishte i lumtur që kishte zbuluar "një përmbledhje satirash poetike dhe prozaike, të drejtuara kryesisht kundër fronit papal". 

Pjesët e para që u botuan ishin tekstet gjermane të mesme-të larta, të cilat kolegu i Aretinit  botuar në 1806.  Pjesë të tjera u botuan përfundimisht nga Jacob Grimm në 1844.  Botimi i parë i mbledhur i *Carmina Burana* nuk u botua deri në vitin 1847, pothuajse 40 vjet pas zbulimit të Aretinit.  Botuesi Johann Andreas Schmeller zgjodhi një titull mashtrues për koleksionin, i cili krijoi keqkuptimin se veprat e përfshira në *Codex Buranas* nuk ishin nga Benediktbeuern.  Schmeller u përpoq ta organizonte koleksionin në vepra "shaka" ( *Sherz* ) dhe "serioze" ( *Ernst* ), por ai kurrë nuk e përfundoi plotësisht detyrën. Skema e porositjes që përdoret sot u propozua në vitin 1930 nga  dhe  në botimin e parë të tekstit kritik të *Carmina Burana* .  Të dy e bazuan botimin e tyre në punën e mëparshme të filologut të Mynihut Wilhelm Meyer, i cili zbuloi se disa faqe të *Codex Buranus* ishin lidhur gabimisht në libra të tjerë të vjetër. Ai gjithashtu ishte në gjendje të rishikonte pjesë të palexueshme të tekstit duke i krahasuar ato me vepra të ngjashme. 

## Cilësimet muzikore 
Rreth një e katërta e poezive në *Carmina Burana* shoqërohen në dorëshkrim nga muzika duke përdorur neume të pangarkuara, pa staf,  një sistem arkaik i shënimeve muzikore që në kohën e dorëshkrimit ishte zëvendësuar kryesisht nga neume me staf.  Neumet e palarguara tregojnë vetëm nëse një notë e dhënë është ngritur më lart ose më e ulët se nota e mëparshme, pa dhënë asnjë tregues se sa ndryshim në lartësinë ka midis dy notave, kështu që ato janë të dobishme vetëm si pajisje kujtuese për këngëtarët që tashmë janë njohur me melodi. Megjithatë, është e mundur të identifikohen shumë prej atyre melodive duke i krahasuar me meloditë e shënuara në neume me staf në dorëshkrime të tjera bashkëkohore nga shkollat e Notre Dame dhe Saint Martial . 
* 1991: Apotheosis, një grup tekno nga Belgjika, prodhoi këngën e tyre të parë, "O Fortuna", në vitin 1991, e cila mori një mostër të madhe të pjesës klasike të kompozuar fillimisht nga Carl Orff. Megjithatë, pasuria e Carl Orff (i cili vdiq në 1982) ndërmori veprime ligjore në gjykatë për të ndaluar shpërndarjen e të dhënave për shkak të shkeljes së të drejtës së autorit. Gjykimi përfundimisht iu dha pasurisë. 
* 1997: Kompozitori japonez Nobuo Uematsu përdori pjesë të "O Fortuna", "Estuans interius", "Veni, veni, venias" dhe "Ave formosissima" për temën e fundit të shefit " Engjëlli me një krah " në lojën *Final Fantasy VII* të Square Enix. .  
* 1998: Kompozitori John Paul përdori një pjesë të teksteve të "Fas et nefas ambulant" në partiturën muzikore të videolojës *Gauntlet Legends* . 
* 2005: Grupi gjerman Corvus Corax regjistroi *Cantus Buranus*, një operë me gjatësi të plotë, e vendosur në dorëshkrimin origjinal *Carmina Burana* në 2005, dhe lëshoi *Cantus Buranus II* në 2008.
* 2009: Orkestra Trans-Siberian përfshiu këngën "Carmina Burana" në albumin e tyre *Night Castle* .

## Shih edhe 
* Letërsia latine
* Poezia mesjetare

## Referime