Dolomitet

**Dolomitet** ( ; Ladenin: *Dolomites*;  ; Venecian : Friulian)  janë një varg malor që ndodhet në Italinë verilindore. Ata formojnë një pjesë të  Alpeve Gëlqerore Jugore dhe shtrihet nga lumi Adige në perëndim deri në Luginën Piave (Pieve di Cadore) në lindje. Kufijtë verior dhe jugor përcaktohen nga Lugina e Pusterit dhe Lugina e Sugana (italisht: Valsugana). Dolomitët janë pothuajse të barabartë në mes të krahinave të Belluno, Tiroli jugor dhe Trentos.

Ka edhe grupe malore me strukturë të ngjashme gjeologjike që përhapen mbi lumin Piave në lindje - Dolomiti d'Oltrepiave; Dhe shumë larg lumit Adige në perëndim - Dolomiti di Brenta (Dolomiti Perëndimor). Ekziston edhe një grup tjetër i vogël i quajtur Piccole Dolomiti (Dolomiti i vogël) që ndodhet midis krahinave të Trentos, Veronës dhe Vinçencës.

Parku Kombëtar Dolomiti Bellunesi dhe shumë parqe të tjera rajonale janë të vendosura në Dolomites. Në gusht 2009, Dolomitët u shpallën një Vend i Trashëgimisë Botërore nga UNESCO.

## Etimologjia 
Dolomitët, të njohur gjithashtu si "Malet e Zbehtë", marrin emrin e tyre nga dolomiti i karbonatit, i cili emrin e kishte marrë nga mineralogu francez i shekullit të 18-të Déodat Gratet de Dolomieu (1750-1801), i pari që e përshkroi mineralin.

## Historia 
Gjatë Luftës së Parë Botërore,  linja e parë midis forcave italiane dhe austro-hungareze u zhvillua nëpër Dolomitet, ku minierat përdoreshin gjerësisht. Ka tani muze të luftës në ajër të hapur në Cinque Torri (Pesë Kullat) dhe Mali Lagazuoi. Shumë njerëz vizitojnë Dolomitët për t'u ngjitur në rrugët e mbrojtura, shtigjet e mbrojtura të krijuara gjatë luftës.

Një numër i shtigjeve me distanca të gjata kalojnë Dolomitet. Ata quhen *alte vie* (rrugë të larta) dhe numërohen nga 1 në 8. Shtigjet marrin një javë kohë me për tu ecur me radhë, dhe shërbehen nga një numër i pushimoreve *rifugi*. E para dhe ndoshta më e njohur ësssadasdwatë Alta Via 1.

Datimi i radiokarbonit është përdorur në rajonin Alta Badia për të demonstruar një lidhje midis aktivitetit të rrëshqitjes së dheut dhe ndryshimit të klimës.

## Gjeografia 
Rajoni zakonisht ndahet në Dolomitën Perëndimore dhe Lindore, të ndara me një vijë pas aksit Val Badia - Campolongo - Lugina Corduese (Agordino).

### Klasifikimi aktual 
Dolomitët mund të ndahen në vargjet e mëposhtme:

* Sella
* Marmolada
* Tofane
* Langkofel Group
* Geisler Group
* Peitlerkofel Group
* Puez Group
* Fanes Group
* Schlern Group

* Rosengarten
* Latemar
* Pala
* Lüsen Mountains
* Civetta
* Pelmo
* Marmarole
* Cadini Group
* Cristallo Group

* Sorapiss
* Antelao
* Bosconero
* Vette Feltrine
* Schiara
* Prague Dolomites
* Sexten Dolomites
*   Friulan Dolomites

## Turizmi 
## Majat më të mëdha 
parapamje|Grupi Tofana
parapamje|Pamja dimërore e Grupit Sella
parapamje|Vajolettürme

## Vendkalimet kryesore 
parapamje|Langkofel/Sassolungo
parapamje|Vendkalimi Pordoi
parapamje|Vendkalimi Falzarego
parapamje|Vendkalimi Gardena

## Parqet kryesore 
* Dolomiti Bellunesi National Park 
* Parco naturale regionale delle Dolomiti d'Ampezzo 
* Naturpark Fanes-Sennes-Prags 

* Parco naturale Paneveggio – Pale di San Martino 
* Naturpark Schlern-Rosengarten 
* Naturpark Sextener Dolomiten 

* Naturpark Puez-Geisler 
* Parco naturale provinciale dell' Adamello-Brenta 
* Parco naturale regionale delle Dolomiti Friulane

## Pamje panoramike 
qendër|parapamje|700x700px|Pamje panoramike 360° nga Marmolada, majë në Dolomites

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* Provincia di Belluno, Provincia Autonoma di Bolzano-Alto Adige Autonome Provinz Bozen-Südtirol, Provincia di Pordenone, Provincia Autonoma di Trento, Provincia di Udine, Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia, 2008. *Nomination of the Dolomites for inscription on the World Natural Heritage List UNESCO. Nomination Document.* 363 pp. https://web.archive.org/web/20131225070444/http://fondazionedolomitiunesco.org/documentazione-2/01_DOLOMITES_nomination_document_jan2008_1236608233_1294933181.pdf
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* Franco Grisa Timelapse
* Italian official cartography (*Istituto Geografico Militare* - IGM); on-line version: www.pcn.minambiente.it