Ponc Pilati

**Ponc Pilati** (latinisht: *Pontius Pilatus*; greqisht: *Póntios Pilátos*) ishte guvernatori i pestë i provincës romake të Judesë, duke shërbyer nën Perandorin Tiberius nga 26/27 deri në 36/37 pas Krishtit. Ai është më i njohur për të qenë zyrtari që kryesoi gjyqin e Jezusit dhe në fund urdhëroi kryqëzimin e tij. Rëndësia e Pilatit në krishterim nënvizohet nga vendi i tij i spikatur si në besimin e apostujve ashtu edhe në kredon e Nicesë. Për shkak se ungjijtë e portretizojnë Pilatin si ngurrues për të ekzekutuar Jezusin, Kisha Ortodokse Etiopiane Tewahedo beson se Pilati u bë i krishterë dhe e nderon atë si martir dhe shenjtor, një besim që historikisht ndahet nga Kisha Kopte, me një festë më 19. ose 25 qershor, përkatësisht.

Megjithëse Pilati është guvernatori më i dëshmuar i Judesë, pak burime në lidhje me sundimin e tij kanë mbijetuar. Asgjë nuk dihet për jetën e tij para se të bëhej guvernator i Judesë dhe asgjë nuk dihet për rrethanat që çuan në emërimin e tij në guvernator. Nga guvernatori i Pilatit kanë mbetur monedha që ai preu, si dhe një mbishkrim i vetëm, i ashtuquajturi guri i Pilatit. Historiani hebre Jozef, filozofi Filoni i Aleksandrisë dhe Ungjilli i Lukës të gjithë përmendin incidente tensioni dhe dhune midis popullsisë hebreje dhe administratës së Pilatit. Shumë nga këto incidente përfshijnë Pilatin duke vepruar në mënyra që ofendonin ndjeshmëritë fetare të judenjve. Ungjijtë e krishterë tregojnë se Pilati urdhëroi kryqëzimin e Jezusit në një moment gjatë kohës së tij në detyrë; Jozefi dhe historiani romak Taciti gjithashtu e shënojnë këtë informacion.

Sipas Jozefit, Pilati u hoq nga detyra sepse shtypi me dhunë një lëvizje të armatosur samaritane në malin Gerizim. Ai u kthye në Romë nga legata e Sirisë për t'u përgjigjur për këtë incident përpara Tiberit, por perandori vdiq para se Pilati të mbërrinte në Romë. Nuk dihet asgjë se çfarë ka ndodhur me të pas kësaj ngjarjeje. Në bazë të ngjarjeve që u dokumentuan nga filozofi pagan i shekullit të dytë Celsus dhe apologjeti i krishterë Origen, shumica e historianëve modernë besojnë se Pilati thjesht doli në pension pas shkarkimit të tij. Historianët modernë kanë vlerësime të ndryshme për Pilatin si një sundimtar efektiv: ndërsa disa besojnë se ai ishte një guvernator veçanërisht brutal dhe joefektiv, të tjerë besojnë se koha e tij e gjatë në detyrë nënkupton kompetencë të arsyeshme. Sipas një teorie të spikatur të pas Luftës së Dytë Botërore, trajtimi i Pilatit ndaj hebrenjve ishte i motivuar nga antisemitizmi, por shumica e historianëve bashkëkohorë nuk e pranojnë këtë teori.

Në antikitetin e vonë dhe në mesjetën e hershme, Pilati u bë fokusi i një grupi të madh apokrifesh të Dhiatës së Re që zgjeroheshin në rolin e tij në ungjijtë, ciklin e Pilatit. Qëndrimet të ndara sipas rajoneve: në tekstet nga Perandoria Romake Lindore, Pilati u portretizua si një figurë pozitive. Ai dhe gruaja e tij janë portretizuar si të krishterë të konvertuar dhe ndonjëherë si martirë. Në tekstet e krishtera perëndimore, ai u portretizua si një figurë negative dhe zuzar, me traditat që rrethonin vdekjen e tij nga vetëvrasja që shfaqeshin dukshëm. Pilati ishte gjithashtu në qendër të legjendave të shumta mesjetare, të cilat shpikën një biografi të plotë për të dhe e portretizuan atë si zuzar dhe frikacak. Shumë nga këto legjenda lidhën vendin e lindjes ose të vdekjes së Pilatit me vende të veçanta rreth Evropës Perëndimore, si për shembull pretendimi se trupi i tij ishte varrosur në një zonë lokale veçanërisht të rrezikshme ose të mallkuar.

Pilati ka qenë shpesh subjekt i përfaqësimit artistik. Arti mesjetar shpesh portretizon skena të Pilatit dhe Jezusit, shpesh në skenën ku ai lan duart nga faji për vdekjen e Jezusit. Në artin e mesjetës së vonë dhe të Rilindjes, Pilati shpesh përshkruhet si një çifut. Ai luan një rol të rëndësishëm në shfaqjet e pasionit mesjetar, ku shpesh është një personazh më i spikatur se Jezusi. Karakterizimi i tij në këto shfaqje ndryshon shumë, nga vullneti i dobët dhe i detyruar për të kryqëzuar Jezusin në të qenit një person i keq që kërkon kryqëzimin e Jezusit. Autorët modernë që shfaqin Pilatin në mënyrë të dukshme në veprat e tyre përfshijnë Anatole France, Mikhail Bulgakov dhe Chingiz Aitmatov, me shumicën e trajtimeve moderne të Pilatit që datojnë pas Luftës së Dytë Botërore. Pilati gjithashtu është portretizuar shpesh në film.

## Shiko edhe 
* Judea (provinca romake)
* Lufta e Parë Judeo-Romake
* Jezusi

## Referime