Periudha Sengoku

[parapamje|264px|[Betejat e Kavanakaxhimës|Beteja e Kavanakaxhimës (1561)]]
**Periudha Sengoku** (, *Sengoku Xhidai*, "Epoka e Shteteve Ndërluftuese") është një periudhë në historinë japoneze të luftës civile gati-konstante, trazirave shoqërore dhe intrigave politike nga viti 1467 deri më 1615.

Periudha Sengoku u fillua nga Lufta Onin në vitin 1467 e cila shembi sistemin feudal të Japonisë nën shogunatin Ashikaga. Kryekomandantë dhe klane të ndryshme samuraish luftuan për kontrollin mbi Japoninë në zbrazëtinë e pushtetit, ndërsa *Iko-iki* doli për të luftuar kundër sundimit të samuraive. Ardhja e evropianëve në vitin 1543 futi arkebuzin në luftën japoneze, dhe Japonia përfundoi statusin e saj si një shtet vasal i Kinës në vitin 1549. Oda Nobunaga shpërndau shogunatin Ashikaga në vitin 1573 dhe filloi një luftë të bashkimit politik me forcë, duke përfshirë Luftën Ishijama Hongan-xhi, deri në vdekjen e tij në Incidentin Hono-xhi në vitin 1582. Pasardhësi i Nobunaga-s, Toyotomi Hideyoshi përfundoi fushatën e tij për të bashkuar Japoninë dhe konsolidoi sundimin e tij me reforma të shumta me ndikim. Hidejoshi nisi pushtimet japoneze të Koresë në vitin 1592, por dështimi i tyre përfundimtar dëmtoi prestigjin e tij para vdekjes së tij në vitin 1598. Tokugawa Ieyasu zhvendosi djalin dhe pasardhësin e vogël të Hidejoshit, Toyotomi Hideyori në Betejën e Sekigaharës në vitin 1600 dhe rivendosi sistemin feudal nën Shogunatin Tokugava. Periudha Sengoku përfundoi kur besnikët e Tojotomit u mundën në Rrethimin e Osakës në vitin 1615.

Periudha Sengoku u emërtua nga historianët japonezë pas periudhës ndryshe të palidhur të shteteve ndërluftuese të Kinës. Japonia Moderne njeh Nobunagën, Hidejoshin dhe Iejasun si tre "Bashkuesit e Mëdhenj" për rivendosjen e tyre të qeverisë qendrore në vend.

## Përmbledhja
Gjatë kësaj periudhe, megjithëse Perandori i Japonisë ishte zyrtarisht sundimtari i kombit të tij dhe çdo lord i ishte betuar besnikëri atij, ai ishte kryesisht një figurë e margjinalizuar, ceremoniale dhe fetare që i delegoi pushtetin shogunit, një fisnik i cili ishte afërsisht i barabartë me një gjeneral. Në vitet që i paraprinë kësaj epoke, shogunati gradualisht humbi ndikimin dhe kontrollin mbi daimjot. Megjithëse shogunati Ashikaga kishte ruajtur strukturën e shogunatit Kamakura dhe kishte krijuar një qeveri luftëtare bazuar në të njëjtat të drejta ekonomike dhe detyrime ekonomike të vendosura nga Hoxho me Kodin Xhoei në vitin 1232, ajo nuk arriti të fitonte besnikërinë e shumë daimjove, veçanërisht atyre çifligjeve që ishin larg kryeqytetit, Kioto. Shumë prej këtyre lordëve filluan të luftonin në mënyrë të pakontrolluar me njëri-tjetrin për kontrollin mbi tokën dhe ndikimin mbi shogunatin. Ndërsa tregtia me Kinën Ming u rrit, ekonomia u zhvillua dhe përdorimi i parave u bë i përhapur ndërsa u shfaqën tregjet dhe qytetet tregtare. Kombinuar me zhvillimet në bujqësi dhe tregtinë në shkallë të vogël, kjo çoi në dëshirën për një autonomi më të madhe lokale në të gjitha nivelet e hierarkisë shoqërore. Qysh në fillim të shekullit të XV-të, vuajtjet e shkaktuara nga tërmetet dhe uria shpesh shërbyen për të shkaktuar kryengritje të armatosura nga fermerë të lodhur nga borxhet dhe taksat.

Lufta Onin (1467–1477), një konflikt i rrënjosur në ankth ekonomik dhe i sjellë nga një mosmarrëveshje mbi trashëgiminë shogunate, zakonisht konsiderohet si fillimi i periudhës Sengoku. Ushtria "lindore" e familjes Hosokava dhe aleatët e saj u përplasën me ushtrinë "perëndimore" të Jamana. Luftimet në dhe rreth Kiotos zgjatën për gati 11 vjet, duke e lënë qytetin pothuajse të shkatërruar. Konflikti në Kioto u përhap më pas në provincat periferike.

Periudha kulmoi me një seri prej tre komandantësh të luftës, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi dhe Tokugawa Ieyasu, të cilët gradualisht bashkuan Japoninë. Pas fitores përfundimtare të Tokugawa Ieyasu në Rrethimin e Osakës në 1615, Japonia u vendos në më shumë se dyqind vjet paqe nën Shogunatin Tokugava.

## *Gekokuxho*
[parapamje|right|upright=1.5|[Japonia në vitin 1570]]
Përmbysja rezultoi në dobësimin e mëtejshëm të autoritetit qendror dhe në të gjithë Japoninë, zotërit rajonalë, të quajtur *daimjo*, u ngritën për të mbushur zbrazëtinë. Gjatë këtij ndryshimi të pushtetit, klanet e vendosura mirë si Takeda dhe Imagava, të cilët kishin sunduar nën autoritetin e *bakufut* të Kamakuras dhe Muromaçit, ishin në gjendje të zgjeronin sferat e tyre të ndikimit. Megjithatë, kishte shumë, pozicionet e të cilëve u gërryen dhe u uzurpuan përfundimisht nga nënpunës më të aftë. Ky fenomen i meritokracisë shoqërore, në të cilin vartësit e aftë hodhën poshtë *status quo*-në dhe rrëzuan me forcë një aristokraci të emancipuar, u bë i njohur si *gekokuxho* (), që do të thotë "i ulët pushton shumë".

Një nga rastet më të hershme të kësaj ishte Hoxho Soun, i cili u ngrit me origjinë relativisht të përulur dhe përfundimisht mori pushtetin në Provincën Izu në vitin 1493. Duke u mbështetur në arritjet e Sounit, klani Hoxho mbeti një fuqi kryesore në rajonin Kanto deri në nënshtrimin e tij nga Toyotomi Hideyoshi vonë në periudhën Sengoku. Shembuj të tjerë të dukshëm përfshijnë zëvendësimin e klanit Hosokava nga Mijoshi, Toki nga Saito dhe klanit Shiba nga klani Oda, i cili nga ana e tij u zëvendësua nga nënrenditësi i tij, Toyotomi Hideyoshi, një bir i një fshatari pa emër familjar.

Grupet fetare të mirëorganizuara gjithashtu fituan pushtet politik në këtë kohë duke bashkuar fermerët në rezistencë dhe rebelim kundër sundimit të daimjove. Murgjit e sektit budist Toka e Vërtetë e Pastër formuan shumë *Ikko-ikki*, më e suksesshmja prej të cilave, në Provincën Kaga, qëndroi e pavarur për gati 100 vjet.

## Bashkimi
Pas gati një shekulli paqëndrueshmërie dhe lufte politike, Japonia ishte në prag të bashkimit nga Oda Nobunaga, i cili kishte dalë nga errësira në provincën Ovari (sot Prefektura Aiçi) për të dominuar Japoninë qendrore. Në vitin 1582, Oda u vra nga një prej gjeneralëve të tij, Akeçi Mitsuhide, dhe i dha Toyotomi Hideyoshit mundësinë për t'u vendosur si pasardhësi i Odas, pasi u ngrit në radhët e tij nga *ashigaru* (ushtar i këmbësorisë) për t'u bërë një nga gjeneralët më të besuar të Odas. Tojotomi përfundimisht konsolidoi kontrollin e tij mbi daimjot e mbetur, por qeverisi si *Kanpaku* (regjenti perandorak) pasi lindja e tij e zakonshme e përjashtoi atë nga titulli i *Sei-i Taishogun*. Gjatë mbretërimit të tij të shkurtër si Kanpaku, Tojotomi u përpoq dy pushtime në Kore. Përpjekja e parë, zgjati nga viti 1592 deri në vitin 1596, fillimisht ishte e suksesshme, por pësoi pengesa nga Marina Xhoseon dhe përfundoi në një ngërç. Përpjekja e dytë filloi në vitin 1597, por ishte më pak e suksesshme pasi koreanët, veçanërisht marina e tyre, e udhëhequr nga Admirali Ji Sun-Sin, ishin përgatitur nga takimi i tyre i parë. Në vitin 1598, Tojotomi bëri thirrje për tërheqje nga Koreja para vdekjes së tij.

Pa lënë një pasues të aftë, vendi u fut përsëri në trazira politike dhe Tokugawa Ieyasu shfrytëzoi rastin.

Në shtratin e tij të vdekjes, Tojotomi caktoi një grup të zotërave më të fuqishëm në Japoni-Tokugava, Maeda Toshiie, Ukita Hideie, Uesugi Kagekatsu, dhe Mori Terumoto - për të qeverisur si Këshilli i Pesë Regjentëve derisa djali i tij foshnjë, Hidejori, të rritej. Një paqe e paqartë zgjati deri në vdekjen e Maedas në vitin 1599. Pas kësaj një numër figurash të rangut të lartë, veçanërisht Ishida Mitsunari, akuzuan Tokugavën për mosbesnikëri ndaj regjimit Tojotomi.

Kjo përshpejtoi një krizë që çoi në Betejën e Sekigaharës në vitin 1600, gjatë së cilës Tokugava dhe aleatët e tij, të cilët kontrolluan lindjen e vendit, mundën forcat anti-Tokugava, të cilat kishin kontrollin e perëndimit. Në përgjithësi konsiderohet si konflikti i fundit i madh i periudhës Sengoku, fitorja e Tokugavës në Sekigahara shënoi efektivisht fundin e regjimit Tojotomi, mbetjet e fundit të të cilave u shkatërruan përfundimisht në Rrethimin e Osakës në vitin 1615.