Gostia e Babetës

__NOINDEX__

**Gostia e Babetës** (*Babette’s Gæstebud*) është një film danezo-francez i vitit 1987 nga regjisori danez Gabriel Aksel (Gabriel Axel), i bazuar në tregimin me të njëjtin titull të shkrimtares daneze Karen Bliksen (Karen Blixen), e cila shkruante me pseudonimin letrar Isak Dinesen. Filmi fitoi çmimin Oscar për Filmin më të Mirë të Huaj në vitin 1988 dhe konsiderohet gjerësisht si një nga veprat më të njohura kinematografike me temë gastronominë. Pas shfaqjes së tij, një nga pjatat fiksionale të menusë së filmit, shkurtëza në sarkofag (*cailles en sarcophage*), u bë objekt rikrijimi nga shumë kuzhinierë profesionistë dhe amatorë në vendet perëndimore.

**Prodhimi**

Për realizimin e filmit, një projekt i kahershëm i tij, regjisori Aksel mblodhi një grup aktorësh të njohur evropianë, përfshirë aktorët bergmanianë Jarl Kulle dhe Bibi Andersson, aktoren e Valës së Re franceze Stéphane Audran, si dhe disa aktore daneze që kishin bashkëpunuar më herët me regjisorin Carl Theodor Dreyer.

**Përmbledhja e subjektit**

Ngjarjet zhvillohen në shekullin XIX, në një komunitet të vogël luteran në gadishullin e Jutlandës, të themeluar nga një pastor i ve. Ai jeton me dy vajzat e tij, **Martina** dhe **Filipa**, të emërtuara sipas reformatorëve protestantë Martin Luther dhe Philipp Melanchthon, si dhe me një grup të vogël ndjekësish.

Në rininë e vajzave, komuniteti vizitohet nga dy të huaj: një fisnik suedez aventurier dhe një bariton francez, **Achille Papin**, të cilët përpiqen më kot të krijojnë lidhje me motrat.

Në vitet 1870, pas vdekjes së pastorit, në komunitet mbërrin një grua franceze, **Babette Hersant**, e rekomanduar nga Papin. Ajo punësohet si shtëpiake dhe kuzhiniere për motrat. Pas shumë vitesh, Babette merr një telegram që e njofton se ka fituar 10.000 franga në një lotari franceze — lidhja e vetme që, sipas saj, e mbante me vendin e origjinës.

Megjithëse motrat presin që Babette të largohet, ajo propozon të organizojë një darkë solemne për komunitetin, me rastin e përvjetorit të lindjes së pastorit. Në këtë kohë, në Jutlandë ndodhet edhe **Lorens Löwenhielm**, një oficer suedez që dikur kishte pasur ndjenja për Martinën, i cili merr pjesë në darkë së bashku me të afërmit e tij.

Darkë e Babetës përfshin një menu të pasur me pjata të sofistikuara, ndër to supë me breshka deti, *shkurtëza në sarkofag* dhe petullën fiksionale *blini Demidoff*, si dhe ëmbëlsirën *babka me rum*. Gjatë darkës, gjenerali Löwenhielm, i njohur me gastronominë franceze, vëren ngjashmëri mes pjatave të shërbyera dhe atyre të restorantit të famshëm parizien *Café Anglais*, ku dikur kishte punuar një shefe kuzhine e shquar. Ai përmend gjithashtu se restoranti ishte frekuentuar nga një gjeneral francez i përfshirë në shtypjen e Komunës së Parisit në vitin 1871, duke lënë të kuptohet se Babette kishte ikur nga Franca pas një tragjedie të madhe.

**Temat dhe ndikimet**

Filmi trajton tema si:

* arti dhe kuptimi i tij në jetën njerëzore
* kuzhina si formë e artit
* kontrasti mes asketizmit protestant dhe kulturës më të lirë e hedoniste franceze

Nga ana vizuale, filmi shfaq ndikime nga piktura e Evropës Veriore të shekujve të mëparshëm dhe nga piktorët e kolonisë së **Skagenit** në veri të Jutlandës. Jeta personale e regjisorit Aksel, i cili kishte kaluar shumë vite në Francë dhe vinte nga një familje industrialistësh danezë, mendohet se ka ndikuar gjithashtu në tonin dhe atmosferën e filmit.

**Dallimet me tregimin**

Tregimi i Karen Bliksenit, botuar në anglisht në vëllimin *Anecdotes of Destiny*, vendoset në një fjord në veri të Norvegjisë. Filmi e zhvendos veprimin në bregdetin verior dhe veriperëndimor të Jutlandës. Sipas Akselit, peizazhi norvegjez me thyerje të forta dhe shtëpi shumëngjyrëshe nuk i përshtatej atmosferës së thjeshtë dhe të zymtë që kërkonte filmi.

**Pranimi dhe jehona**

**Gostia e Babetës** fitoi çmimin Oscar për Filmin më të Mirë të Huaj në vitin 1988, një çmim të veçantë në Festivalin e Kanës dhe u nominua në disa festivale të tjera ndërkombëtare. Filmi kryeson shpesh listat e filmave më të mirë gastronomikë.

Dy pjatat kryesore të darkës — *cailles en sarcophage* dhe *blini Demidoff* — janë krijime fiksionale, por sidomos e para u bë objekt rikrijimi nga shumë kuzhinierë pas daljes së filmit.

Filmi është përfshirë në Fondin e Pasurisë Kulturore Daneze, një listë veprash të shpallura si pjesë e trashëgimisë kulturore të Danimarkës. Ai është përmendur gjithashtu si një nga filmat e preferuar të Papës Françesk.

Në vitin 2019, regjisori amerikan Alexander Payne njoftoi se synonte të realizonte një version të ri të filmit, të vendosur në shtetin amerikan të Minesotas, një zonë me emigracion të hershëm skandinav. Deri në vitin 2026, projekti nuk ishte finalizuar

## Skenari 
Gabriel Axel

## Prodhimi 
## Pritja në publik 
## Shiko edhe 
## Referime 
## Lidhje të jashtme