Agjencia e Metrologjisë së Kosovës

**Agjencia e Metrologjisë së Kosovës** (**AMK**; në anglisht: *Metrology Agency of Kosovo*, **MAK**) është **instituti kombëtar metrologjik** i Kosovës, i autorizuar me ligj për të krijuar, mbajtur dhe zhvilluar standardet kombëtare të matjes dhe për të siguruar saktësinë e matjeve në të gjitha fushat e jetës ekonomike dhe shkencore. AMK është pjesë e Infrastrukturës së Cilësisë Kombëtare dhe punon në bashkëpunim me institucione të ngjashme ndërkombëtare.

## Roli dhe Rëndësia 
Metrologjia (shkenca e matjeve) është **themeli i besimit në tregti, industri dhe shkencë**. AMK luan një rol kyç në:
* **Mbrojtjen e konsumatorëve** nga masat e pasakta në tregti (pesha, vëllimi, gjatësia)
* **Sigurimin e tregtisë së drejtë** midis bizneseve
* **Mbështetjen e industrisë** me matje të besueshme për cilësinë e produkteve
* **Promovimin e inovacionit shkencor** me matje të sakta
* **Sigurimin e pajtueshmërisë** me standardet ndërkombëtare

**Shembuj praktikë:** Kur një konsumator bler 1 litër qumësht, 1 kg miell, ose vendos 20€ karburant, AMK është autoriteti që siguron që matësit në dyqane dhe pika karburanti janë të sakta.

## Degët e Metrologjisë 
AMK operon në tri degë kryesore të metrologjisë:
1. **Metrologjia Shkencore** (themelore)
   * Krijon dhe mban standardet primare të matjes
   * Kryen kërkime në fushën e metrologjisë
   * Kalibron standardet sekondare
2. **Metrologjia Ligjore** (rregullatore)
   * Verifikon instrumentet matëse në tregti (peshojë, matës vëllimi, taksi, etj.)
   * Kontrollon paketimet e para-matuara
   * Siguron pajtueshmërinë me kërkesat ligjore
3. **Metrologjia Industriale**
   * Ofron shërbime kalibrimi për industrinë
   * Asiston në implementimin e sistemeve të menaxhimit të cilësisë
   * Zhvillon metoda të reja matëse

## Laboratori Kombëtar i Metrologjisë (LKM) 
LKM është laboratori kryesor i AMK-së që mban **standardet kombëtare të matjes** në këto shtatë njësi bazë të SI-së:
1. **Metri** (m) - për gjatësi
2. **Kilogrami** (kg) - për masë
3. **Sekonda** (s) - për kohë
4. **Amperi** (A) - për rrymë elektrike
5. **Kelvini** (K) - për temperaturë
6. **Moli** (mol) - për sasinë e substancës
7. **Kandela** (cd) - për intensitetin ndriçues

LKM kalibron pajisjet e organizatave të tjera dhe siguron **gjurmueshmërinë** (traceability) e matjeve deri te standardet ndërkombëtare.

## Instrumentet e Rregulluara 
Sipas ligjit, instrumentet e mëposhtme duhet të verifikohen periodikisht nga AMK:
* **Peshojë tregtare** (elektronike dhe mekanike)
* **Matësit e vëllimit** në pika karburanti
* **Matësit e energjisë** elektrike dhe të gazit
* **Taksi metra**
* **Matësit e shpejtësisë** (radarët)
* **Instrumentet matëse në spitalet** (siringa, presionmatës)
* **Termometrat** në tregti dhe industri ushqimore
* **Instrumentet për matjen e ndotjes** mjedisore

Verifikimi kryhet çdo 1-2 vjet në varësi të llojit të instrumentit.

## Ndikimi Ekonomik dhe Social 
Një studim i BERZh-së (2023) vlerësoi se:
* **0.5% e PBB-së** varet drejtpërdrejt nga matjet e sakta
* **15-20% e mosmarrëveshjeve tregtare** shkaktohen nga matje të pasakta
* **75% e ankesave të konsumatorëve** në tregti lidhen me matje
* **€25+ milion** humbje vjetore për shkak të matjeve të pasakta

AMK zvogëlon këto humbje përmes sistemit të saj të verifikimit dhe kalibrimit.

## Anëtarësitë Ndërkombëtare 
AMK është pjesë e sistemit metrologjik ndërkombëtar:
* **OIML** (Organizata Ndërkombëtare e Metrologjisë Ligjore) - anëtar i plotë që nga 2016
* **BIPM** (Zyra Ndërkombëtare e Peshave dhe Masave) - bashkëpunim në kornizën e Metrikës
* **EURAMET** (Bashkimi Evropian i Institucioneve Metrologjike të Kërkimit) - bashkëpunëtor
* **WELMEC** (Bashkimi Evropian i Autoriteteve të Metrologjisë Ligjore) - vëzhgues

Këto marrëveshje lejojnë **njohjen reciproke** të verifikimeve dhe certifikatave të kalibrimit.

## Statistikat dhe Aktivitetet 
Sipas Raportit Vjetor 2024:
* **45,000+ instrumente** të verifikuara në 2024
* **1,200+ inspektime** të pikave tregtare
* **98.2% pajtueshmëri** me kërkesat metrologjike (nga 95.5% në 2023)
* **8,500+ ankesa** të konsumatorëve të trajtuara
* **€1.2+ milion** gjobë dhe masa administrative për shkelje
* **12,000+ kalibrime** të kryera në LKM

## Sfidat dhe Prioritete 
Sfidat kryesore të AMK-së:
* **Instrumentet digjitale dhe IoT** që kërkojnë metoda të reja verifikimi
* **Kapaciteti i kufizuar** për të mbuluar të gjithë territorin
* **Nevoja për standarde të reja** për energjinë e rinovueshme dhe mjete elektrike
* **Vështirësitë financiare** të bizneseve të vogla për verifikim

Prioritetet për 2025:
* **Platforma "e-Metrologji"** për aplikime dhe verifikime online
* **Zgjerimi i laboratorit** për kalibrime në fotonikë dhe nanometrologji
* **Programi "Matje të Sakta për SME-t"** me tarifa të reduktuara
* **Kampanja kombëtare** për ndërgjegjësimin e konsumatorëve

## Bashkëpunimi me Institucionet e Tjera 
AMK punon ngushtë me:
* **AKS** - për standardet që përfshijnë kërkesa matëse
* **DPA** - për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit
* **IQMT** - për kontrollin e pajtueshmërisë së produkteve
* **AKMK** - për mbrojtjen e konsumatorëve

## Dita Botërore e Metrologjisë 
AMK organizon çdo vit në **20 Maj** (Dita Botërore e Metrologjisë) aktivitete për të ndërgjegjësuar publikun për rëndësinë e matjeve të sakta. Data 20 Maj i referohet nënshkrimit të Konventës së Metrës më 20 Maj 1875.

## Shih edhe 
* Metrologjia
* Sistemi Ndërkombëtar i Njësive
* Konventa e Metrës
* Infrastruktura e Cilësisë Kombëtare
* OIML

## Referime