Ejaleti i Moresë

parapamje|240px|Ejaleti i Moresë më 1795
**Ejaleti i Moresë** (turqishtja osmane: ایالت موره; *Eyālet-i Mōrâ*) ishte një provincë e nivelit të parë *(eyalet)* të Perandorisë Osmane, me qendër në gadishullin e Peloponezit në Greqinë jugore.

## Historia 
### Nga pushtimi osman deri në shekullin e 17-të 
Turqit osmanë pushtuan Peloponezin midis viteve 1458-1460, duke pushtuar mbetjet e fundit të Perandorisë Bizantine, me përjashtim të bastioneve venedikase, të cilat u morën gradualisht gjatë dekadave të luftërave të ndërprera osmano-venedikase. Koroni dhe Modoni ranë në vitin 1500, dhe deri në vitin 1540, pushtimi osman i Peloponezit ishte përfunduar me pushtimin e Monemvasias dhe Nauplionit.

Me pushtimin e tij, gadishulli u bë sanxhak i Ejaletit të Rumelisë, me kryeqytet fillimisht në Korinti (turq. *Kordos* or *Gördes*), later in Leontari *(Londari)*, Mystras (*Mezistre* or *Misistire*) dhe më në fund në Nauplion (turq. *Anaboli*). Që nga shekulli i 16-të, Mystrasi formoi një sanxhak të veçantë, zakonisht i bashkangjitur Ejaletit të Arkipelagut dhe jo Rumelisë.

### Krijimi i ejaletit, ndërhyrja venedikase dhe periudha e dytë osmane 
Diku nga mesi i shekullit të 17-të, siç dëshmohet nga udhëtari Evlija Çelebiu, Morea u bë qendra e një ejaleti të veçantë, me kryeqytet Patra (*Ballibadra*). Venedikasit pushtuan të gjithë gadishullin gjatë Luftës së Moresë (1684–1699), duke themeluar "Mbretërinë e Moresë" (It. *Regno di Morea*) për të sunduar vendin. Sundimi venedikas zgjati deri në ripushtimin osman më 1715.

U rithemelua Ejaleti i Moresë, i kryesuar nga *Mora valesi*, i cili deri në vitin 1780 ishte pasha i rangut të parë dhe mbante titullin vezir. Pas vitit 1780 dhe deri në Luftën e Pavarësisë së Greqisë, provinca drejtohej nga një *muhassil*. Pashai i Moresë u ndihmua nga një sërë zyrtarësh vartës, duke përfshirë një përkthyes të krishterë (dragoman), i cili ishte zyrtari i lartë i krishterë i krahinës. Kryeqyteti ishte fillimisht në Nauplia, por pas 1786 në Tripolica (turq. *Trabliçe*).

Të krishterët moreote u ngritën kundër osmanëve me ndihmën ruse gjatë të ashtuquajturës "Kryengritja e Orlovit" të vitit 1770, por ajo u shtyp me shpejtësi dhe brutalisht. Si rezultat, numri i përgjithshëm i popullsisë u zvogëlua gjatë kësaj kohe, ndërsa përqindja e elementit mysliman në të u rrit. Megjithatë, privilegjet e dhëna popullatës ortodokse me Traktatin e Küçük Kaynarca, veçanërisht e drejta për të tregtuar nën flamurin rus, çuan në një lulëzim të konsiderueshëm ekonomik të grekëve vendas, e cila, së bashku me rritjen e kontakteve kulturore me Evropën Perëndimore (Iluminizmi modern grek) dhe idealet frymëzuese të Revolucionit Francez, hodhën themelet për Luftën e Pavarësisë Greke.

Gjatë Luftës së Pavarësisë Greke, pjesa më e madhe e gadishullit ra në duart e rebelëve grekë në 1821-1822, por konfliktet e brendshme midis kryengritësve dhe ardhja e Ibrahim Pashës së Egjiptit më 1825 pothuajse e shuan rebelimin deri në 1826. Ndërhyrja e britanikëve dhe francezëve dhe trupat detare ruse në Betejën e Navarinit, i detyruan trupat osmane dhe egjiptiane të evakuonin Morenë deri më 1 tetor 1828. Më në fund, Greqia u bë e pavarur nga Perandoria Osmane me Traktatin e Adrianopojës.

## Referime 
* 
* 
* 

## Referime