Ellen M. Stone

**Ellen M. Stone** (1846–1927) ishte një mësimdhënëse, misionare dhe autore protestante amerikane,  e vendosur në Bullgari dhe Maqedoni, Turqi . E rrëmbyer gjatë punës së saj, incidenti u përshkrua si "Kriza e Parë Moderne e Pengjeve në Amerikë".  Rrethanat në lidhje me kapjen e saj nga banditët, më 3 shtator 1901, në një rrugë malore në Maqedoni, dhe ndalimi i saj i mëvonshëm prej tyre për gati gjashtë muaj, në pritje të pagesës së shpërblimit të saj, u bënë publike gjerësisht në gazeta. Rrëfimi i saj për këto ngjarje u botua në ''McClure's*, maj-tetor 1902.   

## Biografia 
Ellen Maria Stone lindi në Roxbury, Boston, Massachusetts, më 24 korrik 1846. Prindërit e saj ishin Benjamin F. dhe Lucy (Waterman) Stone.  Stone ishte me prejardhje nga New England nga të dyja anët.  

Nga ana e babait të saj, Ellen rridhte nga Gregory Stone, i cili, me gruan e tij Lydia, erdhi nga Suffolk, Angli, rreth vitit 1636, dhe u vendos në Kembrixh, Massachusetts . Vëllai i tij Simon e kishte paraprirë atë në SHBA, duke u vendosur në Watertown, Massachusetts . Gregory Stone ishte anëtar i Legjionit Kolonial dhe emri i tij shfaqet në vëllimin e parë të *Regjistrave Provinciale* . 

Stërgjyshi i Stone nga ana atërore, Eliphalet Stone, nga Marlborough, New Hampshire . Ai shërbeu në Luftën Revolucionare . Djali i tij Shubael, gjyshi i Ellen, u regjistrua në të njëjtin regjiment drejt përfundimit të luftës. Ky i fundit shërbeu gjithashtu në Luftën e vitit 1812, si kapiten i një kompanie që ai rekrutoi. Gruaja e Shubael Stone ishte Polly Rogers, nga një familje e vjetër e New England. Zonjusha Stone gjithashtu rrjedh, nëpërmjet gjyshes së saj nga nëna, Lucy Waterman Barker, nga Pilgrim, Kapiten Myles Standish . 

Me shpërthimin e Luftës Civile, dy vëllezërit më të mëdhenj të Ellen u rekrutuan dhe shërbyen nga tre vjet secili, më i madhi, George Franklin, në Ushtrinë e Potomac, dhe i dyti, Edwin Cornelius, në marinë. Babai u rekrutua në Kompaninë K, Këmbësorinë e Dyzetë e Tretë të Massachusetts, dhe shërbeu në Newbern dhe Little Washington, Karolina e Veriut . Babai dhe dy djemtë e tij u kthyen në shtëpi pas përfundimit të shërbimit të tyre, të padëmtuar. 

Stone u arsimua në degët fillore në Shkollën e Gramatikës Shurtleff, në shkollat Roxbury dhe pas vitit 1860, në shkollat e gramatikës dhe të mesme të Chelsea, Massachusetts . Si nxënëse shkolle, Stone ishte një udhëheqëse. 

## Karriera 
Pasi u diplomua nga shkolla e mesme e Chelseat, Stone dha mësim për një kohë në Chelsea (1866–67). Nga viti 1867 deri në vitin 1878, ajo ishte redaktore e asociuar e *Congregationalist*,  përgjegjëse për lajmet e kishës, departamentin e fëmijëve, poezinë dhe departamentin misionar. 

E mbushur thellë me ndjenja fetare, ajo u interesua për misionet e huaja. "Thirrja" e saj e veçantë erdhi nëpërmjet një predikimi të mbajtur nga Dr. Alden. Pasuan disa vite pune në kishën e krishterë dhe në shkollën e së dielës, ku kisha e lindjes së Stone ishte e para kongregacionale . 

Ajo u emërua në vitin 1878, nga Bordi Amerikan i Komisionerëve për Misionet e Huaja, si anëtare e Misionit të tyre Evropian të Turqisë,  në Samokov të Bullgarisë. Atje, ajo filloi të punonte në Shkollën e Konviktit të Vajzave Samakov, si asistente e Esther T. Maltbie,  duke dhënë mësim degëve të anglishtes, ndërsa mësonte gjuhën e re. 

Meqenëse këta punëtorë emëroheshin nga Stone dhe ishin nën udhëzimet dhe drejtimin e saj, ajo i vizitonte ata në intervale të rregullta. Këto vizita kërkonin shumë orë udhëtimi tokësor. Kur Stone filloi këtë punë më të madhe, shtëpia e saj ishte në Filipopolis . 

Pas 20 vitesh në Bullgari, Stone u transferua në vitin 1898 në Selanik të Maqedonisë, Turqi.  Këtu, i shoqëruar me Dr. House dhe Z. Baird, Z. Haskell dhe familjet e tyre, Stone vazhdoi një punë në atë qytet, e cila përfshinte shumë konvertime midis marinarëve të flotës britanike, të ankoruar për një kohë në Portin e Selanikut. Stone kishte duruar vapën e verës së Selanikut, me përjashtim të një udhëtimi në Samokov . Stone shkoi në Bansko për një shkollë trajnimi tre-javore me gratë e saj biblike. 

### Rrëmbimi 
[parapamje|Kartolinë e vitit 1902 që tregon Stone dhe shoqen e saj misionare, [Katerina Cilka, të mbajtura nga rrëmbyesit.]]
Më 3 tetor 1901,  ndërsa ktheheshin nga një konventë mësuesish në Samokov, Bullgari, atëherë pjesë e Turqisë, një grup i vogël mësuesish u sulmua në një rrugë malore midis Banskos dhe Xhumjës, Maqedoni, Turqia Evropiane . Një anëtar u qëllua dhe Stone dhe Katerina Cilka, gruaja e një misionari shqiptar, u morën robër. Përmes legatës amerikane në Kostandinopojë, u dha njoftimi se nëse nuk do të jepeshin , të dyja gratë do të vriteshin. 

Gjatë robërisë së saj, Stone nuk pësoi dhunë personale. Ajo ishte e mbyllur në një shpellë, e ruajtur nga afër dhe e trajtuar me respekt, nëse jo me bujari. 

Bordi i Misioneve të Huaja kërkoi ndihmë dhe  u morën dhe u paguan vetëm pasi banditët kishin rënë dakord për një muaj faljeje në mënyrë që të lejonin kontribute shtesë. Megjithatë, vetëm pesë muaj pas kapjes së tyre, të dy u liruan. Rrëmbyesit e tyre, duke pasur frikë nga ushtarët turq, i zhvendosën Stone dhe Cilka nga një vend në tjetrin derisa, nëpërmjet marrëveshjeve me John G.A. Leishman, Ministër Amerikan në Portën e Lartë, u ra dakord për një vend jo shumë larg Selanikut ku u paguan paratë dhe viktimat u liruan  më 23 shkurt 1902.  Pjesa më e madhe e parave të shpërblimit u mblodhën nga kontributet publike në SHBA 

## Kthimi në SHBA 
Pas kthimit të saj në SHBA në prill të vitit 1902, ajo jetoi e qetë në Chelsea të Massachusetts. Një pjesë të kohës së saj e kaloi duke dhënë leksione mbi temat misionare, përfshirë përvojën e saj personale në fushën misionare.  Ajo gjithashtu i kushtoi shumë kohë përpjekjes për të siguruar nga qeveria rimbursimin e atyre njerëzve që dhanë shpërblimin e saj, e inkurajuar prej saj që të priste një rimbursim të tillë. Masa e rekomanduar nga Departamenti i Shtetit u miratua në Senatin e Kongresit të 60-të dhe gjithashtu të atij të 61-të dhe u rekomandua unanimisht nga Komiteti i Kërkesave i Dhomës së Përfaqësuesve në Kongreset e 61-të dhe të 62-të. 

Stone ishte kontribuese në *revistën McClure*, maj-tetor 1902; ajo shkroi *librin "Historia e robërisë sonë, ose gjashtë muaj midis banditëve"* . Dorëshkrimi dhe ilustrimet e saj të librit *"Puna Misionare Amerikane në Ballkan"*, që përfundonin me historinë e robërisë,  u shkatërruan në zjarrin e Madh të Chelseat të vitit 1908, më 12 prill 1908, së bashku me të gjitha sendet e saj. Ajo ishte kontribuese në botimet misionare. 

Ajo ishte anëtare e Bordit Amerikan të Misioneve, Bordit të Misioneve të Grave, Shoqatës së Edukimit Fetar dhe Unionit Ndërkombëtar Misionar.  Stone ishte gjithashtu anëtare e Unionit të Grave për Përmbajtje të Krishterë (WCTU), duke shërbyer si lektore kombëtare në Departamentin e Bashkëpunimit me Misionet. 

## Jeta personale 
Në fe, Stone ishte një kongregacioniste. Ajo favorizonte të drejtën e votës për gratë. 

Në jetën e mëvonshme, ajo jetoi me një mbesën e saj. Ellen Maria Stone vdiq në Chelsea, Massachusetts, më 14 dhjetor 1927. 

## Trashëgimia 
Ngjarja e njohur si “Afera e Miss Stone”, ku u rrëmbyen Ellen Stone dhe Katerina Cilka, ka hyrë edhe në kulturën popullore ballkanike. Në vitin 1958 u realizua filmi *Miss Stone*, i pari film me ngjyra në kinematografinë maqedonase dhe jugosllave, i cili trajton rrëmbimin dhe lirimin e tyre. 

## Vepra të zgjedhura 
* *Gjashtë Muaj Midis Banditëve'' ( Kompania SS McClure, 1902)

## Referime