Damë

**Damë** është një grup lojërash strategjike në tavolinë për dy lojtarë që përfshijnë lëvizje përpara të pjesëve uniforme të lojës dhe kapje të detyrueshme duke kërcyer mbi copa kundërshtare.

## Rregulla të përgjithshme 
Damë luhet nga dy kundërshtarë në anët e kundërta të tabelës së lojës. Një lojtar ka copa të errëta (zakonisht të zeza); tjetra ka copa të dritshme (zakonisht të bardha ose të kuqe). Ngjyra më e errët lëviz së pari, pastaj lojtarët ndryshojnë kthesat. Një lojtar nuk mund të lëvizë pjesët e kundërshtarit. Një lëvizje përbën në lëvizjen e një pjese përpara në një katror ngjitur të pabanuar. Nëse katrori ngjitur përmban një pjesë të kundërshtarit dhe katrori menjëherë përtej tij është i zbrazët, pjesa mund të kapet (dhe të hiqet nga loja) duke u hedhur mbi të.

Përdoren vetëm katrorët e errët të dërrasës dame. Një pjesë mund të lëvizë përpara vetëm në një katror të papushtuar. Kur kapja e pjesës së kundërshtarit është e mundur, kapja është e detyrueshme në shumicën e rregullave zyrtare. Nëse lojtari nuk kap, lojtari tjetër mund të heqë pjesën e kundërshtarit si penallti (ose kifle), dhe aty ku ka dy ose më shumë pozicione të tilla, lojtari humbet copa që nuk mund të lëvizen (megjithëse disa ndryshime rregullash e bëjnë kapjen opsionale). Pothuajse në të gjitha variantet, një lojtar pa lëvizje të vlefshme të mbetur humbet. Kjo ndodh nëse lojtarit nuk i ka mbetur asnjë pjesë, ose nëse të gjitha pjesët e lojtarit pengohen të lëvizin nga pjesët kundërshtare.

### Pjesët 
#### Burrë 
Një pjesë e pakurorëzuar (*burrë*) lëviz një hap përpara dhe kap një pjesë të kundërshtarit ngjitur duke u hedhur mbi të dhe duke u ulur në katrorin tjetër. Pjesë të shumta të armikut mund të kapen në një kthesë të vetme me kusht që kjo të bëhet me kërcime të njëpasnjëshme të bëra nga një pjesë e vetme; kërcimet nuk kanë nevojë të jenë në të njëjtën linjë dhe mund të "zigzag" (të ndryshojnë drejtimin diagonal). Në damë amerikane, burrat mund të kërcejnë vetëm përpara; në damët ndërkombëtare dhe damët ruse, burrat mund të kërcejnë si përpara ashtu edhe prapa.

#### Mbreti 
parapamje|djathtas|Një lojë në damën ndërkombëtare (dërrasë 10×10), me një mbret kërcimtar (lëvizja "Les Blancs prennent 6 pions...")
Kur një burrë arrin rreshtin më të largët përpara, i njohur si *rreshti i mbretërve* ose *koka e kurorës*, ai bëhet mbret. Ajo shënohet duke vendosur një pjesë shtesë në majë, ose duke kurorëzuar, burri i parë. Mbreti ka fuqi shtesë, përkatësisht aftësinë për të lëvizur çdo sasi katrorësh në të njëjtën kohë (në damë ndërkombëtare), për të lëvizur prapa dhe, në variante ku burrat nuk mund ta bëjnë këtë tashmë, të kapin prapa. Ashtu si një burrë, një mbret mund të bëjë kërcime të njëpasnjëshme në një kthesë të vetme, me kusht që çdo kërcim të kap një pjesë të armikut.

Në damët ndërkombëtare, mbretërit (të quajtur edhe mbretër kërcimtar) lëvizin në çdo distancë. Ata mund të kapin një burrë kundërshtar në çdo distancë duke u hedhur në ndonjë nga katrorët e papushtuar menjëherë përtej tij. Për shkak se pjesët e kërcyera mbeten në tabelë derisa të përfundojë kthesa, është e mundur të arrish një pozicion në një lëvizje me shumë kërcime ku mbreti fluturues bllokohet të kapë më tej nga një pjesë e kërcyer tashmë.

Mbretërit kërcimtarë nuk përdoren në damë amerikane; Avantazhi i vetëm i një mbreti ndaj një burri është aftësia shtesë për të lëvizur dhe për të kapur prapa.

## Emërtimi 
Në shumicën e gjuhëve jo-anglisht (përveç atyre që e përvetësuan lojën nga anglishtfolësit), loja quhet *dame*, *dames*, *damas* ose një term i ngjashëm që i referohet zonjave. Pjesët zakonisht quhen burra, gurë, "peón" (pawn) ose një term i ngjashëm; burrat e graduar në mbretër quhen *dames* ose zonja. Në këto gjuhë, mbretëresha në shah ose në lojërat me letra zakonisht quhet me të njëjtin term si mbretërit në damë. Një rast në fjalë përfshin terminologjinë greke, në të cilën damë quhet "ντάμα" (dama), që është gjithashtu një term për mbretëreshën në shah.

## Kampionatet 
* Kampionati Botëror i Damës Angleze në damën amerikane që nga viti 1840
* Kampionati Botëror i Damës Ndërkombëtare që nga viti 1885
* Kampionati Botëror i Damës Ndërkombëtare për Femra që nga viti 1873