Lapis manalis

[parapamje|[Plutarku e lidhte *mundus* romak me qendrën fetare të Romës, të ashtuquajturën *Umbilicus urbis Romae*.]]
Një ***lapis manalis*** ishte secili nga dy gurët e shenjtë të përdorur në Fenë Romake. Megjithëse kishin të njëjtin emër, ata ishin dy gurë të ndryshëm: njëri mbulonte portën e botës së poshtme ose të përtejme, ndërsa tjetri ishte një gurë që shërbente për të ndihmuar në rënien e shiut.

## Porta për në botën e përtejme
Një *lapis manalis* mbulonte *Mundus Cereris*, një gropë që mendohej se përbënte një hyrje për në Botën e Nëndheshme. Gramatiku Sekst Pompeius Festi e quante atë *Ostium Orci*, "porta e Orcus". Shumica e qyteteve të Latium dhe Etrurias përmbanin një gropë apo hendek të ngjashëm; Plutarku përshkruan zakonin e një *mundus* si me origjinë etruske dhe pohon se ai përdorej si një vend ku depozitoheshin frutat e para. Fjala latine *mundus* do të thotë "Botë".  Festi, duke cituar Mark Porcius Katonin këtë herë shpjegon se:

«*Mundo nomen impositum est ab eo mundo qui supra nos est.*»

(«*Mundus* e mer emrin e tij nga kjo botë e cilë ndodhet sipër nesh».)

*Mundus* romak gjendej te *Comitium*. Ky gur, në mënyrë ceremoniale, hapej tre herë në vit, gjatë të cilave shpirtrat e të vdekurve të bekuar (*Manes*) ishin të aftë të komunikonin me të gjallët. Tre ditët në të cilat *mundus* hapej ishin 24 gushti, 5 tetori dhe 8 nëntori. Gjatë kësaj kohe të vdekurve u ofroheshin frutat e të vjelave. Makrobius, duke cituar Mark Terentius Varronin, për këto ditë thotë se: 

«*Mundus cum patet, deorum tristium atque inferum quasi ianua patet.*»

(Kur *mundus* hapet, është sikur një derë qëndron e hapur për zotat e vuajtueshëm të botës së përtejme [Di inferi].)

Në këtë mënyrë, ai raporton se gjatë tyre nuk zhvilloheshin çështje ushtarake dhe publike, edhe pse ato mund të mos ishin *dies nefasti*.

## Ceremonia magjike për të rënë shi
*Lapis manalis* tjetër përdorej si pjesë e një ceremonie të quajtur ***aquaelicium*** (latinisht për "thirrja e ujërave"), që përpiqej të prodhonte shi në kohët e thatësirës. Gjatë ceremonisë, *pontifeksët* e sillnin gurin nga vendi i tij i zakonshëm i qëndrimit, Tempulli i Marsit në Klivo (Aedes Martis in Clivo) pranë Porta Capena, në Senat. Gjatë ceremonisë i bëheshin oferta Jupiterit, duke iu lutur për shi dhe mbi gurin hidhej ceremonialisht ujë. Emri i këtij guri mund të ketë rrjedhur nga folja *manare*, "të rrjedh".

## Shiko gjithashtu
* Etruskët
* Nëntoka
* Guri i Rrufesë
* Guri i bletës
* Hadi
* Tartari
* Plutos
* Plutoni (mitologji)
* Korijet e shenjta
* Pema e shenjtë
* Vendi i shenjtë natyror
* Vendi i shenjtë
* Imperium
* Potestas
* Auctoritas
* Possessio
* Usucapio
* Fructus
* Usus
* Skulptura Romake
* Luftërat Romako-Latine
* Aerarium
* Amfiteatri Romak
* Amicitia
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti romak
* Arx
* Auguri
* Cannaba
* Cirku Romak
* Clivus Palatinus
* Curia Calabra
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Di Manes
* Drungos
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Ergastulum
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Forumet Romake
* Gens
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Jus
* Justitia
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Lustrum
* Lustratio
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Patricët romakë
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plebejtë
* Pomerium
* Primus inter pares
* Provinca romake e Epirit
* Rogatio
* Roma e Lashtë
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Senati Romak
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* Tempulli i Apollonit Palatin
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citime fundore
## Bibliografia
* Lesley Adkins dhe Roy A. Adkins, *Dictionary of Roman Religion* (Facts on File, 1996) 
* Cyril Bailey, *The Religion of Ancient Rome*, kapitulli 2 (Archibald, Constable & Co., Londër, 1907)
* Sekst Pompeius Festi, *De verborum significatione*, sub. tit. *manalis* (teksti latin dhe frëngjisht)
* 
* Sir James Frazer, *The Golden Bough* kapitulli 5, "" (Abridged edition, MacMillan, 1922)
* Makrobius, *Saturnalia*.
* Plutarku, *Life of Romulus*.