Panteizmi natyralist

**Panteizmi natyralist** ose i njohur gjithashtu si **panteizmi shkencor**, është një formë e panteizmit. Është përdorur në mënyra të ndryshme si për të lidhur Zotin ose hyjninë me gjëra konkrete,  determinizmin,  ose substancën e universit .  Zoti, nga këto këndvështrime, shihet si agregat i të gjitha dukurive të unifikuara natyrore.  Fraza shpesh është lidhur me filozofinë e Baruch Spinozës,  edhe pse akademikët ndryshojnë në mënyrën se si përdoret.

## Përkufizimet 
Termi "panteizëm" rrjedh nga fjalët greke *pan* (greqisht: πᾶν) që do të thotë "të gjithë" dhe *theos* (θεός) që do të thotë Zot. Ajo u shpik nga Joseph Raphson në veprën e tij *De spatio reali*, botuar në vitin 1697.  Termi u prezantua në anglisht nga shkrimtari irlandez John Toland në veprën e tij të vitit 1705 *Socinianism Truly Stated, nga një panteist* që e përshkroi panteizmin si "mendimin e atyre që nuk besojnë në asnjë qenie tjetër të përjetshme përveç universit". 

Termi "natyralist" rrjedh nga fjala " natyralizëm ", e cila ka disa kuptime në filozofi dhe estetikë.  Në filozofi termi shpesh tregon pikëpamjen se gjithçka i përket botës së natyrës dhe mund të studiohet me metodat e përshtatshme për studimin e asaj bote, *dmth* .  Në përgjithësi nënkupton mungesën e besimit në qeniet e mbinatyrshme.  Kjo filozofi mund të datohet në fund të shekullit të IV pes. 

Shkolla filozofike helenistike greke e stoicizmit (e cila filloi në fillim të shekullit të 3-të pes)  hodhi poshtë idenë dualiste të sferave të veçanta ideale/ndërgjegjshme dhe materiale, dhe identifikoi substancën e Zotit me të gjithë kozmosin dhe qiellin.  Megjithatë, jo të gjithë filozofët që e bënë këtë mund të klasifikohen si panteistë natyralistë. 

Panteizmi natyralist u shpreh nga mendimtarë të ndryshëm,  duke përfshirë Giordano Bruno, i cili u dogj në dru për pikëpamjet e tij.  Megjithatë, filozofi holandez i shekullit të 17-të Spinoza u bë veçanërisht i njohur për të.  Baruch Spinoza lidhi Zotin dhe Natyrën përmes frazës *deus sive natura* ("Zoti, ose Natyra"),    duke e bërë atë babanë e panteizmit klasik . Ai u mbështet në racionalizmin dhe jo në qasjen më intuitive të disa traditave lindore. 

Filozofia e Spinozës, e njohur ndonjëherë si Spinozizëm, është kuptuar në një sërë mënyrash dhe ka shkaktuar mosmarrëveshje të tilla si polemika e panteizmit . Megjithatë, shumë studiues e kanë konsideruar atë si një formë të panteizmit natyralist. Kjo ka përfshirë shikimin e unitetit panteist si të natyrshëm.   Të tjerë fokusohen në aspektin determinist të natyralizmit.   Spinoza frymëzoi një sërë panteistësh të tjerë, me shkallë të ndryshme idealizmi ndaj natyrës.   Megjithatë, ndikimi i Spinozës në kohën e tij ishte i kufizuar.  

Studiuesit e kanë konsideruar Spinozën themeluesin e një linje të panteizmit natyralist, edhe pse jo domosdoshmërisht të vetmin.   

Në vitin 1705 shkrimtari irlandez John Toland miratoi një formë të panteizmit në të cilën shpirti i Zotit është identik me universin material.  

Natyralisti gjerman Ernst Haeckel (1834–1919  ) propozoi një panteizëm monist në të cilin ideja e Zotit është identike me atë të natyrës ose substancës. 

Lëvizja Panteiste Botërore, e filluar në vitin 1999, e përshkruan Panteizmin Natyralist duke përfshirë nderimin për universin, realizmin, natyralizmin e fortë dhe respektin për arsyen dhe metodën shkencore si metoda të të kuptuarit të botës.  Paul Harrison e konsideron pozicionin e tij ekuivalentin më të afërt modern me atë të Toland. 

## Shih edhe 
* Natyra
* Totemi
* Animizmi
* Paganizmi
* Natyralizmi
* Neopaganizmi 

## Referime