Turma (njësi ushtarake)

parapamje|372px|Kalorësia romake duke ndjekur dakët në male (skenë e Kolonës së Trajanit)
**Turma** (, turmë, skuadër; shumës ; ) ishte një njësi kalorësie e Ushtrisë Romake të Periudhës Republikane dhe Perandorake. Në Perandorinë Bizantine, ajo u përdor në ndarje më të mëdha administrative ushtarake të madhësisë së regjimentit të një *Thema*. Fjala përkthehet shpesh si "skuadron", por i tillë është termi *ala*, një njësi që përbëhej nga disa *turmae*.

## Ushtria Romake
### Republika
Në shekujt e III dhe të II p.e.s., periudha e Luftërave Punike dhe ekspansionit romak në Hispania dhe Greqi, bërthama e Ushtrisë Romake përbëhej nga qytetarë, të shtuar nga kontigjente nga aleatët e Romës (*socii*). Organizimi i legjionit romak të periudhës përshkruhet nga historiani grek, Polibi (e ashtuquajtura "Ushtria Romake e mesit të republikës"), i cili shkruan se secili legjion me 4,200 këmbësorë shoqërohej nga 300 kalorës qytetarë (*equites*). Ky kontingjent ndahej në dhjetë *turmae*. Sipas Polibit, anëtarët e skuadronit do të zgjidhnin si oficerët e tyre tre *decuriones* ("drejtues të dhjetë vetave"), nga të cilët i pari për tu zgjedhur do të vepronte si komandant i skuadronit, ndërsa dy të tjerët si përfaqësues të tij. Si në kohët e hershme, këta persona mereshin midis 18 *centuriae* të rendit ekuestrian, klasat më të pasura të romakëve, që mund të përballonin të furnizimin e kuajve dhe pajisjes së tij vetë. *Turmae* individuale kalërues gamiljesh (*dromedarii*) shfaqen gjithashtu midis *cohortes equitatae* në Lindjen e Mesme, ndërsa perandor Trajani ( 98–117) themeloi njësinë e parë kalorësiake të gjithën me gamilje, *Ala I Ulpia dromedariorum Palmyrenorum*.

Edhe *turma* komandohej nga një *decurio*, i ndihmuar nga dy zëvendësues *principales* (nën-oficerë), një *sesquiplicarius* (ushtar me pagesë sa një e gjysma e standardit) dhe një *duplicarius* (ushtar me pagesë sa dyfishi i standardit), gjithashtu një *signifer* ose *vexillarius* (një standard-bartës, të quajtur *vexillum*). Këto rangje korrespondonin përkatësisht me *tesserarius* të këmbëësorisë (oficer i rojave), *optio* dhe *signifer*. por jep gjithashtu numrin e kuajve për *ala milliaria*, të përbërë nga 24 *turmae*, në 1000. Nëse hiqen kuajt shtesë të oficerëve (dy për një *decurio*, një për çdo dy zëvendës nën-oficerë), një mbetet me 832 kuaj, e cila nuk pjesëtohet barabartë me 24. Në të njëjtën kohë, Arriani thotë shprehimisht se *ala quingenaria* llogariste 512 veta, duke sugjeruar një madhësi prej 32 vetash për secilën *turma*.

Si për legjionet, gjatë Principatin, secila kishte një kalorësi të organizuar në katër *turmae*. Një *turmë* legjionare drejtohej nga një centurion, i ndihmuar nga një *optio* dhe një *vexillarius* si *principales* të vjetër. Secila prej tyre drejtonte një rresht prej dhjetë trupash, për një shumë të përgjithshme prej 132 kalorësisht në secilin legjion. Statusi i tyre ishte qartësisht inferior ndaj atij të këmbësorisë legjionare: centurionët dhe *principales* të *turmae* legjionare klasifikoheshin si *supernumerarii* dhe megjithëse njerëzit e tyre përfshiheshin në listat e kohortës legjionare, ata fushonin ndarazi nga ta. Gjurmë të kësaj strukture mbijetuan gjithashtu dukshëm në ushtrinë e shekullit të VI Perandorisë Lindore: në *Stratexhikonin e Mauricit* të fundit të shekullit të VI, radhët e kalorësisë drejtoheshin nga një *dekarchos* (, "drejtues i dhjetëve"). Ushtria e secilës *thema* (përveç Optimatoi-t) ndahej në dy deri në katër *tourmai*, Titulli shfaqet së pari rreth vitit 626, kur njëfarë Georgos ishte *tourmarchēs* i Themës Armeniake. *Tourmarchēs* zakonisht ishte i vendosur në një qytet të fortifikuar. Përveç përgjegjësive të tij ushtarake, ai ushtronte detyra fiskale dhe gjyqësore në zonën nën kontrollin e tij. Në listat e zyrave (*taktika*) dhe vulave, *tourmarchai* zakonisht mbante rangun e *spatharokandidatos*, *spatharios* ose *kandidatos*. Në funksion dhe rang, *tourmarchēs* korrespondonin me *topotērētēs* të regjimenteve profesionale *tagmata* perandorake. *Tourmarchai* paguheshin sipas rëndësisë së *themës* së tyre: ata të themave më prestigjioze Anatolike mernin 216 *nomismata* ari në vit, ndërsa ata të themave evropiane mernin 144 *nomismata*, të njëjtën sasi paguheshin the *droungarioi* dhe oficerët e tjerë të vjetër të *themës*. Në disa burime, termi më i hershëm *merarchēs* (, "komandant i një *meros*, divizioni"), i cili zinte një pozicion të ngjashëm hierarkik në shekujt e VI–VII, është përdorur në mënyrë të ndërkëmbyeshme me *tourmarchēs*. Në shekujt e IX–X, shpesh gjendet në formën e variantit *meriarchēs* (). Megjithatë, nga studjues si John Bagnell Bury dhe John Haldon është sugjeruar se ky i fundit ishte një post i ndryshëm, i mbajtur nga *tourmarchēs* të bashkangjitur me *stratēgos* qeverisës të secilës *thema* dhe që qëndronin në kryeqytetin thematik.
 
Në mesin e shekullit të X, madhësia mesatare e shumicës së njësive u zvogëlua. Në rastin e *tourma*, ajo ra nga 2000–3000 veta në 1000 veta dhe më pak, në thelb në nivelin e *droungos* së mëparshëm, megjithëse *tourmai* më të mëdha rregjistrohen akoma. Me gjasa nuk është rastësi që termi "*droungos*" zhduket nga perdorimi pak a shumë rreth kësaj kohe. Rrjedhimisht, *tourma* ndahej drejtpërdrejtë në pesë deri në shtatë *banda*, secila prej 50–100 kalorësish ose 200–400 këmbësorësh. Termi *tourma* vetë ra shkallë shkallë në mospërdorim në shekullin e XI, por mbijetoi të paktën deri në fund të shekullit të XII si një term administrativ. *Tourmarchai* dëshmohen akoma në gjysmën e parë të shekullit të XI, por titulli duket se ka rënë në mospërdorim në vjim.

## Shiko gjithashtu
* turma
* Arriani
* Polibi
* Historitë e Polibit
* Agentes in rebus
* Albaniana (fortesë romake)
* Frumentarii
* Kohorta (njësi ushtarake)
* Legjioni romak
* Limes
* Plumbata
* Scholae Palatinae
* Tirones
* Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
* Vigiles
* Garda pretoriane
* Garda Varangiane
* Leoni VI i Dituri
* Kostandini VII Purpurogjeniti
* De Administrando Imperio
* Kalorësia
* Kalorësi
* Burgus
* Castellum
* Castra
* Pronoia
* Thema
* Thema e Durrësit
* Thema e Nikopojës
* Thema e Delmacisë
* Arbëria nën Perandorinë Bizantine
* Stratiotët
* Akinxhijtë
* Spahiu
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arti romak
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Curia Calabra
* Diktatori romak
* Dominati (Roma)
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Feja romake
* Filozofia e lashtë romake
* Iliro-romakët
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Jus trium liberorum
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Ludi
* Luftërat dalmato-romake
* Lufta e Dytë Punike
* Luftërat e hebrenjve
* Lufta e parë judeo-romake
* Luftërat iliro-romake
* Luftërat judeo-romake
* Lufta jugurtine
* Lufta kimbrike
* Luftërat romako-greke
* Luftërat romako-maqedonase
* Luftërat romako-parthiane
* Luftërat romako-perse
* Legjioni romak
* Magjistratët romakë
* Magister militum Ilirikum
* Martesa në Romën e lashtë
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Mos maiorum
* Notitia Dignitatum
* Novus homo
* O tempora, o mores!
* Panem et circenses
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Principati (Roma)
* Republika Romake
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Senati Romak
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Veshjet në Romën e lashtë

## Referime 
## Bibliografia 
* Arriani, *Ars Tactica*.
* 
* 
* 
* Hyginus Gromaticus, *De Munitionibus Castrorum*
* 
* 
* 
* Polibi. *Historitë*, 6.25
* 
*