Xhamia Ebu Hanife

**Xhamia Ebu Hanife** (arabisht: مسجد أبي حنيفة ) e njohur edhe si **Xhamia e Imamit el-Adham** (arabisht جامع الإمام الأعظم ) është një nga xhamitë më të shquara sunite në Bagdad, Irak. 

Është ndërtuar rreth varrit të Ebu Hanife Numanit, themeluesit të *medhhebit* hanefi ose shkollës së jurisprudencës fetare islame hanefi. Është në rrethinën e el-Adhamija të Bagdadit të veriut, e cila është emëruar nga epiteti reverencial i *Ebu Hanifes,  el-Imam el-adham* ("Imami i Madh"). 

Trupat amerikane e dëmtuan atë më 11 prill 2003: kulla e saj e orës u godit nga një raketë. 

## Sfondi 
djathtas|parapamje|375x375px| Xhamia e Ebu Hanifës në vitin 2015, minarja dhe kupola e artë.
Kalifi Ebu Xhafer el-Mansur i ofroi Ebu Hanife postin *Kadi el-kudat*, kryetar i gjyqtarëve, por ai refuzoi, gjë që e bëri atë të torturohej dhe të vritet në burg. Ai u godit me 110 të rëna deri sa pranoi. El-Mansuri urdhëroi Ebu Hanifen të bënte *fetva* që zgjeron autoritetin e kalifit, të cilin Ebu Hanifa nuk pajtohej ta bënte, duke e çuar atë përsëri në burg. 

Ndërsa ishte në burg, Ebu Hanifa vdiq në Bagdad, në vitin 150 AH / 767, ose nga helmimi ose nga pleqëria. Ai ishte varrosur në varrezën el-Khajzuran, e emëruar sipas el-Khajzuran bint Atta , që u varros 23 vjet pas Ebu Hanifes. Thuhet se në funeralin e tij morën pjesë 50 mijë njerëz dhe mori pjesë vetë Mansuri.

## Historia 
### Buvajhidi 
Gjatë sundimit Buvajhid të Kalifatit Abasit, në vitin 375 AH / 985-986 të es, një xhami me madhësi mesatare u ndërtua pranë varrit të Ebu Hanifes, me urdhër të Samsam el-Daula. Është thënë se Ebu Xhafer el-Zammam ndërtoi një sallë brenda xhamisë në 379 AH. 

### Selxhukët 
Më vonë, në 459 AH / 1066 të es, veziri i madh i perandorit Selxhuk, Alp Arslan, Ebu Saad el-Kuarizmi apo el-Mustaufi, ndërtoi një vend të shenjtë për Ebu Hanifën në xhami, së bashku me një kube të bardhë. El-Kuarizmi ndërtoi gjithashtu një shkollë pranë xhamisë, të quajtur Shkolla e Imamit të Madh, për mësimin e madhabit Hanefi. Sipas Ibn Khallikan, shkolla u hap më 22 shtator 1067, prandaj shkolla e Imamit të Madh është shkolla e parë në Bagdad. U deshën katër muaj e gjysmë për të ndërtuar shkollën (nga 8 janari 1067 deri më 15 maj 1067). 

### Periudha Osmane 
djathtas|parapamje|250x250px| Xhamia Ebu Hanife në vitet 1950
Pas pushtimit të Bagdadit nga dinastia Safavide në vitin 1508, xhamia dhe shkolla Ebu Hanife u shkatërruan dhe shfuqizua, për shkak të konflikteve sektare që kishin Safavidët. Osmanët pushtuan Bagdadin në vitin 1534 dhe zëvendësuan sundumin shiit safavid me sundimin Osman suni. Sulltan Sulejmani i Madhërishëm vizitoi së pari Irakun, pas pushtimit të Irakut, Nexhefit dhe Qerbelasë. Pastaj vizitoi xhaminë e Ebu Hanifës dhe urdhëroi që të rindërtonin atë dhe të mbuloheshin të gjitha dëmet. Së bashku me rindërtimin e xhamisë, ata gjithashtu i shtuan veçori të reja, si një minare, një sallë, një banjë, nga 50 deri në 140 dyqane dhe kupola që ata rindërtuan ishte një kupolë që kurrë nuk ishte parë si ajo më parë. Ata gjithashtu ndërtuan një kala katrore rreth xhamisë dhe një kullë vrojtimi. Kalaja ishte e armatosur me 150 ushtarë me pajisje të ndryshme ushtarake. Me administrimin e Shejhulislam Jahja, sulltani urdhëroi të rindërtojë ndërtesat rreth xhamisë dhe ta dekoroj me shirita ari dhe argjendi, të dekoroj xhaminë me drapka të gjelbëruara dhe të zgjerojë portat e sipërme dhe të poshtme. Xhamia u bë më e madhe gjatë periudhës së sundimit të sulltan Muratit të IV. Në 1090 AH / 1689 të es, Omar Pasha rindërtoi xhaminë dhe e bëri kopshtin e saj një nga kopshtet më të mrekullueshme në Bagdad.

#### Rindërtimi dhe zgjerimi 
djathtas|parapamje|250x250px| Xhamia e Ebu Hanifës gjatë viteve 1960.
Në vitin 1757, gjatë sundimit të dinastisë Mamluke në Irak, valiu i Bagdadit, Sulejman Pasha, ripërtëriu tempullin dhe ndërtoi një kupolë dhe një minare. Në 1255 AH / 1839 er, Sultan Abdylmexhid I urdhëroi për rindërtimin e pjesëve të vjetra të dëmtuara të xhamisë  

Në 1288 AH 1871 CE /, nëna e Abdulazizit, Pertevnijal Sulltan, u zotua kur ishte e sëmurë, në qoftë se  shërohej, ajo do të rindërtonte xhaminë me paratë e saj, të cilën ajo e bëri, pasi ajo u përmirësua. Komiteti bëri një hartë ndërtimi dhe ia dha inxhinierit më të famshëm në Bagdad, Asit Karz, harta përmbante dy korridore, disa dhoma nga jugu, lindja dhe veriu, një kopsht, një shenjtërore, një oborr të madh dhe një shkollë për mësimdhënien e Kur'anit. Rindërtimi zgjati pesë vjet.

### Shekulli i njëzetë 
parapamje| Xhamia e Ebu Hanifes në vitin 1919
Në vitin 1910, sulltani Abdul Hamid II urdhëroi të rindërtonte xhaminë, rinovimin e murit dhe ndërtimin e më shumë dhomave për studentët dhe njerëzit e varfër. Këto renovime kushtonin 2,300 liras. dhe më 1948, ku ata rinovuan dyshemenë dhe vargjet e Sures El-Fat'h u shkruan në muret e korridoreve. 

Në vitin 1959, pas revolucionit të vitit 1958, në xhami u bënë shumë përmirësime. Qeveria i dha paratë e ndërtimit inxhinierit, Naxhmuddin Abdullah el-Xhumaili. Ai filloi të punonte në Ramazan 1379 AH / shkurt 1960 CE me një punë që zgjati pesë vjet. Këto përmirësime përfshinin: Bashkësia sunite, me bashkimin e disa kompanive dhe familjeve, rindërtoi pjesët e shkatërruara të xhamisë, derisa u rikthye plotësisht në vitin 2004. me tre kupola tjera të ndërtuara rreth saj në tri shtylla drejtkëndëshe bërë prej guri dhe suva. Kupola e sallës kryesore është zbukuruar me zbukurime të vogla, ashtu si dyert dhe shtyllat.

### Korridoret 
Xhamia ka dy korridore që rrethojnë sallën kryesore, një nga lindja dhe një tjetër nga veriu, me një sipërfaqe prej 800 metra katror secili. 26 kupola janë ndërtuar në krye të korridoreve, bazuar në 12 shtylla. Midis secilit prej tyre 4.5 metra.

### Kulla e Sahatit 
Në vitin 1919, ora e madhe me dy anë u dha nga xhamia e Abdulkadir Gilanit për xhaminë e Ebu Hanifës për ta rregulluar atë dhe e vendosën në xhami, por ishte e vjetër dhe pjesa më e madhe e saj ishte dëmtuar. Xhamia e Ebu Hanifes, botuar në gazetat, më 17 shkurt 1921, kishte nevojë për një specialist për të ndihmuar në rregullimin e kohës, por askush nuk u përgjigj. Më 17 mars 1921, Abdulrrezak Mahsub premtoi ta kontrollojë atë dhe, nëse është e mundur, ta rregullojë atë. Pas shqyrtimit të tij, ai e gjeti atë shumë të dëmtuar dhe të paaftë për të funksionuar, kështu që ai kërkoi të bënte një orë tjetër që dukej si e vjetra nga Drejtoria e Punëve Fetare. Ata pranuan kërkesën më 24 mars. Ai e vari në një mur të lartë në shtëpi deri më 10 tetor 1932, ku u hap një ekspozitë, ku Mahsub shfaqi orën dhe mori vendin e parë për të. Ajo qëndroi në kopshtet e ekspozitës deri në shkurt të vitit 1933, ku drejtoria pranoi orën, por nuk e varte sepse nuk kishte kulla. Ajo qëndroi për 26 vjet në rezervat e drejtorisë deri në vitin 1961, ku u ndërtua kulla dhe orët u varën. Në vitin 1973, kulla e orës ishte e mbuluar me fletë alumini.

### Dhoma e varrit 
E vendosur nën kupolën kryesore, dhoma e varrit është një dhomë e gjerë. Ebu Hanifa është varrosur në mes të dhomës, varri i tij i mbuluar nga një Zarih prej druri me shufra metalike.

## Shiko gjithashtu 
* Ebu Hanifi 
* Islami në Irak 
* Lista e xhamive në Irak

## Referime