Ekspresionizmi abstrakt

**Ekspresionizmi Abstrakt** shpesh i njohur edhe si pikturim informal (art informal, joformal) është një stil pikture, i cili u krijua pas Luftës së Dytë Botërore, kur si pasojë drejtimet e Kubizmit, Konstruktivizmi dhe Surrealizmit u zbehën. Ajo u bë lëvizja kryesore artistike në Shtetet e Bashkuara në vitet 1950, kur moda kaloi nga Realizmi shoqëror i viteve 1930, të ndikuar nga depresioni i madh dhe muralizmi meksikan.

Ishte drejtim arti që u krijua për një kohë në Francë (Paris) dhe SHBA (New York). Improvizimet e para të Kandinskit ishin improvizimet pararendëse të stilit të ri të artit, ekspresionizmit abstrakt. Termi u përdor për herë të parë në artin amerikan në vitin 1946 nga kritiku i artit Robert Coates. Figurat kyçe në Shkollën e Nju Jorkut, e cila ishte qendra e kësaj lëvizjeje, përfshinte artistë të tillë si Arshile Gorky, Jackson Pollock, Franz Kline, Mark Rothko, Norman Lewis, Willem de Kooning, Adolph Gotlieb, Clyfford Still, Robert Motherwell, Theodoros Stamos dhe Lee Krasner ndër të tjerë.

Lëvizja nuk kufizohej vetëm te piktura, por përfshinte kolazhistë dhe skulptorë me ndikim, si David Smith, Louise Nevelson dhe të tjerë. Ekspresionizmi Abstrakt u ndikua në mënyrë të shquar nga metodat spontane dhe të pavetëdijshme të krijimit të artistëve surealistë si André Masson dhe Max Ernst. Artistët e lidhur me lëvizjen kombinonin intensitetin emocional të Ekspresionizmit Gjerman me vokabularin radikal vizual të shkollave pararojë evropiane si Futurizmi, Bauhaus dhe Kubizmi Sintetik.

[parapamje|majtas|Piktura *Garden 02*, [2004, akrilik në letër nga piktori holandez Fons Heijnsbroek]]
Ekspresionizmi Abstrakt shihej si një lëvizje rrebele dhe idiosinkratike, që përfshinte stile të ndryshme artistike. Ishte lëvizja e parë specifikisht amerikane që arriti ndikim ndërkombëtar dhe e vendosi Nju Jork Sitin në qendër të botës së artit perëndimor, një rol që më parë mbahej nga Parisi. Kritikët bashkëkohorë të artit luajtën një rol domethënës në zhvillimin e saj. Kritikë si Clement Greenberg dhe Harold Rosenberg promovuan punimet e artistëve të lidhur me ekspresionizmin abstrakt, në veçanti Jackson Pollock, nëpërmjet shkrimeve dhe koleksionimeve të tyre. Koncepti i Rosenbergut për kanavacën si një *arenë në të cilën veprohej*, ishte themelor në përcaktimin e qasjes së piktorëve të aksionit. Mbizotërimi kulturor i ekspresionizmit abstrakt në Shtetet e Bashkuara u zvogëlua në fillim të viteve 1960, ndërsa refuzimi pasues i theksit të ekspresionistëve abstraktë mbi individualizmin çoi në zhvillimin e lëvizjeve të tilla artistike si Pop Arti dhe Minimalizmi.

Përgjatë gjithë gjysmës së dytë të shekullit të XX, ndikimi i ekspresionizmit abstrakt mund të vërehet në lëvizje të ndryshme artistike në ShBA dhe Evropë, duke përfshirë Taçizmin dhe Neo-ekspresionizmin, ndër të tjera. Termi *ekspresionizëm abstrakt* besohet se është përdorur për herë të parë në Gjermani, në vitin 1919, në revistën *Der Sturm* për t'iu referuar Ekspresionizmit Gjerman. Alfred Barr e përdori këtë term në vitin 1929 për të përshkruar punimet e Vasili Kandinskit. Termi do të përdorej në Shtetet e Bashkuara në vitin 1946 nga Robert Coates në kritikën e tij të 18 pikturave të Hans Hafmann.

## Galeri skulpturash të rëndësishme 

Skeda:Stankiewicz detail.jpg|Richard Stankiewicz, detaj i *Figure*; 1956; çelik, hekur, dhe beton; në koleksionin e Hirshhorn Museum and Sculpture Garden
Skeda:John Chamberlain at the Hirshhorn.jpg|John Chamberlain, *S*, 1959, Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Uashington D.C.
Skeda:Spider. Guggenheim Museum, Bilbao.JPG|Louise Bourgeois, *Maman*, 1999, jashtë  Museo Guggenheim, Bilbao
Skeda:KMM Noguchi 01.JPG|Isamu Noguchi, *The Cry*, 1959, Kröller-Müller Museum Sculpture Park, Otterlo, Holandë
Skeda:Calder-redmobile.jpg|Alexander Calder, *Mobilje e kuqe*, 1956, fletë metalike e ngjyrosur dhe fije metalike, Montreal Museum of Fine Arts

## Piktorë 
Më poshtë është paraqitur lista e piktorëve të cilët i takojnë këtij stili të ekspresionizmit abstrakt:

* Ad Reinhardt (1913–1967)
* Helen Frankenthaler (1928–2011)
* Albert Alcalay (1917 – 2008)
* Charles Alston (1907 – 1977)
* Ruth Asawa (1926 – 2013)
* Alice Baber (1928 – 1982)
* Louise Bourgeois (1911 – 2010)
* Fritz Bultman (1919 – 1985)
* Jack Bush (1909 – 1977)
* Charles Cajori  (1921 – 2013)
* Lawrence Calcagno (1913 – 1993)
* Alexander Calder (1898 – 1976)
* Nicolas Carone (1917–2010)
* Ed Clark (1926–2019)
* Joseph Cornell (1903–1972)
* Willem de Kooning (1904–1997) 
* Beauford Delaney (1901–1979)
* Robert De Niro, Sr. (1922–1993)
* Richard Diebenkorn (1922–1993)
* Mark di Suvero (lindur në vitin 1933)
* James Budd Dixon (1900–1967)
* Enrico Donati (1909–2008)
* Jimmy Ernst (1920–1984)
* John Ferren (1905–1970)
* Perle Fine (1905–1988)
* Sam Francis (1923–1994)
* Jane Frank (1918–1986)
* Sonia Gechtoff (1926–2018)
* Joseph Goto (1916–1994)
* Adolph Gottlieb (1903–1974)
* Morris Graves (1910–2001)
* Cleve Gray (1918–2004)
* Philip Guston (1913–1980)
* Raoul Hague (1904–1993)
* David Hare (1917–1992)
* Grace Hartigan (1922–2008) 
* Hans Hofmann (1880–1966)
* Paul Horiuchi (1906–1999)
* John Hultberg (1922–2005)
* Paul Jenkins (1923–2012)
* Gerome Kamrowski (1914–2004)
* Matsumi Kanemitsu (1922–1992)
* Minoru Kawabata (1911–2001)
* James Kelly (1913–2003)
* Earl Kerkam (1891–1965)
* Franz Kline (1910–1962)
* Albert Kotin (1907–1980)
* Blaine Gledhill Larson (1937-2022)
* Ibram Lassaw (1913–2003)
* Alfred Leslie (1927–2023)
* John Harrison Levee (1924–2017)
* Norman Lewis (1901–1979)
* Richard Lippold (1915–2002)
* Seymour Lipton (1903–1986)
* Frank Lobdell (1921–2013)
* Morris Louis (1912–1962)
* Conrad Marca-Relli (1913–2000)
* Nicholas Marsicano (1908–1991)
* Hugh Mesibov (1916–2016)
* Fred Mitchell (1923–2013)
* Joan Mitchell (1925–1992)
* Robert Motherwell (1915–1991)
* Louise Nevelson (1899–1988)
* Barnett Newman (1905–1970)
* Isamu Noguchi (1904–1988)
* Kenzo Okada (1902–1982)
* John Opper (1908–1994)
* Charlotte Park (1910–2010)
* Ray Parker (1922–1990)
* Phillip Pavia (1912–2005)
* Richard Pousette-Dart (1916–1992)
* Fuller Potter (1910–1990)
* Milton Resnick (1917–2004)
* Robert Richenburg (1917–2006)
* George Rickey (1904–2002)
* Jean-Paul Riopelle (1923–2002)
* William Ronald (1926–1998)
* James Rosati (1911–1988)
* Ralph Rosenborg (1913–1992)
* Theodore Roszak (1907–1981)
* Mark Rothko (1903–1970)
* Anne Ryan (1889–1954)
* Joop Sanders (1921–2023)
* Louis Schanker (1903–1981)
* Jon Schueler (1916–1992)
* Charles Seliger (1926–2009)
* Harold Shapinsky (1925–2004)
* Thomas Sills (1914–2000)
* Janet Sobel (1893–1968)
* David Smith (1906–1965)
* Theodoros Stamos (1922–1997)
* Richard Stankiewicz (1922–1983)
* Joe Stefanelli (1921–2017)
* Hedda Sterne (1910–2011)
* Clyfford Still (1904–1980)  
* George Stillman (1921–1997)
* Reuben Tam (1916–1991)
* Alma Thomas (1891–1978)
* Mark Tobey (1890–1976)
* Bradley Walker Tomlin (1899–1953)
* Cy Twombly (1928–2011)
* Jack Tworkov (1900–1982)
* Esteban Vicente (1903–2001)
* Peter Voulkos (1924–2002)
* Corinne Michelle West (1908–1991)
* John von Wicht (1888–1970)
* Hale Woodruff (1900–1980)
* Emerson Woelffer (1914–2003)
* Taro Yamamoto (1919–1994)
* Manouchehr Yektai (1922–2019)

## Artistë të tjerë 
Artistë të rëndësishën, puna e pjekur e të cilëve lidhet me lëvizjen ekspresioniste abstrakte:

* Satoru Abe (1926–2025)
* Bumpei Akaji (1921–2002)
* Olga Albizu (1924–2005)
* Karel Appel (1921–2006)
* Mino Argento (lindur në vitin 1927)
* Rosemarie Beck (1923–2003)
* William Brice (1921–2008)
* Alexander Bogen (1916–2010)
* Charles Ragland Bunnell (1897–1968)
* Gretna Campbell (1922–1987)
* Mary Callery (1903–1977)
* Chu Teh-Chun (1920–2014)
* Edward Clark (1926–2019)
* Alfred L. Copley (1910–1992) (aka L. Alcopley)
* Edward Corbett (1919–1971)
* Jean-Michel Coulon (1920–2014)
* Sari Dienes (1898–1992)
* Jacques Démoulin (1905–1991)
* Isami Doi (1903–1965)
* Lynne Mapp Drexler (1928–1999)
* Lucio Fontana (1899–1968)
* Alice Garver (1924–1966)
* Herbert Gentry (1919–2003)
* Sam Gilliam (1933–2022)
* Joseph Glasco (1925–1996)
* John D. Graham (1881–1961)
* Stephen Greene (1918–1999)
* Elaine Hamilton-O'Neal (1920–2010)
* Hans Hartung (1904–1989)
* Saburo Hasegawa (1906–1957)
* Al Held (1928–2005)
* Raymond Hendler (1923–1998)
* Gino Hollander (1924–2015)
* John Hoyland (1934–2011)
* Ralph Iwamoto (1927–2013)
* William Ivey (1919–1992)
* Jasper Johns (lindur në vitin 1930)
* Karl Kasten (1916–2010)
* Keichi Kimura (1914–1988)
* Sueko Kimura (1912–2001)
* Hilma af Klint (1862–1944)
* Frances Kornbluth (1920–2014)
* André Lanskoy (1902–1976)
* John Levee (1924–2017)
* Michael Loew (1907–1985)
* Agnes Martin (1912–2004)
* Knox Martin (1923–2022)
* Georges Mathieu (1921–2012)
* Herbert Matter (1907–1984)
* Emiko Nakano (1925–1990)
* George McNeil (1908–1995)
* Jean Messagier (1920–1999)
* Jay Meuser (1911–1963)
* George Miyasaki (1935–2013)
* Seong Moy (1921–2013)
* Jan Müller (1922–1958)
* Robert Natkin (1930–2010)
* Kenneth Noland (1924–2010)
* Tetsuo Ochikubo (1923–1975)
* Frank Okada (1931–2000)
* Jerry Okimoto (1924–1998)
* Jules Olitski (1922–2007)
* Pat Passlof (1928–2011)
* Irene Rice-Pereira (1902–1971)
* Earle M. Pilgrim (1923–1976)
* Robert Rauschenberg (1925–2008)
* Larry Rivers (1923–2002)
* Julio Rosado del Valle (1922–2008)
* Jack Roth (1927–2004)
* Tadashi Sato (1923–2005)
* Jon Schueler (1916–1992)
* Pablo Serrano (1908–1985)
* Sarai Sherman (1922–2013)
* Morita Shiryū (1912–1999)
* Vieira da Silva (1907–1992)
* Aaron Siskind (1903–1991)
* Tony Smith (1912–1980)
* Syd Solomon (1917–2004)
* Pierre Soulages (1919–2022)
* Nicolas de Staël (1914–1955)
* Frank Stella (1936–2024)
* Ary Stillman (1891–1967)
* Kumi Sugai (1919–1996)
* Stuart Sutcliffe (1940–1962)
* Augustus Vincent Tack (1870–1949)
* Toshiko Takaezu (1922–2011)
* Antoni Tàpies (1923–2012)
* Harry Tsuchidana (lindur në vitin 1932)
* Tony Tuckson (1921–1973)
* Nína Tryggvadóttir (1913–1968)
* Bram van Velde (1895–1981)
* Don Van Vliet (1941–2010)
* Cora Kelley Ward (1920–1989)
* Ulfert Wilke (1907–1987)
* Wols (1913–1951)
* Tseng Yu-ho (1924–2017)
* Zao Wou Ki (1920–2013)

## Shiko edhe
* Jackson Pollock
* Helen Frankenthaler
* Maria Lassnig
* Ad Reinhardt
* Diego Rivera
* Jean Dubuffet
* Marc Chagall
* Vasili Kandinski
* Modernizmi
* Postmodernizmi
* Arti Pararojë
* Pointilizmi
* Ekspresionizmi
* Surrealizmi
* Dadaizmi
* Romanticizmi
* Purizmi
* Racionalizmi (arkitekturë)
* Brutalizmi
* Tonalizmi
* Kubizmi
* Neominimalizmi
* Kiçi
* Gino Severini
* Georges Seurat
* Paul Cézanne
* Henri Matisse
* Paul Gaugin
* Vincent van Gogh
* Edvard Munch
* Gustav Klimt
* Salvador Dalí
* Joan Miro
* Ernst Ludwig Kirchner
* Umberto Boccioni
* Pablo Picasso
* Marcel Duchamp

## Referime 
## Bibliografia 
* David Anfam. *Abstract Expressionism—A World Elsewhere*. New York: Haunch of Venison, 2008, Haunchofvenison.com
* Anfam, David. *Abstract Expressionism* (New York & London: Thames & Hudson, 1990). 
* Belgrad, Daniel. *The Culture of Spontaneity. Improvisation and the Arts in Postwar America* University of Chicago Press, Chicago & London, 1998. 
* Craven, David, *Abstract expressionism as cultural critique: dissent during the McCarthy period* (Cambridge; New York: Cambridge University Press, 1999.) 
* Clement Greenberg. "'American-Type' Painting". In *Art and Culture: Critical Essays*. Boston: Beacon Press, 1961. fq. 208–29.
* Serge Guilbaut. *How New York Stole the Idea of Modern Art*, University of Chicago Press, 1983.
* Marika Herskovic, *American Abstract and Figurative Expressionism: Style Is Timely Art Is Timeless* (New York School Press, 2009.) 
* Marika Herskovic, *American Abstract Expressionism of the 1950s An Illustrated Survey,*  (New York School Press, 2003.) 
* Marika Herskovic, *New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists,*  (New York School Press, 2000.) 
* Martin MATO, "Ekspresionizmi gjerman 1910-1925*, gazeta "Nacional" fq. 21, 14-21 si edhe 21-27, shkurt Tiranë
* Jachec, Nancy. *The Philosophy and Politics of Abstract Expressionism 1940–1960.* Cambridge University Press: Kembrixh, 2000 
* Papanikolas, Theresa and Stephen Salel, Stephen, *Abstract Expressionism, Looking East from the Far West'', Honolulu Museum of Art, 2017, 
* O'Connor, Francis V. *Jackson Pollock*  [exhibition catalogue] (New York, Museum of Modern Art, 1967) 
* Frances Stonor Saunders, *The cultural cold war: the CIA and the world of arts and letters* (New York: New Press: Distributed by W.W. Norton & Co., 2000) 
* Tapié, Michel. *Hans Hofmann: peintures 1962 : 23 avril-18 mai 1963.* (Paris: Galerie Anderson-Mayer, 1963.) [exhibition catalogue and commentary] 
* Tapié, Michel. *Pollock* (Paris, P. Facchetti, 1952) 
* 

## Lidhje të jashtme
* Jackson Pollock
* Louis Schanker
* Philip Guston
* Perle Fine
* 
* Albert Kotin
* 
* *James Brooks Abstract Expressionist painter 1906–1992*
* 
* American Abstract Artists
* 
* Clyfford Still Museum
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* HENI Talks, *What is: Abstract Expressionism?*