Gjuhësia strukturale

**Gjuhësia strukturale,** ose **strukturalizmi**, në gjuhësi, nënkupton shkollat ose teoritë në të cilat gjuha konceptohet si një sistem semiotik vetërregullues, elementët e të cilit përcaktohen nga marrëdhënia e tyre me elementet e tjera brenda sistemit. Rrjedh nga puna e gjuhëtarit zviceran Ferdinand de Saussure dhe është pjesë e qasjes së përgjithshme të strukturalizmit. *Kursi i Saussure në Gjuhësinë e Përgjithshme*, i botuar pas vdekjes më 1916, theksoi shqyrtimin e gjuhës si një sistem dinamik i njësive të ndërlidhura. Saussure është gjithashtu i njohur për prezantimin e disa dimensioneve bazë të analizës semiotike që janë ende të rëndësishme sot. Dy prej tyre janë metodat e tij kryesore të analizës sintagmatike dhe paradigmatike, të cilat i përcaktojnë njësitë përkatësisht sintaksorisht dhe leksikalisht, sipas kontrastit të tyre me njësitë e tjera në sistem.

*Strukturalizmi* si term, megjithatë, nuk u përdor nga Saussure, i cili e quajti qasjen *semiologji*. Termi *strukturalizëm* rrjedh nga modifikimi antidarvinian i sociologut Émile Durkheim i analogjisë organike të Herbert Spencer, i cili tërheq një paralele midis strukturave shoqërore dhe organeve të një organizmi që kanë funksione ose qëllime të ndryshme. Analogji dhe metafora të ngjashme u përdorën në gjuhësinë historiko-krahasuese ku bënte pjesë Saussure. Vetë Saussure bëri një modifikim të analogjisë gjuhë-specie të August Schleicher, bazuar në shkrimet kritike të William Dwight Whitney, për ta kthyer fokusin në elementet e brendshme të organizmit ose sistemit të gjuhës. Megjithatë, gjuhësia strukturore u lidh kryesisht me nocionin e Saussure-it për gjuhën si një sistem i dyfishtë ndërveprues i simboleve dhe koncepteve. Termi strukturalizëm u adoptua në gjuhësi pas vdekjes së Saussure nga gjuhëtarët e shkollës së Pragës Roman Jakobson dhe Nikolai Trubetzkoy; ndërsa termi gjuhësi strukturore u krijua nga Louis Hjelmslev.

## Teoritë dhe metodat bazë 
Themeli i gjuhësisë strukturale është një *shenjë*, e cila nga ana e saj ka dy përbërës: "i shënjuari" është një ide ose koncept, ndërsa "shënjuesi" është një mjet për të shprehur të shënjuarën. "Shenja", p.sh. një fjalë, është kështu bashkimi i kombinuar i shënjuesit dhe i të shënjuar. Vlera e një shenje mund të përcaktohet vetëm duke u vendosur në kontrast me shenjat e tjera. Kjo formon bazën e asaj që më vonë u bë dimensioni paradigmatik i organizimit semiotik (d.m.th., termat dhe inventarët e termave që qëndrojnë në kundërshtim me njëri-tjetrin). Kjo është në kontrast drastik me idenë se strukturat gjuhësore mund të shqyrtohen të izoluara nga kuptimi, ose se organizimi i sistemit konceptual mund të ekzistojë pa një organizim përkatës të sistemit shenjues.

## Shpjegimi struktural 
Në strukturalizëm, elementet e një gjuhe shpjegohen në raport me njëri-tjetrin. Për shembull, për të kuptuar funksionin e një rase gramatikore, ajo duhet të krahasohet me të gjitha rasat e tjera dhe, më gjerë, me të gjitha kategoritë e tjera gramatikore të gjuhës.

Qasja strukturale në shkencat humane rrjedh nga mendimi geist i shekullit të 19-të, i cili rrjedh nga filozofia e Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Sipas teorive të tilla, shoqëria ose gjuha lind si psikika kolektive e një komuniteti; dhe kjo psikikë ndonjëherë përshkruhet si një 'organizëm'. Në sociologji, Émile Durkheim bëri një modifikim humanist të analogjisë organike të Herbert Spencer. Durkheim, duke ndjekur teorinë e Spencer, e krahasoi shoqërinë me një organizëm i cili ka struktura (organe) që kryejnë funksione të ndryshme. Referenca strukturaliste u bë thelbësore kur 'strukturalizmi' gjuhësor u krijua nga rrethi gjuhësor i Pragës pas vdekjes së Saussure, pas një zhvendosjeje nga shpjegimi strukturor në funksional në antropologjinë sociale të Alfred Radcliffe-Brown dhe Bronisław Malinowski.

## Vlefshmëria shkencore 
Modeli i Saussure-it i shfaqjes së gjuhës, qarku i të folurit, nënkupton që *la langue* (vetë gjuha) është e jashtme për trurin dhe merret nëpërmjet *la parole* (përdorimi i gjuhës). Ndërsa Saussure përdorte kryesisht modele ndërvepruese, qarku i të folurit sugjeron që truri formohet nga gjuha, por gjuha nuk formohet nga truri, përveç në masën që lidhja ndërvepruese e kuptimit dhe formës ndodh përfundimisht në tru.

Ide të tilla përafërsisht korrespondojnë me idenë e gjuhës që lind nga studimet e neuroimazhit . Studimet ERP kanë zbuluar se përpunimi i gjuhës bazohet në ndërveprimin e sintaksës dhe semantikës dhe jo në strukturat e lindura gramatikore. Studimet MRI kanë zbuluar se truri i fëmijës është i formuar ndryshe në varësi të karakteristikave strukturore të gjuhës së tyre të parë. Në të kundërt, provat kërkimore nuk kanë arritur të mbështesin idenë e kundërt që strukturat sintaksore pasqyrojnë mënyrën se si truri preferon natyrshëm të përpunojë strukturat sintaksore. Argumentohet se Gramatika Funksionale, që rrjedh nga Saussure, është e pajtueshme me pikëpamjen e gjuhës që lind nga kërkimi i trurit dhe nga studimi ndërgjuhësor i strukturave gjuhësore.

## Udhëzues modernë të analizës strukturore 
* Roland Schäfer, 2016. *Einführung in die grammatische Beschreibung des Deutschen* (2nd ed.). Berlin: Language Science Press.  
* Emma Pavey, 2010. *The Structure of Language: An Introduction to Grammatical Analysis*. Cambridge University Press.  ISBN&nbsp;9780511777929
* Kees Hengeveld & Lachlan MacKenzie, 2008. *Functional Discourse Grammar: A Typologically-Based Theory of Language Structure*. Oxford University Press.  ISBN&nbsp;9780199278107
* M.A.K. Halliday, 2004. *An Introduction to Functional Grammar*. 3rd edition, revised by Christian Matthiessen. London: Hodder Arnold. ISBN&nbsp;978 0 340 76167 0

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Gjuhësia strukturale nga Nasrullah Mambrol
* Teoritë kryesore të Ferdinand de Saussure
* Teoritë kryesore të Louis Hjelmslev
* Teoritë kryesore të Emile Benveniste
* Konceptet kryesore të AJ Greimas
* Instituti Ferdinand de Saussure
* Revue Texto! 
* Rrethi gjuhësor i Pragës