open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lutenica

***Lyutenica***, ***lutenica*** ose ***ljutenica*** ( , maqedonisht:  лутеница,  ; *lyuto* ose *luto* që do të thotë "pikante") është një shije perimesh (nganjëherë pikante) ose çutni  në kuzhinat bullgare, maqedonase dhe serbe .

Përbërësit përfshijnë specat, patëllxhanët, karotat, hudhrat, vajin vegjetal, sheqerin, kripën dhe domatet . Ai vjen në shumë varietete: i qetë; i trashë; me spec djegës ose patëllxhan; dhe të nxehtë ose të butë. 

Në vitet e fundit,  ka lulëzuar prodhimi industrial i *ljutenicës* dhe *ajvarit* . Prodhimi në shkallë të gjerë i të dyja shijeve i ka popullarizuar ato jashtë Ballkanit. 

djathtas|parapamje| Lyutenitsa me copa specash
Mahnitja

alt=painting of a man staring at an awe-inspiring mountain landscape|parapamje|262x262px| *Shkatërrimi i Tiros* nga Xhon Fartin (1840)
**Mahnitja** është një emocion i krahasueshëm me çudinë por më pak i gëzueshëm. Në rrotën e emocioneve të Robert Pluçikut mahnitja është modeluar si një kombinim i befasisë dhe frikës.

Një përkufizim fjalori është "një ndjenjë dërrmuese nderimi, admirimi, frike, etj., e prodhuar nga ajo që është madhështore, sublime, jashtëzakonisht e fuqishme ose të ngjashmet: p.sh. mahnitje *ndaj Zotit; mahnitje ndaj figurave të mëdha politike*." Një përkufizim tjetër i fjalorit është një "emocion i përzier nderimi, respekti, frike dhe habie i frymëzuar nga autoriteti, gjeniu, bukuria e madhe, madhështia ose fuqia: p.sh. Ne u mahnitëm kur soditëm veprat e Bahut. Vëzhguesit u mahnitën nga fuqia shkatërruese e armës së re."

Në përgjithësi, mahnitja u drejtohet sendeve që konsiderohen më të fuqishme se subjekti, si Piramida e Madhe e Gizës, Kanioni i Madh, pafundësia e kozmosit ose një hyjni.

## Shiko edhe 
* Emocioni

## Referime
Pasiguria emocionale

**Siguria emocionale** është matja e qëndrueshmërisë së gjendjes emocionale të një individi. **Pasiguria emocionale** ose thjesht **pasiguria** është një ndjenjë shqetësimi ose nervozizmi i përgjithshëm që mund të shkaktohet nga perceptimi i vetvetes si i prekshëm ose i ulët në një farë mënyre, ose një ndjenjë prekshmërie ose paqëndrueshmërie që kërcënon imazhin ose  e dikujt.

Koncepti lidhet me atë të qëndrueshmërisë psikologjike për sa i përket efekteve që pengesat ose situatat e vështira kanë te një individ. Megjithatë, *elasticiteti* ka të bëjë me përballimin e përgjithshëm, gjithashtu duke iu referuar situatës shoqërore-ekonomike të individit, ndërsa *siguria emocionale* karakterizon në mënyrë specifike ndikimin emocional. Në këtë kuptim, siguria emocionale mund të kuptohet si pjesë e elasticitetit.

Nocioni i *sigurisë emocionale* të një individi duhet të dallohet nga ai i mbrojtjes emocionale, nrdyshe siguria e ofruar nga një mjedis jokërcënues dhe mbështetës. Një person i cili është i ndjeshëm ndaj  të depresionit që shkaktohen nga pengesa të vogla thuhet se është "emocionalisht i pasigurt". Një person, lumturia e përgjithshme e të cilit nuk tronditet shumë edhe nga shqetësime të mëdha në modelin ose strukturën e jetës së tyre, mund të thuhet se është emocionalisht i sigurt.

## Shiko edhe 
* Pasiguria

## Referime
Negocimi

[parapamje| Ministrat e Punëve të Jashtme të Shteteve të Bashkuara, Mbretërisë së Bashkuar, Rusisë, Gjermanisë, Francës, Kinës, Bashkimit Evropian dhe Iranit duke negociuar në [Lozana|Lozanë për një marrëveshje gjithëpërfshirëse mbi programin bërthamor iranian (30 mars 2015)]]
parapamje| Nënshkrimi i Traktatit të Trianonit më 4 qershor 1920. Albert Aponyi qëndron në mes.
**Negocimi** është një dialog midis dy ose më shumë palëve për të zgjidhur pikat e dallimit, për të fituar një avantazh për një njeri ose bashkësi, ose për të krijuar rezultate për të kënaqur interesa të ndryshme. Palët aspirojnë të bien dakord për çështje me interes të përbashkët. Marrëveshja mund të jetë e dobishme për të gjitha ose për disa nga palët e përfshira. Negociatorët duhet të përcaktojnë nevojat dhe dëshirat e tyre duke kërkuar gjithashtu të kuptojnë dëshirat dhe nevojat e të tjerëve të përfshirë për të rritur mundësitë e tyre për të bërë marrëveshje, për të shmangur konfliktet, për të krijuar marrëdhënie me palët e tjera ose për të maksimizuar përfitimet reciproke. Negociatat mund të ndodhin në organizata, duke përfshirë bizneset, organizatat jofitimprurëse dhe qeveritë, si dhe në procedurat e shitjeve dhe ato ligjore, si dhe në situata personale si martesa, divorci, prindërimi, miqësia, etj. Negociatorët profesionistë janë shpesh të specializuar. Shembuj të negociatorëve profesionistë përfshijnë negociatorët e sindikatave, negociatorët e blerjes së levave, negociatorët e paqes dhe negociatorët e pengjeve. Ata gjithashtu mund të punojnë nën tituj të tjerë, si diplomatë, ligjvënës ose arbitra. Negociatat mund të kryhen gjithashtu nga algoritme ose makina në atë që njihet si negociata e automatizuar. Në negociatat e automatizuara, pjesëmarrësit dhe procesi duhet të modelohen saktë. Negociatat e fundit përfshijnë kompleksitetin.

## Shiko edhe 
* Dialogu

## Referime
Maja

**Maja** është dramë në tri akte e Sabri Hamitit, botuar në vitin 2025.

## Përmbajtja 
## Literatura 
## Referime
Larja me vezë

parapamje|240x240px| Domate jeshile në një larje vezësh
**Larja e vezëve** ose **me vezë** është vezë të rrahura, ndonjëherë të përziera me një lëng tjetër si ujë ose qumësht, të cilat lyhen në sipërfaqen e një pastë përpara se të piqet. Larja me vezë përdoret gjithashtu si një hap në procesin e pjekjes së ushqimeve, duke siguruar një substrat për ngjitjen e bukës. Larja me vezë mund të përdoret gjithashtu në kalcone ose në peshq .  

## Përdorni në pasta 
Larja me vezë përdoret shpesh për t'i bërë pastat me shkëlqim dhe me ngjyrë të artë ose kafe, dhe përdoret gjithashtu për të ndihmuar që mbushjet ose veshjet të ngjiten në sipërfaqen e pastës ose për të lidhur pjesët e brumërave së bashku, të tilla si empanadat ose receta të tjera en-croute. Larja me vezë zakonisht mund të bëhet me 30 ml ose dy lugë gjelle lëng, si qumësht ose ujë, për çdo vezë. Më pak lëngje bën një larje më të errët. Pjesa e përdorur e vezës dhe lëngu i shtuar përcakton pamjen e përfunduar të kores. 

## Referime
Kurdi i frutave

**Kurdi i frutave** është një lyerje dhe mbushje ëmbëlsire . Zakonisht bëhet me fruta agrume, megjithëse mund të bëhet me fruta të tjera. Kurdi përdoret shpesh si përhapje dhe si aromatizues .

## Përdorni 
Në Anglinë e fundit të shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të, gjiza e limonit të bërë në shtëpi shërbehej tradicionalisht me bukë ose biskota në çajin e pasdites si një alternativë ndaj reçelit dhe si mbushje për ëmbëlsira, pasta të vogla dhe tarta .  Gjiza bashkëkohore e prodhuar në mënyrë komerciale mbetet një përhapje popullore për bukë, biskota, bukë të thekur, vaffles, crumpet, petulla, cheesecake,  ose kifle.

## Galeria 

Skeda:Vegan_Lemon_Curd_(48839115308).jpg|alt=Vegan lemon curd|Kurd limon vegan
Skeda:Orange_curd.jpg|alt=Orange curd|Kurd portokalli
Melasa

parapamje| Melasa me rrip të zi
**Melasa**  është një nënprodukt viskoz, i marrë kryesisht nga rafinimi i kallamsheqerit ose lëngut të panxharit të sheqerit në sheqer. Melasa ndryshon në sasinë e sheqerit, mënyrën e nxjerrjes dhe moshën e bimës. Melasa e kallamsheqerit zakonisht përdoret për të ëmbëlsuar dhe aromatizuar ushqimet. Melasa është një përbërës kryesor i sheqerit kaf të imët komercial. 

Melasa është e pasur me vitamina dhe minerale, duke përfshirë vitaminën B6, hekurin, kalciumin, magnezin dhe kaliumin . Ekzistojnë lloje të ndryshme të melasës, duke përfshirë melasën e parë (përmbajtjen më të lartë të sheqerit), melasën e dytë (pak të hidhur) dhe melasën me shirit të zi (më të errët dhe më të fortë në shije). Melasa ishte historikisht e popullarizuar në Amerikë para shekullit të 20-të si një ëmbëlsues. Përdoret ende zakonisht në kuzhinën tradicionale, si p.sh. në pjatat tradicionale të ishullit Madeira.

Përveç përdorimit të kuzhinës, melasa ka aplikime industriale, të tilla si në distilimin e rumit,  shtesë në llaç dhe si një amendament dheu për të nxitur aktivitetin mikrobik . Shija unike dhe profili ushqyes i melasës e bëjnë atë një përbërës të gjithanshëm si me aplikime ushqimore ashtu edhe jo ushqimore.

parapamje|375x375px| Një shishe melasë
Artet e bindjes

[parapamje| *Bindja*, roman nga [Jane Austen|Xhejn Ostin, ilustruar nga CE Brok. Për Sir Walter Elliot, baronet, sugjerimet e zotit Shepherd, agjentit të tij, ishin mjaft të padëshiruara...]]
**Artet e bindjes** ose **bindja** janë terme ombrellë për ndikim. Bindja mund të ndikojë në besimet, qëndrimet, synimet, motivimet ose sjelljet e një personi.

Bindja studiohet në shumë disiplina. Retorika studion mënyrat e bindjes në të folur dhe të shkruar dhe shpesh mësohet si lëndë klasike. Psikologjia e shikon bindjen përmes lenteve të sjelljes individuale dhe neuroshkenca studion aktivitetin e trurit të lidhur me këtë sjellje. Historia dhe shkenca politike janë të interesuara për rolin e propagandës në formësimin e ngjarjeve historike. Në biznes, bindja synon të ndikojë në qëndrimin ose sjelljen e një personi (ose grupi) ndaj një ngjarjeje, ideje, sendi ose një personi tjetër duke përdorur metoda të shkruara, të folura ose pamore për të përcjellë informacion, ndjenja ose arsyetim, ose një kombinim i tyre. Bindja përdoret gjithashtu shpesh për të ndjekur përfitime personale, të tilla si fushata elektorale, dhënia e një hapi shitjeje, ose në avokimin e gjyqit. Bindja mund të interpretohet gjithashtu si përdorimi i burimeve personale ose pozicionale për të ndryshuar njerëzit.

## Shiko edhe 
* Bindja
* Ndikimi shoqëror

## Referime
Ëmbëlsuesi

Një **ëmbëlsues** është një substancë që i shtohet ushqimit ose pijeve për të dhënë aromën e ëmbëlsisë, ose sepse përmban një lloj sheqeri, ose sepse përmban një zëvendësues sheqeri me shije të ëmbël.

Për prodhimin e ushqimit dhe pijeve përdoren ëmbëlsues të ndryshëm natyralë pa sheqer dhe ëmbëlsues artificialë.

## Lista e ëmbëlsuesve 
* Sheqeri 
** Alkooli i sheqerit
** Saharoza, ose glukozë-fruktoza, e quajtur zakonisht *sheqeri i tryezës*
*** Fruktoza, ose *sheqer frutash*
*** Glukoza ose dekstroza
* Zëvendësues të shumtë të sheqerit, duke përfshirë ''ëmbëlsuesin artificial
Shurupi i misrit

**Shurupi i misrit** është një shurup ushqimor i cili bëhet nga niseshteja e misrit dhe përmban sasi të ndryshme sheqernash: glukozë, maltozë dhe oligosakaride më të larta, në varësi të klasës. Shurupi i misrit përdoret në ushqime për të zbutur teksturën, për të shtuar vëllimin, për të parandaluar kristalizimin e sheqerit dhe për të përmirësuar shijen. Mund të përpunohet në shurup misri me fruktozë të lartë (HFCS) duke përdorur enzimën D-ksilozë izomerazë për të kthyer një pjesë të madhe të glukozës së saj në fruktozë më të ëmbël.

Termi më i përgjithshëm shurup glukoze përdoret shpesh si sinonim i shurupit të misrit, pasi shurupi i glukozës në Shtetet e Bashkuara më së shpeshti bëhet nga niseshte misri .   Teknikisht, shurupi i glukozës është çdo i hidrolizueshëm i lëngshëm i niseshtës së mono-, di- dhe sakarideve më të larta dhe mund të bëhet nga çdo burim niseshteje: gruri, tapioka dhe patatet janë burimet e tjera më të zakonshme.   

## Përdorimet 
 
Përdorimet kryesore të shurupit të misrit në ushqimet e përgatitura komercialisht janë si trashës, ëmbëlsues dhe hidratant (një përbërës që ruan lagështinë dhe në këtë mënyrë ruan freskinë e ushqimit).  Përbërësi kryesor në shumicën e markave të " shurupit të petullave " komercial është shurupi i zakonshëm i misrit ose shurupi i misrit me fruktozë të lartë, që të dyja janë më pak të kushtueshme se shurupi i panjës . 

Në Shtetet e Bashkuara, kuotat e tarifave për importet e sheqerit të kallamit rrisin çmimet e sheqerit;  prandaj, shurupi i misrit i prodhuar në vend dhe shurupi i misrit me fruktozë të lartë janë alternativa më pak të kushtueshme që përdoren shpesh në ushqimet e përpunuara dhe të prodhuara në masë të prodhuara në Amerikë, karamele, pije joalkoolike dhe pije frutash.  HFCS është një variant në të cilin enzima të tjera përdoren për të kthyer një pjesë të glukozës në fruktozë.  Shurupi që rezulton është më i ëmbël dhe më i tretshëm. &#x5B; '''' &#x5D;

Nëse përzihet me sheqer, ujë dhe krem tartari, shurupi i misrit mund të përdoret për të bërë xham sheqeri .
Shurupi Yacón

djathtas|parapamje| Rrënjët tuberoze të bimës së jakonit ( *Smallanthus sonchifolius* )
**Shurupi i jakonit** është një agjent ëmbëlsues i nxjerrë nga rrënjët tuberoze të bimës së jakonit ( *Smallanthus sonchifolius* ) autoktone në malet e Andeve . 

Ajo u përdor nga Inkasit. Në Peru, njerëzit hanë jakon për shkak të vetive të tij ushqyese - pak kalori dhe nivele të ulëta sheqeri. Në Bolivi, rrënjët e jakonit hahen nga njerëzit me diabet ose çrregullime të tjera të tretjes dhe veshkave. Në Brazil, gjethet e thara përdoren për të bërë çaj jakon, që thuhet se është antidiabetik. 

Shurupi përmban deri në 50% të fruktooligosakarideve (FOS). Konsumimi i FOS nuk rrit glukozën në gjak; megjithatë, rrënja përmban fruktozë të lirë në rreth 35%.
Shurupi i kallami sipas Steen

**Shurupi i kallamit Steen** është një ëmbëlsues tradicional amerikan i bërë nga përqendrimi i thjeshtë i lëngut të kallamit përmes gatimit të gjatë në kazan të hapur. Rezultati është një shurup i errët, "me aromë karamel, ngjyrë ari të djegur", "i thellë dhe pak squfur" me një "përsëritje lehtësisht të hidhur".   Është më e ëmbël se melasa sepse asnjë sheqer i rafinuar nuk hiqet nga produkti. 

Shurupi Steen është prodhuar që nga viti 1910 në Abbeville, Luiziana, nga CS Steen's Syrup Mill, Inc. Paketimi i tij shënohet me një etiketë të verdhë të ndezur.  Steen's është quajtur një "ikonë jugore" dhe thelbësore për "gatimet e ëmbla jugore".   Ndërsa Steen's është prodhuesi më i njohur i mbetur i shurupit të parafinuar të kallamit, disa prodhues të tjerë mund të gjenden diku tjetër në Jug.
Mjalti i pishës

parapamje| Mjaltë pishe maqedonase
**Mjaltë pishe** ( ,  ) është një lloj mjalti . 

Mjalti i pishës është një mjalt i pazakontë, sepse nuk prodhohet tërësisht nga bletët .  Prodhohet nga bletët që mbledhin vesën e mjaltit (sekrecionet e sheqerit) nga një lloj insekti i quajtur *Marchalina hellenica*, i cili jeton në lëngjet e disa pemëve të pishave .  *M. hellenica* mund të gjendet në pishën turke ( *Pinus brutia* ), si dhe në pishën e Halepit ( *P. halepensis* ), pishën austriake ( *P. nigra* ), pishën skoceze ( *P. sylvestris* ) dhe pishën e gurit ( *P. pisha* ).  

Mjalti i pishës prodhohet zakonisht kudo ku pyjet e pishave janë të bollshme dhe burimet konvencionale të mjaltit, si lulet ose lulet e pemëve frutore, janë të pakta. Mund të gjendet në disa zona me pyje të mëdha të Gjermanisë, Norvegjisë, Italisë,  Zelandës së Re dhe Shteteve të Bashkuara, por kryesisht prodhohet në pyjet me pisha të Mesdheut lindor .   Prodhimi i madh ndodh në Turqi, Lindjen e Mesme, Ballkan dhe shumë male dhe ishuj grekë . Komunitetet monastike në Malin Athos në Greqi janë të njohura për prodhimin e mjaltit të pishës dhe në të gjithë Greqinë mjalti i pishës përbën 60-65% të prodhimit total të mjaltit.  Turqia prodhon 92% të mjaltit të pishës në botë.   Provinca Muğla përbën 80% të prodhimit të mjaltit turk të pishës.
Kuromitsu

***Kuromitsu*** (黒蜜, lit. "mjaltë i zi") është një shurup sheqeri japonez. Është i ngjashëm me melasën, por më i hollë dhe i butë.

Zakonisht bëhet nga *kokutō i* parafinuar (sheqer muskovado) dhe është një përbërës qendror në shumë ëmbëlsira japoneze. Është një nga përbërësit e përdorur për të bërë wagashi, dhe hahet me kuzumochi, fruta, akullore dhe ëmbëlsira të tjera.
Shurup malti elbi

djathtas|parapamje| Shtimi i shurupit të maltit të elbit në miell
**Shurupi i maltit të elbit** është një ëmbëlsues i parafinuar i përpunuar me nxjerrje nga elbi i mbirë dhe i maltuar . 

Shurupi i maltit të elbit përmban afërsisht 65 përqind maltozë, 30 përqind karbohidrate komplekse dhe 3 përqind proteinë ruajtëse ( glikoproteina prolamine ). &#x5B; '''' &#x5D; Shurupi i maltit është ngjyrë kafe e errët, i trashë dhe ngjitës dhe ka një aromë të fortë dalluese të përshkruar si "malty". Është rreth gjysëm herë më e ëmbël se sheqeri i bardhë i rafinuar. Shurupi i maltit të elbit ndonjëherë përdoret në kombinim me ëmbëlsues të tjerë natyralë për të dhënë një aromë malti. Quhet gjithashtu "ekstrakt i maltit të elbit" (ose thjesht shurup malti), megjithëse ka raste të etiketimit të gabuar të "ekstraktit" ku prodhohen kokrra shtesë ose shurup misri. 

Ekstrakti i maltit të elbit shitet gjithashtu në formë pluhuri, i përdorur në industrinë e bukës dhe të pjekur në pjekje për skuqje dhe aromatizues, në prodhimin e drithërave për të shtuar aromën e maltit,  dhe në vend ose shtesë të qumështit të maltuar në pije dhe karamele me malt. Shtimi i shurupit të maltit të elbit në brumin e majave rrit fermentimin si rezultat i enzimave në malt, duke shpejtuar kështu procesin e ardhjes së brumit. 

Shurupi i maltit të elbit ka një histori të gjatë dhe ishte një nga ëmbëlsuesit kryesorë (së bashku me mjaltin) në përdorim në Kinë në vitet 1000 pes – 1000 CE. Qimin Yaoshu, një tekst klasik kinez i shekullit të 6-të, përmban shënime mbi nxjerrjen e shurupit të maltit dhe maltozës nga kokrrat e zakonshme shtëpiake. Shurupi i maltit të elbit vazhdon të përdoret në ëmbëlsirat tradicionale kineze, të tilla si karamele pambuku kineze .
Toffee

**Toffee** (lexohet *tofi* ) është një konfeksion anglez i bërë duke karamelizuar sheqerin ose melasën (duke krijuar sheqer të përmbysur ) së bashku me gjalpë dhe herë pas here miell . Përzierja nxehet derisa temperatura e saj të arrijë fazën e çarjes së fortë prej  . Ndërsa përgatitet, toffe ndonjëherë përzihet me arra ose rrush të thatë .

## Variantet dhe zbatimet 
Një variant i popullarizuar në Shtetet e Bashkuara është *toffe angleze*, e cila është një toffee ë që shpesh bëhet me bajame . Është në gatishmëri në të dy versionet përtypëse dhe të forta.
Mikroshteti

[parapamje| Pesë shtetet sovrane më të vogla në botë sipas sipërfaqes, nga më i madhi tek më i vogli: [San Marino, Tuvalu, Nauru, Monako dhe Qyteti i Vatikanit të paraqitura në të njëjtën shkallë për krahasimin e madhësisë]]
parapamje| Harta e shteteve më të vogla në botë sipas popullsisë ose sipërfaqes së sipërfaqes.
Një **mikroshtet** ose **minishtet** është një shtet sovran që ka një popullsi ose sipërfaqe shumë të vogël toke, zakonisht të dyja. Megjithatë, kuptimet e "shtetit" dhe "shumë i vogël" nuk janë të përcaktuara mirë në të drejtën ndërkombëtare.  Disa përpjekje të fundit për të përcaktuar mikroshtetet janë fokusuar në identifikimin e veçorive cilësore që lidhen me madhësinë dhe popullsinë e tyre, siç është delegimi i pjesshëm i sovranitetit të tyre tek shtetet më të mëdha, si p.sh. për mbrojtjen ndërkombëtare.

Shembujt e pranuar zakonisht të mikroshteteve përfshijnë Andorrën, Lihtenshtajnin, Monakon, Naurun, Palau, San Marinon dhe Tuvalun . Subjekti më i vogël politik i njohur si shtet sovran është qyteti i Vatikanit, me më pak se 1000 banorë dhe një sipërfaqe prej vetëm 49 hektarë . Disa mikroshtete – si Monako dhe Qyteti i Vatikanit – janë qytet-shtete që përbëhen nga një komunë e vetme.

[parapamje| [Maldivet në Oqeanin Indian, shteti më i vogël i pavarur në Azi me një sipërfaqe prej 298 kilometrash katrorë  ]]
Sueti

parapamje| Suet i viçit
**Suet** është yndyra e papërpunuar dhe e fortë e viçit, qengjit ose deles që gjendet rreth ijeve dhe veshkave .

Suet ka një pikë shkrirjeje midis  dhe grumbullimi midis  . Pika e lartë e tij e tymit e bën atë ideal për tiganisje të thellë dhe prodhimin e pastrive .
parapamje| Dhjami pas renderimit
Përdorimi kryesor i suetit është të prodhojë tallë, megjithëse përdoret gjithashtu si një përbërës në gatim, veçanërisht në pudingjet e pjekura tradicionalë, siç është pudingu britanik i Krishtlindjeve. Sueti shndërrohet në tallë në një proces të quajtur renderim, i cili përfshin shkrirjen e yndyrave dhe valimin e zgjatur, e ndjekur nga kullimi dhe më pas ftohja. I gjithë procesi zakonisht përsëritet për të rafinuar produktin.

## Tregtisë 
Në ekonominë e shekullit të 17-të të Zëvendës Mbretërisë së Perusë, ekonomia e bazuar në blegtori dhe bujqësi e Kilit kishte një rol periferik duke eksportuar kryesisht lëkurë të trashë, të thartë dhe lëkurë në provincat e tjera të mëkëmbësisë. Rëndësia e kësaj tregtie bëri që historiani kilian Benjamín Vicuña Mackenna të etiketonte shekullin e 17-të *shekulli i suetit* (  ). 

## Kuzhina 
Sueti gjendet në disa pjata tradicionale britanike. Pastritë suet janë të buta në kontrast me mprehtësinë e pastave me kore të shkurtra, gjë që e bën atë ideale për pjata të caktuara të ëmbla dhe të shijshme. Sueti përdoret më gjerësisht në pudingjet e ëmbla të pjekura britanike. Pjatat e shijshme përfshijnë petat, të cilat bëhen duke përdorur një përzierje suet, miell dhe ujë të mbështjellë në toptha që u shtohen zierjeve gjatë gati njëzet minutave të fundit të gatimit. Në biftekun e shijshëm dhe byrekun e veshkave ose biftekun dhe pudingun e veshkave, një tas shtrohet me një pastë sueti, mishi vendoset brenda dhe një kapak i ëmbëlsirës suet mbyll fort mishin. Pudingu më pas zihet në avull për afërsisht katër orë përpara se të shërbehet. Suet është gjithashtu një përbërës i mishit të grirë tradicional, i cili gjithashtu quhet 'mish i grirë frutash'.
Spek

[parapamje|375x375px| [Speck Alto Adige PGI – Speck i Tirolit Jugor]]
parapamje|333x333px| Speck i tymosur
**Speck** ose **speck** mund t'i referohet një numri produktesh evropiane të mishit të derrit, zakonisht të kripura dhe të thara në ajër dhe shpesh pak të tymosura, por jo të gatuara. Në Gjermani, speku është yndyrë derri turshi me ose pa mish në të. Në Holandë dhe Flandër, në holandisht, *spek* (shkruar ndryshe) do të thotë proshutë. Në të gjithë pjesën tjetër të Evropës dhe pjesë të botës së kuzhinës anglishtfolëse, speck shpesh i referohet spekut të Tirolit Jugor, një lloj proshutë e tymosur italiane . Termi *speck* u bë pjesë e gjuhës popullore vetëm në shekullin e tetëmbëdhjetë dhe zëvendësoi termin më të vjetër *bachen*, një i afërm i *proshutës* . &#x5B; '''' &#x5D;
Zelniku

**Zelnik** është një pastri tradicionale që hahet në Bullgari  dhe Maqedoninë e Veriut .  Përbëhet nga shtresa të brumit të miellit të grurit të mbështjellë hollë, ose ndoshta pastë filo, të mbushura me kombinime të ndryshme sirene (një djathë i bardhë), djathë feta, vezë, lëpjetë, mish i skuqur, presh, skalion dhe/ose oriz . Në dimër, mbushja tradicionalisht përfshin lakër turshi, nga e cila gjellë merr emrin e saj ("lakër" në  ose , në maqedonisht: зелка ). Zelniku bullgar mund të bëhet edhe me zarzavate të ndryshme me gjethe të egra dhe të kultivuara si kollarde, marule, orak, rumeks, album Chenopodium, mente e shumë të tjera.  Zelniku ndonjëherë shërbehet me kos dhe më së miri hahet i ngrohtë.

Zelniku është i ngjashëm me börek, një pjatë e njohur në Turqi, Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore . Zelnik shpesh përmendet gabimisht si börek. Ndryshe nga zelnik, börek lakër bëhet për festa dhe festa dhe shërbehet me kefir . Korja dhe shtresat e börekut janë më të trasha dhe përdoren erëza të tjera. Zelniku zakonisht bëhet me presh dhe sirenë dhe përbëhet nga shtresa të mbështjella shumë hollë të brumit të filos. Zelniku zakonisht përgatitet si një copë e gjatë dhe e hollë pastë dhe mbështillet në formë spirale.
Pithivier

parapamje| Gateaux pithiviers fondant
Një **pithivier** është një byrek i rrumbullakët, i mbyllur që zakonisht bëhet duke pjekur dy disqe me pastë, me një mbushje të mbushur në mes. Ai ka pamjen e një gunga dhe është zbukuruar tradicionalisht me vija spirale të tërhequra nga lart nga jashtë me majë thike dhe të gërvishtura në buzë. Është emëruar pas qytetit francez të Pithiviers, ku supozohet se e ka origjinën gjella.

Një grumbull i vogël mbushjeje vendoset në qendër të shtresës së poshtme të brumit, në vend që të përhapet mbi të, në mënyrë që të mos rrjedhë gjatë pjekjes. Byreku tradicionalisht përfundon me një shkëlqim të dallueshëm në majë të kores, duke e larë më parë një larje me vezë,  ose duke karamelizuar një pluhur sheqeri ëmbëlsirash në fund të pjekjes, ose të dyja.

Është e ngjashme me  bërë për Epifaninë e bërë në gjysmën veriore të Francës edhe pse pithivieri bëhet gjatë gjithë vitit.
Tarta e bisedës

Një **tartë bisede** (  ) është një lloj tarte e bërë me petë pufe që mbushet me krem frangipane dhe sipër me krem mbretëror .  Receta u krijua në fund të shekullit të 18-të për të festuar botimin e ''les Conversations d'Émilie'' nga shkrimtari i gatimit Louise d'Épinay .
Tarta Bakewell

parapamje|Një copë tarte Bakewell
 
Një **tortë Bakewell** është një ëmbëlsirë angleze e përbërë nga një lëvozhgë pastiçerie me kore të shkurtra nën shtresat e reçelit, frangipanit dhe një majë bajamesh të grira. Është një variant i pudingut Bakewell, i lidhur ngushtë me qytetin e Bakewell në Derbyshire .

## Variantet 
Një Bakewell Qershi, i njohur gjithashtu si një tortë Bakewell, është një version i tortës ku frangipane mbulohet me një shtresë të sipërme fondante me shije bajame dhe një gjysmë qershie të vetme glace . 

Në Gloucester, një tortë e ngjashme u bë duke përdorur oriz të bluar, reçel mjedër dhe esencë bajame.  Në maj 2013, udhëheqësi i këshillit Paul James zbuloi një recetë për "Tartën Gloucester" në një libër historie të Gloucester.  Më pas, muzetë e Gloucester-it ringjallën recetën, duke u shërbyer klientëve të muzeut tortat e Gloucester-it.
Xham sheqeri

**Xhami i sheqerit** (i quajtur gjithashtu **gotë karamele**, **qelqi ushqimor** dhe **qelqi i shkëputur** ) është një formë e brishtë, transparente e sheqerit që duket si xhami. Mund të formohet në një fletë që duket si xhami e sheshtë ose një objekt, si një shishe ose gotë pije.

## Përshkrimi 
Xhami i sheqerit bëhet duke tretur sheqerin në ujë dhe duke e ngrohur atë të paktën në fazën e " çarjes së fortë " (rreth 150&nbsp;°C / 300&nbsp;°F) në procesin e prodhimit të ëmbëlsirave . Shurupi i glukozës ose i misrit përdoret për të parandaluar që sheqeri të rikristalizohet dhe të bëhet i errët, duke prishur rregullimin e rregullt të molekulave. Për këtë qëllim përdoret edhe kremi i tartarit, i cili e shndërron sheqerin në glukozë dhe fruktozë . 

Për shkak se xhami i sheqerit është higroskopik, ai duhet të përdoret menjëherë pas përgatitjes, përndryshe do të zbutet dhe do të humbasë cilësinë e tij të brishtë.

Xhami i sheqerit është përdorur për të simuluar xhamin në filma, fotografi, lojëra dhe mundje profesionale.

Xhami i sheqerit me ngjyrë blu u përdor për të përfaqësuar metamfetaminën në serialin televiziv AMC *Breaking Bad*. Aktori Aaron Paul e hante nëpër xhirime. 

## Referime
Foleja e bilbilit (gatim)

**Bülbül yuvası** ( ,   *Ush Al-Bulbul* ), fjalë për fjalë " *foleja e bilbilit* ",   është një ëmbëlsirë prej brumi me filo të Lindjes së Mesme . Emrin e ka marrë nga forma e saj e zbrazët dhe rrethore. Pasi të jetë pjekur, spërkatet shurupi i ngrohtë dhe qendra e zgavrës mbushet me stika përpara se të shërbehet.
Karbonara

**Carbonara** është një pjatë pasta e bërë me mish derri kuruar me yndyrë, djathë të fortë, vezë, kripë dhe piper të zi.       Është tipike për rajonin e Lacios të Italisë . Pjata mori formën dhe emrin e saj modern në mesin e shekullit të 20-të. 

Djathi zakonisht është . Disa variacione përdorin parmesan, Grana Padano, ose një kombinim djathërash.    Spageti është makarona më e zakonshme, por përdoren edhe rigatoni ose bucatini . Ndërsa guanciale, një faqe e kuruar derri, është tradicionale, disa variacione përdorin pancetta,  dhe sallat me proshutë të tymosur janë një zëvendësues i zakonshëm jashtë Italisë.

Ka hipoteza të ndryshme për origjinën e recetës dhe, siç ndodh shpesh në këtë fushë, nuk ka siguri. Kërkimet e fundit historike kanë çuar në tezën se daton në periudhën menjëherë pas përfundimit të pushtimit nazist të Romës, për shkak të kombinimit të racioneve ushtarake të sjella nga ushtritë aleate, ku përfshiheshin vezët dhe proshtua, me pasta italiane. .

## Përgatitja 
parapamje|250x250px|
Pastat gatuhen në ujë të vluar të kripur vetëm në masë të moderuar, për shkak të kripës së mishit të pjekur dhe djathit të fortë . Mishi skuqet për pak kohë në një tigan në yndyrën e tij.  Një përzierje e vezëve (ose të verdhave), djathi i grirë dhe një sasi e madhe piper i zi i bluar kombinohet me makaronat e nxehta ose në tenxheren e makaronave ose në një pjatë servirjeje ose banjo-mari,  por larg nxehtësisë direkte, për të shmangur gjizën e vezës.  Më pas shtohet mishi i skuqur dhe përzierja hidhet duke krijuar një salcë të pasur kremoze me copa mishi të përhapura në të gjithë.    Mund të përdoren forma të ndryshme makaronash, pothuajse gjithmonë makarona të thata me grurë të fortë. 

Guanciale është mishi më i përdorur për gjellë në Itali, por pancetta dhe  përdoren gjithashtu    dhe, në vendet anglishtfolëse, proshuta përdoret shpesh si zëvendësues.  Djathi i zakonshëm është  ;  herë pas here përdoren parmesan, Grana Padano, ose një kombinim i djathrave të fortë.    Recetat ndryshojnë në mënyrën se si përdoren vezët - disa përdorin të gjithë vezën, disa të tjerë vetëm të verdhën e vezëve dhe disa të tjerë një përzierje.  Sasia e vezëve të përdorura gjithashtu ndryshon, por rezultati i synuar është një salcë kremoze nga ngrohja e butë.  Pana nuk përdoret në shumicën e recetave italiane,   me disa përjashtime të dukshme nga shekulli i 20-të.   pasi shtimi i kremit e bën gjellën më të qëndrueshme.   Në mënyrë të ngjashme, hudhra gjendet në disa receta, por kryesisht jashtë Italisë.  Jashtë Italisë, variacionet në carbonara mund të përfshijnë bizele të gjelbra, brokoli, brokoli të butë, presh, qepë,  perime ose kërpudha të tjera,  dhe mund të zëvendësojnë një mish të tillë si proshutë ose  për guanciale ose panceta më të majme .
Topat e pulës

parapamje| Topa hudhër-pule
**Topat e pulës** janë një ushqim i përbërë nga copa të vogla, sferike ose gati sferike të pulës . Ato përgatiten dhe hahen në disa kuzhina të ndryshme.

**Topat e pulës** (  ) janë një lloj ushqimi modern kinez që shërbehet në Kanada,    Shtetet e Bashkuara dhe Mbretërinë e Bashkuar  si një bazë e ushqimit kinez . Pjata përbëhet nga copa të vogla të mishit të gjoksit të pulës të skuqur të mbuluar me një shtresë brumë krokante. Ato shpesh shërbehen me salcë kerri, salcë ëmbël dhe thartë ose salcë kumbulle . Këto janë kryesisht të padëgjuara në Kinë, në varësi të recetës dhe emrit të referuar.  &#x5B; '''' &#x5D;
Ëmbëlsira baske

**Gâteau Baske** ( ; "torta e shtëpisë") është një ëmbëlsirë tradicionale nga rajoni bask verior i Francës, zakonisht e mbushur me reçel qershie të zezë ose krem pastiçerie. Gâteau Basque me krem është më tipike në rajonin bask jugor të Spanjës.

## Përshkrimi 
Në mënyrë tipike Gâteau Basque është ndërtuar nga shtresat e brumit të ëmbëlsirave me miell gruri me gjalpë-sheqer (në këtë rast *pate sablée*, jo *brisée* ) me një mbushje me reçel qershie të zezë ose krem bajame ose vanilje. Është argumentuar se duhet të përdoren vetëm qershitë e zeza Xapata me origjinë nga Vendi Bask. 

Lloji i brumit të përdorur mund të ndryshojë pak. Nëse gjalpi ngrohet përpara se të përzihet me miell, brumi do të quhet *pate sucree* . Nëse është i ftohtë procesi i përzierjes do të kërkojë më shumë punë dhe brumi quhet *pate sablée* (është më i thërrmuar). Mielli i përdorur është një miell i butë gruri me përmbajtje të vogël mineralesh. Përqindja e sheqerit të përdorur gjithashtu ndryshon. Por parimi i kësaj torte është pasja e një brumë të butë të tipit bukë të shkurtër 3 deri në 6&nbsp;mm i trashë i mbushur me një krem pastiçerie bajamesh, i quajtur gjithashtu frangipane, dhe me një shtresë vezësh me shkëlqim.&#x5B; ''* &#x5D;

Është tradicionale të shënoni një kryq bask në krye nëse torta është e mbushur me reçel qershie të zezë, ose të përdorni një model të kryqëzuar sipër nëse është e mbushur me krem pastiçerie. 

## Historia 
Origjina e Gâteau Basque është e lidhur fort me qytetin e Cambo-les-Bains, Labourd . Mund të jetë bërë fillimisht me bukë dhe quhet *bistochak'' në shekullin e 18-të.  Peshkatarët e nxorën në det. Komercializimi i parë i njohur i tortës ishte nga Marianne Hirigoyen në Cambo në gjysmën e parë të shekullit të 19-të. Botimet e mëvonshme u aromatizuan me rum, të sjellë përsëri në Francë nga baskët nga Inditë Perëndimore.
Qershi e mbuluar me çokollatë

[djathtas|parapamje|250x250px| [Konfeksione|Konfeksioni i përzemërt me qershi të markës Cella]]
parapamje| Ferrero Mon Cheri
**Qershitë e mbuluara me çokollatë** janë një ëmbëlsirë tradicionale popullore.   Ndryshimet përfshijnë kordiale qershie me mbushje të lëngshme shpesh duke përfshirë liker qershie,  si dhe qershi të ëmbëlsuar të mbuluar me çokollatë dhe qershi të thata të mbuluara me çokollatë.   

Qershitë e mbuluara me çokollatë shfaqen në historinë e episodit të South Park *Simpsons Already Did It* . 
parapamje| "Minjtë" qershie të mbuluara me çokollatë të bërë në shtëpi
Jubileu i qershive

parapamje| Jubileu i qershive
**Jubileja e qershive** është një pjatë ëmbëlsirë e bërë me qershi dhe liker (zakonisht kirschwasser ), të cilat janë flakë pranë tryezës dhe zakonisht shërbehen si salcë mbi akulloren me vanilje . 

Receta në përgjithësi i atribuohet Auguste Escoffier,  i cili përgatiti pjatën për një nga festimet e jubileut të Mbretëreshës Viktoria, që mendohet gjerësisht të jetë Jubileu i Diamantit në 1897.
Prinjolata

**Prinjolata** është një ëmbëlsirë tradicionale nga Malta .  Ëmbëlsira e ka marrë emrin nga fjala malteze *prinjol* që do të thotë arrë pishe të cilat përdoren si në mbushje ashtu edhe në sipër. 

Prinjolata në përgjithësi përgatitet si një ëmbëlsirë për t'u ngrënë në karnavalet malteze ; një festival i prezantuar në Maltë në vitet 1400 dhe i popullarizuar nga Kalorësit e Shën Gjonit një shekull më vonë. Në Maltë, karnavalet mbahet pesë ditë para të mërkurës së hirit.
Gjalpi i bajames

**Gjalpi i bajames** është një pastë ushqimore e bërë nga bluarja e bajameve në një gjalpë arror . Gjalpi i bajames mund të jetë "krokant" ose "i lëmuar" dhe në përgjithësi është "përzier" (i ndjeshëm ndaj ndarjes së vajit ) ose "pa trazim" ( i emulsifikuar ). Gjalpi i bajames mund të jetë ose i papërpunuar ose i pjekur, por kjo përshkruan vetë bajamet, para bluarjes.

Gjalpi i bajames është një alternativë ndaj gjalpit të kikirikut për ata që janë alergjikë ndaj kikirikut ose që nuk e pëlqejnë shijen e kikirikut . Gjalpi i bajames përmban dukshëm më shumë fibra, kalcium, kalium, hekur dhe mangan sesa gjalpi i kikirikut,  dhe rreth gjysmën e yndyrës së ngopur,  edhe pse një përmbajtje totale yndyrore pak më e lartë. Bajamet, një lloj arrash, nuk janë bishtajore, ndërsa kikirikët janë, kështu që gjalpi i bajames mund të konsumohet nga ata që kërkojnë të shmangin bishtajore.

## Të ushqyerit 
Gjalpi i bajames është i lartë në yndyrna të pangopura, kalcium, kalium, hekur dhe mangan .  Ai konsiderohet një burim i mirë i riboflavinës, fosforit dhe bakrit,  dhe një burim i shkëlqyer i vitaminës E,  magnezit dhe fibrave. Gjalpi i bajames gjithashtu siguron proteina dietike .
Tufahije

parapamje|Tufahije
 
**Tufahija** (njëjës: *tufahija* në boshnjakisht) është një ëmbëlsirë e bërë nga mollë të mbushura me arra të poshuara në ujë me sheqer. Është shumë popullore në Bosnje dhe Hercegovinë, Serbi, Bullgari dhe Kroaci.

*Pechani yabalki* bullgare janë gjithashtu të mbushura me arra, por zakonisht piqen, nuk poshohen. 

## Shërbyer 
Tufahije shërbehet në gota të mëdha me shurupin e tyre me glazë dhe krem pana sipër.  Zakonisht shoqërohet me kafe. 

## Galeria 

Skeda:Sarajevo_(15061839535).jpg|alt=Tufahije served with cherry on the top|Tufahije e shërbyer me qershi sipër
Skeda:Tufahija_in_Mostar.jpg|alt=Tufahija from Mostar|Tufahije nga Mostari
Skeda:Primorska_juha,_čičerikin_zrezek_in_pečeno_jabolko_z_orehi.jpg|alt=Tufahija served with soup and meat loaf|Tufahija shërbehet me supë dhe copa buke
Persipan

**Persipan** (nga *Persicus* ( pjeshkë ) dhe *marzipan* ; i njohur gjithashtu si **Parzipan** ) është një material i përdorur në ëmbëlsira.  Është e ngjashme me marzipanin, por në vend të bajameve, bëhet me kokrra kajsie ose pjeshke .  Persipani përbëhet nga 40% kokrra të bluara dhe 60% sheqer . Bërthamat kanë një aromë të fortë të hidhur të shkaktuar nga prania e amigdalinës, një glikozid toksik cianogjen, i cili duhet të detoksifikohet përpara se të përdoren bërthamat. Bërthamat zakonisht nuk përdoren ndryshe, duke e bërë fillimisht persipan me çmim më të ulët se marzipan. Ajo gjithashtu ka një shije disi të ndryshme. Persipan shpesh përmban 0.5% niseshte në mënyrë që të mund të diferencohet lehtësisht nga marzipani me një test jodi.

Persipan përdoret përgjithësisht në ëmbëlsira në vend të marzipanit dhe si një përbërës i ëmbëlsirave dhe ushqimeve të ëmbla, si Stollen . Rrallë hahet vetë. Në vitet e fundit, është shtuar përdorimi i persipanit.
Frutta martorana

'''''' (i quajtur edhe  ose, në siçilianisht, ) është një ëmbëlsirë siciliane me marzipan në formën e frutave dhe perimeve nga provincat e Palermos  dhe Trapani.

E ngjyrosur realisht me ngjyra vegjetale, thuhet se e ka origjinën në manastirën benediktine të Santa Maria dell'Ammiraglio, Palermo, e njohur si La Martorana pas themeluesit të saj, kur murgeshat dekoruan pemë frutore boshe me fruta marzipan për të bërë përshtypje një kryepeshkop që vizitonte në një stinë. kur pemët nuk ishin frytdhënëse. Tradicionalisht vendoset pranë shtratit të fëmijëve në Ditën e Gjithë Shpirtrave . &#x5B; '''' &#x5D;
Pastë bajamesh

parapamje|250x250px| Pastë bajamesh
**Pasta e bajameve** bëhet nga bajame të bluara ose miell bajamesh dhe sheqer në sasi të barabarta, me sasi të vogla vaji për gatim, vezë të rrahura, krem të rëndë ose shurup misri  të shtuar si lidhës. Është e ngjashme me marzipanin, por ka një strukturë më të trashë. Pasta e bajameve përdoret si mbushje në pastiçeri, por mund të gjendet edhe në çokollata . Në pastën e bajameve të prodhuara në mënyrë komerciale, nganjëherë shtohen kokrra kajsie ose pjeshke të bluara për të ulur koston (e njohur edhe si persipan ).

## Përdorimet 
Pasta e bajameve përdoret si mbushje në pastri të shumë kulturave të ndryshme. Është një përbërës kryesor i pastave amerikane me kthetra të ariut . Në vendet nordike pasta e bajameve përdoret gjerësisht, në pasta dhe biskota të ndryshme. Në Suedi  (ku njihet si mandelmassa) përdoret në biskota, kifle dhe simite dhe si mbushje në semla tradicionale të pastave të së Martës së Shenjtë   dhe përdoret në ëmbëlsirat e Pashkëve dhe Krishtlindjeve. Në Danimarkë (ku njihet si marcipan ose mandelmasse), pasta e bajames përdoret në disa pasta, për shembull si mbushje në pastiçeritë tradicionale daneze *kringle* . Në Finlandë, pasta e bajameve (e quajtur *mantelimassa* ) përdoret në pralinat e çokollatës dhe në versionin finlandez të pastave të së martës laskiaispulla .
djathtas|parapamje| Peshk pastë bajame (një ushqim tipik i Krishtlindjeve Salento )
Në Itali njihet si "pasta di mandorle". Pasta e butë formohet në forma kreative nga pastiçeri, të cilat mund të përdoren si dekorime torte ose për të bërë frutta martorana . 

Pasta e bajames është përbërësi kryesor i karameles tradicionale franceze *Calisson* në Aix-en-Provence . Përdoret si mbushje në *briosh* me bajame.

Në Turqi, pasta e bajames prodhohet tradicionalisht në Edirne, dikur kryeqyteti i Perandorisë Osmane. Gjatë epokës osmane të historisë turke, ishte një kënaqësi mbretërore e përdorur kryesisht në pallat. Tani shitet në dyqanet e kënaqësisë në Stamboll dhe Edrene.
Jean Prasteau

**Jean Prasteau** (12 maj 1921 në Aytré, Charente-Maritime - 9 gusht 1997 në Paris) ishte një gazetar dhe historian francez i shekullit të 20-të i lindur në rajonin Nouvelle Aquitane. Ai fitoi çmimin Prix Cazes në vitin 1992 për librin e tij *Les grandes heures du Faubourg Saint-Germain* .
Salca e kumbullës

**Salca e kumbullës** është një kondiment viskoz, e ëmbël dhe e thartë në kafe të lehtë. Përdoret në kuzhinën kantoneze si një zhytje për pjatat e skuqura, të tilla si petët, topat e pulës së skuqur dhe rosa e pjekur. Është bërë nga kumbulla të ëmbla ose fruta të tjera si pjeshkë, ananasi ose kajsi, së bashku me sheqer, uthull, kripë, xhenxhefil dhe spec djegës .  

Salca e kumbullës në stilin e Detroitit është një variant i salcës së kumbullës kinezo-amerikane që gjendet në shumicën e restoranteve kineze në zonën juglindore të Miçiganit . Është një salcë ujore, e ëmbël me bazë uthull, që ofron një shije shumë më të dobët në krahasim me salcën e përgatitur tradicionalisht të kumbullës.

parapamje| Pulë në salcë kumbulle
Xi gua Lao

***Xi gua lao*** ( ) është një pjatë tradicionale e kuzhinës së Pekinit . Është një lëng shalqiri i trashur dhe i ftohtë që hahet në verë. 

## Përgatitja 
parapamje|Xi gua lao
Pjata zakonisht përgatitet duke përdorur këta përbërës: shalqi, qershi, agar, sheqer dhe pluhur vanilje.

Uji përzihet me agarin, pluhur vaniljen dhe sheqerin dhe zihet në shurup. Shalqini shtypet për të nxjerrë lëngun dhe përzihet me shurupin. Përbërja më pas ftohet derisa të trashet dhe shërbehet e ftohtë.
Kriza

[parapamje| Një takim EXCOMM gjatë [Kriza e Raketave Kubane|krizës së raketave kubane, një krizë midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik për raketat balistike në Kubë]]
Një **krizë** është çdo ngjarje ose periudhë që do të çojë në një situatë të paqëndrueshme dhe të rrezikshme që prek një njeri, grup ose të gjithë shoqërinë. Krizat janë ndryshime negative në çështjet njerëzore ose mjedisore, veçanërisht kur ato ndodhin papritur, me pak ose aspak paralajmërim. Më lirshëm, një krizë është një kohë testimi për një emergjencë.

## Etimologjia 
Fjala *krizë* është huazuar nga latinishtja, e cila nga ana tjetër është huazuar nga greqishtja  *krisis* 'diskriminim, vendim, krizë'. Emri rrjedh nga folja  *krinō*, që do të thotë 'dalloj, zgjedh, vendos'.

## Përkufizimi 
Një krizë shpesh lidhet me konceptin e stresit psikologjik dhe përdoret për të sugjeruar një përvojë të frikshme. Në përgjithësi, kriza është situata e një "sistemi të ndërlikuar" kur sistemi funksionon dobët (sistemi ende funksionon, por nuk prishet), është i nevojshëm një vendim i menjëhershëm për të ndaluar shpërbërjen e mëtejshme të sistemit, por shkaqet e mosfunksionimi nuk identifikohen menjëherë (shkaqet janë aq të shumta, ose të panjohura, saqë është e pamundur të merret një vendim i arsyeshëm dhe i edukuar për të ndryshuar situatën). Me "sistem të ndërlikuar" nënkuptojmë diçka si një familje, ekonomi ose shoqëri; sistemet e thjeshta nuk hyjnë në kriza. Mund të flasim për krizë vlerash morale, krizë ekonomike apo politike, por jo për krizë motorike.

## Shiko edhe 
* Kriza financiare 2007-2008

## Referime
Kriza humanitare

[alt=Row of young children sitting or squatting in the dirt wearing dirty clothing, smeared in excrement, one child clutches two towels|parapamje| Krizë humanitare në [Bengali]]
Një **krizë humanitare** (ose ndonjëherë **fatkeqësi humanitare**) përkufizohet si një ngjarje e vetme ose një seri ngjarjesh që janë kërcënuese për sa i përket shëndetit, sigurisë ose mirëqenies së një komuniteti ose grupi të madh njerëzish. Mund të jetë një konflikt i brendshëm ose i jashtëm dhe zakonisht ndodh në një sipërfaqe të madhe toke. Përgjigjet vendase, kombëtare dhe ndërkombëtare janë të nevojshme në ngjarje të tilla.

Çdo krizë humanitare shkaktohet nga faktorë të ndryshëm dhe si rezultat, çdo krizë e ndryshme humanitare kërkon një përgjigje unike të synuar ndaj sektorëve të veçantë të prekur. Kjo mund të rezultojë në dëmtim afatshkurtër ose afatgjatë. Krizat humanitare mund të jenë ose fatkeqësi natyrore, fatkeqësi të shkaktuara nga njeriu ose urgjenca të ndërlikuara. Në raste të tilla, urgjencat e ndërlikuara ndodhin si rezultat i disa faktorëve ose ngjarjeve që pengojnë një grup të madh njerëzish të aksesojnë nevojat e tyre themelore, si ushqimi, uji i pastër ose strehimi i sigurt.

Shembuj të krizave humanitare përfshijnë konfliktet e armatosura, epidemitë, urinë, fatkeqësitë natyrore, krizat energjetike dhe urgjencat e tjera të mëdha. Nëse një krizë e tillë shkakton lëvizje të mëdha njerëzish, ajo mund të shndërrohet edhe në krizë refugjatësh. Për këto arsye, krizat humanitare janë shpesh të ndërlidhura dhe të ndërlikuara dhe disa agjenci kombëtare dhe ndërkombëtare luajnë rol në pasojat e incidenteve.

## Shiko edhe 
* Ndihma humanitare

## Referime
Vreshti (plantacion)

parapamje| Pamje ajrore e një vreshti në Bërgëndi në Francë
parapamje| Pamje ajrore e vreshtave në vjeshtë në rajonin e verës të Alsasës së Francës
parapamje| Vreshtat e gjera të rajonit Longdok-Rusijo, Franca jugore
[parapamje| Pamje ajrore e vreshtave në Markgreflerland, [Baden (Gjermani)|Baden, Gjermani]]
[parapamje| Vreshta në malet judease pranë [Jeruzalemi|Jeruzalemit]]
Një **plantacion vreshti** është një plantacion i vreshtave të pemëve, të rritur kryesisht për prodhimin e verës, por edhe rrushit, vreshtave të bordit dhe lëngut joalkoolik të vreshtave. Shkenca, praktika dhe studimi i prodhimit të vreshtave njihet si vitikulturë. Plantacionet e vreshtave shpesh karakterizohen nga -i i tyre, një term francez që përkthehet lirisht si "një ndjenjë e vendit" që i referohet karakteristikave specifike gjeografike dhe gjeologjike të plantacioneve të rrushit, të cilat mund t'i përkasin vetë verës.

## Historia 
Dëshmia më e hershme e prodhimit të verës daton midis viteve 6 000 dhe 5 000 p.e.s. Teknologjia e prodhimit të verës u përmirësua ndjeshëm me grekët e lashtë, por vetëm në fund të Perandorisë Romake teknikat e kultivimit siç i njohim ne ishin të zakonshme në të gjithë Evropën.

## Shiko edhe 
* Veraria

## Referime
Ngjitja malore

alt=|parapamje| Ngjitje malore në malet San Huan, Kolorado, ShBA
[parapamje| Një alpinist që shijon pamjen e [Alpet|Alpeve.]]
Një **ngjitje malore** është një shëtitje e gjatë, rraskapitëse, zakonisht në shtigje në fshat. Ecja për kënaqësi u zhvillua në Evropë gjatë shekullit të tetëmbëdhjetë. Ngjitjet e gjata si pjesë e një pelegrinazhi fetar kanë ekzistuar për një kohë shumë më të gjatë. "Hiking" është termi i preferuar në Kanada dhe Shtetet e Bashkuara; termi "shëtitje" përdoret në këto rajone për shëtitje më të shkurtra, veçanërisht urbane. Në Mbretërinë e Bashkuar dhe Republikën e Irlandës, fjala "ecje" përshkruan të gjitha format e ecjes, pavarësisht nëse është një shëtitje në park ose shëtitje në Alpe. Fjala hiking përdoret gjithashtu shpesh në Mbretërinë e Bashkuar, së bashku me ecjen në kodër, dhe ecjen në këmbë (një term që përdoret kryesisht për ecjen në kodra në Anglinë veriore). Termi "**bushwalking"** është endemik për Australinë, pasi është adoptuar nga Klubi Bush Walkers i SIdneit në 1927. Në Zelandën e Re, një shëtitje ose shëtitje e gjatë dhe rraskapitëse quhet **tramping**. Është një aktivitet popullor me organizata të shumta ecjeje në mbarë botën dhe studimet sugjerojnë se të gjitha format e ecjes kanë përfitime shëndetësore.

## Shiko edhe 
* Ngjitja malore në Kosovë

## Referime
Prerja e paligjshme e drunjëve

[parapamje| Magazinimi dhe eksporti i palisandërit nga prerjet e paligjshme në [Madagaskari|Madagaskar.]]
**Prerja e paligjshme e drunjëve** është korrja, transportimi, blerja ose shitja e lëndës drusore në kundërshtim me ligjet. Vetë procedura e vjeljes mund të jetë e paligjshme, duke përfshirë përdorimin e mjeteve korruptive për të pasur qasje në pyje; nxjerrja pa leje, ose nga një zonë e mbrojtur; prerja e specieve të mbrojtura; ose nxjerrja e lëndës drusore që tejkalon kufijtë e dakordësuar. Prerja e paligjshme është një forcë shtytëse për një sërë çështjesh mjedisore si shpyllëzimi, erozioni i tokës dhe humbja e biodiversitetit, të cilat mund të nxisin kriza mjedisore në shkallë më të gjerë si ndryshimi i klimës dhe forma të tjera të degradimit mjedisor.

Paligjshmëria mund të ndodhë edhe gjatë transportit, siç është përpunimi dhe eksporti i paligjshëm (përmes deklarimit mashtrues në doganë); shmangia e taksave dhe tarifave të tjera, dhe vërtetimi mashtrues. Këto vepra shpesh quhen “larje druri”.

Prerjet e paligjshme nxiten nga një sërë forcash ekonomike, si kërkesa për lëndë të parë, grabitja e tokës dhe kërkesa për kullota për bagëtinë. Rregullimi dhe parandalimi mund të ndodhin si në madhësinë e ofertës, me zbatim më të mirë të mbrojtjeve mjedisore, ashtu edhe në anën e kërkesës, siç është rregullimi në rritje i tregtisë si pjesë e industrisë ndërkombëtare të lëndës drusore.

## Shiko edhe 
* Shpyllëzimi

## Referime