Tarusa

**Tarusa** (Rusisht: *Таруса* ) është një qytet në Oblasti Kaluga, Rusia, i vendosur në bregun e majtë të lumit Oka, 70 km në verilindje të Kaluga.

## Etimologjia e emrit
Emri vjen nga ai i lumit Tarusa, një degë e Okës. . 

## Historia
Tarusa dihet se ekziston që nga viti 1246. 

Ishte qendra e Principatës së Tarusës, e cila u krijua pasi Mikhail Vsevolodoviç, Duka i Principatës së Çernigovit - një nga shtetet më të mëdha dhe më të fuqishme brenda Rusit Kievan - e ndau Principatën e Çernigovit midis bijve të tij dhe ia dha Principatën e Tarusës djalit të tij, Jurit të Tarusës. 

Në shekullin XVIII, Katerina e Madhe e rindërtoi Tarusën sipas një plani të përgjithshëm, me sheshin gjigant Sobornaya në qendër dhe një Sobor (kishë) të bukur. Nga qendra, të gjitha rrugët e Tarusës përfunduan në mënyrë të rregullt. Projekti madhështor i qytetit nga Katerina e Madhe është ende i ruajtur dhe i dukshëm.

Në fillim të shekullit XX, Tarusa u bë shtëpia e familjes së Ivan Tsvetaev - themeluesit të Muzeut Pushkin të Arteve të Bukura në Moskë, dhe vajzës së tij Marina Tsvetaeva - poetes së famshme me fat tragjik. Piktori i famshëm rus Victor Borisov-Musatov banoi dhe pikturoi shpesh në Tarusa dhe u varros atje. Tarusa mori nofkën "Barbisoni rus në lumin Oka" dhe u bë një vend i njohur për shumë piktorë, përfshirë Mikhail Vrubel, Konstantin Korovin, Valentin Serov, Nikolay Krymov, Lev Lagorio dhe Vasily Polenov. . 

Pushteti sovjetik në Tarusa u vendos më 27 dhjetor 1917. Në vitet në vijim, të gjitha kishat e qytetit u mbyllën dhe një monument për Joseph Stalin u ngrit në sheshin qendror. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, trupat gjermane iu afruan Tarusës dhe e morën atë në rrugën e tyre për në Moskë. Qyteti u pushtua nga gjermanët midis 24 tetorit dhe 19 dhjetorit 1941. Pas kësaj, qyteti u rimor nga Ushtria e Kuqe e cila kaloi lumin Oka në dimër nën zjarrin gjerman dhe sulmoi fortesat gjermane në bregun më të lartë të Okës. Mbetjet e fortifikimeve të qytetit dhe murit të qytetit mund të shihen ende sot në parkun e komunitetit pranë Katedrales Pjetër dhe Pali.

## Tarusa - qyteti i "Gjashtëvjeçarëve", disidentëve dhe Artit të Lirë
Kur Stalini vdiq në vitin 1953 dhe shumë ish-të burgosur politikë u liruan, ata ende nuk mund të ktheheshin në vendet e tyre të mëparshme të banimit, sepse ligjet sovjetike ende i ndalonin ata të jetonin më afër se 101 kilometrave nga Moska, Leningradi dhe të gjitha qytetet e mëdha. Prandaj, ata duhej të zgjidhnin qytete të vogla nga kjo zonë prej 101 kilometrash, dhe Tarusa u bë një nga vendet e tilla. Ndër të parët që u vendosën këtu ishin ish-të burgosurit e Gulagut, poeti Arkady Steinberg dhe piktori Boris Sveshnikov, të ndjekur nga shumë të tjerë si Anatoly Marchenko, Larisa Bogoraz, Gleb Yakunin, Pavel Litvinov, Alexander Ginzburg, Andrey Amalrik, Sergei Kovalev, Zoya Krakhmalnikova, Lev Kopelev dhe Frida Vigdorova. Libri "Tarusa - kilometri i 101-të" nga Tatyana Melnikova i kushtohet jetës dhe fatit të disidentëve që jetuan në Tarusa.

Pasi Hrushovi shpalli politikat e tij të De-Stalinizimit në vitin 1956 dhe kufizimet e mëparshme u hoqën gradualisht, shumë prej atyre njerëzve të shtypur nga autoritetet sovjetike preferuan ende të qëndronin në Tarusa. Ata kultivuan frymën e lirisë dhe emancipimit, ata jetonin një jetë shumë intelektuale dhe shpirtërore, duke u përpjekur të kompensonin dekadat e humbura në burg. Të tërhequr nga kjo frymë e veçantë lirie dhe aureolë e mendimit të lirë, shumë përfaqësues të inteligjencies së Moskës, të rënduar nga korniza tepër e ngurtë e realitetit sovjetik, u tërhoqën nga Tarusa.  

Kështu, u formua një bashkim unik i disidentëve të vjetër dhe të rinj dhe përfaqësuesve të inteligjencës liridashëse nga radhët e Gjashtëvjeçarëve që iu bashkuan me kënaqësi atyre, i cili përcaktoi fytyrën dhe identitetin mbizotërues të Tarusës për dekadat e ardhshme. Figurat e mëdha kulturore që vepruan si qendra tërheqjeje, gravitacioni dhe komunikimi ishin shkrimtari i famshëm Konstantin Paustovsky, e veja e poetit Osip Mandelstam - Nadezhda Mandelstam, poeti Nikolai Zabolotsky, Nikolai Otten, Vladimir Golyshev, poeti Arkady Steinberg dhe dy djemtë e tij - artistët Eduard Steinberg dhe Boris Steinberg. 

Në vitin 1961, shkrimtari Konstantin Paustovsky dhe poeti Arkady Steinberg luftuan për të botuar të famshmen *Faqet e Tarusës*, e cila u bë libri i vetëm në Bashkimin Sovjetik që i shpëtoi censurës qendrore të partisë me bazë në Moskë dhe ofroi faqet e saj për shkrimtarë të ndryshëm me mendim të lirë dhe disidentë. Pasi libri u botua, ai u shpall i dëmshëm ideologjikisht dhe u hoq nga të gjitha libraritë dhe bibliotekat. Drejtori i shtëpisë botuese Kaluga u qortua, kryeredaktori u pushua nga puna dhe do të pasonin represione të tjera. Ishte vetëm apeli personal i Paustovskit ndaj Nikita Hrushov që ndaloi valën e represioneve të mëtejshme. Megjithatë, *Faqet e Tarusës* u bënë një ngjarje e rëndësishme dhe kuptimplotë në letërsinë sovjetike. Libri i prezantoi publikut autorë të tillë si Bulat Okudzhava, Vladimir Maksimov, Frida Vigdorova, Nadezhda Mandelstam dhe Naum Korzhavin, të cilët gëzonin popullaritet të madh në vitet e mëvonshme. 

## Referime 
**Shënimet**

**Citatet** 

### Bibliografia
* Pages from Tarusa, Hardcover - by Ed. Field, Andrew. Publisher: Little, Brown and Company; First Edition (1 Jan. 1964). ASIN:B000J0F308, ISBN-10 :1199941921, ISBN-13 :978-1199941923. 
* Gostunsky Nikolay. Tarusa - an ancient city on the Oka. Moscow, Nauka Publishing House, 1965. (Гостунский Николай. Таруса - древний город на Оке. Москва, издательство "Наука", 1965 г.)
* Melnikova Tatyana Petrovna. Tarusa - 101st kilometer. Moscow, Vozvrashchenie Publishing House, 2007. (Мельникова Татьяна Петровна. Таруса - 101й километр. Москва, Издательство «Возвращение», 2007 год) ISBN 978-5-7157-0214-2)
* Иван Бодров. Приокские дали. Москва, Издательство Московский рабочий, 1964 (Ivan Bodrov. Oka Dali. Moscow, Moskovsky Rabochiy Publishing House, 1964)
* Петр Семенов. Географическо-статистический словарь Российской империи, т. III. Санкт-Петербург., 1867 (Pyotr Semenov. Geographical and Statistical Dictionary of the Russian Empire, vol. III. St. Petersburg., 1867)
* Виктор Михайлович Кашкаров. Конинский удел Тарусского княжества. - «Калужская старина», т. 2, кн. I. Калуга, 1902 (Viktor Mikhailovich Kashkarov. Koninsky appanage of the Tarusa principality. - "Kaluga antiquity", vol. 2, book I. Kaluga, 1902)
* Marina Tsvetaeva: The Woman, Her World, and Her Poetry (1985). Simon Karlinsky, Cambridge University Press p18 ISBN 9780521275743
* Applebaum, Anne (2003). Gulag: A History. Doubleday. p. 446. ISBN 978-0-7679-0056-0.
* "No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva's Daughter", published by Northwestern University Press, August 2009)
* Karlinsky, Simon and Appel, Alfred (1977). The Bitter air of exile: Russian writers in the West, 1922–1972. University of California Press ISBN 978-0-520-02895-1
* Вадим Перельмутер. Дарёный конь. Книга о стихах и прозе. — М.: ОГИ, 2015. — 510 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-94282-771-7.
* Аркадий Штейнберг. К верховьям. Собрание стихов. О Штейнберге: Материалы к биографии. Мемуары. Заметки. Стихи. М., 1997
* Аркадий Штейнберг. Вторая дорога. Стихотворения. Поэмы. Графика. М., 2007 
* Воспоминания об Аркадии Штейнберге. «Он между нами жил...» М., 2008 
* Аркадий Штейнберг. Золотой мяч. Избранные переводы. М., 2014 
* Аркадий Штейнберг. Избранное. «Библиотека для избранных», 2017
* Odessa — Moscow — Odessa. Southwest Wind in Russian Literature. Moscow, 2014 (Одесса — Москва — Одесса. Юго-западный ветер в русской литературе. М., 2014)
* Fleishman, Lazar (1990). Boris Pasternak: The Poet and His Politics. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-07905-2.
* Slater, Maya, ed. (2010). Boris Pasternak: Family Correspondence 1921–1960. Hoover Press. ISBN 978-0-8179-1025-9.
* Griffiths, Frederick T.; Rabinowitz, Stanley J.; Fleishmann, Lazarus (2011). Epic and the Russian Novel from Gogol to Pasternak (pdf). Studies in Russian and Slavic Literatures, Cultures and History. Boston: Academic Studies Press. p. 241. ISBN 978-1-936235-53-7. OCLC 929351556.
*Kilometer 101 by Maxim Osipov, edited by Boris Dralyuk, translated from the Russian by Boris Dralyuk, Nicolas Pasternak Slater, and Alex Fleming. 2022, Penguin Random House. 
* Austin, Anthony (July 11, 1982). "The Life of a Zek (Book review of "Notes of a Revolutionary")". New York Times.
* Alexeyeva, Lyudmila (1993). The Thaw Generation: Coming of Age in the Post-Stalin Era. Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press. p. 166. ISBN 978-0-8229-5911-3.
* Coleman, Fred (August 15, 1997). The Decline and Fall of Soviet Empire : Forty Years That Shook The World, From Stalin to Yeltsin. St. Martin's Griffin. ISBN 978-0-312-16816-2. p. 95-97
* Laqueur, Walter (1996). The Dream that Failed : Reflections on the Soviet Union. USA: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510282-6.
* Amalrik, Andrei (1970). Will the Soviet Union Survive Until 1984?. New York: Harper & Row. ISBN 978-0-06-090732-7.