Luftërat Revolucionare Franceze

[parapamje|369px|Beteja e Valmy, 20 shtator [1792]]
**Luftërat Revolucionare Franceze** (frëngjisht: *Guerres de la Révolution française*) ishin një seri konfliktesh ushtarake gjithëpërfshirëse që zgjatën nga viti 1792 deri në vitin 1802, që rezultuan nga Revolucioni Francez. Ato e vendosën Francën kundër Britanisë, Austrisë, Prusisë, Rusisë dhe disa monarkive të tjera. Ato ndahen në dy periudha: Lufta e Koalicionit të Parë (1792–1797) dhe Lufta e Koalicionit të Dytë (1798–1802). Fillimisht e kufizuar në Evropë, luftimet gradualisht morën një dimension global. Pas një dekade lufte të vazhdueshme dhe diplomacie agresive, Franca kishte pushtuar territore në Gadishullin Italian, Vendet e Ulëta dhe Rheinlandin. Suksesi francez në këto konflikte siguroi përhapjen e parimeve revolucionare në pjesën më të madhe të Evropës.

Që në vitin 1791, monarkitë e tjera të Evropës e shikonin me zemërim revolucionin dhe trazirat e tij; dhe ata menduan nëse duhet të ndërhynin, qoftë në mbështetje të mbretit Luigji XVI, për të parandaluar përhapjen e revolucionit, ose për të përfituar nga kaosi në Francë. Austria vendosi trupa të konsiderueshme në kufirin e saj francez dhe së bashku me Prusinë, nxorri Deklaratën e Pillnitz, e cila kërcënonte me pasoja të rënda nëse ndonjë gjë do t'i ndodhte mbretit Luigji XVI dhe Mbretëreshës Marie Antoinette. Pasi Austria refuzoi të tërhiqte trupat e saj nga kufiri francez dhe të tërhiqej nga kërcënimi i perceptuar i përdorimit të forcës, Franca i shpalli luftë Austrisë dhe Prusisë në pranverën e vitit 1792; të dy vendet u përgjigjën me një pushtim të koordinuar që u kthye përfundimisht në Betejën e Valmy, në shtator. Kjo fitore inkurajoi Konventën Kombëtare për të shfuqizuar monarkinë. Një seri fitoresh nga ushtritë e reja franceze përfundoi befas me disfatën në Neerwinden në pranverën e vitit 1793. Francezët pësuan disfata shtesë në pjesën e mbetur të vitit dhe këto kohë të vështira lejuan jakobinët të ngriheshin në pushtet dhe të impononin mbretërimin e terrorit, si dhe bashkimin e kombit.

Në vitin 1794, situata u përmirësua në mënyrë dramatike për francezët, pasi fitoret e mëdha në Fleurus kundër Austrisë dhe holandezëve dhe në Malin e Zi kundër spanjollëve sinjalizuan fillimin e një faze të re në luftëra. Deri në vitin 1795, francezët kishin pushtuar Holandën Austriake dhe Republikën Hollandeze. Francezët gjithashtu nxorën jashtë lufte Spanjën dhe Prusinë me Paqen e Bazelit. Një gjeneral i panjohur deri atëherë, i quajtur Napoleon Bonapart, filloi fushatën e tij të parë në Itali në prill të vitit 1796. Në më pak se një vit, ushtritë franceze nën drejtimin e Napoleonit shkatërruan forcat Habsburge dhe i dëbuan nga gadishulli italian, duke fituar pothuajse çdo betejë dhe duke kapur 150,000 robër. Me forcat franceze që marshonin drejt Vjenës, austriakët bënë thirrje për paqe dhe ranë dakord me Traktatin e Campo Formio-s, duke i dhënë fund Koalicionit të Parë kundër Republikës.

Lufta e Koalicionit të Dytë filloi në vitin 1798 me pushtimin francez të Egjiptit, të kryesuar nga Napoleoni. Aleatët shfrytëzuan mundësinë e ofruar nga përpjekja franceze në Lindjen e Mesme për të rifituar territoret e humbura nga Koalicioni i Parë. Lufta filloi mirë për aleatët në Evropë, ku ata i shtynë gradualisht francezët nga Italia dhe pushtuan Zvicrën - duke grumbulluar fitore në betejat e Magnano, Cassano dhe Novi, gjatë rrugës. Megjithatë, përpjekjet e tyre u shpërbënë kryesisht me fitoren franceze në Zyrih në shtator 1799, e cila bëri që Rusia të largohej nga lufta. Ndërkohë, forcat e Napoleonit asgjësuan një sërë ushtrish egjiptiane dhe osmane në betejat e Piramidave, malit Tabor dhe Abukirit. Këto fitore në Egjipt e rritën më tej popullaritetin e Napoleonit në Francë dhe ai u kthye me triumf në vjeshtën e vitit 1799, megjithëse fushata egjiptiane përfundimisht përfundoi me dështim. Për më tepër, Marina Mbretërore kishte fituar Betejën e Nilit në vitin 1798, duke forcuar më tej kontrollin britanik të Mesdheut dhe duke dobësuar Marinën Franceze.

Ardhja e Napoleonit nga Egjipti çoi në rënien e Direktoratit në grushtin e shtetit të *18 Brumaire*, me Napoleonin që u vendos si Konsull. Napoleoni më pas riorganizoi ushtrinë franceze dhe nisi një sulm të ri kundër austriakëve në Itali gjatë pranverës së vitit 1800. Kjo solli një fitore vendimtare franceze në Betejën e Marengo në qershor të vitit 1800, pas së cilës austriakët u tërhoqën nga gadishulli edhe një herë. Një tjetër triumf dërrmues francez në Hohenlinden në Bavari i detyroi austriakët të kërkonin paqen për herë të dytë, duke çuar në Traktatin e Lunéville të vitit 1801. Me Austrinë dhe Rusinë jashtë luftës, Britania e gjeti veten gjithnjë e më të izoluar dhe ra dakord me Traktatin e Amiens me Qeverinë e Napoleonit në vitin 1802, duke përfunduar Luftërat Revolucionare. Megjithatë, tensionet e vazhdueshme u treguan shumë të vështira për t'u frenuar dhe Luftërat Napoleonike filluan më shumë se një vit më vonë me formimin e Koalicionit të Tretë, duke vazhduar serinë e Luftërave të Koalicionit.

## Shiko edhe 
* Revolucioni Francez
* Napoleon Bonaparti
* Luftërat Napoleonike
* Perandoria e Parë Franceze
* Beteja e Trafalgarit
* Beteja e Waterloo
* Arthur Wellesley, Duka i Parë i Uellingtonit
* Ishulli Shën Elena

## Referime