Industria e naftës në Azerbajxhan

parapamje| Fushat e naftës në tokë në Azerbajxhan
parapamje| Fushat e naftës në det të hapur në Azerbajxhan
**Industria e naftës në Azerbajxhan** prodhon rreth 873,260 fuçi ose 138,837 metra kub naftë dhe 29 miliardë metra kub gaz në vit që nga viti 2013.  Azerbajxhani është një nga vendlindjet e industrisë së naftës në botë

Kompania Shtetërore e Naftës e Republikës së Azerbajxhanit (e njohur si SOCAR ), siguron një burim të rëndësishëm të të ardhurave për qeverinë e Azerbajxhanit. SOCAR është një kompani shtetërore e naftës dhe gazit me seli në Baku, Azerbajxhan . 

## Bumi i parë i naftës 
djathtas|parapamje| Puset e naftës të Nobel Brothers në Balakhani, një periferi e Bakusë.
Në vitin 1871, Ivan Mirzoev, një qytetar armen etnik i cili në atë kohë ishte një monopolist i *otkupchina*, ndërtoi stacionin e parë të naftës prej druri, i ndjekur nga një tjetër vitin e ardhshëm.   Shpimi u krye në mënyrë primitive me një krah ekuilibri dhe një pompë manuale.
parapamje| Rafineria e naftës në Baku rreth vitit 1912
Ka dëshmi të përdorimit të naftës në tregti që në shekujt III dhe IV.  Informacion mbi prodhimin e naftës në gadishullin Apsheron mund të gjendet në dorëshkrimet e shumë autorëve arabë dhe persianë .

Paragrafi i mëposhtëm nga rrëfimet e udhëtarit të famshëm Marco Polo "il Milione" besohet të jetë një referencë për naftën e Bakusë: "Afër kufirit të Gjeorgjisë ekziston një burim nga i cili buron një rrjedhë nafte, me një bollëk aq të madh sa njëqind anije. mund të ngarkohet aty menjëherë. Ky vaj nuk është i mirë për t'u ngrënë; por është i mirë për djegie dhe si shërim për burrat dhe devetë e prekura me kruajtje ose zgjebe. Burrat vijnë nga një distancë e largët për të marrë këtë vaj dhe në të gjithë lagjen nuk digjet vaj tjetër përveç këtij *.” *

Shkencëtari dhe udhëtari turk i pjesës së dytë të shekullit të 17-të, Evliya Çelebi, raportoi se "kalaja e Bakusë ishte e rrethuar nga 500 puse, nga të cilat prodhohej vaj i rafinuar me acid të bardhë dhe të zi".

Në vitin 1636 Adam Oleary Elshleger (1603-1671), një diplomat dhe udhëtar gjerman, dha përshkrimin e 30 puseve të naftës në Baku dhe vuri në dukje se disa prej tyre ishin rrëke.

Shumë rrëfime evropiane të shekullit të 18-të dhe të 19-të për Kaukazin i referohen Tempullit të Zjarrit të Baku në Rajonin Suraxanı, ku zjarri ushqehej nga gazi natyror nga një shpellë poshtë zonës.

Haxhi Kasimbej Mansurbekov, në vitin 1803 për herë të parë në botë, filloi nxjerrjen e naftës detare në gjirin Bibi-Heybat nga dy puse në 18m dhe 30m larg vijës bregdetare. Nxjerrja e parë e naftës në det të hapur u braktis kur një stuhi e fortë në 1825 shkatërroi puset.

Në 1806, Perandoria Ruse pushtoi Bakunë dhe mori kontrollin monopolist të prodhimit të naftës.  Atë vit, të gjitha burimet e naftës të Absheron, Guba dhe Salyan, që i përkisnin Bakusë, u shpallën pasuri shtetërore e Rusis. Gjithashtu, në kohën e bashkimit të khanatit të Bakusë me Rusinë, rreth 120 puse u vendosën në zonën e Bakut dhe nxjerrja vjetore nga këto puse përbënte rreth 200 mijë pood naftë.

Në vitin 1837, rusët ndërtuan një fabrikë distilimi vaji në Balaxani.   

Të drejtat ekskluzive për zhvillimin e fushave të naftës në Baku ishin në duart e bizneseve të regjistruara në Rusi dhe vetëm në 1898 kompanive të huaja iu dhanë të drejta për të eksploruar dhe zhvilluar fushat e naftës, si dhe për të marrë pjesë në procesin e tenderit vjetor. Ndërmjet viteve 1898 dhe 1903 firmat britanike të naftës investuan 60 milionë rubla në fushat e naftës në Baku . Armenët etnikë kontribuan gjithashtu në prodhimin dhe shpimin e naftës rreth Bakut. Ata thuhet se drejtonin pothuajse një të tretën e industrisë së naftës në rajon deri në vitin 1900. 

### Prodhimi i naftës 
djathtas|parapamje| Puset e naftës në Baku, Azerbajxhan, "Where it Rains Petroleum", rreth 1909
Midis 1898 dhe 1901, Baku prodhoi më shumë naftë se SHBA. Deri në vitin 1901, gjysma e naftës në botë prodhohej këtu, nga 1900 puse, të vendosura brenda një sipërfaqeje prej 15.5 kilometër katrorë.  Por forcat e Boshtit u rrethuan dhe përfundimisht u mundën në Stalingrad, duke detyruar një tërheqje nga rajoni. Kontrolli i furnizimit me naftë nga Baku dhe Lindja e Mesme luajti një rol të madh në ngjarjet e luftës dhe fitoren përfundimtare të aleatëve. Ndërprerja e furnizimit me naftë e dobësoi ndjeshëm Japoninë në pjesën e fundit të luftës së Paqësorit. 

## Periudha e pasluftës 
Prodhimi i naftës nga vendburimet ekzistuese filloi të bjerë pas Luftës së Dytë Botërore, si rezultat i mbiprodhimit katastrofik dhe nën-investimit. Megjithatë, potenciali real për zbulime të reja u ndje se ishte i pranishëm në det të hapur.

Zhvillimi intensiv filloi në vitin 1950. 

Si rezultat i hartave intensive gjeologjike dhe gjeofizike gjatë viteve 1950-1960, u përcaktuan strukturat mbajtëse të naftës dhe gazit të Kaspikut. Zbulimet përfshinin fusha të tilla si Darvin Bank, Gum Deniz "Canub", "Gurgani-esea", "Ishulli Chilov ", "Hazi Aslanov", "Sangachalli-deti", " Duvanni -deti", " Ishulli Bulla " dhe Peschany .

Një nga fushat më të mëdha në det, "Sangacal-deniz", është shpuar disa herë që nga viti 1959, por suksesi erdhi vetëm në vitin 1965. Kjo fushë ka rreth    të rezervave të naftës.

Disa fusha të mëdha nafte dhe gazi u zbuluan dhe u vunë në prodhim midis viteve 1968 dhe 1975: Bahar (1968), Sangachali-Duvanni (1969), Bulla Deniz (1975).

Prodhimi arriti kulmin në vitin 1967 me 414.000 fuçi në ditë. Prodhimi i gazit u rrit në mënyrë të qëndrueshme deri në vitet 1990 derisa pasoi rënia e fushave të gazit Bahar dhe Bulla.

Si rezultat i metodave moderne të kërkimit të përdorura, katër fusha të reja me shumë rezervuarë u hapën në Kaspik në një thellësi prej 200 metrash. Pjesa e cekët e Guneshlit, ku thellësia e ujit lejonte zhvillimin e naftës u vu në prodhim deri në vitin 1989 dhe tani jep 120.000 fuçi.

## Vitet e fundit 
Pas fitimit të pavarësisë, Azerbajxhani filloi të tërheqë investime të huaja të nevojshme në vend.

Zbatimi i 20 kontratave PSA (që kërkojnë 60 miliardë dollarë investime) që janë lidhur deri më tani është një pjesë integrale e strategjisë së naftës të Azerbajxhanit. 
djathtas|parapamje| Nafta si pasuri natyrore e Azerbajxhanit e paraqitur në një kartëmonedhë AZM 1000 (2001)

Tubacioni Baku-Tbilisi-Cejhan u hap zyrtarisht më 13 korrik 2006 dhe tani transporton naftë bruto në një gjatësi 1.7 kilometrash, nga fusha e naftës Azeri–Chirag–Gunashli në Detin Kaspik deri në Mesdhe. Nafta pompohet nga terminali Sangachal pranë Baku, nëpërmjet Tbilisit, kryeqytetit të Gjeorgjisë, në Ceyhan, një port në bregdetin juglindor të Mesdheut të Turqisë. Është tubacioni i dytë më i gjatë dhe një nga më të rëndësishmit në botë. Në projektin gjigand përfshihen 11 koncerne dhe drejtimin e ka koncerni BP, i cili zotëron 30,1 për qind në këtë sipërmarrje. Pas tij renditet shoqëria azerbajxhanase e naftës.Projekti i naftësjellësit u mbështet në mënyrë masive nga qeveria amerikane. 

2 milion 268 mijë 672 ton naftë Azerbajxhani u transportuan përmes tubacionit kryesor të eksportit BTC në tetor 2017. 
djathtas|parapamje| Tubacioni Baku-Tbilisi-Cejhan (i gjelbër) është një nga disa tubacionet që rrjedhin nga Baku.
Fusha e gazit Shah Deniz, e zbuluar në vitin 1999, është një nga gjetjet më të mëdha të fushës së gazit të BP në dekadat e fundit. Fabrika e gazit Shah Deniz në Terminalin Sangachal filloi në 2007 dhe e shndërroi Azerbajxhanin në një prodhues të madh gazi. Në Dhjetor 2013, Faza 2 e Projektit Shah Deniz është miratuar dhe është duke u projektuar. Hidrokarburet e Shah Deniz Stage 2 janë planifikuar të transferohen në Turqi dhe Evropë përmes tubacioneve të eksportit TANAP dhe TAP .

Më 19 prill 2019, presidenti i SOCAR Rovnag Abdullayev dhe presidenti rajonal i BP për Azerbajxhanin, Gjeorgjinë dhe Turqinë, Gary Jones nënshkruan një kontratë me kosto 6 miliardë dollarë. Në ceremoninë e nënshkrimit është miratuar vendimi përfundimtar i investimit për platformën Azeri Central East (ACE), e cila është planifikuar të ndërtohet në bllokun Azeri-Chirag-Gunashli (ACG). Ndërtimi është planifikuar të fillojë në vitin 2019, ndërsa përfundimi është planifikuar në mesin e vitit 2022.    

Në prill 2020, në mes të pandemisë COVID-19, Baku mbështeti një marrëveshje historike midis Organizatës së Vendeve Eksportuese të Naftës (OPEC) dhe vendeve të tjera jo-prodhuese të naftës në OPEC për të ulur prodhimin në një përpjekje për të stabilizuar një treg të sëmurë të naftës. Gjatë kësaj periudhe, Azerbajxhani do të mbajë prodhimin mesatar ditor të naftës së papërpunuar në një nivel që nuk i kalon 554,000 fuçi dhe vendi do të duhet të mbajë prodhimin ditor të naftës në nivelin prej 587,000 fuçi gjatë periudhës korrik-dhjetor dhe 620,000 fuçi midis janarit 2021 dhe prillit 2022. 

## Shënime dhe referenca