Duna bregdetare

parapamje| Dunat bregdetare të mbuluara me barëra rreth grykës së lumit Liver Å në Danimarkë
parapamje|Newborough Dune Rejuvenation, Wales; video of work done by Natural Resources Wales; 2015
**Dunat bregdetare**  formohen kur rëra e lagësht depozitohet përgjatë bregut dhe thahet dhe fryhet përgjatë plazhit.  Dunat formohen aty ku plazhi është mjaft i gjerë për të lejuar akumulimin e rërës së fryrë nga era dhe ku erërat mbizotëruese në breg priren të fryjnë rërë në brendësi. Në Shqipëri duna bregdetare më e njohur është Rana e Hedhun. 

## Përmbledhje 
Tre përbërësit kryesorë për formimin e dunave bregdetare janë një furnizim i madh me rërë, erëra për të lëvizur furnizimin e përmendur me rërë dhe një vend për akumulimin e furnizimit me rërë.  Pengesat - për shembull, bimësia, guralecat e kështu me radhë - priren të ngadalësojnë erën dhe të çojnë në depozitimin e kokrrave të rërës.  Këto "duna fillestare" të vogla ose "duna hije" priren të rriten në drejtim vertikal nëse pengesa që ngadalëson erën mund të rritet edhe vertikalisht (dmth., vegjetacioni). Dunat bregdetare zgjerohen anash si rezultat i rritjes anësore të bimëve bregdetare nëpërmjet farës ose rizomës .   Modelet e dunave bregdetare sugjerojnë se lartësia e tyre përfundimtare e ekuilibrit lidhet me distancën midis vijës së ujit dhe ku mund të rritet bimësia.  Dunat bregdetare mund të klasifikohen sipas vendit ku zhvillohen, ose fillojnë të marrin formë. Dunat zakonisht grupohen në grupin primar të dunave ose në grupin e dunave dytësore.   Vende të ndryshme anembanë globit kanë formacione dune unike për profilin e tyre të dhënë bregdetar.

Dunat bregdetare me rërë mund të sigurojnë privatësi dhe/ose habitate për të mbështetur florën dhe faunën lokale. Kafshë të tilla si gjarpërinjtë e rërës, hardhucat dhe brejtësit mund të jetojnë në dunat bregdetare të rërës, së bashku me insektet e të gjitha llojeve. Shpesh bimësia e dunave të rërës diskutohet pa pranuar rëndësinë që kanë dunat bregdetare për kafshët. Për më tepër, disa kafshë, si dhelprat dhe derrat e egër, mund të përdorin duna bregdetare si zona gjueti për të gjetur ushqim. Zogjtë janë të njohur gjithashtu për përdorimin e dunave bregdetare si zona fshinjsh. Të gjitha këto specie e gjejnë mjedisin bregdetar të dunave të rërës jetik për mbijetesën e specieve të tyre.

Me kalimin e kohës dunat bregdetare mund të ndikohen nga ciklonet tropikale ose aktivitete të tjera stuhie intensive, në varësi të vendndodhjes së tyre. Puna e fundit ka sugjeruar që dunat bregdetare priren të evoluojnë drejt një morfologjie të lartë ose të ulët në varësi të shkallës së rritjes së dunave në lidhje me frekuencën e stuhive.   Gjatë një ngjarje stuhie, dunat luajnë një rol të rëndësishëm në minimizimin e energjisë së valës ndërsa lëviz në breg. Si rezultat, dunat bregdetare, veçanërisht ato në zonën e para të prekura nga një stuhi, do të tërhiqen ose gërryhen.  Për të kundërshtuar dëmtimin nga aktiviteti tropikal në dunat bregdetare, mund të bëhen përpjekje afatshkurtra pas stuhisë nga agjencitë individuale nëpërmjet rrethimit për të ndihmuar me akumulimin e rërës. 

Sa gërryen një dunë gjatë çdo stuhie, lidhet me vendndodhjen e saj në vijën bregdetare dhe profilin e plazhit gjatë një sezoni të caktuar. Në ato zona me mot më të ashpër dimëror, gjatë verës një plazh ka tendencë të marrë më shumë një pamje konvekse për shkak të valëve më të buta, ndërsa i njëjti plazh në dimër mund të marrë më shumë një pamje konkave. Si rezultat, dunat bregdetare mund të gërryhen shumë më shpejt në dimër sesa në verë. E kundërta është e vërtetë në zonat me mot më të ashpër veror. 

Lidhur me këto dukuri bregdetare ka shumë kërcënime. Disa duna bregdetare, për shembull ato në San Francisko, janë ndryshuar plotësisht nga urbanizimi; riformësimi i dunës për përdorim njerëzor. Kjo i vë në rrezik speciet vendase. Një tjetër rrezik, në Kaliforni dhe në vende në MB konkretisht, është futja e specieve pushtuese. Llojet bimore, të tilla si *Carpobrotus edulis*, u prezantuan nga Afrika e Jugut në një përpjekje për të stabilizuar dunat dhe për të ofruar përfitime kopshtare, por në vend të kësaj u përhapën duke u hequr tokën specieve vendase. *Arenaria Ammophila*, e njohur si bari i plazhit evropian, ka një histori të ngjashme, megjithëse nuk ka përfitime në hortikulturë. Ka një mbulim të madh të tokës dhe, siç ishte menduar, stabilizoi dunat, por si një efekt anësor i padëshiruar pengoi speciet vendase të lulëzojnë në ato duna. Një shembull i tillë është fusha dune në Point Reyes, Kaliforni . Tani ka përpjekje për të hequr qafe të dyja këto specie pushtuese.  

## Shih edhe 
* Duna
* Bregdeti
* Rana e Hedhun 

## Referime