Marseja

**Marseille** (, ; shkruar edhe në anglisht si *Marseilles*; Ocitan: [maʀˈsejɔ, -ˈsijɔ]) është prefektura e departamentit francez të Grykës së Ronës dhe kryeqyteti i rajonit Provenca-Alpet-Bregu i Kaltër. I ndodhur në rajonin e Kamargës në Francën jugore, ndodhet në bregun e Gjirit të Luanit, pjesë e Detit Mesdhe, pranë grykëderdhjes së lumit Ronë. Banorët e saj quhen *Marseillais*.

## Historia 
Marseille u themelua në vitin 600 para erës sonë nga helenët nga Phocaea si port tregëtarë me emrin Μασσαλία (*Massalia*). Massalia ishte porti i parë helenë në Evropën Perendimore me një popullatë mbi 1000 banorë.  Ishte vendi i parë në Francë që mori statutin e qytetit. 

E themeluar rreth vitit 600 para Krishtit nga kolonët grekë nga Phocaea, Marseja është qyteti më i vjetër në Francë, si dhe një nga vendbanimet më të vjetra të Evropës të banuara vazhdimisht.  Ishte i njohur për grekët e lashtë si Massalia (Greqisht: Μασσαλία) dhe për romakët si *Massilia*.   Emri *Massalia* ndoshta rrjedh nga *μᾶζα* (masë, gungë, tortë elbi), "gungë" është shkëmbi La Garde. Marseja ka qenë një port tregtar që nga kohërat e lashta. Në veçanti, ai përjetoi një lulëzim të konsiderueshëm tregtar gjatë periudhës koloniale dhe veçanërisht gjatë shekullit të 19-të, duke u bërë një qytet industrial dhe tregtar i begatë. Në ditët e sotme, Porti i Vjetër ndodhet ende në zemër të qytetit, ku filloi prodhimi i sapunit, savon de Marseille, rreth 6 shekuj më parë.

## Gjeografia 
* Pozita gjeografike: 

Qytetet e Marsejës, Ashi-në-Provencë dhe 90 komuna periferike kanë formuar që nga viti 2016 Metropolis Aix-Marseille-Provence, një autoritet metropolit i zgjedhur në mënyrë indirekte tani përgjegjës për çështje më të gjera metropolitane, me një popullsi prej 1,898,561 në 19 janar 2019, regjistrimi.

## Demografia 
Marseja është qyteti i dytë më i populluar në Francë, me 870,731 banorë në 2019  mbi një territor komunal prej 241 kilometrash katrorë   . Së bashku me periferitë dhe periferitë e saj, zona metropolitane e 3,972 km2, e cila kishte një popullsi prej 1,873,270 banorësh në regjistrimin e janarit 2019,  e treta më e populluar në Francë pas atyre të Parisit dhe Lionit.

Që nga origjina e saj, hapja e Marsejës ndaj Detit Mesdhe e ka bërë atë një qytet kozmopolit të përkufizuar nga shkëmbimet kulturore dhe ekonomike me Evropën Jugore, Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe Azinë. Në Evropë, qyteti ka komunitetin e tretë më të madh hebre pas Londrës dhe Parisit.

## Kultura 
### Muzikantë 
* Rap grupi IAM
* Fonky Family
* Massilia Sound System
* Watcha Clan
* Paul Mauriat
* André Pascal
* Vincent Scotto
* Marius Petipa
* Jehro
* Kill The Thrill
* Thierry Amiel

### Filma të xhiruar 
Marseille ka qenë pikë synimi xhirimit të filmave si nga kompanitë e filmit nga Hollywood gjithashtu edhe nga ato lokale franceze. 

;Filmat e xhiruar
* *37°2 le matin* (1986)
* *Baise-moi* (2000)
* *The Bourne Identity * (2002)
* *Bye-Bye* (1995)
* *Comme un aimant* (2000)
* *Gomez & Tavarès* (2003)
* *La Lune dans le caniveau* (1983)
* *Love Actually* (2003)
* *Marius* (1931)
* *Marius et Jeannette* (1997)
* *Roselyne et les lions* (1989)
* *Taxi* (1998)
* *Taxi 2* (2000)
* *Taxi 3* (2003)
* *The French Connection* (1971)
* *French Connection II* (1975)
* *Trois places pour le 26* (1988)
* *The Devil Wears Prada*(2006)
* *Un, deux, trois, soleil* (1993)

### Objekte turistike dhe kulturore 
Me pamje nga porti është Bazilika e Notre-Dame-de-la-Garde ose "Bonne-mère" për banorët e Marsejës, një kishë romano-bizantine dhe simboli i qytetit. Të trashëguar nga kjo e kaluar, Grand Port Maritime de Marseille (GPMM) dhe ekonomia detare janë pole kryesore të aktivitetit rajonal dhe kombëtar dhe Marseja mbetet porti i parë francez, porti i dytë mesdhetar dhe porti i pestë evropian.

## Universitetet 
* EPITECH
* Insituti Politeknik i Shkencave të Avancuara
* Kedge Business School

Ajo është gjithashtu shtëpia e disa institucioneve të arsimit të lartë në rajon, duke përfshirë Universitetin e Aix-Marseille.

## Ekonomia 
parapamje|250px|Mottoesrways around Marseille.
Në vitet 1990, filloi projekti Euroméditerranée për zhvillimin ekonomik dhe rinovimin urban. Infrastruktura dhe rinovime të reja u kryen në vitet 2000 dhe 2010: tramvaji, rinovimi i Hôtel-Dieu në një hotel luksoz, zgjerimi i Stadiumit Velodrome, Kulla CMA CGM, si dhe muzetë e tjerë buzë kalasë si Muzeu i Qytetërimeve të Evropës dhe Mesdheut (MuCEM). Si rezultat, Marseja është qyteti me më shumë muze në Francë pas Parisit.

## Administrimi 
Marseille përbëhet nga 25 kantone:
# Marseille-La Belle-de-Mai
# Marseille-Belsunce
# Kantorni Marseille-La Blancarde
# Kantorni Marseille-Le Camas
# Kantorni Marseille-La Capelette
# Kantorni Marseille-Les Cinq-Avenues
# Kantorni Marseille-Les Grands-Carmes
# Kantorni Marseille-Mazargues
# Kantorni Marseille-Montolivet
# Kantorni Marseille-Notre-Dame-du-Mont 
# Kantorni Marseille-Notre-Dame-Limite
# Kantorni Marseille-Les Olives
# Kantorni Marseille-La Pointe-Rouge
# Kantorni Marseille-La Pomme
# Kantorni Marseille-La Rose
# Kantorni Marseille-Saint-Barthélemy
# Kantorni Marseille-Sainte-Marguerite
# Kantorni Marseille-Saint-Giniez
# Kantorni Marseille-Saint-Just
# Kantorni Marseille-Saint-Lambert
# Kantorni Marseille-Saint-Marcel
# Kantorni Marseille-Saint-Mauront
# Kantorni Marseille-Les Trois,Lucs
# Kantorni Marseille-Vauban
# Kantorni Marseille-Verduron

## Sporti 
Qyteti u emërua Kryeqyteti Evropian i Kulturës në 2013 dhe Kryeqyteti Evropian i Sportit në 2017. Për më tepër, Marseja priti ndeshje në Kupën e Botës 1998 dhe Euro 2016.

## Panorama e qytetit 

Marseille-iles-frioul.jpg
Marseille-notre-dame-de-la-garde.jpg
Marseille.arp.750pix.jpg
Marseille_hafen.jpg
Garesaintcharles.jpg

## Lidhje të jashtme 
* Official website
* Official Tourism website
* Interactive Virtual Tour 
* Metro

* Marseille City Guide

## Referime