Kanadisht

**Kanada** ( ಕನ್ನಡ, ), e njohur më parë edhe si **kanareze**,  është një gjuhë dravidiane e folur kryesisht nga njerëzit e Karnatakës në Indinë jugperëndimore, me pakica në të gjitha shtetet fqinje. Ka rreth 44&nbsp;milion folës amtare, dhe është gjithashtu një gjuhë e dytë ose e tretë për rreth 15&nbsp;milion folës jo-amtarë në Karnataka.

Kannada ishte gjuha e oborrit të një numri dinastish të Indisë jugore dhe qendrore, përkatësisht Kadambas, Chalukyas, Rashtrakutas, Dinastia Yadava ose Seunas, dinastia Ganga perëndimore, Wodeyars e Mysore, Nayakas e Keladi,  Hoysalas dhe perandorisë Vijaeyanara . Gjuha zyrtare dhe administrative e shtetit të Karnatakës,  gjithashtu ka status të planifikuar në Indi dhe është përfshirë në mesin e gjuhëve klasike të vendit.  

Gjuha kanadeze është shkruar duke përdorur shkrimin kanada, i cili evoluoi nga shkrimi Kadamba i shekullit të 5-të. Kanada dëshmohet në mënyrë epigrafike për rreth një mijëvjeçar e gjysmë dhe kanadishtja e vjetër letrare lulëzoi në dinastinë Ganga të shekullit të 6-të  dhe gjatë Dinastisë Rashtrakuta të shekullit të 9-të.   Kanada ka një histori të pandërprerë letrare prej mbi një mijë vjetësh.  Letërsia kanadeze ka fituar 8 çmime Jnanapith, më shumës se çdo gjuhë dravidiane dhe e dyta më e lartë për gjuhët indiane.    Në korrik 2011, u krijua një qendër për studimin e kanadishtes klasike si pjesë e Institutit Qendror të Gjuhëve Indiane në Mysore për të lehtësuar kërkimin në lidhje me gjuhën. 

## Ndikimi i Sanskritishtes dhe Prakriteve 
Burimet e ndikimit në gramatikën letrare kanadeze duket të jenë të trefishta: gramatika e Pāṇinit, shkollat jo-Pāṇiniane të gramatikës sanskrite, veçanërisht shkollat *Katantra* dhe *Sakatayana*, dhe gramatika Prakrite .  Prakritja letrare duket se ka mbizotëruar në Karnatakë që nga kohërat e lashta. Njerëzit që flasin gjuhën popullore prakrite mund të kenë rënë në kontakt me folësit e kanadishtes, duke ndikuar kështu në gjuhën e tyre, edhe përpara se kanadishtja të përdorej për qëllime administrative ose liturgjike. Fonetika kanadeze, morfologjia, fjalori, gramatika dhe sintaksa tregojnë ndikim të rëndësishëm nga këto gjuhë. 

Disa fjalë të natyralizuara ( *tadbhava* ) me origjinë prakrite në gjuhën kanada janë: *baṇṇa* (ngjyrë) që rrjedh nga *vaṇṇa*, *huṇṇime* (hëna e plotë) nga *puṇṇivā* . Shembuj të fjalëve të natyralizuara sanskrite në kanada janë: *varṇa* (ngjyrë), *pūrṇime* dhe *rāya* nga *rāja* (mbret). 

Kannada gjithashtu ka huazuar ( *Tatsama* ) fjalë të tilla si *dina* (ditë), *kōpa* (zemërim), *sūrya* (diell), *mukha* (fytyrë), *nimiṣa* (minutë). 

### Gjurmët e hershme 
majtas|parapamje| Mbishkrimi Halmidi në fshatin Halmidi, në gjuhën kanadeze të vjetër, zakonisht datohet në vitin 450&nbsp;AD ( Dinastia Kadamba ).
djathtas|parapamje| Mbishkrimi i vjetër kanadez i datës 578&nbsp;pas Krishtit (dinastia Badami Chalukya), jashtë shpellës Badami nr.3
majtas|parapamje| Mbishkrimi i vjetër kanadez i shek. 726&nbsp;pas Krishtit, i zbuluar në Talakad, nga sundimi i mbretit Shivamara I ose Sripurusha ( Dinastia Ganga Perëndimore )
djathtas|parapamje| Mbishkrimi i Kanadishtes së vjetër i datës 1057&nbsp;pas Krishtit të mbretit Chalukya perëndimor Someshvara I në Tempullin Kalleshwara, Hire Hadagali në rrethin Bellary

## Fonologjia 
### Bashkëtingëlloret 
* Shumica e bashkëtingëlloreve mund të zgjaten .
* Bashkëtingëlloret e aspiruara ndodhin shumë rrallë në fjalorin vendas vetëm në disa numra si numri 9 dhe 80, të cilët mund të shkruhen me një /bʱ/, si në "ಒಂಭತ್ತು", *ಎಂಭತ್ತು* . Megjithatë, zakonisht shkruhet me një /b/, si në "ಒಂಬತ್ತು", *ಎಂಬತ್ತು* .
* Aspirimi i bashkëtingëlloreve varet tërësisht nga folësi dhe shumë nuk e bëjnë këtë në situata joformale.
* Trilli alveolar /r/ mund të shqiptohet si një trokitje alveolare [ɾ].
* Sibilanti retrofleks i pazëshëm /ʂ/ zakonisht shqiptohet si /ʃ/ përveç grupeve bashkëtingëllore me bashkëtingëllore retrofleks.
* Ka edhe bashkëtingëlloret /f, z/ që ndodhin në huazimet e fundit angleze dhe perso-arabe, por ato mund të zëvendësohen nga bashkëtingëlloret /pʰ, dʒ/ përkatësisht nga folësit. 

Për më tepër, Kanada përfshinte fonema të mëposhtme, të cilat u larguan nga përdorimi i zakonshëm në shekullin e 12-të dhe 18-të respektivisht:

* /  / ಱ (ṟ), trilli alveolar.
* /  / ೞ (ḻ), përafruesja qëndrore retrofleks.

### Zanoret 
*  and  janë qëndrore fonetike të .  mund të jetë po aq e hapur sa  () ose më e lartë .
* Zanoret /i iː e eː/ mund të paraprihen /j/ dhe zanoret /u uː o oː/ mund të paraprihen nga /ʋ/ kur ato janë në pozicionin fillestar.
* The short vowels /a i u e o/, when in an initial or a medial position tend to be pronounced as [ɐ ɪ ʊ ɛ ɔ]. In a final position, this phenomenon occurs less frequently.
* /æː/ occurs in English loans but can be switched with /aː/ or /ja:/.  Veprat e mëparshme gramatikore përfshijnë pjesë të *Kavirajamarga* (një traktat mbi *alańkāra* ) të shekullit të 9-të, dhe *Kavyavalokana* dhe *Karnatakabhashabhushana* (të dyja të autorizuara nga Nagavarma II në gjysmën e parë të shekullit të 12-të). 

**Kanada (shkrim kanada)**

ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಿಳಿವು ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರಾದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಹೋದರ ಭಾವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

**Kanada (shkrim latin)**

Ellā mānavaru svatantrarāgiyē huṭṭiddāre hāgu ghanate mattu adhikāragaḷalli samānarāgiddāre. Tiḷivu mattu antaḥkaraṇagaḷannu paḍedavarāddarinda avaru obbarigobbaru sahōdara bhāvadinda naḍedukoḷḷabēku.

**Shqip**

Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe në të drejta. Ata kanë arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri tjetrit me frymë vëllazërimi.