Empatia

alt=A small child hugs an older, injured child|parapamje| Duke përqafuar dikë që është lënduar.
**Empatia** është aftësia për të kuptuar ose ndjerë atë që një person tjetër po përjeton, domethënë aftësia për ta vendosur veten në pozicionin e tjetrit, në shqip përkthet keqardhje ose ndjeshmëri. Përkufizimet e empatisë përfshijnë një gamë të gjerë gjendjesh emocionale . Llojet e empatisë përfshijnë empatinë konjitive, empatinë emocionale dhe empatinë somatike.

## Etimologjia 
alt=Painting of two girls sitting on the ground|parapamje| Kuptimi i këndvështrimit të tjetrit
Fjala anglisht *empati* rrjedh nga fjala greke e lashtë   ( *empatheia*, që do të thotë "dashuri fizike ose pasion").  Kjo, nga ana tjetër, vjen nga   ( *en*, "in, at") dhe   ( *pathos*, "pasion" ose "vuajtje").  Termi u përshtat nga Hermann Lotze dhe Robert Vischer për të krijuar fjalën gjermane   ("ndjenja në"), e cila u përkthye nga Edward B. Tutcher në 1909 në fjalën angleze "empati".    Sidoqoftë, në Greqinë moderne do të thotë, në varësi të kontekstit: paragjykime, keqdashje, ligësi dhe urrejtje . 

*Alexithymia* është një fjalë që përdoret për të përshkruar një mangësi në të kuptuarit, përpunimin ose përshkrimin e emocioneve në vetvete, në krahasim me të tjerët.  Ky term vjen nga kombinimi i dy fjalëve të Greqisë së Lashtë : ἀλέξω ( *alekso*, që do të thotë "shtyj larg, sprapsje, ose mbroj") dhe *Θυμός* ( *thymos*, që do të thotë "shpirti, si selia e emocionit, ndjenjës dhe mendimit"). Kështu që, alexithymia do të thotë "të largosh emocionet e tua". 

## Përkufizimet 
Përkufizimet e empatisë përfshijnë një gamë të gjerë gjendjesh emocionale, duke përfshirë kujdesin për njerëzit e tjerë dhe dëshirën për t'i ndihmuar ata; duke përjetuar emocione që përputhen me emocionet e një personi tjetër; duke dalluar se çfarë po mendon ose po ndjen një person tjetër;  dhe duke i bërë më pak të dallueshme diferencat mes vetvetes dhe tjetrit.  Mund të kuptohet gjithashtu se ka veçorinë e përcaktimit të vetvetes dhe një tjetri.  

Gjithashtu, është aftësia për të ndier dhe ndarë emocionet e një personi tjetër. Disa besojnë se empatia përfshin aftësinë për tu përshtatur me emocionet e një tjetri, ndërsa të tjerë besojnë se empatia përfshin dhembushirë ndaj një personi tjetër.  

Të qenurit empatik mund të përfshijë kuptimin e shumë faktorëve të cilët ndikojnë në vendimmarrje dhe në proceset e të menduarit konjitiv. Përvojat e kaluara kanë ndikim në vendimmarrjen e sotme. Të kuptuarit e kësaj i lejon një personi të ketë empati ndaj individëve që ndonjëherë marrin vendime jologjike ndaj një problemi të cilin shumë njerëz do iu përgjigjeshin me një përgjigje të dukshme.  Shtëpitë e prishura, traumat e fëmijërisë, mungesa e prindërve dhe shumë faktorë të tjerë mund të ndikojnë në lidhjet me tru të cilat personi i përdor për të marrë vendime në të ardhmen.  

Martin Hoffman është një psikolog që ka studiuar zhvillimin e empatisë. Sipas Hoffman të gjithë kanë lindur me aftësinë për të ndier empati.  

Dhembshuria dhe simpatia janë terma që lidhen me empatinë. Përkufizimet e tyre ndryshojnë, duke kontribuar kështu në sfidën e përcaktimit të empatisë. Dhembshuria shpesh përcaktohet si një emocion që ndiejmë kur të tjerët kanë nevojë, gjë që na motivon t’i ndihmojmë ata. Simpatia është një ndjenjë e kujdesit dhe mirëkuptimit për dikë që ka nevojë. Disa thonë se ndjenja e simpatisë përfshin edhe shqetësimin empatik, një ndjenjë shqetësimi për dikë tjetër, në të cilin disa studiues përfshijnë dëshirën për t'i parë më mirë ose më të lumtur.  

Empatia është e dallueshme nga keqardhja dhe lidhja emocionale .  Keqardhja është një ndjenjë që ndjehet ndaj të tjerëve që mund të jenë në telashe ose kanë nevojë për ndihmë, pasi ata nuk mund t'i rregullojnë vetë problemet e tyre, shpesh përshkruhet si "të ardhurit keq" për dikë. Përhapja emocionale është kur një person (veçanërisht një foshnjë ose një anëtar i një turme ) duke kopjuar "kap" emocionet që të tjerët po tregojnë pa e kuptuar domosdoshmërisht që po e bën atë.  

Meqenëse empatia përfshin të kuptuarit e gjendjeve emocionale të personit tjetër , mënyra se si karakterizohet rrjedh nga mënyra se si karakterizohen vetë emocionet. Nëse, për shembull, emocionet karakterizohen në  pjesën qendrore të ndjenjave trupore, atëherë kapja e ndjenjave trupore të një tjetri do të jetë thelbësore për empatinë. Nga ana tjetër, nëse emocionet karakterizohen më shumë në pjesënd qendrore të një ndërthurje besimesh dhe dëshirash, atëherë kapja e këtyre besimeve dhe dëshirave do të jetë më thelbësore për empatinë. Aftësia për të imagjinuar veten në vendin e personit tjetër është një proces i sofistikuar imagjinativ. Sidoqoftë, aftësia themelore për të njohur emocionet është ndoshta e lindur  dhe mund të arrihet pa vetëdije. Megjithatë mund të trainohet  dhe të arrihen shkallë të ndryshme intensiteti ose saktësie. 

Empatia domosdoshmërisht ka "pak a shumë" cilësi. Paradigma e një rasti të bashkveprimit empatik, megjithatë, përfshin  komunikimin e saktë të njohjes së rëndësisë të veprimeve vazhdimore të personit tjetër, lidhur me gjendjen emocionale dhe karakteristikat personale të cilat personi i caktuar mund t'i toleroj. Njohja e të dyjave, saktësis dhe tolerancës, është tipar kryesor i empatisë.   

Kapaciteti njerëzor për të njohur ndjenjat trupore të tjetrit është i lidhur me aftësitë imituese të një personi, dhe duket se është i bazuar në aftësit e lindura për të lidhur lëvizjet trupore dhe shprehjet e fytyrës që i sheh te një tjetër me ndjenjat proprioceptive duke prodhuar kështu lëvizjet përkatëse ose shprehjen e vetvetes.  Njerëzit, me sa duket, bëjnë të njëtën lidhje të menjëhershme në mes zërit dhe shprehjeve të tjera vokale dhe ndjenjës së brendshme. 

Në fushën e psikologjisë pozitive, empatia është krahasuar edhe me altruizmin dhe egotizmin. Altruizmi është sjellje që ka për qëllim përfitimin e një personi tjetër, ndërsa egotizmi është një sjellje që veprohet për përfitime personale. Ndonjëherë, kur dikush po ndjen empati ndaj një personi tjetër, ndodhin akte altruizmi. Sidoqoftë, shumë argumentojnë nëse këto akte të altruizmit janë të motivuara nga fitimet egoiste. Sipas psikologëve pozitivë, njerëzit mund të zhvendosen në mënyrë adekuate nga empatia për të qenë altruistë,   dhe ka të tjerë që i konsiderojnë perspektivat e gabuara të prirjes morale dhe të qenurit empatik mund t'i çojë në polarizim, të jenë të dhunshëm dhe të motivojë sjellje jofunksionale në marrëdhënie .  

## Klasifikimi 
Empatia në përgjithësi ndahet në dy komponentë kryesorë:  

### Empatia afektive 
Empatia afektive, e quajtur *edhe empatia emocionale* :  aftësia për t'iu përgjigjur me një emocion të duhur ndaj gjendjes mendore të tjetrit.  Aftësia jonë për të empatizuar emocionalisht bazohet në lidhjet emocionale:  duke u afektuar nga gjendja emocionale ose ngjallëse e tjetrit.  

Empatia afektive mund të ndahet në shkallët e mëposhtme:   

* Shqetësimi empatik : simpati dhe dhembshuri për tjerët të cilët janë në vuajtje.    
* Ankthet personale : Përqëndrimi në ndjenja të parehatshme dhe ankthit si kundërpërgjigje ndaj vuajtjeve të personit tjetër.    Nuk ka konsensus  sa i përket asaj nëse ankthi personal është një formë bazike e empatisë apo nuk e përbën fare empatinë.  Ky lloj i empatisë afektive mund të ketë një aspekt zhvillimi. Foshnjat u përgjigjen anktheve të të tjerëve duke i krijuar ankth vetvetes; nga mosha 2 vjeçare, ata fillojnë të përgjigjen në mënyra të tjera të orientuara, duke u përpjekur të ndihmojnë, ngushëllojnë dhe ndajnë.  

### Empatia konjitive 
Empatia konjitive : aftësia për të kuptuar pikëpamjet apo gjendjen mendore të një tjetri.    Termat si *empatia konjitive* dhe *teoria e mendjes* ose *mentalizimi* shpesh përdoren si sinonime, por për shkak të mungesës së studimeve që krahasojnë teorinë e mendjes me llojet e empatisë, është e paqartë nëse këto janë ekuivalente.  

Edhe pse shkenca akoma nuk ka ardhur në një përcaktim të saktë, ekziston një konsensus për këtë dallim.   Empatia afektive dhe konjitive janë, gjithashtu, të pavarura nga njëra-tjetra; dikush që empatizon emocionalisht nuk është domosdoshmërisht i mirë për të kuptuar perspektivën e tjetrit.   

Empatia konjitive mund të ndahet në shkallët e mëposhtme:   

***Marrja e perspektivës** : tendenca për të adoptuar spontanisht perspektivat psikologjike të të tjerëve. 
* **Fantazi** : tendenca për tu identifikuar me personazhet e trilluar.  
* **Empatia taktike (ose "strategjike")** : përdorimi i qëllimshëm i marrjes së perspektivës për të arritur fundet e dëshiruara.  

### Somatike 
* **Empatia somatike** është një reagim fizik, i bazuar në reagimin e neuroneve pasqyrë, që ndodhet në sistemin nervor trupor. 

## Zhvillimi 
### Evolucioni nëpër specie 
Një numër studimesh në sjelljen e kafshëve dhe neuroshkenca tregojnë se empatia nuk ndodh vetëm te njerëzit, dhe në fakt është aq e vjetër sa gjitarët, ose ndoshta edhe më e vjetër. Shembujt përfshijnë delfinët që i shpëtojnë njerëzit nga mbytja ose nga sulmet e peshkaqenëve . Profesori Tom White sugjeron që raportet mbi balenat kanë tre herë më shumë qeliza gishtore - qelizat nervore që përcjellin empatinë - në trurin e tyre çka nënkupton se këto kafshë shumë-shoqërore kanë një vetëdije të madhe për ndjenjat e njëri-tjetrit.  

Një mori sjelljesh janë vëzhguar në primatët, si në robëri ashtu edhe në egërsi, dhe veçanërisht në bonobos, të cilët raportohen si më empatikët e të gjithë primatëve.   Një studim i fundit ka demonstruar sjellje prosociale të shkaktuara nga empatia te brejtësit.  

Brejtësit kanë demonstruar empati ndaj shokëve të kafazit (por jo të huajt) në dhimbje.  Një nga studimet më të lexuara mbi evolucionin e empatisë, i cili diskuton një mekanizëm të perceptimit nervor të mekanizmave veprues (PAM), është ai i Stephanie Preston dhe de Waal.  Kjo përmbledhje sugjeron një model empatie që i lidh së bashku në të gjitha nivelet, nga përputhja e gjendjes deri tek marrja e perspektivës. Për neurobiologjistin e Univeristetit te Çikagos Jean Decety, [empatia] nuk është specifike për njerëzit. Ai argumenton se ekzistojnë prova të forta që empatia ka një evolucion më të thellë, biokimike dhe neurologjike, madje edhe format më të përparuara të empatisë tek njerëzit janë ndërtuar mbi forma themelore dhe mbeten të lidhura me mekanizmat thelbësorë me komunikimin afektivë, lidhjen sociale, etj. dhe kujdesi prindëror .  Qarqet nervore kryesore që janë të përfshira në empati dhe përkujdesje përfshijnë strukturën e trurit, amigdala, hipotalamusin, ganglinë bazale, insulën dhe korteksin orbitofronal .  

Meqenëse të gjitha përkufizimet e empatisë përfshijnë elementin për të tjerët, të gjitha dallimet midis egoizmit dhe empatisë dështojnë së paku për qeniet të cilat janë të pavetëdijshme. Meqenëse gjitarët e parë ishin të pavetëdijshëm për të dalluar veten nga të tjerët, siç ka demonstruar dështimi i gjitarëve në testin me pasqyrë, gjitarët e parë ose ndonjë gjë më primitive se ata nuk mund të kenë pasur një kontekst të egoizmit që kërkonte ta tejkalonte një mekanizëm empatie. Sidoqoftë, ka shumë shembuj në hulumtimin e inteligjencës artificiale që tregojnë se reagimet e thjeshta mund të kryejnë funksione de fakto për të cilat agjentët nuk kanë asnjë koncept, pra kjo nuk i kundërshton shpjegimet evolucionare të kujdesit prindëror. Megjithatë, mekanizma të tillë do të ishin të pa përshtatshëm për dallimin vetjak dhe qeniet tashmë të varura nga ndonjë formë e sjelljes që është përfituese për njëri-tjetrit ose pasardhësit e tyre nuk do të mund të zhvillonin kurrë një formë të dallimit vetjak tjetër, i cili kërkonte evolucionin e mekanizmave jo para-evolues dhe të pa para-evolueshëm për të mbajtur sjellje empatike kunddrejt dallimeve neurologjike mes egoizmit dhe asaj që empatia nuk mund të ekzistoj në asnjë specie.    

### Zhvillimi ontogjenetik 
Në moshën dy vjeçare, fëmijët normalisht fillojnë të shfaqin sjelljet themelore të empatisë duke pasur një përgjigje emocionale që korrespondon me gjendjen emocionale të një personi tjetër.  Edhe më herët, në moshën një vjeç, foshnjat kanë disa rudimente të empatisë, do të thotë që ata e kuptojnë se, ashtu si veprimet e tyre, veprimet e njerëzve të tjerë kanë qëllime.    Ndonjëherë, fëmijët e vegjël ngushëllojnë ose tregojnë shqetësim për të tjerër që nga mosha dy vjeçare. Gjithashtu gjatë vitit të dytë, të vegjlit do të luajnë lojëra e të pavërtetës ose "pretendimeve" në përpjekje për të mashtruar të tjerët, dhe kjo kërkon që fëmija të dijë çfarë besojnë të tjerët përpara se ai ose ajo të mund t'i manipulojë ato besime.  Për të zhvilluar këto tipare, është thelbësore që ta ekspozoni fëmijën tuaj në ndërveprime e mundësi ballë për ballë dhe t'i largoni ato nga një stil jetese i ulur . 

Sipas studiuesve në Universitetit të Çikagos u përdorën imazhe funksionale të rezonancës magnetike (fMRI), fëmijët midis moshës 7 dhe 12 vjeç duket se natyrisht janë të prirur të ndiejnë empati për të tjerët në dhimbje. Ata panë se ato imazhe ishin   në përputhje me studimet e mëparshme të fMRI mbi empatinë e dhimbjes me të rriturit. Hulumtimi gjithashtu zbuloi se aspektet tjera të trurit u aktivizuan kur të rinjtë panë një person tjetër të dëmtuar me dashje nga një individ tjetër, duke përfshirë rajonet në arsyetimin moral.  

Pavarësisht se janë në gjendje të tregojnë disa shenja empatie, përfshirë edhe përpjekjen për të ngushëlluar një fëmijë që qan, nga fillimi i 18 muajve deri në dy vjet, shumica e fëmijëve nuk kanë një teori të plotë të mendjes deri në moshën katër vjeç.  Teoria e mendjes përfshin aftësinë për të kuptuar që njerëzit e tjerë mund të kenë besime që janë të ndryshme nga ato të dikujt, dhe besohet se përfshin edhe komponentin konjitiv të empatisë.  Fëmijët zakonisht aftësohen në kalimin e detyrave të  "besimi të rremë", që konsiderohen si prova për teorin e  mendjes, rreth moshës katër vjeç. Individët me autizëm shpesh e gjejnë përdorimin  teorisë së mendjes shumë të vështirë. psh testi Sally-Anne .   

Pjekuria empatike është një teori konjitive strukturore e zhvilluar në Shkollën e Infermierisë në Universitetin Yale dhe adreson se si të rriturit konceptojnë ose kuptojnë personalitetin e pacientëve. Teoria, e cila për herë të parë u aplikua tek infermierët dhe që atëherë u aplikua edhe në profesionet e tjera, sugjeron tre nivele që kanë vetitë e strukturave konjitive. Niveli i tretë dhe më i lartë vlerësohet të jetë një teori meta-etike e strukturës morale të kujdesit. Ata të rritur që operojnë   në nivelit-III kuptojnë sintezën e  sistemeve e drejtësisë dhe etikës së kujdesit.  

### Diferencat individuale 
Empatia në kuptimin më të gjerë i referohet një reagimi të një individi ndaj gjendjes emocionale të tjetrit. Vitet e fundit kanë pasur zhvillimet  drejt idesë se empatia ndodh nga imitimi i neuroneve motorike. Nuk mund të themi se empatia është një konstruksion i vetëm unipolar, por më tepër si një tërësi ndërtimesh. Në thelb, jo çdo individ përgjigjet në mënyrë të barabartë në rrethana të ndryshme. Shkalla e Shqetësimit Empatik vlerëson "orientimit tjetër" të ndjenjave të simpatisë dhe shqetësimit dhe shkalla e Ankthit Personal mat ndjenjat e "vetë-orientuara" të ankthit dhe shqetësimit personal. Kombinimi i këtyre shkallëve ndihmon në zbulimin e atyre që nuk mund të klasifikohen si empatike dhe zgjeron përkufizimin e ngushtë të empatisë. Duke përdorur këtë qasje ne mund të zgjerojmë bazën e asaj që do të thotë të posedosh cilësi empatike dhe të krijojmë një përkufizim të shumëanshëm.  

Hulumtimi i sjelljes dhe neuroimazheve tregon se dy aspektet themelore të dimensioneve të personalitetit Ekstraversioni dhe Pajtueshmëria (profili i personalitetit Altruist-mirësi) janë të lidhura me saktësinë empatike dhe rritjen e aktivitetit të trurit në dy rajone të rëndësishme për procesimin  empatik (korteksi medial prefronal dhe kryqëzimi temparietal).  

## Zemërimi dhe shqetësimi empatik 
### Zemërimi 
Zemërimi empatik është një emocion, një formë shqetësimi empatik.  Zemërimi empatik ndihet në një situatë kur dikush tjetër është duke u lënduar nga një person tjetër ose send. Është e mundur të shihet kjo formë e zemërimit si një emocion pro-shoqëror .     

Zemërimi empatik ka efekte të drejtpërdrejta si në dëshirat për të ndihmuar ashtu edhe në ato ndëshkuese. Zemërimi empatik mund të ndahet në dy nën-kategori: zemërim empatik veçues dhe zemërim empatik i gjendjes.  

Gjithashtu është hulumtuar lidhja midis empatisë dhe reagimit të zemërimit ndaj një personi tjetër, janë bërë dy studime që në thelb zbulojnë se sa më i lartë aftësia për të marrë perspektivën e atij person, aq më pak të zemëruar ishin ndaj një provokimi. Megjithatë, shqetësimi empatik nuk parashikon reagimin e zemërimit dhe ankthi i lartë personal shoqërohej me zemërimin e shtuar.   

### Ankthi 
Ankthi empatik është perceptimi i dhimbjes të një personi tjetër. Kjo ndjenjë mund të shndërrohet në zemërim empatik, në ndjenja padrejtësie ose faji . Këto emocione mund të perceptohen si pro-shoqërore, dhe disa thonë se mund të shihen edhe si motive për sjellje morale.  

## Ndikimi në sjelljen ndihmëse 
Emocionet motivojnë sjelljen individuale që ndihmon në zgjidhjen e sfidave komunale, si dhe në udhëheqjen e vendimeve grupore për shkëmbime shoqërore. Për më tepër, hulumtimet e fundit kanë treguar që individët të cilët raportojnë përvoja të rregullta mirënjohjeje përfshihen më shpesh në sjelljet pro-sociale. Emocionet pozitive si empatia ose mirënjohja janë të lidhura me një gjendje pozitive të vazhdueshme dhe këta njerëz kanë shumë më shumë gjasa të ndihmojnë të tjerët sesa ata që nuk përjetojnë gjendje pozitive emocionale.  Kështu, ndikimi i empatisë shtrihet përtej lidhjes me emocionet e të tjerëve, ai lidhet me një gjendje pozitive të zhvilluar dhe mundësinë e shërbimeve ndaj të tjerëve. Masat e empatisë tregojnë se neuronet pasqyruese aktivizohen gjatë rritjes së përgjigjeve simpatike dhe aktivizimi i zgjatur tregon mundësinë e zhvilluar për të ndihmuar të tjerët. 

Hulumtimet që hetojnë përgjigjen sociale ndaj katastrofave natyrore vëzhguan karakteristikat që lidhen me individët të cilët ndihmojnë viktimat. Studiuesit zbuluan se empatia konjitive, në vend se empatia emocionale, parashikuan sjelljen shërbyese ndaj viktimave.  Të tjerë kanë shprehur se marrja në këndvështrimin e të tjerëve (empatia konjitive) u lejon këtyre individëve që të empatizojnë më mirë me viktimat duke ndjer rehati, ndërsa ndarja e emocioneve të viktimave (empatia emocionale) mund të shkaktojë shqetësime emocionale, pafuqishmëri, fajësimin e viktimave dhe në fund të fundit mund të çojë në shmangie sesa në ndihmë.  

## Gjenetika 
### Gjeneral 
Hulumtimet sugjerojnë që empatia gjithashtu është pjesërisht e përcaktuar gjenetikisht.  Për shembull, transportuesit e variantit fshirës ADRA2B tregojnë më shumë aktivizim të amigdalës kur shikojnë imazhe ngjallëse emocionale.   Gjeni 5-HTTLPR duket se përcakton ndjeshmërinë ndaj informacionit emocional negativ dhe gjithashtu është zbutur nga varianti i fshirjes së ADRA2b.  Transportuesit e variantit G të dyfishtë të gjenit OXTR u zbuluan se kishin aftësi më të mira sociale dhe vetëvlerësim më të lartë.  Një gjen i vendosur afër LRRN1 në kromozomin 3, përsëri kontrollon aftësinë e njeriut për të lexuar, kuptuar dhe reaguar ndaj emocioneve në të tjerët.  

### Baza neuroshkencore e empatisë 
Neuroshkenca bashkëkohore na ka lejuar të kuptojmë bazën nervore të aftësisë së mendjes njerëzore për të kuptuar dhe përpunuar emocionin. Studimet sot na mundësojnë të shohim aktivizimin e neuroneve të pasqyrës dhe të përpiqen të shpjegojnë proceset themelore të empatisë. Duke izoluar këto neurone pasqyre dhe duke matur bazën nervore për leximin e mendjes njerëzore dhe aftësitë për ndarjen e emocioneve,  shkenca i është afruar një hap më afër rreth gjetjes së arsyes për reaksionet si empatia. Neuroshkëshkencëtarët tashmë kanë zbuluar që njerëzit që shënojnë rezultate të larta në testet e empatisë kanë veçanërisht sisteme të neuronit pasqyrues të zëna në trurin e tyre.  Empatia është një ndarje spontane e ndikimit, e provokuar duke dëshmuar dhe simpatizuar me një gjendje emocionale të tjetrit. Në një farë mënyre, ne pasqyrojmë ose imitojmë përgjigjen emocionale që do të presim të ndiejmë në atë gjendje ose kontekst, sikurse simpatia. Ndryshe nga shqetësimi personal, empatia nuk karakterizohet nga neveria si përgjigje emocionale ndaj tjetrit. Për më tepër, empatizmi me dikë kërkon një reagim të qartë simpatik, ku shqetësimi personal kërkon shmangien e çështjeve shqetësuese. Ky dallim është jetik sepse empatia shoqërohet me simpatinë e emocionit moral, ose shqetësimin empatik, dhe rrjedhimisht edhe veprimin prosocial ose altruist.  Empatia çon në simpati duke e përkufizuar ndryshe nga përgjigja e tepruar emocionalisht që shndërrohet në shqetësim personal dhe shkakton një kthim larg nga shqetësimi i një tjetri. 

Në empati, njerëzit ndiejnë atë që ne besojmë se janë emocionet e një tjetri, gjë që e bën atë si afektiv edhe konjitiv nga shumica e psikologëve.  Në këtë kuptim, zgjimi dhe empatia nxisin sjelljen prosociale përderisa ne e përshtatim njëri-tjetrin për të ndjerë emocione të ngjashme. Për qeniet shoqërore, negocimi i vendimeve ndërpersonale është po aq i rëndësishëm për mbijetesën sa edhe aftësia për të lundruar në peizazhin fizik.  

## Lodhja e shqetësimit empatik 
Empatia e tepërt mund të çojë në *lodhjen e shqetësimit empatik*, veçanërisht nëse shoqërohet me altruizëm patologjik . Rreziqet mjekësore janë lodhja, djegia nga profesioni, faji, turpi, ankthi dhe depresioni .   

### Historia 
Disa historianë postmodernë si Keith Jenkins në vitet e fundit kanë debatuar nëse është apo jo e mundur të empatizohet me njerëzit nga e kaluara. Jenkins argumenton se empatia gëzon një privilegj të tillë vetëm në të tashmen, sepse korrespondon në mënyrë harmonike me ligjërimin dominues liberal të shoqërisë moderne dhe mund të lidhet me konceptin e John Stuart Mill për lirinë reciproke. Jenkins argumenton se e kaluara është një vend i huaj dhe pasi nuk kemi hyrje në kushtet epistemologjike të viteve të kaluara, ne nuk jemi në gjendje t'i empatizojmë.  

Është e pamundur të parashikohet efekti i empatisë në të ardhmen.     Një lëndë e kaluar mund të marrë pjesë në të tashmen nga e ashtuquajtura e tashmja historike. Nëse shikojmë nga një e kaluar e trilluar, mund ta tregojmë të tashmen me kohën e ardhshme, siç ndodh me mashtrimin e profecisë së rreme. Nuk ka asnjë mënyrë për ta treguar të tashmen me mjetet e së kaluarës.

## Shiko edhe 
* Keqardhja
* Ndjeshmëria
* Apatia

## Referime