Sheshi i Shën Pjetrit

alt=|parapamje| Sheshi i Shën Pjetrit
**Sheshi i Shën Pjetrit** (Italisht: *Piazza San Pietro*, latinisht: *Forum Sancti Petri*) është një shesh i madh i vendosur direkt përballë Bazilikës së Shën Pjetrit në Qytetin e Vatikanit, enklavë papale brenda Romës, direkt në perëndim të lagjes ose riones së Borgos. Si sheshi ashtu edhe bazilika kanë emrin e Shën Pjetrit, një apostull i Jezusit, i konsideruar nga Katolikët si Papa i parë. 

Në qendër të sheshit është një obelisk i lashtë egjiptian, i ngritur në vendin aktual më 1586. Gian Lorenzo Bernini projektoi sheshin pothuajse 100 vjet më vonë, duke përfshirë kolonadat masive Dorike, katër kolona të thella, të cilat i rrethojnë vizitorët në "krahët e Kishës Nënë". Një shatërvan graniti i ndërtuar nga Bernini më 1675 përputhet me një burim tjetër të projektuar nga Carlo Maderno më 1613.

## Historia 
parapamje| Afresk i Sheshit të Shën Pjetrit c. 1587, përpara se të ishte ndërtuar kupola e Bazilikës së re të Shën Pjetrit ose fasada
Hapësira e hapur që shtrihet para bazilikës u ridizajnua nga Gian Lorenzo Bernini nga 1656 deri në vitin 1667, nën drejtimin e Papës Aleksandër VII, si një parathënie e përshtatshme, e projektuar "në mënyrë që numri më i madh i njerëzve të mund ta shihte Papën të japë bekimin e tij, qoftë nga mesi i fasadës së kishës ose nga një dritare në Pallatin e Vatikanit ”(Norwich 1975 f 175). Bernini kishte punuar për dekada të tëra në brendësi të Shën Pjetrit; tani ai dha rendin në hapësirë me kolonadat e tij të njohur, duke përdorur një rend të thjeshtuar Dorik, për ta shmangur konkurrencën me fasadën si-pallati nga Carlo Maderno, por ai e përdori atë në një shkallë kolone të paparë për t'iu përshtatur hapësirës dhe ndjell një ndjenjë frike. 

Kishte shumë kufizime nga strukturat ekzistuese (*ilustrimi, djathtas*). Lidhjet masive të Pallatit të Vatikanit mbushën hapësirën në të djathtë të fasadës së bazilikës; strukturat duheshin maskuar pa i errësuar apartamentet papale. Obelisku shënoi një qendër, dhe një shatërvan graniti nga Maderno qëndronte në njërën anë: Bernini bëri që shatërvani të duket se ishte një nga fokat e tondos ovato rrethuar nga kolonadat e tij dhe përfundimisht përputhej me atë në anën tjetër, më 1675, vetëm pesë vjet para vdekjes së tij. Forma trapezoidale e sheshit, e cila krijon një këndvështrim të ngritur për një vizitor që largohet nga bazilika dhe është vlerësuar si një mjeshtër i goditjes së teatrit barok (*ilustrimi, poshtë djathtas*), është kryesisht një produkt i kufizimeve të sitit. 

Sipas Traktatit Lateran, zona e Sheshit të Shën Pjetrit i nënshtrohet autoritetit të policisë italiane për kontrollin e turmës edhe pse është një pjesë e shtetit të Vatikanit. 

### Kolonadat 
parapamje| Kolonadat e Sheshit të Shën Pjetrit
Kolonadat kolosale Dorike, katër kolona të thella, kornizojnë hyrjen trapezoide në bazilikë dhe zonën masive eliptike që i paraprin asaj. Aksi i gjatë i tondos ovato tondo, paralel me fasadën e bazilikës, krijon një pauzë në sekuencën e lëvizjeve përpara që është karakteristike për një qasje monumentale barok. Kolonadat përcaktojnë piazzën. Qendra eliptike e piazzës, e cila është në kontrast me hyrjen trapezoidale, e rrethon vizitorin me "krahët e Kishës Nënë" në shprehjen e Berninit. Në anën jugore, kolonadat përcaktojnë dhe zyrtarizojnë hapësirën, me Kopshtet Barberini akoma duke u ngritur në një vijë qiellore me pisha ombrellë. Në anën veriore, kolonada maskon një shumëllojshmëri të strukturave të Vatikanit; tregimet e sipërme të Pallatit të Vatikanit ngrihen lart. 

### Obelisku 
Në qendër të tondos ovato qëndron një obelisk egjiptian i papërshkrueshëm, me granitit të kuq, 25.5 metra i gjatë, i mbështetur në luanë bronzi dhe i kapërcyer nga krahët Chigi në bronz, në të gjitha 41 metrat në kryq në majën e saj. Obelisku u ngrit fillimisht në Heliopolis, Egjipt, nga një faraon i panjohur. 
parapamje| Një rindërtim i Bazilikës së Vjetër të Shën Peter më 1450; në të majtë është obelisku
parapamje| Obelisku i Sheshit të Shën Pjetrit
Perandori Augustus e zhvendosi obeliskun në Forumin Julian të Aleksandrisë, ku qëndroi deri në vitin 37 pas Krishtit, kur Caligula urdhëroi shkatërrimin e forumit dhe obelisku u transferua në Romë. Ai e vendosi atë në spina, e cila shkonte përgjatë qendrës së Cirkut të Neros. Ajo u zhvendos në vendin e saj aktual më 1586 nga inxhinier-arkitekti Domenico Fontana nën drejtimin e Papës Sixtus V ; bateria inxhinierike e rindërtimit të peshës së saj të gjerë u përkujtua në një suitë gdhendjesh. Obelisku i Vatikanit është i vetmi obelisk në Romë që nuk është rrëzuar që nga kohërat e lashta romake. Gjatë Mesjetës, topi i praruar në majë të obeliskut besohej se përmbante hirin e Jul Çezarit. Fontana më vonë hoqi topin e lashtë metalik, tani në një muze të Romës, i cili qëndronte në majë të obeliskut dhe gjeti vetëm pluhur. Christopher Hibbert shkruan se topi u gjet i fortë. Megjithëse Bernini nuk kishte asnjë ndikim në ngritjen e obeliskut, ai e përdori atë si qendër të shtresës së tij të mrekullueshme, dhe shtoi armët e Chigi në krye për nder të mbrojtësit të tij, Aleksandrit VII. 

### Shtresa e tokës 
Shtresa e tokës është e larmishme nga vijat rrezatuese në travertin, për të lehtësuar atë që përndryshe mund të jetë një det me kalldrëm. Më 1817, gurë rrethorë janë vendosur për të shënuar majën e hijes së obeliskut në mesditë kur dielli hyri në secilin nga shenjat e zodiakut, duke e bërë obeliskun një orë gjigante diellore. Më poshtë është një pamje e Sheshit të Shën Pjetrit nga kupola (maja e kubeve) e cila u mor në qershor 2007. 

### Spina 
Sheshi i Shën Pjetrit sot mund të arrihet nga Ponte Sant'Angelo përgjatë afrimitetit madhështor të Via della Conciliazione (për nder të Traktatit Lateran të 1929). *Spina* (mesatare me ndërtesa që ndau dy rrugët e *Borgo Vecchio* dhe *Borgo nuovo*), e cila dikur pushtonte këtë rrugë të madhe që të çonte në shesh u rrënua në mënyrë ceremoniale nga vetë Benito Mussolini më 23 tetor 1936 dhe u shkatërrua plotësisht deri më 8 tetori 1937. Bazilika e Shën Pjetrit tani ishte lirisht e dukshme nga Castel Sant'Angelo. Pas spinës, pothuajse të gjitha ndërtesat në jug të passettos u rrënuan midis viteve 1937 dhe 1950, duke zhdukur një nga lagjet më të rëndësishme mesjetare dhe të rilindjes së qytetit. Për më tepër, prishja e spinës anuloi befasinë karakteristike baroke, në ditët e sotme të mbajtura vetëm për vizitorët që vijnë nga *Borgo Santo Spirito*. Via della Conciliazione u përfundua në kohë për Jubileun e Madh të vitit 1950. 

## Shiko edhe 
* Indeksi i artikujve në lidhje me Qytetin e Vatikanit 

## Lexim i mëtejshëm 
* Hibbert, Christopher, 1985, *Rome: The biography of a city*, London, Penguin. 
* Norwich, John Julius, ed. 1975 *Great Architecture of the World*  
* Klubi Turistik Italiano, *Roma e Dintorni* 

## Lidhje të jashtme 
* stpetersbasilica.info Faqet për të gjithë 140 Shenjtorët Kolonadë 
* Ndërtesa të Mëdha On-line: Piazza e Shën Pjetrit 
* Roberto Piperno, "Piazza di S. Pietro": gdhendje nga Vasi 
* Mary Ann Sullivan, "Piazza e Shën Pjetrit, Qyteti i Vatikanit" 
* Obeliscus Vaticanus LacusCurtius.com, Obelisk i Vatikanit, i marrë në 4 shtator 2006 
* Legjenda e klithmës së Bresca Romës Legjendare 
* Rome, Nova Online, Mysteries of Nile, A World of Obelisks: Rome pbs.org, marrë në 4 Shtator 2006 
* Sheshi i Shën Pjetrit , Shatërvani i Berninit 

## Referime