Lufta kibernetike dhe Irani

**Lufta kibernetike** është pjesë e strategjisë ushtarake të "luftës së butë" të Iranit. Duke qenë edhe viktimë edhe bast i luftës kibernetike, Irani konsiderohet si një fuqi ushtarake në zhvillim në këtë fushë.

Që nga nëntori 2010, një organizatë e quajtur "Komanda e Mbrojtjes Kibernetike" (persisht: قرارگاه دفاع سایبری; *Gharargah-e Defa-e Saiberi*) ka operuar në Iran nën mbikëqyrjen e "Organizatës së Mbrojtjes Civile Pasive" të vendit (persisht: سازمان پدافند غیرعامل; *Sazeman-e Padafand-e Gheyr-e Amel*) e cila është në vetvete një nënndarje e Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura iraniane.

Sipas një raporti të vitit 2014 nga Instituti për Studime të Sigurisë Kombëtare, Irani është "një nga lojtarët më aktivë në arenën ndërkombëtare kibernetike". Në vitin 2013, një gjeneral i Gardës Revolucionare deklaroi se Irani ka "fuqinë e 4-të më të madhe kibernetike midis ushtrive kibernetike në botë".

Sipas një raporti të vitit 2021 nga një kompani e sigurisë kibernetike, "Irani po kryen dy operacione vëzhgimi në hapësirën kibernetike, duke synuar më shumë se 1000 disidentë".

## NIN 
Sistemi i mbrojtjes kibernetike iraniane - kështjella dixhitale pjesë e rrjetit kombëtar të informacionit (interneti kombëtar) - është zhvilluar për pengimin e sulmeve dhe përfshirjen e sulmuesve. Në nëntor 2022, Asambleja Konsultative Islamike e Mexhlisit iranian rekomandoi një inkorporim të mbrojtjes pasive.

## Sulmet kundër Iranit 
Në qershor 2010, Irani ishte viktimë e një sulmi kibernetik kur objekti i tij bërthamor në Natanz u infiltrua nga krimbi kibernetik 'Stuxnet'. Thuhet se si një përpjekje e kombinuar nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, *Stuxnet* shkatërroi ndoshta mbi 1000 centrifuga bërthamore dhe, sipas një artikulli të *Business Insider,* "e kthen programin atomik të Teheranit për të paktën dy vjet". Krimbi u përhap përtej uzinës për të infektuar mbi 60,000 kompjuterë, por qeveria e Iranit tregon se nuk shkaktoi dëme të konsiderueshme. Irani siguroi zgjidhje për krimbin dhe supozohet se tani është më i pozicionuar për sa i përket teknologjisë së luftës kibernetike. Asnjë qeveri nuk ka marrë përgjegjësinë për krimbin. Krimbi kibernetik u përdor edhe kundër Koresë së Veriut.

### Ngjarjet 
* Në tetor 2013, media raportoi se Moxhtaba Ahmadi, i cili shërbente si komandant i "Shtabit të Luftës Kibernetike" u gjet i vdekur i plagosur nga plumbat në Karaxh.
* Nëntor 2018: Ministri iranian i telekomunikacionit Mohammad-Xhavad Azari Xhahromi akuzon Izraelin për një sulm kibernetik të dështuar në infrastrukturën e tij të telekomunikacionit dhe zotohet të përgjigjet me veprime ligjore.
* Tetor 2021: Një sulm paralizoi stacionet e benzinës në të gjithë vendin, duke penguar përdoruesit të blinin karburant duke përdorur karta të lëshuara nga shteti dhe tabela dixhitale që shfaqnin mesazhe antiqeveritare
* Në shtator, tetor dhe nëntor 2022, rrjetet dhe emailet shtetërore iraniane u sulmuan nga *Anonymous* dhe grupe të tjera hakerimi që vepronin në solidaritet me protestuesit iranianë.

## Sulmet nga Irani 
Qeveria iraniane është akuzuar nga analistët perëndimorë për sulmet e saj kibernetike kundër Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe vendeve arabe të Gjirit Persik, por e mohoi këtë, duke përfshirë akuzat specifike për përfshirjen e vitit 2012 në hakerimin e bankave amerikane. Konflikti midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara është quajtur "lufta e parë kibernetike e njohur e historisë" nga Michael Joseph Gross në mesin e vitit 2013.

### Ngjarjet 
* Gusht 2014: Një zyrtar i IDF-së i tha shtypit se Irani ka nisur sulme të shumta të rëndësishme kundër infrastrukturës së internetit të Izraelit.
* 31 Mars 2015: Pati një ndërprerje masive të energjisë elektrike për 12 orë në 44 nga 81 provincat e Turqisë, duke mbajtur 40 milionë njerëz. Stambolli dhe Ankaraja ishin ndër vendet që pësuan ndërprerje të energjisë elektrike. Sipas *Observer.com*, hakerat iranianë, ndoshta Ushtria Kibernetike iraniane, ishin pas ndërprerjes së energjisë.
* Qershor 2017: *Daily Telegraph* raportoi se zyrtarët e inteligjencës arritën në përfundimin se Irani ishte përgjegjës për një sulm kibernetik në Parlamentin Britanik që zgjati 12 orë që komprometoi rreth 90 llogari të postës elektronike të deputetëve. Motivi i sulmit është i panjohur, por ekspertët sugjeruan se Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike mund të përdorë luftën kibernetike për të minuar marrëveshjen bërthamore të Iranit.
* Janar 2022: Faqja e internetit e gazetës izraelite *Jerusalem Post* dhe llogaria në Twitter e gazetës Maariv hakerohen nga hakerë të dyshuar iranianë. Përmbajtja e faqes në internet u zëvendësua me një kërcënim për të shënjestruar Qendrën Kërkimore Bërthamore Shimon Peres Negev dhe një referencë të dukshme për Kasem Soleimani i cili u vra saktësisht dy vjet më parë në Bagdad, Irak.
* Mars 2022: Sulmet kibernetike në shkallë të gjerë u nisën kundër uebsajteve të shumta të qeverisë izraelite, gjoja nga Irani si hakmarrje për operacionet e dështuara të Mossad, megjithëse as atribuimi i sulmit dhe as operacionet e supozuara të Mossad nuk mund të konfirmoheshin që nga marsi 2022. Drejtoria Kombëtare Kibernetike shpalli një shtet emergjente si rezultat i sulmeve dhe burime të paidentifikuara të mbrojtjes thanë për mediat se ishte ndoshta sulmi kibernetik më i madh ndonjëherë kundër Izraelit.
* Nëntor 2022: Hakerët iranianë sulmuan rrjetet shqiptare.
* Nëntor 2022: 17 sisteme të rrjeteve amerikane u shndërruan në kripto miniera për shkak të cenueshmërisë ekzistuese të pambrojtur.
* 2023 ransomware-i Moneybird u përdor nga Agrius kundër popullit izraelit. Sulmi kibernetik ndaj universitetit izraelit u fajësua nga Ministria iraniane e Inteligjencës. Sulmet që i atribuohen iranianëve kishin në shënjestër portet izraelite dhe portet e Haifës.
* Dezinformimi *masiv* i sponsorizuar nga shteti kishte në shënjestër iranianët në vitin 2023.

## Komanda dhe kontrolli 
Forcat e armatosura iraniane instalojnë aplikacione malver për spiunazh në telefonat android. Aplikacionet mund të vjedhin identitetin e viktimave sipas Microsoft.

## Llogaritë iraniane të pezulluara 
Më 5 maj 2020, Reuters raportoi, duke cituar një raport mujor në Facebook, se media shtetërore iraniane kishte shënjestruar qindra llogari të rreme të mediave sociale për të përhapur fshehurazi mesazhe pro-iraniane, në internet, të paktën që nga viti 2011, për transmetim të fshehtë të mesazheve promovuese në internet në favor të Iranit për të synuar votuesit në vende duke përfshirë Britaninë dhe Shtetet e Bashkuara. Llogaritë u pezulluan për sjellje të koordinuar joautentike, e cila hoqi 8 rrjete në javët e fundit, duke përfshirë një në lidhje me Transmetuesin e Republikës Islamike të Iranit.

## Shiko edhe 
* Ministria e Inteligjencës (Iran)
* Softuer kompjuterik

## Referime