Elena Gjika

**Elena Gjika** (''Dora d'Istria*, Bukuresht, 1828 - Firenca, 1888) ishte shkrimtare dhe publiciste  përparimtare rumune me origjinë shqiptare.

## Jeta 
Elena Gjika u lind me 22 janar 1828 në Bukuresht. Ajo ishte e bija e Mihal Gjikës (1794 - 1850), vëllait të Princit të Vllahisë Grigor Gjika IV dhe e Katarina Gjikës, lindur Faca (1809-1853). E ëma e saj, Katarina (Katinka), ishte një grua e shkolluar, e cila ka përkthyer në rumanisht librin *"De l'éducation des enfants"'' (Edukimi i fëmijëve - 1839) shkruar nga mësuesja franceze Henriette Campan. Elena Gjika mori një arsim të shkëlqyer, duke studiuar letërsinë së pari në Dresden, (Gjermani), pastaj në Vjenë (Austri), Venedik (Itali) dhe së fundi në Berlin ku diplomoi në fushën e letërsisë së vjetër greke te profesori gjerman Alexander von Humboldt.

Elena Gjika u kthye përsëri në vendin e saj në 1849 dhe u martua me dukën rus Aleksandër Kolstov-Massalski. Për disa vjet ajo jetoi në Rusi, kryesisht në Shën Petërsburg, por nuk i ushqeu pikëpamjet nacionaliste të burrit të saj rus, as fanatizmin Ortodoks të Oborrit të perandorit despotik Nikolla.  Kur shëndeti i saj u përkeqësua në klimën ruse, ajo mori këshillën pastaj në një udhëtim nëpër Greqi dhe Anadoll. Përfundimisht, ajo u kthye në Itali, duke jetuar në një vilë në Firence. Herë pas here Gjika udhëtonte për në Francë, Irlandë dhe Shtetet e Bashkuara.

Si publiciste dhe shkrimtare (kryesisht në frëngjisht) Elena Gjika u bë e njohur në vitin 1855. Ajo shkruante me emrin Dora D'Istria. Gjika botoi një numër shkrimesh që tregonin jo vetëm njohjet e gjuhëve rumanisht, italisht, gjermanisht, frëngjisht, latinisht, greqisht (e vjetër dhe moderne) dhe rusisht, por edhe njohuritë e saj në fushën e shkencës, fesë, politikës, si dhe talentin për të paraqitur pikëpamjet e saj.

Vepra e saj e parë ishte ''La vie dans l'Eglise monastique Orientale* - "Jeta monastike në Kishën Lindore" (Bruksel 1855; Bot. II-Paris 1858), ku ajo bëri thirrje për shfuqizimin e urdhrave të manastirit. Ajo u pasua nga *La Suisse allemande* - "Zvicra gjermane" (Gjenevë 1856, 4 Vëllime, gjermanisht; Bot. II, Zürich 1860, 3 Vëllime), një përshkrim i Zvicrës dhe popullit të saj, me një pjesë që përshkruan një ngjitjen në malin Monk.

Në shkrimin *Les femmes en Orient* - "Gratë në Orient" (Zürich 1859, 2 Vëllime), ajo shkruante për emancipimin e grave në Levant (Mesdheu Lindor), në një tjetër, *Des femmes, par une femme* - "Rreth grave, nga një grua" (Bot. II, Bruksel 1869, 2 vëllime), ajo krahasonte gjendjen e grave në Evropën latine, me ato në Gjermani, dhe kërkonte me fjalë të forta trajtimin e barabartë të burrave dhe grave. Përpara kësaj, ajo botoi *Ekskursions en Rouméllie et en Moree* - "Ekskursione në Rumeli dhe More" (Zürich 1863, 2 Vëllime), ku ajo përpiqej të tregonte se Greqia e lashtë kishte të njëjtën detyrë civilizuese si Gjermania e kohës së saj.

Ajo gjithashtu botoi tregimin *Au bord des lacs helvétiques* - "Lundrim në liqenet zvicerane" (Gjenevë 1861), romanet *Fylétia e Arbenoré prej Kanekate laoshima* (Livorno 1867), *Gli Albanesi in Rumenia*, një histori e princëve Gjika, nga familja e saj, në shekujt e 17-të deri 19-të (Bot. II, Firenze 1873), dhe *La poésie des Ottomans* (Bot. II, Paris 1877), si dhe shkrime të shumta mbi historinë e letërsisë, poezisë, çështje politike, shoqërore dhe fetare, historike, arti etj. në revista të mirënjohura franceze (sidomos në *Revue des Deux Mondes*), belge *Libre Recherche*, italiane *Diritto*, *Antologia nuova*, *Rivista europea'' etj. dhe revista zvicerane, greke, rumune dhe amerikane.

Elena Gjika ishte gjithashtu piktore. Ajo ishte anëtare e shumë shoqërive të studiuesve, të tilla si Akademia italiane, ajo u emërua edhe qytetare nderi nga parlamenti grek dhe shumë qytete italiane.

Ajo ishte gjithashtu një alpiniste. Ajo arriti të zbulojë universin femëror nëpërmjet udhëtimeve të saj të shumta dhe e “fotografoi” në të gjitha detajet nëpërmjet shkrimeve të saj të shumta që i botoi në revistat më prestigjioze të kohës.

Elena mori pjesë gjallërisht në lëvizjen kulturore përparimtare të Evropës si kundërshtare e sundimit despotik monarkist dhe e shtypjes Kombëtare. U radhit në mes të 10 femrave më të ngritura intelektualisht ne botën e asaj kohe.  Përkrahu nxehtësisht Rilindjen Kombëtare Shqiptare, mbajti lidhje të ngushta me veprimtarë të shquar të saj, si: Jeronim de Rada, Dhimitër Kamarda, Zef Jubani, Zef Serembe, Thimi Mitko etj.  Ajo rrahu mendime për organizimin e lëvizjes kombëtare sidomos në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit.  Në një varg studimesh: Kombësia shqiptare sipas këngëve popullore (La nationalité albanaise d'après les chants populaires, 1866), Shkrimtarët shqiptarë të Italisë Jugore (Les ecrivains albanais de l'Italie Méridionale, 1867), Shqiptarët në Rumani (Gli albanesi in Rumenia, 1873), etj., ajo vuri në dukje nëpërmjet këngëve popullore historike luftën shumëshekullore të popullit Shqiptar kundër sundimit osman.  Në shenjë mirënjohjeje për ndihmesën e dhënë në njohjen e çështjes Shqiptare nga opinioni publik botëror, patriotët rilindës dhe arbëreshë të Italisë e të Greqisë i kushtuan librin me titull : Dora d'Istrias-Shqiptarët (A Dora D'Istria - Gli Albanesi, 1870), një përmbledhje vjershash patriotike.  

## Vepra dhe shkrime 
* ''La vie monastique dans l'Église orientale - 1855), (Jeta monastike në Kishën Lindore)*
* *Les femmes en Orient, 1859-1860, (Gratë në Lindje)*
* *Des femmes par une femme - 1864, (Për gratë nga një grua)*
* *La nationalité albanaise d'après les chants populaires - 1866, (Kombësia shqiptare sipas këngëve popullore)*
* *Les Albanais des deux côtés de l'Adriatique - 1866, (Shqiptarët e të dy brigjeve të Adriatikut)*
* *Les écrivains albanais de l'Italie Méridionale - 1867, (Shkrimtarët shqiptarë të Italisë Jugore)*
* *Fylétia e Arbenoré prèj Känekate te laòishima* *(1867)*
* *Exquises albanaises - 1868, (Skica shqiptare)*
* *Gli Albanesi Musulmani - 1868 - 1870, (Shqiptarët myslimanë)*
* *Marco Polo, il Cristoforo Colombo dell'Asia - 1869, (Marko Pollo, Kristofor Kolombo i Azisë)*
* *Affaire de l'Albanie - 1872 (Çështje të Shqipërisë)*
* *Gli storici della letteratura tedesca - 1872, (Historianë të letërsisë gjermane)*
* *Gli albanesi in Rumania - 1873, (Shqiptarët në Rumani)*
* *L'epopea persiana - Il Schah Nameh, 1873 - 1874, (Epopeja persiane - Shahnameja)*
* *Rousseau sul lago di Bienne - 1888, (Rousseau në Liqenin e Bienës)*

## Shih edhe 
* Bukureshti
* Familja Gjika
* Vllahia (Rumani)
* Shqiptarët në Rumani
* Shkolla Normale e Bukureshtit

## Lidhje të jashtme 
* *La Suisse allemande et l'ascension du Moench'' by Dora d'Istria can be found in the database VIATIMAGES.
*Liviu Bordas, Dor de Dunăre şi alte nostalgii cosmopolite - Preţul cosmopolitismului in Observator Cultural 
* 
* DR.BAHTIE GËRBESHI ZYLFIU: KONTRIBUTI I SHQIPTARËVE NË RUMANI PËR ÇËSHTJEN KOMBËTARE
* ELENA GJIKA - DORA D'ISTRIA, NJË ENCIKLOPEDI E GJALLË

## Literatura 
* Albert Ramaj: *Dora D’Istria (Elena Gjika) und die Schweiz. Die erste Frau (Albanerin), die Mönch bei Jungfraujoch im Jahre 1857 erreichte*, in: Albsuisse, Nr. 10, S. 15, Zürich Dezember 2009.
* Antonio D'Alessandri, ''Il pensiero e l'opera di Dora d'Istria fra Oriente europeo i Italia* (Istituto per la storia del Risorgimento italiano, Biblioteca scientifica, Serie II : Memorie, vol. 54), Roma, Gangemi, 2007
* Armand Pommier, *Madame la comtesse Dora d'Istria* (Brussels 1863)
* Armand Pommier: *Profils contemporains. La Comtesse Dora d’Istria [pseud., i.e. Elena Ghika, afterwards Princess Koltsov-Massalsky], sa vie et ses œuvres sur la Russie et sur l’Orient, etc.* Brüssel 1863.
* Bartolomeo Cecchetti, *Bibliografia della Principessa Elena Gjika, Dora D’Istria* (6. Ed., Florence 1873).
* Bartolomeo Cecchetti: *Bibliografia della Principessa Elena Ghika Dora d’Istria*. Venedig: Naratovich, 1868 (6. Aufl., Florenz. 1873).
* *Bibliografia della Principessa Elena Ghika Dora d'Istria*, compilata da Bartolomeo Cecchetti,Venezia, dal Prem. stabil. Tip. di P. Naratovich, 1868. [Cu dedicația: *All illustre professore Govanni Veludo*. Cartea se găsește la Biblioteca Academiei Române. Accesibilă la www.dacoromanica.ro]
* Charles Yriarte: *Les portraits cosmopolites*. Paris: E. Lachaud, 1870.
* Dibra Zenepe,  *Gjika, Elena (Elena Ghica, pen-name DORA D’ISTRIA) (1828?-1888?)* , in De Haan, Francisca, Daskalova, Krassimira, Loufti, Anna (dir.), *A biographical dictionary of women’s movements and feminisms. Central, Eastern, and South Eastern Europe, 19th and 20thCenturies*, Budapest, New York, CEU Press, 2006, pages 158-160.
* François Buloz, *Revue des deux mondes*, 1875.  Fragment.
* Laure Hinckel,  *Dora d’Istri*a, *Le Dictionnaire universel des créatrices*, Paris, Des femmes Antoinette Fouque, 2015
* Maksutovici, Cristia, *Dora d'Istria*, prefață de Georgeta Filitti, Ed. Kriterion, București, 2004, 106 p.
* Maksutovici, Cristia, *Un nume pe nedrept uitat: Dora D'Istria*, Ed. Ararat, 1997, 232 p.
* Merita Sauku Bruci (Hrsg.): *Lettere di una principessa (studio introduttivo, trascrizione e note). Elena Ghika a Girolamo de Rada*. Tirana: Ed. Bargjini, 2004. ISBN 99927-969-5-2 (Letra të një princeshe.)
* Mihaela Chapelan,  *L’identité rhizomatique de Dora d’Istria* , *Revue Électronique de Littérature Française*, volume 6, no. 1, 2012, pages 126-135
* Nathalie Clayer, *Aux origines du nationalisme albanais*, Editions Khartala, Paris, 2006, pages 193-240.
* Nicolae Iorga, *Lettres de Dora d'Istria''. În: Revue historique du sud-est européen, 9/4-6, Paris, Librairie J.Gamber-București,Librairie Pavel Suru 1932, p.134-209

## Referime