Dhuntia

**Dhuntia** është një shkathtësi ose aftësi intelektuale dukshëm më e lartë se mesatarja. Është një karakteristikë e fëmijëve, e përcaktuar ndryshe, që motivon dallimet në programimin e shkollës. Mendohet se ai vazhdon si një tipar në jetën e të rriturve, me pasoja të ndryshme të studiuara në studimet langitudinale të talentit gjatë shekullit të kaluar. Këto pasoja ndonjëherë përfshijnë stigmatizimin dhe përjashtimin social .     Nuk ka një përkufizim të pranuar përgjithësisht të dhuntisë as për fëmijët, as për të rriturit, por shumica e mendimeve për vendosjen në shkollë dhe shumica e studimeve gjatësore gjatë rrjedhës së jetës individuale kanë ndjekur njerëzit me IQ në 2.5 përqindëshin kryesor të popullsisë - domethënë, IQ mbi 130 . Përkufizimet e dhuntisë gjithashtu ndryshojnë midis kulturave.

## Identifikimi 
Identifikimi i dhuntisë ose talentit u shfaq fillimisht pas zhvillimit të testeve të IQ për vendosjen në shkollë.    Që atëherë është bërë një çështje e rëndësishme për shkollat, pasi mësimi i nxënësve të talentuar shpesh paraqet sfida të veçanta . Gjatë shekullit të njëzetë, fëmijët e talentuar shpesh klasifikoheshin nëpërmjet testeve të IQ-së ; Procedura të tjera identifikimi janë propozuar, por përdoren vetëm në një pakicë rastesh në shumicën e shkollave publike në botën anglishtfolëse.    Zhvillimi i procedurave të dobishme identifikimi për nxënësit që mund të përfitojnë nga një kurrikulë më sfiduese shkollore është një problem i vazhdueshëm në administratën e shkollës.  

Për shkak të rolit kyç që luajnë programet e edukimit të fëmijëve të talentuar në shkolla në identifikimin e individëve të talentuar, si fëmijë ashtu edhe të rritur, ia vlen të shqyrtohet se si shkollat e përkufizojnë termin "dhunti ose talent".

## Përkufizimet 
Përkufizimet e ndryshme të dhuntive intelektuale përfshijnë ose aftësi të përgjithshme të larta ose aftësi specifike. Për shembull, sipas disa përkufizimeve, një person i talentuar intelektual mund të ketë një talent të mrekullueshëm për matematikën pa aftësi po aq të forta gjuhësore. Në veçanti, marrëdhënia midis aftësisë artistike ose aftësisë muzikore dhe aftësisë së lartë akademike që zakonisht shoqërohet me rezultate të larta të IQ-së është ende duke u hulumtuar, me disa autorë që u referohen të gjitha atyre formave të aftësisë së lartë si "dhunti", ndërsa autorë të tjerë dallojnë "dhuntinë " nga "talent". Ende ka shumë polemika dhe shumë kërkime mbi temën se si performanca e të rriturve shpaloset nga dallimet e tipareve në fëmijëri, dhe cilat mbështetje arsimore dhe të tjera ndihmojnë më mirë zhvillimin e talentit të të rriturve.

Që nga Lewis Terman në vitin 1916, psikometistët dhe psikologët ndonjëherë e kanë barazuar dhuntinë ose talentin me IQ të lartë. Studiuesit e mëvonshëm (p.sh. Raymond Cattell, JP Guilford dhe Louis Leon Thurstone ) kanë argumentuar se intelekti nuk mund të shprehet në një mënyrë kaq unike dhe kanë sugjeruar qasje më të shumëanshme ndaj inteligjencës.

Hulumtimet e kryera në vitet 1980 dhe 1990 kanë ofruar të dhëna që mbështesin nocionet e komponentëve të shumtë të inteligjencës. Kjo është veçanërisht e dukshme në rishqyrtimin e "dhuntia" nga Sternberg dhe Davidson në koleksionin e tyre të artikujve *Konceptet e dhuntisë* (1986; botimi i dytë 2005). Shumë koncepte të ndryshme të dhuntisë të paraqitura, edhe pse të dallueshme, janë të ndërlidhura në disa mënyra. Shumica e hulumtuesve e përkufizojnë dhuntinë në terma të cilësive të shumta, jo të gjitha janë intelektuale. Rezultatet e IQ-së shpesh shihen si matje joadekuate të aftësisë.  Motivimi, vetë-koncepti i lartë dhe kreativiteti janë cilësitë kryesore në shumë prej këtyre koncepteve të zgjeruara të talentit.

Përkufizimi i "tre unazave" të Joseph Renzulli -t (1978) për dhuntinë është një konceptualizim i përmendur shpesh. Përkufizimi i Renzullit, i cili përcakton sjelljet e talentuara dhe jo individët e talentuar, përbëhet nga tre komponentë si më poshtë: Sjellja e talentuar përbëhet nga sjellje që pasqyrojnë një ndërveprim midis tre grupeve bazë të tipareve njerëzore—aftësia mbi mesataren, nivelet e larta të angazhimit në detyrë dhe nivelet e larta. të krijimtarisë.  Individët e aftë për të zhvilluar sjellje të talentuar janë ata që zotërojnë ose janë të aftë të zhvillojnë këtë grup të përbërë tiparesh dhe t'i zbatojnë ato në çdo fushë potencialisht të vlefshme të performancës njerëzore. Personat që manifestohen ose janë të aftë të zhvillojnë një ndërveprim midis tre grupeve kërkojnë një shumëllojshmëri të gjerë mundësish dhe shërbimesh arsimore që zakonisht nuk ofrohen përmes programeve të rregullta mësimore.

Në *Identifikimi i fëmijëve të talentuar: Një udhëzues praktik*, Susan K. Johnsen shpjegon se fëmijët e talentuar shfaqin të gjithë potencialin për performancë të lartë në fushat e përfshira në përkufizimin federal të Shteteve të Bashkuara për studentët e talentuar dhe të talentuar: 

Ekziston një përkufizim ligjor i qeverisë federale për studentët e talentuar dhe të talentuar në Shtetet e Bashkuara.
 

Ky përkufizim është miratuar pjesërisht ose plotësisht nga shumica e shteteve individuale në Shtetet e Bashkuara (të cilat kanë përgjegjësinë kryesore për politikën arsimore në krahasim me qeverinë federale). Shumica e shteteve kanë një përkufizim të ngjashëm me atë të përdorur në shtetin e Teksasit:

Karakteristikat kryesore të këtyre përkufizimeve janë (a) shumëllojshmëria e fushave në të cilat performanca mund të shfaqet (p.sh. intelektuale, kreativiteti, artistike, lidershipi, akademikisht), (b) krahasimi me grupet e tjera (p.sh., ato në klasat e arsimit të përgjithshëm ose të së njëjtës moshë, përvojë ose mjedis), dhe (c) përdorimin e termave që nënkuptojnë nevojën për zhvillimin e dhuratës (p.sh. aftësi dhe potencial).

Që nga fundi i viteve '90, zhvillimi i trurit të njerëzve me rezultate të larta IQ është treguar të jetë i ndryshëm nga ai i njerëzve me rezultate mesatare të IQ. Një studim gjatësor mbi 6 vjet ka treguar se fëmijët me IQ të lartë kanë një korteks cerebral më të hollë kur janë të vegjël, i cili më pas rritet shpejt dhe bëhet dukshëm më i trashë se fëmijët e tjerë në kohën kur ata bëhen adoleshentë. 

## Shih edhe 
* Talenti
* Aftësia
* Inteligjenca

## Referime