Pança Rathat

**Pancha Rathat** (të njohura edhe si **Pandava Rathat**) janë një kompleks monumental në Mahabalipuram, në brengun e Coromandelit në gjirin e Bengalit, në distriktin Kancheepuram të shtetit indian të Tamil Nadu-së. Pancha Rathat janë një shembull i arkitekturës shkëmbore monolitike. Të datuara nga fundi i shekullit të VII, i janë atribuar mbretit Mahendravarman I dhe djalit të tij Narasimhavarman I (630–680 i e.s.; i gjuajtur edhe Mamalla, ose "luftëtari i madh") i mbretërisë Pallava. Një risi e Narasimhavarmanit, strukturat janë pa ndonjë preçedent në arkitekturën indiane. Kompleksi është nën përgjegjësinë e Archaeological Survey of India (ASI) dhe është pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCO-s i bashkuar me mënumentet e tjera të Mahabalipuramit nën emërtimin Grupi i monumenteve në Mahabalipuram.
Secili nga pesë monumentet në kompleksin e Pancha Rathave i ngjan një karroce (*ratha*), dhe secila është e skalitur në një gurë të vetëm të gjatë ose monolit prej graniti që shtrihet në drejtimin veri-jug me një pjerrësi të vogël. Megjithëse ndonjëherë gabimisht të referuara si tempuj, strukturat nuk u shenjtëruan kurr pasi nuk u përfunduan ndonjëherë pas vdekjes së Narasimhavarmanit I. Strukturat janë emërtuar sipas pesë Pandavave dhe gruas së tyre të përbashkët Draupadi, të eposit të Mahabharatas. Sipas rendit të madhësisë së tyre ato përfshijnë Dharmaraxha Rathan, Bhima Rathan, Arxhuna Rathan, Nakula Sahadeva Rathan dhe Draupadi Rathan.

## Etimologjia
Monolitet janë emërtuar sipas Pandavave – Arjuna, Bhima, Judhishthira ("Dharmaraxha"), Nakula dhe Sahadeva – si dhe Draupadi. Këta emra janë konsideruar si keqinterpretime pasi strukturat nuk kanë lidhje me karakteret ikonikë të eposit të Mahabharatas. Ato nuk kanë gjithashtu as domethënie fetare, pasi ato mbetën të pambaruara dhe të pashenjtëruara;  pjesët e pa skalitura të shkëmbit në bazë dhe në krye të rathave janë akoma të dukshme. ASI e ka konfirmuar natyrën e papërfunduar të strukturave dhe sugjeron se ato mund të konsiderohen më mirë si vimana. Gjithësesi, emrat e Pandavave janë bërë të qëndrueshëm tashmë.

## Historia
Sipas një pllakate të paraqitur në sit nga ASI, Dinastia Pallava i kishte planifikuar strukturat si modele karrosh në shkëmb bazuar në prototipet e rathave të lashta të ndërtuara prej druri. Qëllimi i ndërtimit të tyre nuk njihet pasi strukturat nuk u përfunduan. Ato janë klasifikuar trashëgimi botërore e UNESCO-s si pjesë e Grupit të monumenteve në Mahabalipuram që nga viti 1984. ndërsa Chengalpattu është rreth 32 km larg. Strukturat janë pjesë e nëntë strukturave monolitike shkëmbore që shihen aty.

## Arkitektura
;Planimetria:
Secila nga pesë rathat është një monolit shkëmbor, i skalitur i gjithi nga një shkëmb i nxerrë prej graniti të roztë. Ato janë skalitur mbi një plint të zakonshme të ngritur që është e orientuar me pjerrësi të lehtë. Secila ka një planimetri të ndryshme, si projekt katror, drejtëkëndor ose absidal. Përmasat më të mëdha janë 13 m x 11 m dhe lartësia më e madhe është 12 metra.

;Përfaqësimi:
Pancha Rathat përfaqësojnë larminë e arkitekturës dravidiane të kohës dhe ka mundësi që plani i tyre fillestar të gjurmohet në ndërtimet prej druri të karrove të tempullit dhe ishin model pë tempujt më të mëdhenj të ndërtuar më pas në Tamil Nadu. Shumica e Rathave pohoet se janë modeluar sipas viharave chaitya-ve budiste. Gjysëm-kolonat e murit kanë kllapa të lakuara dhe kolonat në verandë ofrojnë mbështetje për një strehë të dalë; dritare harkore me raste të skalitura me imazhe gjenden sipër tyre. Modelimi kulminon te parapetet. Skalitjet sipër strehës së dalë janë forma çatie në miniaturë të dekoruara, që shihen në radhë rreth çdo strukture.

## Shiko edhe
* Grupi i monumenteve në Mahabalipuram
* Arkitektura shkëmbore e Indisë
* Arkitektura Pallava
* Tempulli hindu
* Arkitektura e tempujve hindu
* Shpellat Barabar
* Shpellat Ellora
* Shpellat Pandavleni
* Lenjadri
* Shpellat Axhanta
* Shpellat Badami
* Shpellat Udajagiri dhe Khandagiri
* Shpellat Elefanta
* Aihole

## Referime 
## Bibliografia
* P. V. Jagadisa Ayyar: South Indian Shrines: Illustrated; 1982, Asian Educational Services, kontrolluar më 7 shkurt 2013, isbn 978-81-206-0151-2.
* George Michell: The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms; 1977, University of Chicago Press, isbn 978-0-226-53230-1.
* Trudy Ring, Noelle Watson & Paul Schellinger: Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places; 12 nëntor 2012, Taylor & Francis, kontrolluar më 3 janar 2013, isbn 978-1-884964-04-6.
* Karen Schreitmüller, Mohan Dhamotharan & Beate Szerelmy: Baedeker India; 2012, Baedeker, isbn 978-3-8297-6622-7.