Kisha Ortodokse e Shqipërisë

**Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë**, e njohur gjerësisht si **Kisha Ortodokse Shqiptare** ose **Kisha Ortodokse e Shqipërisë** është një Kishë Ortodokse Lindore autoqefale. Zë vendin e 13-të në diptikët e Patrikanës së Kostandinopojës dhe të 12-të në diptikët e Patrikanës së Moskës. Primati i saj mban titullin "Fortlumturia e Tij, Kryepeshkopi i Tiranës, Durrësit dhe gjithë Shqipërisë". Në 16 mars 2025 u zgjodh Mitropoliti i Korçës, Joani si Kryepeshkop nga Sinodi i Shenjtë dhe u fronëzua më 29 Mars 2025.

## Zanafilla 
parapamje|Simbol monogram paleokrishter
Trevat e sotme shqiptare, të shtrira përgjatë pjesës veriore të bregdetit Jon dhe pjesës jugore të bregdetit Adriatik si dhe në brendësi rreth pjesës perëndimore të aksit të rrugës Egnatia, u gjendën në udhëkryqin politik të tri perandorive të njëpasnjëshme: romake, bizantine dhe osmane. Njëkohësisht, u bënë objekt sulmesh e plaçkitjesh barbare nga popuj të ndryshëm (hunët, gotët, normanët, serbët, bullgarët, venedikasit etj.), të cilët synonin përvetësimin e tyre. Qendrat më kryesore mitropolitane, gjithmonë kishin përbërje shumëetnike, me praninë e elementit ilir, helen e romak, por dhe herë pas here me mbetje të tjera pushtuesish të ndryshëm.

Në bazë të juridiksionit kishtar të krahinave të Shqipërisë së sotme, dallojmë këto periudha. "Gjer në Ilirik" tregon se mund të përfshihet edhe Iliriku, i cili në shek. I pas Krishtit ishte provincë e Maqedonisë. Nën dritën e vargut që pason "kështu jam munduar të predikoj Ungjillin jo aty ku njihej Krishti, që të mos ndërtoja mbi themelin e ndonjë tjetri", kemi të drejtë të supozojmë se Apostull Pavli, personalisht ose nëpërmjet bashkëpunëtorëve të tij të ngushtë, mbolli i pari farën e Ungjillit edhe në zonën gjeografike të Shqipërisë, së cilës po i referohemi. Prania e tij në Nikopojë (Nikopoli), pak më në jug të Shqipërisë së sotme, është e pakundërshtueshme; ashtu si edhe veprimtaria apostolike e bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Titit, në Dalmaci, pak më në veri të Shqipërisë së sotme (2 Timoteut 4: 10). Sipas një tradite të hershme tregohet se apostull i zonës ka qenë Qesari, një nga të 70 apostujt, kurse sipas një tradite tjetër që bie dakord me të, tregohet se Pavli vendosi Qesarin si Peshkopin e parë të Dyrrahut (Durrësit). Dëshira për të ruajtur shqiptarinë, e ndikuar edhe prej lëvizjeve të tjera për pavarësi në Ballkan, çuan në rritjen e ndërgjegjes kombëtare të udhëhequr nga shkrimtari Naum Veqilharxhi, i cili theksoi rëndësinë e gjuhës dhe kulturës shqiptare. Ortodoksët e shquar shqiptarë si Jani Vreto, Spiro Dine dhe Fan Noli, që u përfshinë në lëvizjen kombëtare ngritën themelet për një ortodoksi shqiptare me qëllim që të ndalonte procesi i helenizimit që po ndodhte tek shqiptarët ortodoksë. Në vitin 1905 At Kristo Negovani mbajti për herë të parë një shërbesë kishtare në shqip në vendlindjen e tij Negovan, për të cilën u vra më pas nga nacionalistët grekë në emër të peshkopit Karavangjelis të Kastrisë. Në vitin 1907 emigrantit ortodoks shqiptar Kristaq Dishnica iu refuzuan shërbimet e varrimit në Worcester nga një prift ortodoks grek, për shkak se ishte i përfshirë në veprimtari patriotike për kauzën shqiptare. Kjo ngjarje nxiti komunitetin e emigrantëve shqiptarë ortodoksë për të formuar Kishën Ortodokse Shqiptare nën Fan Nolin, i cili shpresonte të kundërshtonte irredentizmin grek. Noli mbajti për herë të parë në gjuhën shqipe liturgjinë ortodokse për komunitetin shqiptaro-amerikan. Ai gjithashtu kontribuoi në përkthimin e liturgjisë në shqip duke u bërë kështu udhëheqës i komunitetit ortodoks shqiptar në SHBA. Në vitin 1911 ai vizitoi mërgatat shqiptare ortodokse në Rumani, Ukrainë dhe Bullgari. Megjithë përpjekjet e priftërinjve ortodoksë grekë për ta parandaluar, veprimtaria e Fan Nolit, i cili përktheu shumë tekste kishtare në shqip duke ngulmuar në përdorimin e tyre me adhurim, hodhi bazat për krijimin e Kishës Ortodokse Shqiptare. Disa qeveritarë shqiptarë tentuan ta dëbonin atë përmes një sërë mënyrash, duke përfshirë këtu përgatitje projektligjesh, për shkak të prejardhjes së tij greke. Në një mbledhje të jashtëzakonshme kleriko-laike në Durrës, më 21 janar 1993, të gjithë përfaqësuesit u deklaruan njëzëri kundër largimit të Kryepeshkopit. Në vjeshtën e vitit 1994, u tentua me projektkushtetutën e re largimi përfundimtar i Kryepeshkopit, por në fund u hodh poshtë me referendumin e 6 nëntorit 1994.. Më 11 gusht 2000, Hirësia e Tij Kozma Qirjo fjeti, duke lënë vakant vendin e Peshkopit të Apolonisë. Në nëntor të vitit 2006 Sinodi u plotësua edhe me tre hierarkë të tjerë: Mitropolitin e Gjirokastrës, Hirësi Dhimitri, i cili në 15 vitet e fundit kishte shërbyer si mbikqyrës i Kryepeshkopit në këtë mitropoli; Peshkopin e Apollonisë Hirësi Nikollën dhe Peshkopin e Krujës, Hirësi Andonin, të cilët këta të dy i përkasin brezit të klerikëve të rinj shqiptarë të formuar në Akademinë Teologjike Ortodokse “Ngjallja e Krishtit”, Durrës. Po në nëntor 2006 u miratua Statuti i ri i Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë. Në nëntor 2008 u nënshkrua, sipas Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë (1998) Marrëveshja për rregullimin e marrëdhënieve të ndërsjella midis Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë dhe Këshillit të Ministrave, që në vazhdim u ratifikua nga Kuvendi i Shqipërisë dhe u bë ligj i Shtetit Shqiptar, me nr. 10057, më 22 janar 2009.

***Kryepeshkopata e Tiranës dhe Durrësit**, që përfshin Zëvendësitë Kryepeshkopale Lokale të Tiranës, Durrësit, Shkodrës dhe Shqipërisë së Veriut.
***Mitropolia e Beratit**, që përfshin Zëvendësitë Mitropolitane Lokale të Beratit, Vlorës, Lushnjes dhe Mallakastrës.
***Mitropolia e Gjirokastrës**, që përfshin Zëvendësitë Mitropolitane Lokale të Gjirokastrës, Pogonit, Përmetit, Sarandës, Delvinës dhe Himarës.
***Mitropolia e Korçës**, që përfshin Zëvendësitë Mitropolitane Lokale të Korçës, Prespës, Pogradecit, Devollit dhe Kolonjës.
***Mitropolia e Apollonisë dhe e Fierit**, që përfshin Zëvendësitë Mitropolitane Lokale: Fier, Patos*,* Libofshë*.*
***Mitropolia e Elbasanit**, që përfshin Zëvendësitë Mitropolitane Lokale: Elbasan, Shpat, Librazhd.

## Sinodi i shenjtë 
Sinodi i shenjtë, i përbërë prej gjithë peshkopëve të kishës autoqefale është organi më i lartë i qeverisjes së Kishës Ortodokse të Shqipërisë. Në datën 7 prill 2016 Kisha Ortodokse e Shqipërisë themeloi edhe dy mitropoli (dioqeza) të reja, atë të Fierit dhe atë të Elbasanit.Në këtë mënyrë,kisha ortodokse shqiptare përbëhet për herë të parë në historinë e saj nga 6 dioqeza. Sinodi i shenjtë drejtohet nga Kryepeshkopi i Tiranës dhe gjithë Shqipërisë. Anëtarë të tij janë:

* **Kryepeshkopi i Tiranës, Durrësit dhe i Gjithë Shqipërisë**, *Fortlumturia e Tij*, Joani (njëkohësisht edhe Kryetari)
* **Mitropoliti i Korçës,** Anastasi
* **Mitropoliti i Gjirokastrës**, Nathanaili
* **Mitropoliti i Apollonisë** **dhe Fierit**, *Hirësia e Tij*, Nikolla
* **Mitropoliti i Elbasanit**, *Hirësia e Tij*, Andoni
* **Mitropoliti i Beratit**, *Hirësia e Tij*, Asti

## Lista e Kryepeshkopëve të Shqipërisë 
## Galeria 

Skeda:Mesopotam (Albanien).jpg|Kisha e Shën Nikolasit në Mesopotam, Shqipëri
Skeda:Voskopoja (3).jpg|Kisha e Shën Kollit në Voskopojë, Shqipëri
Skeda:2011 Berat, Kościół św. Michała.JPG|Kisha e Shën Mëhillit, Berat
Skeda:Berat, Kostelik sv. trojice v Beratu, 13.stol.jpg|Katedralja Ortodokse "Shën Triadha", Berat
Skeda:Qendra korce.jpg|Katedralja e Korçës
Skeda:Labova e Kryqit3.jpg|Kisha Ortodokse në Labova e Kryqit, Shqipëri
Skeda:Kloster (Albanien) korr2.jpg|Manastiri i Ardenicës në Ardenicë, Shqipëri
Skeda:Die orthodoxe „Kathedrale des Heiligen Demetrius“ im Zentrum von Berati, Albanien - panoramio.jpg|Katedralja Ortodokse "Shën Dhimitri", Berat
Skeda:Church in Pogradec.jpg|Katedralja Ortodokse në Pogradec
Skeda:Katedra prawosławna w Durrës 2.JPG|Katedralja Ortodokse në Durrës
Skeda:Katedrale e Shën Gjergjit në Fier 06.jpg|Katedralja e Shën Gjergjit në Fier

## Të ngjashme 
* Kisha Ortodokse Lindore
* Kisha Bizantine Arbëreshe

## Lidhje të jashtme 
* 

## Referime