Juvenali

**Decimus Junius Juvenalis** i njohur shkurt si **Juvenali**, ishte një poet romak aktiv në fund të shekullit të parë dhe fillim të shekullit të dytë të erës sonë . Ai është autor i përmbledhjes me poezi satirike të njohura si *Satirat* . Detajet e jetës së Juvenal janë të paqarta, megjithëse referencat brenda tekstit të tij për persona të njohur të fundit të shekullit të parë dhe fillimit të shekullit të dytë të erës sonë fiksojnë datën më të hershme të kompozimit të tij. Një studiues i kohëve të fundit argumenton se libri i tij i parë u botua në vitin 100 ose 101.  Një referencë për një figurë politike e daton librin e tij të pestë dhe të fundit të mbijetuar diku pas vitit 127. 

Juvenali shkroi të paktën 16 poezi në një varg hekzametër daktilik . Këto poezi mbulojnë një sërë temash romake. Kjo ndjek Lucilius &#x2014; krijuesi i zhanrit të satirës romake dhe përshtatet me një traditë poetike që përfshin gjithashtu Horacin dhe Persius . *Satirat* janë një burim jetik për studimin e Romës së lashtë nga një sërë këndvështrimesh, megjithëse mënyra e tyre komike e të shprehurit e bën problematik pranimin e përmbajtjes si rreptësisht faktike. Në pamje të parë *Satirat* mund të lexoheshin si një kritikë ndaj Romës. Kjo kritikë mund të ketë siguruar ruajtjen e tyre nga scriptoria monastike e krishterë, megjithëse shumica e teksteve antike nuk mbijetuan.

## Biografia 
Detajet e jetës së autorit nuk mund të rindërtohen përfundimisht. *Vita Iuvenalis* (Jeta e Juvenalit), një biografi e autorit që u lidh me dorëshkrimet e tij jo më vonë se shekulli i dhjetë, është pak më shumë se një ekstrapolim nga *Satirat* .

Biografitë tradicionale, duke përfshirë *Vita Iuvenalis*, na japin emrin e plotë të shkrimtarit dhe gjithashtu na tregojnë se ai ishte ose i biri, ose i birësuar, i një të liri të pasur. Ai supozohet të ketë qenë një nxënës i Kuintilianit dhe të ketë praktikuar retorikën deri në moshën e mesme, si për argëtim ashtu edhe për qëllime ligjore. *Satirat* bëjnë referenca të shpeshta dhe të sakta për funksionimin e sistemit juridik romak. Karriera e tij si satirist supozohet të ketë filluar në një fazë mjaft të vonë të jetës së tij.

Biografitë bien dakord në dhënien e vendlindjes së tij si qytetin Volscian të Aquinum  dhe, duke i dhënë jetës së tij një periudhë mërgimi, e cila supozohet se ishte për shkak të fyerjes së tij ndaj një aktori që kishte nivele të larta të ndikimit të gjykatës. Perandori që e dëboi ishte Trajani ose Domitiani . Një mbizotërim i biografive e vendos mërgimin e tij në Egjipt, me përjashtim të atij që zgjedh Skocinë. 

Vetëm një nga këto biografi tradicionale jep një datëlindje për Juvenalin: jep 55 të es, që ka shumë të ngjarë të jetë spekulim, por përputhet mjaft mirë me pjesën tjetër të provave. Tradita të tjera e bëjnë atë të mbijetojë për ca kohë pas vitit të vdekjes së Hadrianit (138 të es). Disa burime e vendosin vdekjen e tij në mërgim, të tjera e thonë atë duke u kujtuar në Romë (kjo e fundit konsiderohet më e besueshme nga studiuesit bashkëkohorë). Nëse ai u internua nga Domitiani, atëherë ka mundësi që ai të ishte një nga mërgimtarët politikë të kujtuar gjatë mbretërimit të shkurtër të Nervës . 

Është e pamundur të thuhet se sa nga përmbajtja e këtyre biografive tradicionale është trillim dhe sa është fakt. Pjesët e mëdha janë qartësisht thjesht deduksion nga shkrimet e Juvenal, por disa elementë duken më thelbësorë. Juvenal nuk përmend kurrë një periudhë mërgimi në jetën e tij, megjithatë ajo shfaqet në çdo biografi tradicionale ekzistuese. Shumë studiues mendojnë se ideja është një shpikje e mëvonshme; *Satirët* shfaqin njëfarë njohurie për Egjiptin dhe Britaninë dhe mendohet se kjo lindi traditën se Juvenali u internua. Të tjerë, megjithatë - veçanërisht Gilbert Highet - e konsiderojnë mërgimin si fakt, dhe këta studiues japin gjithashtu një datë konkrete për mërgimin: 93 es deri në vitin 96, kur Nerva u bë perandor. Ata argumentojnë se një referencë për Juvenal në një nga poemat e Martial, e cila datohet në vitin 92, është e pamundur nëse, në këtë fazë, Juvenal ishte tashmë në mërgim, ose kishte shërbyer në mërgim, pasi në atë rast, Martial do të nuk kanë dashur të antagonizojnë Domitianin duke përmendur një *person të tillë non grata* si Juvenal. Nëse Juvenali do të internohej, ai do të kishte humbur trashëgiminë e tij dhe kjo mund të shpjegojë përshkrimet e qëndrueshme të jetës së klientit për të cilin ankohet në *Satirat* .

## Literatura 
*Anderson, William S. (1982) *Essays on Roman Satire*, Princeton: Princeton University Press.
*Braund, Susanna M. (1988) *Beyond Anger: A Study of Juvenal’s Third Book of Satires*, Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.
*Braund, Susanna (1996) *Juvenal Satires Book I*,  Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.
*Braund, Susanna (1996) *The Roman Satirists and their Masks*,  London: Bristol Classical Press.
* 
*Courtney, E. (1980) *A Commentary of the Satires of Juvenal*, London: Athlone Press.
*Edwards, Catherine (1993) *The Politics of Immorality in Ancient Rome*, Cambridge: Cambridge University Press.
*Gleason, Maud W. (1995) *Making Men: Sophists and Self-Presentation in Ancient Rome*,  Princeton: Princeton University Press.
*Gowers, Emily (1993) *The Loaded Table: Representations of Food in Roman Literature*,  Oxford: Oxford University Press.
*Green, Peter (1989). "Juvenal Revisited". *Grand Street*, Vol. 9, No. 1 (Autumn, 1989), pp.&nbsp;175–196.
*Green, Peter (trans.) (1998): *Juvenal. The Sixteen Satires*. London: Penguin Books. (3rd revised edn; first edn published 1967).
*Highet, Gilbert (1961) *Juvenal the Satirist*,  New York: Oxford University Press.
*Juvenal (1992) *The Satires*, Trans. Niall Rudd, Oxford: Oxford University Press.
*Juvenal (1992) *Persi et Juvenalis Saturae*, ed. W. V. Clausen.  London:  Oxford University Press.
* Kelk, Christopher (2010), *The Satires of Juvenal: A Verse Translation*, Edwin Mellen Press.
*Macleane, Arthur J. (1867). *Decii Junii Juvenalis et A. Persii Flacci Satirae. With a commentary*.
**The Oxford Classical Dictionary* 3rd ed., 1996, New York: Oxford University Press.
*Richlin, Amy (1992) *The Garden of Priapus*, New York : Oxford University Press.
*Rudd, Niall (1982) *Themes in Roman Satire*, Los Angeles: University of California Press.
*Rudd, Niall (tr.) (1991): Juvenal *Juvenal: The Satires, with an Introduction and Notes by William Barr*. Oxford.
*Syme, Ronald (1939) *The Roman Revolution*, Oxford: Oxford University Press.
*Uden, James (2015) *The Invisible Satirist: Juvenal and Second-Century Rome*. Oxford: Oxford University Press. 
*Stramaglia, Antonio; Grazzini, Stefano; Dimatteo, Giuseppe (2015): *Giovenale tra storia, poesia e ideologia*, Berlin/Boston: De Gruyter.

## Referime