Galeonët e Manilës

**Galeonët e Manilës** (; ) i referohen anijeve tregtare spanjolle që lidhnin Filipinet në Inditë Lindore Spanjolle me Meksikën (Spaja e Re), përgjatë Oqeanit Paqësor. Anijet kryenin një ose dy udhëtime vajtje-ardhje në vit midis porteve të Manilës dhe Akapulkos nga fundi i shekullit të XVI deri në fillim të shekullit të XIX. Termi "Galeon i Manilës" mund ti referohet edhe itinerarit tregtar midis Manilës dhe Akapulkos në vetvete, që funksionoi nga viti 1565 deri në vitin 1815. 

Galeonët më së shumiti bartnin ngarkesa sendesh luksi kineze dhe të vendeve të tjera aziatike, në shkëmbim për argjendin e Botës së Re. Çmimet e argjendit në Azi ishte në mënyrë thelbësore, më të lartë sesa në Amerikë, duke çuar në një mundësi arbitrazhi për Galeonët e Manilës. Çdo hapsirë në galeonë ishte e mbushur në mënyrë të ngjeshur me ngarkesa, madje edhe hapsirat jashtë si kuvertat, kabinat dhe depot e artilerisë. Në raste të skajshme, ata tërhiqnin barka të mbushura me mallra të tjera. Ndërsa kjo e bënte udhëtimin të ngadaltë (që ndonjëherë çonte në mbytjen e anijeve ose përmbysjen e tyre), marzhi i fitimit ishte aq i lartë sa praktikohej në mënyrë të zakonshme.

Vendas të lirë filipino mërguan në Meksikë nëpërmjet galeonëve (duke përfshirë ekuipazhin e galeonëve që hidhej nga anija), duke përfshirë shumën e të vendosurve të lirë aziatikë () në Meksikë, veçanërisht në rajonet afër porteve të Galeonëve të Manilës. Itinerari i Galeonëve të Manilës është një shembull i hershëm i globalizimit, duke përfaqësuar një rrugë tregtare nga Azia që kalonte për në Amerikë, duke lidhur në këtë mënyrë, të gjithë kontinentet e botës në tregtinë globale të argjendit.

* gjatë epokës së zbulimeve]]
Në vitin 2015, Filipinet dhe Meksika nisën përgatitjet për futjen e Itinerarit Tregtar të Galeonëve Manila–Akapulko në UNESCO Listën e trashëgimisë botërore me mbështetje nga Spanja, që ka sugjeruar gjithashtu futjen tre-vendëshe të arkivave të Galeonëve Manila–Akapulko në Kujtesën e Rregjistrit Botëror të UNESCO-s.

## Historia 
### Zbulimi i rrugës 
Në vitin 1521, një ekspeditë spanjolle e drejtuar nga Ferdinand Magelani lundroi në perëndim përmes Paqësorit duke përdorur pasatet me drejtim perëndimor. Ekspedita zbuloi Ishujt Mariane dhe Filipinet, duke i pretenduar ato për Spanjën. Megjithëse Magelani u vra nga vendasit e komanduar nga Lapulapu, gjatë Betejës së Maktanit në Filipine, një nga anijet e tij, *Victoria*, kreu udhëtimin e kthimit në Spanjë duke vijuar drejtë perëndimit.

 në v. 1628, destinacioni meksikan i Galeonëve të Manilës]]
Për tu vendosur dhe për të tregtuar me këta ishuj nga Amerika, ishte i nevojshëm një itinerar detar drejtë lindjes dhe kthimit. Anija *Trinidad*, që u përpoq ta kryente këtë pak vite më vonë, dështoi. Në vitin 1529, Álvaro de Saavedra Cerón gjithashtu u orvat të lundronte drejtë lindjes nga Filipinet, pur nuk mundi ti gjente *anti-pasatet* përgjatë Paqësorit. Në vitin 1543, Bernardo de la Torre gjithashtu dështoi. Në vitin 1542, gjithësesi, Juan Rodríguez Cabrillo ndihmoi në shtrimin e rrugës nëpërmjet lundrimit në veri nga Meksika për të eksploruar brigjet e Paqësorit, duke arritur pak në veri të paralelit të 38-të, në lumin Rus në Kaliforni.

Frustrimi i këtyre dështimeve paraqitet në një letër të dërguar në vitin 1552 nga Goa Portugeze nga misionari spanjoll Francisko Ksavier Simão Rodrigues, duke i kërkuar që të mos përpiqeshin flota të tjera itinerarin Spanja e Re–Azia Lindore, përndryshe ato do të humbisnin. Letra përmendet te 

Megjithë dështimet e mëparshme, lundërtari Andrés de Urdaneta, i bindi me sukses zyrtarët spanjollë në Spanjën e Re, se një itinerar tregtar Filipine-Meksikë ishte i parapëlqyer ndaj alternativave të tjera. Ai argumentoi kundër tregtisë së drejtpërdrejtë midis Spanjës dhe Filipineve përmes Ngushticës së Magelanit mbi bazën se klima do ta bënte kalimin përmes ngushticës vetëm gjatë verës dhe në këtë mënyrë anijet do të kishin nevojë të dimëronin në një port më verior. Parapëlqimi i tij për Meksikën në vend të një itinerari më të shkurtër tokësor përmes Dariénit mendohet se ka të bëjë me lidhjet e tij me Pedro de Alvaradon.

Tregtia e Galeonëve Manila–Akapulko më në fund nisi kur lundërtarët spanjollë, Alonso de Arellano dhe Andrés de Urdaneta zbuluan itinerarin drejtë lindjes për tu kthyer në vitin 1565. Duke lundruar si pjesë e ekspeditës së komanduar nga Miguel López de Legazpi, për të pushtuar Filipinet në vitin 1564, Urdanetës i ishte dhënë detyra për të gjetur itinerarin e kthimit. Duke arsyetuar se pasatet e Paqësorit mund të zhvendosen në një vorbull si erërat e Atlantikut, ata lundruan në veri, duke shkuar gjatë gjithë rrugës në veriun e paralelit të 38-të, pranë brigjeve lindore të Japonisë, para se të kapnin erërat perëndimore që do ti kthenin ata prapë përgjatë Paqësorit. Ai drejtoi një anije që e përfundoi lundrimin drejtë lindjes në 129 ditë; kjo shënoi hapjen e Tregtisë së Galeonëve të Manilës.

Duke arritur bregun perëndimor të Amerikës Veriore, anija e Urdanetës, *San Pedro*, e preku bregun afër Ishullit Santa Catalina, Kaliforni, atëherë i ndjekur nga vija bregdetare në jug të San Blasit dhe më vonë në Akapulko, duke mbërritur në 8 tetor 1565. Shumica e ekuipazhit të tij vdiq gjatë udhëtimit të gjatë fillestar, për të cilin nuk kishte furnizime të mjaftueshme. Arellano, i cili ndërmorri një itinerar më jugor, tashmë kishte mbërritur.

Korsari anglez Francis Drake gjithashtu e arriti bregun kalifornian, në vitin 1579. Pasi kapi anijet spanjolle *Nuestra Señora de la Concepción*, të drejtuar për në Manila, Drake u kthye në veri, duke shpresuar të haste një tjetër anije thesari spanjolle, që vinte nga jugu gjatë kthimit të saj nga Manila për në Akapulko. Ai dështoi në lidhje me këtë, por bëri një prentendim anglez diku në bregun verior të Kalifornisë. Megjithëse rregjistri i anije dhe ditarë të tjerë kanë humbur, vendndodhja zyrtarisht e pranuar tashmë quhet Gjiri i Drejkut, në Point Reyes, në jug të Kepit Mendocino.

Nga shekulli XVIII, u kuptua se një rrugë më pak veriore ishte e mjaftueshme kur i afrohej brigjeve të Amerikës Veriore, dhe detarët e galeonëve drejtoheshin qartë nëpër brigjet shkëmbore dhe shpesh me mjegull të Kalifornisë veriore dhe qëndrore. Sipas historianit William Lytle Schurz, «*Ata përgjithësisht e kryenin zbarkimin e tyre mjaft poshtë brigjeve, diku midis Point Koncepshën dhe Kept San Lucas... Në fund të fundit, ato ishin në mënyrë të shquar anije tregtare, dhe sipërmarrja e eksplorimit qëndron jashtë fushës së tyre, megjithëse zbulimet rastësore ishin të mirëpritura*».

Motivimi i parë për eksplorimet tokësore të Kalifornisë së tanishme ishte për të gjetur stacione të mundshme qëndrimi për Galeonët e lodhur të Manilës gjatë pjesës së fundit të udhëtimit të tyre. Propozimet e hershme arritën pak, por në vitin 1769, Ekspedita Portola vendosi porte në San Diego dhe Monterej (që u bë qendra administrative e Alta California-s), duke mundësuar limane të sigurta për Galeonët që ktheheshin nga Manila.

### Galeonët e Manilës dhe Kalifornia 
Monterey, California, ishte rreth dy muaj dhe tre javë nga Manila në shekullin e XVIII, dhe galeonët prireshin të qëndronin aty 40 ditë, para se të mbërrinin në Akapulko. Galeonët ndalonin në Monterejin e vendbanimit të hershëm spanjoll të Kalifornisë, në vitin 1769; Megjithatë, vizitat u bënë të rregullta midis viteve 1777 dhe 1794, pasi kurora i urdhëroi galeonët të ndalonin në Monterej.

### Tregtia 
).]]
Tretia me Kinën Ming nëpërmjet Manilës shërbente si një burim madhor të ardhurash për Perandorinë Spanjolle dhe si një burim thelbësor të ardhurash për kolonët spanjollë në Ishujt Filipine. Galeonët e përdorur për tregtinë midis Lindjes dhe Perëndimit ndërtoheshin nga artizanë filipinas. Deri në vitin 1593, dy ose më shumë anije niseshin çdo vit nga secili port.

Tregtia e Manilës u bë aq fitimprurëse sa tregtarët e Seviljes iu lutën mbretit Filipi II i Spanjës për të mbrojtur monopolin e *Casa de Contratación* me bazë në Sevilje. Kjo çoi në kalimin e një dekreti në vitin 1593, që vendoste një kufi prej dy anijesh që do të lundronin çdo vit nga secili port, me një të mbajtur rezervë në Akapulko dhe një në Manila. U miratua edhe një "*armada*", ose eskortë e armatosur me galleonë. Si rrjedhojëe përpjekjeve zyrtare për të kontrolluar tregtinë e galeonëve, kontrabanda dhe nënraportimi i anijeve të ngarkuara u kthye në një fenomen të gjerë.

Tregtia e  galeonëve furnizohej nga tregtarët gjerësisht nga zonat e portit të Fuxhianit, si Kuanzhou, siç dhe paraqitet në Hartën Selden, dhe Juegang (porti i vjetër i Haiçengut në Zhangzhou, Fuxhian), që udhëtuan në Manila për tu shitur hispanikëve erëza, porcelan, fildish, llakerina, veshje të përpunuara mëndafshi dhe sende të tjera të çmuara. Ngarkesat varionin nga një udhëtim në tjetrin, por shpesh përfshinin mallra nga e gjithë Azia: xhadë, dyll, barut dhe mëndafsh nga Kina; ambër, pambuk dhe sixhade nga India; erëzat nga Indonezia dhe Malajzia; dhe një larmi mallrash nga Japonia, pjesa spanjolle e të ashtuquaturës tregti nanban, duke përfshirë erashka luftarake japoneze, arkëza, ekrane të palosshëm të pikturuar, porcelan dhe llakerina.

Galeonët transportonin mallra për tu shitur në Amerikë, përkatësisht në Spanjën e Re dhe Peru, ashtu si dhe në tregjet evropiane. Tregtia e Azisë Lindore funksiononte së pari mbi një standard argjendi për shkak të përdorimit të lingotave prej argjendi nga Kina Ming si mjet shkëmbimi. Si e tillë, mallrat silleshin kryesisht me argjend të nxjerë nga Spanja e Re dhe Potosí.

Tregtia e mallrave dhe shkëmbimet e njerëzve nuk kufizoheshin vetëm për Meksikën dhe Filipinet, pasi Guatemala, Panamaja, Ekuadori dhe Peruja shërbyen gjithashtu si rrjedha shtesë të asaj kryesore midis Meksikës dhe Filipineve. 

Rreth 80% e mallrave të bartura nga Akapulkoja për në Manila ishin nga Amerika – argjend, koçinila, fara, patate të ëmbla, misër, domate, duhan, qiqra, çokollatë dhe kakao, fara shalqiri, rrush, dhe fiq. 20% i mbetur ishin mallra transportuara nga Evropa dhe Afrika veriore, si verëra dhe [vaj ulliri, si dhe sende metalike si armë, doreza dhe shporë.

Ky itinerar Paqësori ishte alternativa e udhëtimit perëndimor përgjatë [Oqeani Indian|Oqeanit Indian, dhe përreth Kepit të Shpresës së Mirë, që i ishte rezervuar [Portugalisë sipas [Traktati i Tordesillas|Traktatit të Tordesillas. Ai gjithashtu shmangte ndalimin në porte të kontrolluara nga fuqitë konkuruese si Portugalia dhe Hollanda.

Që nga ditët e hershme të eksplorimeve, Spanja e dinte se kontinenti Amerikan ishte shumë më i ngushtë përgjatë Istmi i Panamasë sesa përmes Meksikës. Ata u përpoqën të vendosjen një kalim të rregullt tokësor aty, por xhungla e dendur dhe sëmundjet tropikale si ethet e verdha dhe malaria e bënin atë jo praktik.

Duheshin të paktën katër muaj për të lundruar përgjatë Oqeanit Paqësor nga Manila në Akapulko dhe galeonët ishin lidhja kryesore midis Filipineve dhe kryeqytetit nënmbretëror të Meksikos dhe kështu për në Spanjën vetë. Shumë të ashtuquajtur "kastilas" ose hispanik në Filipine, në fakt ishin me origjinë meksikane, dhe kultura hispanike e Filipineve është ndikuar nga kulturat spanjolle, dhe në veçanti meksikane. Ushtarët dhe të vendosurit e rekrutuar nga Meksika dhe Peruja mbildheshin gjithashtu në Akapulko, para se të dërgoheshin për tu vendosur në *presidios-t* (kështjella ose/dhe burgje) e Filipineve. Madje edhe pas periudhës së galeonëve, dhe në kohën kur Meksika më në fund fitoi pavarësinë e saj, dy vendet vijuan akoma të tregtonin, përveç një pushimi të shkurtër gjatë Luftës Spanjo–Amerikane.

Në Manila, siguria e përshkimit të oqeanit i besohej virgjëreshës *Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga* në meshat e zhvilluara nga kryepeshkopi i Manilës. Nëse ekspedita ishte e suksesshme, udhëtarët duhet të shkonin te kisha *La Ermita* për të bërë homazhe dhe për të blatuar arë, xhevahire ose bixhu nga vendet hispanike për imazhin e virgjëreshës. Në këtë mënyrë virgjëresha do të ermërtohej "*Mbretëresha e Galeonëve*".

Tronditjet ekonomike si rrjedhojë e mbërritjes së argjendit Spanjo-Amerikan në Kinë ishte ndër faktorët që çoi në fundin e Dinastisë Ming.

### Fundi i galeonëve 
Në vitin 1740, si pjesë e ndryshimeve administrative të Reformave Burbone, Kurora Spanjolle filloi të lejonte përdorimin e anijeve të regjistruara ose *navíos de registro* në Paqësor. Këto anije udhëtonin vetëm, jashtë sistemit të konvojeve të galeonëve. Ndërsa këto udhëtime të vetme nuk do ta zëvendësonin menjëherë sistemin e galeonëve, ato ishin më efiçente dhe më të afta për të shmangur kapjen nga Marina Mbretërore e Britanisë së Madhe.

Në vitin 1813, *Cortes de Cádiz* dekretoi ndërprerjen e itinerarit dhe vitin pasues, me fundin e Luftës Gadishullore, Ferdinandi VII i Spanjës e ratifikoi shpërbërjen. Anija e fundit që mbërriti në Manila ishte *San Fernando* ose *Magallanes*, që arriti e zbrazët, pasi ngarkesa e saj kishte qenë konfiskuar në Meksikë.

Për shkak të fitimeve të mëhda të itinerarit, por kohës së gjatë të udhëtimit, ishte thelbësore të ndërtoheshin galeonët më të mëdhenj të mundshëm, që ishin klasa më e madhe e anijeve evropiane që njiheshin të ndërtuar deri atëherë. Në shekullin e XVI, ata ishin mesatarisht nga 1,700 deri në 2,000 tonë, të ndërtuar me drurë të fortë të Filipineve dhe mund të bartnin 300–500 pasagjerë. Galeoni *Concepción*, i mbytur në vitin 1638, ishte  i gjatë dhe zhvendoste rreth 2,000 tonë. Galeoni *Santísima Trinidad* ishte  i gjatë. Shumica e anijeve ndërtoheshin në Filipine; vetëm tetë prej tyre ishin ndërtuar në Meksikë.

### Ekuipazhi 
Lundërtarët ishin mesatarisht 28 ose 29 vjeç ndërsa më të vjetrit ishin midis 40 dhe 50 vjetç. Pazhët e anijeve ishin fëmijë që hynin në shërbim kryesisht në moshën 8 vjeçare, shumë jetimë ose të varfër të marrë nga rrugët e Seviljes, Meksikës dhe Manilës. Shegertët ishin më të mëdhenj sesa pazhët dhe nëse ishin të sukseshëm do të çertifikoheshin si lundërtarë në moshën 20 vjeçe. Niveli i vdekshmërisë ishte i lartë, me anije që mbërrinin në Manila me shumicën e ekuipazhit të tyre, shpesh të vdekur nga uria, sëmundjet dhe skorbuti, veçanërisht në vitet e hershme, kështu që zyrtarët spanjollë në Manila e kishin të vështirë të gjenin njerëz për të pajisur anijet për tu kthyer në Akapulko. Shumë filipinas vendas dhe të tjerë me origjinë nga Azia Juglindore (të quajtur gjithashtu *Indios*) formonin shumicën e ekuipazhit. Anëtarë të tjerë të ekuipazhit përbëheshin nga të deportuar dhe kriminelë nga Spanja dhe koloni të tjera spanjolle. Shumë kriminelë dënoheshin të shërbenin si anëtarë ekuipazhi në anijet mbretërore. Më pak sesa një e treta e ekuipazhit ishin spanjollë, që zakonisht mbanin pozicione kyçe në bordin e galeonëve.

Në port, mallrat shkarkoheshin nga punëtorët e dokut, dhe shpesh ushqimi furnizohej në vend. Në Akapulko, mbërritja e galeonëve mundësonte punë stinore për punëtorët e dokut, që në mënyrë tipike ishin afrikanë të lirë tepër të paguar për punën e tyre të rëndë, dhe për fermerët dhe *haciendas* përgjatë Meksikës, që ndihmonin në furnizimin e anijeve me ushqime para udhëtimeve. Në tokë, udhëtarët shpesh strehoheshin në bujtina ose *mesones*, dhe i bartnin mallrat me mushka, që mundësoheshin nga popullsia vendase e Meksikës. Duke përdorur galeonët, Amerika Spanjolle ishte e lidhur me ekonominë më të gjerë globale. brenda arkipelagut të Filipineve. Në vitin 1596 galeoni *San Felipe* u mbyt në Japoni.

Të paktën një galeon, me gjasa *Santo Cristo de Burgos*, besohet se është mbytur në brigjet e Oregonit në vitin 1693. I njohur si *Beeswax wreck*, ngjarja përshkruhet në historitë gojore të indigjenëve *tillamukë* dhe *klatsopë*, që sugjeron se disa nga anëtarët e ekuipazhit mbijetuan.

### Kapjet e anijeve
Midis viteve 1565 dhe 1815, operuan 108 anije të njohura si Galeonë të Manilës, nga të cilat 26 u kapën ose u fundosën nga armiku gjatë kohës së luftës, duke përfshirë *Santa Ana-n*, të kapur në vitin 1587 nga Thomas Cavendish pranë brigjeve të *Baja California*; *San Diego*, që u fundos në vitin 1600 në *Bahía de Manila* nga Oliver Van Noort; *Nuestra Señora de la Encarnación* e kapur nga Woodes Rogers në vitin 1709; *Nuestra Senora de la Covadonga* e kapur në vitin 1743 nga George Anson; dhe *Nuestra Señora de la Santísima Trinidad*, në vitin 1762, nga Samuel Cornish. Megjithatë, eksplorimi spanjoll i Paqësorit ishte thelbësor deri në fund të shekullit të XVIII. Lundërtarët spanjollë zbuluan shumë ishuj duke përfshirë Guamin, Marianet, Karolinet dhe Filipinet në Paqësorin Verior, ashtu si dhe Tuvalun, Markezas, Solomonët, Guinenë e Re, dhe Ishullin e Pashkëve Paqësorin Jugor. Lundërtarët spanjollë gjithashtu zbuluan Ishujt Pitcairn dhe arkipelagun Vanuatu gjatë kërkimit të tyre për *Terra Australis* në shekullin e XVII.

Kjo veprimtari lundrimtare ngre pyetjen se nëse eksploratorët spanjollë mbërritën në Ishujt Havaianë dy shekuj para vizitës së parë të kapitenit Xhejms Kuk në vitin 1778. Ruy López de Villalobos komandoi një flotë prej gjashtë anijesh që u nisën nga Akapulkoja në vitin 1542 me një lundërtar spanjoll të quajtur Ivan Gaetan ose Juan Gaetano në bord si pilot. Në varësi të interpretimit, raportet e Gaetanos duket se përshkruajnë zbulimin ose të Ishujve Havaianë ose të Ishujve Marshall në vitin 1555.

Udhëtimi drejtë perëndimit nga Meksika kalonte në jug të Havait, duke kryer një ndalim të shkurtër në Guam, para se të mbërrinin në Manila. Itinerari i saktë mbahej sekret për të mbrojtur monopolin tregtar spanjoll ndaj fuqive të tjera rivale, dhe për të shmangur piratët holandezë dhe anglezë. Si rrjedhojë e kësaj politike mbajtjeje sekrete, nëse spanjollët e zbuluan Havain gjatë udhëtimit të tyre, ata nuk do ti kishin publikuar gjetjet dhe zbulimin e tyre , duke mbetur kështu të panjohura. Nga rrëfimi i Gaetanos, Ishujt Havaianë nuk njiheshin se kishin ndonjë burim të çmuar, kështu që spanjollët nuk do të bënin ndonjë orvatje për tu ngulitur aty.

Teoria se vizitorët e parë evropianë në Havai ishin spanjollët përforcohet nga gjetjet e William Ellis, një shkrimtar dhe misionar që jetoi në fillim të shekullit të XIX në Havai; ari rregjistroi mjaft histori folklorike rreth të huajve që e kishin vizituar Havain para kontaktit të parë me Kukun. Sipas shkrimtarit havajan Herb Kawainui Kane, një nga këto histori tregon:

«*në lidhje me shtatë të huaj që zbarkuan tetë breza më herët në Gjirin Kealakekua me një varkë të pikturuar me një tendë ose kanop mbi pupë. Ata ishin të veshur me të bardha dhe të verdha, si dhe një bartëte një shpatë në anën e tij dhe një pendë në kapelen e tij. Gjatë zbarkimit, ata u gjunjëzuan duke u lutur. Havaianët, më ndihmues ndaj atyre që kishin më shumë nevojë, i pritën ata me dashamirësi. Të huajt së fundi u martuan me familjet e shefave, por emrat e tyre nuk mund të përfshiheshin në gjeneanologji*». Debati vijon nëse Ishujt Havaianë u vizituan faktikisht nga spanjollët në shekullin e XVI me studiues si Richard W. Rogers që kërkojnë për dëshmi të anijeve të mbytura spanjolle.

## Përgatitjet për kandidimin në UNESCO
Në vitin 2010, sekretari i punëve të jashtme të Filipineve organizoi një pritje diplomatike të ndjekur nga të paktën 32 vende, për diskutime rreth tregtisë historike të galeonëve dhe vendosjen e mundshme të një muzeu të galeonëve. Institucione të ndryshme meksikane dhe dhe filipinase, si dhe politikanë bënë gjithashtu diskutime rreth rëndësisë së tregtisë së galeonëve në historinë e tyre të përbashkët.

Në vitin 2013, Filipinet nxorën një dokumentar në lidhje me itinerarin tregtar të Galeonëve të Manilës.

Në vitin 2014, idea për të kandiduar Itinerarin Tregtar të Galeonëve Manila–Akapulko si një Trashëgimi Botërore u nis nga ambasadorët meksikan dhe filipinas në UNESCO. Spanja e ka mbështetur gjithashtu kandidimin dhe sugjeroi që arkivat e lidhura me itinerarin nën zotërim të Filipineve, Meksikës dhe Spanjës të kandidohen si pjesë të një tjetër liste të UNESCO-s, *Rregjistrit të Kujtesës Botërore*.

Në vitin 2015, Komisioni Kombëtar Filipinas i Unesco-s (Unacom) dhe departamenti i punëve të jashtme organizoi një takim ekspertësh për të diskutuar kandidimin e itinerarit tregtar. Disa nga temat e prezantuara përfshinin kantieret detare të Spanjës koloniale në Sorsogon, arkeologjinë nënujore në Filipine, ndikimin e itinerarit në tekstilet filipinase, udhëtimet drejtë lindjes të galeonëve nga Filipine në Meksikë të quajtur *tornaviaje*, dhe përmasat historike të tregtisë së galeonëve duke u përqëndruar në dokumente të rëndësishme dhe të rralla arkivore.

Në vitin 2017, Filipinet krijuan Muzeun *Manila–Acapulco Galleon* në *Metro Manila*, një nga hapat e nevojshëm në kandidimin e itinerarit tregtar në UNESCO.

Në vitin 2018, Meksika hapi galerinë e saj të Galeonëve të Manilës në muzeun arkeologjik të Puerto Vallartas, Kuale.

Në vitin 2020, Meksika publikoi një dokumentar në lidhje me itinerarin tregtar të Galeonëve të Manilës.

## Shiko edhe
* Historia e Filipineve (1565-1898)
* Inditë Lindore Spanjolle
* Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
* Shkencat Nautike Iberike 1400-1600
* Epoka e zbulimeve
* Epoka e Lundrimit me Vela
* Periudha e hershme moderne
* Kolonizimi Spanjoll i Amerikës
* Armada Spanjolle
* Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
* Armadat Portugeze të Indisë
* Galeoni
* Historia e detarisë së lashtë
* Peripli
* Portolanët
* Historia Detare
* Marinat dhe anijet e lashta
* Fuqia Detare
* Thalasokracia
* Lundrimi përqark botës
* Lundrimi fenikas përqark Afrikës
* Republikat Detare

## Shpjegime
## Referime 

### Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
*Findings from the wreck of *Nuestra Senora de la Concepcion'' in the Marianas, 1638
*Metropolitan Museum: Manila Galleon
*Manila Galleons along the Californian coasts
*Asociación Cultural Galeón de Manila, Spanish-Philippine research group based in Madrid (in Spanish)