Yoon Suk-yeol

**Yoon Suk Yeol** (Koreanisht: 윤석열; i lindur më 18 dhjetor 1960) është një politikan i Koresë së Jugut, i cili ka shërbyer si presidenti i 13-te dhe aktual i Koresë së Jugut që nga viti 2022. Para presidencës së tij, ai ishte prokuror i përgjithshëm i Koresë së Jugut midis 2019-2021.

Yoon ndoqi Universitetin Kombëtar të Seulit. Në cilësinë e tij si shefi i Prokurorisë Qendrore të Qarkut të Seulit, ai luajti një rol kyç në dënimin e ish-presidentëve Park Geun-hye dhe Lee Myung-bak për shpërdorim të pushtetit.   Yoon u emërua prokuror i përgjithshëm i Koresë së Jugut nga Presidenti Moon Jae-in në korrik 2019. Gjatë udhëheqjes së Yoon, Zyra e Prokurorit të Lartë kreu hetime të ashpra ndaj Cho Kuk, një figurë me ndikim në administratën e Presidentit Moon, që do të çonte në dorëheqjen e Cho.   Përplasjet e Yoon me administratën e Moon deri në dorëheqjen e tij si prokuror i përgjithshëm në mars 2021 çuan në ngritjen e tij si kandidat presidencial. 

Në qershor 2021, Yoon shpalli kandidaturën e tij në zgjedhjet presidenciale të Koresë së Jugut të vitit 2022 . Ai u bashkua me Partinë e krahut të djathtë të Pushtetit Popullor (PPP) në korrik dhe fitoi nominimin e PPP në nëntor. I konsideruar si konservator dhe ekonomikisht liberal, Yoon kishte platformë që premtonte de rregullim ekonomik dhe masa të tjera si shfuqizimi i Ministrisë së Barazisë Gjinore dhe Familjes. Yoon mundi kandidatin e Partisë Demokratike Lee Jae-myung më 9 mars 2022 dhe mori detyrën si president më 10 maj 2022. 

Gjatë presidencës së tij, Yoon është përpjekur të rrisë orët maksimale të punës, ka lëvizur për të riparuar lidhjet me Japoninë, ka zgjeruar stërvitjet ushtarake me SHBA-në dhe ka mbajtur një qëndrim më të ashpër kundër Koresë së Veriut. Yoon ka vënë luftimin e çështjeve demografike të Koreas, vazhdimin e zhvillimit të ekonomisë së Koreas dhe gjithashtu luftën në Ukrainë si disa nga platformat më të mëdha të tij.

## Jeta e hershme dhe edukimi 
Yoon u lind në Bomun-dong, Seongbuk District, Seoul, në vitin 1960 dhe u rrit në Yeonhui-dong, Seodaemun District. Babai i tij, Yoon Ki-jung, u lind në Nonsan dhe është profesor emeritus i ekonomisë në Universitetin Yonsei dhe anëtar i plotë i Akademisë Kombëtare të Shkencave të Republikës së Koreas. Nëna e tij, Choi Seong-ja, u lind në Gangneung dhe ishte lektore në Universitetin Ewha Womans para se të linte pozicionin pas martesës. Yoon frekuentoi Shkollën Fillore Daegwang dhe Shkollën Mesme Joongrang, dhe transferohet në Shkollën Mesme Choongam pasi përfundon klasën e tetë. Pas diplomimit nga Shkolla e Lartë Choongam, ai studioi ligjin në Universitetin Kombëtar të Seulit. Ai është koleg i Moon Kang-bae, një avokat që ka përshkruar Yoon-in si një person "ekstrovertit dhe i besueshëm". Përpara protestave të Gwangju-së, Yoon dhe kolegët e tij zhvilluan një gjyq fiktiv, ku ai vepronte si prokuror dhe kërkonte dënimin me vdekje për Chun Doo-hwan, presidentin e republikës. Pas gjyqit fiktiv, Yoon iku në provincën Gangwon. Yoon kaloi provimin e parë të barit në vitin e katërt të universitetit, por dështoi në provimin e dytë. Ai vazhdoi të dështonte për nëntë vitet e ardhshme. Ai në fund kaloi provimin e barit në vitin 1991, në të njëjtin vit ku u diplomua edhe deputeti i Partisë Demokratike dhe ministri i Drejtësisë, Park Beom-kye. Në janar 2002, Yoon punoi pak kohë si avokat në Bae, Kim & Lee, por e lëshoi pasi ndjeu që nuk ishte i përshtatshëm për atë pozicion. Pas rikthimit si prokuror, ai akuzoi figura të pranishme në mbështetje të Roh Moo-hyun, si Ahn Hee-jung dhe Kang Keum-won. Në vitin 2006, ai arrestoi Chung Mong-koo për përfshirjen e tij në një rast të fondeve të përgjumura në Kompaninë Hyundai Motor. Në vitin 2008, ai punoi për ekipin e këshillit të pavarur që zgjidhte rastin e BBK lidhur me Presidentin Lee Myung-bak.

### Prokurori i Përgjithshëm 
majtas|parapamje|207x207px| Yoon si Prokuror i Përgjithshëm, në vitin 2019.
Më 17 qershor 2019, Yoon u propozua si prokuror i përgjithshëm, duke zëvendësuar Moon Moo-ilin. Propozimi i tij u përshëndet nga Partia Demokratike e pushtetit dhe Partia për Demokraci dhe Paqe, por u kundërshtua nga Partia e Lirisë së Koreas dhe Partia Bareunmirae. Partia e vogël Justice mbeti e neutral. Më 16 korrik, ai u emërua zyrtarisht si prokuror i përgjithshëm dhe nisi mandatin e tij nëntë ditë më vonë. Presidenti Moon i urdhëroi atij të ishte neutral dhe shtoi se çdo lloj korrupsioni duhet të hetohet me shtrëngim, edhe nëse është i lidhur me qeverinë. Nën drejtimin e Yoon-it, Zyra e Prokurorit të Lartë zhvilloi hetimet kundër ministrit të Drejtësisë Cho Kuk, i cili ishte i përfshirë në skandale të ndryshme. Vendimi i tij për të hetuar Cho-n u përshëndet nga opozita konservatore, por u dënua nga Partia Demokratike dhe mbështetësit e saj. Pas emërimit të Choo Mi-ae si ministre e Drejtësisë, ajo ndërmori veprime kundër disa prokurorëve të afërt me Yoon-in. Choo i atribuoi vendimin e saj mospërmbushjes së Yoon-it për të paraqitur një plan rindërtimi për departamentin e tij, të cilin ajo kërkoi, por kjo u shikua si hakmarrje nga Shtëpia Blu për ndjekjen penale të Cho Kuk. Në prill 2020, deputetët e Partisë Demokratike sulmuan përsëri Yoon-in dhe i kërkuan të japë dorëheqjen, pasi prokuroria filloi hetimet në raste shkelje ligjore të zgjedhjeve që përfshinin politikanë të partive të pushtetit dhe opozitës, si dhe dyshime për manipulim zgjedhor në garën për kryebashkiak të Ulsanit për Kryebashkiakun Song Cheol-ho në vitin 2018 nga sekretarë të lartë në Shtëpinë Blu. Më 24 nëntor 2020, ministri i Drejtësisë, Choo Mi-ae, pezulli Yoon-in nga pozicioni i tij, duke cituar shkelje etike pretenduar, abuzim të pushtetit dhe ndërhyrje në hetimet e bashkëpunëtorëve dhe anëtarëve të familjes së tij. Yoon paraqiti një kërkesë për ndalim të pezullimit të ministrit, e cila u miratua nga Gjykata Administrative e Seulit më 1 dhjetor, duke ndaluar përkohësisht pezullimin. Më 16 dhjetor, Ministria e Drejtësisë vendosi pastaj pezullimin dy mujor të Yoon-it, duke pranuar katër nga gjashtë akuzat kryesore për veprim disiplinor. Vendimi u miratua më pas nga Presidenti Moon. Megjithatë, më 24 dhjetor, pas një kërkesë për ndalim të depozituar në Gjykatën Administrative të Seulit, pezullimi u kthye mbrapsht, pasi gjykata pranoi pretendimin e Yoon-it se procesi për ta pezulluar ishte i padrejtë.

## zgjedhjet presidenciale 2022 
Më 30 korrik 2021, Yoon iu bashkua zyrtarisht Partisë Konservatore të Pushtetit Popullor, e cila aktualisht është partia kryesore e opozitës në Korenë e Jugut.  Para kësaj, Yoon kishte qenë një i pavarur politik, megjithëse mbështetja e tij popullore vinte kryesisht nga konservatorët. Yoon u mirëprit në PPP nga Choi Jae-hyung, një koleg kandidat për president të vitit 2022, në një ceremoni të vogël publike në selinë e PPP të vendosur në Yeouido, Seul . Ceremonia e mirëseardhjes së Yoon në Partinë e Pushtetit Popullor nuk përfshinte liderin e zgjedhur së fundmi të partisë Lee Jun-seok, i cili kishte qenë jashtë Seulit në atë kohë.  

Yoon fitoi ngushtë zgjedhjet presidenciale të vitit 2022 që u zhvilluan më 9 mars 2022. Kandidati i Partisë Demokratike Lee Jae-myung pranoi humbjen në orët e para të ditës pasardhëse.    Yoon fitoi 48,56% të votave, ndërsa Lee Jae-Myung 47,83% të votave.  Fitorja e Yoon në zgjedhjet presidenciale ishte me diferencën më të afërt në historinë e Koresë së Jugut. 

## Presidenca (2022–tani) 
### Politika ekonomike 
Yoon është kundër intervencionizmit ekonomik nga qeveria dhe në përgjithësi konsiderohet si një mbështetës i biznesit dhe një konservator fiskal. Ai ka cituar ekonomin Milton Friedman dhe librin e tij nga viti 1980, "Lirë të zgjedhësh: Një deklaratë personale", si një ndikim të madh në besimin e tij në liberalizmin ekonomik. Sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, Yoon do të përpiqet të zvogëlojë varësinë nga Kina dhe të promovojë rezilienca të zinxhirit të furnizimit.

### Politikë e jashtme 
Politika e jashtme e Yoon-it është përqendruar kryesisht në parandalimin e kërcënimeve nga Koreja Veriore dhe rregullimin e marrëdhënieve me Japoninë. Yoon ka vizituar Shtetet e Bashkuara dhe ka konsideruar dërgimin e armëve në Ukrainë pas luftes me Rusine. Gjatë kohës së mandatit të tij deri më tani, Yoon ka kryer gjashtë vizita presidenciale në nëntë vende. Ai është takuar me udhëheqës të tjerë, si në Samitin e NATO-s në Madrid në vitin 2022, duke u bërë udhëheqësi i parë i Koreas së Jugut që bëri këtë. Më pas, Yoon mori pjesë në samitin e NATO-s në Lituani vitin pasardhës. Ai gjithashtu mori pjesë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së dhe Konferencën e Shtatëmbëdhjetë për Financimin e Fondit Global në New York; ai u takua me Presidentin e SHBA Joe Biden.

#### Shtetet e Bashkuara 
Gjatë vizitës së Kryetarit të Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA, Nancy Pelosi, në Korenë e Jugut, si pjesë e një turneu më të gjerë në Azinë, më 4 gusht 2022, Yoon hodhi poshtë një takim me të, duke thënë se donte të shijonte pushimet e tij. Më 25 prill 2023, Yoon dhe Zonja e Parë Kim Keon-hee arritën në Washington D.C., për të shënuar 70 vjetorin e aleancës midis Republikës së Koreas dhe Shteteve të Bashkuara. Ai vizitoi Varrezat Kombëtare të Arlingtonit për të nderuar jetët e humbura në Luftën Koreano-Amerikane. Ai gjithashtu vizitoi Qendrën e Fluturimeve Hapësinore të NASA-s në Maryland, bashkë me Kryepresidenten e SHBA Kamala Harris. 

Ditën pasuese, Yoon u prit nga Presidenti Joe Biden në Shtëpinë e Bardhë për vizitën e tij shtetërore. Në takimin e tyre, dyshja theksoi rëndësinë e lidhjeve bilaterale dhe parandalimit të kërcënimeve nga Koreja Veriore. Më vonë në të njëjtën ditë, në kërkesën e tij, Elon Musk i Tesla dhe SpaceX planifikuan një takim me Yoon në Washington për të diskutuar mundësi të mundshme për prodhimin e Tesla në Korenë e Jugut. Në mbrëmje, Yoon u nderua në një darkë shtetërore të mbajtur nga Biden. Gjatë darkës, Biden vuri re se një nga këngët e preferuara të Yoon-it ishte "American Pie" e Don McLean, dhe Yoon e këndoi baladën përpara duartrokitjeve entuziaste. Më pas, Yoon iu dhurua një kitarë me nënshkrimin e këngëtarit Don McLean.

#### Japonia 
Yoon është akuzuar për të pasur një qëndrim pro-japonizëm në çështjet historike dhe kolonializmin, akuzime që janë bërë nga liberalët dhe disa politikanë konservatorë në Korenë e Jugut. Është e rëndësishme të theksohet se çështjet historike midis Koreas së Jugut dhe Japonisë, veçanërisht në lidhje me kolonizimin e Koreas nga Japonia nga viti 1910 deri në vitin 1945, janë një temë e ndjeshme dhe e vjetërsuar për koreanët. Akuzimet kundër Yoon-it reflektojnë debatet dhe ndarjet e vazhdueshme brenda shoqërisë koreane në lidhje me pikëpyetjet historike dhe perceptimin e trajtimit të Japonisë ndaj të kaluarës së saj koloniale. Është vlefshme të përmendet se opinioni publik në lidhje me këto çështje mund të ndryshojë dhe grupet politike të ndryshme mund të kenë pikëpamje të ndryshme në mënyrën sesi të trajtojnë çështjet historike me Japoninë. 

Qeveria e Yoon Suk Yeolit nuk kërkon kompensim direkt ose kërkesë për ndjesë nga qeveria dhe kompanitë japoneze për viktimat e punës së detyruar, një krim luftës i kryer nga qeveria e Perandorisë së Japonisë dhe kompanitë japoneze gjatë Luftës së Dytë Botërore, por shpreh qëndrimin e tij për të pranuar donacione vullnetare nga kompanitë koreane jugore përmes fondacionit. (Ky është një zgjidhje për vendimin e Gjykatës Supreme të Koreas së Jugut në vitin 2018, që ishte një nga shkaqet e mosmarrëveshjes tregtare mes Japonisë dhe Koreas së Jugut, që kërkonte kompensim nga kompanitë dhe qeveria japoneze për krime të mëparshme luftarake kundër viktimave të rekrutuara me forcë nga Perandoria Japoneze gjatë Luftës së Dytë Botërore.) 

Partia Demokratike e Koreasë (DPK) kritikoi këtë, duke thënë se "përçan viktimat dhe përfaqëson interesat e kompanive të Japonisë". Partia e Drejtësisë (JP) gjithashtu iu bashkua DPK në "deklaratat e gjendjes së çështjeve" (시국선언) për të kritikuar qeverinë e Yoon Suk Yeolit. Deri në mars 2023, 11 nga 15 viktimat e mbijetuar u kundërshtuan zgjidhjes së qeverisë së Yoon Suk Yeolit dhe kërkuan kompensim direkt nga qeveria dhe kompanitë japoneze.

Kur presidenti i Koreas së Jugut, Yoon Suk Yeol, vizitoi Japoninë më 17 mars 2023, lideri i Partisë Demokratike Kushtetuese të Japonisë (CDP), Kenta Izumi, e pyeti Yoon-in në lidhje me çështjen e Statujës së Paqes. Statuja e Paqes është një simbol i promovuar nga qeveria e Koreas së Jugut dhe grupet civile koreane në vende të ndryshme për të nderuar viktimat e grave të rehatuara, një shembull i krimeve luftarake japoneze. CDP-insistonte në heqjen e Statujës së Paqes. Kyunghyang Shinmun kritikoi njëkohësisht perceptimin revizionist historik të popullit japonez dhe politikën e jashtme të Yoon Suk Yeol ndaj Japonisë. 

Në 20 mars 2023, politikani konservator moderat Yoo Seung-min kritikoi diplomacinë pro-japoneze të Yoon Suk Yeolit. Yoo Seung-min tha: "Fakti historik që japonezët janë 'autorët' dhe [koreanët] janë 'viktima' mbetet i pandryshuar. Pse duhet të kuptojë viktima autorin? Autori duhet të kuptojë viktimën". Në politikën e Koreas së Jugut, diplomacia pro-japoneze konsiderohet "ultra-djathtë" në kuptimin që injoron të drejtat e njeriut dhe ndjenjën antijaponeze të viktimave të krimeve luftarake japoneze. 

Në 24 prill 2023, Yoo kritikoi Yoon-in dhe shënoi se Yoon po i përjashton Japoninë nga krime kundër njerëzimit. Yoon Suk Yeol po paraqet një argument shumë radikal [sipas standardeve koreane] se koreanët nuk duhet më të kërkojnë kërkesa për ndjesë dhe kompensim nga Japonia. Lee Jae-myung kritikoi, "Edhe nëse [Yoon Suk Yeol] bën diplomaci pa kushte miqësore me Japoninë, [populli dhe politikanët japonezë] bëjnë veprime provokuese si vizitat në Shenjtërorin Yasukuni". 

Në 7 maj 2023, Kryeministri Kishida vizitoi Seulin në një udhëtim historik për të thelluar marrëdhëniet. Yoon theksoi se çështjet historike duhet të "zgjidhen plotësisht". Kishida gjithashtu shprehu ngushëllim për viktimat koreane të Japonisë koloniale. Megjithatë, Kishida u kritikua nga shumë media koreane për faktin se nuk "kërkoi falje" për viktimat e punës së detyruar gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe nuk përmendi përgjegjësinë e Japonisë për krime luftarake. Disa politikanë koreanë gjithashtu shprehën mospajtim të fortë se Kishida nuk kërkoi falje.

### Ekonomik 
Yoon kundërshton ndërhyrjen ekonomike nga qeveria dhe përgjithësisht konsiderohet si pro-biznes,  dhe si një konservator fiskal .  Ai ka cituar ekonomistin Milton Friedman dhe librin e Friedman-it të vitit 1980 *Lirë për të zgjedhur: Një deklaratë personale* si një ndikim të madh në besimin e tij në liberalizmin ekonomik .  Sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, Yoon do të përpiqet të reduktojë varësinë nga Kina dhe të promovojë elasticitetin e zinxhirit të furnizimit.

### Politika e barazisë gjinore 
Presidenti Yoon hyri në detyrë me një zotim për të shfuqizuar Ministrinë e Barazisë Gjinore dhe Familjes . Kjo masë erdhi nga konteksti unik i Koresë së Jugut, ku konflikti gjinor është bërë shumë intensiv. Ai njoftoi se qeveria e re nuk do të trajtojë gjininë si një kolektiv, por përkundrazi do të fokusohet dhe do t'u përgjigjet çështjeve specifike individuale.  Yoon eshte akuzuar shpesh qe ishte per politikat anti-feministe.

### Ushtarake 
Ai është një nacionalist konservator dhe ka shprehur mbështetje aktive për mundësinë që Koreja e Jugut të ketë armë bërthamore indigjene . Carnegie Endowment for International Peace iu referua politikës së tij si "populizëm bërthamor". 

Më 22 shtator 2021, Yoon deklaroi se ai do të kërkojë që Shtetet e Bashkuara të ridisponojnë armë bërthamore taktike në Korenë e Jugut nëse ka një kërcënim nga Koreja e Veriut .  Armët bërthamore nuk janë vendosur nga SHBA në Korenë e Jugut që nga fillimi i viteve 1990, pas një marrëveshjeje me Rusinë dhe në një përpjekje për të lehtësuar tensionet midis Koresë së Veriut dhe Koresë së Jugut.  Duke folur për Shtetet e Bashkuara, Zëvendës Ndihmës Sekretari i Shtetit për Japoninë dhe Korenë, Mark Lambert hodhi poshtë thirrjen e Yoon për rinuklearizimin e Koresë së Jugut dhe tha se propozimi ishte kundër politikës së SHBA. 

### Furnizimi me ndihmë vdekjeprurëse për Ukrainën 
Në një intervistë për Reuters më 19 prill 2023, presidenti Yoon Suk Yeol la të kuptohet për ofrimin e ndihmës vdekjeprurëse për Ukrainën, duke deklaruar, "Nëse ka një situatë që komuniteti ndërkombëtar nuk mund ta pranojë, siç është ndonjë sulm në shkallë të gjerë ndaj civilëve, masakër ose shkelje serioze e ligjet e luftës, mund të jetë e vështirë për ne që të këmbëngulim vetëm në mbështetje humanitare ose financiare." Më parë, Koreja e Jugut kishte ofruar vetëm ndihmë humanitare dhe ekonomike për Ukrainën. Te shoksh si nje vullnetare ne ushtrine ukrainase eshte gjitheashtu jashte ligjit.

Ish-presidenti rus Dmitry Medvedev sugjeroi se Rusia mund të furnizonte Korenë e Veriut me armat mbi bazën "...quid pro quo".  

Partia Demokratike e Koresë,  dhe Partia Progresive,  së bashku me partitë e tjera liberale dhe progresive, kundërshtuan politikën e administratës së Yoon Suk Yeol ndaj Ukrainës, nga frika se diplomacia e tij pro-ukrainase do të bënte që Rusia të mbështeste armët e Koresë së Veriut dhe kompanitë koreano-jugore të penalizoheshin nga sanksionet ekonomike të Rusisë.  Nejse, ndikimet e pozicionit te Yoon-it kane pasur ca pasoja. Marredheniet midis Korese se Jugut dhe Rusia jane ulur goxha pas luftes se ukraines.

Yoon është presidenti i katërt i Koresë së Jugut që është katolik, pas paraardhësve të tij të mëparshëm Moon Jae-in, Kim Dae-jung dhe Roh Moo-hyun (një katolik i skaduar ). Ai u pagëzua me emrin e krishterë *Ambroz* .

## Referime