Mësimi përmes përvojës

parapamje|Studentët e Kolegjit Shimer duke mësuar të gatuajnë duke gatuar, 1942
**Mësimi përmes përvojës** apo **të nxënit përmes përvojës** i njohur ndryshe edhe si **mësimi përjetues** është procesi i të mësuarit përmes përvojës dhe përkufizohet më ngushtë si "të mësuarit përmes reflektimit mbi veprimin (të bërit)".  **Mësimi praktik** mund të jetë një formë e të mësuarit përjetues, por nuk përfshin domosdoshmërisht studentët që reflektojnë mbi produktin e tyre.    Mësimi përjetues është i ndryshëm nga të mësuarit përmendësh ose didaktik, në të cilin nxënësi luan një rol relativisht pasiv.  Është i lidhur, por jo sinonim me, format e tjera të të mësuarit aktiv, siç janë të mësuarit në veprim, të mësuarit në aventurë, të mësuarit me zgjedhje të lirë, të mësuarit bashkëpunues, të mësuarit në shërbim dhe të mësuarit në situatë . 

Mësimi përjetues shpesh përdoret si sinonim i termit " arsim përjetues ", por ndërsa edukimi përjetues është një filozofi më e gjerë e arsimit, mësimi përjetues e konsideron procesin individual të të nxënit.  Si i tillë, krahasuar me edukimin përjetues, mësimi përjetues merret me çështje më konkrete që lidhen me nxënësin dhe kontekstin e të nxënit. Përvojat "mblidhen" në mendje dhe ndihmojnë në ruajtjen e informacionit. 

Koncepti i përgjithshëm i të mësuarit përmes përvojës është i lashtë. Rreth vitit 350 p.e.s., Aristoteli shkroi në '''' "për gjërat që duhet t'i mësojmë përpara se t'i bëjmë, ne mësojmë duke i bërë ato".  Por, si një qasje e artikuluar arsimore, të mësuarit përjetues ka origjinë shumë më të re. Duke filluar nga vitet 1970, David A. Kolb ndihmoi në zhvillimin e teorisë moderne të të mësuarit përjetues, duke u mbështetur shumë në punën e John Dewey, Kurt Lewin dhe Jean Piaget . 

Mësimi përmes përvojës ka përparësi të konsiderueshme në mësimdhënie. Peter Senge, autor i *librit Disiplina e Pestë* (1990), pohon se mësimdhënia është me rëndësi të madhe për të motivuar njerëzit. Mësimi ka efekte të mira vetëm kur nxënësit kanë dëshirën për të përvetësuar njohuritë. Prandaj, mësimi përmes përvojës kërkon që nxënësit të udhëzohen. 

Mësimi përmes përvojës përfshin një qasje praktike ndaj të nxënit që largohet nga mësuesi në krye të klasës, i cili u jep dhe transferon njohuritë e tij nxënësve. Ai e bën të nxënit një përvojë që shkon përtej klasës dhe përpiqet të sjellë një mënyrë më të përfshirë të të nxënit. 

## Modeli i Kolb-it 
Mësimi përmes përvojës përqendrohet në procesin e të nxënit për individin. Një shembull i të nxënit përmes përvojës është të shkosh në kopshtin zoologjik dhe të mësosh përmes vëzhgimit dhe ndërveprimit me mjedisin e kopshtit zoologjik, në krahasim me leximin për kafshët nga një libër. Kështu, dikush bën zbulime dhe eksperimente me njohuritë e tij nga afër, në vend që të dëgjojë ose lexojë për përvojat e të tjerëve. Po kështu, në shkollën e biznesit, në stazhin dhe në vëzhgimin e punës, mundësitë në fushën e interesit të një studenti mund të ofrojnë mësim të vlefshëm përmes përvojës, i cili kontribuon ndjeshëm në kuptimin e përgjithshëm të studentit për mjedisin e botës reale.

Një shembull i tretë i të mësuarit me anë të përvojës përfshin të mësuarit se si të ngasësh biçikletë,  një proces që mund të ilustrojë modelin katër-hapësh të të mësuarit me përvojë (ELM) siç përcaktohet nga Kolb  dhe përshkruhet në Figurën 1 më poshtë. Duke ndjekur këtë shembull, në fazën e "përvojës konkrete", nxënësi bashkëvepron fizikisht me biçikletën në "këtu dhe tani".  Kjo përvojë formon "bazën për vëzhgim dhe reflektim" dhe nxënësi ka mundësinë të marrë në konsideratë se çfarë funksionon ose dështon (vëzhgim reflektues), të formulojë një teori ose ide të përgjithësuar rreth ngasjes së biçikletës në përgjithësi (konceptualizim abstrakt) dhe të mendojë për mënyra për të përmirësuar përpjekjen e ardhshme të bërë në ngasje (eksperimentim aktiv). Çdo përpjekje e re për të ngarë është e informuar nga një model ciklik i përvojës, mendimit dhe reflektimit të mëparshëm. 

**Figura 1 – Modeli i Mësimit përmes pëvojës (ELM) i David Kolb** 

### Elementet 
Mësimi përjetues mund të ndodhë pa mësues dhe lidhet vetëm me procesin e krijimit të kuptimit të përvojës së drejtpërdrejtë të individit. Megjithatë, megjithëse fitimi i njohurive është një proces i natyrshëm që ndodh natyrshëm, një përvojë e vërtetë mësimore kërkon elementë të caktuar.  Sipas Kolbit, njohuritë fitohen vazhdimisht përmes përvojave personale dhe mjedisore.  Kolb pohon se për të fituar njohuri të vërteta nga një përvojë, nxënësi duhet të ketë katër aftësi:

* Nxënësi duhet të jetë i gatshëm të përfshihet në mënyrë aktive në përvojë;
* Nxënësi duhet të jetë në gjendje të reflektojë mbi përvojën;
* Nxënësi duhet të zotërojë dhe të përdorë aftësi analitike për të konceptualizuar përvojën; dhe
* Nxënësi duhet të zotërojë aftësi në vendimmarrje dhe zgjidhjen e problemeve, në mënyrë që të përdorë idetë e reja të fituara nga përvoja.

## Zbatimi 
Mësimi me përvojë kërkon vetë-iniciativë, një "qëllim për të mësuar" dhe një "fazë aktive të të mësuarit".  Cikli i të mësuarit me përvojë i Kolbit mund të përdoret si një kornizë për të shqyrtuar fazat e ndryshme të përfshira.  Jennifer A. Moon ka elaboruar këtë cikël për të argumentuar se të mësuarit me përvojë është më efektiv kur përfshin: 1) një "fazë të të mësuarit reflektues" 2) një fazë të të mësuarit që rezulton nga veprimet e natyrshme të të mësuarit me përvojë, dhe 3) "një fazë të mëtejshme të të mësuarit nga reagimet".  dhe mund të ofrojë drejtim për "marrjen e gjykimeve si një udhëzues për zgjedhje dhe veprim". 

Shumica e edukatorëve e kuptojnë rolin e rëndësishëm që luan përvoja në procesin e të nxënit. Roli i emocioneve dhe ndjenjave në të nxënit nga përvoja është njohur si një pjesë e rëndësishme e të nxënit përmes përvojës. 
* Shkolla e Biznesit Robert H. Smith u ofron studentëve të zgjedhur të ciklit të parë një kurs të avancuar gjatë gjithë vitit, ku studentët kryejnë analiza financiare dhe tregtime me letra me vlerë për të menaxhuar dollarët e investimeve reale në Fondin Lemma Senbet .
* Organizata jofitimprurëse si Out Teach,  Life Lab,  Nature Explore,  dhe Federata Kombëtare e Jetës së Egër,  ofrojnë trajnime për mësuesit se si të përdorin hapësirat e jashtme për të nxënit përmes përvojës.
* Shumë shkolla evropiane marrin pjesë në programe arsimore ndërkulturore, siç është Parlamenti Rinor Evropian, i cili përdor të nxënit e bazuar në përvojë për të promovuar mirëkuptimin ndërkulturor midis nxënësve të rinj, përmes aktiviteteve, diskutimeve dhe debateve në ambiente të mbyllura dhe të jashtme. 

## Në edukimin e biznesit 
Ndërsa arsimi i lartë vazhdon të përshtatet me pritjet e reja nga studentët, të mësuarit me përvojë në programet e biznesit dhe kontabilitetit është bërë më i rëndësishëm. Për shembull, Clark & White (2010) theksojnë se "një program cilësor universitar për arsimin në biznes duhet të përfshijë një komponent të të mësuarit me përvojë".  Duke iu referuar këtij studimi, punëdhënësit vërejnë se studentët që diplomohen duhet të ndërtojnë aftësi në "profesionalizëm" - të cilat mund të mësohen nëpërmjet të mësuarit me përvojë. Studentët e vlerësojnë këtë të mësuar po aq sa edhe industrinë.

Stilet e të nxënit ndikojnë gjithashtu në edukimin e biznesit në klasë. David A. Kolb pozicionon katër stile të të nxënit, *Divergjent, Asimilues, Akomodues* dhe *Konvergjent*, në krye të Modelit të të Nxënit Përvojësor, duke përdorur katër fazat e të nxënit përvojësor për të krijuar "katër kuadrantë", një për secilin stil të të nxënit. Stili dominues i të nxënit të një individi mund të identifikohet duke përdorur Inventarin e Stileve të të Nxënit të Kolb (LSI). Studiues më të kohëve të fundit kanë argumentuar se stilet e të nxënit janë një  dhe se kategorizimi i nxënësve sipas stileve është i padobishëm dhe i pasaktë. 

Robert Loo (2002) ndërmori një meta-analizë të 8 studimeve të cilat zbuluan se stilet e të nxënit të Kolb nuk ishin të shpërndara në mënyrë të barabartë midis studentëve të degës së biznesit në mostër.  Më konkretisht, rezultatet treguan se duket se ka një përqindje të lartë asimiluesish dhe një përqindje më të ulët akomoduesish sesa pritej për studentët e degës së biznesit. Nuk është çudi që brenda nën-mostrës së kontabilitetit kishte një përqindje më të lartë konvergjentësh dhe një përqindje më të ulët akomoduesish. Në mënyrë të ngjashme, në nën-mostrën e financës, ishte e dukshme një përqindje më e lartë asimiluesish dhe një përqindje më e ulët divergjentesh. Brenda nën-mostrës së marketingut kishte një shpërndarje të barabartë të stileve. Kjo do të ofronte disa prova për të sugjeruar se, ndërsa është e dobishme për edukatorët të jenë të vetëdijshëm për stilet e zakonshme të të nxënit brenda programeve të biznesit dhe kontabilitetit, ata duhet t'i inkurajojnë studentët të përdorin të katër stilet e të nxënit në mënyrë të përshtatshme dhe studentët duhet të përdorin një gamë të gjerë metodash të të nxënit. 

Aplikimet e arsimit profesional, të njohura edhe si trajnim menaxherial ose zhvillim organizativ, zbatojnë teknika të të nxënit me përvojë në trajnimin e punonjësve në të gjitha nivelet brenda mjedisit të biznesit dhe profesional. Trajnimi interaktiv i shërbimit ndaj klientit, i bazuar në lojëra me role, përdoret shpesh në zinxhirët e mëdhenj të shitjes me pakicë.  Lojërat e trajnimit në tavolinë që simulojnë situata biznesi dhe profesionale, të tilla si Loja e Shpërndarjes së Birrës, e përdorur për të mësuar menaxhimin e zinxhirit të furnizimit dhe loja "Nata e së Premtes në urgjencë", e përdorur për të mësuar të menduarit sistematik, përdoren në përpjekjet e trajnimit të biznesit. 

## Në biznes 
**Mësimi i biznesit përmes përvojës** është procesi i të mësuarit dhe zhvillimit të aftësive të biznesit përmes mediumit të përvojës së përbashkët. Pika kryesore e ndryshimit midis këtij mësimi dhe të mësuarit akademik është përvoja më e "jetës reale" për marrësin.   

Kjo mund të përfshijë, për shembull, të nxënit e fituar nga një rrjet udhëheqësish biznesi që ndajnë praktikat më të mira, ose individë që mentorohen ose trajnohen nga një person që është përballur me sfida dhe probleme të ngjashme, ose thjesht dëgjimin e një eksperti ose lideri mendimtar në mendimin aktual të biznesit.

Ofruesit e këtij lloji të të mësuarit biznesor me përvojë shpesh përfshijnë organizata me anëtarësim që ofrojnë oferta produktesh të tilla si të mësuarit në grup nga kolegët, rrjetëzimi profesional i biznesit, seancat me ekspertë/folës, mentorimi dhe/ose trajnimi.

## Krahasime 
Mësimi përmes përvojës krahasohet më lehtë me mësimin akademik, procesin e përvetësimit të informacionit përmes studimit të një lënde pa nevojën për përvojë të drejtpërdrejtë. Ndërsa dimensionet e mësimit përmes përvojës janë analiza, iniciativa dhe zhytja, dimensionet e mësimit akademik janë mësimi konstruktiv dhe mësimi riprodhues.  Edhe pse të dyja metodat synojnë të ngulitin njohuri të reja te nxënësi, mësimi akademik e bën këtë përmes teknikave më abstrakte, të bazuara në klasë, ndërsa mësimi përmes përvojës e përfshin në mënyrë aktive nxënësin në një përvojë konkrete.

## Përfitimet 
* Përjetimi i botës reale: Për shembull, studentët që studiojnë Kimi mund të kenë mundësi të bashkëveprojnë me mjedisin kimik. Nxënësit që kanë dëshirë të bëhen biznesmenë do të kenë mundësinë të përjetojnë pozicionin e menaxherit.
* Përmirësim i performancës në punë: Për shembull, shoferët e autobusëve komunalë të trajnuar nëpërmjet trajnimit simulues me besnikëri të lartë (në vend të trajnimit vetëm në klasë) treguan ulje të ndjeshme të aksidenteve dhe konsumit të karburantit. 
* Mundësi për kreativitet: Gjithmonë ka më shumë se një zgjidhje për një problem në botën reale. Studentët do të kenë një shans më të mirë për ta mësuar këtë mësim kur të bashkëveprojnë me përvojat e jetës reale. 

## Shih edhe 
* 4-H
* Mësimi aktiv
* Mësimi zbulues
* Édouard Séguin
* Friedrich Fröbel
* Mësimi kontekstual
* Arsimi bashkëpunues
* Jean Marc Gaspard Itard
* Johann Heinrich Pestalozzi
* John Dewey – Filozof, psikolog dhe reformator arsimor amerikan (1859–1952)
* Paulo Freire – Edukator brazilian (1921–1997)
* Kurt Hahn – Edukator gjerman (1886–1974)
* David A. Kolb – Teoricien amerikan i arsimit (i lindur më 1939)
* Maria Montessori – Pedagoge dhe mjeke italiane (1870–1952)
* Jean Piaget – Psikolog zviceran (1896–1980)
* Carl Rogers – Psikolog amerikan (1902–1987)
* Rudolf Steiner – Ezoterist austriak (1861–1925)
* Émile Jaques-Dalcroze - muzikant, kompozitor dhe pedagog zviceran 

## Referime