Pushtimi sovjetik i Gjeorgjisë

**Pushtimi i Ushtrisë së Kuqe të Gjeorgjisë** (12 shkurt17 mars 1921), i njohur gjithashtu si **Lufta Gjeorgjio-Sovjetike** ose **pushtimi sovjetik i Gjeorgjisë**, ishte një fushatë ushtarake nga Ushtria e Kuqe Sovjetike Ruse që synonte përmbysjen e qeverisë Socialdemokrate ( menshevik ) të Republikës Demokratike të Gjeorgjisë.DRG) dhe instalimi i një regjimi bolshevik ( Partia Komuniste e Gjeorgjisë ) në vend. Konflikti ishte rezultat i politikës ekspansioniste të rusëve, të cilët synonin të kontrollonin sa më shumë tokat që kishin qenë pjesë e ish Perandorisë Ruse deri në ngjarjet e trazuara të Luftës së Parë Botërore, si dhe përpjekjeve revolucionare të kryesisht Bolshevikët gjeorgjianë me bazë ruse, të cilët nuk kishin mbështetje të mjaftueshme në vendin e tyre të lindjes për të marrë pushtetin pa ndërhyrje të jashtme.

Pavarësia e Gjeorgjisë u njoh nga Rusia nëpërmjet Traktatit të Moskës, i nënshkruar më 7 maj 1920. Megjithatë, pushtimi i mëvonshëm i vendit nuk u pranua në mënyrë të përgjithshme në Moskë. Ky pushtim u organizua kryesisht nga dy zyrtarë sovjetikë me prejardhje nga Gjeorgjia, Joseph Stalin dhe Sergo Ordzhonikidze. Më 14 shkurt 1921, ata fituan aprovimin e udhëheqësit rus Vladimir Lenin për të ndërhyrë në Gjeorgji, duke pretenduar mbështetjen e "fermerëve dhe punëtorëve" në vend. Forcat ruse merrnin kontrollin e kryeqytetit të Gjeorgjisë, Tbilisit (i njohur atëherë si Tiflisi për shumicën e popullsisë jo-gjeorgjiane) pas luftimeve të ashpra dhe shpallën Republikën Socialiste Sovjetike Gjeorgjiane më 25 shkurt 1921. Pjesa tjetër e vendit u pushtua brenda tre javësh, por sundimi sovjetik u vendos fortësisht vetëm në shtatorin e vitit 1924.Në të njëjtën kohë, pushtimi paralel i një pjese të madhe të Gjeorgjisë jugperëndimore nga Turqia (shkurt-mars 1921) nisi një krizë midis Moskës dhe Ankarasë, dhe rezultoi në koncesione territoriale të rëndësishme nga ana sovjetike në Traktatin e Karsit, në favor të qeverisë kombëtare turke.Ky pushtim dhe ndarja territoriale që rezultoi nga traktati ndikuan thellësisht situatën politike dhe territoriale në Gjeorgji dhe në rajonin më gjerë.

## Sfondi 
Pas fillimit të Revolucionit të Shkurtit në Rusi në vitin 1917, Gjeorgjia fitoi pavarësinë. Në prill të vitit 1918, ajo u bashkua me Armeninë dhe Azerbajxhanin për të formuar Republikën Federale Demokratike Transkaukaziane. Megjithatë, pas një muaji, Gjeorgjia u tërhoq nga kjo federatë dhe shpalli pavarësinë si Republika Demokratike e Gjeorgjisë më 26 maj, ndjekur nga Armenia dhe Azerbajxhani në ditën e pasme.Pas shpalljes së pavarësisë, Gjeorgjia u përfshi në konflikte të vogla me vendet fqinje në përpjekje për të vendosur kufijtë e saj. Megjithëse ishte e lodhur nga këto konflikte, Gjeorgjia ishte në gjendje të mbajë pavarësinë e saj dhe njohjen de facto ndërkombëtare gjatë gjithë Luftës Civile Ruse. Kjo përfshiu edhe njohjen nga ana e Rusisë Sovjetike në Traktatin e Moskës.Kështu, Gjeorgjia arriti të ruante pavarësinë e saj dhe të fitonte njohjen ndërkombëtare, duke e bërë një akt të rëndësishëm në historinë e vendit.

Pavarësisht mbështetjes relative të gjerë nga publiku dhe disa reformave të suksesshme, udhëheqja socialdemokrate e Gjeorgjisë nuk arriti të krijojë një ekonomi të qëndrueshme ose të ndërtojë një ushtri të fortë, të disiplinuar dhe të aftë për t'u kundërshtuar ndaj një pushtimi. Edhe pse kishte një numër të konsiderueshëm të oficerëve të kualifikuar që kishin shërbyer në ushtrinë perandorake ruse, ushtria në tërësi ishte e paushqyer dhe e pajisur dobët.Në të njëjtën kohë, një strukturë ushtarake paralele e rekrutuar nga anëtarët e Partisë Menshevik, njohur si Garda Popullore e Gjeorgjisë, ishte më motivuar dhe e disiplinuar. Megjithatë, si organizatë e armatosur lehtë, ajo ishte shumë e politizuar dhe e dominuar nga funksionarët e partisë, dhe në rezultat, kishte pak vlerë si forcë luftarake efektive.Kështu, ndonëse ekzistonte një strukturë ushtarake në Gjeorgji, ajo nuk ishte e aftë të përballonte një pushtim në mënyrë efektive. Këto sfida ushtarake dhe politike kontribuan në vështirësitë e vendit për të ruajtur pavarësinë dhe për të përballuar sfidat që i paraqiste situata politike e kohës.

## Prelud i luftës 
 
 .]]
Që nga fillimi i vitit 1920, bolshevikët lokalë aktivizuan trazirat politike në Gjeorgji, duke përfituar nga tensionet agrare në zonat rurale dhe ndërgrupet etnike në vend. Qendra operative e forcave ushtarake-politike sovjetike në Kaukaz ishte Kavbiuro, e cila ishte pjesë e Komitetit Qendror të Partisë Komuniste Ruse. Ky organ u themelua në shkurt të vitit 1920 dhe u drejtua nga bolsheviku gjeorgjian Sergo Ordzhonikidze, me Sergey Kirov si nënkryetar. Sovjetizimi i Kaukazit ishte një qëllim që udhëheqësit bolshevikë shihnin si më të lehtë për t'u arritur, veçanërisht pasi fuqitë aleate ishin të angazhuara në Luftën Turke për Pavarësi. Për më tepër, qeveria kombëtare turke, nën udhëheqjen e Mustafa Kemal Atatürk, ishte e gatshme për bashkëpunim të ngushtë me Moskën dhe premtonin të ndihmonin në bashkimin e Gjeorgjisë dhe Azerbajxhanit me Rusinë Sovjetike dhe në luftimet kundër Armenisë ekspansioniste.Udhëheqja sovjetike shfrytëzoi me sukses këtë situatë dhe dërgoi ushtrinë e saj për të pushtuar Bakun, kryeqytetin e Republikës Demokratike të Azerbajxhanit. Kështu, bolshevikët lokalë dhe forcat sovjetike arritën të përfitonin nga trazirat politike dhe tensionet ndëretnike në Gjeorgji për të ndihmuar në realizimin e qëllimeve sovjetike në rajon.
majtas|parapamje| Oficerët gjeorgjianë në selinë e Gardës Popullore në Tbilisi
Pas nënshkrimit të Traktatit të Moskës, ende ekzistonte dëshira dhe planet për të përmbysur qeverinë e Gjeorgjisë, e cila ishte nën kontrollin e Menshevikëve. Gjeorgjia kishte lidhje diplomatike të mira me disa vende evropiane dhe kontrollonte rrugët strategjike të tranzitit midis Detit të Zi dhe Detit të Kaspikut. Kjo e bënte Gjeorgjinë të shikohej si një "post përpara i Antantës" nga udhëheqja sovjetike. Stalin e quante atdheun e tij "gruaja e ruajtur e Fuqive Perëndimore". Pavarësia e Gjeorgjisë, për bolshevikët, ishte një fitore propagandistike për menshevikët rusë të mërguar në Evropë dhe ata nuk mund të toleronin një shtet menshevik të qëndrueshëm në pragun e tyre.Kështu, ndërkohë që Traktati i Moskës formaliste njohjen e pavarësisë së Gjeorgjisë, për bolshevikët përbënte një sfidë për ndikimin e tyre në rajon dhe për qëllimet e tyre revolucionare. Ata synonin përmbysjen e regjimit menshevik në Gjeorgji dhe imponimin e sundimit sovjetik.

Ndërprerja e operacioneve të Ushtrisë së Kuqe kundër Polonisë,disfata e udhëheqësit Rus të bardhë Wrangel dhe rënia e Republikës së Parë të Armenisë siguruan një situatë të favorshme për të shtypur kombin e fundit të pavarur në Kaukaz për t'i rezistuar kontrollit sovjetik.Në atë kohë,trupat e ekspeditës britanike kishin evakuuar plotësisht Kaukazin dhe Perëndimi hezitonte të ndërhynte në mbështetje të Gjeorgjisë.
djathtas|parapamje|300x300px| Harta e kufijve të territorit, e cila u propozua nga delegacioni gjeorgjian në Konferencën e Paqes të Parisit të vitit 1919 për përfshirje në Republikën Demokratike të Gjeorgjisë, si dhe territoret që pas vitit 1921 janë pjesë e shteteve fqinje.
Është e vërtetë që ndërkohë që disa udhëheqës bolshevikë, siç ishte Jozef Stalin, mbështetën fuqishëm një përmbysje ushtarake në Gjeorgji, ka pasur mosmarrëveshje të konsiderueshme midis udhëheqësve bolshevikë në Moskë për ndërhyrjen ushtarake në fqinjin e tyre jugor. Leon Trotsky, Komisari Popullor i Luftës, ishte kundër ndërhyrjes së parakohshme dhe argumentonte për vetëvendosjen e popullsisë për të kryer revolucionin.Politikat e Leninit mbi të drejtën e kombeve për vetëvendosje dhe mbështetja ndaj revolucionit gjeorgjian ishin politika fleksibël dhe subjekt debati. Në fillim, Lenin refuzoi përdorimin e forcës dhe bëri thirrje për kujdes për të siguruar që mbështetja ruse të ndihmonte, por jo të dominonte revolucionin në Gjeorgji.

Megjatëse politikat fillimisht ishin të përmbajtura, ndërsa bolshevikët po fitonin gjithnjë e më shumë terren në Luftën Civile, veprimet e Moskës filluan të jenë më pak të përmbajtura. Disa bolshevikë filluan të shikojnë vetëvendosjen gjithnjë e më shumë si një "lojë diplomatike që duhet luajtur në raste të caktuara", duke u fokusuar më shumë në objektivat e tyre revolucionare dhe dominimin e idealeve të socializmit.Kështu, ka pasur një mosmarrëveshje thelbësore midis udhëheqësve bolshevikë për ndërhyrjen ushtarake në Gjeorgji dhe për rolin e vetëvendosjes kombëtare në politikën e tyre. Ndërkohë që disa mbështetën ndërhyrjen dhe përmbysjen e qeverisë gjeorgjiane, të tjerët ishin më rezervuar dhe mbështetën idenë e vetëvendosjes së popullsisë për të kryer revolucionin.

Sipas Moskës,marrëdhëniet me Gjeorgjinë u përkeqësuan për shkak të shkeljeve të supozuara të traktatit të paqes,ri-arrestimit nga Gjeorgjia të bolshevikëve gjeorgjianë, pengimit të kalimit të autokolonave në Armeni dhe dyshimit se Gjeorgjia po ndihmonte rebelët e armatosur në Kaukazin e Veriut.

## Pushtimi i Ushtrisë së Kuqe 
Në mënyrë specifike, sovjetikët përdorën taktika të ndryshme për të fituar kontrollin e Gjeorgjisë. Ata përdorën propagandë për të përhapur ideologjinë bolshevik në vend, duke u përpjekur të mbështesnin grupet e vogla bolshevikë në Gjeorgji. Ata gjithashtu ndërmorën përpjekje për të lidhur aleancë me disa politikanë dhe grupe të caktuara në vend për të siguruar mbështetje për pushtetin e tyre.Sovjetikët gjithashtu përdorën taktika ushtarake për të përforcuar pozicionet e tyre në Gjeorgji. Ata organizonin trupa ushtarake dhe të veshura civilë, duke ushtruar presion mbi qeverinë vendase dhe opozitën. Ata gjithashtu përdornin sulme të armatosura për të kërcënuar dhe shtypur kundërshtarët e tyre politikë.Përveç taktikave ushtarake dhe politike, sovjetikët gjithashtu përdornin taktika ekonomike për të përforcuar kontrollin e tyre në Gjeorgji. Ata ndërmorën përpjekje për të kontrolluar burimet natyrore dhe ekonomike të vendit për të siguruar mbështetje për regjimin e tyre. 

Natën e 11–12 shkurtit 1921,me nxitjen e Ordzhonikidze, bolshevikët sulmuan postet ushtarake lokale gjeorgjiane në lagjen me mbizotërim etnik armen të Lorit dhe fshatin e afërt Shulaveri,afër kufirit armen dhe azerbajxhan.Gjeorgjia kishte marrë nën kontroll "zonën neutrale" të Lorit në një territor të diskutueshëm kufitar armeno-gjeorgjian me pretekstin e mbrojtjes së rrethit dhe afrimeve në Tiflis në tetor 1920,gjatë rrjedhës së gjenocidit armen,i cili u krye nga Turqia.Qeveria armene protestoi,por nuk mundi të rezistonte.

Menjëherë pas revoltës bolshevike,njësitë e Ushtrisë së Kuqe me bazë armene i erdhën shpejt në ndihmë kryengritjes,megjithëse pa miratimin zyrtar të Moskës.Kur qeveria gjeorgjiane protestoi ndaj të dërguarit sovjetik në Tbilisi, Aron Sheinman, për incidentet,ai mohoi çdo përfshirje dhe deklaroi se trazirat duhet të jenë një revoltë spontane nga komunistët armenë.Ndërkohë,bolshevikët kishin krijuar tashmë një Komitet Revolucionar Gjeorgjian ( *Revkom* Gjeorgjian) në Shulaveri, një organ që së shpejti do të merrte funksionet e një qeverie rivale.Kryesuar nga bolsheviku gjeorgjian Filipp Makharadze,Revkom iu drejtua zyrtarisht Moskës për ndihmë.

Të gjithë anëtarët e Komitetit Qendror u dakorduan që Ushtria e Kuqe duhet të intervenonte në Gjeorgjinë për të ristabilizuar rendin dhe për të siguruar mbrojtjen e revolucionit. Kjo vendim u implementua menjëherë dhe Ushtria e Kuqe hyri në Gjeorgjinë duke përjashtuar çdo rezistencë. Pas pushtimit sovjetik, u ndërtua një qeveri prosovjetike dhe u shpall autonoma e lartë e Gjeorgjinës në kuadër të Bashkimit Sovjetik. Kjo ishte një moment vendimtar në historinë e Gjeorgjisë dhe e bëri atë të hynte në një udhë të re të transformimit politik dhe shoqëror.

Vendimi për të mbështetur pushtimin nuk ishte i unifikuar. Ajo u kundërshtua nga Karl Radek dhe u mbajt e fshehtë nga Trotsky,i cili ishte në zonën e Uralit në atë kohë.Trotsky ishte aq i mërzitur nga lajmi i vendimit të Komitetit Qendror dhe roli i Ordzhonikidze në inxhinierinë e tij,saqë me kthimin e tij në Moskë ai kërkoi,megjithëse pa rezultat, të ngrihej një komision i posaçëm partie për të hetuar këtë çështje.Më vonë Trocki do të pajtohej me faktin e arritur dhe madje do të mbronte pushtimin në një broshurë të veçantë.Ky pamflet i Trotskit është ndoshta libri më i njohur që justifikon pushtimin.Ishte një përgënjeshtrim ndaj punës së Karl Kautsky që e shpalli Gjeorgjinë si një republikë demokratike sociale të punëtorëve dhe fshatarëve.

### Beteja për Tbilisi 
parapamje| Telegrami i Orjonikidzes drejtuar Leninit dhe Stalinit: "Flamuri i Kuq i pushtetit Sovjetik fluturon mbi Tiflis..." (Arkivi Kombëtar i Gjeorgjisë)
Në mëngjesin e datës 16 shkurt, trupat kryesore të Ushtrisë së 11-të të Kuqe, nën komandën e Anatoliy Gekker, hyrën në territorin e Gjeorgjisë dhe filluan Operacionin e Tiflisit, me qëllim kapjen e kryeqytetit. Forcat kufitare gjeorgjiane në drejtim të lumit Khrami u përmbysën. Ndërkohë, gjenerali gjeorgjian Stephen Akhmeteli, duke u tërhequr drejt perëndimit, dërgoi në erë urat hekurudhore dhe shkatërroi rrugët në përpjekje për të vonuar përparimin e armikut.Në të njëjtën kohë, njësitë e Ushtrisë së Kuqe marshuan në Gjeorgji nga veriu, duke kaluar përmes kalimeve Daryal dhe Mamisoni, dhe duke vazhduar përgjatë bregut të Detit të Zi drejt Sukhumit.Ndërsa këto ngjarje po ndodhnin, Komisari Sovjetik për Punët e Jashtme lëshoi një seri deklaratash, duke mohuar përfshirjen e Ushtrisë së Kuqe dhe duke shprehur gatishmërinë për të ndërmjetësuar çdo mosmarrëveshje që kishte lindur në Gjeorgji.

Deri më 17 shkurt, divizionet sovjetike të këmbësorisë dhe kavalerisë, të mbështetura nga avionët, ishin vetëm 15 kilometra larg Tbilisit në verilindje. Ushtria gjeorgjiane zhvilloi një rezistencë të ashpër për të bllokuar avancimin e tyre drejt kryeqytetit, duke mbajtur pozicionet për një javë edhe pse ishin nën epërsinë e madhe të Ushtrisë së Kuqe. Nga data 18 deri më 20 shkurt, luftimet e rënda për kontrollin e lartësive strategjike të Kojorit dhe Tabakhmelës vazhduan. Forcat gjeorgjiane nën udhëheqjen e gjeneralit Giorgi Mazniashvili arritën të rrëmbenin inisiativën duke shkaktuar humbje të konsiderueshme për sovjetikët. Ata u rigrupuan shpejt dhe e rrethuan Tbilisin.Deri më 23 shkurt, urat hekurudhore u rindërtuan dhe tanket dhe trenat e blinduara sovjetike u bashkuan për një sulm të ri ndaj kryeqytetit. Trenat e blinduara përparuan për të frenuar rezistencën, ndërsa tanket dhe trupat këmbësore depërtuan në pozicionet gjeorgjiane në lartësitë e Kojorit. Më 24 shkurt, komandanti i përgjithshëm gjeorgjian, Giorgi Kvinitadze, u detyrua të pranonte faktin se situata ishte e pamundur dhe dha urdhër për tërheqjen për të shpëtuar ushtrinë e tij nga rrethimi i plotë dhe për të parandaluar shkatërrimin e qytetit. Qeveria gjeorgjiane dhe Asambleja Kushtetuese u evakuuan në Kutaisi në Gjeorgjinë perëndimore, duke i dhënë ushtrisë gjeorgjiane një goditje morale të rëndësishme.

Më 25 shkurt,Ushtria e Kuqe triumfuese hyri në Tbilisi. Ushtarët bolshevik u përfshinë në plaçkitje të gjerë.Revkomi i kryesuar nga Mamia Orakhelashvili dhe Shalva Eliava hyri në kryeqytet dhe shpalli përmbysjen e qeverisë Menshevik, shpërbërjen e Ushtrisë Kombëtare Gjeorgjiane dhe Gardës Popullore dhe formimin e Republikës Sovjetike Socialiste Gjeorgjiane.Në të njëjtën ditë, në Moskë, Lenini mori urimet e komisarëve të tij - "Farulla e kuqe fryn mbi Tbilisi.Rroftë Gjeorgjia Sovjetike!"

### Operacioni Kutaisi 
parapamje| Tanket britanike Mark V të kapur nga Ushtria e Kuqe gjatë Luftës Civile dhe Ndërhyrjes së Huaj kontribuan në fitoren sovjetike në betejën për Tbilisi.

Menshevikët kishin shpresa për ndihmë nga një skuadrilje detare franceze që lundronte në Detin e Zi në brigjet e Gjeorgjisë.Më 28 shkurt, francezët hapën zjarr ndaj Divizionit të 31-të të pushkëve të Ushtrisë së 9-të të Kuqe nën V. Chernishev, por nuk zbarkuan trupat. Gjeorgjianët arritën të rimarrin kontrollin e qytetit bregdetar të Gagra, por suksesi i tyre ishte i përkohshëm. Forcat sovjetike të bashkuara nga milicitë fshatare Abhaze, *Kyaraz*, arritën të merrnin Gagrën më 1 mars, Athosin e Ri më 3 mars dhe Sukhumin më 4 mars; më pas ata përparuan drejt lindjes për të pushtuar Zugdidin më 9 mars dhe Potin më 14 mars.

Përpjekja e gjeorgjianëve për t'u mbajtur pranë Kutaisi -t u prish nga përparimi i befasishëm i një detashmenti të Ushtrisë së Kuqe nga Kaukazia e Veriut, e cila përshkoi Qafën praktikisht të padepërtueshme të Mamisonit përmes rrëshqitjeve të thella të borës dhe përparoi poshtë luginës së Rionit . Pas një përleshjeje të përgjakshme në Surami më 5 mars 1921, Ushtria e 11-të e Kuqe kaloi gjithashtu Vargmalin Likhi në pjesën perëndimore të vendit. Më 10 mars, forcat sovjetike hynë në Kutaisi, i cili ishte braktisur, ndërsa udhëheqja gjeorgjiane, ushtria dhe Garda Popullore ishin evakuuar në qytetin port kyç të Detit të Zi, Batumi, në Gjeorgjinë jugperëndimore. Disa forca gjeorgjiane u tërhoqën në male dhe vazhduan të luftojnë.

### Kriza me Turqinë 
parapamje| Harta e pushtimit turk në territoret e kontrolluara nga Gjeorgjia shkurt-mars 1921
parapamje| Komandantët e Ushtrisë së Kuqe në Batum në mars 1921
Me 23 shkurt, dhjetë ditë pasi Ushtria e Kuqe filloi marshimin e saj në Tbilisi, Kâzım Karabekir, komandanti i Frontit Lindor të Ushtrisë Turke të Asamblesë së Madhe Kombëtare, lëshoi një ultimatum duke kërkuar evakuimin e Ardahanit dhe Artvinit nga Gjeorgjia. Menshevikët, nën zjarr nga të dyja palët, duhej të aderonin dhe forcat turke përparuan në Gjeorgji, duke pushtuar zonat kufitare. Nuk ka pasur asnjë angazhim të armatosur midis forcave turke dhe gjeorgjiane. Kjo e solli ushtrinë turke në një distancë të shkurtër nga Batumi ende i kontrolluar nga Gjeorgjia, duke krijuar rrethanat për një përplasje të mundshme të armatosur pasi Divizioni i 18-të i Kalorësisë i Ushtrisë së Kuqe nën Dmitry Zhloba iu afrua qytetit. Me shpresën për t'i përdorur këto rrethana në avantazhin e tyre, Menshevikët arritën një marrëveshje verbale me Karabekirin më 7 mars, duke lejuar ushtrinë turke të hynte në qytet duke lënë qeverinë e Gjeorgjisë nën kontrollin e administratës së saj civile. Më 8 mars, trupat turke nën kolonelin Kizim-beu zunë pozicione mbrojtëse rreth qytetit, duke çuar në një krizë me Rusinë Sovjetike. Georgy Chicherin, Komisar Popullor Sovjetik për Punët e Jashtme, i dërgoi një notë proteste Ali Fuat Cebesoy, përfaqësuesit turk në Moskë. Si përgjigje, Ali Fuat i dorëzoi dy nota qeverisë sovjetike. Shënimet turke pretendonin se ushtritë turke po ofronin siguri vetëm për elementët lokalë myslimanë të rrezikuar nga operacionet ushtarake sovjetike në rajon.
[parapamje| "Efektet e Ushtrisë së Kuqe kryqëzohen me trupat e [Mustafa Qemal Ataturku|Kemalit pas pushtimit të Republikës" ( *The New York Times*, 20 shkurt 1921)]]
Më 23 shkurt, dhjetë ditë pas fillimit të marshimit të Ushtrisë së Kuqe në Tbilisi, Kâzım Karabekir, komandanti i Frontit Lindor të Ushtrisë Turke të Asamblesë së Madhe Kombëtare, lëshoi një ultimatum duke kërkuar evakuimin e Ardahanit dhe Artvinit nga Gjeorgjia. Menshevikët, nën presion nga të dyja palët, duhej të aderonin dhe forcat turke përparuan në Gjeorgji, duke pushtuar zonat kufitare. Kjo situatë e rëndë solli tensione të mëdha në rajonin e Kaukazit.Armenët, të ndihmuar nga pjesëmarrja e Ushtrisë së Kuqe në Gjeorgji, u rebeluan me sukses dhe mposhtën forcat gjeorgjiane, duke rimarrë kontrollin mbi Jerevanin më 18 shkurt 1921. Në Kaukazin e Veriut, rebelët dagestanë vazhduan të luftonin kundër forcave sovjetike. Pushtimi turk i territoreve të Gjeorgjisë krijoj mundësinë e një konfrontimi midis forcave sovjetike dhe turke.Para frikës së një konflikti më të madh në rajon, Lenin dërgoi "përshëndetjet e tij të ngrohta Gjeorgjisë Sovjetike" më 2 mars, treguar dëshirën për një zgjidhje të favorshme. Ai propozoi një kompromis me menshevikët për të përfunduar armiqësitë sa më shpejt. Megjithatë, propozimi për një qeveri koalicioni u refuzua nga menshevikët më 8 mars.

Kur autoritetet turke shpallën aneksionin e Batumit më 16 mars, qeveria gjeorgjiane u detyrua të ballafaqohej me një situatë të re. Shpresat për ndërhyrjen e fuqive të mëdha si Franca ose Mbretëria e Bashkuar ishin shuar. Franca nuk kishte ndërmend të dërgonte një forcë ekspedicionale, ndërsa Mbretëria e Bashkuar kishte urdhëruar Marinën Mbretërore të mos ndërhynte. Më 16 mars, qeveritë britanike dhe sovjetike nënshkruan një marrëveshje tregtare, në të cilën kryeministri Lloyd George premtoi të respektohej nga aktivitetet anti-sovjetike në territoret e ish-Perandorisë Ruse.

Në të njëjtën kohë, në Moskë u nënshkrua një traktat miqësie midis Rusisë Sovjetike dhe Asamblesë së Madhe Kombëtare të Turqisë, ku Ardahani dhe Artvini u dorëzuan Turqisë, e cila u tërhoq nga pretendimet e saj ndaj Batumit. Kjo marrëveshje u përcaktua në një kontekst ku fuqitë e mëdha ndërmjetësuan për të parandaluar përplasje më të mëdha dhe për të zbutur tensionet në rajon.

Turqit, megjithëse kushtet e traktatit, kishin hezituar të evakonin Batumin dhe vazhduan pushtimin e qytetit. Nga frika e humbjes së përhershme të qytetit nga Turqia, udhëheqësit gjeorgjianë pranuan të fillonin bisedimet me Revkomin. Në Kutaisi, ministri gjeorgjian i Mbrojtjes Grigol Lordkipanidze dhe përfaqësuesi i plotfuqishëm sovjetik Avel Enukidze arritën një armëpushim më 17 mars dhe më pas, më 18 mars, një marrëveshje tjetër u nënshkrua që i dha Ushtrisë së Kuqe fuqinë për të marrë kontrollin në Batumin. Kjo marrëveshje ndikoi në stabilizimin e situatës në rajon dhe zbuti tensionet midis Gjeorgjisë dhe forcat sovjetike.

Pas konsultimeve të vazhdueshme turko-sovjetike në Moskë, armëpushimi me menshevikët lejoi bolshevikët të operonin në mënyrë indirekte nga prapaskenat, duke përdorur disa mijëra ushtarë të Ushtrisë Kombëtare Gjeorgjiane të mobilizuar në periferi të Batumit, të cilët ishin të prirur të luftonin për qytetin. Më 18 mars, ushtria e mbetur gjeorgjiane nën udhëheqjen e gjeneralit Mazniashvili shpërtheu në sulmin e Batumit dhe u përfshi në një betejë të rëndë në rrugën kundër ushtrisë turke.

Gjatë betejës, qeveria menshevik u nis në një anije italiane dhe u largua në mërgim, ndjekuar nga ushtarë francezë. Beteja përfundoi më 19 mars, me portin dhe pjesën më të madhe të qytetit që u bënë pjesë e Gjeorgjisë. Në të njëjtën ditë, gjenerali Mazniashvili dorëzoi qytetin Revkomit dhe kalorësia e Zhlobës hyri në Batumi për të ndihmuar në forcimin e autoritetit bolshevik atje.

Pas ngjarjeve sanguinare në Batumi, bisedimet midis Rusisë dhe Turqisë u ndërprenë dhe vetëm më 26 shtator, negociatat u rihapën në Kars midis Turqisë dhe sovjetikëve, duke përfshirë përfaqësuesit nominalë të SSR-ve armene, azerbajxhaniane dhe gjeorgjiane. Traktati i Karsit u nënshkrua më 13 tetor dhe përfshinte dispozitat për të cilat ishte dakorduar në mars, si dhe zgjidhje të reja territoriale që ishin arritur.

Në këmbim të Artvinit, Ardahanit dhe Karsit, Turqia braktisi pretendimet e saj ndaj Batumit, duke pranuar që popullata gjeorgjiane, kryesisht myslimane, të jepnin autonomi brenda SSR-së Gjeorgjiane. Kjo marrëveshje ishte një hap i rëndësishëm drejt stabilitetit dhe paqes në rajon, duke vendosur një bazë të re për marrëdhëniet mes Turqisë dhe sovjetikëve në këtë periudhë të ndryshme historike.

## Pasojat 
Edhe pas emigrimit të qeverisë gjeorgjiane dhe çmobilizimit të Ushtrisë Kombëtare, grupet e rezistencës guerile vazhdonin të ekzistonin në malësi dhe zonat rurale të Gjeorgjisë. Pushtimi i vendit solli polemika serioze në mes të vetë bolshevikëve. Qeveria e re komuniste fillimisht ofroi kushte të buta për ish-kundërshtarët e tyre që ende qëndronin në vend. Edhe Lenini favorizoi një politikë pajtimi në Gjeorgji, pasi një revoltë probolshevike nuk gëzonte mbështetjen popullore që pritej dhe popullsia ishte plotësisht antibolshevike.

Në vitin 1922, një pakënaqësi e fortë publike ndaj procesit të sovjetizimit të dhunshëm u reflektua indirekt në kundërshtimin e autoriteteve sovjetike gjeorgjiane ndaj politikave centralizuese të Moskës, të promovuara nga personalitetet si Dzerzhinsky, Stalini dhe Ordzhonikidze. Kjo çështje, e njohur në shkrimet moderne të historisë si "Çështja Gjeorgjiane", u bë një nga pikat kryesore të diskutimit midis Stalinit dhe Trockit në vitet e fundit të udhëheqjes së Leninit dhe gjithashtu gjeti pasqyrim në "Testamentin Politik të Leninit".

Pushtimi i dhunshëm sovjetik i Gjeorgjisë, për fat të keq, u neglizhua për shumicën e botës. Më 27 mars 1921, udhëheqja e qeverisë gjeorgjiane në mërgim lëshoi një apel nga zyrat e tyre të përkohshme në Stamboll, duke bërë thirrje për "të gjitha partitë socialiste dhe organizatat e punëtorëve" të botës për të protestuar kundër pushtimit të Gjeorgjisë. Megjithatë, apeli dështoi në gjetjen e vëmendjes së duhur. Pavarësisht editorialeve pasionante në disa gazeta perëndimore dhe thirrjeve për veprim nga simpatizues si Sir Oliver Wardrop, përgjigja ndërkombëtare ndaj ngjarjeve në Gjeorgji u karakterizua nga heshtja.Kjo pamundësi për të shprehur solidaritetin dhe për të ndërmarrë veprime efektive për të ndihmuar Gjeorgjinë në kohë të nevojshme tregoi një mungesë të dukshme të përgjegjësisë ndërkombëtare në një kohë kur ajo ishte e nevojshme. Pushtimi i Gjeorgjisë duhet të mbetet si një kapitull i hidhur në historinë e vendit dhe si një shembull i detyrës së komunitetit ndërkombëtar për të ndihmuar dhe mbrojtur shtetet e vogla dhe sovranitetin e tyre.

Në Gjeorgji, një rezistencë intelektuale kundër regjimit bolshevik dhe shpërthime sporadike të luftës guerile u zhvilluan në një rebelim të madh në gusht të vitit 1924. Megjithatë, kjo përplasje dështoi dhe pasojat e saj u rritën me represionet mizore të ndërmarra në masë nga oficeri i sigurimit sovjetik, Lavrentiy Beria. Kjo faze e terrorit shkaktoi shkallën më të thellë të demoralizimit në shoqërinë gjeorgjiane dhe shkeli pjesën më aktive pro-pavarësisë. Bëhet e ditur se nga data 29 gusht deri më 5 shtator 1924, 12,578 individë, përfshirë kryesisht fisnikë dhe intelektualë, u ekzekutuan, ndërsa mbi 20,000 të tjerë u internuan në Siberi.Në rrjedhën e kohës, një heshtje e mjerueshme mbuloi Gjeorgjinë, dhe asnjë përpjekje masive e hapur nuk u bë për të sfiduar autoritetin sovjetik në vend. Megjithatë, në vitin 1956, u shfaq një gjeneratë e re e lëvizjeve anti-sovjetike, tregues i rezistencës së vazhdueshme dhe kërkesës për liri dhe pavarësi nga populli gjeorgjian.

## Vlerësimi 
Historianët sovjetikë, në një periudhë të caktuar, interpretojnë pushtimin e Ushtrisë së Kuqe të Gjeorgjisë si pjesë të një konflikti më të gjerë, të quajtur si "Lufta Civile dhe Ndërhyrja e Huaj". Në shkrimet e hershme të historisë sovjetike, operacioni në Gjeorgji konsiderohej si një "luftë revolucionare" dhe ishte përshkruar në këtë mënyrë në Enciklopedinë e Madhe Sovjetike. Megjithatë, me kalimin e kohës, termi "luftë revolucionare" u largua nga narrativa sovjetike, duke pasur parasysh sfidat e dallimit midis lirisë dhe agresionit në përkufizimin e tyre nga palët sovjetike.Versioni zyrtar sovjetik argumentonte se ndërhyrja e Ushtrisë së Kuqe ishte në përgjigje të një kërkesë për ndihmë pas rebelimit të armatosur nga fshatarët dhe punëtorët gjeorgjianë. Kjo version shpallte se Rusia Sovjetike nuk kishte ushtruar agresion kundër Gjeorgjisë, duke theksuar se kërkesa për ndërhyrje ishte bërë nga vetë gjeorgjianët, duke kërkuar një ndërhyrje komuniste për të zëvendësuar qeverinë ekzistuese me një qeveri komuniste. Historitë më të reja sovjetike, gjithashtu, trajtojnë ngjarjet në Gjeorgji në një dritë tjetër, duke reflektuar perspektivat e ndryshme dhe interpretime të historisë së kësaj periudhe.

Përmes kontrollit të tij mbi arsimin dhe median, Bashkimi Sovjetik arriti me sukses të krijojë një imazh të një revolucioni socialist popullor në Gjeorgji. Shumica e historianëve gjeorgjianë kishin kufizime në aksesimin e tyre në burimet informative siç ishin Spetskhran, bibliotekat me akses të kufizuar dhe arkivat që kishin informacione të censuruara ose të fshehura rreth ngjarjeve të "papranueshme" në historinë sovjetike. Këto masa kufizuese veçanërisht përfshinin informacione që mund të interpretoheshin si imperialiste ose që kundërshtonin ideologjinë e një kryengritjeje popullore kundër qeverisë Menshevik. Këto masa detyronte historianët dhe studiuesit gjeorgjianë të punonin nën mbikëqyrje të ngurtë dhe të kufizuara në studimet e tyre historike, duke përçuar një version të përzgjedhur dhe të censuruar të historisë së vendit.

Vala e viteve 1980 e politikës *glasnost* ("hapje") e Mikhail Gorbaçovit hodhi poshtë një version të vjetër sovjetik të ngjarjeve të viteve 1921-1924. Historiani i parë sovjetik, i cili u përpoq, në vitin 1988, të rishikonte interpretimin e pranuar gjerësisht të luftës sovjeto-gjeorgjiane, ishte një studiues i shquar gjeorgjian, Akaki Surguladze, ironikisht i njëjti historian, monografia e të cilit e vitit 1982 e përshkroi revoltën e supozuar të punëtorëve gjeorgjian si një të vërtetë. ngjarje historike.

Nën presionin e fortë të publikut, Presidiumi i Sovjetit Suprem të SSR-së së Gjeorgjisë ngriti, më 2 qershor 1989,një komision të posaçëm për hetimin e aspekteve ligjore të ngjarjeve të vitit 1921.Komisioni arriti në përfundimin se "vendosja e trupave [ruse sovjetike] në Gjeorgji dhe kapja e territorit të saj ishte,nga pikëpamja ligjore,një ndërhyrje ushtarake,ndërhyrje dhe okupim me qëllim përmbysjen e territorit ekzistues. rend politik”.Në një sesion të jashtëzakonshëm të Sovjetit Suprem të SSR-së Gjeorgjisë të mbledhur më 9 mars 1990, pushtimi sovjetik i Gjeorgjisë u denoncua zyrtarisht si "një pushtim dhe aneksim efektiv i Gjeorgjisë nga Rusia Sovjetike".

Politikanët modernë gjeorgjianë dhe disa vëzhgues kanë tërhequr në mënyrë të përsëritur paralele midis ngjarjeve të 1921 dhe politikës së Rusisë ndaj Gjeorgjisë dhe hezitimit të Evropës Perëndimore për t'u përballur me Rusinë mbi Gjeorgjinë në vitet 2000,veçanërisht gjatë luftës së gushtit 2008.

## Trashëgimia 
parapamje| Marshi Përkujtimor i Mbrojtësve të Tbilisit në 2021 - marshimi vjetor përgjatë vijës së frontit.
Më 21 korrik 2010, Gjeorgjia shpalli 25 shkurtin si Ditën e Pushtimit Sovjetik për të kujtuar pushtimin e Ushtrisë së Kuqe në vitin 1921. Parlamenti gjeorgjian votuan në favor të kësaj nisme të qeverisë. Vendimi u miratua unanimisht nga Parlamenti i Gjeorgjisë dhe udhëzon qeverinë për të organizuar ngjarje përkujtimore të ndryshme çdo 25 shkurt dhe për të vendosur flamurin kombëtar në gjysmështizë për të nderuar, siç thekson vendimi, qindra mijëra viktima të represioneve politike të regjimit komunist okupator. Kjo nismë për përkujtimin e pushtimit sovjetik shërben si një akt përkujtimor dhe një mënyrë për të nderuar ata që u vuajtën nën sundimin komunist në historinë e Gjeorgjisë. Kjo dëshmon dëshirën e shtetit gjeorgjian për të ndjekur dhe mbrojtur kujtesën historike të vendit dhe për të respektuar atë që kanë përjetuar gjeneratat e mëparshme.

## Shiko gjithashtu 
* Kryengritja Svaneti e vitit 1921
* Pushtimet ushtarake nga Bashkimi Sovjetik

## Bibliografi 
 
* 
*  Andrew Andersen et George Partskhaladze (1/2009), La guerre soviéto-géorgienne et la soviétisation de la Géorgie (février-mars 1921). *Revue historique des Armées*, 254: 67–75
* 
* 
*  Борисова, И.Д. Российско-грузинские межреспубликанские связи 1917–1922 гг. / И.Д. Борисова // PANDECTAE: сб. ст. преподавателей, аспирантов и соискателей каф. гос.-правовых дисциплин юрид. фак. ВГПУ. – Владимир: Изд-во ВГПУ, 2004.
* 
* 
* 
* 
* 
* Kautsky, Karl: *Georgia: A Social-Democratic Peasant Republic - Impressions And Observations*. International Bookshops Ltd., London [etc.] 1921.
* Keun, Odette (1924). *In the Land of the Golden Fleece: Through Independent Menchevist Georgia*. London: John Lane.
* 
* 
* 
* Trotsky, Leon: Between Red and White: A Study of Some Fundamental Questions of Revolution, with Particular Reference to Georgia. Hyperion Press, Westport, Conn. 1975, 
* *Communist Takeover and Occupation of Georgia*. "Special Report No. 6 of the Select Committee on Communist Aggression", United States House of Representatives, 83rd Congress, 2nd session. 31 December 1954. Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office. 1955.
*  "Оккупация и фактическая аннексия Грузии". Документы и материалы. Сост. А. Ментешашвили, ред. А. Сургуладзе, Тбилиси, 1990.