Xhovani Bokaço

**Giovanni Boccaccio** (sqt. **Xhovani Bokaço**) (1313– 21 dhjetor 1375) qe një shkrimtar dhe poet italian, mik i Petrarkës, dhe eksponent i rëndësishëm i humanizmit dhe Rilindjes. Shkroi një numër të rëndësishëm veprash, ku përfshihet *Dekameronin* dhe *De mulieribus claris*. Shkroi në italishten popullore dhe veçohet për dialogjet realiste të cilat ndryshonin nga ata të shkrimtarëve mesjetar, të cilët zakonisht ndiqnin modele skematike për karakteret dhe subjektin.

I njohur si *il Certaldese*, Giovanni Boccaccio qe një nga shkrimtarët më të mëdhenj të shekullit të XIV: i cili me *Dekameronin* e tij, që u përkthye menjëherë në shumë gjuhë, u bë i njohur dhe vlerësuar në nivel europian (dhe botëror më pas), aq sa, për shembull, ndikoi edhe letërsinë angleze, me Geoffrey Chaucer-in.

Disa studiues (mes të cilëve Vittore Branca) e konsiderojnë si prozatorin më të madh europian që ka pasur një rol dominues në panoramën letrare të shekullit të XIV. Shkrimtar poliedrik dhe i zhdërvjellët, zotërues i një eksperimentalizmi të aftë të përfshinte tendenca dhe gjini të ndryshme letrare, duke i ngjizur në vepra origjinale, si dhe një nga pararendësit e humanizmit të nisur nga mësuesi dhe miku i tij, Françesko Petrarka, duke i vendosur bazat në Firence.

Së bashku me Petrarkën dhe Danten, bën pjesë në të ashtuquajturat «tre kurora» dhe, në shekullin e XVI, Pietro Bembo e konsideroi Boccaccio-n si modelin e përsosur të prozatorit. Boccaccio qe një promotor i rëndësishëm i figurës dhe veprës së Dantes, duke kopjuar dorëshkrime të *Komedisë Hyjnore*, pikërisht nga ai të emërtuar *hyjnore* duke nisur kritikën dhe filologjinë danteske. Në shekullin e XX Boccaccio qe objek studimi kritiko-filologjik nga Vittore Branca dhe Giuseppe Billanovich dhe *Dekameroni* i tij, u kthye në film nga regjizori dhe shkrimtari Pier Paolo Pasolini.

## Biografia 
### Fëmijëria fiorentine (1313-1327) 
Giovanni Boccaccio lindi midis qershorit dhe korrikut të vitit 1313  nga një marrëdhënie jashtëmartesore e Boccaccino di Chellino-s, tregëtar fiorentin, me një grua të shtresës së ulët.
Nuk dihet me siguri se cili ishte vendi i saktë i lindjes, midis Firences dhe Certaldo-s: Vittore Branca pohon se, kur Boccaccio firmos si *Johannes de Certaldo*, kjo tregon se Certaldo është vendlindja e familjes, por jo vendi fizik i lindjes. Fakti se ishte një fëmijë ilegjitim duhet të peshonte mjaft në psikën e Boccaccio-s, përderisa në veprat vulgare (dmth. në gjuhën italiane) ndërtoi një biografi mitike, të idealizuar, duke bërë të besohej se ishte i biri i një gruaje nga familja Capetingi, duke mar në këtë mënyrë spunto nga udhëtimet tregëtare që i ati bënte në Paris.
I njohur që në moshë të vogël nga i ati, Giovanni u mirëprit, afër vitit 1320, në shtëpinë atërore që gjendej në lagjen e San Piero Maggiore-s.
Përgjatë rinisë, Boccaccio mësoi kështu bazat e gjuhës latine dhe artet liberale, përveç mësimit të *Komedisë Hyjnore* të Dante Alighierit, përderisa i ati ishte martuar me aristokraten Margherita de' Mardoli, e afërme me familjen Portinari.

### Adoleshenca napoletane (1327-1340) 
#### Një mjedis kozmopolitan: formimi autodidakt
Por Boccaccino dëshironte që i biri të futej në profesionin e tregëtisë, sipas traditës familjare. Pasi i bëri një instruksion të vogël në Firence, në 1327 Boccaccino vendosi ta merte me vete në Napoli. Boccaccio mbërriti kështu, katërmbëdhjetë vjeç, në një realitet tërësisht të ndryshëm nga ai i Firences: nëse Firence ishte një qytet komunal fortësisht provincial, nga ana tjetër Napoli ishte selia e një oborri mbretëror dhe kozmopolit, si ai i Anzhuinëve.

Mbreti Robert Anzhuin (1277-1343) qe thellësisht fetar si dhe jashtëzakonisht i kulturuar, madje i apasionuar pas kulturës aq sa të krijonte një bibliotekë mjaft të madhe, të drejtuar nga eruditi Paolo da Perugia. Bashkë me të shoqen Sancha d'Aragona (1285-1345), ai mbajti një oborr shkëlqyes, i fundit shkëlqim i madh i Napolit anzhuin para luftërave civile nën Giovanna-n e I.

I ati, Boccaccino e pa shpejt, me keqardhje, se i biri nuk ndihej rehat në zyrat e shkëmbimit monetar, dhe se preferonte ti kushtohej studimit të letërsisë. Për më tepër, Giovanni nisi të frekuentonte Oborrin Anzhuin (ku njohu, veç Paolo da Perugia-s, edhe Andalò del Negro-n) dhe të merrej me letërsi: shkruante si në latinisht ashtu dhe në italisht, duke hartuar vepra si *Teseida*, *Filocolo*, *Filostrato* dhe *Caccia di Diana*.

Një tjetër element i përdorur në arsimimin tipik të kohës isthte mësimi i disa nocioneve gramatikore dhe leksikale të gjuhës greke nëpërmjet murgut dhe teologut bizantin Barlaam di Seminara, i ardhur në Italinë e Jugut si ambasador për llogari të perandorit bizantin. Rinia napoletane nuk u mjaftua vetëm te frekuentimi i mjediseve akademike dhe oborrtare: përrallat dhe aventurat e tregëtarëve që Boccaccio dëgjonte ndërsa punonte në bankën tregëtare do të ishin themelore për panoramën narrative që do të merrte jetë me Dekameronin.

#### Fiammetta 
Në këtë pikë poeti, i bërë një autodidakt i ditur dhe entuziast, krijon mitin e tij letrar, sipas përvojës së traditës stilnoviste: Fiammetta, ndoshta Maria d'Aquino, bija ilegjitime e Robert Anzhuinit. Periudha napoletane përmbyllet papritur në vitin 1340 kur i ati e thërret në Firence për arsye të rrënimit ekonomik nga falimentimi i disa bankave ku kishte bërë investime të shumta.

### Fillimi i periudhës së dytë fiorentine (1340-1350) 
#### Rikthimi melankolik në Firence 
Horizonti i Boccaccio-s, me rikthimin në Firence në fillim të viteve 1340, ndryshoi tërësisht nga këndvështrimi ekonomik dhe shoqëror. Duke e vuajtur jetën tepër të ngushtë dhe provinciale të Firences, do të kërkonte gjatë gjihtë jetës të kthehej në Napolin e dashur. Duke nisur që nga viti 1341 me realizimin e *Epistola V* adresuar mikut të vjetër Niccolò Acciaioli, tashmë komandant i përgjithshëm i Mbretërisë së Napolit. Megjithë këtë vuajtje emotive për braktisjen e qytetit të qeshur partenopeas, Boccaccio diti ndërkohë të perceptonte ngrohtësinë "mëmësore" të qytetit të tij të lindjes, tipik i kulturës mesjetare, duke kërkuar të fitonte zemrën e bashkëqytetarëve të tij nëpërmjet realizimit të *Kommedisë së Nimfave fiorentine* dhe *Ninfale fiesolano*. Megjithë sukseset letrare, gjendja ekonomike e Boccaccio-s nuk dha shenja përmirësimi, duke e detyruar letrarin e ri të largohej nga Firencia në përpjekje për të mar një pozicion në ndonjë oborr emilian.

#### Qëndrimi ravenas dhe forlez (1347-1348) 
Midis viteve 1345 dhe 1346 Boccaccio qëndroi në Ravena, pranë oborrit të Ostasio-s së I da Polenta, ku u përpoq të merte ndonjë detyrë fitimprurëse dhe ku përfundoi vulgarizimin (dmth. përkthimin në gjuhën vulgare italiane) të dekës së tretë dhe të katërt të *Ab Urbe Condita* të Tit Livit, duke ja kushtuar zotërisë ravenas. Me të dështuar ky synim, në 1347 Boccaccio u trasferua në Forlì në oborrin e Francesco II Ordelaffi. Midis teksteve të kësaj periudhe, duhet përmendur egloga *Faunus*, ku Boccaccio-ja rievokon kalimin në Forlì të Luigjit I të Hungarisë (*Titiro*, në eglogë), të cilës i bashkohet edhe Francesco Ordelaffi (pikërisht *Fauni*), i drejtuar për në Napoli. Kompozimi pastaj përfshihet nga Boccaccio në përmbledhjen *Buccolicum Carmen* (1349-1367).

#### Murtaja dhe përfundimi i *Dekameronit* 
Megjithë këto trasferime, Boccaccio-ja nuk arriti të fitonte pozicionin e dëshiruar dhe midis fundit të 1347 dhe fillimit të 1348, qe i detyruar të rikthehej në Firence. Por rikthimi i çertaldezit, koinçidoi me murtajën e tmerrshme që preku shumicën e popullsisë, duke shkaktuar vdekjen e shumë prej miqve dhe të afërmve të tij, midis të cilëve i ati dhe njerka. Por qe pikërisht gjatë epidemisë së tmerrshme që Boccaccio përpunoi atë që do të ishte baza narrative e novelistikës perëndimore, dmth. *Dekameroni*, që me gjasa e përfundoi në vitin 1351. Kjo epidemi i shërbeu Boccaccio-s si prolog moral i kryeveprës së tij letrare, duke përshkruar mjerimin moral dhe vdekjen që mbretëronin në shoqërinë njerëzore.

### Boccaccio dhe Petrarka 
#### Vitet 1340 dhe admirimi për Petrarkën 
Petrarka qe një figurë themelore për evolucionin intelektual të Boccaccio-s, duke e drejtuar atë drejt kuptimit të programit të tij revolucionar kulturor. Ai dëgjoi të flitej për Petrarkën që gjatë qëndrimit napoletan: falë të atit Dionigi da Borgo Sansepolcro (i ardhur në Napoli në 1338) dhe, ndoshta, nga Cino da Pistoia, Boccaccio mund të ketë patur dijeni rreth këtij të riu të talentuar që rrinte në Avinjon. I rikthyer në Firence, njohja me Sennuccio del Bene dhe admirues të tjerë fiorentinë (Lapo da Castiglionchio, Francesco Nelli, Bruno Casini, Zanobi da Strada dhe Mainardo Accursio); *Notamentumi*, i shkruar pas vitit 1341 me qëllim që të lartësonte Petrarkën si poetin e parë të kurorëzuar në Romë pas Publio Papinio Stazio-s, si Publio Virgjil Maroni i rimishëruar, si filozof moral njëlloj si Mark Tul Ciceroni dhe Lucio Anneo Seneca; dhe në fund *De vita et moribus domini Francischi Petracchi*, e shkruar para vitit 1350 dhe në gjurmët lartësuese të *Notamentum-it* e aretinasit*.*Falë takimeve të tyre, Boccaccio mundi ti përmblidhte në "antologjinë petrarkeske" vargjet që Petrarka shkëmbente me dishepujt e tij, duke u përpjekur kështu të përvetësonte atë kulturë që *çertaldezi* e admironte aq shumë.

#### Takimi me Petrarkën në 1350 
Takimi "fizik" me poetin e kurorëzuar mundi të ndodhte kur në rastin e Jubileut universal të Kishës Katolike të vitit 1350, u përpoq të linte Valchiusa-n, ku ishte strehuar për shkak të epidemisë së rëndë, për të shkuar në Romë.

#### Konvertimi në humanizëm (1350-1355) 
Nga viti 1350 dhe më tej lindi një raport i thellë mes Boccaccio-s dhe Petrarkës, që do të konkretizohej në takimet e viteve pasues, gjatë të cilëve ndodhi gradualisht, sipas një termi të sajuar nga filologu spanjoll Francisco Rico, "konvertimi" i Boccaccio-s në humanezmin në lindje e sipër. Boccaccio, që nga rinia e hershme në Napoli, kishte hyrë në kontakte me biblioteka të pasura, midis të cilave spikaste me siguri ajo e manastirit të Montecassino-s, ku ishin ruajtur dorëshkrime të shumta autorësh pothuaj të panjohur për pjesën tjetër të Evropës perëndimore: midis këtyre, Apuleio, Publio Ovidio Nasone, Mark Valer Marciali dhe Mark Terenc Varroni.

Por deri në takimin me Petrarkën, Boccaccio vazhdoi ti shikonte klasikët në optikën e shpëtimit kristian, të deformuar në raport me mesazhin e tyre origjinal dhe të tëhuajsuar nga konteksti në të cilin u kompozuan. Takimet e ndryshme me poetin, të realizuara në mënyrë konstante nëpërmjet një letërkëmbimi të dendur dhe frekuentimi ngulmues i para-humanistëve të tjerë, i lejuan Boccaccio-s ta tejkalonte mentalitetin mesjetar dhe të përqafonte mentalitetin humanist në lindje e sipër.

Në harkun e një pesëvjeçari Boccaccio mundi ti afrohej mentalitetit të atij që do të bëhej *praeceptor-i* i tij, duke konstatuar indiferencën që ata ushqenin për Danten dhe shpirti ngulmues prej kozmopolitani e shtyn poetin aretinas të refuzonte ftesën e Republikës fiorentine për të marr rolin e docentit në Universitetin e sapolindur *Studium* (Universita degli Studi di Firence) të Firences, por në vitin 1353, të pranonte ftesën e Giovanni II Visconti, armikut kryesor të fiorentinëve

Me tu tejkaluar kriza e marrdhënieve për reflektimin e Petrarkës, Boccaccio i rinisi përsëri marrdhëniet kulturore me rrethin e miqve fiorentinë, duke arritur në pjekurinë e mentalitetit humanist kur "çertaldezi", në 1355, i dha mikut dy dorëshkrime të çmuara: një nga *Enarrationes in Psalmos* të Shën Agustinit, të cilës i pasoi ajo e *De Lingua Latina* e eruditit roman Mark Terenc Varroni dhe gjithë *Pro Cluentio* e Mark Tul Ciceroni.

### Vitet e angazhimit (1350-1365) 
#### Midis detyrave publike dhe problemeve private 
thumb|405x405px|William Bell Scott, *Boccaccio viziton vajzën e Dantes*, Pikturë në vaj.

Ndërsa Boccaccio konsolidonte miqësinë me Petrarkën, nisi të angazhohej në përfaqësime diplomatike nga Signoria, e ndërgjegjshme për cilësitë retorike të "çertaldezit". Që midis gushtit dhe shtatorit të vitit 1350, gjatë të cilës me gjasa do të ketë mbledhur informacione rreth poetit të dashur dhe do të ketë njohur mikun e Petrarkës, rektorin Donato Albanzani. Në 1351, Signoria e ngarkoi përsëri Boccaccio-n për një mision të trefishtë: të bindëte Petrarkën, që ndërkohë gjendej në Padova, të vendosej në Firence për të dhënë mësim në të porsalindurin *Studium* (takimet mes të dyve u zhvilluan në mars); të firmoste me Ludvikun V të Bavarisë, markez i Brandeburgut, një aleancë kundër synimeve ekspansioniste të Giovanni Visconti-t (dhjetor 1351 - janar 1352); dhe në fund, pasi u emërua një nga thesar-mbajtësit e Republikës (Camerlenghi della Repubblica), ajo që të bindëte Giovanna-n I të Napolit të linte Prato-n nën juridiksionin fiorentin.

Megjithë dështimin e tratativave me Petrarkën, Signoria i rinovoi Boccaccio-s besimin e saj, duke e dërguar në Avinjon pranë Inoçentit të VI (maj-qershor 1354).

Kjo dekadë me aktivitet të dendur politik u karakterizua edhe nga disa çështje të dhimbshme personale: në 1355 i vdiq vajza biologjike, Violante (Boccaccio, në një datë të pa saktësuar, bëri betimin për tu bërë klerik, siç dëshmohet në një bamirësi të vitit 1360); në të njëjtin vit, shkrimtari provoi hidhërimin dhe inatin që nuk u ndihmua nga miku i fuqishëm Niccolò Acciaiuoli në marjen e një posti në oborrin e Giovanna-s I të Napolit. Por në vitin 1355 pa edhe një sukses të vogël financiar nga ana e çertaldezit, pasi disa tregëti të ndërmarra nga ai me qytetin e Alghero-s i sollën ato burime për të cilat do të tregonte se i dispononte në vitet pasuese, të karakterizuara nga vështirësi të ndryshme ekonomike.

#### Rënia e përkohshme në fatkeqësi 
Viti 1360 shënoi një kthesë në jetën shoqërore të Boccaccio-s. Në atë vit, në fakt, gjatë zgjedhjeve të priorëve të Signorisë u zbulua një komplot në të cilin morën pjesë persona të afërt me vetë Boccaccio-n.. Megjithëse qe i pa përfshirë në tentativën për grusht shteti, Boccaccio u pa me sy të keq nga ana e autoriteteve politike fiorentine, aq sa deri në 1365 nuk mori pjesë në misionet diplomatike apo detyra politike.
 
thumb|Portreti i Boccaccio-s në moshë të vonë, nga një cikël afreskesh i selisë së vjetër të Arte dei Giudici e Notai (Firence). Portreti më i vjetër që ekziston nga çertaldezi.|432x432px

#### Boccaccio humanist dhe Leonzio Pilato 
Në mesin e viteve pesëdhjetë, ndërsa përparonte në njohjen e metodologjisë së re humaniste, Boccaccio nisi të shkruant pesë vepra në gjuhën latine, fryt i studimit të vazhdueshëm mbi dorëshkrimet e klasikëve. Tre nga të cilët kanë një karakter erudit (*Genealogie deorum gentilium*, *De Canaria* dhe *De montibus*), ndërsa pjesa tjetër (*De casibus virorum illustrium* dhe *De mulieribus claris*) kanë një shije më të thjeshtë. Një nga meritat më të mëdha të Boccaccio-s për përhapjen e kulturës humaniste qe interesi i treguar përkundrejt murgut kalabrez Leonzio Pilato, njohës erudit i greqishtes antike për të cilën Petrarka i foli mikut fiorentin. Pasi mori nga Signoria fiorentine që Pilato të pritej në *Studium* (Università degli Studi di Firenze) si mësues i greqishtes antike, Boccaccio e priti murgun me shpenzimet e tija midis gushtit 1360 dhe vjeshtës së vitit 1362.

Bashkëjetesa me të nuk duhet të ketë qenë shumë e lehtë për shkak të karakterit të keq të Pilato-s, por në të njëjtën kohë doli i leverdisshëm për mësimin e greqishtes antike nga ana e çertaldezit. Në Firence Pilato përktheu pesë librat e parë të *Iliadës* dhe *Odisenë* (veç komentimit të Aristotelit dhe Euripidit.

### Periudha fiorentino-çertaldeze (1363-1375) 
Periudha që shkon nga viti 1363 në vitin e vdekjes  (1375)  quhet «periudha fiorentino-çertaldeze»: në fakt, autori i *Dekameronit* do të fillonte gjithmonë e më shumë të qëndronte në Certaldo, megjithëse autoritetet fiorentine kishin vendosur ta ri-integronin në zyrat publike, duke e dërguar si në të shkuarën në misione diplomatike. 
left|thumb|333x333px|Shtëpia kullë e Boccaccio-s në Certaldo
Duke filluar nga viti 1363, në fakt, Boccaccio qëndroi për më shumë se dhjetë muaj në qytezën toskane, nga e cila lëvizi gjithmonë e më rrallë edhe për shkak të shëndetit të përkeqësuar (në vitet e fundit u prek nga cërma, nga zgjebia dhe nga hidropizia). Udhëtimet e vetme që do të përmbushte do të ishin ata për të takuar Petrarkën, disa misione diplomatike për llogari të Firences, apo për të ri provuar fatin pranë Napolit të dashur. Veç rënies fizike, iu shtua edhe një gjendje ezaurimi psikologjik: në 1362 murgu çertozin (dhe më pas i lumturuar) Pietro Petroni e kritikoi atë dhe Petrarkën se i dedikoheshin kënaqësive mondane si letërsia, kritika që e prekën thellësisht shpirtin e Boccaccio-s, sa ky mendoi edhe ti digjte librat e tij dhe, pastaj, të hiqte dorë nga studimet duke ia shitur Petrarkës bibliotekën e tij.

#### Rehabilitimi publik 
Në 1365, në fakt, Boccaccio u vendos në krye të një misioni diplomatik pranë oborrit papnor të Avinjonit. Në atë qytet çertaldezi duhej të tregonte besnikërinë e fiorentinëve ndaj papa Urbanit të V kundër ndërhyrjeve të perandorit Karli i IV i Bohemisë. Në 1367 Boccaccio shkoi në Romë për të uruar mirëseardhjen e papës në selinë e dioqezës së tij; midis vitit 1370 dhe vitit 1371 qe në Napoli.

Në vitet e fundit Kisha e Santo Spirito-s, me aneksin e manastirit agustinian qe vendi i takimit midis intelektualëve të ndryshëm të afërt me ndjeshmërinë humaniste. Strehoi edhe të ashtuquajturën «Parva libreria», dmth. tërësinë e librave që Boccaccio-ja i dhuroi Martino da Signa-s, në bazë të vullnetit të tij testamentar.
Qëllimi kryesor i çertaldezit, në vitet e fundit të jetës, qe ai i përfundimit të veprave të tija latine dhe të forconte primatin e kulturës humaniste në Firence. Qe pikërisht në këta vite që Boccaccio, tashmë i admiruar nga *elita* kulturore italiane, mundi të krijonte një rreth besnikësh në Firence pranë konventit agustinian të Bazilikës së Santo Spirito-s. Midis tyre përmenden Martino da Signa, Benvenuto da Imola dhe, mbi të gjitha, noteri dhe kancelari i ardhshëm i Republikës, Coluccio Salutati.

#### Vitet e fundit 
Përkrahë prodhimtarisë humaniste, Boccaccio vazhdoi të kultivonte dashurinë e tij për poezinë vulgare, veçanërisht për Danten. Nga ai, në fakt, redaktoi botimin e kritikës së veprave, duke bërë parathënien e *Trattatello in Laude di Dante*, i realizuar në dy versione në vitet pesëdhjetë dhe gjashtëdhjetë. Në 1370, për më tepër, traskriptoi një dorëshkrim të *Dekameronit*, të famshmin *Hamilton 90* të zbuluar nga Vittore Branca. Megjithë sëmundjet gjithmonë e më të rënda, Boccacciò pranoi një detyrë të fundit nga Komuna e Firences, duke nisur një lexim publik të *Komedisë Hyjnore* danteske në Abacinë Fiorentine, të ndërprerë te Ferri - Kënga e XVII për shkak të një dobësie fizike.

#### Vdekja dhe varrimi 
Muajt e fundit kaluan midis dhimbjeve fizike dhe dhimbjes për humbjen e Petrarkës, të vdekur midis 18 dhe korrikut të vitit 1374. Si dëshmi të kësaj dhimbjeje kemi *Epistola XXIV* adresuar dhëndërrit të Francescuolo da Brossano-s, të vdekur, ku poeti pohon miqësinë me poetin, ndjenjë që do të shtrihej edhe përtej vdekjes. Në fund, më 21 dhjetor 1375 Boccaccio dha frymën e fundit në shtëpinë e tij në Certaldo. U vajtua sinqerisht nga bashkëkohësit dhe dishepujt e tij (Franco Sacchetti, Coluccio Salutati) dhe nga miqtë e tij (Donato degli Albanzani, Francescuolo da Brossano, dhëndërr i Petrarkës), Boccaccio u varros me të gjitha nderimet në kishën e shenjtëve Jacopo dhe Filippo në Certaldo. Në varrin e tij deshi që të kujtohej pasioni dominues për poezinë, me mbishkrimin funebër pasues:

## Veprat 
Në prodhimtarine e Boccaccio-s mund të dallohen veprat e rinisë, të pjekurisë dhe pleqërisë. Vepra e tij më e njohur është *Dekameroni*.

### Vepra të periudhës napoletane 
Midis veprave të para të periudhës napoletane përmenden: *Caccia di Diana* (rreth vitit 1334), *Filostrato* (1335), *Filocolo* (1336-1338), *Teseida* (1339-1341).

#### *La caccia di Diana* (1333–1334) 
[thumb|dorërshkrimi me pasazhin e *Filocolo-s*. *Codex Christianei*, konservuar në Bibliotheca Gymnasii Altonani ([Hamburgu|Hamburg)|369x369px]]
*Caccia di Diana* (nga italishtja gjuetia e Dianës) është poemë e vogël me 18 këngë në tercina danteske, që lartëson në planin mitologjik disa zonja të fisnikërisë napoletane. Nimfat, ndjekëse të së dlirës Dianë, i rebelohen perëndeshës dhe i ofrojnë prehun e gjahut Venusit, që i trasformon kafshët në burra shumë të bukur. Midis tyre është edhe i riu Boccaccio që, falë dashurisë, bëhet një burr plot me virtyte: poemthi propozon, pra, konceptin kortez dhe stilnovist të dashurisë që zbut dhe fisnikëron njeriun.

#### *Filostrato* (1335) 
*Filostrato* (që fjalë për fjalë nga gjuha greke do të thotë pak a shumë «i mundur nga dashuria») është një poemth i shkruar në oktava, që tregon historinë tragjike të Troilit, birit të mbretit të Trojës, Priamit, që ishte dashuruar me princeshën greke Criseida. Gruaja, në vazhdën e një shkëmbimi pengjesh, kthehet në kampin grek, dhe e harron Troilin. Kur Criseida në vazhdim dashurohet me Diomedin, Troili dëshpërohet dhe përballet me vdekjen nga dora e Akilit. Në vepër autori përballet në mënyrë të drejtëpërdrejtë me traditën paraardhëse të të ashtuquajturve «cantari» (nga italishtja këngëtarë), duke vendosur parametrat për një tip të ri oktave, thelbësore për gjithë letërsinë italiane deri në shekullin e XVII. Gjuha e përdorur është e vështirë, e ngritur, e zhdërvjellët, në ndryshim nga ajo e *Filocolo-s*, ku është shumë e tejngarkuar.

#### *Filocolo* (1336-1339) 
*Filocolo-ja* (sipas një etimologjie të përafërt «lodhjet e dashurisë») është një roman në prozë: përfaqëson një ndryshim përkundrejt romaneve të origjinës të shkruar në vargje. Historia ka si protagonistë Florio-n, të birin e një saraçeni, dhe Biancifiore-n (ose Biancofiore-n), një skllave e krishterë e braktisur që fëmijë. Dy fëmijët rriten së bashku dhe të mëdhenjë, në vazhdim të leximit të librit të Ovidit *Ars Amandi* dashurohen, siç kishte ndodhur me Paolo-n dhe Francesca-n pasi kishin lexuar *Gjinevrën dhe Lançilotin*. Megjithatë babai i Florio-s vendos ti ndai duke e shitur Biancifiore-n disa tregëtarëve. Florio vendos pastaj të shkoi ta kërkoi dhe pas një mijë peripecive (nga rrjedh edhe titulli *Filocolo*) e rigjen. Në fund, i riu konvertohet në të krishterë dhe martohet me vajzën.

#### *Teseida e dasmës së Emilia-s* (1339-1340) 
thumb|360x360px|Emilia në lulishte, dorëshkrim francez afërsisht i vitit 1460.
*Teseida* është një poemë epike në oktava ku rievokohen gjestet e Tezeut që lufton kundër Tebës dhe Amazonave. Vepra përbën rastin e parë në absolut në historinë letrare në gjuhën italiane të një poeme epike në vulgare dhe shfaq tendencën e Boccaccio-s për të izoluar pjesë të rëndësishme narrative sentimentale, kështu që qendra e vërtetë e rrëfimit mbetet dashuria e robërve tebanë Arcita dhe Palemone, shumë miq, për Emilia-n, mbretëreshën e amazonave dhe kunata e Tezeut; dueli midis dy të dashuruarve përmbyllet me vdekjen e Arcita-s dhe dasmën mes Palemone-s dhe Emilia-s.

### Vepra të periudhës fiorentine 
Midis veprave të shkruara gjatë qëndrimit të tij në Firence dalin *La Comedia delle Ninfe fiorentine* (ose ''Ninfale d'Ameto*) e viteve 1341-1342, *L'Amorosa visione* (1342-1343), *Elegia di Madonna Fiammetta* (1343-1344) dhe *Ninfale fiesolano* (1344-1346).

#### *Amorosa visione* (1341-1343) 
*Amorosa visione* (nga italishtja Vizioni dashuror) është një poemë në tercina e ndarë në pesëdhjetë këngë. Rrëfimi i mirëfilltë paraprihet nga një *proemio* e përbërë nga tre sonete që, në kompleks, formojnë një akrostik të madh, në kuptimin që janë të përbërë nga fjalë, gërmat e të cilave përputhen në renditje dhe progresivisht me gërmat iniciale të çdo tercine të poemës. Subjekti përshkruan përvojën onirike të Boccaccio-s që, nën udhërrëfimin e një gruaje të sjellshme arrin në një kështjellë, te muret e të cilës janë paraqitur skena alegorike që kanë si protagonistë personazhe të shquar të së kaluarës. Më hollësisht në një dhomë janë paraqitur triumfet e diturisë, Lavdisë, Dashurisë dhe Pasurisë, te tjetra ato të Fatit, falë të cilave shpreson ta çoi Boccaccio-n te dlirësia e shpirtit. Nëse ndikimi dantesk është i madh (qoftë për tematikën e udhëtimit ashtu edhe atë të vizionit), por Boccaccio tregohet i patundur në arritjen e shpëtimit të krishterë: parapëlqen ta përmbyll subjektin duke mohuar përvojën formuese dhe duke u strehuar me Fiammetta-n në pyllin nga i cili kishte filluar rrëfimi, edhe pse më pas dëshira dashurore për të nuk do të realizohet nga zhdukja e papritur e të dashurës.[thumb|333x333px|A Vision of Fiammetta, vaj në pëlhurë, pikturuar nga [Dante Gabriel Rossetti në 1878]]
#### *Elegia di Madonna Fiammetta* (1343-1344) 
*Elegia di Madonna Fiammetta* (nga italishtja mall për madamë Fiammetta-n) është një roman në prozë i ndarë në nëntë kapituj që tregon për një damë napoletane të braktisur dhe harruar nga i riu fiorentin, Panfilo. Largësia e Panfilo-s i krijon një vuajtje të madhe, të shtuar nga fakti se Fiammetta është e martuar dhe duhet tia fshihte burrit hidhërimin e saj. Vepra ka formën e një letre të gjatë drejtuar grave të dashuruara; rrëfimi i gjatë i protagonistes lejon një introspeksion të hollësishëm psikologjik. Subjekti tregohet nga këndvështrimi i gruas, një element qartësisht inovativ përkundrejt një tradite letrare në të cilën gruaja ishte objekt dhe jo subjekt dashurie: ajo nuk është më hija dhe projektimi i pasionit të burrit, por aktore e zhvillimit dashuror; shfaq kështu, kalimin e figurës femërore nga një rol pasiv në një rol aktiv.

#### *Ninfale fiesolano* (1344 -1346) 
*Ninfale fiesolano* është një poemth eciologjik në oktava që tregon origjinën e Fiesole-s dhe Firences: vepra është një homazh i përzemërt për qytetin e Firences, për të cilin Boccaccio kërkonte të tërhiqte pëlqimet. Bariu i ri, Africo, që jeton në kodrat e Fiesole-s me prindërit, befason në pyll një tufë nimfash të Dianës, dashurohet me Mensola-n, që, me nimfat e tjera të perëndeshës, i është përkushtuar dlirësisë. Pas një zhvillimi të vuajtur të dashurisë, për shkak të pamundësisë së dashurisë midis një perëndeshe të virgjër të Venusit dhe një të vdekshmi, Africo vetëvritet dhe gjaku i tij bie në lum, që më pas do të merte emrin e tij. Por nimfa është shtatëzanë dhe, megjithëse është fshehur në një shpellë, e ndihmuar nga nimfat më të moshuara, një ditë zbulohet nga Diana, që e trasformon në ujin e lumit, që që nga ajo ditë e më pas do të merte emrin e saj. Ndërsa fëmija i besohet një tjetër nimfe, që do tia jepte nënës së bariut të mjerë.

### *Dekameroni* (1348-1353) 
 nga Franz Xaver Winterhalter*|left]]
Për një artikull më të hollësishëm shiko Dekameroni

#### Titulli dhe struktura 
Kryevepra e Boccaccio-s ëshë *Dekameroni*, nëntitulli i të cilit është *princi Galeotto* (për të treguar funksionin që libri do të kishte si ndërmjetës midis të dashuruarve) dhe titulli i të cilit ësthë mar nga traktati *Exameron* i Shën Ambroxhios. Libri rrëfen për një grup të rinjësh (shtatë vajza dhe tre djem) që, gjatë epidemisë së murtajës së vitit 1348, të sapo takuar në Bazilikën e Santa Maria Novella-s, vendosin të strehohen në kodrat pranë Firences. Për dy javë «brigata e ndershme» ja kalon qetësisht me lojëra të ndryshme, në veçanti duke treguar me radhë novelat, të mbledhura në një kornizë narrative ku alternohen plane të ndryshme narrative: kjo i lejon Boccaccio-s të ndërhyjë qortueshëm në tematika të ndryshme të lidhura me disa novela që qarkullonin lirisht.

#### *Brigata* 
Emrat e dhjetë të rinjve protagonistë janë Fiammetta, Filomena, Emilia, Elissa, Lauretta, Neifile, Pampinea, Dioneo, Filostrato dhe Panfilo. Çdo ditë ka një *mbret* ose një *mbretëreshë* që vendos temën e novelave; por dy ditë, e para dhe e nënta, janë me temë të lirë. Rendi me të cilin tregohen novelat gjatë harkut të ditës nga secili prej të rinjve është plotësisht i rastësishëm, me përjashtim të Dioneo-s (emri i të cilit rrjedh nga Dione, nëna e Venusit), që zakonisht tregon i fundit dhe jo domosdoshmërisht mbi temën e zgjedhur nga mbreti apo mbretëresha e ditës, duke rezultuar kështu si një nga përjashtimet që Boccaccio fut në projektin e tij të përpiktë. Përkundrazi, vepra paraqet një larmi temash, mjedisesh, personazhesh dhe tonesh; mund të dallohen si qendrore temat e fatit, të gjenialitetit, të oborrtarisë dhe dashrisë.

#### Tematikat 
*Dekameroni* është, sipas fjalëve të babait të historiografisë letrare italiane, Francesco De Sanctis, «Komedia tokësore»: në të Boccaccio tregon se dinte të pikturonte mjeshtërisht gjithë kodin etik të qenies humane, i detyruar të përballonte situata ku kërkohet gjenialitet për të tejkaluar vështirësitë e vendosura nga Fati. Te Boccaccio-ja, tashë është shkëputur plotësisht nga forcat mbinatyrore (si në rastin e Dantes, që reflekton mbi Fatin te Ferri - Kënga e VII,) duke e lënë zhvillimin në dorë të protagonistit. Tregimi me tematik erotike ose sakrilegjale (si për shembull ato të lidhura me novelën e Ferondo-s në Purgator, ose të Masetto-s nga Lamporecchio) nuk janë gjykuar moralisht nga autori, që përkundrazi, vështron me shikim neutral sa mund të jetë e pasur dhe larmishme jeta njerëzore. Gjykimi akoma më i kuptueshëm në dritën e vlerave "laike" të sjella në rrëfim nga një eksponent i klasës tregëtare dhe borgjeze e '300-ës, për më tepër biri biologjik i njërit nga ata tregëtar që popullojnë këtë komedi njerëzore.[thumb|341x341px|Përzierje latinisht e kopjuar nga Boccaccio, në shek. XIV, Pluteo 33.31, 05, konservuar në [Biblioteca Medicea Laurenziana e Firences]]

### Veprat e pleqërisë 
Në njëzet vjeçarin e fundit të jetës së tij, Boccaccio iu dedikua si realizimit të veprave me frymën e re humaniste, ashtu dhe asaj në gjuhën vulgare, duke e vazhduar për më tepër atë rrjedhë që shtrihet që nga vitet napoletane. Në rastin e parë, Boccaccio iu dedikua realizimit të veprave enciklopedike (*Genealogie deorum gentilium* dhe *De montibus*) në vazhdën e mikut dhe mësuesit, Petrarka, duke e rrethuar edhe me atë shije më shumë narrative si te *De mulieribus claris* dhe *De casibus virorum illustrium*, të mbarsura gjithësesi me një shije moralizuese për qëllimin etik për të cilin janë përfaqësues Duke u kthyer te rrjedha e letërsisë në gjuhën vulgare, të Boccaccio së vonë përmendet kryesisht *Il Corbaccio* (ose ''Laberinto d'amore*), vepër me titull të errët, e datuar pas vitit 1365 dhe qartësisht në kundërrrymë përkundrejt konsideratës pozitive që gratë patën në ekonominë letrare bokaçiane.

Rrëfimi përqëndrohet te kritikat kundër grave: poeti, i zhgënjyer dhe refuzuar nga një vejushe, ëndërron të arrij një pyll (që i referohet modelit dantesk) ku burrat që janë tepër të dobët për ti rezistuar grave trasformohen në bisha të tmerrshme. Këtu takon burrin e vdekur të gruas që i përbuzi zemrën, i cili, pasi i rreshtoi çdo lloj difekti femëror, e shtyn të largoi çdo mendim për to duke i lënë hapësirë më të gjerë studimeve, që i lartësojnë shpirtin. Për shënuar në fund, *Esposizioni sopra la Comedia*, fryt i komenteve esegjetik të mbajtura në Abacinë Fiorentine të Santo Stefano-s pak para vdekjes. *boccaccesco* mund të përdoret si homonim i *boccacciano* nëse përdoret në terminologjinë akademike, por përdoret mbi të gjitha për të treguar familjaritet me tematikat e shthurura si ato të disa novelave të *Dekameronit*.

Figura e Boccaccio-s, si humane ashtu dhe letrare, përfaqëson një urë midis mesjetës dhe epokës moderne. I tërhequr, nga një anë, drejt botës mesjetare nga lidhja me qytetin e lindjes dhe vlerave të mesjetës, nga ana tjetër optimizmi dhe besimi i tij në potencialin e qënies njerëzore e çojnë drejt proto-humanizmit si ai i mësuesit Petrarka. Në të kundërt me këtë të fundit, në fakt, Boccaccio u tregua gjithmonë i lidhur me qytetin e lindjes, Firence, duke shpërfaqur një afërsi të jashtëzakonshme me sjelljen danteske. Megjithatë, nëse Dantia konsiderohej si biri i të dashurës Firence, aq sa mos ta zbuste dhimbjen me kalimin e kohës, Boccaccio e ndjeu largësinë edhe nga Napoli, qyteti i rinisë, duke shfaqur kështu një hapje më të gjerë kulturore dhe shoqërore përkundrejt Alighierit.

#### Një sensibilitet modern dhe mesjetar njëkohësisht 
Boccaccio tregoi një sensibilitet modern në përballimin e ndodhive njerëzore, të lidhura me fatin e paqëndrueshëm, duke i dhënë një optikë qartësisht më "laike" përkundrejt Dantes: për të cilin, Francesco De Sanctis shtoi për ta përkufizuar Boccaccio-n si shkrimtarin e parë të shkëputur nga mendësia mesjetare. Përkundrazi, studiuesi më i madh i Boccaccio në shekullin e XX, Vittore Branca, në librin e tij *Boccaccio medievale'', priret të theksoi mendësinë mesjetare të çertaldezit, mbi të cilin bazohen vlerat, imazhet dhe skenat e novelave. Një nga filologët më të mëdhenj italian të shekullit të XX, Gianfranco Contini, shpreh të njëjtin gjykim dhe thotë se «sot Boccaccio duket nga një anë me kulturë mesjetare dhe retrospektive, kurse nga tjetra deuteragonist i mirë italian i asaj lëvizjeje aristokratike që qe 'Humanizmi».[thumb|396x396px|P. Salinas, Boccaccio në oborrin e Giovanna-s së Napolit, [1892.]]

### "eksperimentalizmi bokaçian" 
Oborri napoletan qe farka e vërtetë ku Boccaccio kuptoi dhe realizoi materialin e vetë narrativ që do të farkëtonte në vazhdën e aktivitetit të tij letrar.
Që nga periudha napoletane Boccaccio tregoi zhdërvjelltësi në fushën e letërsisë, duke ditur me mjeshtri të përdorte materialin letrar me të cilin hyn në kontakt, duke e përpunuar dhe prodhuar vepra të reja origjinale. Në klimën kozmopolitane napoletane, ku etika kalorsiake franceze e sjell nga Anzhuinët, ndikimet e botës arabo-bizantine, eruditizmi i oborrit dhe prania e kultivuesve të kujtimit dantesk takohen midis rrugicave të qytetit partenopeas, Boccaccio iu dha një eksperimentalizmi ku kryqëzohen të gjitha këto elemente. Duke marr për shembull *Filocolo-n*, romani i parë në italishten vulgare,
* rrëfimi rimerr temën e dashurisë së Fiorio-s dhe Biancifiore-s, të lidhur nga tradita trovatore oçitane.

### Narrativa moderne 
Me narrativën e promovuar nga Boccaccio, proza letrare italiane arriti një nivel mjaft të lartë. Falë vulgarizimit të Tit Livit Boccaccio në fakt adoptoi një renditje të lirshme të frazave, por i përqëndruar në gërshetimin hierarkik të pjesëve, tipike të Ab Urbe condita libri. Ky stil i rrjedhshëm dhe fluid, i thurur me një gjuhë të jetës së përditshme (e bërë akoma më e theksuar nga prania e dialektizmave dhe nga kontekstet e dominuara nga dykuptimshmëria,), i kundërvihet vendosmërisht pjesës tjetër të prodhimtarisë në prozë, e karakterizuar nga renditja e thatë e frazave.

### Humanizmi i Boccaccio-s 
#### Vlera e greqishtes 
Boccaccio, në disa raste, u tregua shumë herë mospajtim me Petrarkën, hap pas hapi që çertaldezi përvetësonte parimet e humanizmit. Përveç krizës së vitit 1354, për shkak të trasferimit të Petrarkës në Milanon armike, midis Boccaccio-s dhe poetit aretinas pati një përballje për vlerën që greqishtja antike mund të sillte në kulturën perëndimore: nëse për Petrarkën gjithë trashëgimia e kulturës greke u përthith nga ajo latine, ndërsa për Boccaccio-n (që qe në kontakt të ngusht me përkthimet e Leonzio Pilato-s) latinët nuk i kishin përthithur të gjitha nocionet e qytetërimit helenik. Siç imutuan dhe morën letërsinë greke romakët antikë, ashtu edhe humanistët duhet të rimernin mendimin. Largpamësia kulturore e Boccaccio-s, propozimi kulturor i të cilit gjeti konfirmim që nën gjeneratën e humanistëve pasues, qe në këtë mënyrë që u sintetizua nga filologu bizantin Agostino Pertusi:

#### Erudicioni "didaktik" dhe përultësia e Boccaccio-s 
Në kundërshtim me mësuesin Petrarka, Boccaccio kërkoi gjithmonë ti jepte një leverdi praktike veprave të tij humaniste me karakter erudit. Qoft te *Genealogie* ashtu dhe te *De montibus*, në fakt, Boccaccio pati si qëllim të ofronte përmbledhje enciklopedike që synonin të konservonin trashëgiminë e kulturës klasike dhe ta trasmetonte brezave pasardhës. Në rastin e *Proemio-s* së librave të *Genealogie*, duke ju drejtuar lexuesve të veprës, Ugo IV di Lusignano, Boccaccio e shprehu këtë synim me përultësi të madhe, pasi kishte kujtuar papërshtatshmërinë e përmbushjes së kësaj detyre, duke kujtuar vlerën intelektuale të Petrarkës:

I njëjti qëllim është edhe për përmbledhjen gjeografike *De montibus*, ku nënvizon pikat mundshme të "dobta" nga gabimet dhe pasaktësitë e shkaktuara nga mosdija, duke i kujtuar lexuesit të ndërhynin, kurdoherë që vërenin të tilla mungesa:
[thumb|303x303px|Vittore Branca (1913-2004), filolog italian. President i Institutit te Shkencave, Letersise dhe Arteve te [Venedikut]]

## Kritika letrare 
Branca, filologu dhe një nga studiuesit kryesor të shekullit të XX për Boccaccio-n së bashku me Giuseppe Billanovich, kontribuoi (në bashkëpunim me Pier Giorgio Ricci-n) në çertifikimin e karakterit autentik të dorëshkrimit *Hamilton 90,* që përbëhej nga *Dekameroni*.

### Italia 
Boccaccio pati një sukses të jashtëzakonshëm që duke filluar nga vdekja e tij. Në Firencen humaniste, që ishte thellësisht debitore ndaj leksionit filologjik të dhënë nga Boccaccio nxënësve të tij të vegjël në rrethin e Santo Spirito-s, figura e çertaldezit është kujtuar me përzemërsi dhe nderim, siç mund të vërehet që nga letërkëmbimi i Coluccio Salutati-t ose nga *Vita* e Giannozzo Manetti-t, duke përcaktuar, së bashku me biografitë e Dantes dhe Petrarkës të shkruara nga Leonardo Bruni, kultin e «tre kurorave fiorentine». Pasi gëzoi një sukses të madh edhe pranë humanizmit "vulgar" (Lorenzo de' Medici lavdëroi si një vepër të madhe *Dekameronin*) Por shenjtërimi, erdhi në 1525, kur kardinali i ardhshëm dhe poeti italian Pietro Bembo, me *Prose della volgar lingua* e tij, përcaktoi si model prozaik *Decameron*:

left|thumb|304x304px|Geoffrey Chaucer, ilustrim nga *History of England* e Cassell

Nëse fati lirik petrarkesk zgjati derin në shekullin e XIX, duke i hapur rrugë fenomenit të petrarkizmit, Boccaccio në të kundërt pësoi një dënim të qartë nga Këshilli i Trento-s, për shkak të përmbajtjeve "imorale" të pranishme në shumë novela, ku çertaldezi i paraqiti lakuriq veset dhe difektet e klerit: midis viteve 1573 dhe 1574 filologu dhe fetari Vincenzio Borghini kreu një *emendatio* të mirëfilltë morale të *Dekameronit*, që në të njëjtën kohë i lejoi të shpëtonte nga shkatërrimi tërësor. Vetëm me fillimin e Historisë bashkëkohore (dhe të laikizimin e shoqërisë), Boccaccio i *Dekameronit* filloi të rehabilitohej nga kritika, megjithëse disa rivlerësime të drojtura qenë bërë në vazhdën e shekullit të XVIII.

Gjykimi i favorshëm i Ugo Foscolo-s dhe Francesco De Sanctis-it më parë, si dhe ai i Vincenzo Crescini-t më pas, filloi një sezon të lulëzuar studimesh letrare që, përgjatë shekullit të XX, kulminoi me studimet filologjike të Vittore Branca-s, Carlo Dionisotti-t Giuseppe Billanovich-it, të prirur për të dhënë një imazh më real të asaj "bokaçeske" të përvijuara në shekujt e fundit.

### Evropa 
Përhapja e *Dekameronit*, sipas pohimeve të Branca-s, «është më europian se italian»: përhapja që vepra pati në Francë, Spanjë, Gjermani dhe, mbi të gjitha, në Angli, qe e paprecedent. Në botën anglo-saksone, në fakt, Boccaccio qe më shumë se një model i thjeshtë: qe frymëzuesi i gurit kilometrik që frymëzoi të parin shkrimtarin dhe poetin e madh anglez Geoffrey Chaucer, autor i *Tregimeve të Canterbury-t*, që strukturohen në të njëjtën mënyrë si nga këndvështrimi i gjinisë letrare ashtu edhe nga këndvështrimi i përmbajtjes (edhe pse Chaucer nuk mblodhi më shumë se 24 tregime, në vend të 100 të shpresuarve). Por suksesi i Boccaccio-s në Evropë nuk qe i lidhur, vetëm me *Dekameronin*, por edhe me ato vepra të konsideruara si "minore", si *De casibus virorum illustrium*, *Filocolo* dhe, pranë eruditëve, enciklopeditë latine.[thumb|Odoardo Fantacchiotti, Statuja e Giovanni Boccaccio-s, [1845, Galleria degli Uffizi, Firence|524x524px]]

## Raporti me Danten dhe Petrarkën 
### *Discipulus* dhe *praeceptor*: Boccaccio dhe Petrarka 
#### Hyrje 
Në të gjithë jetën e tij Boccaccio pa te Petrarka një *praeceptor*, i aftë për ta ngritur nga jeta mëkatare e mishit nëpërmjet letërsisë klasike dhe spiritualitetit agustinian, duke e konsideruar si një udhërrëfyes të mirëfilltë shpirtëror. Ndërsa nga ana e tij, intelektuali aretin mbante një lloj distance intelektuale nga miku i tij i përzemërt, megjithëse e konsideronte të vetmin që «i ishte shok në angazhimin titanik kulturor që po kryente».

Në fakt, Petrarka nuk i lejoi kurr Boccaccio-s të hynte plotësisht në bibliotekën e tij personale, ndërsa i dyti i siguronte dorëshkrime të rralla që përmbanin vepra latine dhe versionet greke të redaktuara nga Leonzio Pilato. Ishte një raport ambig, që del edhe nga katër *Epistolat* (Seniles) e fundit, kur Petrarka, i irrituar nga shqetësimi i tepruar i Boccaccio-s për shëndetin e tij, vendosi të përkthente novelën e fundit të *Dekameronit*, Griselda, në latinisht, për të treguar akoma fuqinë e tij. Raporti midis të dyve nuk mund të konsiderohet si një "nënshtrim psikologjik" i Boccaccio-s përkundrejt Petrarkës, kur në fakt një «pretendim krenar i pjesës së mbështetur nga ai, që të afermohej projekti global i konceptuar nga Petrarka».

#### Midis Senekës dhe greqishtes: fërkime intelektuale 
Boccaccio, në disa raste, u tregua në mospajtim me Petrarkën hap pas hapi që çertaldezi përvetësonte parimet e mësimeve humaniste: çështja "greke" dhe ajo "senekiane". Rreth së parës, Boccaccio pohonte (në kundërshtim me *praeceptor-in*) se si qe e nevojshme të rekuperohej letërsia greke për një kuptim më të mirë të qytetrimit perëndimor.

Mbi çështjen e dytë, *Epistola XX*, shkruar juristit napoletan Pietro Piccolo da Monteforte, afër kulturës humaniste dhe i apasionuar i madh i Boccaccio-s, tregon diatribën me natyrë filologjike midis Petrarkës dhe Boccaccio-s. Ky i fundit, në fakt, shfaq hidhërimin e të qenit kundërshtuar nga Petrarka mbi çështjen nëse ekzistonin dy Seneka të ndryshëm midis tyre. Megjithë prëcedimin filologjik të përdorur nga çertaldezi, që e kishte mësuar këtë ndarje nga një gabim i Mark Valer Marcialit, rezultuan të sakta, Petrarka mendon, në bazë të stilit praktikisht të njejtë, se nuk mund të ishin dy autor të ndryshëm.
[left|thumb|Giovanni Boccaccio në katedër, miniaturë e Codice Laurenziano 49 Pluteo 34, konservuar në [Biblioteca Medicea Laurenziana, Firence.|373x373px]]

#### Konkluzione 
Duke përfunduar në bazë të sintezës së dy studiuesve më të mëdhenj të Boccaccio-s, Vittore Branca dhe Giuseppe Billanovich, raporti midis dy burrave nuk mund të cilësohet thjeshtësisht si binomi *preaceptor*-*discipulus*, pasi duhet të vëzhgohet 

### Kulti i Dantes 
Boccaccio, përgjatë jetës së tij, qe një kultivues i apasionuar i Dantes dhe veprës së tij, që pati mënyrën për ta njohur që nga rinia e hershme falë kontaktit me Margherita dhe Filippa de' Mardoli. Duke u përsosur, më pas, në shkollën e Cino da Pistoia-s, mik i Dantes, që nga *Caccia di Diana* prania e tercinave danteske tregon një afrim të hershëm ndaj poetikës së modelit të admiruar, që do të shtrihej deri pleqërinë e *Corbaccio-s*, ku prania e pyllit dhe vizioni të kujtojnë pa dyshim mjedisin e Ferrit të poemës së pavdekshme.

Por afrimi me mendësinë humaniste dhe kulti për Petrarkën, nuk e shkëputën Boccaccio nga vullneti për të përhapur në Firence kultin e Dantes dhe veprës së tij, edhe pse gjykimi më shumë se optimist u ftoh përgjatë fazës humaniste, pasi pati konstatuar superioritetin e Petrarkës në gjuhën latine. Përveç kopjimit me dorën e tij të tre dorëshkrimeve të *Komedisë*, çertaldezi shkroi edhe *Trattatello in laude di Dante Alighieri* (kompozuar në dy redaktime midis viteve 1351 dhe 1366) dhe mbajti *lectiones magistrales* mbi këngët e *Ferrit*, të ndalura vetëm te esegjeza e Ferrit - Kënga XVII për rënien e befasishme fizike të Boccaccio. Alberto Moravia, duke reçensionuar filmin, pohoi se Pasolini e kishte trajtuar *Dekameronin* si «një libër [...] në të cilin letërsia dhe realiteti identifikohen përsosmërisht për një paraqitje tërësore të njeriut». Për tematikat "imorale" të pranishme në skena të ndryshme të filmit, ai pësoi censurime të shumta nga ana e autoriteteve italiane.

* *Il Decamerone* i Gennaro Righelli-t (1912);
* *Il Decameron* i Pier Paolo Pasolinit (1971) – kapitulli i parë i *trilogia della vita*;
* *Boccaccio* i Bruno Corbucci-t (1972);
* *Decameron nº 2 - Le altre novelle del Boccaccio* i Mino Guerrini-t (1972);
* *Decameron nº 3 - Le più belle donne del Boccaccio* i Italo Alfaro-s (1972);
* *Decameron nº 4 - Le belle novelle del Boccaccio* i Paolo Bianchini-t (1972);
* *Le calde notti del Decameron* i Gian Paolo Callegari-t (1972);
* *Decameroticus* i Pier Giorgio Ferretti-t (1972);
* *Quando le donne si chiamavano madonne* i Aldo Grimaldi-t (1972);
* *Sollazzevoli storie di mogli gaudenti e mariti penitenti - Decameron nº 69* i Joe D'Amato-s dhe Aristide Massaccesi-t (1972);
* ''...e si salvò solo l'Aretino Pietro, con una mano davanti e l'altra dietro...* i Silvio Amadio-s (1972);
* *Le notti peccaminose di Pietro l'Aretino* i Manlio Scarpelli-t (1972);
* *Fiorina la vacca* i Vittorio De Sisti-t (1972);
* *Fratello homo sorella bona* i Mario Sequi-t (1972);
* *Il Decamerone proibito* i Carlo Infascelli-t (1972);
* *Decameron proibitissimo (Boccaccio mio statte zitto)* i Marino Girolami-t (1972);
* *La bella Antonia, prima monica e poi dimonia* i Mariano Laurenti-t (1972);
* *Le mille e una notte all'italiana* i Carlo Infascelli-t (1972);
* *Novelle galeotte d'amore* i Antonio Margheriti-t (1972);
* *Decameron '300* i Mauro Stefani-t (1972);
* *Metti lo diavolo tuo ne lo mio inferno* i Bitto Albertini-t (1972);
* *Racconti proibiti... di niente vestiti* i Brunello Rondi-t (1972);
* *I racconti romani di una ex novizia* i Pino Tosini-t (1972);
* *Beffe, licenzie et amori del Decamerone segreto* i Giuseppe Vari-t dhe Ëalter Pisani-t (1972);
* *...e continuavano a mettere lo diavolo ne lo inferno* i Bitto Albertini-t (1973);
* *Fra' Tazio da Velletri'', i Romano Scandariato-s dhe Romano Gastaldi-t (dhe Joe D'Amato dhe Aristide Massacesi) (1973);
* *Storie scellerate* i Sergio Citti-t (1973);
* *Novelle licenziose di vergini vogliose* i Michael Ëotruba-s (Joe D'Amato dhe Aristide Massaccesi) (1973);
* *Maraviglioso Boccaccio* i Paolo dhe Vittorio Taviani-t (2015).

## Shiko edhe 
* *Dekameroni*
*  Françesko Petrarka
*  Dante Alighieri
*  Firencia
*  Napoli
*  Humanizmi
*  Rilindja

## Bibliografia 
parapamje|*Genealogia deorum gentilium*, 1532
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Giovanni Boccaccio, *Decameron*, tani te: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* . Specifikisht janë konsultuar këto publikime:
** 
** 
** 
** 
** 
** 
**  
** 
** 
* 
* 
* 
* Giuseppe Meloni, Il mercante Giovanni Boccaccio a Montpellier e Avignone, revista Studi sul Boccaccio, 1998, volumi XXVI, fq. 99-126, Le Lettere, Firenze, ISSN 0585-4997.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* .

## Lidhje të jashtme 
* 
* , siti zyrar për përkujtimin e vitit 2013.
* , seri leksionesh mbi tematika të ndryshme nga jeta dhe prodhimtaria letrare e Boccaccio-s.
* 
* 
* , për panoramik më të gjerë dhe të hollësishme mbi Boccaccio-n.
* 
* 
* 
* 
* 
*  dhe raporti midis Boccaccio-s dhe botës greke.
* 
* 

## Shënime 
### Shpjegime 
### Referime