Shpellat Elefanta

**Shpellat Elephanta** janë një rrjet shpellash të skalitura në ishullin Elephanta, ose *Gharapuri* (fjalë për fjalë "qyteti i shpellave") në limanin e Bombeit, 10&nbsp;km në lindje të qytetit të Bombeit në shtetin indian të Maharashtras. Ishulli, i vendosur në një krahë të detit arabik, konsiston në dy grupe shpellash—i pari është një grup i madh prej pesë shpellash hindu, ndërsa i dyti është një grup më i vogël prej dy shpellash budiste. Shpellat budiste përmbajnë skulptura të skalitura në shkëmb, që përfaqësojnë sektin Shaiva të hinduizmit, kushtuar hyjnisë Shiva.
Arkitektura shkëmbore e shpellave datohet midis shekujve të V dhe të VIII, megjithëse identiteti i ndërtuesve fillestarë është akoma subjekt debati. Shpellat janë skalitur në shkëmb solid prej bazalti. Te gjitha shpellat në zanafillë ishin të pikturuara, por tashmë kanë mbetur vetëm gjurmë të pikturave.
Shpella kryesore (shpella 1, ose shpella e madhe) ishte një vend adhurimi hindu deri në periudhën e sundimit portugez të filluar në vitin 1534, nga i cili shpellat pësuan dëmtime të rënda. Kjo shpellë u rinovua në vitet 1970 pas vitesh neglizhimi dhe u shpall trashëgimi botërore e UNESCO-s në vitin 1987 për të ruajtur punimet artistike. Tashmë është e mirëmbajtur nga Archaeological Survey of India (ASI). Shpellat Elephanta mund të arrihen me një anije nga Porta e Indisë, Bombei, që ka aeroportin dhe stacionin e trenit më të afërt. Shpellat janë të mbyllura të hënën.
Ishulli është 2.4&nbsp;km i gjatë me dy kodra që ngrihen në një lartësi prej rreth 150 m. Një grykë e thellë i ndërpretë në mes ishullin nga veriu në jug. Në perëndim, kodra ngrihet butësisht nga deti dhe zgjatet në lindje përmes grykës dhe ngrihet gradualisht në skajin lindor në lartësin 173 m. Kjo kodër është e njohur si kodra Stupa. Një pyll i përbërë nga pemë mango-je, marine dhe karanj-i i mbulon kodrat me palma të rralla. Fushat e orizit shihen në luginë. Bregu ballor është i përbërë me rërë dhe baltë me shkurre mangoje në skaj. Molet zbarkuese janë pranë tre katundthe të vegjël të njohur si Set Bunder në veri-perëndim, Mora Bunder në veri-lindje dhe Gharapuri ose Raj Bunder në jug.
Sundimi portugez pa një rënie të popullsisë hindu në ishull dhe branktisjen e shpellës së Shiva-s (shpella kryesore) si një vend i rregullt adhurimi hindu, megjithëse adhurimi në Mahashivratri, festa e Shiva-s, vazhdon akoma. Portugezët bënë dëmtime të konsiderueshme te faltoret. Ushtarët portugez i përdorën relievet e Shiva-s në shpellën kryesore për praktikimin e qitjes, duke qëlluar vetëm skulpturën Trimurti. Ata hoqën gjithashtu një mbishkrim të lidhur me krijimin e shpellave. Ndërsa disa historianë fajësojnë vetëm portugezët për shkatërrimin e shpellave, të tjerët përmendin gjithashtu edhe përmbytjet dhe pikimin e ujit të shiut si faktorë shtesë dëmtues. Portugezët u larguan në vitin 1661 si pasojë e traktatit të martesës së Charles II të Anglisë dhe Catherine-s së Braganza-s, vajza e mbretit Joan IV i Portugalisë. Kjo martesë ndërroi zotëruesit e ishujve duke i kaluar në në sundimin e Britanisë, si pjesë e prikës së Catherine-s.
Megjithëse shpella kryesore u restaurua në vitet 1970, shpellat e tjera, duke përfshirë tre të përbëra nga skulptura të rëndësishme, janë akoma të dëmtuara keq.

**Planimetria**: 

**Holli kryesor**
1. Ravana duke ngritur Kailashin
2. Shiva-Parvati në Kailash
3. Ardhanarishvara
4. Trimurti
5. Gangadhara
6. Martesa e Shiva-s
7. Shiva duke vrarë Andhaka-n
8. Nataraja
9. Yogishvara
16. Linga

**Faltorja e krahut lindor**
10. Kartikeya
11. Matrikas
12. Ganesha
13. Dvarapala

**Faltorja e krahut perëndimor**
14. Yogishvara
15. Nataraja

### Shiva-Parvati në Kailash dhe Ravana duke ngritur Kailashin
Skalitjet në murin jugor në lindje të portikut paraqesin Shiva-n dhe Parvati-n të ulur në banesën e tyre në malin Kailash. Shiva me katër krahë shihet me një kurorë dhe një disk mbrapa saj (të gjitha të dëmtuara), rripi i shenjtë përgjatë kraharorit të tij dhe një xhube që e mbulon deri të gjunjët. Parvati është e veshur me bukuri me flokun që i varet mbi ballë. Mbrapa saj në të djathtë është një grua ndihmëse duke mbajtur fëmijën, e identifikuar me djalin e saj Kartikeya, zoti i luftës. Shumë shërbyes meshkuj dhe femra shihen mbrapa figurave kryesore. Shërbyesi i Shiva-s, Bhringi si skelet, është i ulur në gjunjët e tij. Figurat e tjera, të pa-dallueshme, paraqesin mes të tjerave një person të gjatë me pamje mbretërore, asketikë, një figurë të shëndoshë, një xhush, një dem (të cilit i hipën Shiva), karakteristika të një Garuda-je dhe dy majmunë. Bukuria skenike e malit është skalitur me sfondin e qiellit mes qenieve qiellore duke hedhur lule mbi Shiva-Parvati-n.
Paneli i skalitur që paraqet këtë është një pikturë me dy nivele i Ravana-s duke ngritur Kailashin. Skena e sipërme është mali Kailash, ku Shiva dhe Parvati janë të ulur. Shiva me tetë krahë dhe tre sy mban kokoren me një gjysëm-hënë dhe disk mbrapa saj. Shumica e krahëve të tij janë të thyer, dy prej tyre qëndrojnë në kokat e shërbëtorëve. Nga figura e Parvati-t e ulur përballë Shiva-s, mbetet vetëm si trung. Paneli është i shëqëruar nga portierët. Ndihmësit e Shiva-s duken gjithashtu në reliev por janë kryesisht në gjendje të dëmtuar. Bhringi është i ulur pranë këmbëve të Shiva-s dhe në të majtë të tij është djali me kokë elefanti i Shiva-s, Ganesha. Në këtë ansambël, demoni-mbret me dhjetë koka, Ravana shihet vetëm me një kokë të mbetur të padëmtuar dhe nga njëzet krahët e tij, vetëm pak janë të dallueshëm. Rreth Ravana-s qëndrojnë mjaft demonë të tjerë. Figura të shumta shihen sipër Shiva-s: zoti Vishnu, i hipu mbi Garuda-n e tij, në të majtën e tij; një figurë skeletore dhe në një kamare, është paraqitur një tigër, kalërimi i Parvati-t. Tre kokat thuhet se përfaqësojnë tre aspektet esenciale të Shiva-s: krijimtarinë, mbrojtjen dhe shkatërrimin. Gjysëm-fytyra e djathtë (fytyra perëndimore) e tregon atë si një të ri me buzë sensuale, që mishëron jetën dhe gjallërinë e saj. Në dorën e tij mban një objekt që ngjan si një trëndafil, duke paraqitur premtimin e jetës dhe kreativitetit. Kjo fytyrë është më e afërta me atë të Brahmas, krijuesi ose Uma apo Vamadeva, ana femërore e Shiva-s dhe krijues i gëzimit dhe bukurisë. Gjysëm-fytyra e majtë (fytyra lindore) është ajo e një burri të ri me mustaqe, që shfaq ankth ose inat. Ky është Shiva si Aghora ose Bhairava tmerrues, inati i të cilit mund ta gllabëroj të gjithë botën në flakë, duke lënë vetëm hirin mbrapa. Ky është i njohur edhe si Rudra-Shiva, shkatërruesi. Fytyra qendrore, beninje dhe meditative, ngjason me konservuesin Vishnu. Ky është Tatpurusha, "mjeshtri i parimeve pozitive dhe negative të ekzistencës dhe ruajtjes së harmonisë së tyre" ose Shiva si yogi Yogeshwari në meditim të thellë duke u lutur për ruajtjen e njerëzimit. Aspektet Sadyojata dhe Ishana e fytyrave (të pa skalitura) janë konsideruar se ndodhen në krye dhe mbrapa skulpturës. Ngjashëm me një Buda, Shiva është në një gjendje të mjeruar vetëm me dy krahë të thyer. Shiva është i ulur në pozicionin yogik të zambakut (padmasana) mbi një zambak të mbajtur nga dy Nāga. Kurora e tij është skalitur me detaje zbukuruese nga një gjysëm-hënë, një lulkë e rrumbullakët mbrapa dhe kaçurrela që bien në të dy krahët e supeve. Fytyra e tij është e qetë në meditim, sytë e tij janë gjysëm të mbyllur. Ky imazh përfaqëson Shivën në vetëmohim të ulur mes maleve Himalaje pas vdekjes së gruas së tij të parë Sati (Dakshayani), që më vonë rilindi si Parvati. Ai është rrethuar bag hyjni në qiell dhe ndihmës poshtë. Gjithashtu shihet edhe një panjë me tre gjethe të hapura dhe një duke u hapur, ashtu si dhe një luledielli. Këto janë të shoqëruar nga dy ndihmësa. Figura të tjera të dalluara nga një studim i imazheve të thyera janë: Vishnu i hipur mbi Garuda-n në një gjethe panje; zoti i diellit, Surya i hipur mbi një kalë me shalë (të cilit i mungon koka); një shenjt me një ruzare; dy figura femërore në qiell me mantele deri te kofshët e tyre; një figurë pa fytyrë të hënës me një mbajtëse uji; tre figura identike mashkullore të shoqëruara nga dy femra; figura skeletore e një të dituri; Brahma (pa një krahë) i hipur mbi një mjellmë; dhe Indra i cili ka hipur mbi një elefant që mungon. Nikja është 4 m e gjerë, 3.4 m e lartë dhe është vendosur ulët në mur. Ai mban një kokore të mirë-dekoruar dhe paraqet një pozë kërcimi si dhe dhjetë krahë, por i pari djathtas dhe i treti majtas mungojnë. Krahu i parë i djathtë i mbetur mbahet përgjatë kraharorit dhe prek krahun e majtë, krahu i dytë i djathtë që shihet i dëmtuar me një pozë fluturimthi është i thyer te bërryli. Krahu i tretë është i dëmtuar gjithashtu te bërryli dhe i katërti është i thyer por supozohet se mbante një Khatvanga (kopan me kafkë). Krahët e majtë janë dëmtuar afër kyçeve. Dora e tretë është përthyer (por është e thyer) në drejtim të Parvatit që qëndron anash dhe dora e katërt është ngritur lartë. Kofsha e djathtë (e thyer) është e ngritur dhe këmba e majtë nuk shihet fare, byzylykët e rafinuar janë ruajtur në gjendje të mirë dhe një fund rreth belit është i lidhur me një rrip. Një figurin e gjatë e Parvatit qëndron në të majtë të Shivës, që është gjithashtu pjesërisht e thyer por mjaft e zbukuruar. Një figurin femërore fluturuese shihet mbrapa Parvatit. Figurat e tjera në reliev janë: Vishnu duke ngarë një Garuda; Indra duke ngarë elefantin e tij; Ganesha me kokë elefanti; Kartikeya; Bhringi; të ditur dhe ndihmësa.
Konservimi i ishullit Elephanta bashkë me monumentet e tij ka qenë siguruar nëpërmjet legjislacionit dhe restaurimit fizik të shpellave dhe skulpturave të tyre. Legjislacioni e ndalon krijimin e minierave, nxjerrjen e gurëve, shperthimet, gërmimet dhe operacione të tjera afër monumenteve; i gjithë ishulli dhe një zonë prej 1&nbsp;km nga bregu është shpallur  "zonë e ndaluar".
Archaeological Survey of India (ASI), rrethi i Aurangabadit, mbi bazën e rregullave dhe ligjeve mirëmban dhe menaxhon monumentet. Matjet fizike të ndërmarra për mbulimin konservues përshijnë stabilizimin e faqes shkëmbore, ndërtimin e mbajtëseve në strukturat e shpellave ku kolonat janë rrënuar dhe konsolidimin e dyshemeve të shpellave si dhe ndërtimin e një muri parapet që të rrethojë sitin. Për më tepër, strukturat për vizitorët në sit janë përmirësuar (si tualetet, rrugicat dhe shkallë ngjitëse nga bankina deri te shpellat). Është vendosur një muze në sit dhe një plan konservimi. Siti vizitohet afërsisht nga 25,000 vizitorë në muaj. Broshura me informacion publik janë të disponueshme pranë monumenteve. Gjatë ditës së Trashëgimisë Botërore më 18 prill dhe javës së Trashëgimisë Botërore midis 19 dhe 25 nëntorit zhvillohen evente të veçanta në shpella. Një tjetër event popullor i organizuar është një festival i përvitshëm tradicional kërcimi që tërheq shumë vizitorë.
Pas shpalljes së shpellave si pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCO-s u dhuruan $100,000 për të dokumentuar historinë e sitit dhe për të hartuar një planimetri të sitit. Një pjesë e grantit u përdor për konservimin e shpellave. Bazuar në kërkesat e UNESCO-s, planet e menaxhimit përfshijnë: komunikim dhe bashkëpunim më të mirë midis ASI-t, stafit të sitit dhe departamenteve të tjerë qeveritarë përgjegjës; përmirësimi i informimit publik dhe programe ndërgjegjësimi; monitorimi i ndikimit mjedisor të turistëve në mjedisin e shpellave dhe të ishullit; vëmendje më e madhe mirëmbajtjes së shkëmbinjve për të zbuluar pikimin e shpellave; dhe monitorimi i përditshëm i masave të ruajtjes strukturore dhe kimike.
Bashkë me ASI-n është përfshirë edhe Indian National Trust for Art and Cultural Heritage (INTACH) në përmirësimin e kushteve vendore në sitin e shpellave. Është publikuar edhe një libër në bashkëpunim ndërmjet UNESCO-s, INTACH-it dhe qeverisë së Indisë që paraqet një plan të kuptueshëm për restaurimin e sitit dhe një histori të shkurtër të çdo skulpture që është brenda shpellave.

## Shiko edhe
* Arkitektura shkëmbore e Indisë
* Arkitektura Budiste
* Tempulli hindu
* Arkitektura e tempujve hindu
* Shpellat Barabar
* Shpellat Ellora
* Shpellat Kanheri
* Shpellat Pandavleni
* Lenyadri
* Shpellat Ajanta
* Shpellat Badami
* Shpellat Udayagiri
* Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri
* Shpellat Karla
* Aihole

## Referime 
## Bibliografia
* Carmel Berkson: Elephanta: The Cave of Shiva; 1999, Motilal Banarsidass Publ.; isbn 978-81-208-1284-0.
* Charles Dillard Collins: The Iconography and Ritual of Śiva at Elephanta; SUNY Press.; 1988, isbn 978-0-88706-773-0.
* Trudy Ring, Robert M. Salkin & Sharon La Boda: International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania; kapitulli Elephanta Island; Taylor & Francis, isbn 978-1-884964-04-6, fq. 252–5