Rinoceront i zi

Rinoceronti i zi ( Diceros Bicornis ) është një specie e rinoceront , vendas në Afrikën lindore dhe jugore, duke përfshirë Botsvana , Kenia , Malavi , Mozambik , Namibia , Afrika e Jugut , Svaziland , Tanzani , Zambia dhe Zimbabve . Megjithëse rinoceronti është referuar si i zi , ngjyrat e tij ndryshojnë nga kafe deri në gri.

Rinoceronti tjetër afrikan është rinoceronti i bardhë (Ceratotherium simum). Fjala "e bardhë" në emërin e "rinocerontit të bardhë", është thënë shpesh që të jetë një keqinterpretim fjalës afrikan WYD (kuptimin e gjerë), duke iu referuar kokës në formë katrore e rinocerontit të bardhë dhe për të mos u ngatrruar me rinocerontin e zi, i cili e ka kokën në fund si sjep. Këto specie tani nganjëherë quhen si rinocerontë katrorë (për të bardhin) dhe me grep (për të ziun). 

Të gjitha speciet  janë klasifikuar si të rrezikuar në mënyrë kritike (edhe pse rinocerontët e zinj jug-perëndimore është klasifikuar si të pambrojtur ). Tre nën-lloje janë shpallur të zhdukur , përfshirë rinocerontët e zinj perëndimorë , të cilat u shpallën të zhdukur nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) në 2011. 

## Taksonomia 
Lloji u emërua fillimisht si Rhinoceros bicornis nga Carl Linnaeus  në 1758. Emri do të thotë "rinoceront me dy brirë". Ka disa konfuzion rreth asaj që pikërisht Linnaeus kishte konceptuar me këtë emër, pasi kjo specie është bazuar ndoshta mbi kafkën e një rinoceronti indian ( Rhinoceros unicornis ), me një bri të dytë artificialisht shtuar nga koleksionist. Një kafkë e tillë është e njohur të ketë ekzistuar dhe Linnaeus madje përmendi Indinë si origjinë të kësaj specie. Sidoqoftë ai gjithashtu iu referua raporteve nga udhëtarët e hershëm për një rinoceront me brirë të dyfishtë në Afrikë dhe kur doli se ekzistojnë vetëm një specie të rinocerontve në Indi,"Rhinoceros" bicornis u përdor për t'iu referuar rinocerontit afrikan ( rinoceronti i bardh u bë i njohur vetëm në 1812). 

### Subspeciet 
*       Rinoceronti jugor i zi ose rhinoceros Cape black ( D. b. Bicornis ) - Zhdukur.Të shumtë në numër nga Kepi ​​i Shpresës së Mirë në Transvaal , Afrika e Jugut dhe ndoshta në jug të Namibisë , kjo ishte nëngrupi më i madh. U zhduk për shkak të gjuajtjes së tepërt dhe shkatërrimit të habitateve rreth vitit 1850. 
*       Rinoceronti i zi verilindor ( D. b. Brucii ) - Zhdukur. Ish- Sudani qendror , Eritrea , Etiopia veriore dhe juglindore , Xhibuti dhe Somali veriore dhe juglindore . Popujt e varfër në Somalinë veriore u zhdukën gjatë shekullit të 20-të.
*       Rinoceronti i zezi e Chobe ( D. b. Chobiensis ) - Një nëngrup vendor i kufizuar në Luginën Chobenë Angolën juglindore , Namibinë ( rajoni Zambezi ) dhe Botsvanë veriore . Pothuajse i zhdukur, ndoshta vetëm një ekzemplar i mbijetuar në Botsvanë. 
*       Rinoceronti i zi i Ugandës ( D. b. Ladoensis ) - Ish-shpërndarja nga Sudani i Jugut , anembanë Ugandës në Kenia perëndimore dhe Etiopia jugperëndimore . Rinocerontët e zinj konsiderohen të zhdukur në pjesën më të madhe të kësaj zone dhe statusi i saj konservues është i paqartë. Ndoshta mbijeton në rezervatet e Kenisë.
*       Rinocerontët e zinj perëndimorë ( D. b. Longipes ) - Zhdukur. Pasi jetuan në Sudanin e Jugut , Republika Veriore e Afrikës Qendrore , Chad jugore , Kameruni i veriut , Nigerin veriore dhe Niger juglindore . Varg mund të zgjerohet në perëndim në lumin Niger në Nigerin perëndimor , megjithëse kjo është e pakonfirmuar. Prova nga Liberia dhe Burkina Faso kryesisht mbështetet në ekzistencën e emrave indigjenë për rinocerontët. Një varg shumë më i madh në Afrikën Perëndimore siç është propozuar më herët dyshohet nga një studim i vitit 2004. Mostrat e fundit të njohura të egra jetonin në Kamerunin verior . Në vitin 2006, një studim intensiv në të gjithë shtrirjen e tij në Kamerun nuk arriti të gjejë ndonjë, gjë që çoi në frikën se ishte zhdukur në të egra.  Më 10 nëntor 2011, IUCN shpalli rinocerontët e zinj perëndimorë të zhdukur . 
*       Rinoceronti Lindor i Zi ( D. b. Michaeli ) - Kishte një shpërndarje historike nga Sudani i Jugut , Uganda , Etiopia , përmes Kenisë në Tanzani veri-qendror. Sot, sfera e saj është e kufizuar kryesisht në Kenia dhe Tanzani.
*       Rinoceronti i zi jug-qendror ( D. b. Minor ) - Nënshkrimet më të shpërndara gjerësisht, të karakterizuara nga një trup kompakt, kokë proporcionalisht e madhe dhe mbështjellës të dukshëm të lëkurës. Shkon nga veri-lindje Afrika e Jugut ( KwaZulu-Natal ) në verilindje Tanzani dhe Keniajuglindore . Të ruajtur në rezerva përgjatë shumicës së vargut të saj të mëparshëm, por ndoshta të zhdukur në Angolën lindore , në Republikën Demokratike Jugore të Kongos dhe ndoshta në Mozambik . Zhduk, por ri-futur në Malavi , Botsvanë dhe Zambie .
*       Rinoceronti i zi jugperëndimor ( D. b. Occidentalis ) - Një nëngrup i vogël, i përshtatur për mbijetesë në kushtet e shkretëtirës dhe gjysmë të shkretëtirës. E shpërndarë fillimisht në Namibinë veriperëndimore dhe në Angolën jugperëndimore , sot e kufizuar në rezervat e kafshëve të egra në Namibi me shikime sporadike në Angolë. Këto popullime shpeshherë i referohen gabimisht D. b. bicornis ose D. b. të vogla, por përfaqësojnë një subspecies në të drejtën e tyre. 

Skema alternative më e adoptuar vetëm njeh vetëm pesë nën-lloje ose "eko-lloje", D. b. bicornis , D. b. brucii , D. b. longipes , D. b. michaeli , dhe D. b. i mitur . Ky koncept përdoret edhe nga IUCN , duke renditur tre subspecies mbijetuar dhe duke njohur D. b. brucii dhe D. b. longipes si të zhdukur. Dallimi më i rëndësishëm në skemën e mësipërme është përfshirja e subspecies jugperëndimore ekzistuese nga Namibia në D. b. bicornis në vend të nëngrupit të vet, dhe pastaj nënligjin nominale nuk konsiderohet e zhdukur. 

## Evolucioni 
parapamje|Ilustrimi krahasues i rinocerontit të zi (lart) dhe të bardhë (posht)
Rinoceronti i zi u shfaq në Eocen,rreth pesëdhjetë milionë vjet më parë së bashku me Perisodaktilët  e tjerë. Paraardhësit e rinocerontëve të zinj dhe të bardhë ishin të pranishëm në Afrikë deri në fund të Miocenit të vontë,rreth dhjetë milionë vjet më parë. Të dy speciet evoluan nga speciet e përbashkëta stërgjyshore Ceratotherium neumayri . Midis katër dhe pesë milionë vjet më parë,  disa rinocerontë të zinj u ndan nga rinocerontët e bardhë. Pas kësaj ndarje, paraardhësi i drejtpërdrejtë I Diceros bicornis , Diceros praecox ishte i pranishëm në Pliocenën e Afrikës Lindore (Etiopi, Kenia, Tanzania). Një rinoceront i zi i rritur është i gjatë rreth 140-180 cm (55-71 in)  dhe është i gjërë 3-3.75 m (9.8-12.3 ft). Një i rritur zakonisht peshon nga 800 deri në 1400 kg (1,760 deri 3,090 lb), megjithatë mostra të mëdha masive jashtëzakonisht të mëdha janë raportuar në deri në 2,896 kg (6,385 lb). Femrat janë më të vogla se meshkujt. Dy brirë në kafkë janë të bërë nga keratin, briri i madh është zakonisht 50 cm (20 in).
parapamje|Kafka e Dirtos bicornis
Ndonjëherë, një bri i tretë, më i vogël mund të zhvillohet. Këto brirë përdoren për mbrojtje, kërcënime dhe gërmime për ushqyrje. Rinoceronti i zi është më i vogël se rinocerontie i bardhë , dhe është afër madhësisë së rinocerontit javan të Indonezisë. Ai ka një buzë të sipërme të theksuar dhe të hershme, e cila përdor për të kapur gjethe dhe degëzime kur ushqehet. Rinoceronti i bardh i ka buzët katrore,të cilët i shërbejn për të ngrënë bar. Rinoceronti i zi gjithashtu mund të dallohen nga rinocerontët e bardhë sipas madhësisë, kafkës dhe veshëve. 

Lëkura e trashë e shtresës së tyre ndihmon për të mbrojtur rinocerontin nga ferrat dhe baret e mprehtë . Lëkura e tyre përmban parazitë të jashtëm , të tilla si merimanga dhe këpusha , të cilat mund të hahen nga oxpeckers dhe egrets . Një sjellje e tillë fillimisht mendohej të ishte një shembull i mutualizmit , por dëshmitë e fundit sugjerojnë se oxpeckers mund të jenë parazit, duke ushqyer me gjakun e rinocerontëve. Zakonisht supozohet se rinocerontët e zinj kanë shikim të dobët, duke u mbështetur më shumë në dëgjimin dhe nuhatje. Megjithatë, studimet kanë treguar se shikimi i tyre është relativisht i mirë, rreth nivelit të një lepuri. Veshët e tyre kanë një gamë relativisht të gjerë rrotullimi për të zbuluar tingujt

## Shpërndarja 
### Rangu paraistorik 
Ashtu si me shumë elementë të tjerë të faunës së gjitarëve të egër të Afrikës, rinocerontët e zinj ndoshta kishin një gamë më të gjerë në pjesën veriore të kontinentit në kohët parahistorike se sa sot. Megjithatë kjo duket se nuk ka qenë aq e gjerë sa ajo e rinocerontëve të bardhë. Mbetjet e pakontestueshme fosile ende nuk janë gjetur në Afrikën Veriore

#### Gama historike dhe ekzistuese 
Vargu natyror i rinocerontëve të zinj përfshin pjesën më të madhe të Afrikës jugore dhe lindore, por nuk ndodhi në pellgun e Kongos , zonat e pyjeve tropikale përgjatë bregut të Beninit , maleve etiopiane dhe bririt të Afrikës . Në Afrikën Perëndimore ai është i shumtë në një zonë që shtrihej nga lindja në perëndim nga Eritrea dhe Sudani përmes Sudanit Jugornë juglindje të Nigerit , dhe veçanërisht rreth Liqenit Çad . Shfaqja e saj më tej në perëndim është e diskutueshme, edhe pse shpesh supozohet në letërsi. Sot është krejtësisht i kufizuar në rezervatet natyrore të mbrojtura dhe është zhdukur nga shumë vende në të cilat dikur ka lulëzuar, veçanërisht në perëndim dhe në veri të zonës së saj të mëparshme. Popullatat e mbetura janë shumë të shpërndara. Disa mostra janë zhvendosur nga habitati i tyre në vende më të mbrojtura, nganjëherë në kufijtë kombëtarë. Rinoceronti i zi është rikthyer me sukses në Malavi që nga viti 1993, ku u zhduk në vitin 1990.  Në mënyrë të ngjashme, u ripranua në Zambia( Parku Kombëtar i Veriut Luangwa ) në vitin 2008, ku ishte zhdukur në 1998, dhe në Botsvana (i zhdukur në vitin 1992, rifutur në 2003). 

Në maj 2017, 18 rinoceront lindor të zinj u transferuan nga Afrika e Jugut në Parkun Kombëtar Akagera në Ruandë. Parku kishte rreth 50 rinoceront në vitet 1970, por numri shënoi deri në zero deri në vitin 2007. Në shtator 2017, lindja e një viçi e ngriti popullsinë në 19. Parku ka dedikuar ekipet e monitorimit të rinocerontëve për të mbrojtur kafshët nga gjuetia.  

Në tetor 2017, qeveritë e Çadit dhe Afrikës së Jugut arritën një marrëveshje për të transferuar gjashtë rinoceront të zinj nga Afrika e Jugut në Parkun Kombëtar Zakouma në Çad. Pasi të jetë themeluar, kjo do të jetë popullsia veriore e specieve. Speciet u fshinë nga Çadi në vitet 1970 dhe janë nën presion të rëndë të gjuetisë në Afrikën e Jugut. Marrëveshja u bën thirrje ekspertëve të Afrikës së Jugut që të vlerësojnë habitatin, aftësitë e menaxhimit lokal, sigurinë dhe infrastrukturën para se të bëhet transferimi. 

## Sjellje 
parapamje|Një rinoceront i zi i rritur me këlyshin e tij në kopshtin zoologjik të Krefeldit
parapamje|Rinoceronti i zi në ujërat e Moringa, Parku Kombëtar i Etosha
Rinocerontët e zinj zakonisht mendohet të jenë të vetmuar, me lidhjen e vetme të fortë midis nënës dhe viçit të saj. Përveç kësaj, meshkujt dhe femrat kanë një marrëdhënie bashkëshortore gjatë çiftëzimit, gjithashtu të rriturit dhe të rinjtë shpesh formojnë lidhje të ngushta me individë të moshuar të secilës prej gjinive.  Ata nuk janë shumë territorial dhe shpesh ndërpresin territoret e tjera të rinisë. Në përgjithësi ato kanë shkallë më të vogla të territore dhe dendësi më të madhe në habitatet që kanë shumë ushqim dhe ujë në dispozicion dhe anasjelltas nëse resurset nuk janë në dispozicion. Seksi dhe mosha e një rinocerontët të zi ndikojnë në gamën dhe madhësinë së territoreve, me vargjet e femrave më të mëdha se ato të meshkujve, sidomos kur shoqërohen nga një viç.Në  Serenget një territor është rreth 70 në 100 km 2 (27-39 sq mi), ndërsa në Ngorongoro ajo është në mes 2,6-58,0 km 2 (1.0 për 22.4 sq mi). Rinocerontët e zinj gjithashtu janë vërejtur të kenë një zonë të caktuar që ata tentojnë të vizitojnë dhe të pushojnë shpesh të quajtura "shtëpi" të cilat zakonisht janë në nivel të lartë toke. Këto "shtëpi" shkon mund të ndryshojnë nga 2.6 km 2 me 133 km 2 me vargjet më të vogla në shtëpi që ka burime më të bollshme se vargjet më të mëdha në territore.  

Kohët e fundit janë studiuar rinocerontët e zinj në robëri dhe rezervat për të treguar se meshkujt flenë më gjatë mesatarisht se femrat me afro dyfishin e kohës. Faktorë të tjerë që luajnë një rol në modelet e tyre të gjumit janë vendi ku vendosin të flenë. Edhe pse ata nuk flenë më gjatë në robëri, ata flenë në kohë të ndryshme për shkak të vendndodhjes së tyre në robëri ose në pjesën e parkut.  

Rinoceronti i zi ka një reputacion për të qenë jashtëzakonisht agresiv. RinocerontI i zi dyluftojnë njëri-tjetrin, dhe ata kanë normat më të larta vdekshme nga luftrat regjistruar për çdo gjitar: rreth 50% e meshkujve dhe 30% e femrave vdesin nga plagët luftarake. Rinocerontët e rritur normalisht nuk kanë grabitqarët natyrorë, falë madhësisë së tyre imponuese, si dhe lëkurës së tyre të trashë dhe brirëve vdekjeprurës. Megjithatë, rinocerontët e zinj të rritur kanë rënë pre e krokodilëve në rrethana të jashtëzakonshme. Viçat dhe, shumë rrallë, të rriturit mund të vriten nga luanët. 

Rinocerontët e zinj ndjekin të njëjtat shtigje që elefantët përdorin për të marrë nga zonat e ushqimit në vrimat e ujit. Ata janë shumë të shpejtë dhe mund të arrijnë deri në shpejtësitë deri në 55 kilometrave në orë (34 mph). 

### Ushqimi 
parapamje|Dieta me bar
Rinoceronti i zi është një herbivor që ha bimë, degë, gjethe, shkurre të mprehta dhe fruta. Habitati i tyre është savana,por ndonjëherë dhe në periferitë e pyjeve. Dieta e tyre mund të zvogëlojë sasinë e bimëve me dru.Ata kanë një dietë të kufizuar në mënyrë të konsiderueshme me një preferencë për disa lloje të bimëve kryesore dhe një tendencë për të zgjedhur speciet gjethore në sezonin e thatë. Ekzistojnë 18 lloje të bimëve me dru, të njohura në dietën e rinocerontëve të zinj dhe 11 lloje që ndoshta mund të jenë pjesë e dietës së tyre. Rinocerontët e zinj gjithashtu kanë një tendencë për të zgjedhur ushqimin bazuar në cilësinë, ku studiuesit gjejnë më shumë popullsi në zonat ku ushqimi ka cilësi më të mirë. Në përputhje me zakonin e tyre të ushqyerjes, përshtatjet e aparatit të përtypjes janë përshkruar. Rinoceronti i zi ka një aktivitet të përtypjes së dyfishtë me një prerje. Rinoceronti i zi gjithashtu mund të konsiderohet një herbivore më sfiduese për të ushqyer në robëri krahasuar me të afërmit e saj kullotës.Mund të jetojë deri në 5 ditë pa ujë gjatë thatësirës. Rinocerontët e zinj jetojnë në disa habitate, duke përfshirë pyjore , kënetave, dhe fusha.Preferencat e habitatit tregohen në dy mënyra, sasinë e shenjës që gjendet në habitatet e ndryshme, dhe përmbajtjen e habitatit të shkallëve të territoreve dhe zonave kryesore. Llojet e habitatit janë identifikuar gjithashtu në bazë të përbërjes së llojeve të bimëve dominuese në secilën zonë.  Ata ushqiehen në mëngjes dhe në mbrëmje. Ata janë selektiv, por studimet e bëra në Kenia tregojnë se ata e shtojnë materialin përzgjedhës me disponueshmëri në mënyrë që të plotësojnë kërkesat e tyre ushqyese.Në pjesën më të nxehtë të ditës ata janë më joaktiv,ata pushojnë, flejnë dhe zhyten në baltë. Wallowing ndihmon freskimin e temperaturës së trupit gjatë ditës dhe mbron kundër parazitëve. Kur rinoceronti i zi  përdorin buzët e tyre për të hequr degët e gjetheve të tyre. Konkurrenca me elefantët po shkakton për të zëvëndësuar dietën e tyre. Rinoceronti i zi ndryshon selektivitetin e tij me mungesën e elefantit. 

Ekziston një ndryshim në përbërjen e saktë kimike të brinjëve të rinocerontëve. Ky ndryshim lidhet drejtpërdrejt me dietën dhe mund të përdoret si një mjet për identifikimin e rinocerontit. Përbërja e bririt ka ndihmuar shkencëtarët të gjejnë vendndodhjen origjinale të rinocerontit individualë, duke lejuar zbatimin e ligjit për të më të saktë dhe më shpesh identifikimin dhe penalizimin e luftëtarëve. 

### Komunikimi 
parapamje|Rinoceront i zi në parkun e Ngorongoro , Tanzani
Rinocerinti përdor disa forma të komunikimit. Për shkak të natyrës së tyre të vetmuar, shenjat e aromës shpesh përdoren për t'u identifikuar me rinocerontët e zinj të tjerë. Spërkatja e urinës ndodh në pemë dhe shkurre, rreth vrimave të ujit dhe zonave të ushqimit. Femra lag me urinë më shpesh kur është e pranueshme për mbarështim.Defekacioni nganjëherë ndodh në të njëjtin vend të përdorur nga rino të ndryshëm, të tilla si rreth stacioneve të ushqyerit dhe gjurmët e lotimit. Duke ardhur në këto vende, rinoceronti do erë për të parë kush është në zonë dhe të shtoni shenjën e tyre. Urina dhe jashtëqitja e një rinoceronti të zi ndihmojnë rinocerontët e zinj të tjerë për të përcaktuar moshën, gjininë dhe identitetin e tij. 

Rinoceronti i zi ka veshë të fuqishëm që mund të rrotullohen lirshëm në të gjitha drejtimet. Kjo ndjenjë shumë e zhvilluar e dëgjimit lejon rinocerontët e zinj për të zbuluar tinguj në distanca të mëdha. 

### Riprodhimi 
parapamje|Nëna dhe viçi në Lewa, Kenia qendrore
Të rriturit janë të vetmuar në natyrë, që vijnë së bashku vetëm për t'u çiftëzuar.Rinoceronti nuk ka një model sezonal, por lindjet priren të jenë në fund të sezonit me shi në mjedise më të thatë.

Sjelljet e çiftëzimit përfshijnë grindjen dhe dyluftime me brirët midis meshkujve. Një sjellje tjetër e rrotullimit quhet "bllofi" dhe "bluster", ku rinoceronti do të gërryejë dhe do të lëkundë kokën nga njëra anë në tjetrën në mënyrë agresive përpara se të largohet në mënyrë të përsëritur. Çiftet e mbarështimit qëndrojnë së bashku për 2-3 ditë dhe nganjëherë edhe javë. Ata bashkohen disa herë në ditë gjatë kësaj kohe dhe bashkimi zgjat për gjysmë ore.

Periudha e shtatzënisë për një rinoceront të zi është 15 muaj. Viçi i vetëm peshon rreth 35-50 kilogramë (80-110 lb) në lindje dhe mund të ndjekë nënën e vet pas vetëm tri ditëve. Pavarsia ndodh në moshën 2 vjeçare për pasardhësit. Nëna dhe viçi qëndrojnë së bashku për 2-3 vjet deri në lindjen e viçit tjetër; viçat femra mund të qëndrojnë më gjatë, duke formuar grupe të vogla. Të rinjtë merren herë pas here me hijenat dhe luanët . Pjekuria seksuale arrihet nga 5 deri në 7 vjeç për femrat, dhe 7 deri në 8 vjet për meshkujt. Jetëgjatësia në kushte natyrore (pa presion gjuetie ) është 35-50 vjeç. 

## Konservimi 
Për shumicën e shekullit të 20-të, rinocerinti i zi ishte më i shumtë i të gjithë llojeve të rinocerontëve. Rreth vitit 1900 kishte ndoshta disa qindra mijë që jetonin në Afrikë. Gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të numri i tyre u reduktuan rëndë ,rreth 70.000 në fund të viteve 1960 për vetëm 10.000 në 15,000 në vitin 1981. Në fillim të viteve 1990 numri u ul nën 2500, dhe në vitin 2004 është raportuar se vetëm 2,410 rinoceronti të zinj mbetën. Sipas Fondacionit Ndërkombëtar të Rinocerontëve, i vendosur në Florida,rapotoi se popullsia e përgjithshme afrikane ishte rikthyer në 4.240 deri në vitin 2008 (gjë që tregon se numri i vitit 2004 ishte i ulët). Në 1992, nëntë rinoceront u sollën nga Parku Kombëtar i Chete, Zimbaia në Australi nëpërmjet Cocos Island. Pas vdekjes natyrore të meshkujve në grup, katër meshkuj u sollën nga Shtetet e Bashkuara dhe që atëherë janë përshtatur mirë me robërinë dhe klimën e re. Viçat dhe disa nën-të rritur janë prekur nga luanët, por grabitja rrallëherë merret parasysh në menaxhimin e rinocerontëve të zinj. Kjo është një e metë e madhe, sepse grabitja duhet të merren parasysh kur atribuar shkak të performancës së dobët të rinocerontit të zi. Në vitin 2002 vetëm dhjetë rinocerontë të zinj perëndimorë mbetën në Kamerun dhe në vitin 2006 sondazhet intensive në të gjithë vargjet e tyre të dështuara nuk gjetën ndonjë gjë, gjë që çoi në frikën se kjo nënpeshë ishte zhdukur. Në vitin 2011, IUCN shpalli rinocerontin perëndimore të zi të zhdukur . 

Sipas CITES Shtojca I, tregtia ndërkombëtare e bririt të rinocerontëve të zinj është e ndaluar që nga viti 1977. Kina megjithëse u bashkua me CITES që nga 8 prilli 1981,është importuesi më i madh i brirëve të rinocerontëve të zinj. Megjithatë, kjo është një tregti në të cilën jo vetëm që aktorët përfitojnë, por edhe shtetet e kombeve i injorojnë ato. Megjithatë, njerëzit vazhdojnë të heqin rinocerontin nga mjedisi i tyre natyror dhe të lejojnë një varësi nga qeniet njerëzore për t'i shpëtuar nga rreziku. Parqet dhe rezervatet janë bërë për mbrojtjen e rinocerontit me rojet e armatosura duke mbajtur vigjilentë, por edhe shumë gjatar kalojnë dhe vrasin rinoceront për brirët e tyre. Shumë prej tyre kanë konsideruar nxjerrjen e brirëve të rinocerontit për të penguar gjatarët nga therja e këtyre kafshëve ose për t'i sjellë ato në baza të tjera të mbarështimit siç janë SHBA dhe Australia. Kjo metodë e nxjerrjes së bririt, e njohur si dehorning, përbëhet nga qetësimi i rinocerontit dhe pastaj prerja e bririt pothuajse tërësisht ,për të zvogëluar iniciativën për gjuetarët, megjithëse efektiviteti i kësaj në zvogëlimin e gjuetisë nuk është e njohur dhe nënat rinoceront njihen të përdorin brirët e tyre për të shmangur grabitqarët. 

E vetmja nëngrup e rinocerontëve që është rikuperuar disi nga pragu i zhdukjes është rinoceront jugore i bardhë , numri i të cilëve tani vlerësohet rreth 14,500, nga më pak se 50 në dekadën e parë të shekullit të 20-të. Por duket se ka shpresë për rinocerontët e zinj për të rikthyer gametet e tyre nga rinoceront të zndukur në natyrë. Kjo tregon rezultate premtuese për prodhimin e embrioneve të të rinocerontëve të zinj, të cilat mund të përdoren për testimin e spermës në vitro. 

Një ankand i janarit 2014 për një leje për të gjuajtur një rinocerontë të zi në Namibi shitet për 350,000 dollarë në një fond grumbullues të organizuar nga Dallas Safari Club. Ankandi tërhoqi kritika të konsiderueshme si dhe kërcënime me vdekje drejtuar anëtarëve të klubit dhe personit që bleu lejen.  Kjo leje është lëshuar për 1 nga 18 rinocerontë të zinj të identifikuar në mënyrë specifike nga Ministria e Mjedisit dhe Turizmit e Namibisë si mosha e kaluar e mbarështimit dhe konsiderohet një kërcënim për rinocerontët e rinj. 350,000 dollarë që gjahtari i paguar për lejen u përdor nga qeveria Namibiane për të financuar përpjekjet anti-vjedhje në vend. 

## Kërcënimet 
Sot, ekzistojnë kërcënime të ndryshme për rinocerontët e zinj, duke përfshirë ndryshimet e habitatit, gjuetinë e paligjshme dhe speciet konkurruese. Ç’rregullimet civile, të tilla si lufta, kanë bërë efekte të tjera negative për popullsinë e rinocerontëve të zinj që prej viteve 1960 në vende që përfshijnë, por jo kufizuar në, Çadin, Kamerunin, Ruandën, Mozambikun dhe Somalinë.Në Parkun Kombëtar të Elefantëve Addo në Afrikën e Jugut, elefanti afrikan(Loxodonta africana) është duke paraqitur shqetësim të vogël që përfshin rinocerontët e zinj të cilët gjithashtu banojnë në këtë zonë. Të dyja kafshët janë barngrënës; megjithatë, dieta e elefantit përbëhet nga një shumëllojshmëri më e gjerë e kapaciteteve , ndërsa rinoceront ushqehen kryesisht me shkurre xhuxh. Rinoceronti i zi është gjetur për të ngrënë edhe barin.

Rinocerontët e zinj përballen me probleme që lidhen me mineralet që konsumojnë. Ata janë përshtatur për të konsumuar më pak hekur në të egra për shkak të progresionit të tyre evolucionar, gjë që paraqet një problem kur vendoset në robëri. Këto rinoceront mund të mbingarkojnë me hekur, gjë që çon në shkatrrimin e mushkërive, mëlçisë, shpretkës dhe zorrëve të vogla. Jo vetëm që këto rinoceront përballen me kërcënime të egra, por edhe në robëri. Rinocerontët e zinj janë bërë më të ndjeshëm ndaj sëmundjeve në robëri me norma të larta vdekshmërie. 

Gjuetia e paligjshme për tregtinë ndërkombëtare të bririt të rinocerontit është kërcënimi kryesor dhe më i dëmshëm.Vrasja e këtyre kafshëve nuk është unike për shoqërinë e sotme. Kinezët kanë ruajtur dokumente të besueshme të këtyre ngjarjeve që datojnë në 1200 para K. Kinezët e lashtë shpesh gjuajtën bririn e rinocerontit për bërjen e kupave të verës, si dhe lëkurën e rinocerontit për të prodhuar kurora perandorake, rripa dhe forca të blinduara për ushtarët. Një treg i madh për bririn e rinocerontit ka qenë historikisht në vendet e Lindjes së Mesme . Kërkesa për këto ka shpërthyer në vitet 1970, duke shkaktuar rënien e 96% të rinocerontëve të zinj në mes viteve 1970 dhe 1992. Bri përdoret gjithashtu në mjekësinë tradicionale kineze dhe ndihmon qëndrueshmërinë mashkullore dhe pjellorinë. [69]Ajo është gjuajtur edhe për besimet paragjykuese se brirët lejojë qasje të drejtpërdrejtë në qiell për shkak të vendndodhjes së tyre të veçantë dhe natyra uritur.  Efektiviteti i supozuar i përdorimit të bririt të rinocerontit në trajtimin e ndonjë sëmundjeje nuk është konfirmuar, madje as sugjerohet, nga shkenca mjekësore.  

## Referime