Leximi kritik

**Leximi kritik** është një formë e analizës gjuhësore që nuk merr tekstin e dhënë në vlerë nominale, por përfshin një shqyrtim më të thellë të pretendimeve të paraqitura, si dhe pikat mbështetëse dhe kundërshtimet e mundshme. Aftësia për të riinterpretuar dhe rindërtuar për qartësi dhe lexueshmëri të përmirësuar është gjithashtu një komponent i leximit kritik. Identifikimi i paqartësive dhe i të metave të mundshme në arsyetimin e autorit, përveç aftësisë për t'i adresuar ato në mënyrë gjithëpërfshirëse, janë thelbësore për këtë proces. Leximi kritik, ashtu si shkrimi akademik, kërkon lidhjen e pikave evidente me argumentet korresponduese.   "... një histori ka aq versione sa ka lexues. Gjithkush merr atë që dëshiron ose mund nga ajo histori dhe kështu e ndryshon atë në masën e tij. Disa zgjedhin pjesë dhe hedhin poshtë pjesën tjetër, disa e shtypin historinë përmes rrjetës së tyre të paragjykimit, disa e pikturojnë me kënaqësinë e tyre ". - John Steinbeck, *Dimri i pakënaqësisë sonë* (1961)  Nuk ka marrëdhënie të thjeshta mes këtyre niveleve. Si tregon " rrethi hermeneutik ", kuptimi i fjalëve të vetme varet nga kuptimi i tekstit në tërësi (si dhe kultura në të cilën prodhohet teksti) dhe anasjelltas: Nuk mund ta kuptoni një tekst nëse nuk i kuptoni fjalët në tekst. 

Leximi kritik i një teksti të dhënë në këtë mënyrë nënkupton një shqyrtim kritik të koncepteve të përdorura, si dhe të qëndrueshmërisë së argumenteve dhe vlerën e rëndësinë e supozimeve dhe traditave në të cilat është dhënë teksti. 

"Leximi midis rreshtave" është aftësia për të zbuluar mesazhet dhe paragjykimet e nënkuptuara. 

Thurston (1993, f. 638) prezanton konceptin e "leximit simptomatik": "Lexim simptomatik përdoret në kritikën letrare si një mjet për të analizuar praninë e ideologjisë në tekstet letrare. Filozofët marksistë francezë Louis Althusser dhe Étienne Balibar zhvillojnë teknikën e leximit simptomatik në *Reading Capital* ". Dorfman dhe Mattelart më vonë përdorën leximin simptomatik si një mjet për të analizuar praninë e ideologjisë imperialiste në filma Disney. 

## Natyra reciproke e leximit dhe e shkrimit 
Kur lexoni, ju duhet të kërkoni informacione dhe  përballeni me pikëpamje të ndryshme, gjë që ju detyron të konsideroni qëndrimin tuaj. Në këtë proces, lexuesi shndërrohet në një "shkrimtar", pavarësisht nëse ai shkruan ose publikon idetë e tij. 

Leximi dhe shkrimi janë pra procese reciproke, leximi është një proces aktiv dhe mënyra më e mirë për të mësuar leximin kritik është ndoshta duke trajnuar shkrimin akademik. 

Bazerman (1994) shkruan për rolin aktiv të lexuesit dhe vërejtjet (f. &nbsp; 23): "Kurimi për mërzinë e vërtetë është gjetja e një libri më të avancuar mbi këtë temë, vetëm shërimi për pseudo-mërzinë është që të përfshiheni plotësisht dhe personalisht në librin që është përpara jush". Libri i Bazermanit është i bazuar nga një njohuri teorike të avancuar të hulumtimeve akademike, dokumenteve dhe përbërjes së tyre. Për shembull, kapitulli 6 është për "Njohja e shumë zërave në një tekst". Këshillat praktike të dhëna janë të bazuara në teorinë tekstuale ( Mikhail Bakhtin dhe Julia Kristeva ). Kapitulli 8 titullohet "Vlerësimi i librit si tërësi: Rishikimi i librit " dhe titulli i parë është "librat si vegla". 

## Çështje epistemologjike 
Në thelb leximi kritik lidhet me çështje epistemologjike. Hermeneutika (p.sh. versioni i zhvilluar nga Hans-Georg Gadamer ) ka treguar se mënyra se si lexojmë dhe interpretojmë tekstet varet nga "paragjykimi" dhe "paragjykimet" tona. Njohuria njerëzore është gjithmonë një sqarim interpretues i botës, jo një teori e pastër dhe pa interes. Kështu, hermeneutika mund të kuptohet si një teori për leximin kritik. Kjo fushë deri vonë ishte e lidhur me shkencat humane, jo me shkencën. Kjo situatë ndryshoi kur Thomas Samuel Kuhn botoi librin e tij (1962) *Struktura e Revolucioneve Shkencore*, e cila mund të shihet si një interpretim hermeneutik i shkencave, sepse ai i koncepton shkencëtarët të qeverisur nga supozimet që janë ngulitur historikisht dhe aktivitetet e ndërmjetësuara në mënyrë linguistike të organizuara rreth paradigmave që drejtojnë konceptualizimin dhe hetimin e studimeve të tyre. Revolucionet shkencore nënkuptojnë se një paradigmë zëvendëson një tjetër dhe prezanton një grup të ri teorish, përqasjesh dhe përkufizime. Sipas Mallery; Hurwitz & Duffy (1992) nocioni i një komuniteti shkencor të përqendruar në paradigma,  është në analogji me nocionin e Gadamerit për një traditë shoqërore të koduar gjuhësore. Në këtë mënyrë, hermeneutika sfidon pikëpamjen pozitive se shkenca mund të grumbullojë fakte objektive. Vrojtimet bëhen gjithnjë në sfondin e supozimeve teorike: ato varen nga teoria. 

Nga përfundimi, leximi kritik nuk është diçka që çdo dijetar është në gjendje të bëjë. Mënyra se si lexojmë është pjesërisht e përcaktuar nga traditat intelektuale, të cilat kanë formuar besimet dhe mendimet tona. Në përgjithësi kur lexojmë gjëra brenda kulturës ose traditës sonë jemi më pak kritik krahasuar me kur lexojmë  dokumente nga tradita të tjera ose "paradigma". 

## Një shembull i famshëm 
Psikologu Cyril Burt është i njohur për studimet e tij mbi efektin e trashëgimisë në inteligjencë. Menjëherë pas vdekjes së tij, studimet e tij mbi trashëgiminë dhe inteligjencën erdhën duke u keqpërdorur, pasi dolën prova që tregonin se ai kishte falsifikuar të dhënat e hulumtimit. Dokumenti i Tucker (1994) është ndriçues në  mënyrën se si "leximi kritik" është kryer në zbulimin e të dhënave të falsifikuara, si dhe në shumë psikologë të njohur "leximi jo-kritik" i dokumenteve të Burt. Tucker tregon se ekspertët e njohur brenda fushës së hulumtimit të inteligjencës pranuan verbërisht studimin e Cyril Burt edhe pse ai ishte pa vlerë shkencore dhe ndoshta kishte falsifikuar drejtpërdrejt: Dëshirojnë të besojnë se IQ është e trashëgueshme dhe konsiderohet si një kërkesë empirike që mbështet këtë pikëpamje. Ky dokument në këtë mënyrë tregon se si leximi kritik (dhe e kundërta) mund të jetë e lidhur me besimet, si dhe me interesat dhe strukturat e pushtetit. 

## Referime