Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Zimbabves

**Shqipëria** dhe **Zimbabve** kanë vendosur marrëdhënie diplomatike në muajin prill të vitit 1980.

## Marrëdhëniet politike 
Që nga vendosja e marrëdhënieve diplomatike, delegatë të jashtëm shqiptarë e zimbabveanë kanë zhvilluar takime, mbledhje, konferenca e samite të përbashkëta me qëllim forcimin e thellimin e marrëdhënieve politike, ekonomike e kulturore dhe bashkëpunim në sektorë e fusha të ndryshme në organizatat ku të dy vendet bëjnë pjesë. Para se të vendosnin zyrtarisht marrëdhënie diplomatike, delegatë të jashtëm nga Shqipëria, Zimbabve dhe disa vende të tjera kanë marrë pjesë në një konferencë që është mbajtur në Shqipëri, ku zyrtarë të lartë të shtetit shqiptar i kanë drejtuar një letër që mban datën 22 nëntor 1965 dhe që u drejtua nga Përfaqësuesi i Përhershëm i Shqipërisë për Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së. Në letër përmendeshin zhvillimet politike në Shqipëri, lidhja politike dhe diplomatike e Shqipërisë me vende të tjera në botë, bashkëpunimi politik mes Shqipërisë dhe vendeve të tjera në botë, si dhe kontributi dhe ndihmesa e vendeve mike dhe partnere të Shqipërisë, për Shqipërinë e asaj kohe. Delegatë të jashtëm nga Zimbabve vlerësuan Shqipërinë si një vend model që ka parime të zhvilluara politike dhe shoqërore, dhe që ka marrëdhënie të ndërsjellta e bashkëpunim me shumë vende të ndryshme në botë. Delegatë nga Zimbabve shprehën mundësinë e formimit të marrëdhënieve diplomatike mes Shqipërisë dhe Zimbabves, bashkëpunim mes dy vendeve si dhe dhënie ndihme e përkrahje të të dy vendeve në nisma e aktivitete të ndryshme. Ndër vite, Shqipëria dhe Zimbabve kanë thelluar edhe më shumë marrëdhëniet mes tyre, kanë zhvilluar takime, mbledhje, konferenca e samite të përbashkëta, si dhe kanë bashkëpunuar në sektorë të ndryshëm politikë, ekonomikë e kulturorë, që nga mesi i viteve 1980 e deri në mesin e viteve 2000 e më vonë. Më 7 korrik 2008, Shqipëria iu bashkua një reagimi të bërë nga Bashkimi Evropian rreth një gjendje të dhunës dhe përleshjeve mes disa grupeve kriminale në Zimbabve në atë periudhë. Zyrtarë të lartë të Bashkimit Evropian thanë në atë kohë se Bashkimi Evropian ishte gati të merrte në konsideratë marrjen e "masave të përshtatshme" kundër atyre që janë përgjegjës për dhunën në Zimbabve. Zyrtarët e lartë të Bashkimit Evropian nuk bënë me dije se cilat mund të jenë këto masa që duhen marrë ndaj personave që ushtronin dhunë në Zimbabve. Deklarata e BE-së shtoi se Shqipëria dhe disa vende të tjera jo-anëtare të BE-së në atë kohë si dhe disa vende të tjera jo-anëtare të BE-së në periudha të ndryshme, si Turqia, Kroacia, Islanda, Norvegjia, Lihtenshtajni, Maqedonia e Veriut, Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi, Ukraina, Moldavia, Gjeorgjia dhe Armenia, gjithashtu e mbështetën nismën e BE-së për marrjen e masave kundër personave që janë përgjegjës për dhunën në Zimbabve. Udhëheqësit botërorë e kanë përçmuar rizgjedhjen pa kundërshtarë të Presidentit të Zimbabves Robert Mugabe në atë kohë. Dhuna e përhapur e sponsorizuar nga shteti kishte bërë që udhëheqësi i Lëvizjes për Ndryshim Demokratik të opozitës, Morgan Tsvangirai, të tërhiqej nga balotazhi presidencial. Në atë periudhë, pas vendosjes së masave të BE-së dhe disa vendeve të tjera jo anëtare të BE-së ndaj Zimbabves, për të ndaluar dhunën ndërmjet grupeve rivale në Zimbabve, që ndër masat e marra nga vendet e BE dhe disa vende jo anëtare të BE ishin edhe sanksione politike dhe ekonomike ndaj Zimbabves, marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Zimbabves u zbehën në mënyrë të konsiderueshme. Më 10 gusht 2009, në një artikull të publikuar nga Reuters, flitej rreth zhvillimeve politike në Zimbabve në atë kohë, si dhe deklaratën e presidentit Robert Mugabe që mund të rikonsideronte të vendoste marrëdhënie diplomatike me Perëndimin, përfshirë edhe disa vende të Evropës Jugore dhe Lindore, duke përfshirë edhe Shqipërinë. Deklarata e presidentit Mugabe u bë pas zbehjes së marrëdhënieve të vendeve të ndryshme me Zimbabven, pas zhvillimeve politike që kishin ndodhur në vitin 2008 në Zimbabve, ku grupe të ndryshme kriminale në përkrahje të qeverisë dhe grupe të ndryshme kriminale jo qeveritare ishin përleshur me njëri tjetrin me qëllim luftën për pushtet dhe kërkesën për zbatimin e ligjeve dhe të drejtave të njeriut në Zimbabve. Pas vendosjes së masave nga vendet e BE ndaj Zimbabves në vitin 2008 që ishin disa sanksione politike dhe ekonomike me qëllim ndalimin e dhunës mes grupeve kriminale në Zimbabve, ku ndër vende të tjera jashtë BE që vendosën masa dhe sanksione ndaj Zimbabves ishte edhe Shqipëria, marrëdhëniet mes Zimbabves dhe këtyre vendeve u zbehën dhe Presidenti Mugabe kërkoi t'i rivendoste marrëdhëniet e mira me këto vende, përfshirë edhe Shqipërinë. Më 8 shtator 2020, në një artikull të publikuar nga disa organizata qeveritare dhe media si organizata qeveritare "Depozita Zvicerane me Qasje të Hapur", organizata e gazetarëve "Sage Journals" dhe faqja mediatike kërkimore online "Research Gate" flitej rreth politikave sulmuese nga Shqipëria në Zimbabve: Një studim krahasues në shkallë të gjerë mbi nxitësit e fushatave negative. Në artikuj përmenden hetimet për nxitësit e fushatave negative në mbarë botën duke përdorur një grup të dhënash prej më shumë se 80 zgjedhjesh kombëtare. Fenomeni i fushatave negative si përdorimi i sulmeve politike kundër programit, të dhënave, politikave ose personalitetit të kundërshtarëve gjatë fushatave zgjedhore, ka marrë vëmendje në rritje në disa dekada. Në listën e vendeve që bënin pjesë në zhvillimin e fushatave zgjedhore dhe zgjedhjeve jo të lira dhe me cënim të drejtash elektorale dhe votuese, në periudha të ndryshme kohore, bënin pjesë edhe Shqipëria dhe Zimbabve, ku kishte moszbatim në disa aspekte të zhvillimit të lirë të zgjedhjeve elektorale dhe drejtim pa progres në sistemin qeverisës. Shqipëria, Zimbabve dhe vendet e tjera pjesë e listës negative të mos zhvillimit të zgjedhjeve të lira e të ndershme dhe drejtimit jo preçiz të sistemit të qeverisjes, bënë thirrje për ndryshim të mënyrës së sistemit zgjedhor dhe qeverisës, duke zhvilluar reforma politike që në të ardhmen zgjedhjet në këto vende të jenë të lira e të ndershme dhe sistemi qeverisës të jetë më demokratik, i njëtrajtshëm, i gjithëanshëm dhe gjithëpërfshirës. Më 8 tetor 2020, në një artikull të publikuar nga media prestigjoze ballkanike Balkan Insight, u përpilua një temë diskutimi rreth Rolit të shkurtër "Cameo" për Firmën Farmaceutike të Vogël Shqiptare në Skandalin e Graftit në Zimbabve. Në temë bëhej fjalë se pse një ministër i shëndetësisë i Zimbabvesë do të garantonte një firmë të vogël farmaceutike shqiptare kur përpiqet të furnizohet me pajisje mjekësore? Kompania farmaceutike shqiptare Atiny, në pronësi të vëllait të një zyrtari të lartë shtetëror, është përfshirë në një stuhi politike në Zimbabve për shkak të korrupsionit të dyshuar në prokurimin e sektorit të shëndetësisë. Sipas një aktakuze kundër tij, ish-ministri i shëndetësisë i Zimbabvesë, Obadiah Moyo, akuzohet se i ka dhënë në mënyrë të paligjshme një marrëveshje multimilion dollarëshe Drax Consult Sagl dhe Drax International - të dyja në pronësi të Ilir Dedja, një banor shqiptar në Zvicër - për pajisje mjekësore në luftën kundër koronavirusit. Por ndërhyrja e dyshuar e Moyos filloi më parë, thotë aktakuza, kur ai akuzohet se është përpjekur të ndërhyjë në një tender të mëparshëm në favor të Papi-Pharma, një kompani e vogël në tregun farmaceutik shqiptar me vetëm dy punonjës dhe një xhiro në vitin 2018 prej 7,000 dollarësh. Sipas Regjistrit të Bizneseve në Shqipëri, Papi-Pharma është në pronësi të 27-vjeçarit Taned Bllako, i cili nuk kishte të dhëna të mëparshme aktiviteti në industrinë farmaceutike përpara se të blinte kompaninë në vitin 2019. Bllako është gjithashtu i përfshirë në biznesin e tij familjar të prodhimit të birrës dhe është vëllai i vogël i Alqi Bllakos, drejtor i përgjithshëm i Agjencisë Kombëtare të Infrastrukturës së Ujit dhe Mbetjeve të Shqipërisë, AKUM. E themeluar në qershor 2018, Papi-Pharma u ble nga Bllako më 28 mars 2019, pak para se kompania të paraqiste një ofertë për një kontratë prej 15 milionë dollarësh për të furnizuar Zimbabvenë me ilaçe dhe pajisje mjekësore. Oferta u refuzua në mesin e vitit 2019 në bazë të një studimi të kujdesshëm ndaj Papi-Pharma. Bllako tha se oferta e tij për punë në Zimbabve ishte praktikë standarde biznesi dhe mohoi të kishte të bënte me aktakuzën e Moyos. “Për sa kohë që nuk kam asnjë kontratë me Zimbabvenë, nuk ka asnjë mënyrë që akuzat kundër tij të lidhen me kompaninë time ose me veten time si individ”, tha Bllako për BIRN kur u kontaktua nëpërmjet WhatsApp. Sipas gjetjeve të Komisionit Kundër Korrupsionit të Zimbabvesë, oferta e Papi-Pharma iu dorëzua Moyo-s nga Delish Nguwaya, një biznesmen zimbabvean i cili sipas raporteve të medias në Zimbabve ka lidhje me djalin e Presidentit Emmerson Mnangagwa, Collins. Collins Mnangagwa ka mohuar të ketë pasur ndonjë marrëdhënie biznesi me Nguwayën. Papi-Pharma u regjistrua gjithashtu në korrik 2019 në regjistrin e prokurimit të Zimbabvesë, me zyrën e avokatit të Nguwayës të listuar nën të dhënat e kontaktit të saj. Nguwaya u vu nën hetim në qershor 2020 për shkak të punës së tij si përfaqësues i një grupi të vogël kompanish në pronësi të shtetasve shqiptarë dhe të cilat konkurruan për një sërë kontratash multimilionëshe. Ato përfshijnë Drax Consult Sagl dhe Drax International, të cilat fituan kontrata për pajisje mjekësore COVID-19 pavarësisht se nuk kishin të dhëna të mëparshme në industrinë farmaceutike. Nguwaya aktualisht përballet me akuza për mashtrim në rastin Drax. Sipas akuzave kundër Moyo-s, Papi-Pharma u zgjodh për një blerje të drejtpërdrejtë nga Natpharm - kompania farmaceutike shtetërore e Zimbabvesë - pas ndërhyrjes së drejtpërdrejtë të Moyo-s në maj 2019. Megjithatë, zgjedhja e Papi-Pharma u kritikua nga James Manzou, sekretari i Zimbabvesë për punët e jashtme dhe tregtinë ndërkombëtare dhe i cili ishte i përfshirë në studimin e kujdesit të duhur. Manzou, tha aktakuza, e emëroi drejtorin e Papi-Pharma si Klodian Allajbeu dhe e përshkroi atë si të lidhur me një lëvizje globale të kryesuar nga kleriku turk në mërgim Fethullah Gulen dhe e shpalli një organizatë terroriste nga Ankaraja. Megjithatë, Allajbeu nuk është i listuar si drejtor i Papi-Pharma, sipas regjistrit të biznesit në Shqipëri, por më parë ka qenë partner me Taned Bllakon në një kompani të quajtur Alned 91, me seli në një fabrikë birre në Ersekë, në juglindje të Shqipërisë. Allajbeu është gjithashtu drejtor i Spitalit Amerikan në Tiranë, ofruesi më i madh privat i kujdesit shëndetësor në Shqipëri. Ai tha se emri i tij ishte keqpërdorur dhe se nuk kishte lidhje me ofertën e Papi-Pharma në Zimbabve ose me Bllakon. "Nuk e di pse emri im është përdorur në këtë histori," i tha Allajbeu BIRN, duke thënë se më parë kishte pasur marrëdhënie me Alqi Bllakon, vëllain e madh të Tanedit. "Nuk kam asnjë biznes me këta njerëz tani," tha ai. "Nëse do të kisha qenë i përfshirë, ju siguroj se nuk do të kishte qenë një histori kaq e gjatë", tha gjithashtu ai. Më 2 tetor 2025, u zhvillua një tematikë nga Banka Evropiane e Investimeve, ku në temë diskutimi ishte parteritetet globale ndërtojnë një ekonomi të fortë në Zimbabve. Ndër vendet partnere të Zimbabves që bënin biznes me të dhe kontribonin në zhvillimin e ekonomisë dhe sektorëve të tjerë ekonomikë por edhe sektorë publikë si transporti dhe turizmi në Zimbabve, është edhe Shqipëria, e cila bashkë me disa vende të tjera të Evropës dhe disa vende të tjera të ndryshme në botë, kanë dhënë historikisht e deri më sot ndihma e kontribute për një ekonomi më të fortë në Zimbabve si dhe për të zhvilluar transportin e turizmin në Zimbabve.

## Marrëdhëniet ekonomike 
Të dy vendet eksportojnë mallra dhe shërbime te njëri tjetri. Tregtia e importeve eksporteve përfshin industrinë ushqimore dhe pijet, industrinë mekanike, industrinë elektrike, industrinë elektronike, industrinë e hekurit, industrinë e drurit, industrinë minerale, industrinë tekstile si dhe industrinë inerte.

## Shiko edhe 
* Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë

## Referime 
## Lidhje të jashtme