Slojdi

**Slojdi** (slojd '*** ), i njohur edhe si **sloyd educational*', është një sistem arsimimi i bazuar në artizanat i filluar nga Uno Cygnaeus në Finlandë në vitin 1865. Sistemi u përsos dhe u promovua më tej në të gjithë botën dhe u mësua në Shtetet e Bashkuara deri në fillim të shekullit të 20-të. Ai ende mësohet si lëndë e detyrueshme në shkollat finlandeze, daneze, suedeze dhe norvegjeze.

## Përmbledhje historike 
### Slojdi në Evropë 
Fjala *sloyd* rrjedh nga fjala suedeze , që përkthehet si zanat, artizanat ose punë dore. I referohet kryesisht punimeve me dru, por edhe palosjes së letrës dhe qepjes, qëndisjes, thurjes me shtiza dhe thurjes me grep.

Otto Salomon, me mbështetjen financiare të xhaxhait të tij, hapi një shkollë për mësues në pronën Nääs (tani pjesë e komunës suedeze të Lerum) në vitet 1870.  Shkolla tërhoqi studentë nga e gjithë bota dhe ishte aktive deri rreth vitit 1960.

Qëllimi edukativ i Sloyd ishte formues, pasi mendohej se përfitimet e punimeve artizanale në arsimin e përgjithshëm ndërtonin karakterin e fëmijës, duke inkurajuar sjellje morale, inteligjencë më të madhe dhe punë të palodhur. Sloyd pati një ndikim të dukshëm në zhvillimin e hershëm të stërvitjes manuale, arteve manuale, arsimit industrial dhe arsimit teknik.

Sloyd (  ) ka qenë lëndë shkollore suedeze që nga vitet 1870 dhe e detyrueshme që nga viti 1955. Në kurrikulën aktuale kombëtare për shkollat fillore suedeze, nxënësit kanë mësime në *slöjd* çdo semestër, normalisht midis moshës nëntë dhe pesëmbëdhjetë vjeç.

Në shumicën e shkollave, kursi është ende i ndarë tradicionalisht në dy pjesë: materiale të buta (tekstile) dhe materiale të forta (punime druri dhe metali). Çdo semestër, studentët kalojnë nga një klasë në tjetrën. Dallimet në llojin e detyrave që zgjidhen dhe mënyrën se si trajtohet përmbajtja specifike e lëndës, varen nga trajnimi i mësuesit.

Synimet aktuale të  kurrikula në Suedi duhet t'u japë nxënësve mundësinë për të zhvilluar:

* aftësia për të krijuar dhe dizajnuar produkte në materiale të ndryshme me ndihmën e materialeve dhe mjeteve të përshtatshme
* aftësia për të zhvilluar ide, si dhe për të zgjedhur dhe motivuar qasjen e tyre në përputhje me qëllimin e punës
* aftësia për të reflektuar mbi proceset dhe rezultatet, duke pasur parasysh konsideratat e cilësisë, shprehjes dhe qëndrueshmërisë

Me fjalë të tjera, lënda e *slöjd* në shkollat suedeze synon të zhvillojë njohuritë praktike të nxënësit dhe aftësinë e tyre për të zgjidhur probleme praktike përmes njohurive të proceseve të ndryshme të punës, si dhe mënyrën e vlerësimit të rezultateve të punës së tyre gjatë procesit të prodhimit duke provuar mënyra të ndryshme për të trajtuar mjete ose materiale specifike ose duke zgjedhur mjete dhe materiale alternative. 

### Slojdi në Amerikë 
[parapamje|[Meri Toppelius]]
Meri Toppelius një pedagoge nga Finlanda ishte e para që prezantoi sistemin e slojdit në Shtetet e Bashkuara. 

Pikat kryesore të prezantimit të racës sloyd në Shtetet e Bashkuara ishin Shkolla e Trajnimit të Mësuesve Sloyd e Gustaf Larsson, e cila ndodhej në katin e katërt të Shkollës Industriale të Rrugës North Bennet (tani Shkolla e Rrugës North Bennet) në Boston, dhe në Shkollën Tregtare Baron de Hirsch në NYC. 

Për sistemin slojd, në raportin vjetor të Shkollës Industriale të Rrugës North Bennet nga viti shkollor 1908-1909 thuhet mes tjerash:

I njëjti raport vjetor vazhdon duke thënë se "Shkolla e Trajnimit Sloyd, e cila për shumë vite kishte zënë katin e katërt, iu dha një ndërtesë e re në Rrugën Harcourt, pasi edhe kërkesat për shkollën janë rritur në një masë të tillë sa i kanë bërë lagjet e vjetra krejtësisht të papërshtatshme. Nënkuptimi është se mësimet u përvetësuan më tej në sistemin arsimor të Bostonit".

Gustaf Larsson shkroi një numër librash rreth Sloyd dhe edukimit në Sloyd, dhe BB Hoffmann, drejtori i Shkollës Tregtare Baron De Hirsch, botoi gjithashtu një tekst të rëndësishëm. Ednah Anne Rich, një e diplomuar në shkollën e Gustaf Larsson në Boston dhe në Shkollën e Trajnimit Sloyd në Nääs, filloi trajnimin e mësuesve në Sloyd në Santa Barbara . Brenda pak vitesh, gjuha Sloyd po mësohej në qindra shkolla në të gjithë SHBA-në.

## Parimet 
### Qëllimi zhvillimor 
[parapamje|[Otto Salomon]]
Në Sloyd-in edukativ, siç u krijua nga Otto Salomon në vitet 1870, projektet e përpunimit të drurit u hartuan për të ndërtuar gradualisht mbi aftësitë në rritje të fëmijës. Kjo u arrit duke bërë që projektet të rriteshin në shkallën e vështirësisë gjatë një periudhe kohore, përmes futjes së kompleksitetit të formës dhe procedurave, dhe përmes futjes graduale të mjeteve më të vështira të përpunimit të drurit. Salomoni besonte se mësuesi duhet të studionte dhe të njihte me kujdes çdo fëmijë. Thuhej se nga perspektiva e studentit, asnjë projekt nuk duhet të jetë më i vështirë se projekti menjëherë paraprirës. Sloyd mësohej përmes përdorimit të serive të modeleve, duke u rritur në vështirësi dhe kompleksitet që studentët duhej t'i riprodhonin me saktësi pa ndërhyrjen e mësuesit. Salomoni zhvilloi ushtrime në përdorimin e mjeteve të ndryshme që çuan në aftësi në krijimin e modeleve. Ushtrimet në përdorimin e mjeteve të ndryshme u zhvilluan përmes një studimi të kujdesshëm nga Salomoni, por ai gjithashtu inkurajoi që seritë e modeleve të përshtateshin dhe të bëheshin të rëndësishme për kulturat e ndryshme në të cilat mësohej Sloyd. Objektet në serinë e modeleve u krijuan për të qenë të dobishme për fëmijën dhe familjen e tij, duke ndërtuar kështu një marrëdhënie vullneti të mirë dhe mbështetjeje të ndërsjellë në edukimin e fëmijës.

"Paper sloyd", në veçanti, ishte menduar si një përgatitje për përpunimin e drurit dhe qepjen, të cilat konsideroheshin punë më të vështira të përshtatshme për nxënësit më të rritur. Libri *Paper Sloyd për Klasat Fillore* sugjeron se përfitimet e zanatit për nxënësin përfshinin sa vijon: "Vëzhgimi përshpejtohet; sytë stërviten për të parë vija dhe distanca të drejta, duke ndihmuar kështu në vizatimin dhe shkrimin me dorë të lirë; ndërsa muskujt e dorës dhe të kyçit të dorës, duke u përdorur për një qëllim të caktuar, në mënyrë të pavetëdijshme bëhen asistentë të bindur." 

Palosja e letrës përbëhej nga palosja e letrës, e cila i ngjan artit japonez të origami-t, por përfshin më shumë prerje dhe ngjitje. Projektet mund të përfshijnë palosjen e një kutie për një krehër ose fshesë me rrip, një kuti për karamele ose lapsa, rrota gjilpërash, një "gërvishtëse shkrepësesh", një jastëk thithës ose një fshirëse stilolapsash.

### Karakteristikat unike 
parapamje
Sloyd ndryshonte nga format e tjera të trajnimit manual në respektimin e një sërë parimesh të dallueshme pedagogjike . Këto ishin: që mësimdhënia duhet të lëvizë nga e njohura tek e panjohura, nga e lehtë tek më e vështira, nga e thjeshta tek më komplekse, nga konkretja tek abstrakteja, dhe produktet e prodhuara në Sloyd duhet të jenë praktike në natyrë dhe të ndërtojnë marrëdhënien midis shtëpisë dhe shkollës. Sloyd, ndryshe nga rivali i tij kryesor, "sistemi rus" i promovuar nga Victor Della-Vos, ishte projektuar për arsim të përgjithshëm dhe jo profesional.

Edukimi i slojdit, siç praktikohej në Suedi, filloi me përdorimin e thikës. Thika ishte e diskutueshme kur thika u prezantua për herë të parë në Mbretërinë e Bashkuar . Edukatorët në Londër dhe qytete të tjera të Mbretërisë së Bashkuar mezi mund ta imagjinonin vendosjen e thikave në duart e të miturve. Ata zhvilluan një arsyetim për përdorimin e daltave në vend të tyre. Qëllimi i Salomonit në përdorimin e thikës ishte se ajo ilustronte një premisë themelore. Gjatë kohës së shpikjes dhe prezantimit të thikës nga Sloyd në Suedinë rurale, pothuajse çdo djalë që rritej në një fermë kishte përvojë në përdorimin e thikës dhe dinte si ta përdorte atë pa rrezikuar veten ose të tjerët. Fillimi me të njohurën dhe lëvizja drejt të panjohurës ishte një element thelbësor i teorisë së Salomonit. Ai gjithashtu besonte se bukuria e formës ishte më e lehtë për t'u arritur nëpërmjet përdorimit të thikës.

Salomoni besonte se nga të gjitha zanatet bazë, përpunimi i drurit i përshtatej më së miri qëllimeve të përgjithshme arsimore. Meqenëse shumica e shkollave nuk do të ishin në gjendje të përballonin futjen e një larmie të gjerë zanatesh tek nxënësit e tyre, nevojat e përgjithshme të arsimit do të plotësoheshin më së miri përmes mësimdhënies së drurit. Ai iu përmbajt me përpikëri këtij plani dhe vetëm deri në vdekjen e tij, mësimdhënia e tekstilit dhe metalit iu shtua trajnimit të mësuesve në Nääs. Për Salomonin ishte gjithashtu e qartë se zotërimi i një zanati të vetëm ishte më i rëndësishëm sesa një eksplorim i shpejtë i disa zanateve që nuk i ofronin studentit mundësinë për të arritur një pikë zotërimi.

Ndryshe nga arsimi i përpunimit të drurit në vitet e mëvonshme në SHBA, mësimi i përpunimit të drurit u prezantua në klasat fillore për përfitimin më të madh për intelektin në rritje të fëmijës. Kjo ishte në kontrast me sistemin rus të hartuar nga Victor Della Vos, i cili ishte menduar si një sistem profesional për të ndihmuar në përgatitjen e studentëve për punësim në industri. Dallimet midis dy sistemeve ishin më të mëdha nga sa perceptoheshin nga shumë njerëz. Të dy përdornin një seri modelesh, por sistemi rus përdorte vetëm pjesë të gjërave në vend të objekteve të përfunduara. Sistemi i Salomonit bazohej fort në studimin e tij të një linje të gjatë filozofësh arsimorë si Rousseau, Pestalozzi, Fröbel, Commenius dhe të tjerë. Trajnimi i mësuesve në Nääs përfshinte leksione të gjera në teorinë themelore të arsimit. Salomoni besonte se mësimdhënia ishte një art më vete dhe se aftësitë e përpunimit të drurit ishin me rëndësi dytësore në mësimdhënien e sloyd. Nga teoricienë të ndryshëm arsimorë, sloyd është më i lidhur ngushtë me Fröbel. *Hand & Eye*, një revistë arsimore e botuar në Angli nga rreth viteve 1890-1902, iu kushtua diskutimit të përbashkët të parimeve të "arsimit frebelian" dhe sloyd arsimor.

### Marrëdhënia me edukimin fizik 
Meqenëse Salomoni ishte një besimtar i madh në edukimin fizik, trajnimi i mësuesve në lojëra si pjesë e kurrikulës bazë. Në fakt, shkolla në Nääs ishte pika e prezantimit të basketbollit në Evropë,  me lojën që u soll në shkollë nga studentë nga SHBA-ja. Salomoni gjithashtu besonte se përpunimi i drurit ishte një mjet për zhvillimin fizik. Ai bëri një dallim midis qëndrimit të zdrukthëtarit dhe qëndrimit të duhur për përdorim në sloyd.

## Trashëgimia 
Salomoni mbante korrespondencë të rregullt me ish-studentë anembanë botës, fliste në disa gjuhë dhe i mbante leksionet çdo ditë alternative në suedisht, anglisht dhe gjermanisht. Ai nuk ishte aq i mirë në anglisht, por praktikonte në mësimet dhe bisedat gjatë kurseve të verës. "Anglishtja ime është gjithmonë më e mirë në vjeshtë", tha ai me shaka.

Mijëra mësues nga e gjithë bota ndoqën mësimet në Nääs. Disa nga vendet në të cilat u prezantua me sukses sloyd ishin Mbretëria e Bashkuar, SHBA-ja, Japonia, Brazili, Argjentina, Kuba, vendet skandinave dhe shumë të tjera.

## Slojdi sot 
Aktualisht, sloydi është ende pjesë e kurrikulës së detyrueshme shkollore në Finlandë,  Suedi, Danimarkë dhe Norvegji. Në Suedi, nxënësit marrin pjesë në sloydin e drurit, metalit dhe tekstilit dhe u jepet një notë që mbulon aftësitë e tyre në lëndë në tërësi, në Danimarkë të tre materialet janë të detyrueshme si lëndë individuale, dhe në Norvegji, ato janë të bashkuara në një lëndë të vetme të quajtur  Në Islandë, pedagogjia sloyd është baza për kurrikulën e shkollës islandeze të Dizajnit dhe Artizanatit.  në ''The Woodwright's Shop'' në PBS.

## Shih edhe 
Në vitin 2019, një organizatë jofitimprurëse e quajtur Sloyd Experience u themelua në Qarkun Boulder, Kolorado. Sipas faqes së internetit të organizatës, misioni i saj është "të forcojë karakterin e fëmijëve përmes përpunimit të drurit, ku qëllimi ynë i vetëm është të nxisim vetëbesimin, të ushqejmë përqendrimin, të stërvitim këmbënguljen, të inkurajojmë pastërtinë dhe të ngjallim një vlerësim për punën - të gjitha këto do t'i përgatisin ata për të ardhmen e tyre". Sloyd Experience e reklamon veten si ringjallëse e arsimit dhe filozofisë Sloyd në Shtetet e Bashkuara dhe duke punuar për të ofruar këtë arsim autentik dhe praktik në komunitetet në të gjithë vendin në një mënyrë të barabartë dhe të arritshme.

## Shih edhe 
* Arsimi profesional
* Shkollat e larta popullore

## Referime