Dioqeza katolike e Sapës

**Dioqeza e Sapës** (latinisht: *Dioecesis Sappensis*) është një territor kishtar latin ose dioqezë e Kishës Katolike në Shqipërinë e Veriut. Është një dioqezë sufragane në krahinën kishtare të Kryedioqezës metropolitane të Shkodrës-Pult .

Dioqeza mban emrin e qytetit Sapë (Sappa), i cili ndodhet pranë Drinit, në juglindje të liqenit të Shkodrës. Megjithatë, katedralja e dioqezës është Katedralja e Nënë Terezja, në qytetin e Vau-Dejës, Qarku Shkodër . Ish-Katedralja është Kisha e Shën Gjergjit, në Nënshat të po këtij qarku.

Dioqeza është një nga gjashtë juridiksionet katolike në Shqipëri.  Ndodhet në afërsi të liqenit të Shkodrës, në pellgun e lumit Drin .

## Statistikat dhe shtrirja 
Që nga viti 2014 , ajo kreu shërbimin baritor për 70,701 katolikë (34,9% nga 202,800 gjithsej) në 2,544 km 2 në 32 famulli me 19 priftërinj (11 dioqezanë, 8 fetarë), 1 dhjak, 60 besimtarë laikë (9 vëllezër, 51 motra) dhe 2 seminaristë.

Studentët kishtarë të kësaj dioqeze shkollohen në seminarin e Shkodrës. Dioqeza e Sappa përfshin gjithashtu manastirin françeskan në Troshan (Trosciani), ku minoritet kanë një "Collegium seraphicum" për studentët e tyre të filozofisë.

## Historia 
Dioçeza e Sapes u krijua në 1062, nga Papa Aleksandri II . Gjatë shekullit të 11-të, dioqeza ndodhej brenda Dioklesë.

Në vitin 1491 Papa Inocenti VIII bashkoi me të Ipeshkvine e Sardës (Sardoniki), dhe selitë e bashkuara ishin sufragane të Arqipeshkvise së Antivarit deri në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë. Selia e Sardës përbëhej gjithashtu nga Dioqeza e Dagnum-it (Daynum, Dagno, Danj; Daynensis), e themeluar si sufragane e Antivarit gjatë gjysmës së dytë të shekullit të katërmbëdhjetë dhe e bashkuar me Sardën nga Papa Martin V në 1428. Nga Këshilli Shqiptar në 1703, ipeshkvi i Sapës mori disa famulli që më parë i përkisnin Dioqezës së Pultit .

* Territori i humbur më 1890.12.30 në Abacinë Territoriale të Shën Llezhrit të Oroshit.

Numri i saktë i peshkopëve të Sappa nuk dihet. Peshkopi i parë i Sapës i përmendur është Pjetri në shek. 1291. Peshkopët e shquar të Sapës përfshijnë Gjergj Bardhi dhe Lazër Vladanji më vonë u bënë kryepeshkopë të Tivarit . Pjetër Zarishi ishte sekretar i peshkopit të Sapës. 

## Ordinaret ipeshkvore 
; *Peshkopët e Sapës*

* Pietro = Peter I (11 June 1291 – ????)
* Paolo = Paul (ca. 1370–1376?)
* Benevenuli = Benvenuto, Friars Minor (O.F.M.) (2 July 1376 – ????)
* Peter II (Pjetër Zakaria) = Pietro Zaccaria (1395.05.04 – )
* Nicholas I (1414–????)
* Michael (March 1422 – ????)
* Peter III (1425–????)
* Peter IV (1431–????)
* Matthew (Mateo/Mateu Hermollaji) (1433–????)
* George I (1440–1451)
* Emmanuel (1460–????)
* Unknown (1472–????)
* Marinus I (Marin Suma) (1473–????)
* Gabriel I (1479–????)
* Blasius (1489–1490)
* Prodokimi (January 1490 – 1500)
* Peter V (Pjetër Stërbinja) (1501–1507)
* Dominic (Domingo García) (5 July 1508 – ????)
* Ambrosius (Ambrosius Montemini) (1512–????)
* George III (1513–????)
* Didak Fernandez (1514–????)
* John I (Juan Buenaventura de Valderrama) (3 September 1518 – 1520)
* Alphonse (Alfons Kavaçiri) (1521–????)
* *Diocese ceased to function for 50 years for unknown reasons*
* Theobald (Tossoli Blanco) (1582–????)
* George IV (Gjergj Palma) (1583–????)
* Nicholas II (Nikollë Bardhi) (1594–????)
* Simon I (Simon Gjeçi/Jeçi) (1620–1621)
* Peter VI (Pjetër Budi) (20 July 1621 – ????)
* George IV (Gjergj Bardhi) (1623–1635)
* Francis (Frang Bardhi) (1635–????)
* George IV (Gjergj Bardhi) (1644–1646)
* Simon II (Simeoni Suma) (1647–1670s)
* Stephen (Shtjefën Gaspari) (1675–????)
* Martin (Martin Jelić) (1682–????)
* George V (Gjergj Teodori) (1685–1705)
* Egidius (Egidio Quinto) (21 March 1707 – 8 February 1719)
* Marinus II (Marin Gjini) (1719–????)
* John II (Gjon Gallata) (1720–????)
* Basil (Vasil Lindi) (1738–1744)
* Lazarus I (Lazër Vladanji) (1746–1749)
* George (Gjergj Vladanji) (1750–1765)
* Nicholas III (25 August 1765 – 1791)
* John III (Gjon Logoreci) (2 April 1791 – 21 December 1794)
* Anthony (Anton/Ndoc Radovani) (1796–????)
* Marcus (Mark Negri) (1808–????)
* Alexander (Lekë Suma) (24 December 1825 – ????)
* Lazarus I (Lazër Vladanji) (1827 – 15 February 1830)
* Peter VII (Pjetër Borçi) (18 December 1829/13 February 1836) – ????)
* George VII (Gjergj Labella) (1844 – ????)
* Peter VIII (Pietro Severini) (26 November 1843/1 February 1845 – 7 November 1873)
* Julius (Giulio Marsili) (December 1873 – 12 August 1890)
* Lawrence (Lorenzo Petris de Dolammare) (5 August 1890 – 20 December 1892)
* Gabriel II (Gabriel Nev(r)iani) (10 January 1893 – 28 March 1900)
* Lazarus II (Lazër Mjeda) (10 November 1900 – 24 December 1904)
* Jacob (Jak(ë) Serreqi) (7 August/29 October 1905 – 14 April/22 April 1910)
* George VI (Gjergj Koleci) (21 September 1911 – 2 January 1928)
** Gaspar (Gaspër Thaçi) (1928 – ca. 13 June 1928) – Apostolic Administrator
* Joseph (Zef Gjonali) (13 June/25 July 1928 – 9 October/30 October 1935)
* Nicholas IV (Nikollë Vinçenc Prennushi) (27 January/6 February 1936 – 26 June 1940)
* George VIII (Gjergj Volaj) (25 May/26 June 1940 – February 1947/3 February 1948)
* John IV (Gjon Kovaçi) (June 1950 – ????)
** Francis II (Frano Illia) (25 April 1993 – 1997) – Apostolic Administrator
** Angel (Angelo Massafra) (1997 – ca. 2000) – Apostolic Administrator
** Dodë Gjergji (6 January 2000 – 12 December 2006) – Apostolic Administrator
* Lucian (Lucjan Avgustini) (12 December 2006 – 22 May 2016)
* Bishop-elect Simon Kulli (2017.06.15 – ...)

## Shih edhe 
* Kisha katolike në Shqipëri
* Lista e dioqezave katolike në Shqipëri
## Referime