open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lulja mban gishtin në gojë

**Lulja mban gishtin në gojë** : përallë, me autor Naum Prifti, pikt. Johana Shahini. Botuar në Tiranë në vitin 1978 nga "Naim Frashëri". Libri ka 43 faqe dhe me ilustrime.
Mulliri i Kostë Bardhit

**Mulliri i Kostë Bardhit** : dramë me katër akte, me autor Naum Prifti. Botuar në Tiranë në vitin 1971 nga "Naim Frashëri". Libri ka 70 faqe.
Njëqind vjet : tregime e novela

**Njëqind vjet** : tregime e novela, me autor Naum Prifti. Botuar në Tiranë në vitin 1983 nga "Naim Frashëri". Libri ka 299 faqe.
Peliçja e kunadhes

**Peliçja e kunadhes** : përrallë për fëmijët e moshës së ulët shkollore, me autor Naum Prifti, pikt. Bujar Zajmi. Botuar në Tiranë nga "Naim Frashëri". Libri ka 10 faqe dhe me ilustrime.
Plumbat e shkronjave

**Plumbat e shkronjave** : dramë me 7 tablo, me autor Naum Prifti. Botuar në Tiranë në vitin 1978 nga "Naim Frashëri". Libri ka 108 faqe.
Te stacioni pyjor

**Te stacioni pyjor** : përshtatje, me autor Naum Prifti, pikt. Safo Marko. Botuar në Tiranë në vitin 1979 nga "Naim Frashëri". Libri ka 26 faqe dhe me ilustrime.
Tregime (Naum Prifti)

**Tregime** me autor Naum Prifti. Botuar në Tiranë në vitin 1962 nga "Naim Frashëri". Libri ka 111 faqe dhe me ilustrime.
Hiati

Në fonologji, **hiati** ose **diereza** përshkruan shfaqjen e dy tingujve të veçantë zanorë në rrokjet ngjitur pa bashkëtingëllore ndërmjetëse. Kur dy tinguj zanoresh ndodhen afër njëri-tjetrit si pjesë e një rrokjeje të vetme, rezultati quhet diftong.

## Shfaqja 
Disa gjuhë nuk kanë diftonge, përveç ndonjëherë në të folur të shpejtë, ose kanë një numër të kufizuar diftongesh, por edhe sekuenca të shumta zanoresh që nuk mund të formojnë diftongje dhe për këtë arsye shfaqet hiati. Ky është rasti i gjuhës japoneze, nuosu, bantu si suahili dhe lakota.

## Shmangia 
Shumë gjuhë nuk lejojnë ose kufizojnë ndërprerjen dhe e shmangin atë duke fshirë ose asimiluar zanoren ose duke shtuar një bashkëtingëllore shtesë mes dy zanoreve.

### Epenteza 
Një bashkëtingëllore mund të shtohet midis këtyre dy zanoreve (epenteza) për ta shmangur hiatin. Kjo është më së shpeshti një gjysmëzanore ose një bashkëtingëllore glotale, por mund të përdoren gjithashtu të gjitha llojet e bashkëtingëlloreve të tjera, në varësi të gjuhës dhe cilësisë së dy zanoreve ngjitur. Për shembull, disa dialekte jo-rotike të anglishtes shpesh fusin  për të shmangur hiatin pas zanoreve jo të larta të fjalës fundore ose herë pas here morfemë-fundore.

### Tkurrja 
Në poezinë greke dhe latine, hiati përgjithësisht shmanget, megjithëse te shumë autorë ndodh sipas rregullave të caktuara, me shkallë të ndryshme të licencës poetike. Hiati mund të shmanget nga elizioni i një zanoreje fundore, herë pas here *prodelizion* (elizioni i zanores fillestare), sinizeza (shqiptimi i dy zanoreve si një pa ndryshim në drejtshkrim) ose tkurrje të tilla si αει->ᾷ.

## Shënimi 
### Diereza 
Në holandisht dhe frëngjisht, e dyta nga dy zanoret në hiat shënohet me një shenjë diakritike (ose ) nëse përndryshe ai kombinim mund të interpretohej si diftong ose si një nga zanoret e pazëshme. Shembuj janë fjala holandeze '** ("poezi") dhe fjala franceze **' (forma femërore e ''*, "e paqartë"). Megjithatë, ndonjëherë shihet ende në huazime si *naive* dhe *Noël* dhe në emrat e përveçëm *Zoë* dhe *Chloë''.

## Korrigjimi 
Korrigjimi është të shkurtuarit e një zanoreje të gjatë përpara një zanoreje të shkurtër në hiat.

## Shiko edhe 
* Diftongu
* Elizioni

## Referime 
## Leximi më tej 
*
*
*
Leksema

**Leksema** është njësi e kuptimit leksikor që qëndron në themel të një grupi fjalësh që lidhen përmes fleksionit. Është një njësi themelore abstrakte e kuptimit, një njësi e analizës morfologjike në gjuhësi që përafërsisht korrespondon me një grup formash të marra nga një fjalë e vetme, e cila është zakonisht një rrënjë. Për shembull, në shqip, *dal*, *del*, *dilni* dhe *dola* janë forma të së njëjtës leksemë, të cilat mund të përfaqësohen me trajtën *dal*.

Një formë, lema (ose forma e citimit), zgjidhet me marrëveshje si forma kanonike e një lekseme. Lema është forma e përdorur në fjalorë si kokë e fjalës. Format e tjera të një lekseme shpesh renditen më vonë në hyrje nëse janë të rralla ose të lakuara në mënyrë të parregullt.

## Përshkrimi 
Nocioni i leksemës është qendror për morfologjinë, bazë për përcaktimin e koncepteve të tjera në atë fushë. Për shembull, ndryshimi midis fleksionit dhe ndajshtesimit mund të thuhet në terma të leksemave:

* Rregullat e fleksionit lidhin një leksemë me format e saj.
* Rregullat e ndajshtesimit lidhin një leksemë me një leksemë tjetër.

Një leksemë i përket një kategorie të caktuar sintaksore, ka një kuptim të caktuar (vlerë semantike) dhe, në gjuhët flektive, ka një paradigmë përkatëse të eptimit. Kjo do të thotë se një leksemë në shumë gjuhë do të ketë shumë forma të ndryshme. Përdorimi i trajtave të një lekseme rregullohet nga rregullat e gramatikës.

Në shumë teori formale të gjuhës, leksemat kanë korniza nënkategorizimi për të llogaritur numrin dhe llojet e plotësimeve. Ato ndodhin brenda fjalive dhe strukturave të tjera sintaksore.

## Zbërthimi 
Leksemat e një gjuhe shpesh përbëhen nga njësi më të vogla me kuptim individual të quajtur morfema, sipas morfemës së rrënjës + morfemave ndajshtesore + prapashtesës (jo domosdoshmërisht në atë renditje), ku:

* Morfema rrënjore është njësia kryesore leksikore e një fjale, e cila bart aspektet më domethënëse të përmbajtjes semantike dhe nuk mund të reduktohet në përbërës më të vegjël.
* Morfemat ndajshtesore përmbajnë vetëm informacion ndajshtesor.
* Prapashtesat infleksionale ose mbaresat përbëhen nga të gjitha morfemat flektive dhe bart vetëm informacione eptimore.

Morfema e përbërë rrënjore + morfema ndajshtesore shpesh quhet stem. Stemi i zbërthimit +  mund të përdoret më pas për të studiuar fleksionin.

## Shiko edhe 
* Mbaresa (gjuhësi)
* Fleksioni
* Lema
* Fjala leksikore kundrejt fjalës gramatikore
* Shënjuesi (gjuhësi)
* Morfema zero
* Rrënja (gjuhësi)
* Stemi

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*
Tregime të fshatit

**Tregime të fshatit** me autor Naum Prifti. Botuar në Tiranë në vitin 1956 nga "Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve". Libri ka 110 faqe.
Tregime të zgjedhura : për fëmijë (Naum Prifti)

**Tregime të zgjedhura** : për fëmijë, me autor Naum Prifti. Botuar në Tiranë në vitin 1977 nga "Naim Frashëri". Libri ka 131 faqe.
Zani partizani : drama

**Zani partizani** : drama, me autor Naum Prifti, red. Zerina Kuke. Botuar në Tiranë në vitin 1981 nga "Naim Frashëri". Libri ka 174 faqe.
Zogu i vogël këmbëverdhë

**Zogu i vogël këmbëverdhë** me autor Naum Prifti, red. Bujar Zajmi. Botuar në Tiranë në vitin 1975 nga "Naim Frashëri". Libri ka 18 faqe dhe me ilustrime.
Kënga e ushtarëve

**Kënga e ushtarëve** : poezi të anëtarëve të rrethit letrar ShQUP, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë nga "Shtëpia Qëndrore e Ushtrisë Popullore". Libri ka 104 faqe dhe me ilustrime.
Yje dhe helmeta

**Yje dhe helmeta** : roman, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në vitin 1977 nga "Naim Frashëri". Libri ka 326 faqe.
Faqe të revolucionit : vjersha e poema

**Faqe të revolucionit** : vjersha e poema, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1972 nga "Naim Frashëri". Libri ka 112 faqe.
Fluturo pëllumb i paqes

**Fluturo pëllumb i paqes** : vjersha për fëmijë, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1951 nga "Naim Frashëri". Libri ka 92 faqe.
I internuari : poemë

**I internuari** : poemë, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1964 nga "Naim Frashëri". Libri ka 52 faqe.
Çesma e floririt

**Çesma e floririt**: Tregime  është një koleksion tregimesh i autorit shqiptar Naum Prifti, i botuar për herë të parë në vitin 1960 nga shtëpia botuese "Naim Frashëri" në Tiranë. Ky libër përbëhet nga një numër tregimesh që eksplorojnë tematika të ndryshme të jetës së përditshme shqiptare, duke pasqyruar një peizazh të gjerë kulturor, emocional dhe moral të kohës.

Tregimet në këtë përmbledhje sjellin situata të zakonshme, herë të përshkruara me humor të hollë, herë me një ndjeshmëri të thellë për dilemën dhe sfidat njerëzore. Përmes tregimeve, Naum Prifti ka arritur të ndërthurë jetën e përditshme me motive folklorike dhe vlera të pasura morale.

Titulli "Çesma e Floririt" simbolizon shpresën, pastërtinë dhe një burim të pashtershëm të së mirës, një metaforë që mbart mesazhe universale. Në tregimet e tij, autori prek tema si dashuria për jetën rurale, solidariteti ndërmjet njerëzve, dhe përballja me vështirësitë, duke sjellë portrete të gjalla të personazheve.

Stili i Naum Priftit karakterizohet nga një qartësi e veçantë dhe një përkushtim për të ruajtur gjuhën shqipe të pastër dhe të pasur. Ai përdor një narracion të thjeshtë, por thellësisht emocional, që i fton lexuesit të ndihen të lidhur me botën që përshkruan. Gjithashtu, përshkrimet e tij janë të pasura me detaje, duke e bërë lexuesin të përfshihet plotësisht në tregimet e tij.

"Çesma e Floririt" është një pasuri për letërsinë shqipe, duke qenë një shembull i rëndësishëm i prozës shqiptare të gjysmës së parë të shekullit XX. Përmes tregimeve të tij, Naum Prifti jo vetëm që ruan vlerat kulturore dhe etike të shoqërisë shqiptare, por gjithashtu i ofron lexuesve një pasqyrë të kohës, duke ndriçuar sfidat dhe bukuritë e jetës së atëhershme.

Ky libër vazhdon të jetë i dashur nga lexuesit e të gjitha moshave dhe një burim frymëzimi për studiuesit e letërsisë shqiptare. Me një stil që mbetet i freskët edhe sot, "Çesma e Floririt" meriton të zërë një vend të veçantë në bibliotekën e çdo lexuesi të apasionuar pas letërsisë shqipe.

## Referime
Ligji i maleve : tregime e novela

**Ligji i maleve** : tregime e novela, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1977 nga "Naim Frashëri". Libri ka 228 faqe.
Lulja e maleve : vjersha

**Lulja e maleve** : vjersha, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1959 nga "Naim Frashëri". Libri ka 82 faqe.
Malet e Skënderbeut : poezi

**Malet e Skënderbeut** : poezi, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1980 nga "Naim Frashëri". Libri ka 123 faqe.
Miqësia e madhe : vjersha dhe poema

**Miqësia e madhe** : vjersha dhe poema, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1955 nga "Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve". Libri ka 99 faqe.
Në brigjet e Semanit

**Në brigjet e Semanit** : novelë, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1976 nga "Naim Frashëri". Libri ka 107 faqe.
Pa male nuk ka maja

**Pa male nuk ka maja** : vjersha dhe poema, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1975 nga "Naim Frashëri". Libri ka 68 faqe.
Poezi të zgjedhura për fëmijë (Luan Qafëzezi)

**Poezi të zgjedhura për fëmijë** me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1975 nga "Naim Frashëri". Libri ka 87 faqe.
Kujdes kokën zotërinj!

**Kujdes kokën zotërinj!** me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1972, libri ka 68 faqe dhe me ilustrime.
Sponzoristja

**Sponzoristja** është një term për një person, zakonisht një grua, që angazhohet në një lloj marrëdhënieje transaksioni për para dhe jo për dashuri. Nëse shndërrohet në martesë, është një lloj martese komoditeti.

## Shiko edhe 
## Referimet
Sipërmarrësi

parapamje|Kryetari i CNOOC Group Wang Yilin (majtas) duke shtrënguar duart me shefin ekzekutiv të BG Group Chris Finlayson në 2013.
Një **sipërmarrës** (Anglisht: *Businessperson*) është një individ që ka themeluar ose zotëron aksione në një kompani të sektorit privat (duke përfshirë si një investitor engjëll). Një biznesmen ndërmerr aktivitete (komerciale ose industriale) me qëllim të gjenerimit të fluksit të parave, shitjeve dhe të ardhurave duke përdorur një kombinim të kapitalit njerëzor, financiar, intelektual dhe fizik me synimin për të nxitur zhvillimin dhe rritjen ekonomike.

## Shiko edhe 
* Sipërmarrja
* Biznesi

## Referime
Krimi i jakës së bardhë

Termi "**krim i jakës së bardhë**" i referohet krimit të motivuar financiarisht, të padhunshëm ose jo të dhunshëm drejtpërdrejt të kryer nga individë, biznese dhe profesionistë të qeverisë. Ajo u përkufizua për herë të parë nga sociologu Edwin Sutherland në 1939 si "një krim i kryer nga një person me respekt dhe status të lartë shoqëror gjatë profesionit të tij". Krimet tipike të jakave të bardha mund të përfshijnë vjedhjen e pagave, mashtrimin, ryshfetin, skemat Ponzi, tregtimin e brendshëm, shantazhin në punë, përvetësimin, krimin kibernetik, shkeljen e të drejtave të autorit, pastrimin e parasë, vjedhjen e identitetit dhe falsifikimin. Krimi i jakës së bardhë përputhet me krimin e korporativ.

## Shiko edhe 
* Krimi i jakës së kaltër
* Krimi financiar
* Krimi në korporatë

## Referime
Krimi në korporatë

Në kriminologji, **krimi në korporatë** apo **krimi korporativ** i referohet krimeve të kryera ose nga një korporatë (dmth, një ent biznesi që ka një personalitet juridik të veçantë nga personat fizikë që menaxhojnë aktivitetet e saj), ose nga individë që veprojnë në emër të një korporate ose subjekti tjetër biznesi (shih zëvendësin përgjegjësia dhe përgjegjësia e korporatës). Për krimet më të këqija të korporatave, korporatat mund të përballen me shpërbërjen gjyqësore, nganjëherë të quajtur "dënimi me vdekje korporative", që është një procedurë ligjore në të cilën një korporatë detyrohet të shpërbëhet ose të pushojë së ekzistuari.

Disa sjellje negative nga korporatat mund të mos jenë në të vërtetë kriminale; ligjet ndryshojnë ndërmjet juridiksioneve. Për shembull, disa juridiksione lejojnë tregtimin e brendshëm.

Krimi i korporatave mbivendoset me:

* krimi i jakës së bardhë, sepse shumica e individëve që mund të veprojnë ose përfaqësojnë interesat e korporatës janë profesionistë të jakë të bardhë;
* krimi i organizuar, sepse kriminelët mund të krijojnë korporata ose për qëllime krimi ose si mjete për pastrimin e produkteve të krimit. Produkti bruto kriminal në botë është vlerësuar në 20% të tregtisë botërore. (de Brie 2000); dhe
* krimi shtet-korporatë sepse, në shumë kontekste, mundësia për të kryer krim del nga marrëdhënia midis korporatës dhe shtetit.

## Shiko edhe 
* Krimi financiar
* Krimi i jakave të bardha

## Burime
Krimi shtet-korporatë

**Krimi shtet-korporatë** është një koncept në kriminologji për krimet që rrjedhin nga marrëdhënia ndërmjet politikave të shtetit dhe politikave dhe praktikave të korporatave tregtare. Termi u krijua nga Kramer dhe Michalowski (1990), dhe u ripërcaktua nga Aulette dhe Michalowski (1993). Këto përkufizime synonin të përfshinin të gjitha "aktet e dëmshme shoqërore" dhe jo thjesht ato që janë përcaktuar nga juridiksioni penal vendas si krim. Ky nuk pranohet universalisht si një përkufizim i vlefshëm, kështu që këtu është miratuar një version më pak i diskutueshëm. Si klasifikim akademik dallohet nga:

* krimi i korporatës, i cili studion devijimin brenda kontekstit të një korporate dhe nga një korporatë, ose individë që përfaqësojnë korporatën;
* krimi politik, i cili është krim i drejtuar ndaj shtetit; dhe
* krimi shtetëror ose "krimi i organizuar nga shteti", i cili studion krimet e kryera nga organizatat qeveritare (Chambliss: 1989).

Një nga pohimet e bëra nga ata që janë përfshirë në këtë punë është se një fokus në marrëdhëniet aktuale midis shtetit dhe korporatave të varura nga shteti për përfitimin e tyre mund të ekspozojë një gamë më të plotë të aktivitetit kriminal sesa mund të sigurohet nga analizat e pavarura vetëm të korporatave. apo krime të organizuara nga shteti.

## Shiko edhe 
## Referimet
Krimet kundër njerëzimit

(në foto) ishte ngjarja e parë që u dënua zyrtarisht si një "krim kundër njerëzimit" në deklaratën e Antantës së Trefishtë të majit 1915.]]
**Krimet kundër njerëzimit** janë akte kriminale të përhapura ose sistematike që kryhen nga ose në emër të një autoriteti *de facto*, zakonisht nga ose në emër të një shteti, që shkelin rëndë të drejtat e njeriut. Ndryshe nga krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit nuk duhet të ndodhin brenda kontekstit të luftërave dhe ato zbatohen për praktikat e përhapura dhe jo për aktet që kryhen nga individë. Megjithëse krimet kundër njerëzimit zbatohen për aktet që kryhen nga ose në emër të autoriteteve, ato nuk kanë nevojë të jenë pjesë e një politike zyrtare dhe ato duhet vetëm të tolerohen nga autoritetet. Ndjekja e parë për krime kundër njerëzimit u zhvillua gjatë gjyqeve të Nurembergut. Fillimisht i konsideruar për përdorim ligjor, gjerësisht në të drejtën ndërkombëtare, pas Holokaustit, një standard global i të drejtave të njeriut u artikulua në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut (1948). Grupet apo shtetet politike që shkelin apo nxisin shkelje të normave të të drejtave të njeriut, siç janë renditur në Deklaratë, janë shprehje e patologjive politike që lidhen me krimet kundër njerëzimit.

Që nga gjyqet e Nurembergut, krimet kundër njerëzimit janë ndjekur penalisht nga gjykata të tjera ndërkombëtare (të tilla si Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë, Gjykata Penale Ndërkombëtare për Ruandën, Gjykata Speciale për Sierra Leonen, Dhomat e Jashtëzakonshme në Gjykatat e Kamboxhias, dhe Gjykata Ndërkombëtare Penale) si dhe nga gjykatat vendase. E drejta e krimeve kundër njerëzimit është zhvilluar kryesisht si rezultat i evolucionit të së drejtës zakonore ndërkombëtare. Krimet kundër njerëzimit nuk janë të kodifikuara në një konventë ndërkombëtare, kështu që një përpjekje ndërkombëtare për të krijuar një traktat të tillë, e udhëhequr nga Iniciativa për Krimet kundër Njerëzimit, është duke u zhvilluar aktualisht.

Ndryshe nga krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit mund të kryhen gjatë paqes dhe luftës. Ato nuk janë ngjarje të izoluara apo sporadike sepse janë pjesë e një politike qeveritare (edhe pse autorët nuk kanë nevojë të identifikohen me këtë politikë) ose janë pjesë e një praktike të përhapur të mizorive që tolerohen ose falen nga një qeveri ose një ligj. autoriteti fakto. Lufta e agresionit, krimet e luftës, vrasjet, masakra, dehumanizimi, gjenocidi, spastrimi etnik, dëbimet, eksperimentet joetike njerëzore, dënimet jashtëgjyqësore duke përfshirë ekzekutimet e shkurtra, përdorimin e armëve të shkatërrimit në masë, terrorizmin shtetëror ose sponsorizimin shtetëror të terrorizmit, skuadrat e vdekjes, rrëmbimet dhe zhdukjet me forcë, përdorimi i fëmijëve ushtarë, burgimi i padrejtë, skllavërimi, tortura, përdhunimi, shtypja politike, diskriminimi racor, persekutimi fetar dhe abuzimet e tjera të të drejtave të njeriut mund të arrijnë pragun e krimeve kundër njerëzimit nëse janë pjesë e një praktike të përhapur ose sistematike. .

## Shiko edhe 
* Krimi shtetëror
* Shfarosja (krim)
* Gjenocidi

## Burime
Skema Ponzi

Një **skemë Ponzi** (italisht: *pontsi*) është një formë mashtrimi që josh investitorët dhe u paguan fitime investitorëve të mëparshëm me fonde nga investitorët më të fundit. E emëruar sipas biznesmenit italian Charles Ponzi, skema i bën viktimat të besojnë se fitimet vijnë nga aktiviteti legjitim i biznesit (p.sh., shitja e produkteve ose investimet e suksesshme), dhe ata mbeten të pavetëdijshëm se investitorët e tjerë janë burimi i fondeve. Një skemë Ponzi mund të ruajë iluzionin e një biznesi të qëndrueshëm për sa kohë që investitorët e rinj kontribuojnë me fonde të reja dhe për sa kohë që shumica e investitorëve nuk kërkojnë shlyerje të plotë dhe ende besojnë në asetet inekzistente që pretendohet se zotërojnë.

Disa nga incidentet e para të regjistruara për të përmbushur përkufizimin modern të skemës Ponzi u kryen nga 1869 deri në 1872 nga Adele Spitzeder në Gjermani dhe nga Sarah Howe në Shtetet e Bashkuara në vitet 1880 përmes "Depozitës së Zonjave". Howe i ofroi një klientele vetëm femra një normë mujore prej 8% dhe më pas vodhi paratë që gratë kishin investuar. Ajo u zbulua përfundimisht dhe kreu tre vjet burg. Skema Ponzi ishte përshkruar më parë edhe në romane; Romani i Charles Dickens i vitit 1844 Martin Chuzzlewit dhe romani i tij i vitit 1857 Little Dorrit kanë të dyja një skemë të tillë.

Në vitet 1920, Charles Ponzi e kreu këtë skemë dhe u bë i njohur në të gjithë Shtetet e Bashkuara për shkak të shumës së madhe të parave që ai mori. Skema e tij origjinale bazohej në arbitrazhin legjitim të kuponëve ndërkombëtarë të përgjigjeve për pullat postare, por ai shpejt filloi të devijonte paratë e investitorëve të rinj për të bërë pagesa për investitorët e mëparshëm dhe për veten e tij. Ndryshe nga skemat e mëparshme të ngjashme, Ponzi fitoi një mbulim të konsiderueshëm të shtypit brenda Shteteve të Bashkuara dhe ndërkombëtarisht si gjatë kryerjes së tij ashtu edhe pasi u shemb - kjo famë përfundimisht çoi në llojin e skemës që u emërua pas tij.

## Shiko edhe 
## Referimet
Milioni

**Një milion** (**1,000,000**), ose një mijë mijëshe, është numri natyror pas 999,999 dhe para 1,000,001. Fjala rrjedh nga italishtja e hershme milione (milione në italishten moderne), nga mille, "mijë", plus prapashtesën shtuese -një.

Zakonisht shkurtohet në anglishten britanike si **m** (të mos ngatërrohet me parashtesën metrike "m", milli, për 10−3, ose me metër), **M**, **MM** ("mijë mijëra", nga latinishtja "Mille"; jo të ngatërrohet me numrin romak  MM = 2000), **mm** (të mos ngatërrohet me milimetrin) ose **mn** në kontekstet financiare.

Në shënimin shkencor shkruhet si 1×106 ose 106. Madhësitë fizike mund të shprehen edhe duke përdorur prefiksin SI mega (M), kur kemi të bëjmë me njësi SI; për shembull, 1 megavat (1 MW) është e barabartë me 1 000 000 vat.

Kuptimi i fjalës "milion" është i përbashkët për sistemet e numërimit në shkallë të shkurtër dhe të gjatë, ndryshe nga numrat më të mëdhenj, të cilët kanë emra të ndryshëm në të dy sistemet.

Milioni përdoret ndonjëherë në gjuhën angleze si një metaforë për një numër shumë të madh, si në "Jo në një milion vjet" dhe "Ti je një në një milion", ose një hiperbolë, si në "I've walked a milion milje" dhe "Ju keni bërë një pyetje miliona dollarëshe".

1,000,000 është gjithashtu katrori i 1000 dhe gjithashtu kubi i 100.

## Shiko edhe 
* Miliarda
* Trilioni

## Referime
Tre heronjtë : poema

**Tre heronjtë** : poema, me autor Luan Qafëzezi, red. Odhise K. Grillo. Botuar në Tiranë në vitin 1981 nga "Naim Frashëri". Libri ka 61 faqe dhe me ilustrime.
Partia dielli i jetës sonë : almanak 1

**Partia dielli i jetës sonë** : almanak 1, me redaktor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1966, libri ka (V.1), 216 faqe.
Publicistikë (Luan Qafëzezi)

Vepra letrare, publicistikë me autor Luan Qafëzezi, Botuar në Tiranë në vitin 1987, libri ka 259 faqe. 

Shënime: Libër (Kolanë) Vepra letrare.
Proletarë : poemë / Luan Qafëzezi

**Proletarë** : poemë, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1960 nga "Mihal Duri". Libri ka 119 faqe.
Tri ditët e kiametit : komedi

**Tri ditët e kiametit** : komedi, me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1980 nga "Naim Frashëri". Libri ka 95 faqe.
Vjersha (Luan Qafëzezi)

**Vjersha** me autor Luan Qafëzezi. Botuar në Tiranë në vitin 1949 nga "Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve". Libri ka 69 faqe.
Memorje / Gjon Muzaka

**Memorje / Gjon Muzaka** ; përkth. Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1996 nga "Toena". Libri ka 108 faqe.
M61 Vulcan

parapamje|Një M61 Vulcan i pamontuar.
**M61 Vulcan** është një top rrotullues me lëvizje hidraulike, elektrike ose pneumatike, me gjashtë tyta, me ftohje me ajër, me shkrepje elektrike të stilit Gatling, i cili lëshon fishekë 20mm × 102mm me një shpejtësi jashtëzakonisht të lartë (tip 6,000 fishekë në minutë). M61 dhe derivatet e tij kanë qenë armatimi kryesor i topave të avionëve ushtarakë të Shteteve të Bashkuara me krahë fiks për më shumë se 60 vjet.

M61 u prodhua fillimisht nga General Electric. Pas disa bashkimeve dhe blerjeve, aktualisht prodhohet nga General Dynamics.

## Shiko edhe 
## Referime
Dhimitër Kamarda : studim

**Dhimitër Kamarda** : studim, me autor Dhori Qiriazi, red. Xhevat Lloshi. Botuar në Tiranë në vitin 1997 nga "Toena". Libri ka 102 faqe.
Puthje djalli : poezi

**Puthje djalli** : poezi, me autor Loni Papa, red. Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1998 nga "Ardita". Libri ka 152 faqe. ISBN 9992761237
Rob i askujt

**Rob i askujt** : poezi, me autore Aida Braho (Veliaj), red Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1998, libri ka 87 faqe dhe me ilustrime.
Krishtërimi në Shqipëri (Dhori Qiriazi)

**Krishtërimi në Shqipëri** me autor Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 2000, libri ka 185 faqe dhe me ilustrime. ISBN 9992743131
Jetë paralele

**Jetë paralele** me autor Petro Lati, red. Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 2006, libri ka 184 faqe dhe me foto. ISBN 9994381962
Lirikat e borës

**Lirikat e borës** : poezi, me autor Dhori Qiriazi, red. Agesil Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 2007, libri ka 70 faqe. ISBN 9789994353224
Vajza e pashait

**Vajza e pashait** : tregime, me autor Dhori Qiriazi, red. Agesil Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 2009 nga "Toena". Libri ka 107 faqe. ISBN 9789994314683
Dikur në vjeshtë

**Dikur në vjeshtë** : poezi

Autor: Dhori Qiriazi

Redaktor: Jorgji Qirjako

"Dikur në vjeshtë: poezi"  është një përmbledhje poetike nga shkrimtari shqiptar Dhori Qiriazi, botuar në vitin 2014 nga shtëpia botuese Tirana Times. Me redaktimin e Jorgji Qirjakos, ky libër përbën një dëshmi të pasurisë emocionale dhe filozofike të autorit, duke u ndalur në thellësinë e ndjesive që sjell stina e vjeshtës. Nëpërmjet 90 faqeve të tij, autori eksploron kujtimet, tranzicionin dhe reflektimet mbi jetën, duke përdorur një gjuhë të pasur dhe figurative, karakteristike për traditën e letërsisë shqipe.

Karakteristikat bibliografike

* ISBN: 9789928403896
* Vendi i botimit: Tiranë
* Viti i botimit: 2014
* Të dhëna fizike: 90 faqe; 21 cm

Titulli i veprës, "Dikur në vjeshtë", reflekton një ton nostalgjik dhe një ndjesi të përzier midis humbjes dhe gjetjes së vetes. Vjeshta, si metaforë qendrore, përfaqëson një kohë tranzicioni, jo vetëm në natyrë, por edhe në jetën njerëzore. Poezitë trajtojnë tema si dashuria, kujtimi, kalueshmëria e kohës dhe bukuria e thjeshtësisë së përditshme.

Me një stil të qartë dhe të ndjerë, Qiriazi përfshin lexuesin në një udhëtim introspektiv, duke krijuar hapësirë për reflektime personale. Simbolika e gjetheve që bien, errësimi i ditëve dhe freskia e ajrit të vjeshtës shpalosen përmes një gjuhe të ngarkuar emocionalisht, ndërsa figura letrare si metaforat dhe krahasimet krijojnë një botë të gjallë poetike.

Dhori Qiriazi i përket një grupi poetësh shqiptarë që theksojnë intimitetin dhe universalen përmes një gjuhe të thjeshtë, por të fuqishme. Ai shquhet për ndjeshmërinë dhe përqasjen filozofike ndaj fenomeneve të zakonshme të jetës. "Dikur në vjeshtë" tregon aftësinë e tij për të ndërthurur realen dhe metafiziken në një harmoni të përkryer poetike.

Redaktori Jorgji Qirjako ka luajtur një rol të rëndësishëm në formësimin dhe strukturimin e këtij libri. Bashkëpunimi mes tij dhe autorit ka garantuar që përmbledhja të pasqyrojë më së miri vizionin dhe mesazhin poetik të Qiriazit.

"Dikur në vjeshtë" pasuron spektrin e letërsisë shqipe bashkëkohore me një përmbledhje që përfaqëson lidhjen e ngushtë midis njeriut dhe natyrës. Duke ofruar një reflektim universal mbi përjetimet njerëzore, libri kontribuon në zhvillimin e traditës poetike shqiptare dhe hap një dialog me lexuesin modern.

Shënime shtesë

* Libri është botuar me një tirazh të kufizuar dhe një çmim simbolik prej 1000 lekësh, duke e bërë atë të qasshëm për një publik të gjerë.
* Kjo vepër është e rëndësishme për studiuesit dhe dashamirësit e poezisë shqipe, si dhe për ata që kërkojnë një perspektivë të re mbi ndjenjat dhe natyrën përmes një lenteje letrare.

## Referime
Sadik Laçi, emër i përveçëm i arsimit dibran

**Sadik Laçi, emër i përveçëm i arsimit dibran** : monografi : (me rastin e 30 vjetorit të vdekjes) me autor Sali Ajazi, red. Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 2006, libri ka 198 faqe. ISBN 9994338145
Lulja e kujtimit

**Lulja e kujtimit** romancë : me dy pjesë, me autor Foqion Postoli. Botuar në Korçë në vitin 1925 nga "Dhori Koti". Libri ka 174 faqe. 

Në romanin "Lulja e kujtimit" përshkruhen ngjarjet që i përkasin periudhës së përpjekjeve për t’u çliruar nga zgjedha turke dhe influencës greke, që ishte një pengesë serioze për lëvizjen kombëtare. Në këtë roman gërshetohen konfliktet personale me ato shoqërore e politike, ku epërsinë e marrin kurdoherë këto të fundit.
Guri i kripës

**Guri i kripës** : tregime dhe novela, me autor Dhori Qiriazi, red. Kostandin Leli. Botuar në Tiranë në vitin 1984 nga "Naim Frashëri". Libri ka 85 faqe dhe me ilustrime.
Blerta : poemë

**Blerta**: Poemë, është një vepër poetike e autorit Dhori Qiriazi, botuar për herë të parë në vitin 1980 nga Shtëpia Botuese "Naim Frashëri" në Tiranë. Libri është një poemë dhe është redaktuar nga Odhise K. Grillo.

Përmbajtja dhe stili: Poema "Blerta"  është një vepër letrare që pasqyron ndjeshmërinë dhe përjetimet e thella emocionale të autorit, ku është e dukshme përdorimi i imagjinatës dhe simbolikës. Poema ka një ton reflektues dhe introspektiv, duke e vendosur lexuesin në një udhëtim shpirtëror përmes figurave poetike që shprehin gjendje emocionale, por edhe një angazhim të thellë ndaj realitetit dhe ndjenjave të personazheve.

Libri u botua në një periudhë të veçantë historike dhe kulturore në Shqipëri, ku letërsia ishte një mjet i fuqishëm për të pasqyruar realitetin shoqëror dhe politik. Poema, megjithëse e thjeshtë në dukje, është e ngarkuar me mesazhe të thella dhe ka një rëndësi të veçantë në literaturën shqipe të kohës.

Të dhëna të tjera:

* Vendi i botimit: Tiranë
* Botuesi: Shtëpia Botuese "Naim Frashëri"
* Viti i botimit: 1980
* Numri i faqeve: 26 f.
* Redaktori: Odhise K. Grillo

Poema "Blerta" është një shembull i punës letrare të Dhori Qiriazit dhe përfaqëson një pjesë të rëndësishme të krijimtarisë poetike të tij.

 

## Burimet
Orinoko

Eshte nje  lum qe ldhet me shum lume te tjera te venezuelez ku ka vende te bukura shum te shijueshme te vizitueshme dhe qe osht vler kultutore e amerkes juglindore duhet te ken gjera te bukura qishu luhet koqe me shtete tjera
Shakha

Një **shakha** ( sanskritisht '**, "degë" ose "gjymtyrë") është një shkollë teologjike hindu që specializohet në mësimin e teksteve të caktuara Vedike, ose ndryshe në tekstet tradicionale të ndjekura nga një shkollë e tillë.   Një ndjekës i një shkolle ose ndreqje të caktuar quhet **' .  Termi përdoret gjithashtu në filozofinë hindu për t'iu referuar një pjestari të një sistemi ortodoks të caktuar.
Valon Syla

**Valon Syla** është një gazetar, historian nga Prishtina dhe drejtor i Gazetës Metro. I njohur edhe si analist në emisione të ndryshme televizive në Kosovë, ai kishte përdorur termin paragjykues "gërrnaç**"** për t'e përshkruar një pjesë të mërgatës kosovare.

## Biografia 
I lindur në Prishtinë, me prejardhje nga fshati Gërgur i Sanxhakut të Nishit.

## Veprimtaria 
## Sulmet fizike ndaj tij 
Ai u sulmua fizikisht herën e parë në vitin 2021, pasi disa mërgimtarë ishin ndier të fyer nga përdorimi i fjalës "Gërrnaq" në rrjetet sociale dhe në media nga Valoni. Sulmuesi u dënua me 4500€ gjobë.

Sulmi i dytë ndodhi më 11 prill të vitit 2023, pas publikimit të një video në rrjetin social facebook nga Syla, në të cilën ai bën humor të zi me personazhe fetare.

### Dënimi i akteve nga AGK dhe ndërkombëtarët 
Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës (AGK) u bëri thirrje institucioneve kompetente që të marrin masat e duhura që urgjentisht të arrestojnë personat përgjegjës për sulmin dhe që ata të vihen para drejtësisë. Sekretari i Federatës Evropiane të Gazetarëve, Ricardo Gutierrez, kërkoi nga kryeministri Kurti dhe ministrat Sveçla e Haxhiu që të dënojnë publikisht sulmin ndaj gazetarit Syla. Gutierrez thotë se është shqetësuese që liderët politikë të heshtin në raste të tilla.

## Lidhje të jashtme 
* Gazeta Metro 

## Shiko edhe 
* Gazetaria

## Referime
Kukuli dhe shigjeta

**Kukuli dhe shigjeta** : satira, fabula, epigrame, me autor Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1986 nga "Naim Frashëri". Libri ka 58 faqe dhe me ilustrime.
Kur zemra rreh së pari ...

**Kur zemra rreh së pari ...** : lirika, me autor Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1958 nga "Mihal Duri". Libri ka 47 faqe.
Poema e ushtarit

**Poema e ushtarit** : vjersha dhe poema, me autor Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1968 nga "Naim Frashëri". Libri ka 63 faqe.
Poezi (Dhori Qiriazi)

**Poezi** me autor Dhori Qiriazi. Botuar në Tiranë në vitin 1974 nga "Naim Frashëri". Libri ka 106 faqe.
Vitet : poezi

**Vitet** : poezi me autor Dhori Qiriazi, red. P. Koçi. Botuar në Tiranë në vitin 1982 nga "Naim Frashëri". Libri ka 78 faqe.
Lirika të zgjedhura

**Lirika të zgjedhura** me autor Frederik Rreshpja. Botuar në Tiranë në vitin 1996 nga "Evropa". Libri ka 101 faqe.
Emblema shtetërore të Pakistanit

parapamje|240px|Emblema shtetërore (stema) e Pakistanit
**Stema** ose **emblema shtetërore e Pakistanit** u miratua në vitin 1954 dhe simbolizon themelin ideologjik të Pakistanit, bazën e ekonomisë së tij, trashëgiminë kulturore dhe parimet e tij udhëzuese.

## Dizajni
Katër pjesët përbërëse të stemës janë një kreshtë gjysmëhëne dhe ylli mbi një skarë, e cila është e rrethuar nga një kurorë, poshtë së cilës është një rrotull.

## Emblema të tjera në Pakistan
### Emblema e dikurshme e shtetit (1947-1954)

Skeda:Emblem of Pakistan (1947-1954).svg|Emblema e Pakistanit (1947-1954)

### Emblemat e organeve kombëtare

Skeda:Emblem of the Supreme Court of Pakistan.svg|Emblema e Gjykatës së Lartë
Skeda:Emblem of the Federal Shariat Court of Pakistan.svg|Emblema e Gjykatës Federale të Sheriatit
Skeda:Emblem of the Election Commission of Pakistan.svg|Emblema e Komisionit Zgjedhor
Skeda:Emblem of the Oil and Gas Regulatory Authority of Pakistan.svg|Emblema e Autoritetit Rregullator të Naftës dhe Gazit

## Emblemat rajonale

Skeda:Coat of Arms AJ&K.jpg|Emblema e Azad Kashmir
Skeda:Coat of arms of Khyber Pakhtunkhwa.svg|Emblema e Khyber Pakhtunkhwa
Skeda:Coat of arms of Sindh Province.svg|Emblem of Sindit
Skeda:Coat of arms of Punjab.svg|Emblema e Panxhabit
Skeda:Coat of arms of Balochistan.svg|Emblema e Baloçistanit
Skeda:Gilgit Baltistan Government Logo.svg|Emblema e Gilgit-Baltistan 

### Emblemat e dikurshme rajonale

Skeda:Coat of arms of State of Bahawalpur.svg|Shteti i Bahawalpur
Skeda:Coat of arms of State of Chitral.svg|Shteti i Chitral
Skeda:Coat of arms of Hunza.svg|Hunza
Skeda:Emblem of East Pakistan (1955-1971).svg|Emblema e Pakistanit Lindor
Skeda:Coat of arms of NWFP.svg|Emblema e Provincës Kufitare Veri-Perëndimore
Skeda:Coat of arms of FATA.svg|Emblema e Zonave fisnore të administruara në mënyrë federale 

## Referime
Bardh

**Bardh** është një emër personal mashkullor shqiptar.

Personalitete që mbajnë emrin Ilir janë:
* Bardh Nitaj (1919–1995), mësues dhe gjuhëtar shqiptar
* Bardh Spahia (lindur më 1976), politikan dhe autor shqiptar
Egoizmi

**Egoizmi** është një filozofi që merret me rolin e vetvetes, ose egos, si motivimi dhe qëllimi i veprimit të dikujt. Teoritë e ndryshme të egoizmit përfshijnë një sërë idesh të ndryshme dhe në përgjithësi mund të kategorizohen në forma përshkruese ose normative. Kjo do të thotë, ata mund të jenë të interesuar ose të përshkruajnë se njerëzit veprojnë në interesin vetjak ose të përshkruajnë se duhet. Përkufizime të tjera të egoizmit mund të theksojnë veprimin sipas vullnetit të dikujt në vend të interesit vetjak, dhe për më tepër të parashtrojnë se kjo është një ndjenjë më e vërtetë e egoizmit.

New Catholic Encyclopedia thekson për egoizmin se ai "përfshin në vetvete disa të vërteta themelore: është e natyrshme që njeriu ta dojë veten e tij; për më tepër, ai duhet ta bëjë këtë, pasi secili është në fund të fundit përgjegjës për veten e tij; kënaqësinë, zhvillimin e potencialeve të dikujt dhe marrja e pushtetit është normalisht e dëshirueshme. Censurimi moral i interesit vetjak është një temë e zakonshme e kritikës në filozofinë egoiste, me gjykime të tilla që shqyrtohen si mjete kontrolli dhe si rezultat i marrëdhënieve të pushtetit. Egoizmi mund të refuzojë gjithashtu që njohuria për motivimin e brendshëm të dikujt mund të arrijë në mënyrë të jashtme, si p.sh. nga psikologjia ose sociologjia, megjithëse, për shembull, kjo nuk është e pranishme në filozofinë e Friedrich Nietzsche-s.

## Shiko edhe 
* Egoizmi psikologjik
* Egoizmi racional

## Referime
Vrasja (vepër penale)

.]]
**Vrasja** është vrasja e paligjshme e një njeriu tjetër pa justifikim ose justifikim të vlefshëm, veçanërisht vrasja e paligjshme e një njeriu tjetër me paramendim keqdashës. Kjo gjendje shpirtërore, në varësi të juridiksionit, mund të dallojë vrasjen nga format e tjera të vrasjes së paligjshme, siç është vrasja nga pakujdesia. Vrasja nga pakujdesia është vrasje e kryer në mungesë të keqdashjes, e shkaktuar nga provokime të arsyeshme ose aftësi të zvogëluara. Vrasja e pavullnetshme, ku njihet, është një vrasje të cilës i mungojnë të gjitha, përveç qëllimit më të zbutur fajtor, pamaturisë. Një person që kryen vrasje quhet **vrasës**.

Shumica e shoqërive e konsiderojnë vrasjen si një krim jashtëzakonisht të rëndë, dhe kështu një person i dënuar për vrasje duhet të marrë dënime të ashpra për qëllime të ndëshkimit, parandalimit, rehabilitimit ose paaftësisë. Në shumicën e vendeve, një person i dënuar për vrasje në përgjithësi përballet me një dënim afatgjatë me burgim, një dënim të përjetshëm ose dënim me vdekje.

## Shiko edhe 
* Vrasja

## Referime
Vrasja me pagesë

**Vrasja me pagesë** apo **vrasja me marreveshje** është një formë e vrasjes ose atentatit në të cilën njëra palë punëson një palë tjetër për të vrarë një person ose persona të synuar. Ai përfshin një marrëveshje të paligjshme e cila përfshin një formë pagese, monetare ose ndryshe. Secila palë mund të jetë një person, grup ose organizatë. Vrasja me porosi është lidhur me krimin e organizuar, komplotet qeveritare, diktaturat dhe hakmarrjet. Për shembull, në Shtetet e Bashkuara, banda e krimit të organizuar italiano dhe hebreo-amerikane Murder, Inc. kreu qindra vrasje në emër të Sindikatës Kombëtare të Krimit gjatë viteve 1930 dhe '40.

Vrasja me kontratë i ofron palës së punësuar avantazhin që nuk duhet të kryejë vrasjen aktuale, duke e bërë më të vështirë për zbatimin e ligjit të lidhin porositësin me vrasjen. Gjasat që autoritetet të vërtetojnë fajësinë e asaj pale për krimin e kryer, veçanërisht për shkak të mungesës së provave mjeko-ligjore të lidhura me palën kontraktuese, e bën më të vështirë rastin t'i atribuohet palës punësuese. Vrasësit me kontratë mund të shfaqin tipare të vrasësit serial, por në përgjithësi nuk klasifikohen si të tillë për shkak të objektivave të vrasjes nga palët e treta dhe stimujve të shkëputur financiarë dhe emocionalë. Megjithatë, herë pas here ka individë që etiketohen si vrasës me pagesë ashtu edhe si vrasës serialë.

Vrasësit me kontratë që punojnë për organizata kriminale shpesh njihen si **zbatues**.

## Shiko edhe 
* Vrasja

## Referimet
Instinkti

i lagur shkund instinktivisht ujin nga gëzofi.]]
**Instinkti** është prirja e natyrshme e një organizmi të gjallë drejt një sjelljeje të veçantë komplekse, që përmban elemente të lindura (të lindura) dhe të mësuara. Shembulli më i thjeshtë i një sjelljeje instinktive është një model veprimi fiks (FAP), në të cilin një sekuencë veprimesh me gjatësi shumë të shkurtër deri në mesatare, pa ndryshime, kryhen në përgjigje të një stimuli korrespondues të përcaktuar qartë.

Çdo sjellje është instinktive nëse kryhet pa u bazuar në përvojën e mëparshme (d.m.th., në mungesë të të mësuarit), dhe për këtë arsye është një shprehje e faktorëve të lindur biologjikë. Breshkat e detit, të sapolindura në një plazh, do të lëvizin instinktivisht drejt oqeanit. Një marsupial ngjitet në çantën e nënës së tij pas lindjes. Shembuj të tjerë përfshijnë luftimin e kafshëve, sjelljen e miqësisë me kafshët, funksionet e brendshme të arratisjes dhe ndërtimin e foleve. Megjithëse një instinkt përcaktohet nga karakteristikat e tij të lindura të pandryshueshme, detajet e performancës së tij mund të ndryshohen nga përvoja; për shembull, një qen mund të përmirësojë aftësitë e tij të të dëgjuarit me praktikë.

Instinktet janë modele të lindura komplekse të sjelljes që ekzistojnë në shumicën e anëtarëve të specieve dhe duhet të dallohen nga reflekset, të cilat janë përgjigje të thjeshta të një organizmi ndaj një stimuli specifik, siç është tkurrja e bebëzës në përgjigje të dritës së ndritshme ose spazmatike. lëvizja e pjesës së poshtme të këmbës kur preket gjuri. Mungesa e kapacitetit vullnetar nuk duhet të ngatërrohet me paaftësinë për të modifikuar modelet fikse të veprimit. Për shembull, njerëzit mund të jenë në gjendje të modifikojnë një model veprimi fiks të stimuluar duke njohur me vetëdije pikën e aktivizimit të tij dhe thjesht të ndalojnë së bëri atë, ndërsa kafshët pa një kapacitet mjaftueshëm të fortë vullnetar mund të mos jenë në gjendje të shkëputen nga modelet e tyre të veprimit fiks, pasi të aktivizohen. .

Sjellja instinktive tek njerëzit është studiuar.

## Shiko edhe 
* Refleksi

## Referimet
Kritiku

. Vaj në pëlhurë, c. 1916.]]
Një **kritik** është një person që komunikon një vlerësim dhe një opinion për forma të ndryshme të veprave krijuese si arti, letërsia, muzika, kinemaja, teatri, moda, arkitektura dhe ushqimi. Kritikët mund të marrin si subjekt edhe politikën sociale ose qeveritare. Gjykimet kritike, pavarësisht nëse rrjedhin nga të menduarit kritik ose jo, peshojnë një sërë faktorësh, duke përfshirë një vlerësim të masës në të cilën artikulli në shqyrtim e arrin qëllimin e tij dhe qëllimin e krijuesit të tij dhe njohurinë për kontekstin e tij. Ato mund të përfshijnë gjithashtu një përgjigje personale pozitive ose negative.

Karakteristikat e një kritiku të mirë janë artikulimi, mundësisht të ketë aftësinë për të përdorur gjuhën me një nivel të lartë tërheqës dhe aftësi. Simpatia, ndjeshmëria dhe mprehtësia janë gjithashtu të rëndësishme. Forma, stili dhe mediumi konsiderohen të gjitha nga kritiku. Në arkitekturën dhe kritikën e ushqimit, funksioni, vlera dhe kostoja e artikullit mund të jenë komponentë të shtuar.

Kritikët pranohen publikisht dhe, në një masë të konsiderueshme, ndiqen për shkak të cilësisë së vlerësimeve të tyre ose reputacionit të tyre. Kritikët me ndikim të artit, muzikës, teatrit dhe arkitekturës shpesh i paraqesin argumentet e tyre në libra të plotë. Një shembull shumë i famshëm është Shtatë llambat e arkitekturës së John Ruskin dhe Gurët e Venecias. Kritikët mund ta bazojnë vlerësimin e tyre në një sërë pozicionesh teorike. Për shembull, ata mund të kenë një perspektivë feministe ose frojdiane.

Ndryshe nga individët e tjerë që mund të bëjnë editoriale mbi tema nëpërmjet faqeve të internetit ose letrave të shkruara për botimet, kritikët profesionistë paguhen për të prodhuar vlerësimet dhe opinionet e tyre për kompanitë e shtypit, radios, revistave, televizionit ose internetit. Kur opinioni i tyre personal tejkalon gjykimin e konsideruar, njerëzit që japin mendime, qoftë për ngjarjet aktuale, çështjet publike, sportin, median apo artin, shpesh quhen "ekspertë" në vend të kritikëve.

Kritikët janë vetë subjekt i kritikëve konkurrues, pasi gjykimi kritik përfundimtar gjithmonë përfshin subjektivitet. Një kritik i njohur mund të luajë një rol të fuqishëm si një arbitër publik i shijeve ose opinionit. Gjithashtu, kritikët ose një grup i koordinuar kritikësh mund të japin simbole njohjeje.

## Shiko edhe 
## Referimet
Debati

.]]
**Debati** është një proces që përfshin diskurs formal, diskutim dhe fjalime gojore për një temë të caktuar ose një koleksion temash, shpesh duke përfshirë një moderator dhe një audiencë. Në një debat, paraqiten argumente për pikëpamje të përbashkëta të kundërta. Debatet kanë ndodhur historikisht në takime publike, institucione akademike, salla debati, kafene, konkurse dhe asamble legjislative. Debati është zhvilluar edhe për qëllime edukative dhe rekreative, zakonisht të lidhura me institucionet arsimore dhe **shoqëritë debatuese**. Këto debate vënë theksin mbi qëndrueshmërinë logjike, saktësinë faktike dhe tërheqjen emocionale për një audiencë. Format moderne të debatit konkurrues përfshijnë gjithashtu rregulla që pjesëmarrësit të diskutojnë dhe të vendosin mbi kornizën e debatit (si do të gjykohet debati).

## Shiko edhe 
## Referimet
Misioni diplomatik

[parapamje|250x250px|[Ambasada të shumta në një vend: Ambasadat e Danimarkës, Finlandës, Islandës, Norvegjisë dhe Suedisë në një kompleks të përbashkët në Berlin, Gjermani.]]
Një **mision diplomatik** ose **mision i huaj** është një grup njerëzish nga një shtet ose organizatë e pranishme në një shtet tjetër për të përfaqësuar shtetin ose organizatën dërguese zyrtarisht në shtetin pritës. Në praktikë, fraza zakonisht tregon një **ambasadë**, e cila është zyra kryesore e përfaqësuesve diplomatikë të një vendi në një vend tjetër; ai është zakonisht, por jo domosdoshmërisht, i bazuar në kryeqytetin e shtetit pritës. Konsullatat, nga ana tjetër, janë misione diplomatike më të vogla që zakonisht ndodhen në qytetet kryesore të shtetit pritës (por mund të vendosen në kryeqytet, zakonisht kur vendi dërgues nuk ka ambasadë në shtetin pritës). Përveç të qenit një mision diplomatik në vendin në të cilin ndodhet, një ambasadë mund të jetë gjithashtu një mision i përhershëm jorezident në një ose më shumë vende të tjera.

Termi ambasadë ndonjëherë përdoret në mënyrë të ndërsjellë me kancelarinë, zyrën fizike ose vendin e një misioni diplomatik. Për rrjedhojë, termat "rezidencë ambasade" dhe "zyrë ambasade" përdoren për të dalluar rezidencën e ambasadorit dhe kancelarinë.

## Shiko edhe 
## Referimet
Donacioni

[parapamje|Një autobus për grumbullimin e gjakut (bloodmobile) nga Spitali i Fëmijëve në [Boston.]]
Një **donacion** është një dhuratë për bamirësi, ndihmë humanitare ose për të përfituar një kauzë. Një dhurim mund të marrë forma të ndryshme, duke përfshirë para, lëmoshë, shërbime ose mallra të tilla si veshje, lodra, ushqim ose automjete. Një donacion mund të plotësojë nevojat mjekësore si gjaku ose organe për transplantim.

## Shiko edhe 
## Referimet
Helmimi me alkool

**Helmimi** **nga alkooli**, i përshkruar zakonisht si **dehje**, është sjellja negative dhe efektet fizike të shkaktuara nga konsumimi se fundmi i alkoolit. Përveç toksicitetit të etanolit, përbërësit kryesor psikoaktiv të pijeve alkoolike, simptoma të tjera fiziologjike mund të lindin nga aktiviteti i acetaldehidit, një metabolit i alkoolit. Këto efekte mund të mos shfaqen deri disa orë pas gëlltitjes dhe mund të kontribuojnë në gjendjen e njohur në gjuhën e folur si humbje kontrolle.

Simptomat e dehjes në doza më të ulëta mund të përfshijnë qetësim të lehtë dhe koordinim të dobët. Në doza më të larta, mund të ketë të folur të paqartë, probleme me ecjen dhe të vjella. Dozat ekstreme mund të rezultojnë në depresion të frymëmarrjes, koma ose vdekje. Komplikimet mund të përfshijnë konvulsione, pneumoni aspiruese, lëndime duke përfshirë vetëvrasjen dhe sheqer të ulët në gjak. Intoksikimi nga alkooli mund të çojë në krime të lidhura me alkoolin, me më shumë gjasa që autorët të jenë të dehur sesa viktimat.

Intoksikimi nga alkooli zakonisht fillon pas dy ose më shumë pijeve alkoolike. Faktorët e rrezikut përfshijnë një situatë sociale ku pirja e tepërt është e zakonshme dhe një person që ka një personalitet impulsiv. Diagnoza zakonisht bazohet në historinë e ngjarjeve dhe ekzaminimin fizik. Verifikimi i ngjarjeve nga dëshmitarët mund të jetë i dobishëm. Ligjërisht, dehja nga alkooli shpesh përkufizohet si një përqendrim i alkoolit në gjak (BAC) më i madh se 5,4-17,4 mmol/L (25-80 mg/dL ose 0,025-0,080%). Kjo mund të matet me testin e gjakut ose të frymëmarrjes. Alkooli shpërbëhet në trupin e njeriut me një shpejtësi prej rreth 3,3 mmol/L (15 mg/dL) në orë, në varësi të shkallës metabolike të një individi (metabolizmit).

Menaxhimi i dehjes nga alkooli përfshin kujdesin mbështetës. Zakonisht kjo përfshin vendosjen e personit në pozicionin e rikuperimit, mbajtjen e personit të ngrohtë dhe sigurimin që frymëmarrja të jetë e mjaftueshme. Lavazhi i stomakut dhe qymyri i aktivizuar nuk janë gjetur të jenë të dobishme. Mund të kërkohen vlerësime të përsëritura për të përjashtuar shkaqe të tjera të mundshme të simptomave të një personi.

Intoksikimi akut është dokumentuar gjatë historisë dhe alkooli mbetet një nga drogat më të përhapura rekreative në botë. Disa fe e konsiderojnë dehjen nga alkooli si mëkat.

## Simptomat 
Intoksikimi nga alkooli çon në efekte negative shëndetësore për shkak të pirjes së fundit të etanolit (alkoolit). Kur është e rëndë mund të bëhet një urgjencë mjekësore. Disa efekte të dehjes nga alkooli, të tilla si euforia dhe frenimi i ulur social, janë thelbësore për dëshirueshmërinë e alkoolit.

## Shiko edhe 
* Alkoolizmi
* Helmimi me substanca
* Alkooli dhe shëndeti

## Referime