Hipoteza

[djathtas|parapamje|350x350px| Hipoteza e Andreas Cellarius, që tregon lëvizjet planetare në [orbita ekscentrike dhe epiciklike]]
**Hipoteza** është një shpjegim i propozuar për një fenomen . Që një hipotezë të jetë një *hipotezë shkencore*, metoda shkencore kërkon që ajo të mund të testohet si dhe të vërtetohet. Shkencëtarët në përgjithësi i bazojnë hipotezat shkencore në vëzhgimet e mëparshme që nuk mund të shpjegohen në mënyrë të kënaqshme me teoritë shkencore të disponueshme. Edhe pse fjalët "hipotezë" dhe " teori " shpesh përdoren në mënyrë të ndërsjellë, një hipotezë shkencore nuk është e njëjtë me një teori shkencore . Një hipotezë pune është një hipotezë e pranuar përkohësisht e propozuar për kërkime të mëtejshme  në një proces që fillon me një supozim ose mendim të arsimuar. 

Një kuptim i ndryshëm i termit *hipotezë* përdoret në logjikën formale, për të treguar paraardhësin e një propozimi ; kështu në propozimin "Nëse *P*, atëherë *Q* ", *P* tregon hipotezën (ose paraardhësin); *Q* mund të quhet konsekuent . *P* është  në një pyetje (ndoshta kundërfaktuale). Mbiemri *hipotetik*, që do të thotë "të kesh natyrën e një hipoteze", ose "të supozohet se ekziston si pasojë e menjëhershme e një hipoteze", mund t'i referohet cilitdo prej këtyre kuptimeve të termit "hipotezë".

## Përdorimet 
Në përdorimin e saj të lashtë, *hipoteza* i referohej një përmbledhjeje të komplotit të një drame klasike . Fjala angleze *hipotezë* vjen nga fjala greke e lashtë   kuptimi i fjalëpërfjalshëm ose etimologjik i të cilit është "vënia ose vendosja nën" dhe kështu në përdorim të zgjeruar ka shumë kuptime të tjera duke përfshirë "supozim".  

Në veprën *Meno* të Platonit (86e–87b), Sokrati zbërthen virtytin me një metodë të përdorur nga matematikanët,  atë të "hulumtimit nga një hipotezë".  Në këtë kuptim, 'hipoteza' i referohet një ideje të zgjuar ose një qasjeje të përshtatshme matematikore që thjeshton llogaritjet e rënda.  Kardinali Bellarmine dha një shembull të famshëm të këtij përdorimi në paralajmërimin e dhënë Galileos në fillim të shekullit të 17-të: se ai nuk duhet ta trajtojë lëvizjen e Tokës si një realitet, por thjesht si një hipotezë. 

Në përdorim të zakonshëm në shekullin e 21-të, një *hipotezë* i referohet një ideje të përkohshme, merita e së cilës kërkon vlerësim. Për vlerësimin e duhur, hartuesi i një hipoteze duhet të përcaktojë specifikat në terma operacionalë. Një hipotezë kërkon më shumë punë nga studiuesi për ta konfirmuar ose hedhur poshtë atë. Në kohën e duhur, një hipotezë e konfirmuar mund të bëhet pjesë e një teorie ose herë pas here mund të bëhet një teori vetë. Normalisht, hipotezat shkencore kanë formën e një modeli matematikor .  Ndonjëherë, por jo gjithmonë, mund t'i formulojmë ato edhe si pohime ekzistenciale, duke thënë se një shembull i veçantë i fenomenit në shqyrtim ka disa shpjegime karakteristike dhe kauzale, të cilat kanë formën e përgjithshme të pohimeve universale, duke thënë se çdo shembull i fenomenit ka një karakteristikë e veçantë.

Në mjedisin sipërmarrës, një hipotezë përdoret për të formuluar ide të përkohshme rreth atributeve të produkteve ose modeleve të biznesit. Hipoteza e formuluar më pas vlerësohet, ku hipoteza vërtetohet se është ose "e vërtetë" ose "e rreme" përmes një eksperimenti të orientuar drejt verifikueshmërisë ose falsifikueshmërisë .  

Çdo hipotezë e dobishme do të mundësojë parashikime me arsyetim (përfshirë arsyetimin deduktiv ). Mund të parashikojë rezultatin e një eksperimenti në një mjedis laboratorik ose vëzhgimin e një fenomeni në natyrë . Parashikimi gjithashtu mund të kërkojë statistika dhe të flasë vetëm për probabilitete. Karl Popper, duke ndjekur të tjerët, ka argumentuar se një hipotezë duhet të jetë e falsifikuar dhe se nuk mund të konsiderohet një propozim ose teori si shkencore nëse nuk pranon mundësinë që të tregohet e rreme. Filozofë të tjerë të shkencës e kanë hedhur poshtë kriterin e falsifikueshmërisë ose e kanë plotësuar atë me kritere të tjera, të tilla si verifikueshmëria (p.sh., verifikueshmëria ) ose koherenca (p.sh., holizmi i konfirmimit ). Metoda shkencore përfshin eksperimentimin për të testuar aftësinë e disa hipotezave për t'iu përgjigjur në mënyrë adekuate pyetjes nën hetim. Në të kundërt, vëzhgimi i papenguar nuk ka aq gjasa të ngrejë çështje të pashpjegueshme ose pyetje të hapura në shkencë, siç do të bënte formulimi i një eksperimenti vendimtar për të testuar hipotezën. Një eksperiment mendimi mund të përdoret gjithashtu për të testuar hipotezën.

Në hartimin e një hipoteze, hulumtuesi aktualisht nuk duhet të dijë rezultatin e një testi ose se ai mbetet në mënyrë të arsyeshme nën hulumtim të vazhdueshëm. Vetëm në raste të tilla eksperimenti, testi ose studimi potencialisht rrit probabilitetin për të treguar të vërtetën e një hipoteze. Nëse studiuesi tashmë e di rezultatin, ai llogaritet si një "pasojë" — dhe studiuesi duhet ta kishte konsideruar tashmë këtë ndërsa formulonte hipotezën. Nëse nuk mund të vlerësohen parashikimet me vëzhgim ose me përvojë, hipoteza duhet të testohet nga të tjerët duke siguruar vëzhgime. Për shembull, një teknologji ose teori e re mund t'i bëjë eksperimentet e nevojshme të realizueshme.

## Hipoteza shkencore 
Një zgjidhje provë e një problemi zakonisht referohet si një hipotezë — ose, shpesh, si një " supozim i arsimuar "   — sepse ofron një rezultat të sugjeruar bazuar në prova. Megjithatë, disa shkencëtarë e refuzojnë termin "supozim i arsimuar" si i pasaktë. Eksperimentuesit mund të testojnë dhe hedhin poshtë disa hipoteza përpara se të zgjidhin problemin.

Sipas Schick dhe Vaughn,  studiuesit që peshojnë hipoteza alternative mund të marrin në konsideratë:

* Testueshmëria (krahasoni falsifikueshmërinë siç u diskutua më lart)
* Parsimonia (si në aplikimin e " brisk i Occam ", duke dekurajuar postulimin e numrit të tepërt të  )
* Fushëveprimi - zbatueshmëria e dukshme e hipotezës për fenomene të shumta të njohura
* Frytshmëria - perspektiva që hipoteza mund të shpjegojë fenomene të mëtejshme në të ardhmen
* Konservatorizmi - shkalla e "përshtatjes" me sistemet ekzistuese të njohura të njohurive.

## Hipoteza pune 
Një hipotezë pune është një hipotezë që pranohet përkohësisht si bazë për kërkime të mëtejshme  me shpresën se do të prodhohet një teori e qëndrueshme, edhe nëse hipoteza përfundimisht dështon.  Si të gjitha hipotezat, një hipotezë pune ndërtohet si një deklaratë e pritshmërive, e cila mund të lidhet me qëllimin e kërkimit hulumtues në hetimin empirik. Hipotezat e punës përdoren shpesh si një kornizë konceptuale në kërkimin cilësor.  

Natyra e përkohshme e hipotezave të punës i bën ato të dobishme si një mjet organizues në kërkimin e aplikuar. Këtu ata veprojnë si një udhëzues i dobishëm për të adresuar problemet që janë ende në një fazë formuese. 

Vitet e fundit, filozofët e shkencës janë përpjekur të integrojnë qasje të ndryshme për vlerësimin e hipotezave, dhe metodën shkencore në përgjithësi, për të formuar një sistem më të plotë që integron shqetësimet individuale të secilës qasje. Veçanërisht, Imre Lakatos dhe Paul Feyerabend, kolegu dhe studenti i Karl Popper, përkatësisht, kanë prodhuar përpjekje të reja për një sintezë të tillë.

## Shih edhe 
* Aksioma
* Teorema
* Metodologjia
* Rasti studimor
* Dizajni i një kërkimi 

## Referime