Gjuha e urrejtjes

Virgin në Poloni me sloganin e fushatës kundër gjuhës së urrejtjes “*Fjalët kanë fuqi, përdorini me mençuri*”.]]
**Gjuha e urrejtjes** përkufizohet nga Fjalori i Kembrixhit si "fjalë publike që shpreh urrejtje ose inkurajon dhunën ndaj një personi ose grupi bazuar në diçka të tillë si raca, feja, seksi ose orientimi seksual". Gjuha e urrejtjes zakonisht mendohet se përfshin komunikime armiqësie ose përçmimi të një individi ose një grupi për shkak të një karakteristike grupi si raca, ngjyra, origjina kombëtare, seksi, paaftësia, feja ose orientimi seksual". Përkufizimet ligjore të gjuhës së urrejtjes ndryshojnë nga vendi në vend.

Ka pasur shumë debate mbi lirinë e fjalës, gjuhën e urrejtjes dhe legjislacionin për gjuhën e urrejtjes. Ligjet e disa vendeve e përshkruajnë gjuhën e urrejtjes si fjalim, gjeste, sjellje, shkrim ose shfaqje që nxisin dhunë ose veprime paragjykuese kundër një grupi ose individësh në bazë të anëtarësimit të tyre në grup, ose që nënçmojnë ose frikësojnë një grup ose individë në bazën e anëtarësimit të tyre në grup. Ligji mund të identifikojë grupet e mbrojtura bazuar në disa karakteristika. Në disa vende, gjuha e urrejtjes nuk është një term ligjor. Për më tepër, në disa vende, përfshirë Shtetet e Bashkuara, shumica e asaj që bie nën kategorinë e "gjuhës së urrejtjes" është e mbrojtur me kushtetutë. Në vende të tjera, një viktimë e gjuhës së urrejtjes mund të kërkojë kompensim sipas ligjit civil, ligjit penal ose të dyjave.

Gjuha e urrejtjes përgjithësisht pranohet të jetë një nga parakushtet për mizori masive si gjenocidi. Nxitja për gjenocid është një formë ekstreme e gjuhës së urrejtjes dhe është ndjekur penalisht në gjykatat ndërkombëtare si Gjykata Ndërkombëtare Penale për Ruandën.

## Teoritë e gjuhës së urrejtjes 
Në këtë pjesë, termi "teoritë e gjuhës së urrejtjes" po përdoret si një term ombrellë që përshkruan mënyrat në të cilat mendimtarë të ndryshëm gjatë historisë e kanë përcaktuar gjuhën e urrejtjes dhe kanë ofruar korniza për të kuptuar ndikimin e saj.

Një teori mbi meritat e lirisë së fjalës, dhe rrjedhimisht gjuhës së urrejtjes, është pikëpamja se diskursi publik duhet të shërbejë si një treg i ideve. Kjo perspektivë, që shpesh i atribuohet filozofit të mesit të shekullit të 19-të, John Stuart Mill, pretendon se gjuha e urrejtjes është një pjesë e pashmangshme e rrymës më të gjerë të fjalës së lirë. Brenda kësaj teorie, nuk ekziston asnjë e vërtetë e pjesshme; çdo gjë duhet debatuar për të përcaktuar se çfarë është e vërtetë dhe çfarë është e rreme. Kjo teori privilegjon përparimin e komunitetit mbi dëshirat individuale. Mill shkruan në On Liberty, "Ata [një individ] nuk kanë autoritet për të vendosur çështjen për të gjithë njerëzimin dhe të përjashtojnë çdo person tjetër nga mjetet e gjykimit... Çdo heshtje e diskutimit është një supozim i pagabueshmërisë". Këtu, Mill pohon domosdoshmërinë e gjuhës së urrejtjes si një hap drejt së vërtetës. T'u mohosh të tjerëve aftësinë për të vlerësuar deklaratat sepse dikush beson se ato fjalë janë fyese do të thotë të marrësh një vendim të njëanshëm që në fund të fundit është i dëmshëm për të mirën kolektive. Megjithëse këta mendimtarë besojnë se fjalimi mund dhe duhet të kufizohet në kontekste të caktuara, ata pretendojnë me vendosmëri se të gjitha fjalimet, duke përfshirë gjuhën e urrejtjes, janë pjesë e rritjes dhe zhvillimit të komunitetit.

Duke filluar nga vitet 1940 dhe `50, grupe të ndryshme të të drejtave civile iu përgjigjën mizorive të Luftës së Dytë Botërore duke mbrojtur kufizimet në gjuhën e urrejtjes që synonte grupet në bazë të racës dhe fesë. Këto organizata përdorën shpifjen në grup si një kornizë ligjore për të përshkruar dhunën e gjuhës së urrejtjes dhe për të adresuar dëmin e saj. Në diskutimin e tij për historinë e shpifjes kriminale, studiuesi Jeremy Waldron thotë se këto ligje ndihmuan për të justifikuar rendin publik, jo vetëm duke parandaluar dhunën, por duke mbështetur kundër sulmit një ndjenjë të përbashkët të elementeve bazë të statusit, dinjitetit dhe reputacionit të çdo personi. si qytetar apo anëtar i shoqërisë në gjendje të mirë. Një fitore kryesore ligjore për këtë pikëpamje erdhi në vitin 1952 kur ligji për shpifjen në grup u afirmua nga gjykata supreme në Beauharnais kundër Illinois. Megjithatë, qasja e shpifjes në grup humbi terren për shkak të rritjes së mbështetjes për të drejtat individuale brenda lëvizjeve për të drejtat civile gjatë viteve `60. Kritikat e ligjeve për shpifjen në grup nuk kufizohen vetëm tek mbrojtësit e të drejtave individuale. Disa teoricienë ligjorë, si teoricieni i racës kritike, Richard Delgado, mbështesin kufizimet ligjore për gjuhën e urrejtjes, por pretendojnë se shpifja është një kategori shumë e ngushtë për të kundërshtuar plotësisht gjuhën e urrejtjes. Në fund të fundit, Delgado mbron një strategji ligjore që do të krijonte një seksion specifik të ligjit të dëmshpërblimit për t'iu përgjigjur fyerjeve raciste, duke përmendur vështirësinë e marrjes së dëmshpërblimit sipas sistemit ligjor ekzistues.

I cituar shpesh në Luftërat Seksore Feministe të viteve 1970, një kornizë e tretë për konceptimin e gjuhës së urrejtjes pretendon se fjalimi mund të ristrukturojë normat shoqërore në mënyra nënshtrimore të dhunshme. Në këtë model, gjuha e urrejtjes nuk nxit dhunë, por është në vetvete një akt i dhunshëm që ndryshon marrëdhëniet e pushtetit midis folësve dhe hierarkive të grupeve. Kjo degë e mendimit, e quajtur Teoria e të folurit-akteve, është përdorur nga Catharine A. MacKinnon për të argumentuar se pornografia, si të folur, është në thelb e dhunshme ndaj grave, sepse i mbyll ato në heshtje dhe vepron për t'i nënshtruar ato si përmes krijimit dhe konsumimit të tij. Kjo teori është zgjeruar nga Mary Kate McGowan për të përfshirë rolin e autoritetit në fjalët që kryejnë akte. Në thelb, e vërteta bëhet e vërtetë sepse thuhet se është e vërtetë nga një autoritet legjitim. McGowan ofron shembullin e thirrjes së një arbitri për të ilustruar këtë pikë. Nëse një gjyqtar e quan një lojë si të sigurt, loja mund ose nuk mund të jetë e sigurt, por është caktuar si e tillë për shkak të autoritetit të arbitrit. Kjo lidhet me teorinë e të folurit-veprim sepse fjalët janë në gjendje të bëjnë, të prodhojnë kuptim dhe realitet të ri. Në rastin e gjuhës së urrejtjes, ata që në dukje kanë autoritet dhe pushtet janë në gjendje të ndryshojnë në mënyrë të prekshme vendndodhjen sociale ose përvojën e jetës së të tjerëve kur shqiptojnë fjalë poshtëruese ose nënçmuese.

## Gjuha e urrejtjes e sanksionuar nga shteti 
Disa shtete, duke përfshirë Arabinë Saudite, Iranin, fraksionet Hutu të Ruandës, aktorët në Luftërat Jugosllave dhe Etiopinë janë përshkruar si përhapës të gjuhës zyrtare të urrejtjes ose nxitjes për gjenocid.

## Në internet 
Më 31 maj 2016, Facebook, Google, Microsoft dhe Twitter ranë dakord së bashku për një kod sjelljeje të Bashkimit Evropian që i detyron ata të shqyrtojnë shumicën e njoftimeve të vlefshme për heqjen e gjuhës së paligjshme të urrejtjes të postuara në shërbimet e tyre brenda 24 orëve.

Përpara kësaj në 2013, Facebook, me presion nga mbi 100 grupe avokuese, duke përfshirë Everyday Sexism Project, ra dakord të ndryshonte politikat e tyre të gjuhës së urrejtjes pasi të dhënat e publikuara në lidhje me përmbajtjen që promovonin dhunën në familje dhe seksuale ndaj grave çuan në tërheqjen e reklamave me 15 kompani tё mёdha.

Kompanitë që kanë politika të gjuhës së urrejtjes përfshijnë Facebook dhe YouTube. Në vitin 2018, një postim që përmbante një pjesë të Deklaratës së Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara që i etiketon amerikanët vendas "egërsira të pamëshirshme indiane" u etiketua me gjuhë urrejtjeje nga Facebook dhe u hoq nga faqja e tij. Në vitin 2019, platforma e ndarjes së videove YouTube demonetoi kanalet, të tilla si prezantuesi i radios amerikane Jesse Lee Peterson, nën politikën e tyre të gjuhës së urrejtjes.

## Komentimi 
Disa aktivistë dhe studiues kanë kritikuar praktikën e kufizimit të gjuhës së urrejtjes. Aktivistja për liritë civile Nadine Strossen thotë se, ndërsa përpjekjet për të censuruar gjuhën e urrejtjes kanë për qëllim mbrojtjen e më të cenuarve, ato janë të paefektshme dhe mund të kenë efektin e kundërt: të pafavorizuara dhe pakicat etnike të akuzohen për shkelje të ligjeve kundër gjuhës së urrejtjes. Kim Holmes, nënkryetare e fondacionit konservator Heritage dhe një kritike e teorisë së gjuhës së urrejtjes, ka argumentuar se ajo "supozon keqbesim nga ana e njerëzve, pavarësisht nga qëllimet e tyre të deklaruara" dhe se "zhduk përgjegjësinë etike të individit". Rebecca Ruth Gould, profesoreshë e Letërsisë Islame dhe Krahasuese në Universitetin e Birminghamit, argumenton se ligjet kundër gjuhës së urrejtjes përbëjnë diskriminim të këndvështrimit (i cili është i ndaluar nga Amendamenti i Parë në Shtetet e Bashkuara) pasi sistemi ligjor ndëshkon disa pikëpamje, por jo të tjerat. Studiues të tjerë, si Gideon Elford, argumentojnë në vend të kësaj se "përderisa rregullimi i gjuhës së urrejtjes synon pasojat e fjalës që janë të lidhura në mënyrë kontigjente me thelbin e asaj që shprehet, atëherë ajo është pikëpamja diskriminuese vetëm në një kuptim indirekt". John Bennett argumenton se kufizimi i gjuhës së urrejtjes mbështetet në baza të dyshimta konceptuale dhe empirike dhe të kujton përpjekjet e regjimeve totalitare për të kontrolluar mendimet e qytetarëve të tyre.

Michael Conklin argumenton se ka përfitime pozitive nga gjuha e urrejtjes që shpesh anashkalohen. Ai pretendon se lejimi i gjuhës së urrejtjes ofron një pamje më të saktë të gjendjes njerëzore, ofron mundësi për të ndryshuar mendjet e njerëzve dhe identifikon disa njerëz që mund të kenë nevojë të shmangen në rrethana të caktuara. Sipas një studimi të kërkimit psikologjik, një shkallë e lartë e psikopatisë është "një parashikues domethënës" për përfshirjen në aktivitetin e urrejtjes në internet, ndërsa asnjë nga 7 faktorët e tjerë potencialë të ekzaminuar nuk u gjet se kishte një fuqi parashikuese statistikisht domethënëse.

Filozofi politik Jeffrey W. Howard e konsideron inkuadrimin popullor të gjuhës së urrejtjes si "fjala e lirë kundrejt vlerave të tjera politike" si një keqkarakterizimi. Ai i referohet këtij si "modeli balancues" dhe thotë se ai kërkon të peshojë përfitimin e fjalës së lirë kundrejt vlerave të tjera si dinjiteti dhe barazia për grupet historikisht të margjinalizuara. Në vend të kësaj, ai beson se thelbi i debatit duhet të jetë nëse liria e shprehjes përfshin apo jo gjuhën e urrejtjes. Hulumtimet tregojnë se kur njerëzit mbështesin censurimin e gjuhës së urrejtjes, ata motivohen më shumë nga shqetësimet për efektet që fjalimi ka tek të tjerët sesa nga efektet e tij mbi veten e tyre. Gratë kanë disi më shumë gjasa se burrat për të mbështetur censurimin e gjuhës së urrejtjes për shkak të dëmtimit më të madh të perceptuar të gjuhës së urrejtjes, që disa studiues besojnë se mund të jetë për shkak të dallimeve gjinore në ndjeshmëri ndaj objektivave të gjuhës së urrejtjes.

## Shiko edhe 
* Fyerja

## Referime