Fëmijëria në Romën e lashtë

Lindja e fëmijës në Romën e lashtë ishte e rrezikshme si për nënën ashtu edhe për fëmijën. Nënat zakonisht mbështeteshin në bestytnitë fetare për të shmangur vdekjen. U praktikuan edhe disa zakone si shtrirja në shtrat pas lindjes dhe përdorimi i bimëve dhe barishteve si lehtësim. Gjatë lindjes mamitë i kanë ndihmuar nënat. Pasi të lindnin fëmijët, nuk do u jepej një emër deri në 8 ose 9 ditë pas lindjes së tyre. Numri varej nëse ishin meshkuj ose femra. Pasi të kenë kaluar ditët, fëmijës i jepet një emër dhe një bulë gjatë një ceremonie. Pasi fëmija të mbushte moshën 1 vjeçare, do të fitonte privilegje ligjore që mund të çonin në shtetësinë e tyre . Fëmijët 7 vjeç e më poshtë konsideroheshin foshnja dhe ishin nën kujdesin e grave. Fëmijët pritej të ndihmonin me punët e shtëpisë nga mosha 8 vjeçare deri në moshën 12 vjeçare për vajzat, ose nga mosha 14 vjeçare për djemtë. Fëmijët do të kishin një shumëllojshmëri lodrash për të luajtur. Nëse një fëmijë vdiste, atë mund ta varrosnin ose ta digjnin. Disa do të përkujtoheshin me traditën fetare romake.

## Shtatzënia dhe lindja 
Në Romën e lashtë, lindja e fëmijëve në një martese romake ishte qëllim kryesor. Riprodhimi ishte detyrë dhe pritje kryesore për një grua. Lindja gjithashtu ka sjellë rrezik të lartë si për nënën ashtu edhe për fëmijën për mundësi të lartë për komplikime, të cilat përfshinin infeksionin, hemorragjinë e mitrës dhe moshën e re të nënave. Gratë zakonisht  mbështeteshin në praktikat fetare dhe supersticioze të lidhura me mjekësinë e asaj kohe. Për të trajtuar simptomat e një shtatzënie ata duhej të hanin një dietë të butë që përmbante  vezë ose oriz dhe do të masazhoheshin me vaj ulliri. Gjithashtu, praktika të tilla si një pije e pluhurosur  shërbente për të lehtësuar dhimbjet e lindjes dhe tymrat nga dhjami i hienës ose vendosja e këmbës së djathtë të hienës mbi gruan për të nxitur një lindje të lehtë ishin të përdorshme në atë kohë. Numri i madh i mamive e përmirësoi dhe lehtësoi shumë procesin e lindjes për gratë romake. Për lindjet në shtëpi mamitë ishin ata që i përgatisnin nënat me vaj për lubrifikim, ujë të ngrohtë, sfungjer dhe u siguruan fasha për të porsalindurin. Për lindjet të vështira do të përdoreshin mjete me grepa të mprehtë për të nxjerrë foshnjën. Sapo të lindte foshnja, mamia do të priste kordonin e kërthizës, do të hiqte placentën dhe më pas do të vendosnin nëse ia vlente ta mbanin fëmijën. Pasi shpallej i aftë për të jetuar, si një ritual romak, mamia e vendoste fëmijën në tokë që kryefamiljari ta rriste më pas dhe ta kërkonte ta rriste.

## Emërtimi 
Foshnjat në Romën e lashtë nuk u emëruan vetëm disa ditë pasi lindën (për femrat 8 ditë, për meshkujt 9 ditë) për shkak të rritjes së lartë të vdekshmërisë së foshnjave . Në ditën e 8-të ose të 9-të do të bëhet një mbledhje e përbërë nga familja dhe miqtë që mbanin dhurata. Më pas do të bëhej një sakrificë dhe fëmija do të emërohej dhe do t'i jepej një bulë për ta identifikuar atë si të lindur të lirë.   

## Fazat e fëmijërisë 
parapamje| Vajzat romake duke luajtur
Romakët mbanin gjurmët se si e festonin ditëlindjen e tyre çdo vit. Këto festime përbëheshin kryesisht me verë, kurora me lule, ëmbëlsira rituale dhe zjarri në altarin e brendshëm. Një fëmijë që mbushi ditëlindjen e tij të parë (faza e njohur si *anniculus* ) ishte në gjendje të kishte privilegje ligjore dhe prindërit mund të aplikonin për nënshtetësi të plotë romake për fëmijën e tyre. Prej lindjes deri në moshën 7 vjeçare, fëmijët mund të konsideroheshin se ishin në fazën e foshnjës  ( *infantia* në latinisht) dhe kryesisht ishin nën kujdesin e grave pavarësisht nga gjinia e tyre. Prej moshës 8 vjeçare deri në fillimin e pubertetit (tradicionalisht nga mosha 12 vjeçare për vajzat dhe 14 vjeçare për djemtë në Romën e Lashtë), te fëmijët mund shihej se kishin mendje më racionale dhe pritej të merrnin përgjegjësi rreth shtëpisë, si për shembull kujdesi për kafshët,mbledhjet e materialeve dhe punët e përgjithshme në shtëpi. Gjithashtu gjatë këtyre viteve, fëmijët konsideroheshin të vetëdijshëm për rolet sociale dhe seksuale dhe grupet e fëmijëve organizoheshin sipas gjinisë në atë kohë. Në këtë moshë romakët e dinin se fëmijët ishin në gjendje të kuptonin të folurit, duke i bërë ata të përshtatshëm për fejesë. E drejta romake klasifikoi disa mosha në të cilat një fëmijë mund të ketë përgjegjësi sociale, morale ose penale.  Nën moshën e pubertetit, një fëmijë konsiderohej *doli incapax* (i paaftë për qëllim kriminal). Megjithatë, një fëmijë midis moshës 8 vjeçare dhe pubertetit mund të kishte mundësi që të mbahej përgjegjës për një vepër të caktuar penale nëse do vërtetohet se ata arrinin ta kuptonin veprën e tyre. Ligjet e Romës nuk e përdornin burgimin ose dënimin me vdekje për qëllime të dënimit penal në përgjithësi, dhe ligjet Valeriane dhe Porciane i përjashtonin të gjithë qytetarët romakë nga format degraduese dhe të turpshme të dënimit, si: fshikullimi ose kryqëzimi; por në rastin e vjedhjes (për shembull; *furtum* ), fëmija dhe familja e tij/saj do të ndëshkoheshin duke u kërkuar të kthenin sendin e vjedhur, dhe në disa raste dy ose katërfishi i vlerës së sendit që ishte vjedhur. Mosha e vajzave për martesë ishte deri në 12 vjeç dhe për djemtë deri në 14 vjeç. Në moshën kur arritën pubertetin, djemtë iu nënshtruan një rituali që i kalonte në burrëri. Ceremonia përfshin ata që heqin bulin e tyre dhe tunikën(veshje e bardhë dhe e gjatë deri te gjunjët) që mbanin gjatë fëmijërisë dhe veshin togën e një burri ndërsa shoqërohen nga baballarët e tyre dhe të afërmit e tjerë. Fazat e jetës që shteti romak mori parasysh ishin lindja, arritja e moshës për meshkujt dhe vdekja.

## Marrëdhëniet 
Në Romën e lashtë pater familias kishte pushtet në pjesën tjetër të familjes. Fuqia e tij mbi familjen e tij do të mbetej derisa të vdiste ose fëmijët e tij të çliroheshin nga pater familias . Pater familias ishte mashkulli më i vjetër që jetonte në familje. Nëna ideale quhej Matrona romake. Matrona romake do të ishte një grua e fortë dhe e virtytshme që i ishte përkushtuar përparimit politik të familjes së saj.

## Jeta e përditshme 
parapamje| Djemtë romakë që luajnë lojëra me top, shekulli II pas Krishtit
Fëmijët romakë kishin veshje të ndryshme prej të rriturve derisa u rritën ose u martuan. Edukimi i fëmijëve kryesisht praktikohej në shtëpi. Kur fëmijët nuk ishin të arsimuar, koha e tyre e lojës përbëhej nga një shumëllojshmëri lodrash të tilla, si: trokitje, kukulla të bëra prej pëlhure, balte ose dylli, armë lodrash, blloqe shkronjash, majë, topa dhe rrathë të bërë me shkopinj. Qentë ishin gjithashtu kafshët shtëpiake të zakonshme me të cilat luanin fëmijët. Fëmijëve romakë nuk u lejohej të laheshin në banjat romake, pra, ata laheshin në shtëpi.

## Vdekja dhe varrimi 
Për shkak të sëmundjeve, epidemive dhe vdekshmërisë së lartë në botën romake, fëmijët përjetuan vdekjen rregullisht. Fëmijët ishin pjesë e procesit të varrimit në vdekjen e familjes së ngushtë. Nuk ka të dhëna që sugjerojnë se fëmijët nuk kanë qenë të pranishëm gjatë pastrimit të vdekjes së një anëtari të familjes. Ata gjithashtu u lejuan të merrnin pjesë në Parentalia në shkurt, që ishte një kohë për të vizituar varret dhe për të kujtuar të vdekurit.

Për shkak se fëmijët u përkujtuan në gurët e varreve, kjo tregon se ata u njohën si individë kur vdiqën, megjithëse kishin një shans më të mirë për t'u përkujtuar pas mbijetesës së foshnjërisë. 

## Shih edhe 
* Roma e lashtë
* Perandoria Romake
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arsimi dhe edukata tek ilirët

## Referime