Albreht Dyrer

**Albreht Dyrer** (Albrecht Dürer) (21 maj 1471 – 6 prill 1528) ishte një piktor dhe teoricien i Rilindjes Gjermane. I lindur në Nyrëmberg, Dyreri arriti të krijonte reputacionin e tij dhe të ndikonte në Evropë që kur ishte ende në të njëzetat. Ai ishte në komunikim me artistët e mëdhenj italian të kohës së tij, duke përfshirë Raffaello-n, Giovanni Bellini-n dhe Leonardo da Vinçin, dhe nga viti 1512 ishte nën mbrojtje e perandorit Maksimiliani I.
Konsiderohet si eksponenti më i madh i pikturës së Rilindjes gjermane. Në Venecia artisti hyri në kontakte me mjediset neoplatonike, të cilat e çuan drejt veprave me karakter ezoterik. Shembulli klasik këtyre veprave është ajo me titull *Melencolia I*, e realizuar në 1514, ku shfaqen simbologji të shumta hermetike.

## Jetëshkrimi 
### Prejardhja 
[thumb|Prerje në dru e [Stema|stemës së tij, e cila paraqet një derë si një lojë me emrin e tij, si dhe bustin me krahë te një mauri.|majtas]]
Albreht Dyrer, i treti i tetë fëmijëve, të një argjendari me të njëjtin emër, i quajtur "i Vjetri" dhe gruas së tij, Barbara Holper. Nga vëllezërit dhe motrat, vetëm dy të tjerë e arritën moshën madhore: Endres dhe Hans Dyrer, që qe gjithashtu piktor i oborrit të Sigismundit të I të Polonisë në Krakovë.

Albrehti i Vjetër shfaqet në një list arkibuzierësh dhe harkierësh të qytetit të Nyrëmbergut që shtatëmbëdhjetë vjeç; pas disa udhëtimesh formimi në Vendet e Ulta, u vendos përfundimisht në Nurëmberg, ku hyri në punishten e Hieronymus Holper, dhe më vonë, tashmë dyzet vjeç të martohej me të bijën pesëmbëdhjetë vjeçare, Barbara. Martesa, e kryer më 8 qershor 1467, i garantoi qytetarinë nurëmbergase dhe, pas derdhjes së një shume prej dhjetë fiorinësh, cilësimin "mjeshtër", që i hapte portat e botës së mbyllur dhe të pasur me privilegje të korporatave. I Vlerësuar dhe në mirëqenie, por jo i pasur, Albrehti i Vjetër vdiq më 20 shtator 1502: dy vite më vonë e veja gjendej plotësisht në skamje dhe meret në ngarkim nga i biri Albreht.

Dëshmia e parë e talentit të tij të jashtëzakonshëm është Autoportreti trembëdhjetë vjeçar i vitit 1484, një vizatim me majë argjendi konservuar në muzeun Albertina të Vjenës. Kjo vepër, që qe realizuar para pasqyrës kur Dyreri ishte vetëm trembëdhjetë vjeç, nuk është sigurisht pa gabime, edhe se teknika e vështirë nuk i lejonte korrigjime. Megjithatë, ky portretizim rinor është konsideruar autoportreti i parë i artit evropian që paraqitet si autonom, dmth. si vepër më vete.

Ky autoportret, që ishte paraprirë nga tentativa vizatuese për të cilat ka dëshmi të sigurta, për më tepër tregon tashmë drejtimin esencial të prodhimtarisë pasuese të Dyrerit: aktiviteti portretizues. Është një fakt akoma shumë pak i mar parasysh: jo vetëm Dyreri ka pikturuar, vizatuar dhe gdhendur portrete të shumta deri në vitet e fundit të jetës së tij, por që nga fillimi i dhjetë vjeçarit të dytë të shekullit të XVI edhe kuadrot e tija fetare shfaqin në përmasa gjithmonë në rritje një karakter portretisti.

### Në punishten e Wolgemut-it 
Në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeçare, kur sapo kishte kryer formimin fillestar, i deklaroi të atit se do të parapëlqente të bëhej një piktor. Por meqë nuk qe e mundur ta bënte praktikën te Colmar-i i largët, pranë Martin Schongauer-it i njohur dhe vlerësuar në gjithë Evropën si piktor dhe inçizor në bakër, i ati e vendosi te punishtja dy hapa nga shtëpia, pranë Michael Wolgemut, piktori dhe ksilografisti më i madh aktiv në ato vite në Nuremberg. Mjeshtra të tjerë që patën ndikim mbi artistin e ri qenë Martin Schongauer, misteriozi Mjeshtri i Librit të shtëpisë, ndoshta holandez, autor i një serie të famshme në puntasecca.

Nga kjo periudhë Düreri ruajti një kujtim të mirë; më shumë se njëzet vjet më vonë, në 1516, pikturoi një portret të mësuesit të tij, tre vite para vdekjes së tij, ku dallohet respekti dhe simpatia e vjetër përkundrejt figurës së tij njerëzore.

Përgjatë udhëtimit mendohet se i riu duhej të punonte për tu mbajtur, dhe është e mundur që të jetë shtyrë të vizitonte ato qendra ku ishte më e lehtë të gjeje angazhim në fushat ku kishte familjaritet. Etapat e para duhet megjithatë të kenë qenë qytetet renanse, ku ekzistonte një shtypshkronjë ektive me librat me ilustrime ksilografike.

Midis shumë ksilografive që vizatoi në atë periudhë, një punim i parë prove qe frontespizio për botimin e *Letrave* të shën Jeronimit të dala më 8 gusht 1492 me tipografinë e Nikolaus Kessler (blloku orgjinal, i firmosur nga artisti, gjendet akoma edhe sot në Bazel). Vepra, me hollësi të shumta, ka një përvijim të dallueshëm të sipërfaqeve famë tipove të ndryshme të vijëzimit.
Në Strasburg ndoshta realizoi *Vdekjen e shën Domenikut*, për një konvent femëror në Colmar. Në një periudhë afër martesës datohet vizatimi që artisti e nënshkroi në cep "mein Agnes", Agnesa ime, ku duket nusja e re në pozë të menduar, ndoshta pak mendjemadhe, që në portretet e ardhshme trasformohet në pamjen e një borgjezeje të kënaqur, me sfumaturë "lehtësisht keqdashëse". Çifti nuk pati fëmijë, siç ndodh edhe me dy vëllezërit e Dyrerit, prandaj familja u zhduk me gjeneratën e tyre.), për të cilën Dyreri vizatoi me kujdes të skajshëm një kopje të datuar më 1494 dhe të sigluar me gërmat e tij "A" dhe "D". Për më tepër kopjoi stampat e *Zënkës detare* dhe të *Bakanalit me silenin*, të kopjuara besnikërisht nga origjinalet e Mantegna-s duke zëvendësuar linjat paralele të përvijimit me një përvijim të kryqëzuar, të dalë nga shembulli i Martin Schongauer-it, dhe me linja lakore dhe sinuoze që i japin subjekteve një vibrim mungues te origjinalët. Por mjaft e pamundur që artisti i panjohur Dyrer, që mbijetonte duke shitur stampa anëtarëve të komunitetit gjerman të qytetit, të ketë hyrë në kontakt të drejtpërdrejtë me mjeshtrat e mëdhenj atëherë të pranishëm në qytet dhe në rrethinat e tij, si Bellinët (Jacopo Bellini, Gentile Bellini dhe Giovanni Bellini), Mantegna ose Vittore Carpaccio.

Kur piktori i ri verior qëndroi i magjepsur nga piktura veneciane, në veçanti ajo e Gentile Bellini-t dhe Giovanni Bellini-t, duket nga vizatimet e kësaj periudhe dhe nga kuadrot e pikturuar pas rikthimit në atdhe. Por pasqyrimet e para të këtij takimi mund të dallohen që në akuarelët që lindën gjatë udhëtimit të kthimit.

parapamje|345px|Pamje e *Arco*-s, (1495)
### Rikthimi (1495) 
Këtë herë Dyreri me gjasa udhëtoi vetëm, duke marr parasysh devijimet e shumta të ndërmarra.
Kështu udhëtimi i tij e çoi, në pranëverën e vitit 1495, mbi të gjitha në liqenin e Gardës, dhe afër Arco-s. Akuareli që paraqet kështjellën e Arcos-s që lartësohet me fortifikimet e tij tregon një raport tërësisht të ri me hapësirën dhe ngjyrat: nga grija në blu e mjegulluar e ullinjve lartësohet në kontrast grija e kaftë e shkëmbinjve, dhe kjo jehonë kromatike rimeret në zonat e së gjelbrës së hapur dhe në çatitë e kuqe. Bëhet fjalë për një përvijim befasues i vlerave atmosferike, që shfaq përparimin e jashtëzakonshëm artistik që Dyreri kishte realizuar në pak muaj të shkuar në Venecia.

Midis të parave është *Familja e shenjtë me pilivesë*, me insektin e paraqitur posht djathtas, që megjithë emrin tradicional duket më shumë një flutur. Lidhja e thellë midis figurave dhe peizazhit në sfond ishte elementi që që nga fillimi i bëri të famshme punimet grafike të Dyrerit përtej kufijve gjerman. Nga ana tjetër, loja e rrudhave të shumta të veshjes së Marias tregon se sa arti i tij i referohej akoma traditës gjermane të gotikut të vonë, ndërsa nga eksperienca e qëndrimit italian nuk ka akoma gjurmë. Duke ndjekur shembullin e Schongauer-it, që kishte zgjedhur si model, Dyreri sigloi fletën në cepin e poshtëm me një version të parë të monogramës së tij më vonë të bërë të famshme, këtu e realizuar me gërma që duken gotike.

Prodhimtaria e tij inçizore në bakër mbahet në një kohë të parë brenda kufijve të ngushtë; Të gdhendura në formatin e mesëm disa paraqitje shenjtësh dhe në format të vogël disa figura nga populli. Ndërsa si vizatues për ksilografinë, Dyreri nisi menjëherë të ndiqte rrugë të reja, por rezultati nuk duket se e kënaqi nga këndvështrimi i teknikës së inçizionit, kështu që nga atëherë përdori formatin më të madh të një gjysëm flete stampe ("*ganze Bogen*"), ku stamponte blloqe ksilografike prej 38 × 30&nbsp;cm.

Në një fazë të parë përfundoi shtatë fleta të ciklit, midis të cilave *Trasportimi i kryqit* është kompozimi më i maturuar. Imazhi i kortezhit që lë qytetin dhe Shpëtimtarit që rrëzohet nën peshën e kryqit, i bashkon dy motivet e dala nga içizionet në bakër të Martin Schongauer-it, format e gotikut të vonë të të cilit theksohen nga Dyreri; por njëkohësisht, ndërtimi i anatomisë së trupit muskuloz të lancikenekut (lloj mercenari i kohës) në të djathtë i është referuar imazheve të artit italian që Düreri kishte njohur në Venecie. Format e ndryshme të këtyre dy botëve janë riprodhuar këtu në një stil personal që nuk lë të përceptosh ndonjë frakturë.

Dyreri do ta përfundonte këtë *Pasion të madh* vetëm në vitin 1510 me një frontespis (ballinë) dhe katër skena të tjera dhe do ti publikonte në formën e një libri me shtimin e një teksti latinisht.
Një tjetër dëshmi e stilit të ri të futur në ksilografi është *Familja e shenjtë me tre lepuj*.

### Takimi me Frederikun e Ditur 
parapamje|majtas|Portret i Oswolt Krel-it (1499)
Midis datës 14 prill dhe 18 prill të vitit 1496 përfaqësuesi i Saksonisë, Frederiku i Ditur vizitoi Nyrëmbergun, duke u mahnitur nga talenti i të riut Dyrer, të cilit i porositi tre vepra: një portret, të realizuar me teknikën e shpejtë të temperës, dhe dy poliptikësh për të mobiluar kishën që po ndërtohej në kështjellën e Wittenbergut, rezidenca e tij: *Altari i Dresdenit* dhe *Poliptiku i Shtatë Dhimbjeve*. Artisti dhe porositësi nisën një raport që zgjati përgjatë viteve, edhe pse Frederiku shpesh në vend të Dürer parapëlqente bashkëkohësin Lucas Cranach i Vjetri, që u bë piktori i oborrit dhe mori edhe një titull fisnikërie.

Vepra më impenjative është *Poliptiku i Shtatë Dhimbjeve*, i kompozuar në një *Virgjëreshë në adhurim* në qendër dhe shtatë tablo me *Dhimbjet e Marias* rreth e rrotull. Nëse pjesa qëndrore u pikturua personalisht nga Düreri, ndarjet anësore duhet të jenë realizuar nga një asistent në bazë të vizatimit të mjeshtrit.

Porositë e princit i hapën rrugën karrierës piktorike të Dürerit, që nisi të pikturonte portrete të ndryshme për aristokracinë nurembergase: pikturoi në vitin 1497 *portretin e dyfishtë të motrave Fürleger* (*Fürlegerin me flokët e mbledhur* dhe *Fürlegerin me flokët e lëshuar*), pastaj në vitin 1499 dy diptikët për familjen Tucher dhe *Portretin e Oswolt Krelit*. Në këto vepra duket njëfarë indiference e artistit kundrejt subjektit, me përjashtim të të fundit, në nga punimet më intensive dhe të famshme të artistit.

parapamje|327px|Autoportret me dorashka (1498)
### Fundi i shekullit të XV 
thumb|left|Përbindësh detar
Në 1498, i njëjti vit që u publikua *Apokalipsi*, Dyreri realizoi *Autoportretin me dorashka*, tashmë në Museo del Prado të Madridit. Përkundrejt autoportretit të mëparshëm të Luvrit, Dyreri shfaqet tashmë si një zotëri i rafinuar, eleganca e të cilit pasqyron një vetëdije të re të përkatësisë në një "aristokraci të mendimit", si artistët humanistë që kishte parë në Venecie.

### *Mëkati origjinal* 
Ndikimi që arti i Jacopo de' Barbarit ushtroi megjithatë në studimet mbi përmasat nga Dyreri mund të dallohen në vizatimin me penë të *Apollo-s* të konservuar në Londër, me frymëzimin e një inçizioni në bakër të mjeshtrit venecian të titulluar *Apollo dhe Diana*.

Por rezultati artistik më i plotë i kësaj faze të studimeve të tijë mbi përmasat, Dyreri e shfaqi në inçizionin në bakër të *Mekatit origjinal*, të datuar në 1504. Për figurën e Adamit ai iu referua me gjasa (si për tashmë të përmendurin Apollo të vizatimit të Londrës) një riprodhimi të *Apollos së Belvedere-s*, statujë e zbuluar pak vite më parë në një gërmim pranë Romës. Midis kafshëve që banonin në parajsë bashkë me çiftin janë lepuj, mace, një buall dhe një drerë, që interpretohen si simbole të katër temperamenteve njerëzorë; dhia e egër mbi shkëmb simbolizon syrin e Zotit që nga lart shikon gjithëçka, dhe papagalli lëvdimin ndaj krijuesit.

### Jeta e Virgjëreshës 
Akoma para përfundimit të fragmentares *Pasioni i madh*, Düreri kishte filluar tashmë të punonte për një projekt të ri: serinë ksilografike të *Jetës së Virgjëreshës*, që duhet të ketë filluar pak pas vitit 1500; brenda vitit 1504 përfundoi gjashtëmbëdhjetë fletat dhe gjithë seria u përfundua vetëm në vitet 1510-1511.

Paraqitja e *Lindjes së Virgjëreshës* është ndoshta fleta më e bukur e gjithë serisë. Düreri bëri një përshkrim realist të aktivitetit në një dhomë lehonie të Gjermanisë së kohës. Shën Ana, lehone, është asistuar nga dy gra dhe prehet në një shtrat luksoz, të vendosur në thellësinë ekstreme të dhomës. Ndërkaq, e sapo lindura pregatitet për banjon nga një tjetër shërbyese. Gratë e tjera të pranishme gjejnë prehje nga lodhjet e "freskimit të pagëzimit", zakon i epokës.

### Studime dhe vizatime në fillim të shekullit 
Në këtë periudhë të maturisë së parë, Albreht Dyrer u nxit nga përkushtimi i përhapur për Marian në kompozime të reja dhe ndonjëherë befasuese, si për shembull ai i vizatimit me penë dhe akuarel i vitit 1503, *Virgjëresha e kafshëve*. Figura e Marias me Fëmijën është një evoluim i mëtejshëm i Virgjëreshës në inçizionin e *Virgjëreshës me majmunin*: edhe ajo ësthë ulur në një ndenjëse mes barit; përreth saj janë vizatuar bimë dhe kafshë në numër të madh; në sfond në të djathtë është paraqitur një lajmërim nga engjëlli i barinjve, ndërsa në distancë të largët në të majtë po afrohet kortezhi i Magëve.

Krishti pra është paraqitur si Zoti jo vetëm i njerëzve, por edhe i kafshëve dhe bimëve. Dhelpra e lidhur në një litar përfaqëson të keqen, të privuar nga liria e saj e veprimit. Me gjasa ky vizatim me penë dhe akuarel ishte një punim pregatitës për një vizatim ose një inçizion të madh në bakër. Por ajo që me të vërtetë të godet në këtë fletë është ikonografia, për të cilën nuk ekziston ndonjë referim. Një sasi e madhe studimesh dhe inçizionesh në bakër vënë në dukje interesin e që Dyreri pati për imazhet e florës dhe faunës.

*Lepuri* datohet në vitin 1502, dhe *Copa e madhe* e tokës mban datën, mezi të dallueshme, të vitit 1503. Dy fletat (që i përkasin fondit të muzeut të Albertinas së Vjenës), që Dyreri i bëri në akuarel dhe guaco, janë midis prodhimeve më të larta të artit europian mbi këtë subjekt. Kurr kafshë dhe bimë nuk u përfshinë në qenien e tyre në forma më të realizuara se në këto studime realiste të natyrës, edhe pse piktori nuk e teproi në riprodhimin në detaje. Pikërisht në imazhin e lepurit vërehet se, pranë pikave ku qimet janë përvijuar me kujdes, ka të tjera që nuk japin asnjë efekt në fushën e ngjyrës; si dhe për plisin, toka nga dalin barërat vetëm sa është përvijuar.

parapamje|*Copa e madhe* e tokës (1503)
Nuk dihet se çfarë domethënie kishin patur për vetë artistin vepra të këtij tipi; në fakt, ndryshe nga peizazhet në akuarel, ato pasqyrohen shumë rrallë në kontekstet e tjera. Gjithësesi, meqë Düreri i bëri me kujdes të skajshëm disa studime të natyrës në pergamenë, mund të supozohet se u jepte atyre një vlerë të brendshme që bazohej, në mas të njëllojtë, qoftë në realizmin e dukshëm ashtu dhe virtuozizmin e ekzekutimit teknik.

Një rol të veçantë midis studimeve të kafshëve morën edhe vizatimet me kuaj. Ato në fakt dokumentojnë me qartësi të skajshme se Düreri duhej të njihte studimet e Leonardo da Vinçit mbi kuajt e stallave të Galeazzo Sanseverino-s në Milano. Sanseverino e vizitoi disa herë në Nyremberg një nga miqtë më të afërt të Dyrerit, Willibald Pirckheimer, që mund ti tregonte studimet e Leonardos (pregatitje per kalin e monumentit Sforza) është e dukshme në inçizionin në bakër të *Kalit të vogël* të vitit 1505, ku elementi leonardesk është i dallueshëm veçanërisht në kokën e kafshës.

### Udhëtimi i dytë në Itali 
Në pranëverën ose fillimin e vjeshtës së vitit 1505, Düreri ndërpreu punën dhe u vu përsëri në udhëtim drejt Italisë, me gjasa me rastin për të ikur nga epidemia që kishte goditur qytetin. Ai dëshironte për më tepër të kompletonte njohuritë e veta mbi prespektivën dhe të rigjente një mjedis kulturor të pasur dhe stimulues më shumë se sa Nyrembergu. Nëse për udhëtimin e parë të dhënat janë të pakta, për të dytin janë të mirëdokumentuara, falë mbi të gjitha dhjetë letrave që i adresoi mikut Willibald Pirckheimer, shpesh të pasura me hollësi që përshkruajnë aspiratat dhe gjendjet e tija shpirtërore, ndonjëherë të trazuara. Do të kishte dashur të sillte me vete vëllain Hans, por nëna e moshuar dhe shqetësuar nuk e lejoi. 

Duke ndjekur të njëjtën rrugë të radhës së shkuar mori rrugën e jugut, i drejtuar për në Venecie, duke bërë një qëndrim të parë në Augsburg, atdheu i familjes Fugger, që do ta ftonte në qytetin lagunar. Që në atë rast mori një propozim për të pikturuar një palë për kishën e komunitetit gjerman të Venecias, Kisha e Shën Bartolomeut, për tu përfunduar në mes të majit të vitit 1506. Kaloi pastaj nëpër Tirol, shtigjet alpine dhe luginën e Adiges.

Dyreri kur të arrinte në Itali, këtë herë nuk ishte më ai artisti i ri i panjohur i dhjetë viteve më parë, por një artist i njohur dhe vlerësuar në gjithë Evropën, mbi të gjitha falë inçizioneve të tija, kaq shumë të admiruara dhe shpesh të kopjuara. Për të paguar udhëtimin dhe nevojat e tjera të qëndrimit kishte sjellë me vete disa piktura që mbante për ti shitur, midis të cilave me gjasa *Madona e Bagnacavallo-s*. Për më tepër besonte të punonte me artin e vetë.

Me të arritur në Venecia u zhyt në mjedisin kozmopolit të qytetit, bleu veshje të reja elegante, të përshkruara në letra, dhe frekuentoi personazhe të ditur, vlerësues të artit dhe muzikantë, si një fisnik i vërtetë. Përshkroi se si ndonjëherë ishte aq i kërkuar nga miqtë sa duhej të fshihej për të gjetur pak prehje: me siguri figura e tij e gjatë dhe elegante nuk duhet të kalonte pa u vërejtur.

Nxiste edhe antipati, mbi të gjitha te kolegët italianë që, siç ai vetë shkroi në letrat e tija, "imitojnë veprat e mia në kisha kudo ku ishte e mundur, pastaj e kritikonin dhe thonin se nuk është realizuar sipas manierës antike, dhe për këtë nuk do të shkonte mirë". Ai përmend emrin e vetëm dy artistëve vendorë: Jacopo de' Barbari dhe Giovanni Bellini. Ky i fundit, në moshë të madhe, konsiderohej nga Düreri akoma si më i miri në qarkullim dhe kishte marr nga ai mirëdashje dhe vlerësim, duke shkuar ta gjente duke  i shprehur deri edhe dëshirën për të blerë ndonjë punim të tijin, i gatshëm edhe ta paguante mirë; një herë tjetër Bellini e kishte lavdëruar gjermanin publikisht.

Subjekti i pikturës ishte i lidhur me komunitetin teuton të Venecias, aktiv ekonomikisht në **Fontego dei Tedeschi** dhe që mblidhej në Vëllazërinë e Ruzares, e themeluar në Strasburg në vitin 1474 nga Jacob Sprenger, autori i *Malleus Maleficarum*. Ata kishin si qëllim promovimin e kultit të Virgjëreshës së Ruzares. Në pikturë mjeshtri gjerman përvetësoi sugjestionet e artit venet të kohës, si maturia kompozitive e kompozimit piramidal me në krye fronin e Marias, monumentaliteti i strukturës dhe shkëlqimi kromatik, ndërsa me shije tipikisht veriore është përvijimi i kujdesshëm i detajeve dhe fizionomive, intesifikimi gjesual dhe vargëzimi dinamik midis figurave. Vepra në fakt është përkujtuese e monumentalitetit të qetë të Giovanni Bellini-t, me homazhin e qartë të engjëllit muzikant të pranishëm, për shembull, në *Pala e Shën Jobit* (1487) ose te *Pala e Shën Zaharias* (1505).

### Rikthimi (1507) 
Në fund të qëndrimit të tij, në fillim të vitit 1507, artisti u vendos në Bolonjë, ku kërkoi dikë që ti mësonte "artin sekret të prespektivës".

Përgjatë udhëtimit të kthimit në atdhe, bëri disa akuarele me peizazhe të ndryshme, si *Kështjella alpine* tani në Braunschweig – që ndoshta është ajo e Segonzano-s - *Kështjella e Trento-s* në British Museum, *Pamja e Arco-s* në Muzeun e Luvrit, dhe ajo e Innsbruck-ut në Oxford; përkundrejt këtyre peizazheve ato të kompozuara më parë në udhëtimin në Itali vërehet përvijimi më i lirshëm dhe liria më e madhe vëzhguese.

### Traktati mbi përmasat 
I kthyer në Nyremberg Dyreri, i shtyrë nga shembujt e Leon Battista Albertiit dhe Leonardos, deshi të vendoste e zeza mbi të bardhë, në një traktat, njohurit teorike të përvetësuara nga punimet artistike, në veçanti mbi përmasat e përkryera të trupit njerëzor. Duke j'u përkushtuar kështu studimeve që vetëm pjesërisht u botuan.

Këto studime kulminuan, në vitin 1507, me krijimin e dy tablove të *Adamit dhe Evës* sot në Museo del Prado, ku bukuria ideale e subjekteve nuk buron nga rregullat klasike të përmasave të Mark Vitruv Polioni-t, por nga një qasje më empirike, që e çon në krijimin e figurave më të gjata, të hijshme dhe dinamike. Risia duket qartë duke krahasuar veprën me inçizionin e *Mëkatit origjinal* të disa viteve më parë, ku paraardhësit e njerëzve ishin të ngurtësuar nga një soliditet gjeometrik. Përveç këtyre veprave të mëdha dhjetëvjeçari i dytë i pesëqintës shënoi një ndalesë në aktivitetin piktorik, në favor të një angazhimi gjithmonë e më të thellë në studimin e gjeometrisë dhe teorisë klasike.

File:Melencolia I (Durero).jpg|Melankonia I.
File:Duerer - Ritter, Tod und Teufel (Der Reuther).jpg|Kalorësi, vdekja dhe djalli
File:Dürer-Hieronymus-im-Gehäus.jpg|Shën Jeronimi në qelë

### Portrete të reja
thumb|Portreti i të ëmës së moshuar (1514)|280px
Në 1514 i vdiq e ëma, pak muaj psi artisti kishte bërë një portret me karbonçin me realizëm dramatik, kur ajo ishte tashmë e sëmurë dhe fundi dukej i afërt.

Përsëri në vitin 1518, gjatë qëndrimit në Augsburg, Dyreri u thirr nga sovrani për ta portretizuar. Bëri një vizatim me laps drejtpërsëdrejti, nga i cili do të nxirte prortretin në tablo, në cep të të cilit shënoi me njëfarë krenarie: "Është perandori Maksimilian që unë Albrecht Dyreri e portretizova në Augsburg, në një krahë të pallatit, brenda dhomëzës së tij të vogël, të hënën më 28 qershor 1518".

Më 12 janar 1519 vdekja e perandorit e kapi artistin në befasi, duke ia theksuar dhimbjen në një moment krize personale. Miku i tij Pirckheimer në fakt shkroi në një letër adresuar një humanisti se "Dyreri është keq", duke paralajmëruar gjithë sikletin

Në vitin 1519 një artist holandez, Jan van Scorel, e takoi në Nyremberg Dyrerin, pasi qe nisur apostafat në udhëtim, por e gjeti aq të përfshirë nga çështjet fetare sa parapëlqeu të hiqte dorë nga kërkesat për mësime dhe u rikthye. duke caktuar një takim me perandorin dhe rikonfirmimin e pagesës vjetore. Ndërkohë vizitoi shumë vende, duke takuar artistë dhe tregëtarë që e konsideronin si një mjeshtër të madh, duke e trajtuar me madhështi dhe përzemërsi. Midis të tjerëve njohu edhe Lucas van Leyden-in, dhe Joachim Patinir, që e ftoi në festën e tij të martesës dhe i kërkoi ndihmën e tij për disa vizatime.

Në të njëjtin vit pikturoi portretet e fundit; të Bernhart von Reesen-it, Jakob Muffel-it, Hieronymus Holzschuher-it dhe Johann Kleberger-it.

thumb|Portreti i Elspeth Tucher, 1499 (Kassel, Alte Meister)
I vitit 1525 është një traktat mbi prespektivën në kuadër të gjeometrisë deskriptive dhe në 1527 publikoi *Traktatin mbi fortifikimet e qyteteve, kështjellave dhe vendbanimeve*; në 1528 dolën pastaj katër libra mbi përmasat e trupit njerëzor.

### Vdekja 
Düreri, i sëmurë prej kohësh, vdiq më 6 prill 1528 në shtëpinë e tij në Nyremberg dhe u varros në varrezën e kishës së Shën Gjonit, ku prehet edhe sot. Dyreri u kishte mbetur besnik mësimeve të Luterit, ndërsa miku i tij Pirckheimer ishte kthyer në katolicizëm. Mbi lapidarin e mikut artist gdhendi epitafin latin: "Ajo që qe e vdekshme nga Albreht Dyreri prehet në këtë varr".

Duke mos pasur fëmijë, i la në trashëgimi të shoqes shtëpinë dhe një shumë të madhe në të holla: ishte një nga dhjetë qytetarët më të pasur të Nyrembergut.

## Kërkimet 
Fama e Dyrerit i detyrohet edhe studimeve dhe kërkimeve të tija me karakter shkencor mbi të gjitha në fusha si Gjeometria, Prespektiva, Antropometria dhe Astronomia, kjo e fundit e dëshmuar nga një letër qiellore e famshme me pol eliptik. Fortësisht i ndikuar nga studimet e Leonardo da Vinçit, Dyreri konceptoi idenë e një traktati mbi pikturën të titulluar *Underricht der Malerei* me të cilin synonte të pajiste piktorët e rinjë me gjithë nocionet që ai kishte mundur të përvetësonte falë përvojës së kërkimit, por nuk ia arriti dot synimit që kishte paracaktuar në fillim. Shkrimet e tija patën shumë rëndësi për formimin e gjuhës shkencore gjermane, dhe disa traktate mbi prespektivat dhe mbi përmasat shkencore të trupit njerëzor rezultuan të dobishme për formimin e piktorëve të rinjë të epokës.

Dyreri është për më tepër autor i një punimi të rëndësishëm mbi gjeometrinë në katër libra të titulluar "Katër libra mbi matjen" (Underweysung der Messung mit dem Zirckel und Richtscheyt or Instructions for Measuring with Compass and Ruler). Në vepër piktori fokusohet në gjeometrinë lineare. Ndërtimet gjeometrike të Dyrerit përfshijnë helika, spirale dhe kone. Ai mori frymëzim nga matematicieni i Greqisë së Lashtë Apolloni i Pergas, veç se nga libri i bashkëkohësit dhe bashkëqytetarit të tij Johannes Werner të titulluar 'Libellus super viginti duobus elementis conicis' i vitit 1522.

Në emër të Dyrerit është titulluar krateri Dürer mbi sipërfaqen e Mërkurit.

## Veprat kryesore 
Më poshtë po renditen gjithë veprat piktorike dhe një përzgjedhje vizatimesh dhe inçizionesh:

### Rinia 
* Autoportret trembëdhjetë vjeç, 1484, majë argjendi në letër, 27,5×19,6&nbsp;cm, Vjenë, Graphische Sammlung Albertina.
* Portreti i Albrecht Dürer i Vjetri, rreth 1490, vaj në tablo, 47×39&nbsp;cm, Firence, Galleria degli Uffizi.
* Portreti i Barbara Holper, rreth 1490, vaj në tablo, 47×38&nbsp;cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* Autoportreti me lulen e Erygiumit, 1493, vaj në pergamenë trasportuar në tablo, 57×45&nbsp;cm, Paris, Muzeu i Luvrit.
* Krishti në dhimbje, rreth 1493, 30x19 cm, vaj në tablo, Karlsruhe, Staatliche Kunsthalle Karlsruhe.
* Familja e shenjtë me pilivesën, rreth 1495, inçizion, 24×18,6&nbsp;cm, Berlin, Staatliche Museen.
* Banjë burrash, rreth 1496, ksilografi, Londër, British Museum.
* Shën Jeronimi në pendim, rreth 1496, vaj në tablo dardhe, 23×17&nbsp;cm, Londër, National Gallery.
* Apokalipsi, rreth viteve 1496-1498, pesëmbëdhjetë ksilografi.
* Portreti i Frederikut të Ditur, 1496, temper në pëlhurë, 76×57&nbsp;cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* Altari i Dresdenit, midis viteve 1496-1497 dhe 1503-1504, temper në pëlhurë, 191×187&nbsp;cm, Drezden, Gemäldegalerie Alte Meister.
* Altari Paumgartner, rreth viteve 1496-1504, vaj në tablo bliri, 155×126&nbsp;cm (skomparti qendror) e 157×61 (secili skompart anësor), Mynih, Alte Pinakothek.
* Portreti i Albrecht Dürer të Vjetrit, 1497, vaj në tablo, 51×41&nbsp;cm, Londër, National Gallery.
* Fürlegerin me flokë të mbledhur, 1497, vaj në tablo, 56,5×42,5&nbsp;cm, Berlin, Gemäldegalerie
* Fürlegerin me flokë të zgjidhur, 1497, vaj në tablo, 56×43&nbsp;cm, Frankfurt, Städelsches Kunstinstitut.
* Pasioni i Madh, 1497-1510, dymbëdhjetë ksilografi.
* Familja e Shenjtë me tre lepuj, 1498, ksilografi, 39,5×28,5&nbsp;cm, Karlsruhe, Staatliche Kunsthalle Karlsruhe

### Pjekuria 
* Autoportret me dorashka, 1498, vaj në tablo, 52×41&nbsp;cm, Madrid, Museo del Prado.
* Vajtim mbi Krishtin e Vdekur, rreth 1498, vaj në tablo bredhi, 150×120&nbsp;cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* 'Madona Haller, rreth 1498, vaj në tablo, 50×40&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art.
* Portreti i Elspeth Tucher-it, 1499, vaj në tablo bliri, 29×23&nbsp;cm, Kassel, Staatliche Kunstsammlungen.
* Portreti i Hans Tucher-it, 1499, vaj në tablo, 28×24&nbsp;cm, Weimar, Schlossmuseum.
* Portreti i Felicitas Tucher-it, 1499, vaj në tablo, 28×24&nbsp;cm, Weimar, Schlossmuseum.
* Portreti i Oswolt Krelit, 1499, vaj në tablo bliri, 50×39&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek.
** Burra të egër me stema, ana e *Portretit të Osëolt Krelit*, 1499, 49×16&nbsp;cm secila, Mynih, Alte Pinakothek.
* Autoportret me peliçe, 1500, vaj në tablo, 67×49&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* Herkuli vret shpendët Stimfalid, 1500, temper në pëlhurë, 87×110&nbsp;cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* Vajtimi i Krishtit Glim, rreth 1500, vaj në tablo, 151×121&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* Portreti i të riut, rreth 1500, vaj në tablo bliri, 28×26&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* Poliptiku i Shtatë Dhimbjeve, rreth 1500, vaj në tablo:
** *Mater Dolorosa*, 109×43&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek.
** Shtatë Dhimbjet e Marias, shtatë skomparte, 63×46&nbsp;cm secila, Dresden, Gemäldegalerie Alte Meister.
* Jeta e Virgjëreshës, 1500-1511, serie me nëntëmbëdhjetë ksilografi.
* Shën Eustaku, rreth 1502, inçizion, 33,2×23,2&nbsp;cm.
* Nemesis, rreth 1502, inçizion, 35,5×25,9&nbsp;cm.
* Lepuri, 1502, akuarel dhe guacë në letër, 25,1×22,6&nbsp;cm, Vjenë, Graphische Sammlung Albertina.
* Plisi i madh, 1503, akuarel dhe guacë në letër, 41×32&nbsp;cm, Vjenë, Graphische Sammlung Albertina.
* Virgjëresha e kafshëve, rrth 1503, vizatim me penë në letër pjesërisht në akuarel, 32×24&nbsp;cm, Vjenë, Albertina.
* *Altari Jabach*, 1503-1504, vaj në tablo bliri:
** Rënësi i fyellit dhe ai i tamburit, 96×54&nbsp;cm, Këln, Wallraf-Richartz Museum.
** *Jobi dhe e shoqja*, 94×51 cm, Frankfurt, Städelsches Kunstinstitut.
* Adhurimi i Magëve, 1504, vaj në tablo, 99×113,5 cm, Firence, Galleria degli Uffizi.
* Virgjëresha e Bagnacavallo-s, para 1505-ës, vaj në tablo, 48×36 cm, Traversetolo (në Parma), Fondazione Magnani-Rocca.

### Qëndrimi i dytë venecian 
* Portret venecianeje të re, 1505, vaj në tablo vidhi, 33×25 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* Portret venecianeje, 1506 circa, vaj në tablo plepi, 29×22 cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* Portreti i një venecianeje të re, 1506, tablo në vaj, 47×35 cm, Gjenova, Galleria di Palazzo Rosso.
* Portreti i Burkard von Speyer-it, 1506, tablo në vaj, 32×27 cm, Kështjella Windsor, Royal Collection.
* Festa e Rozarit, 1506, tablo plepi në vja, 162×195 cm, Pragë, Národní galerie.
* Krishti dymbëdhjetë vjeç midis të diturve, 1506, tablo plepi në vaj, 65×80 cm, Madrid, Museo Thyssen-Bornemisza.
* Virgjëresha e çerrit, 1506, tablo dru plepi në vaj, 91×76 cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* Portreti i vajzës me berretë të kuqe, 1507, temper në pergamenë e vendosur në tablo, 30×20 cm, Berlin, Gemäldegalerie.

### Faza e fundit 
* Adami dhe Eva, 1507, tablo në vaj, 209×80 cm secila, Madrid, Museo del Prado.
* Kursimtaria, rreth 1507, tablo në vaj, 35×29 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* Altari Heller, 1507-1509, vepër e humbur, e njohur vetëm nga një riprodhim i vitit 1615.
* Martirizimi i dhjetëmijëve, 1508, tablo e trasferuar në pëlhurë, 99×87 cm, Kunsthistorisches Museum, Vjenë.
* Duart në lutje, 1508, laps dhe ndriçim biake në letër të pregatitur të kaltër, 29×19,7 cm, Vjenë, Graphische Sammlung Albertina.
* Altari i qartë, 1508-1509, Frankfurt, Historisches Museum.
* Adhurimi i Trinisë së Shenjtë, 1511, tablo dru plepi në vaj, 135×123 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* Pasioni i vogël, 1511, seri me 36 ksilografi.
* Portreti i perandorit Karli i Madh, 1511-1512, tablo në vaj, 187,7×87 cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* *Portreti i perandorit Sigismund*, 1512-1513, 188,3×87,5&nbsp;cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* Virgjëresha me fëmijën e shtrirë, 1512, tablo në dru bliri në vaj, 49×37&nbsp;cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* Kalorësi, vdekja dhe djalli, 1513, inçizion
* *Shën Jeronimi në qelë*, 1514, inçizion.
* Melankolia I, 1514, inçizion.
* Portreti i të ëmës së moshuar, 1514, karbonçin në letër, 42,1×30,3 cm, Berlin, Staatliche Museen.
* Rinoceronti, 1515, ksilografi.
* Harku triumfues, 1515-1517, 193 fleta ksilografie në një imazh të vetëm, 34,1×29,2 cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* Virgjëresha e karafilit, 1516, ngjyrosje në pergamenë e vendosur në tablo, 39×29 cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* Portreti i Michael Wolgemut-it, 1516, tablo në vaj në dru bliri, 29×27 cm, Nuremberg, Germanisches Nationalmuseum.
* Shënn Filipi apostull, 1516, olio su tavola, 45×38 cm, Firence, Galleria degli Uffizi.
* Shën Jakobi apostull, 1516, tablo në vaj, 46×37 cm, Firence, Galleria degli Uffizi.
* Vetëvrasja e Lukrecias, 1518, tablo bliri në vaj, 168×75 cm, Mynih, Alte Pinakothek.
* Virgjëresha në lutje, 1518, tablo bliri në vaj, 53×43 cm, Berlin, Gemäldegalerie.
* *Shën Ana Metterza*, 1519, tablo e trasferuar në pëlhurë temper dhe vaj, 60×50 cm, New York, Metropolitan Museum of Art.
* Portreti i perandorit Maksimiliani I, 1519, tablo blire në vaj, 74×62 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* Portreti i Jakob Fugger i Pasuri, rreth 1520, pëlhurë në temper e vendosur në tablo, 68×53 cm, Augburg, Staatsgalerie.
* *Shën Jeronimi në studio*, 1521, tablo në vaj, 60×48 cm, Lisbonë, Museu Nacional de Arte Antiga.
* *Portreti i Bernhart von Reesen*, 1521, tablo lisi në vaj, 46×32 cm, Drezden, Gemäldegalerie Alte Meister.
* *Unterweisung der Messung*, 1525 (Nuremberg); *Institutiones Geometricae*, përkthyer në latinisht nga Joachim Camerarius, 1532 (Lutecia); *I geometrici elementi di Alberto Durero* 1537, përkthyer në italisht nga Cosimo Bartoli; botimi dygjuhësh (latinisht-italisht), me studimin hyrës dhe shënimet e Giovanni Maria Fara-s, Nino Aragno botues, 2008 Torino.
* *Portreti i Johann Kleberger*, 1526, tablo bliri në vaj, 37×37 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum.
* *Portreti i Hieronymus Holzschuher*, 1526, tablo bliri në vaj, Berlin, Gemäldegalerie.
* *Portreti i Jakob Muffel-it*, 1526, tablo në vaj e trasferuar në pëlhurë, Berlin, Gemäldegalerie.
* *Virgjëresha e dardhës*, 1526, tablo në vanë, 43×32 cm, Firence, Galleria degli Uffizi.
* *Katër Apostuj*, 1526, vaj në tablo bliri, 215×76 cm çdo tablo, Mynih, Alte Pinakothek.

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Shiko edhe 
* Arti i Rilindjes
* Giovanni Bellini
* Gjeometria deskriptive

## Lidhje të jashtme 
* 
* .