open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agon Hamza

[parapamje|392x392px| *[Reading Marx|Leximi i Marksit* (2018), faqja e kopertinës]]
**Agon Hamza** (lindur më 1984) është filozof dhe teoricien politik nga Kosova .   

## Vështrim 
Duke qenë nën ndikimin e Slavoj Žižek dhe pikëpamjeve të tij për idealizmin gjerman, Marksin dhe traditën marksiste në përgjithësi; vepra e tij zhvillon më tej konceptet hegeliano-marksiste të shtetit, fesë dhe politikës . Ai është autor i *Althusser dhe Pasolini: Filozofia, Marksizmi dhe Filmi* (2016). dhe bashkëautor i *Leximi i Marksit* (2018) me Slavoj Žižek dhe Frank Ruda dhe *Nga Miti te Simptoma: Rasti i Kosovës* (2013) me Slavoj Žižek .

Ai është themeluesi dhe kryeredaktori i revistës ndërkombëtare të mendimit politik dhe filozofisë *Crisis and Critique * .  

Hamza është profesor asistent i filozofisë politike në Institutin e Shkencave Sociale dhe Humane, në Shkup, Maqedonia e Veriut .  Ai ka shërbyer si këshilltar politik i Kryeministrit të Republikës së Kosovës, Albin Kurti .  Ai mori doktoraturën. në vitin 2017 nga Qendra Kërkimore e Akademisë Sllovene të Shkencave dhe Arteve (ZRC SAZU), nën mbikëqyrjen e Jelica Šumič mbi veprën e filozofit marksist francez Louis Althusser . Ai është bashkëpunëtor i rregullt në një gazetë të përditshme në Kosovë,  si dhe në **Sallonin Filozofik** në një artikull mujor, "The R-Files" (shkurt për "The Review Files"), me Frank Ruda.  Ai ka shkruar për Al-Jazeera,  Los Angeles Review of Books (LARB). 

## Publikimet 
* *Repeating Žižek*. Durham: Duke University Press. 2015
* *Slavoj Žižek and Dialectical Materialism*. Basingstoke, Palgrave Macmillan. 2016 (with Frank Ruda)
* *Althusser and Theology: Religion, Politics and Philosophy*. Leiden, Brill, 2016
* *Althusser and Pasolini: Philosophy, Marxism, and Film.* Basingstoke, Palgrave Macmillan. 2016/2018
* *Reading Marx*. (with Slavoj Žižek and Frank Ruda) London, Polity Press, 2018.
* *Reading Hegel*. (with Slavoj Žižek and Frank Ruda) London, Polity Press, 2021.

## Referime
Audio digjitale

**Audio digjitale** është një paraqitje e tingullit të regjistruar ose të konvertuar në formë digjitale. Në audio dixhitale, vala zanore e sinjalit audio zakonisht kodohet si mostra numerike në një sekuencë të vazhdueshme. Për shembull, në audio CD, mostrat merren 44,100 herë në sekondë, secila me një thellësi mostre 16-bit. Audio digjitale është gjithashtu emri për të gjithë teknologjinë e regjistrimit dhe riprodhimit të zërit duke përdorur sinjale audio që janë koduar në formë digjitale. Pas përparimeve të rëndësishme në teknologjinë audio digjitale gjatë viteve 1970 dhe 1980, ajo gradualisht zëvendësoi teknologjinë audio analoge në shumë fusha të inxhinierisë audio, prodhimit të regjistrimeve dhe telekomunikacionit në vitet 1990 dhe 2000.

Në një sistem audio dixhital, një sinjal elektrik analog që përfaqëson tingullin konvertohet me një konvertues analog në dixhital (ADC) në një sinjal dixhital, zakonisht duke përdorur modulimin e kodit të pulsit (PCM). Ky sinjal dixhital më pas mund të regjistrohet, modifikohet, modifikohet dhe kopjohet duke përdorur kompjuterë, makineri për luajtje audio dhe mjete të tjera dixhitale. Për riprodhimin, një konvertues dixhital në analog (DAC) kryen procesin e kundërt, duke e kthyer një sinjal dixhital përsëri në një sinjal analog, i cili më pas dërgohet përmes një amplifikuesi të fuqisë audio dhe në fund në një altoparlant.

Sistemet audio dixhitale mund të përfshijnë komponentë të kompresimit, ruajtjes, përpunimit dhe transmetimit. Konvertimi në një format dixhital lejon manipulim, ruajtje, transmetim dhe rikthim të përshtatshëm të një sinjali audio. Ndryshe nga audio analoge, në të cilën bërja e kopjeve të një regjistrimi rezulton në humbje gjenerimi dhe degradim të cilësisë së sinjalit, audio dixhitale lejon që të bëhen një numër i pafund kopjesh pa asnjë degradim të cilësisë së sinjalit.

## Shiko edhe 
* MP3

## Referime
Joost Aanen

**Joost Jurriaan Aanen** (lindur, 19 maj 1991 në Hoornaar, Holandë) është një sipërmarrës holandez, anëtar i parlamentit holandez, bashkëthemelues dhe CEO i Eventix, një shërbim i biletave të ngjarjeve të bazuara në ueb.

## Jeta e hershme dhe edukimi 
Joost Aanen ka lindur më 19 maj 1991 në Hoornaar, Holandë.

Në vitin 2009, Aanen filloi të studionte për Dizajn Industrial në Universitetin e Teknologjisë Eindhoven dhe më pas fitoi një diplomë bachelor atje. Ai ishte president i Klubit të Biznesit të Universitetit të Eindhoven dhe ishte themelues i një sërë startupesh.

Ai vazhdoi shkollimin e tij në 2012 duke studiuar Dizajn Ndërveprim në Universitetin e Teknologjisë në Sydney dhe mori një diplomë master në Menaxhimin e Inovacionit nga fakulteti i Inxhinierisë Industriale në Universitetin e Teknologjisë Eindhoven në 2013. Aanen mori një grant nga Stichting SIDN për tezën e tij mbi gjurmët e gishtave të shfletuesit.

## Karriera 
Në vitin 2011, gjatë vitit të fundit të arsimit të tij bachelor, Aanen bashkëthemeloi Rijschoolregister.nl. Kjo sipërmarrje tërhoqi vëmendjen dhe u përfshi në veprime ligjore kundër Ministrisë së Infrastrukturës dhe Mjedisi.

Në vitin 2015, ai themeloi Eventix, një platformë që lejon shitjen e biletave për ngjarje online dhe offline. Zyra e parë ishte në kampusin e Universitetit të Teknologjisë Eindhoven.

Në vitin 2017, Aanen u zhvendos në Amsterdam dhe themeloi zyrën e kompanisë në Amsterdam. Kompania tërhoqi vëmendjen në tregun holandez dhe zgjeroi operacionet e saj ndërkombëtarisht. Që nga viti 2023, ajo ka zyra në Eindhoven dhe Amsterdam, me ekipe shtesë në Turqi, Gjermani, Angli, Irlandë, Francë dhe Spanjë. Kompania gjithashtu ka shitur bileta për ngjarje në çdo kontinent. Që nga viti 2015, Aanen ka shërbyer si CEO i Eventix.

## Referime
Sistemi metrik

**Sistemi metrik** është një sistem matjeje që pasoi sistemin e dhjetorizuar të bazuar në metër, i cili ishte futur në Francë në vitet 1790. Zhvillimi historik i këtyre sistemeve arriti kulmin me përcaktimin e Sistemit Ndërkombëtar të Njësive (SI) në mesin e shekullit të 20-të, nën mbikëqyrjen e një organi standard ndërkombëtar. Adoptimi i sistemit metrik njihet si matje.

Evolucioni historik i sistemeve metrike ka rezultuar në njohjen e disa parimeve. Përzgjidhet një grup dimensionesh të pavarura të natyrës, në terma të të cilave mund të shprehen të gjitha madhësitë natyrore, të quajtura madhësi bazë. Për secilin nga këto dimensione, një sasi përfaqësuese përcaktohet si njësi bazë matëse. Përkufizimi i njësive bazë është realizuar gjithnjë e më shumë në terma të fenomeneve themelore natyrore, në preferencë ndaj kopjeve të artefakteve fizike. Një njësi që rrjedh nga njësitë bazë përdoret për të shprehur sasitë e dimensioneve që mund të nxirren nga dimensionet bazë të sistemit - p.sh., metri katror është njësia e prejardhur për sipërfaqen, e cila rrjedh nga gjatësia. Këto njësi të prejardhura janë koherente, që do të thotë se ato përfshijnë vetëm produkte të fuqive të njësive bazë, pa ndonjë faktor tjetër. Për çdo sasi të caktuar, njësia e së cilës ka një emër dhe simbol, përcaktohet një grup i zgjeruar njësish më të vogla dhe më të mëdha që lidhen me faktorët e fuqisë dhjetë. Njësia e kohës duhet të jetë e dyta; njësia e gjatësisë duhet të jetë ose metri ose një shumëfish dhjetor i saj; dhe njësia e masës duhet të jetë grami ose një shumëfish dhjetor i tij.

Sistemet metrike kanë evoluar që nga vitet 1790, ndërsa shkenca dhe teknologjia kanë evoluar, duke siguruar një sistem të vetëm matës universal. Para dhe përveç SI, sistemet metrike përfshijnë: sistemin e njësive MKS dhe sistemet MKSA, të cilat janë pararendësit e drejtpërdrejtë të SI; sistemi centimetër-gram-sekondë (CGS) dhe nëntipet e tij, sistemi elektrostatik CGS (cgs-esu), sistemi elektromagnetik CGS (cgs-emu) dhe përzierja e tyre ende popullore, sistemi Gaussian; sistemi metër-ton-sekondë (MTS); dhe sistemet metrike gravitacionale, të cilat mund të bazohen ose në metër ose në centimetër, dhe ose në gramë, forcë gram, kilogram ose kilogram forcë.

SI është miratuar si sistemi zyrtar i peshave dhe masave nga pothuajse të gjitha kombet në botë.

## Shiko edhe 
* Sistemi SI

## Referime
Leksiku i gjuhës shqipe

**Leksiku i gjuhës shqipe**

Tërësia e fjalëve të gjuhës shqipe, që në fillimet e saj e deri në ditët tona. Shtresohet sipas disa kritereve: Pjesën thelbësore të tij e përbën shtresa vetjake e shqipes, e cila përfshin, veç fjalëve rrënjë të trashëguara nga gjuha indoevropiane” (si at, bir, diell, dimër, motër, natë, i butë, i vogël, mirë, bëj, çel, ha, kamj jam, etj.), edhe gjithë ato fjalë që janë formuar brendapërbrenda gjuhës sonë gjatë shekujve. Huazimet e kalket nuk ia kanë ndërruar mëvetësinë L. të Gj.Sh. Fjalët e huazuara, që shqipja i ka marrë në periudha të ndryshme për shkaqe historike, gjeografike e kulturore, i ka përvetësuar duke ia nënshtruar sistemit të vet fonetik, gramatikor, leksikor e fjalëformues. Të tilla janë huazimet nga greqishtja e vjetër, nga latinishtja, nga sllavishtja, nga turqishtja etj., huazimet nga gjuhët neolatine etj. Një pjesë e huazimeve janë ndërkombëtare.

Në L. e Gj.Sh. pjesën kryesore e përbëjnë fjalët që njihen e përdoren nga të gjithë folësit e shqipes, por në të hyjnë edhe fjalët me përdorim të kufizuar, si fjalët krahinore (p.sh. gacë, keçe, kumbullore, micë, qeramidhe etj.), fjalët e vjetruara (p.sh. bravare, kryepldk, shishane, vërgji etj.), fjalët profesionale etj. Leksiku në përgjithësi është pjesa më e lëvizshme e gjuhës, sepse u përgjigjet më drejtpërdrejt ndryshimeve të jetës politike, shoqërore, ekonomike e kulturore të popullit, ndryshimeve në shoqëri e në natyrë. Si fjalët në tërësi, ashtu edhe kuptimet e vlerat e tjera stilistike, emocionale etj., janë në lëvizje të pandërprerë. Fjalë e kuptime kohë pas kohe dalin nga përdorimi, të tjera, më të shumta, lindin e pasuçojnë leksikun e gjuhës sonë. Leksiku i gjuhës së sotme letrare shqipe është shumë i pasur e zgjerohet pa pushim me /jalë e kuptime të reja. Ai mbështetet gjerësTsht te gjuha popullore. Pronë e tij bëhet çdo fjalë e çdo kuptim me vlerë, pavarësisht nga krahina ku ka lindur ose nga ai që e ka krijuar. Krahas fjalëve popullore, një ndihmesë të madhe për pasurimin e leksikut të gjuhës sonë letrare përbëjnë edhe krijimet e shkrimtarëve, të gazetarëve, të veprimtarëve politikë e shoqërorë, të njerëzve të kulturës etj. Në ditët tona bëhet një punë e gjerë dhe e organizuar për pastrimin e leksikut të gjuhës së sotme letrare shqipe nga lënda e huaj e panevojshme dhe për pasurimin e tij me fjalë popullore e me krijime të reja. Për njohjen e tij pas Çlirimit janë bërë mbi 300 ekspedita sipas një plani perspektiv. Ekspedita janë organizuar edhe te shqiptarët në Kosovë, si dhe te arbëreshët e Italisë. Vitet e fundit është shpallur aksion kombëtar mbledhja e fjalëve dhe e shprehjeve popullore. Kartoteka e Leksikut të shqipes, ku ruhet gjithë visari leksikor i mbledhur nga goja e popullit dhe nga vjelja e botimeve, ka sot mbi 3 milionë skeda. Në_ L. e Gj.Sh. si një pjesë e veçantë hyn edhe frazeologjia e gjuhës shqipe (shih). Me studimin e leksikut merret leksikologjia (shih). Ai pasqyrohet në fjalorë të tipave të ndryshëm. 

## Burimet
Spageti

parapamje|Spageti industriale
**Spageti** është një makarona e gjatë, e hollë, e fortë, cilindrike. Është një ushqim bazë i kuzhinës tradicionale italiane. Ashtu si makaronat e tjera, spageti përbëhet nga gruri i bluar, uji dhe ndonjëherë pasurohet me vitamina dhe minerale. Spageti italiane zakonisht prodhohet nga bollguri i grurit të fortë. Zakonisht makaronat janë të bardha sepse përdoret miell i rafinuar, por mund të shtohet mielli i grurit. Spagetoni është një formë më e trashë e spagetit, ndërsa spagetini është një formë më e hollë. *Capellini* është një spageti shumë e hollë, e njohur ndonjëherë në gjuhën e folur si "makarona e flokëve të engjëjve", ndërsa *Vermicelli* i referohet gjerësive të ndërmjetme, që ndryshojnë midis Shteteve të Bashkuara dhe Italisë.parapamje|Spageti i thatë.Fillimisht, spageti ishte dukshëm i gjatë, por gjatësitë më të shkurtra fituan popullaritet gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të dhe tani ato janë më të disponueshme në gjatësi . Një shumëllojshmëri e pjatave me makarona bazohen në të dhe shpesh shërbehet me salcë domate, mish ose perime.

## Shiko edhe 
* Spaghetti aglio e olio

## Referime
Llogaritja

Një **llogaritje** apo **kalkulim** është një proces i qëllimshëm matematik që transformon një ose më shumë hyrje në një ose më shumë rezultate. Termi përdoret në një sërë kuptimesh, nga llogaritja aritmetike shumë e përcaktuar e përdorimit të një algoritmi, deri te heuristikat e paqarta të llogaritjes së një strategjie në një konkurs, ose llogaritja e mundësisë për një marrëdhënie të suksesshme midis dy njerëzve.

Për shembull, shumëzimi i 7 me 6 është një llogaritje e thjeshtë algoritmike. Nxjerrja e rrënjës katrore ose rrënjës së kubit të një numri duke përdorur modele matematikore është një llogaritje algoritmike më komplekse.

Vlerësimet statistikore të rezultateve të mundshme të zgjedhjeve nga sondazhet përfshijnë gjithashtu llogaritjet algoritmike, por prodhojnë një varg mundësish dhe jo përgjigje të sakta.

Të llogaritësh do të thotë të përcaktosh matematikisht në rastin e një numri ose sasie, ose në rastin e një problemi abstrakt për të nxjerrë përgjigjen duke përdorur logjikën, arsyen ose sensin e përbashkët. Fjala angleze rrjedh nga latinishtja *calculus*, që fillimisht do të thoshte një gur i vogël në fshikëzën e tëmthit (nga latinishtja *calx*). Do të thoshte gjithashtu një guralec që përdoret për llogaritje, ose një gur i vogël që përdoret si banak në numërator (latinisht abakus, greqisht abax). Abacus ishte një instrument i përdorur nga grekët dhe romakët për llogaritjet aritmetike, që i paraprin rregullit të rrëshqitjes dhe kalkulatorit elektronik, dhe përbëhej nga guralecë të shpuar që rrëshqisnin mbi shufra hekuri.

Llogaritja është një parakusht për llogaritjen.

## Shiko edhe 
* Matematika

## Referime
Vëllimi

parapamje|Një filxhan matës.
**Vëllimi** është një masë e hapësirës tre-dimensionale. Shpesh matet numerikisht duke përdorur njësi të prejardhura nga SI (si metri kub dhe litri) ose nga njësi të ndryshme zakonore perandorake ose amerikane (të tilla si gallon, kuart, inç kub). Përkufizimi i gjatësisë (kub) është i ndërlidhur me vëllimin. Vëllimi i një kontejneri në përgjithësi kuptohet si kapaciteti i kontejnerit; d.m.th., sasia e lëngut (gazit ose lëngut) që mund të mbajë kontejneri, në vend të sasisë së hapësirës që vetë ena zhvendos.

Në kohët e lashta, vëllimi matej duke përdorur enë natyrale në formë të ngjashme. Më vonë u përdorën kontejnerë të standardizuar. Disa forma të thjeshta tredimensionale mund të llogaritin lehtësisht vëllimin e tyre duke përdorur formula aritmetike. Vëllimet e formave më të ndërlikuara mund të llogariten me llogaritje integrale nëse ekziston një formulë për kufirin e formës. Objektet zero, një dhe dy-dimensionale nuk kanë vëllim; në dimensionet e katërt dhe më të larta, një koncept analog me vëllimin normal është hipervolumi.

## Shiko edhe 
* Masa

## Referime
Kryetari i Komunës së Prishtinës

**Kryetari i Komunës së Prishtinës** është kreu i qytetit të Prishtinës (kryeqyteti i Kosovës ). Kryetari i komunës vepron në emër të qytetit dhe kryen funksionin ekzekutiv në qytetin e Prishtinës. Në rezultatet preliminare të regjistrimit të popullsisë së vitit 2011, popullsia e Prishtinës numërohej rreth 198,000.  Shumica e popullsisë është shqiptare, por ka edhe komunitete më të vogla duke përfshirë boshnjakët, serbët, romët dhe të tjerë. Sipërfaqja e Prishtinës është 854&nbsp;km 2 . Prishtina njihet si qendër e zhvillimeve kulturore, ekonomike dhe politike. Prej vitit 2021 kryetar aktual i Bashkisë është Përparim Rama . Qyteti është shtëpia e Universitetit të Prishtinës, Aeroportit Ndërkombëtar të Prishtinës Adem Jashari, Ndërtesës së Qeverisë dhe Kuvendit të Kosovës .

## Zyra e kryetarit 
Sipas legjislacionit aktual, Kryetari i Bashkisë zgjidhet së bashku me anëtarët e Kuvendit të qytetit me votim të drejtpërdrejtë të fshehtë për një periudhë katërvjeçare. Kryetari nuk mund të jetë këshilltar i Kuvendit të qytetit.

## Lista e kryetarëve 
* Salih Gashi (28 tetor 2000 -26 tetor 2002)
* Ismet Beqiri  (26 tetor 2002 - 14 dhjetor 2007)
* Isa Mustafa (14 dhjetor 2007 - 26 dhjetor 2013)
* Shpend Ahmeti (26 dhjetor 2013 - 7 dhjetor 2021)
* Përparim Rama (7 dhjetor 2021 - tani)

## Shih edhe 
* Komuna e Prishtinës

## Lidhjet e jashtme 
*  

## Referime
MP4

**MPEG-4 Pjesa 14** ose **MP4** është një format kontejneri multimedial dixhital që përdoret më së shpeshti për të ruajtur video dhe audio, por mund të përdoret gjithashtu për të ruajtur të dhëna të tjera si titrat dhe imazhet statike. Ashtu si shumica e formateve moderne të kontejnerëve, ai lejon transmetimin përmes Internetit. Zgjatja e vetme e emrit të skedarit për skedarët MPEG-4 Pjesa 14 siç përcaktohet nga specifikimi është **.mp4.** MPEG-4 Pjesa 14 (formalisht ISO/IEC **14496-14:2003**) është një standard i specifikuar si pjesë e MPEG-4.

Luajtësit e mediave portative reklamohen ndonjëherë si "MP4 player", megjithëse disa janë thjesht MP3 player që luajnë gjithashtu video AMV ose ndonjë format tjetër video dhe nuk luajnë domosdoshmërisht formatin MPEG-4 Part 14.

## Shiko edhe 
* MP3

## Referime
Salih Gashi

**Salih T. Gashi** (1944, Baran, Pejë) është kimist dhe profesor universitar. 

## Biografia 
Salih Gashi u lind më 1944 në fshatin Baran, Pejë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa gjimnazin në Pejë. Në vitin shkollor 1962/63 u regjistrua në FSHMN, Departamenti i Kimisë, në Universi­tetin e Prishtinës dhe pas vitit të dytë vazhdoi studimet në Universitetin e Beogradit, ku u diplomua në vitin 1966. Pas përfundimit të studimeve punoi në Kombinatin Trepça, Minie­rat dhe Flotacioni, në Kishnicë dhe Novo Bërdë (Artanë), si udhëheqës i laboratorit të kimisë. Në vitin 1969/70 u regjistrua në studimet pasuniversitare në Fakultetin Teknologjik të Universitetit të Zagrebit ku magjistroi në vitin 1971 me temën ”Studimi i fraksionimit të polistirenit” dhe mori titullin magjistër i shkencave të kimisë. Në vitin 1972 u zgjodh asistent i kimisë fizike në Departamentin e Kimisë në FSHMN të Universitetit të Prishtinës, ndërsa një vit më vonë, ligjërues i po asaj lënde. Në vitin 1978 mbrojti tezën e doktoratës me titull ”Hulumtimi i strukturës poroze të membranave të osmozës së kundërt dhe përdorimi i tyre për pastrimin e ujërave të ndotura” në Universitetin e Zagrebit. Po këtë vit u zgjodh docent për lëndën Kimia fizike në FSHMN. Gjatë kësaj periudhe ka qenë në specializim në Universitetin e Bërnos dhe në Institutin ”Hidroprojekt“, Bërno, (ish Çekosllovaki).Në vitin 1979/80 ka vazhduar studimet e postdoktoratës në Depar­tmentin e Kimisë të Universitetit të Aberdeenit (Britani e Madhe). Po këte vit ka marrë mirënjohje për punën e suksesshme në FSHMN. Në vitin 1984 është zgjedhur profesor inordinar për lëndën Kimia Fizike në këtë fakultet. Në vitin 1985 është ftuar visiting professor në Universitetin e Je­nës dhe në Institutin e makromolekulave të Akademisë së Shkencave të Ber­­linit dhe ka mbajtur dy ligjërata nga lëmi i osmozës së kundërt (rever­se).S.Gashi përgatiti për herë të parë membranat heterogjene të osmozës së kundërt në Universitetin e Prishtinës. Në vitin 1988 u zgjodh anëtar i “European Society of Membrane Science and Techno­lo­gy”, ndërsa në vitin 1993 profesor ordinar në Departamentin e Kimisë në FSHMN. Po këte vit u zgjodh kryeredaktor për botimin e teksteve të shkencave të natyrës në UP.Ka dhenë kontribut në zhvillimin e Katedrave të Kimisë fizike në Univer­sitetin e Prishtinës. Në vitet 2000-2002 u zgjodh kryetar i Kuvendit Komunal të Prishtinës. Më 2012 mori mirënjohje nga FSHMN me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shtetit Shqiptar.Në vitin 2012 u zgjodh anëtar korrespodent i Akademisë së Shken­cave dhe të Arteve të Kosovës.Nga viti 2013  është anëtar i” ALLEA’s working group on Science  Education”. Është anëtar korrespondent i “Euro Science Open Forum”. Në vitin 2017 është zgjedhë Kryeredaktor i Revistës Shkencore të ASHAK “Research-Kërkime.” ndërsa  në vitin 2020 është rizgjedhë në detyrë të njejtë.

## Shih edhe 
* Universiteti i Prishtinës

## Referime
Tehu

.]]
Një **teh** është pjesa e një mjeti, arme ose makinerie me një skaj që është projektuar për të shpuar, copëtuar ose gërvishtur sipërfaqe ose materiale. Tehet zakonisht bëhen nga materiale që janë më të forta se ato në të cilat do të përdoren. Historikisht, njerëzit kanë bërë tehe nga gurë të copëtuar si stralli ose obsidian, dhe nga metale të ndryshme si bakri, bronzi dhe hekuri. Tehet moderne shpesh bëhen prej çeliku ose qeramike. Tehet janë një nga mjetet më të vjetra të njerëzimit dhe vazhdojnë të përdoren për luftime, përgatitje ushqimore dhe qëllime të tjera.

Tehet punojnë duke përqendruar forcën në skajin e prerjes. Disa tehe, të tilla si ato të përdorura në thikat e bukës ose sharrat, janë të dhëmbëzuara, duke përqendruar më tej forcën në pikën e secilit dhëmb.

## Shiko edhe 
* Thika
* Shpata

## Referime
Mbijetesa

**Mbijetesa**, **akti i mbijetesës**, është prirja e diçkaje për të vazhduar **ekzistimin**, veçanërisht kur kjo bëhet pavarësisht kushteve që mund ta vrasin ose shkatërrojnë atë. Koncepti mund të zbatohet për njerëzit dhe qeniet e tjera të gjalla (ose, hipotetikisht, çdo qenie të ndjeshme), për objektin fizik dhe për gjëra abstrakte si besimet ose idetë. Gjallesat në përgjithësi kanë një instinkt të vetë-ruajtjes për të mbijetuar, ndërsa objektet e destinuara për përdorim në kushte të vështira janë të dizajnuara për mbijetesë.

## Shiko edhe 
* Paketa e mbijetesës

## Referime
Miza

**Mizat** janë insekte të rendit **Diptera**, emri që rrjedh nga greqishtja *δι- di-* "dy", dhe πτερόν *pteron* "krah". Insektet e këtij rendi përdorin vetëm një palë krahë për të fluturuar, krahët e pasëm kanë evoluar në organe të avancuara mekanosensore të njohura si halteres, të cilat veprojnë si sensorë me shpejtësi të lartë të lëvizjes rrotulluese dhe lejojnë dipteranët të kryejnë aerobatikë të avancuar. Diptera është një rend i madh që përmban rreth 1,000,000 lloje, duke përfshirë mizat e kuajve, mizat e vinçit, fluturat, mushkonjat dhe të tjera, megjithëse janë përshkruar vetëm rreth 125,000 lloje.

Mizat kanë një kokë të lëvizshme, me një palë sy të përbëra të mëdha dhe pjesë të gojës të krijuara për të shpuar dhe thithur (mushkonjat, mizat e zeza dhe mizat grabitëse), ose për të lakuar dhe thithur në grupet e tjera. Rregullimi i krahëve të tyre u jep atyre manovrim të madh gjatë fluturimit, dhe kthetrat dhe jastëkët në këmbët e tyre u mundësojnë atyre të ngjiten në sipërfaqe të lëmuara. Mizat i nënshtrohen metamorfozës së plotë; vezët shpesh vendosen në burimin ushqimor të larvave dhe larvat, të cilave u mungojnë gjymtyrët e vërteta, zhvillohen në një mjedis të mbrojtur, shpesh brenda burimit të tyre ushqimor. Llojet e tjera si *Metopia argyrocephala* janë ovovivipare, duke depozituar në mënyrë oportuniste larva të çelura ose të çelura në vend të vezëve në kërma, pleh, material të kalbur ose plagë të hapura të gjitarëve. Pupa është një kapsulë e fortë nga e cila i rrituri del kur është gati për ta bërë këtë; mizat kryesisht kanë jetë të shkurtër si të rritur.

Diptera është një nga rendet kryesore të insekteve dhe me rëndësi të konsiderueshme ekologjike dhe njerëzore. Mizat janë pjalmues të rëndësishëm, të dytat pas bletëve dhe të afërmve të tyre Hymenopteran. Mizat mund të kenë qenë ndër pjalmuesit më të hershëm evolucionar përgjegjës për pjalmimin e hershëm të bimëve. Mizat e frutave përdoren si organizma model në kërkime, por më pak dashamirës, mushkonjat janë vektorë për malarinë, dengën, ethet e Nilit Perëndimor, ethet e verdha, encefalitin dhe sëmundje të tjera infektive; dhe mizat e shtëpisë, të ngjashme me njerëzit në të gjithë botën, përhapin sëmundje të shkaktuara nga ushqimi. Mizat mund të jenë të bezdisshme veçanërisht në disa pjesë të botës ku ato mund të shfaqen në numër të madh, duke gumëzhitur dhe vendosur në lëkurë ose sy për të kafshuar ose për të kërkuar lëngje. Mizat më të mëdha si mizat cece dhe krimbat e vidave shkaktojnë dëm të konsiderueshëm ekonomik për bagëtinë. Larvat e mizave, të njohura si gentles, dhe larvat e tjera dipterane, të njohura në përgjithësi si larvat, përdoren si karrem peshkimi dhe si ushqim për kafshët mishngrënëse. Ato përdoren gjithashtu në mjekësi në debridement për pastrimin e plagëve.

## Shiko edhe 
* Miza Ce-ce

## Referime
Palma

**Arecaceae** është një familje bimësh shumëvjeçare, të lulëzuara në rendin njëngjyrësh Arecales. Forma e tyre e rritjes mund të jetë alpinistë, shkurre, bimë si pemë dhe pa kërcell, të gjitha të njohura zakonisht si **palma**. Ato që kanë një formë të ngjashme me pemën quhen **pemë palme**. Aktualisht njihen 181 gjini me rreth 2600 lloje, shumica e të cilave janë të kufizuara në klimat tropikale dhe subtropikale. Shumica e palmave dallohen nga gjethet e tyre të mëdha, të përbëra, me gjelbërim të përhershëm, të njohura si gjethe, të vendosura në majë të një kërcelli të padegëzuar. Megjithatë, palmat shfaqin një diversitet të madh në karakteristikat fizike dhe banojnë pothuajse çdo lloj habitati brenda rrezes së tyre, nga pyjet e shiut në shkretëtirat.

Palmat janë ndër familjet më të njohura dhe më të kultivuara të bimëve. Ata kanë qenë të rëndësishëm për njerëzit gjatë pjesës më të madhe të historisë. Shumë produkte dhe ushqime të zakonshme rrjedhin nga palmat. Në kohët bashkëkohore, palmat përdoren gjithashtu gjerësisht në peizazhin. Në shumë kultura historike, për shkak të rëndësisë së tyre si ushqim, palmat ishin simbole për ide të tilla si fitorja, paqja dhe pjelloria.

## Shiko edhe 
* Pema

## Referime
Mburoja

**Mburoja** është një pjesë e armaturës personale që mbahet në dorë, e cila mund të jetë ose jo e lidhur në kyçin e dorës ose parakrahut. Mburojat përdoren për të kapur sulme specifike, qoftë nga armë me rreze të afërt apo predha si shigjeta, me anë të blloqeve aktive, si dhe për të ofruar mbrojtje pasive duke mbyllur një ose më shumë linja luftimi gjatë luftimit.

Mburojat ndryshojnë shumë në madhësi dhe formë, duke filluar nga panelet e mëdha që mbrojnë të gjithë trupin e përdoruesit e deri te modelet e vogla (si p.sh. mburoja) që ishin të destinuara për përdorim luftarak dorë më dorë. Mburojat gjithashtu ndryshojnë shumë në trashësi; ndërsa disa mburoja ishin bërë me dërrasa druri relativisht të thella, absorbuese për të mbrojtur ushtarët nga goditjet e shtizave dhe bulonave të harkut, të tjerat ishin më të holla dhe më të lehta dhe të dizajnuara kryesisht për të shmangur goditjet e tehut (si roromaraugi ose qauata). Së fundi, mburojat ndryshojnë shumë në formë, duke filluar nga rrumbullakësia deri në këndore, gjatësia dhe gjerësia proporcionale, simetria dhe modeli i skajeve; forma të ndryshme ofrojnë mbrojtje më optimale për këmbësorinë ose kalorësinë, rrisin transportueshmërinë, ofrojnë përdorime dytësore si mbrojtja e anijeve ose si armë etj.

Në parahistori dhe gjatë epokës së qytetërimeve më të hershme, mburojat bëheshin prej druri, lëkure kafshësh, kallamishte të endura ose thurje. Në antikitetin klasik, pushtimet barbare dhe mesjetën, ato ishin ndërtuar normalisht nga pema plepi, gëlqere ose një lëndë tjetër druri rezistente ndaj çarjes, e mbuluar në disa raste me një material të tillë si lëkura ose lëkura e papërpunuar dhe shpesh e përforcuar me një bos metalik, buzë ose banda. Ata u bartën nga këmbësorë, kalorës dhe kalorës.

Në varësi të kohës dhe vendit, mburojat mund të jenë të rrumbullakëta, ovale, katrore, drejtkëndëshe, trekëndore, dybiale ose të skallopuara. Ndonjëherë ata merrnin formën e qifteve ose qifteve, ose kishin majat e rrumbullakosura në një bazë drejtkëndëshe me ndoshta një vrimë syri, për t'u parë kur përdoreshin për luftim. Mburoja mbahej nga një dorezë qendrore ose nga rripa me disa që kalonin mbi ose rreth krahut të përdoruesit dhe një ose më shumë mbaheshin nga dora.

Shpesh mburojat zbukuroheshin me një model të pikturuar ose një paraqitje kafshësh për të treguar ushtrinë ose klanin e tyre. Këto dizajne u zhvilluan në pajisje të sistematizuara heraldike gjatë Mesjetës së Lartë për qëllime të identifikimit të fushëbetejës. Edhe pas futjes së barutit dhe armëve të zjarrit në fushën e betejës, mburojat vazhduan të përdoren nga grupe të caktuara. Në shekullin e 18-të, për shembull, luftëtarëve të malësisë skoceze u pëlqente të mbanin mburoja të vogla të njohura si objektiva, dhe deri në shekullin e 19-të, disa popuj jo të industrializuar (si luftëtarët zulu) i përdornin ato kur bënin luftëra.

Në shekullin e 20-të dhe të 21-të, mburojat janë përdorur nga njësitë ushtarake dhe policore që specializohen në veprimet anti-terroriste, shpëtimin e pengjeve, kontrollin e trazirave dhe thyerjen e rrethimit.

## Shiko edhe 
* Mburoja balistike

## Referime
Fjalëformimi në gjuhën shqipe

**Fjalëformimi në gjuhën shqipe**

Formimi i fjalëve të reja me mënyrat e me mjetet që ka gjuha shqipe dhe dega e gjuhësisë që i studion këto. Mënyrat e F. në Gj.Sh. janë: 1) Prejardhja, d.m.th. formimi i fjalëve me anë të bashkimit të temave me parashtesa a prapashtesa p.sh.: ç-armatos, për-hap, letër-si, luftë-tar, përkthye-s, pun-oj, shumë-zoj, bark-as, vazhdim-isht etj. 2) Kompozimi, d.m.th. formimi i fjalëve të reja me anë të bashkimit të dy temave në një fjalë të vetme, p.sh.: bregdet, marrëdhënie, jug- iindj’e, bashkëpunoj, mirëmbaj etj. 3) Pëmgjitja, d.m.th. formimi i fjalëve të reja nga bashkimi i ay a më shumë fjalëve në një fjalë të vetme, p.sh.: farefis (farë e fis), gjëegjëzë (gjë e gjëzë), dymbëdhjetë (dy mbë dhjetë), etj. 4) Paranyjëzimi, d.m.th. formimi i fjalëve të reja (mbiemra e emra) duke i paravënë trajtës së pjesores një nyjë të përparme, p.sh. i ditur, i hapur, i mësuar, etj., të dëgjuar-it, të ecur-it, etj. 5) Konversioni, .d.m.th formimi i fjalëve të reja si pasojë e kalimt në një pjesë tjetër të ligjëratës, p.sh. ndajfoljet mot, vjet, sheshit (nga emrat përkatës), hapur, ndenjur, shkoqur (nga pjesoret përkatëse), emrat e bardha (e vezës, e syrit), e verdha (e vezës), e bukura, të ardhurat, të lashtat, (nga mbiemrat përkatës) etj. Disa herë këto mënyra bashkëveprojnë njëkohësisht, p.sh. prejardhja e paranyjëzimi (i sotshëm, i hekurt), kompozimi a pëmgjitja dhe prejardhja (barabrinjës, dalzotës, marrëveshje, këmbadoras, i përdyjavshëm, i dorëpërdorshëm etj,

Mënyrat më të rëndësishme e më prodhimtare në fjalëformimin e shqipes janë prejardhja dhe kompozimi. Studimi i fjalëformimit është bërë një nga fushat kryesore të gjuhësisë shqiptare. Nië pasqyrë përmbledhëse e fjalëformimit në gjuhën e sotme letrare jepet në veprën Fonetika dhe gramatika e gjuhës së sotme letrare shqipe.
Edita Sllamniku

Edita Sllamniku u lind në vitin 1981 në Prishtinë eshte nje aktore shqiptare nga Kosova ajo ka luajtur ne filma te ndryshme si dhe ne serialin Familja Moderne 

## Filmografia 
* Familja Moderne 2004
* Adnan Kafazi 2023
Vitparisiada

**Brucoshiada** është një takim ose manifestim solemn dhe argëtues për brucoshët (studentët e vitit të parë) të institucioneve të arsimit të lartë (kolegje, fakultete, universitete). Brucoshiada zakonisht organizohet në fillim të çdo viti akademik. Në manifestime të tilla marrin pjesë kryesisht studentët e sapopranuar dhe mësimdhënësit (profesorët) e tyre. Kjo praktikë (brucoshiada) filloi në kohën e universiteteve mesjetare evropiane dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite.   Nga ana tjetër takimi i studentëve të vitit të fundit, absolventëve, njihet me emrin Absolventiada.  

## Shih edhe 
* Studenti
* Brucoshi
* Absolventi

## Referime
Lagështia e ajrit

parapamje|Pylli me re. Mali Kinabalu, Borneo.
**Lagështia** është përqendrimi i avullit të ujit të pranishëm në ajër. Avulli i ujit, gjendja e gaztë e ujit, është përgjithësisht e padukshme për syrin e njeriut. Lagështia tregon mundësinë e pranisë së reshjeve, vesës ose mjegullës.

Lagështia varet nga temperatura dhe presioni i sistemit të interesit. E njëjta sasi e avullit të ujit rezulton në lagështi më të lartë relative në ajrin e ftohtë sesa ajri i ngrohtë. Një parametër i lidhur është pika e vesës. Sasia e avullit të ujit që nevojitet për të arritur ngopjen rritet me rritjen e temperaturës. Ndërsa temperatura e një parcele ajri ulet, ajo përfundimisht do të arrijë pikën e ngopjes pa shtuar ose humbur masën e ujit. Sasia e avullit të ujit që përmbahet në një parcelë ajri mund të ndryshojë ndjeshëm. Për shembull, një paketë ajri afër ngopjes mund të përmbajë 28 g ujë për metër kub ajër në 30°C, por vetëm 8 g ujë për metër kub ajër në 8°C .

Tre matje kryesore të lagështisë përdoren gjerësisht: absolute, relative dhe specifike. **Lagështia absolute** shprehet ose si masë e avullit të ujit për vëllim të ajrit të lagësht (në gram për metër kub) ose si masë e avullit të ujit për masë ajri të thatë (zakonisht në gram për kilogram). **Lagështia relative**, shpesh e shprehur si përqindje, tregon një gjendje aktuale të lagështisë absolute në lidhje me një lagështi maksimale të dhënë të njëjtën temperaturë. **Lagështia specifike** është raporti i masës së avullit të ujit ndaj masës totale të parcelës së ajrit të lagësht.

Lagështia luan një rol të rëndësishëm për jetën në sipërfaqe. Për jetën e kafshëve që varet nga djersitja (djersitja) për të rregulluar temperaturën e brendshme të trupit, lagështia e lartë dëmton efikasitetin e shkëmbimit të nxehtësisë duke reduktuar shkallën e avullimit të lagështirës nga sipërfaqet e lëkurës. Ky efekt mund të llogaritet duke përdorur një tabelë të indeksit të nxehtësisë, e njohur gjithashtu si humidex.

Nocioni i ajrit që "mban" avujt e ujit ose "i ngopur" prej tij përmendet shpesh në lidhje me konceptin e lagështisë relative. Sidoqoftë, kjo është mashtruese - sasia e avullit të ujit që hyn (ose mund të hyjë) në një hapësirë të caktuar në një temperaturë të caktuar është pothuajse e pavarur nga sasia e ajrit (azoti, oksigjeni, etj.) që është i pranishëm. Në të vërtetë, një vakum ka përafërsisht të njëjtën kapacitet ekuilibri për të mbajtur avujt e ujit si i njëjti vëllim i mbushur me ajër; të dyja jepen nga presioni ekuilibër i avullit të ujit në temperaturën e dhënë. Ekziston një ndryshim shumë i vogël i përshkruar nën "Faktori i Rritjes" më poshtë, i cili mund të neglizhohet në shumë llogaritje nëse nuk kërkohet saktësi e madhe.

## Shiko edhe 
* Lëngu

## Referime
BRICS

[parapamje|Udhëheqësit e BRICS në 2023, nga e majta në të djathtë: [Lula da Silva, Xi Jinping, Cyril Ramaphosa, Narendra Modi dhe Sergey Lavrov (që përfaqëson Vladimir Putin).]]
**BRICS** është një grupim i ekonomive botërore të Brazilit, Rusisë, Indisë, Kinës dhe Afrikës së Jugut, i formuar nga shtimi i Afrikës së Jugut në vitin 2010 në paraardhësin BRIC. Akronimi origjinal "BRIC", ose "BRICs", u krijua në 2001 nga ekonomisti i Goldman Sachs Jim O'Neill për të përshkruar ekonomitë me rritje të shpejtë që ai parashikoi se do të dominonin kolektivisht ekonominë globale deri në vitin 2050.

BRICS përfshin rreth 26.7% të sipërfaqes së tokës në botë dhe 41.5% të popullsisë globale. Brazili, Rusia, India dhe Kina janë ndër 10 vendet më të mëdha në botë për nga popullsia, sipërfaqja dhe PBB (PPP), dhe tre të fundit konsiderohen gjerësisht si superfuqi në zhvillim. Të pesë shtetet janë anëtarë të G20, me një PBB nominale të kombinuar prej 28.06 trilionë dollarë amerikanë (rreth 26.6% të produktit bruto botëror), një GDP totale (PPP) prej rreth 56.65 trilionë dollarë amerikanë (32.5% e PPP të PBB-së globale) dhe rreth 4.46 trilion dollarë në rezerva valutore të kombinuara (që nga viti 2018).

BRICS fillimisht u identifikuan me qëllim të nënvizimit të mundësive për investime dhe nuk kishte qenë një organizatë formale ndërqeveritare. Që nga viti 2009, ato janë formuar gjithnjë e më shumë në një bllok gjeopolitik më koheziv, me qeveritë e tyre që takohen çdo vit në samite formale dhe koordinojnë politikat shumëpalëshe. Marrëdhëniet dypalëshe ndërmjet BRICS kryhen kryesisht mbi bazën e mosndërhyrjes, barazisë dhe përfitimit reciprok.

Në gusht 2023, në Samitin e 15-të të BRICS, Presidenti i Afrikës së Jugut Cyril Ramaphosa njoftoi se Argjentina, Egjipti, Etiopia, Irani, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe ishin ftuar për t'u bashkuar me bllokun. Anëtarësimi i plotë do të hyjë në fuqi më 1 janar 2024.

Vendet BRICS konsiderohen si një rival gjeopolitik i bllokut G7 të ekonomive kryesore të përparuara, duke shpallur iniciativa konkurruese si Banka e Re e Zhvillimit, Marrëveshja e Rezervës Kontingjente BRICS, sistemi i pagesave BRICS, Publikimi i Përbashkët Statistikor BRICS dhe monedha rezervë e shportës BRICS. Që nga viti 2022, grupi ka kërkuar të zgjerojë anëtarësimin, me disa vende në zhvillim që shprehin interes për t'u bashkuar. BRICS ka marrë lavdërime dhe kritika nga komentues të shumtë.

## Shiko edhe 
* Superfuqia

## Referime
Baobabët

**Adansonia** është një gjini e përbërë nga 8 lloje të pemëve gjetherënëse mesatare deri në të mëdha të njohura si **baobabs** (*/ˈbaʊbæb/* ose */ˈbeɪoʊbæb/*). Ato vendosen në familjen Malvaceae, nënfamiljen Bombacoideae. Ata janë vendas në Madagaskar, Afrikë kontinentale dhe Australi. Pemët janë futur edhe në rajone të tjera si Azia. Emri gjenerik nderon Michel Adanson, natyralistin dhe eksploruesin francez që përshkroi *Adansonia digitata*. Baobab njihet edhe si “pema me kokë poshtë”, emër që e ka origjinën nga disa mite. Ato janë ndër bimët vaskulare më jetëgjata dhe kanë lule të mëdha që riprodhohen maksimumi 15 orë. Lulet hapen rreth muzgut, duke u hapur aq shpejt saqë lëvizja mund të dallohet me sy të lirë dhe zbehet të nesërmen në mëngjes. Frutat janë të mëdha, ovale në të rrumbullakëta dhe të ngjashme me kokrra të kuqe dhe mbajnë farat në formë veshkash në një matricë të thatë, me tul.

Në fillim të shekullit të 21-të, baobabët në Afrikën jugore filluan të ngordhnin me shpejtësi nga një shkak që ende nuk ishte përcaktuar. Nuk ka gjasa që sëmundja ose dëmtuesit të jenë në gjendje të vrasin shumë pemë kaq shpejt, dhe disa kanë spekuluar se ngordhja është rezultat i dehidrimit.

## Shiko edhe 
* Malvaceae

## Referime
Superfuqia

.]]
**Superfuqia** përshkruan një shtet ose bashkim mbikombëtar që mban një pozitë dominuese të karakterizuar nga aftësia për të ushtruar ndikim ose për të projektuar fuqi në një shkallë globale. Kjo bëhet përmes mjeteve të kombinuara të fuqisë ekonomike, ushtarake, teknologjike, politike dhe kulturore, si dhe ndikimit diplomatik dhe të fuqisë së butë. Tradicionalisht, superfuqitë janë mbizotëruese në mesin e fuqive të mëdha. Ndërsa një shtet i fuqisë së madhe është i aftë të ushtrojë ndikimin e tij globalisht, superfuqitë janë shtete me aq ndikim sa nuk mund të ndërmerret asnjë veprim domethënës nga bashkësia globale pa marrë parasysh më parë pozicionet e superfuqive për këtë çështje.

Në vitin 1944, gjatë Luftës së Dytë Botërore, termi u përdor për herë të parë në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe Bashkimin Sovjetik. Gjatë Luftës së Ftohtë, Perandoria Britanike u shpërbë, duke lënë Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik të dominojnë çështjet botërore. Në fund të Luftës së Ftohtë dhe shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, Shtetet e Bashkuara u bënë superfuqia e vetme në botë, një pozicion i referuar ndonjëherë si ai i një "hiperfuqie". Që nga fundi i viteve 2010 dhe deri në vitet 2020, Kina është përshkruar si një superfuqi në zhvillim apo edhe një e njohur.

## Shiko edhe 
* Shteti unitar

## Referime
Drejtshqiptimi i Gjuhës Shqipe

**Drejtshqiptimi i Gjuhës Shqipe**

Tërësia e rregullave të shqiptimit, që janë pranuar si normative, të drejta në gjuhën letrare. Ato sigurojnë shqiptim të njëjtë për të gjithë ata që flasin shqipen letrare.

Shqiptimi i njësuar letrar ndikon edhe për njësimin e rregullave të drejtshkrimit. Rregullat e drejtshqiptimit synojnë të mënjanojnë nga gjuha e folur letrare veçoritë dialektore dhe individuale, prandaj përbëjnë një nga anët e rëndësishme të kulturës së të folurit.

Normat e drejtshqiptimit të shqipes janë përvijuar dalëngadalë gjatë procesit të formimit të gjuhës letrare kombëtare të përbashkët. Drejishkrimi i gjuhës shqipe (1973, shih) u mbështet në shqiptimin letrar, por njëkohësisht ndihmoi e ndihmon për njësimin e tij të mëtejshëm, sepse parimi i tij themelor është parimi fonetik. Për njësimin, ngulitjen e përhapjen e shqiptimit letrar kanë luajtur një rol vendimtar sidomos ndryshimet rrënjësore politike, ekonomike e kulturore që u bënë në vendin tonë pas Çlirimit. Karakteri shoqëror i prodhimit, forcimi i lidhjeve ekonomike dhe kulturore ndërmjet krahinave, hapja e rrugëve të reja, zhvillimi i qyteteve dhe i qendrave industriale me popullsi të përzier, zhvillimi i arsimit të të gjitha shkallëve, radiotelevizioni, teatri, kinematografia, ishin faktorët kryesorë që ndihmuan për rrafshimin e dallimeve shqiptimore në gjuhën letrare të folur.

Normat e shqipes letrare të folur kanë fituar karakter gjithëkombëtar, d.m.th. nuk përputhen me bazën dialektore të asnjërit dialekt. Ato mbështeten në radhë të parë me elementet e përbashkëta të sistemit fonetik të të dy dialekteve kryesore. Nga elementet e veçanta të të dy dialekteve në këto norma bien në sy disa tipare të shqiptimit jugor, siç janë mungesa e hundorësisë së zanoreve, ë-ja e theksuar, togu zanor ua, rotacizmi në një kategori fjalësh, shqiptimi i plotë i grupeve të bashkëtingëlloreve mb, ndërsa nga dialekti verior togu zanor ue, mosshurdhimi i bashkëtingëlloreve të zëshme në fund të fjalës, j e jo nj në mbaresat foljore e në formimet në bazë të tyre, zhvendosja e theksit nga rrokja fundore në atë parafundore në fjalë si perde, shishe, basmë etj. Rëndësia e normave të njësuara të shqiptimit rritet krahas rritjes së rolit të gjuhës letrare kombëtare në jetën shoqërore.
Shitja me shumicë

**Shitja me shumicë** ose **shpërndarja** është shitja e mallrave për shitësit me pakicë; për përdoruesit industrialë, komercialë, institucionalë ose të tjerë profesionistë të biznesit; ose për **shitësit e tjerë me shumicë** (**bizneset me shumicë**) dhe shërbimet e lidhura me to. Në përgjithësi, është shitja e mallrave me shumicë për këdo, qoftë një person ose një organizatë, përveç konsumatorit përfundimtar të atij malli. Tregtia me shumicë është blerja e mallrave në sasi të madhe, zakonisht direkt nga prodhuesi ose burimi, me një normë të zbritur. Më pas, shitësi me pakicë ia shet mallrat konsumatorit fundor me një çmim më të lartë duke sjellë fitim.

Sipas Divizionit të Statistikave të Kombeve të Bashkuara, shitja me shumicë është rishitja e mallrave të reja dhe të përdorura për shitësit me pakicë, për përdoruesit industrialë, tregtarë, institucionalë ose profesionistë, ose për shitës të tjerë me shumicë, ose përfshin veprimin si agjent ose ndërmjetës në blerjen ose shitjen e mallrave, mallra për persona ose kompani të tilla. Shitësit me shumicë shpesh montojnë fizikisht, renditin dhe klasifikojnë mallrat në pjesë të mëdha, shpërndajnë, ripaketojnë dhe rishpërndajnë në pjesë më të vogla. Ndërsa tregtarët me shumicë të shumicës së produkteve zakonisht operojnë nga ambiente të pavarura, tregtimi me shumicë i produkteve ushqimore mund të bëhet në tregje të veçanta me shumicë ku mblidhen të gjithë tregtarët.

Tradicionalisht, shitësit me shumicë ishin më afër tregjeve që furnizonin sesa burimit nga i merrnin produktet. Megjithatë, me ardhjen e internetit dhe prokurimit elektronik ka një numër në rritje të shitësve me shumicë të vendosura më afër prodhuesve në Kinë, Tajvan dhe Azinë Juglindore. Marzhet e fitimit të tregtarëve me shumicë varen kryesisht nga aftësia e tyre për të arritur kostot konkurruese të transaksionit në treg.

Në industrinë bankare, "shumica" zakonisht i referohet bankingut me shumicë, duke ofruar shërbime të përshtatura për klientët e mëdhenj, në kontrast me bankingun me pakicë, duke ofruar shërbime të standardizuara për një numër të madh klientësh më të vegjël.

Në pasuri të paluajtshme, shitja me shumicë është akti i kontraktimit për blerjen e pronës së paluajtshme dhe caktimi i kësaj kontrate tek një investitor.

## Shiko edhe 
* Shitja me pakicë

## Referime
Sfera e ndikimit

Në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare, një **sferë ndikimi** është një rajon hapësinor ose ndarje koncepti mbi të cilin një shtet ose organizatë ka një nivel ekskluziviteti kulturor, ekonomik, ushtarak ose politik.

Ndërsa mund të ketë një aleancë formale ose detyrime të tjera traktate midis të ndikuarit dhe ndikuesit, marrëveshje të tilla formale nuk janë të nevojshme dhe ndikimi shpesh mund të jetë më shumë një shembull i fuqisë së butë. Në mënyrë të ngjashme, një aleancë formale nuk do të thotë domosdoshmërisht që një vend shtrihet brenda sferës së ndikimit të një tjetri. Nivelet e larta të ekskluzivitetit historikisht janë shoqëruar me nivele më të larta konflikti.

Në raste më ekstreme, një vend brenda "sferës së ndikimit" të një tjetri mund të bëhet një filial i atij shteti dhe të shërbejë në fakt si një shtet satelit ose koloni *de facto*. Ky ishte rasti me Bashkimin Sovjetik dhe Bllokun e tij Lindor pas Luftës së Dytë Botërore. Sistemi i sferave të ndikimit me anë të të cilit kombet e fuqishme ndërhyjnë në punët e të tjerëve vazhdon edhe sot. Shpesh analizohet në termat e superfuqive, fuqive të mëdha dhe/ose fuqive të mesme.

Ndonjëherë pjesë të një vendi të vetëm mund të bien në dy sfera të ndryshme ndikimi. Në shek. Po kështu, pas Luftës së Dytë Botërore, Gjermania u nda në 4 zona pushtimi, 3 prej të cilave më vonë u konsoliduan në Gjermaninë Perëndimore dhe pjesa e mbetur u bë Gjermania Lindore, e para anëtare e NATO-s dhe e dyta anëtare e Paktit të Varshavës.

Termi përdoret gjithashtu për të përshkruar situata jopolitike, p.sh., një qendër tregtare thuhet se ka një 'sferë ndikimi' që përcakton zonën gjeografike ku dominon tregtinë me pakicë.

## Shiko edhe 
* Superfuqia

## Referime
Fakulteti i Administrimit të Biznesit në Kumanovë

**Fakulteti për Administrim Biznesi** në Kumanovë është njëri nga fakultetet e Universitetit Shtetëror të Tetovës.

## Programi 
Fakulteti ofron dy programe studimi: 

* Administrim biznesi ;
* Administrata publike .

## Shih edhe 
* Universiteti Shtetëror i Tetovës

## Linqe te jashtme 
*

## Referime
Fakulteti Pedagogjik i Universitetit të Tetovës

**Fakulteti Pedagogjik** është njëri nga njësitë akademike të Universitetit Shtetëror të Tetovës dhe ndodhet në qytetin e Tetovës.

## Programet 
#**Cikli i parë i studimeve:**
## Mësim klasor 
## Edukim parashkollor
## Pedagogji profesionale
## Edukim special dhe rehabilitim.
#**Cikli i dytë i studimeve:**
#*Pedagogji, me tri drejtime: 
## Arsim elementar; 
## Menaxhim në arsim
## Inovacionet didaktike 
#*Edukim special dhe rehabilitim, me tri drejtime: 
## Arsim inkluziv; 
## Autizëm dhe dëmtime intelektuale dhe 
## Logopedi dhe dëmtim të të dëgjuarit
#**Cikli i tretë i studimeve:**
#*Pedagogji, me dy drejtime:
##Strategjia për zhvillimin e arsimit dhe
##Strategjia për zhvillimin e mësimdhënies.

## Shih edhe 
* Arsimi
* Didaktika
* Pedagogjia
* Universiteti Shtetëror i Tetovës

## Lidhje të jashtme 
*
Fakulteti Ekonomik i Universitetit të Tetovës

**Fakulteti Ekonomik** i Universitetit Shtetëror të Tetovës është njëri nga njësitë akademike të Universitetit të Tetovës që ndodhet në Tetovë.
## Programet 
* Ekonimi dhe biznes 
* Kontabilitet dhe financa 
* Menaxhment dhe marketing
* Turizmi
* Biznes ndërkombëtar

## Shih edhe 
* Ekonomia
* Universiteti Shtetëror i Tetovës

## Lidhje të jashtme 
*
Revista "Arkivi shqiptar"

"Arkivi shqiptar" është revistë në gjuhên shqipe. Është botim i Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave. Ajo del dy herë në vit dhe përmban artikuj, kumtesa etj.