Kriza e refugjatëve gjatë Luftës së Kosovës

]]
]]
]]

**Kriza e refugjatëve gjatë Luftës së Kosovës** ka nisur menjëherë pas fillimit të betejave të para të zhvilluara mes pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe Forcave të Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi dhe është shtrirë pothuajse në të gjithë territorin e Kosovës. Llogaritet se numri i përgjithshëm i refugjatëve kosovarë të zhvendosur në periudhën 1998 - 1999 sillet prej 1.2 milion  deri në rreth 1.5 milion njerëz. Kjo paraqet zhvendosjen më të madhe të popullsisë jo vetëm në Ballkan por edhe më gjërë në Evropë që prej përfundimit të Luftës së Dytë Botërore. Sipas disa historianve, kjo përndjekje e kosovarëve sot konsiderohet spastrim etnik  kurse disa të tjerë nuk hezitojnë ta quajnë madje edhe gjenocid.  

## Vështrim 
Më 28 shkurtit të vitit 1998 ndodhi Sulmi në Likoshan dhe Qirez dhe me këtë edhe kishte nisur edhe lufta e armatosur në Kosovë. Kur u raportua vrasja e 45 shqiptarëve kosovarë në Masakrën e Raçakut në janar 1999, NATO vendosi që konflikti mund të zgjidhej vetëm duke futur një forcë ushtarake paqeruajtëse për të frenuar me forcë të dy palët.  Jugosllavia refuzoi të nënshkruante Marrëveshjen e Rambujesë, e cila ndër të tjera kërkonte 30,000 trupa paqeruajtëse të NATO-s në Kosovë; një e drejtë e papenguar e kalimit të trupave të NATO-s në territorin jugosllav; imuniteti për NATO-n dhe agjentët e saj ndaj ligjit jugosllav; dhe të drejtën për të përdorur rrugët lokale, portet, hekurudhat dhe aeroportet pa pagesë dhe për të kërkuar objekte publike për përdorimin e saj pa kosto.  NATO më pas u përgatit të instalonte paqeruajtësit me forcë, duke përdorur këtë refuzim për të justifikuar bombardimet.

Pasoi bombardimet e NATO-s në Jugosllavi , një ndërhyrje kundër forcave serbe me një fushatë kryesisht bombarduese, nën komandën e gjeneralit Uesli Klark. Armiqësitë përfunduan 2 muaj më vonë me Marrveshjen e Kumanovës. Kosova u vu nën kontrollin qeveritar të Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë dhe mbrojtjes ushtarake të Forcës së Kosovës (KFOR). Lufta 15-mujore kishte lënë mijëra civilë të vrarë nga të dyja anët dhe rreth 1.5 milion qytetarë të zhvendosur brenda dhe jashtë Kosovës.

## Zhvendosja e popullsisë 
Pas Sulmit në Likoshan dhe Qirez pasuar me Sulmin në Prekaz dhe Betejën e Gllogjanit, në zonat përreth fillon të rritet pasiguria. Të zhvendosurit e parë në Kosovë regjistrohen pas ofensivës së shtatorit të vitit 1998.  Deri në muajin mars të vitit 1999 numri i të zhvendosurve kishte arritur në rreth 400 000, shumica prej të cilëve brenda territorit të Kosovës dhe një pjesë e vogël në Shqipëri, Maqedoni dhe Mal të Zi. 

Me fillimin e bombardimeve të NATO-së numri i të zhvendosurve fillon të rritet me shpejtësi. Kështu p.sh. vetëm deri në prill të vitit 1999, Organizata e Kombeve të Bashkuara ka raportuar për 850,000 refugjatë që ishin larguar nga Kosova për në Shqipëri, Maqedoni dhe Mal të Zi,  ndërsa 230,000 të tjerë u renditën si persona të zhvendosur brenda vendit (PZHBV): persona të dëbuar nga shtëpitë e tyre, por që ende ndodheshin brenda Kosovës. Ministri i Jashtëm gjerman Joschka Fischer dhe ministri i mbrojtjes Rudolf Scharping pretendonin në atë kohë se kriza e refugjatëve ishte prodhuar nga një plan i koordinuar jugosllav i spastrimit etnik të koduar me emrin "Operacioni "Patkoi"".

Sipas të dhënave të deritashme, gjatë Luftës së Kosovës ishin zhvendosur rreth 90% e shqiptarëve të Kosovës  (prej të cilëve 848,000 – 863,000 ishin dëbuar jashtë Kosovës, në vende si Shqipëria, Maqedonia, Mali i Zi, Bosnje Hercegovina, Turqia dhe vende tjera evropiane  dhe 590,000 shqiptarë të Kosovës të zhvendosur brenda Kosovës)   (që paraqiste rreth 90 % të popullsisë së përgjithshme të Kosovës) duke përfshirë këtu edhe qytetarët joshqiptarë. Sipas disa vlerësimeve tjera numri i përgjithshëm i të zhendosurve ishte rreth 1.7 milion duke përfshirë këtu edhe qytetarët joshqiptarë (serbë, malazezë, bosnjanë, etj.) të zhendosur në prag të hyrjes së trupave të NATO-s në Kosovë ose pas saj. Megjithatë, numri i saktë i të zhvendosurve si pasojë direkte ose indirekte e Luftës së Kosovës mund të mos dihet kurrë. Pas 78 ditësh bombardime, Millosheviqi u dorëzua dhe shumë shqiptarë etnikë u kthyen në shtëpitë e tyre.

## Kriza e refugjatëve (mars - qershor 1999) 
Në mars të vitit 1999, NATO filloi një sulm ajror ushtarak në Kosovë, në emër të një "Lufte Humanitare". Kjo bëri që shumë shqiptarë të iknin nga Kosova drejt vendeve fqinje, kryesisht nga marsi deri në qershor 1999.

Shqipëria hapi kufijtë e saj që nga fillimi i krizës në mënyrë që të linte refugjatët të vijnë. Në kulmin e Luftës së Kosovës, refugjatët po kalonin kufirin për në Shqipëri në masën 4,000 njerëz në orë. Më pas, UNHCR deklaroi se deri 25% e popullsisë së Kosovës kishin ikur. Më pas, raporti i UNHCR i shkruar për krizën e refugjatëve thoshte se ai ishte menaxhuar mirë, në lidhje me rrethanat.

## Shih edhe 
* Kampi i Bllacës
* Lufta e Kosovës
* Kampi i Stenkovecit
* Eksodi 1999 në Kukës
* Operacioni Shining Hope
* Refugjatët kosovarë në Shqipëri

## Referime