Energjia bërthamore në Ukrainë

parapamje| Centrali bërthamor Rivne
**Ukraina** mboshtet kapacitetin e saj energjitik në katër termocentrale bërthamore me 15 reaktorë të vendosur në Volhinia dhe Ukrainën Jugore. Kapaciteti total i instaluar i energjisë bërthamore në Ukrainë është mbi 13 GWe, duke e renditur vendin Evropiano-lindor të 7-in në botë në vitin 2020. Enerhoatom, një ndërmarrje shtetërore ukrainase, operon të katër termocentralet aktive bërthamore në Ukrainë.  Në vitin 2019, energjia bërthamore furnizoi mbi 20% të kërkesës së brendshme energjitike të Ukrainës.

Rreth 70&nbsp;TWh energji elektrike u prodhuan nga burime bërthamore në vitin 2020, apo rreth 50% e të gjithë prodhimit të Ukrainës.]]
Ukraina mbështetet në një masë të madhe në energjinë bërthamore. Termocentrali më i madh bërthamor në Evropë, termocentrali bërthamor i Zaporizhzhia, ndodhet në Ukrainë. Në vitin 2006, qeveria planifikoi të ndërtonte 11 reaktorë të rinj deri në vitin 2030, të cilët pothuajse do të dyfishonin sasinë aktuale të kapacitetit të energjisë bërthamore. Sektori energjetik i Ukrainës është i dymbëdhjeti më i madhi në botë për sa i përket kapacitetit të instaluar, me 54 gigavat (GW). Energjia e rinovueshme ende luan një rol shumë modest në prodhimin elektrik. Në vitin 2005 prodhimi i energjisë shenjohj nga këto burime: benergji ërthamore (47%), termike (45%), hidroelektrike dhe të tjera (8%).  Beteja për të frenuar ndotjen dhe për të shmangur një katastrofë më të madhe përfshiu në fund mbi 500,000 punëtorë dhe i kushtoi Bashkimit Sovjetik rreth 18 miliardë rubla, duke dëmtuar rëndë ekonominë sovjetike. 

Pas pavarësisë, Ukraina e merrte karburantin e saj bërthamor ekskluzivisht nga Rusia nga kompania ruse TVEL, por që nga viti 2008, vendi merr karburant bërthamor nga Westinghouse. Që nga viti 2014, pjesa e importeve të Westinghouse u rrit në më shumë se 30% në 2016 për shkak të mosmiratimit të fortë shoqëror të çdo marrëdhënieje ekonomike me Rusinë pas aneksimit të Krimesë.  Nafta dhe gazi natyror sigurojnë pjesën e mbetur të energjisë së vendit; edhe keto jane te importuara nga shtete të ish-Bashkimit Sovjetik .

### Rinovimi dhe transformimi i fundit 
Në vitin 2011 Energoatom filloi një projekt që synonte të përshtaste deri në vitin 2017 sigurinë e centraleve bërthamore në përputhje me standardet ndërkombëtare, me një kosto të vlerësuar prej 1.8 miliardë dollarësh. Në vitin 2015 data e përfundimit u shty për në vitin 2020, për shkak të vonesave të financimit.  Në vitin 2015, disa agjenci qeveritare ngritën akuza për korrupsion kundër Energoatom, me shqetësime të ngritura nga kryeministri i kohës Arseniy Yatsenyuk.  Në mars 2016, asetet dhe llogaritë bankare të Energoatom u ngrinë nga gjykatat ukrainase për borxhet e dyshuara të papaguara.  Në qershor 2016, llogaritë e saj bankare u bënë të aksesueshme sërish për Energoatom. 

Në shkurt të vitit 2018 Ukraina siguroi 250 milionë dollarë fonde nga SHBA për të ndërtuar një objekt të magazinimit të karburantit bërthamor të shpenzuar, i cili do të shmangë nevojën për të dërguar karburantin e harxhuar bërthamor në Rusi. 

Në vitin 2018 Energoatom deklaroi se çmimet e energjisë elektrike ishin shumë të ulëta për të mbuluar koston e karburantit të ri bërthamor dhe bëri thirrje për një rritje të çmimit. 

Në vitin 2019 Energoatom dhe Turboatom nënshkruan një kontratë pesëvjeçare për të modernizuar kondensatorët dhe turbinat në një numër termocentralesh bërthamore të Ukrainës.

Gjatë janarit 2020 Energoatom mori pjesë në diskutime p rtetë projektligje legjislative për energjinë dhe sigurinë bërthamore, që synojnë përmbushjen e detyrimeve dhe standardeve ndërkombëtare dhe stabilizimin financiar të Energoatom. 

Në gusht 2021 Energoatom dhe Westinghouse nënshkruan një kontratë për ndërtimin e reaktorëve Westinghouse AP1000 për të zëvendësuar blloqet e papërfunduara në termocentralin Khmelnitskyi. 

### Ngjarjet e vitit 2022 dhe lufta në Ukrainë 
Më 24 shkurt 2022, rrjeti elektrik i Ukrainës u shkëput nga rrjeti post-sovjetik IPS/UPS, përpara sinkronizimit me rrjetin sinkron të Evropës Kontinentale që u arrit më 16 mars 

Në mars të vitit 2022, forcat ruse morën kontrollin e termocentralit bërthamor të Zaporizhzhia. Ai vazhdon të operojë dhe të ofrojë të dhëna, duke përfshirë nga një sistem monitorimi në distancë, për Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike .   Më 6 qershor, drejtori i përgjithshëm i IAEA Rafael Grossi tha se "të paktën pesë nga shtatë rregullat e domosdoshme të sigurisë bërthamore janë komprometuar" në Zaporizhia gjatë pushtimit të centralit nga Rusia.  Pas sulmeve në gusht 2022, u raportua se shtatë nga këto rregulla ishin shkelur.  Për shkak të luftës ruse të vitit 2022 kundër Ukrainës, termocentrali bërthamor është i dëmtuar.    

## Minierat e uraniumit 
Në vitin 2005 në llogarinë e bilancit të shtetit kishte 17 depozita uraniumi.  Tre prej tyre Vatutine, Central dhe Michurinske ishin duke u zhvilluar, ndërsa një fabrikë ppr asurim xeheror po ndërtohej në Novokostiantyniv. 

## Lista e reaktorëve 
[parapamje|Protestë anti-bërthamore në [Kievi|Kiev.]]
Të gjithë reaktorët RBMK të Ukrainës (lloji i përfshirë në katastrofën e Çernobilit të vitit 1986) ishin vendosur në termocentralin bërthamor të Çernobilit. Të gjithë reaktorët atje janë mbyllur, duke lënë vetëm reaktorët shumë më të sigurt VVER që operojnë në vend. Tre nga reaktorët e listuar u ndërtuan në Ukrainën e pas-pavarësisë, ku i pari prej tyre u ndërtua në vitin 1995, ndërsa gjashtëmbëdhjetë reaktorët e tjerë vendi i trashëgoi nga Bashkimi Sovjetik.

## Referime