Sadam Huseini

**Sadam Husein Abd el-Mexhid et-Tikriti** (arabisht: صدام حسين عبد المجيد التكريت *Saddām Hussein ʻAbd al-Majīd al-Tikrīt*) i njohur si **Sadam Huseini** (28 prill 1937 - 30 dhjetor 2006), ishte një politikan dhe revolucionar irakian që shërbeu si presidenti i pestë i Irakut nga viti 1979 deri më 2003. Ai gjithashtu shërbeu si kryeministër i Irakut nga viti 1979 deri më 1991 dhe më vonë nga viti 1994 deri më 2003. Ai ishte një anëtar udhëheqës i Partisë Socialiste Arabe Ba'ath, dhe më vonë, Partisë Ba'ath me bazë në Bagdad dhe organizata e saj rajonale, Partia Ba'ath Irakiane, e cila përkrahte Ba'athizmin, një përzierje e nacionalizmit arab dhe socializmit arab.

Sadami lindi në Al-Awja, afër Tikrit, në një familje të shquar myslimane sunite. Ai iu bashkua Partisë Socialiste Arabe Ba'ath në vitin 1957 dhe Partisë Ba'ath me bazë në Bagdad dhe organizatës së saj rajonale, Partia Ba'ath Irakiane. Ai luajti një rol kyç në revolucionin e 17 korrikut dhe u emërua zëvendës president nga Ahmed Hasan el-Bekër. Gjatë kohës së tij si zëvendëspresident, Sadami shtetëzoi Kompaninë e Naftës së Irakut, duke diversifikuar ekonominë irakiane. Ai kryesoi Luftën e Dytë Irako-Kurde (1974-1975). Pas dorëheqjes së el-Bekër në vitin 1979, Saddam mori zyrtarisht pushtetin, megjithëse ai kishte qenë tashmë kreu de facto i Irakut për disa vite. Pozicionet e pushtetit në vend ishin kryesisht të mbushura me arabët sunitë, një pakicë që përbënte vetëm një të pestën e popullsisë.

Në shtator 1980, Sadami shfuqizoi Marrëveshjen e Algjerit dhe pushtoi Iranin, duke shënuar fillimin e Luftës Iran-Irak (1980-1988), e cila rezultoi në një armëpushim pas një ngërçi rraskapitës që mori diku rreth një milion jetë dhe humbje ekonomike prej 561 miliardë dollarësh në Irak. Më vonë, Sadami akuzoi aleatin e tij Kuvajtin për shpimin e pjerrët të fushave të naftës irakiane dhe pushtoi Kuvajtin, duke filluar Luftën e Gjirit (1990–1991). Iraku u mund nga një koalicion shumëkombësh i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Kombet e Bashkuara vendosën më pas sanksione kundër Irakut. Ai shtypi kryengritjet irakiane të vitit 1991 të kurdëve dhe myslimanëve shiitë, të cilët kërkonin të fitonin pavarësinë ose të rrëzonin qeverinë. Sadami miratoi një qëndrim anti-amerikan dhe themeloi Fushata e Besimit, duke ndjekur një axhendë islamike në Irak. Sundimi i Sadamit u shënua nga abuzime të shumta të të drejtave të njeriut, duke përfshirë rreth 250,000 vdekje dhe zhdukje arbitrare.

Në vitin 2003, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre pushtuan Irakun, duke akuzuar në mënyrë të rreme Sadamin për zhvillimin e armëve të shkatërrimit në masë dhe për lidhje me al-Kaedën. Partia Ba'ath u ndalua dhe Sadami u fsheh. Pas kapjes së tij më 13 dhjetor 2003, gjyqi i tij u zhvillua nën Qeverinë e Përkohshme të Irakut. Më 5 nëntor 2006, Sadami u dënua nga Gjykata e Lartë irakiane për krime kundër njerëzimit në lidhje me vrasjen e 148 shiitëve irakianë në vitin 1982 dhe u dënua me vdekje me varje. Ai u ekzekutua më 30 dhjetor 2006.

## Shënime 
## Referime 
## Lexim më tutje 
* Al-Ani, Dr. Abdul-Haq. *The Trial of Saddam Hussein*. . Clarity Press. 2008.
* Ashton, Nigel John et al. *The Iran-Iraq War: New International Perspectives*. . Routledge. 2013.
* Balaghi, Shiva. *Saddam Hussein: A Biography*. . Greenwich Press. 2008.
* Baram, Amatzia. ''Saddam Husayn and Islam, 1968–2003: Ba'thi Iraq from Secularism to Faith*. . Woodrow Wilson Center Press/Johns Hopkins University Press. 2014.
* Bozo, Frédéric. *A History of the Iraq Crisis: France, the United States, and Iraq, 1991–2003'' (Columbia University Press, 2016). xviii, 381 pp.
* Braut-Hegghammer, Målfrid. 2020. "Cheater's Dilemma: Iraq, Weapons of Mass Destruction, and the Path to War." *International Security*.
* Faust, Aaron M. ''The Ba'thification of Iraq: Saddam Hussein's Totalitarianism*. . University of Texas Press. 2015.
* Gibson, Bryan R. *Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War*. . Palgrave Macmillan. 2015.
* Karsh, Efraim and Inari Rautsi. *Saddam Hussein: A Political Biography*. . Grove Press. 2002.
* MacKey, Sandra. *The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam Hussein*. . W. W. Norton & Company. 2003.
* Makiya, Kanan. *Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq* (Updated Edition). . University of California Press. 1998.
* 
* Newton, Michael A. and Michael P. Scharf. *Enemy of the State: The Trial and Execution of Saddam Hussein''. . St. Martin's Press. 2008.
* Sassoon, Joseph. ''Saddam Hussein's Ba'th Party: Inside an Authoritarian Regime''. . Cambridge University Press. 2011.