Universitetet mesjetare

[parapamje| Ilustrim nga një dorëshkrim i shekullit XIV që tregon një takim të doktorëve në [Universiteti i Parisit|Universitetin e Parisit ]]
**Universitetet mesjetare** ishin korporata të organizuara gjatë mesjetës për qëllime të arsimit të lartë. Institucionet e para në Evropën Perëndimore që konsiderohen përgjithësisht universitete u krijuan në Mbretërinë e Italisë (asokohe pjesë e Perandorisë së Shenjtë Romake), Mbretërinë e Anglisë, Mbretërinë e Francës, Mbretërinë e Spanjës dhe Mbretërinë e Portugalisë midis shekujve XI dhe XV, me qëllim të studimit të arteve të lira dhe disiplinat më të larta të teologjisë, drejtësisë dhe mjekësisë.  Gjatë shekullit XIV pati një rritje të numrit të universiteteve dhe kolegjeve në Evropë.  Këto universitete kanë evoluar nga disa shkolla shumë të vjetra të njohura si shkollat e katedraleve dhe shkollat e manastireve, prandaj edhe është e vështirë të përcaktohet data e saktë e transformimit të tyre në universitete të mirëfillta dhe të vërteta mesjetare, megjithëse listat e *studimeve të përgjithshme (studium generale)* për arsimin e lartë në Evropë të mbajtura nga Vatikani janë një udhëzues i dobishëm. 

## Përmbledhje 
Edhe vetë termi *universitas* fillimisht përdorej vetëm për esnafet skolastike e që ishin, korporata të studentëve dhe mjeshtërve (masters) dhe ishte një emërtim që vazhdimisht ndryshonte, si *Universitas magistrorum,* *Universitas scholarium,* ose *Universitas magistrorum et scholarium.* Përfundimisht, aty kah fundi i shekullit XIV, termi filloi të shfaqej vetvetiu duke nënkuptuar ekskluzivisht një bashkësi vetërregulluese të mësimdhënësve dhe studiuesve të njohur dhe të sanksionuar nga autoriteti civil, mbretëror ose kishtar.  

Që nga periudha e hershme moderne e tutje, kjo formë organizative e stilit perëndimor u përhap gradualisht nga perëndimi mesjetar latin në të gjithë globin, duke zëvendësuar përfundimisht të gjitha institucionet e tjera të arsimit të lartë mesjetar dhe duke u bërë modeli kryesor i arsimit të lartë.  

Universiteti përgjithësisht vlerësohet si një institucion zyrtar që e ka origjinën në periudhën mesjetare.   Duhet theksuar se para themelimit të universiteteve, arsimi i lartë evropian u zhvillua për qindra vjet në shkollat e katedraleve ose shkollat e manastireve (*scholae monasticae*). Provat e këtyre institucioneve pararendëse të universiteteve të mëvonshme në shumë vende datojnë që nga shekulli VI.  

Disa studiues si Syed Farid Alatas kanë tërhequr disa paralele midis medreseve mesjetare islame dhe kolegjeve mesjetare evropiane duke konstatuar kështu se universitetet e para në Evropë, në njëfarë mase ishin paraqitur si rezultat i ndikimit të medreseve në Al-Andalusi dhe Emiratin e Siçilisë.  Megjithatë, studiues të tjerë si George Makdisi, Toby Huff dhe Norman Daniel, e kanë vënë në dyshim këtë konstatim, duke përmendur mungesën e provave për një transmetim aktual nga bota islame në Evropën e krishterë duke theksuar këtu ndryshimet në strukturën, metodologjitë, procedurat dhe programet mësimore e ligjore të "kolegjit islamik" (*medrese*) kundrejt universitetit evropian.    Në botën islame universiteti i parë konsiderohet të jetë Universiteti ez-Zituna në Tunizi, themeluar për herë të parë në vitin 737, ndërsa universiteti i parë i mirëfilltë konsiderohet Universiteti el-Karavijin themeluar nga ana e një gruaje të ditur të kohës Fatima el-Fihri në qytetin Fes të Marokut në vitin 859.  

## Universitetet 
parapamje| Mësimdhënia në Paris, në fund të shekullit XIV *Grandes Chroniques de France* : studentët të ulur në dysheme
Hastings Rashdall parashtroi kuptimin modern  të origjinës mesjetare të universiteteve, duke përmendur me këtë rast se universitetet më të hershme u paraqitën spontanisht, fillimisht si "Gilde Skolastike, qoftë e Mjeshtrave apo Studentëve ... pa ndonjë autorizim të shprehur të Mbretit, Papës, Princit ose Prelatit."  

Ndër universitetet më të hershme të këtij lloji ishin Universiteti i Bolonjës (1088), Universiteti i Parisit (mësimdhënia mesi i shekullit XI, njohja formale 1150), Universiteti i Oksfordit (mës. 1096, njoh. 1167), Universiteti i Modenës (1175 ), Universiteti i Palencias (1208), Universiteti i Kembrixhit (1209), Universiteti i Salamankës (1218), Universiteti i Montpelies (1220), Universiteti i  Padovës (1222), Universiteti i Tulusit (1229), Universiteti i Orleansit (1235), Universiteti i Sienas (1240), Universiteti i Valladolidit (1241) Universiteti i Northamptonit (1261), Universiteti i Coimbras (1288), Universiteti i Pisas (1343), Universiteti i Charlsit në Pragë (1348), Universiteti Jagiellonian (1364), Universiteti i Vjenës (1365), Universiteti Heidelbergut (1386) dhe Universiteti i Shën Andreut (1413).   

Universiteti i parë mesjetar në Gadishullin Ballkanik konsiderohet të jetë Universiteti Mesjetar i Durrësit i cili pas pushtimit të qytetit të Durrësit nga ana e forcave turke në fillim të shekullit XVI u detyrua të ndërprente veprimtarinë e tij ndërsa një pjesë e kuadrit u transferua në qytetin e Zarës (sot qytet në Kroaci) për të themeluar Universitetin e Zarës. 

## Shih edhe 
* Shtatë artet e lira
* Shkollat e katedraleve 
* Shkollat e manastireve 
* Universiteti i Zarës 
* Universiteti el-Ez'her
* Universiteti i Bolonjës
* Universiteti Mesjetar i Durrësit 

## Bibliografia 
* Cobban, Alan B. *English University Life in the Middle Ages* Columbus: Ohio State University Press, 1999. ISBN 0-8142-0826-6
* Ferruolo, Stephen: *The Origins of the University: The Schools of Paris and their Critics, 1100-1215* Stanford: Stanford University Press, 1998. ISBN 0-8047-1266-2
* Haskins, Charles Homer: *The Rise of Universities.* Ithaca, New York: Cornell University Press, 1972. ISBN 0-87968-379-1
* Rashdall, Hastings, rev. by F. M. Powicke, and A. B. Emden: , 3 vols. Oxford: Clarendon Press, 1895; 1987,  
* Ridder-Symoens, Hilde de (ed.): *A History of the University in Europe. Vol. I: Universities in the Middle Ages*, Cambridge University Press, 1992, 
* Rait, Robert S.: *Life in the Medieval University*, Cambridge University Press, 1931, 
* Pedersen, Olaf, The First Universities: Studium Generale and the Origins of University Education in Europe, Cambridge University Press, 1997.
* Seybolt, Robert Francis, trans.: *The Manuale Scholarium: An Original Account of Life in the Mediaeval University*, Cambridge: Harvard University Press, 1921
* Thorndike, Lynn, trans. and ed.: *University Records and Life in the Middle Ages*, New York: Columbia University Press, 1975, 
* 

## Lidhje të jashtme 
* The Shift of Medical Education into the Universities
* The Educational Legacy of Mediaeval and Renaissance Traditions.
* From Manuscript to Print: Evolution of the Mediaeval Book.
* Life of the Students at Paris. 
* Mediaeval History: A Mediaeval Atlas 
* Cambridge, A Brief History: The Mediaeval University.
* Mediaeval Science, the Church, and Universities
* Quality Assurance In A Globalized Higher Education Environment: An Historical Perspective (DOC file)
* The Rise of Universities (classic), Charles Homer Haskins, 1923

## Referime