Visi (qytet)

**Visi** ( ) është një qytet në ishullin me të njëjtin emër në detin Adriatik në Kroacinë jugore. Popullsia e saj ishte 1,934 që nga viti 2011. Qyteti është selia e komunës së Visit, një nga dy komunat e ishullit (tjetra është Komiža). Të dy i përkasin administrativisht Qarkut Split-Dalmaci .

## Historia 
Vis, në bregdetin ilir, u krijua në shekullin e IV pes si një polis i lashtë grek me emrin **Issa**, një koloni e Sirakuzës, Sicilisë (e cila nga ana e saj ishte një koloni e Korintit ). Dionisi Plaku, tirani bashkëkohor i Sirakuzës, themeloi koloninë Issa për të kontrolluar transportin detar në detin Adriatik .   Issa e lashtë u zhvillua si qendër urbane dhe ekonomike e brigjeve dalmate, dhe gjithashtu shërbeu si bazë ushtarake. Qyteti krijoi disa koloni, si Aspálathos, Spliti i sotëm (tani qyteti më i madh në Dalmaci ), Epidauros (Stobreč) dhe Tragurion (Trogir). Issa funksionoi si një polis i pavarur deri në shekullin e I pes, kur u pushtua nga Perandoria Romake . Pas pushtimit romak, Issa humbi rëndësinë e saj deri në mesjetën e vonë, kur u përmend në disa burime historike.

Deri në vitin 1797, ishulli ishte nën sundimin e Republikës së Venecias . Administrativisht, ishulli Lissa ishte për shekuj i lidhur me ishullin Lesina, i quajtur tani Hvar . Sipas Traktatit të Pressburgut, kontrolli i bregdetit dhe ishujve dalmat i kaloi Mbretërisë Napoleonike jetëshkurtër të Italisë, me italishten gjuhë zyrtare në ishull. Nga viti 1809 deri në fund të Luftërave Napoleonike qyteti u pushtua nga Britania, më pas iu dorëzua Perandorisë Austriake nga viti 1815. Ajo mbajti emrin e saj italian Lissa. Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, ajo ishte përsëri nën sundimin italian në periudhën 1918-1921, sipas dispozitave të Traktatit të Londrës të vitit 1915, përpara se t'i jepej Mbretërisë së Jugosllavisë si pjesë e Traktatit të Rapallos të vitit 1920 . Vis ishte vendi i selisë së përgjithshme të Marshallit Josip Broz Tito, udhëheqësit të lëvizjes së rezistencës partizane jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Pas luftës, Ushtria Popullore Jugosllave e përdori ishullin si një nga bazat e saj kryesore detare derisa e braktisi bazën në vitin 1989.

## Gjeografia 
Qyteti Vis ndodhet në një gji relativisht të madh dhe të mbrojtur (    ,  Shqip : *Bay of Saint George* ) në anën verilindore të ishullit, përballë ishullit Hvar dhe kontinentit dalmat. Porti i Visit është në pjesën jugperëndimore të gjirit. Porti mbrohet nga ndikimi i detit të hapur nga ishulli Host (i emëruar sipas William Hoste) dhe gadishulli Prirovo (nganjëherë shkruhen "Prilovo"). Porte të tjera, më të vogla janë në Kut  dhe Stonca, të cilat janë gjithashtu pjesë e qytetit të Vis.

Visi ndahet nga rrethinat e tij ( *Draçevo Polje* dhe *Velo Polje* ) me 250–300&nbsp;m kodra të larta të cilat janë të rëndësishme për banorët vendas si burimi kryesor i të ardhurave nga vreshtaria. Pjesë të tjera zyrtare të qytetit janë fshatrat në gjiret e bregdetit jugor dhe juglindor, si Milna, Rukavac, Srebrna, Stiniva, Stonçica, disa prej të cilave tregojnë shenja të zhvillimit në qytete të reja. Përveç Visit, këto gjire dhe fshatra janë burimi kryesor i të ardhurave turistike të ishullit.

## Monumente historike 
* Mbetjet e Isës së lashtë (terma, nekropoli, teatër, pjesë të portit)
* Pesë kisha katolike romake ( *Župna crkva Gospe od Spilica*, *Crkva svetog Ciprijana*, *Crkva svetog Duha*, manastiri françeskan në gadishullin e Prirovës dhe *Crkva Vele Gospe* )
* Banesat e familjeve fisnike Hvar dhe Vis (Hektorović, Jakša, Gariboldi, Dojmi Delupis) 
* Kalatë e luftës që datojnë nga periudha të ndryshme (nga Republika e Venecias në Austro-Hungari )
* Varrezat Ushtarake Britanike (që daton nga prania britanike gjatë viteve 1810)

## Shih edhe 
* Visi
* Kroacia
* Dalmacia

## Referime