Mauzoleumi i Çe Gevarës

parapamje|300px|Monumenti dhe mauzoleumi i Çe Gevarës
**Mauzoleumi i Çe Gevarës** (Spanjisht: *Mausoleo del Che Guevara*, zyrtarisht *Conjunto Escultórico Memorial Comandante Ernesto Che Guevara*) është një memorial në Santa Clara, Kubë, i vendosur në "Plaza Che Guevara" (Sheshi Çe Gevara). Ajo strehon eshtrat e revolucionarit Ernesto "Çe" Gevara dhe 29 bashkëluftëtarë të vrarë në vitin 1967 gjatë përpjekjes së Guevarës për të nxitur një kryengritje të armatosur në Bolivi. Zona e plotë, e cila përmban një statujë prej 22 këmbësh prej bronzi të Guevarës, quhet Kompleksi Skulpturor Ernesto Guevara.

## Historia
### Vështrim historik
Guevara u varros me nderime të plota ushtarake më 17 tetor 1997 pasi eshtrat e tij u zbuluan në Bolivi, u zhvarrosën dhe u kthyen në Kubë. Në vend, ka një muze kushtuar jetës së Guevarës dhe një flakë e përjetshme e ndezur nga Fidel Castro në kujtim të tij.

Santa Clara u zgjodh si vendndodhja në kujtim të trupave të Guevarës që morën qytetin më 31 dhjetor 1958, gjatë Betejës së Santa Clara. Rezultati i kësaj beteje përfundimtare të Revolucionit Kuban ishte diktatori kuban Fulgencio Batista duke ikur në mërgim. Ndërsa eshtrat u shkarkuan para një turme prej disa qindra mijëra vetësh, një kor nxënësish i këndoi Guevarës elegjinë e Carlos Puebla, "Hasta Siempre" (Deri përgjithmonë) dhe më pas Fidel Castro deklaroi si vijon:

Fjalimi i tij u pasua nga një 21-gun salute e koordinuar në Santa Clara dhe Havana, ndërsa sirenat e sulmit ajror u ndezën në të gjithë gjatësinë e ishullit.

Përveç atyre të Çe Guevara, eshtrat e gjashtë guerilëve të tjerë që humbën jetën në kryengritjen boliviane 1966-1967 u varrosën gjithashtu në mauzoleum më 17 tetor 1997:

* Carlos Coello (Tuma) – Kuban, i vrarë në aksion në Rio Piraí më 26 qershor 1967.
* Alberto Fernandez Montes de Oca (Pacho) – Kuban, i vrarë në aksion në Quebrada del Yuro më 8 tetor 1967.
* Orlando Pantoja Tamayo (Olo) – Kuban, i vrarë në aksion në Quebrada del Yuro më 8 tetor 1967.
* René Martínez Tamayo (Arturo) – Kuban, i vrarë në aksion në Quebrada del Yuro më 8 tetor 1967.
* Juan Pablo Navarro-Lévano Chang (El Chino) – Peruan, i kapur dhe i ekzekutuar në La Higuera më 9 tetor 1967.
* Simeon Cuba Sarabia (Willy) – Bolivian, i kapur dhe i ekzekutuar në La Higuera më 9 tetor 1967.

## Monumenti
Puna në kompleks filloi në vitin 1982 dhe u përurua pas përfundimit më 28 dhjetor 1988 me pjesëmarrjen e Raúl Castro. Projekti u konceptua nga arkitektët Jorge Cao Campos, Blanca Hernández dhe José Ramón Linares; së bashku me skulptorët José de Lázaro Bencomo dhe José Delarra (krijuesi i tij kryesor). Përveç kësaj, 500,000 banorë të Santa Clara kontribuan më shumë se 400,000 orë punë vullnetare në ndërtimin e kompleksit skulpturor, të cilët punuan në unison me artizanë të aftë të Eliseo Díaz Machado Foundry në Guanabacoa.

Shumë aspekte të ndryshme të jetës së Gevarës përfaqësohen në të gjithë kompleksin. Për shembull, koha e tij në Guatemalë dhe në Kombet e Bashkuara është skalitur, ndërsa letra e tij e lamtumirës drejtuar Fidelit është gdhendur e plotë. Muri dekorativ ngjitur e përshkruan atë në Sierra Maestra duke u konsultuar me Fidelin, pranë Camilo Cienfuegos dhe në male mbi kalë. Një seksion tjetër e tregon Gevarën si Ministër të Industrisë duke kryer punën e tij të zakonshme vullnetare. Së fundmi, mësuesit e shkrim-leximit, fëmijët në shkolla dhe pionierët e rinj përshkruhen duke lëshuar përshëndetjen e përditshme që të gjithë fëmijët kubanë recitojnë çdo mëngjes "Ne do të jemi si Çe-ja".

Kompleksi strukturor mbështetet në një kodër të valëzuar me pamje nga qyteti i Santa Clara dhe përmban një shesh të madh me pllaka. Në fund të sheshit janë dy tabela të mëdha me citate nga Fidel Castro që deklarojnë "Çe - ishte një yll që të solli këtu dhe të krijoi nga ky popull" dhe "Ne duam që të gjithë të jenë si Çe-ja". E gdhendur në gur poshtë statujës është deklarata e njohur e Guevarës se "Një gjë që mësova në Guatemalën e Arbenzit ishte se nëse do të isha një mjek revolucionar, ose thjesht një revolucionar, së pari duhet të ketë një revolucion".

## Simbolizmi
Një numër elementësh të memorialit përmbajnë një kuptim simbolik. Për shembull, monumenti është i orientuar 190 gradë duke e drejtuar figurën e Çe-së drejtpërdrejt nga Amerika e Jugut, duke reflektuar fokusin dhe pikëpamjen e tij për një Amerikë Latine të bashkuar. Përveç kësaj, statuja prej bronzi 22 këmbësh të Çe-së e paraqet atë duke mbajtur armën e tij në vend që të synojë, duke simbolizuar se ai po "vazhdon përpara". Rroba që Gevara mbante gjatë betejës, rezultat i një krahu të thyer më parë, është gjithashtu e gdhendur në statujë, por ai nuk e mban rrobën për të simbolizuar "një pjesë të personalitetit të tij, një njeri që rebelohet edhe kundër vetes". Në bazën e memorialit është motoja e Gevarës, "*Hasta la Victoria Siempre*" (Deri në Fitoren e Përjetshme).

## Referime