Kalaja e Pogragjës

**Kalaja e Pogragjës** është një monument i trashëgimisë kulturore në Gjilan, Kosovë. Ky monument është i miratuar dhe takon kategorisë "arkeologjike". Kalaja e Pogragjës gjendet 10 kilometra në jug-lindje të Gjilanit, në Kosovë dhe është një kala e tipit kodrinor. Deri më tash është ruajtur pirgu kryesor me një lartësi pre 13 metrash, disa kulla vrojtuese dhe 44 metra të murit të parë. 

## Historiku 
Në luginën Morava e Binacës, pran lumit Morava, (*10 km në juglindje të Gjilanit, afër fshatit Pogragjë*), mbeten skeletet të konsiderueshme të një qyteti më të vogël nga shekulli XIV. Në majën më të lartë të kodrës te Blinaja, gjenden kulla me katër koka (8. x 8. m.), lartësia e të cilave mbahet deri në 10 m, muri perëndimor, dera dhe një dritare - shtegu janë ruajtur. Qyteti është përafërsisht katërfish, me tre kulla të vogla në perëndim, në veri dhe në verilindje. Muret e qytetit ruhen pjesërisht deri në 4 metra të lartë.

Gjetjet gjatë punëve, monedha, pjesë shigjetash e të ngjajshme, dëshmojne se kalaja i takon epokës së antikitetit, por se ekspertët, si arkeolog, historian e të tjerë duhet t'i ofrohen këtij objekti për të dëshmuar se nuk i takon shekullit të XIV siç e trajtojnë ekspertët serb, në shkrimet e tyre. Kalaja ka një siperfaqe te brendshme prej 1.2 hektaresh dhe është tipike për kohen e Justinianit , respektivisht ben pjes ne kuader te rrjetit te fortifikatave te ngritura ne Dardani nga fundi i antikitetit te vone. Kalaja e Pogragjes paraqet një monument me rendesi te madhe historike , shkencore dhe kulturore.
Shikuar në këtë kontekst , lidhshmëria Kala-Fshat del krejtësisht e dukshme . Në të vërtetë , për sa i përket periudhës romake ,- ekzistencën e saj e konfirmon eddhe monedha më e vjetër Otacila Severa, 246-249 , e gjetur në kodrën e Kalasë . Në këtë frymë , Dragan Çukiç me të drejtë këtë kala e konsideron si romake ose bizantine të hershme . Ajo i takon tipit të ndërtimit Qytet - Kështjellë , e rindërtuar nga Justiniani I, perandori bizantin me origjinë ilire,(527-565) , pas tërmetit të vitit 518.

## Përshkrimi
Kalaja e Pogragjës përbëhet nga komponentë , siç janë muri i parë dhe muri i dytë rrethues , tri kullat katërkëndëshe , vrojtuese dhe njëkohësisht të vendosura në murin e dytë rrethues dhe kulla qendrore. Objekti më i ruajtur është kulla qendrore e cila ndodhet në pjesën më të ngritur të kodrës. Mbetjet e mureve janë të ruajtura në lartësinë prej 11.40m, me trashësi prej 1.80m. Nga kulla kryesore , vetëm pjesa perëndimore e strukturës ka mbetur e pa shkatërruar  , por as ajo jo e tëra. Muri jugor i kryekullës , njëkohësisht është pjesë e murit të kështjellës. Kulla kryesore ndodhet në brendësio të murit të dytë rrethues , që së bashku me tri kullat e tjera , pjesë të murit të dyrtë rrethues , të lidhura mes vete me bedena , kanë një sipërfaqe prej 12,70ari. Tri kullat e dukshme në murin e fundit rrethues , zakonisht shërbenin për forcimin e citadelës , në rast kulmesh nga armiku. Ato njëkohësisht shërbenin edhe si kulla vëzhguese. Kullat janë të vendosura në tri pozicione - kënde : Jugperëndim , Veriperëndim dhe Verilindje . Ndërsa në këndin juglindor ndodhet një kanal që shërben për mbrojtje , para të cilit qëndron një shkemb natyror . Baza planimetrike e tri kullave të murit të dytë rrethues , është katërkënëshe , pasojë a rezultantë e konfiguracionit të terrenit , për dallim nga kulla qendrore që ka bazë katrore (Lugina e Moraves se Binces).

## Muri i parë
Muri i parë rrethues , duke valëzuar sipas konfiguracionit të terrenit , është ruajtur vetëm në anën veriore. Traktati i parë ka përmasat 27x1.2x4m , ndërsa i dyti 17xx1.2x4 , pa llogaritur pjesën e nëndheshme , e cila gjithsesi që mund të jetë herë më thellë , e herë më cekët . Sonda e hapur flet për thellësinë e murit deri në 1.20m. 

## Galeria 

Kalaja e Pogragjës 2.JPG
Kalaja e Pogragjes b gashi.jpg
Kalaja e Pogragjes 2.JPG

## Shih edhe 
* Iliria
* Dardania
* Muzeu i Kosovës
* Arkeologjia e Kosovës
* Trashëgimia romake në Kosovë
* Vendbanimet neolitike në Kosovë
* Vendbanimet e kohës së metaleve në Kosovë
* Vendbanimet e antikitetit të vonë dhe mesjetare në Kosovë

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Video copë – dokumentarë
* Databaza e trashëgimisë kulturore të Kosovës