Partia Socialdemokrate e Zvicrës

**Partia Socialdemokrate e Zvicrës** (; **SP**; Romançe: *Partida Socialdemocrata da la Svizra* ose **Partia Socialiste Zvicerane** (, ; **PS**) është një parti politike në Zvicër . PS ka pasur dy përfaqësues në Këshillin Federal që nga viti 1960 dhe ka marrë numrin e dytë më të madh të votave në zgjedhjet federale të Zvicrës 2019.

PS u themelua më 21 tetor 1888 dhe aktualisht është e dyta më e madhe nga katër partitë politike të koalicionit kryesor në Zvicër. Është e vetmja parti  me prirje të majtë me përfaqësues në Këshillin Federal, aktualisht Alain Berset dhe Élisabeth Baume-Schneider . Që nga shtatori 2019, PS është partia e dytë më e madhe politike në Asamblenë Federale. Ndryshe nga shumica e partive të tjera zvicerane, PS është partia më e madhe pro-evropiane në Zvicër dhe mbështet anëtarësimin e Zvicrës në Bashkimin Evropian .  Për më tepër, ai mbështet të drejtat e punëtorëve dhe stimujt tatimorë për kompanitë që ofrojnë aksione për punonjësit.    Partia është anëtare e Aleancës Progresive  dhe anëtare e asociuar e Partisë së Socialistëve Evropianë . 

## Historia 
parapamje| "Marrëdhënia e re midis punëtorëve dhe sipërmarrësve", një karikaturë e vitit 1896 mbi kushtet e këqija të punës në fabrikat zvicerane sipas lëvizjes punëtore zvicerane në revistën satirike të Cyrihut *Der neue Postillon*
Para krijimit të PS-së kombëtare, në Zvicër kishte lëvizje të ndryshme punëtore të shekullit të 19-të, si Unioni Grütli, Federata Zvicerane e Sindikatave dhe disa parti lokale social-demokrate . Shumica e këtyre partive të punës zgjatën vetëm një kohë të shkurtër, deri në themelimin e Partisë Socialdemokrate më 21 tetor 1888 ( Dita e Punës në Zvicër). Albert Steck i Bernës kompozoi platformën e partisë e cila theksoi demokracinë, hodhi poshtë aspiratat revolucionare dhe mandatoi një zgjidhje demokratike të çështjes sociale. Presidenti i parë i partisë ishte Alexander Reichel i Bernës.

Dy vjet pas themelimit të partisë, Jakob Vogelsanger ishte socialdemokrati i parë që u zgjodh në Këshillin Kombëtar . Në vitin 1904, platforma e partisë së moderuar u zëvendësua në një konferencë partie në Aarau me një program marksist të shkruar nga Otto Lang. Sistemi i votimit të parë për zgjedhjet për Këshillin Kombëtar dhe kufijtë e elektoratit fillimisht e penguan partinë të arrinte pushtet serioz politik në nivel kombëtar, pavarësisht nga numri në rritje i mbështetësve. Dy nisma popullore për vendosjen e sistemit proporcional të votimit u refuzuan.

Arkivat historike të partisë mbahen sot nga Arkivi Social Zviceran i cili ishte në vitin 1906 nga Paul Pflüger. Në një konferencë partie të vitit 1912 në Neuenburg, çështja e të drejtës së votës së grave u debatua për herë të parë. PS-ja pranoi një propozim që detyronte partinë të shfrytëzonte çdo mundësi për të "agjituar për vendosjen e të drejtës së votës së grave".

### Periudha mes dy luftërave botërore 
Edhe pse Zvicra qëndroi neutrale në Luftën e Parë Botërore, ajo nuk e shmangi krizën spirale ekonomike që e shoqëroi. Tensioni social që rezultoi u lëshua në vitin 1918 nga sindikatat dhe PS që organizuan Landesstreik . Qëllimi i grevës ishte një riorganizim themelor i shoqërisë. Këshilli Federal u dha ultimatum grevistëve dhe lejoi pushtimin ushtarak të pikave qendrore. Në këtë mënyrë greva u mbyll pas katër ditësh. Veprimet politike u ndërmorën shpejt për të pajtuar grevistët me futjen e një jave pune 48-orëshe dhe një nismë popullore për zgjedhjet proporcionale për Këshillin Kombëtar në referendumet zvicerane të vitit 1918, të cilat kaluan më 13 tetor 1918. Në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1919, PS dyfishoi mandatin e saj nga 20 në 41 anëtarë. 

Me platformën e palës së tretë, e cila u miratua në vitin 1920, mosmarrëveshjet brenda partisë u rritën gjithnjë e më shumë. Në veçanti, fakti që platforma bënte thirrje për themelimin e një diktature të proletariatit gjatë fazës së tranzicionit nga një shoqëri e bazuar në klasë kapitaliste në një komunë socialiste ndezi mosmarrëveshje të dhunshme brenda partisë. Në vitin 1921, partia vendosi të mos bashkohej me Internacionalen Komuniste . Krahu i majtë i partisë u nda më pas nga PS dhe themeloi Partinë Komuniste të Zvicrës . Në vitin 1926, PS iu bashkua Internacionales Laburiste dhe Socialiste dhe vazhdoi të ishte anëtare e saj deri në vitin 1940. 

Me rritjen e pushtetit në parlament, partia tani kërkoi edhe anëtarësimin e qeverisë, por kandidati i tyre në vitin 1929 nuk u zgjodh në Këshillin Federal. Nga ana tjetër, partia arriti të hyjë në ekzekutiv në nivel kantonal në vitin 1933. Gjeneva ishte kantoni i parë që kishte një qeveri socialiste, me Léon Nicole si president. Në platformën e katërt të partisë, të shpallur në vitin 1935, PS hodhi poshtë idenë e diktaturës së proletariatit, por mbështetja e krijimit të një shoqërie socialiste mbi "themelet e lira dhe konsensuale" mbeti qëllimi i partisë.

### Në qeveri 
majtas|parapamje| Ernst Nobs, anëtari i parë i PS-së i Këshillit Federal të Zvicrës
Në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1943, PS arriti suksesin më të madh elektoral në historinë e saj dhe u bë grupi më i madh parlamentar . Ernst Nobs ishte anëtari i parë i PS-së që u zgjodh në Këshillin Federal. Pas dështimit të referendumit të PS-së për reformat ekonomike në vitin 1953, anëtari i PS-së i Këshillit Federal, Max Weber dhe Sekretari i Përgjithshëm David Farbstein dhanë dorëheqjen. PS qëndroi në opozitë deri në prezantimin e " Formulës Magjike " në 1959, e cila i dha dy vende në Këshillin Federal. Që nga ajo kohë PS ka qenë anëtare e koalicionit të madh që qeveris Zvicrën.  Ekziston gjithashtu një parti rinore më e vogël e PS-së e quajtur Junge PS në rajonin Olten .

## Ideologjia 
parapamje|325x325px| Pozicionet e PS-së në spektrin politik zviceran në 2007
PS-ja mbështet politikat klasike socialdemokratike, si dhe disa ato demokratike socialiste . Sipas këtij rregulli, PS qëndron për një qeveri që ofron shërbime të forta publike . PS është kundër liberalizmit ekonomik të gjerë dhe është në favor të progresivizmit social, politikës mjedisore me zbutjen e ndryshimeve klimatike, për një politikë të jashtme të hapur dhe një politikë të sigurisë kombëtare të bazuar në pacifizëm . 

Në politikën ekonomike, financiare dhe të mirëqenies sociale, PS hedh poshtë politikat e liberalizimit ekonomik si derregullimi, ulja e taksave për qytetarët me të ardhura të larta dhe ulja e shpenzimeve të qeverisë për sigurimet shoqërore . Edhe PS kundërshton rritjen e moshës së pensionit. Për më tepër, PS-ja është një përkrahëse e rritjes së shpenzimeve për mirëqenien në disa fusha, si p.sh. për lejen e lehonisë me financim publik, kujdesin shëndetësor universal dhe moshën fleksibël të daljes në pension. Në politikën tatimore PS kundërshton nocionin e uljes së taksave për qytetarët me të ardhura të larta. Duke bërë fushatë për harmonizimin e të gjitha normave tatimore në Zvicër, PS kërkon më shumë rishpërndarje . PS është skeptike ndaj privatizimit të ndërmarrjeve shtetërore . Megjithatë, PS nxit edhe më shumë konkurrencë në fushën e bujqësisë dhe importeve paralele .

Në politikën sociale, PS është e përkushtuar ndaj barazisë sociale dhe një shoqërie të hapur . PS synon të lehtësojë kushtet e punës për gratë në familje, duke promovuar më shumë qendra të jashtme të kujdesit për fëmijët dhe më shumë mundësi për punë me kohë të pjesshme . Ajo gjithashtu synon të përforcojë barazinë seksuale në drejtim të eliminimit të dallimeve në paga bazuar në gjini, mbështet bashkimin civil për çiftet e të njëjtit seks dhe mban një qëndrim më të lehtë ndaj abortit. PS-ja refuzon gjithashtu forcimin e kufizimeve për azilkërkuesit dhe emigrantët. Partia mbështet integrimin e emigrantëve me të cilin emigrantët caktohen në procedurat e imigracionit menjëherë pas hyrjes në vend. PS ka një qëndrim liberal ndaj drogës dhe është në favor të konsumit të heroinës të rregulluar publikisht dhe legalizimit të kanabisit . Megjithatë, PS-ja mbështet ndalimin e duhanit në restorante dhe bare.

Në politikën e jashtme, PS promovon pjesëmarrjen e mëtejshme të Zvicrës në organizatat ndërkombëtare. Ai mbështet hyrjen e menjëhershme të Zvicrës në Bashkimin Evropian . PS gjithashtu qëndron për një neutralitet më pak të rreptë të Zvicrës dhe mbështet përpjekjet e shtuara ndërkombëtare nga ana e Zvicrës në fushat e paqes dhe të drejtave të njeriut. Megjithatë, PS-ja mbështet mbajtjen e neutralitetit ushtarak dhe kundërshton hyrjen në NATO . Qëndrimi i saj pacifist reflektohet edhe në politikën e saj ushtarake pasi PS-ja mbështet zvogëlimin e numrit të milicisë zvicerane duke e bërë aparatin ushtarak më profesional dhe duke hequr rekrutimin . Një tjetër kërkesë e PS-së është që t'i jepet fund traditës së posedimit të armëve, duke përdorur si provë shembuj të rëndë dhe të fundit të abuzimit për vrasjen.

PS ka politika të përbashkëta mjedisore me Partinë e Gjelbër të Zvicrës, të cilat reflektohen në zgjerimin e reformave të taksave ekologjike dhe rritjen e mbështetjes shtetërore për masat e kursimit të energjisë dhe energjitë e rinovueshme . PS është kundër ndërtimit të rrugëve të reja aty ku është e mundur dhe në vend të kësaj propozon zhvendosjen e transportit të mallrave nga rrugët në hekurudha dhe futjen e një tapie dhe sistemin e menaxhimit të tregtisë dhe trafikut kur bëhet fjalë për transportin nëpër Alpet zvicerane . Për më tepër, PS-ja qëndron për një zgjerim të rrjetit të sistemit të transportit publik dhe kundërshton energjinë bërthamore .

## Performanca elektorale 
Në vitin 2003, partia mbajti 52 mandate nga 200 në Këshillin Kombëtar (dhoma e ulët e parlamentit zviceran); 9 nga 46 në Këshillin e Shteteve (dhoma e sipërme) dhe 2 nga 7 mandate në Këshillin Federal (organ ekzekutiv). Deri në vitin 2005, ajo mbante 23,8% të vendeve në qeveritë kantonale dhe 23,2% në parlamentet kantonale (indeksi BADAC, i peshuar me popullsinë dhe numrin e vendeve). Në zgjedhjet federale të Zvicrës 2015, partia fitoi 18.8% të votave popullore dhe 43 nga 200 vendet në Këshillin Kombëtar. 
parapamje|300x300px| Përqindjet e PS në nivel qarku në 2011
[parapamje|300x300px| Më e forta në zonat urbane, mbështetja e PS-së është e përhapur në të gjithë vendin pasi ato mbajnë afërsisht një të pestën e vendeve në parlamentet kantonale, por janë partia më e madhe në vetëm dy, [Kantoni Basel-Stadt|Basel-Stadt dhe Basel-Landschaft (me ngjyrë të kuqe lart).]]

## Anëtarët e Këshillit Federal 
## Referime 
## Lidhjet e jashtme 
* www.sp-ps.ch Faqja zyrtare në frëngjisht dhe gjermanisht
* www.ps-ticino.ch Faqja zyrtare në italisht
* Partia Socialdemokrate në Historinë e Sigurimeve Shoqërore në Zvicër