Duart e ndyra

**Duart e ndyra** (; ) është një shfaqje e Jean-Paul Sartre. Për herë të parë u shfaq më 2 Prill 1948 në Teatrin Antoine në Paris, me regji të Pierre Valde dhe me protagonistë François Périer, Marie Olivier dhe André Luguet .

Një dramë politike e vendosur në vendin imagjinar të Ilirisë midis viteve 1943 dhe 1945, historia ka të bëjë me vrasjen e një politikani kryesor. Historia tregohet kryesisht në formën e një kthimi mbrapsht, me vrasësin që përshkruan se si e kreu misionin e tij. Identiteti i vrasësit është vendosur që në fillim, por pyetja është nëse motivimet e tij ishin politike apo personale. Kështu, tema kryesore e shfaqjes nuk është se *kush e* bëri atë, por *pse* u bë.

## Ngjarja 
Ngarja zhvillohet në **Iliri**, një vend imagjinar i Evropës Lindore, gjatë fazave të fundit të Luftës së Dytë Botërore . (Iliria ishte një vend aktual i antikitetit klasik, territori i të cilit përfshinte Shqipërinë moderne, Maqedoninë, Kosovën, Greqinë, Kroacinë) Vendi, një aleat i Gjermanisë naziste, është në prag të aneksimit në Bllokun Lindor .

Një i ri komunist, **Hugo Barine,** është thënë se **Hoederer,** një lider i partisë, i ka propozuar bisedime me grupe jo- socialistë, duke përfshirë qeverinë fashiste dhe liberael - dhe Nacionaliste të rezistencës. Ideja është të krijohet një grup i përbashkët rezistence që kundërshton gjermanët dhe të planifikojë një qeveri koalicioni të pasluftës. Hugo mendon se politika e Hoederer ka erë tradhtie. **Louis**, një udhëheqës tjetër i partisë, ka vendosur që Hoederer duhet të vdesë. Ai pranon pa dashje ta lërë Hugo, i cili ka më shumë angazhim sesa përvojë, të bëjë punën.

Hugo dhe gruaja e tij **Jessica** lëvizin me Hoederer, i cili është simpatik dhe besimtar nga natyra. Hugo bëhet sekretari i tij. Edhe pse ai përpiqet të bindë Xhesikën se ai është seriozisht për vrasjen, ajo e trajton të gjithë këtë si një lojë. Në të vërtetë, në fillim ajo e sheh armën jo si një armë vrasjeje, por si një metaforë për një falus, pasi Hugo ndoshta vuan nga mosfunksionimi erektil dhe nuk është në gjendje ta kënaqë atë. Kalojnë dhjetë ditë dhe pastaj fillojnë negociatat me palët e tjera. Me Hoederer që po afron një marrëveshje me anëtarët e klasës që ai urren, Hugo është në pikën e arritjes për armën e tij kur shpërthen një bombë.

Askush nuk vritet por Hugo është zemëruar. Ky sulm tregon se ata që e kanë dërguar nuk kanë besim tek ai për të bërë punën. Ai dehet dhe pothuajse ua jep lojën truprojave të Hoederer. Xhesika e mbulon atë duke pretenduar se është shtatzënë. (Këtu Sartre citon sjelljen e Lucie Aubrac, një heroinë në rezistencën franceze që ndihmoi burrin e saj, Raymond Aubrac, një tjetër rezistent kryesor, të shpëtonte nga kontrolli i nazistëve duke pretenduar se ajo ishte shtatzënë. )

**Olga Lorame**, një nga ata që dërgoi Hugo për të kryer vrasjen, viziton me maturi atë dhe Xhesikën. Ishte ajo që hodhi bombën dhe paralajmëron Hugo të vazhdojë me vrasjen e Hoederer pasi të tjerët po bëhen të paduruar.

Deri më tani Xhesika e ka parë vrasjen si një lojë, por bomba e bind atë se gjërat janë serioze dhe se Hugo do të vrasë Hoederer. Ajo i bind ata të dy që të argumentojnë pikat e tyre në mënyrë që të parandalojnë çdo vrasje.

Plani i Hoederer është të hyjë në qeveri me partitë e tjera, por t'i lërë ata me postet kryesore ministrore. Sapo të përfundojë lufta, një numër i politikave jopopullore por të nevojshme do të duhet të zbatohen në mënyrë që të ribalancohet ekonomia. Kjo do të shkaktojë probleme për qeverinë e krahut të djathtë, duke lejuar që krahu i majtë, përfshirë komunistët, të marrë përsipër më lehtë. Për momentin, komunistët nuk kanë mbështetjen e nevojshme për të fituar pushtetin, dhe ardhja e pritshme e forcave sovjetike mund t'i bëjë gjërat më keq. Hoederer thekson se njerëzve nuk u pëlqen të pushtojnë ushtri të huaja, madje edhe ato çlirimtare, dhe ndjenja do t'i kalohet qeverisë së prezantuar nga pushtuesit.

Hugo këmbëngul se partia duhet të mbetet e pastër. Fuqia është qëllimi, por metodat e përshtatshme të Hoederer nuk janë të pranueshme, veçanërisht pasi ato përfshijnë bashkëpunimin me armiqtë "e klasës" dhe gënjeshtrën dhe mashtrimin e forcave të tyre. Pasi ata janë vetëm, Xhesika përpiqet të bindë Hugon se ai u mor nga pikëpamja e Hoederer, por ai e kthen këtë duke thënë se është akoma më shumë arsye për të vrarë Hoederer pasi ai mund të bindë të tjerët.

Me kalimin e kohës, megjithatë, si Hugo ashtu edhe Jessica i janë nënshtruar sharmit dhe mënyrës së Hoederer. Edhe pse ai nuk pajtohet me politikat e Hoederer, Hugo duket se mendon se Hoederer mund ta ndihmojë atë të kalojë nga fëmijëria në burrëri dhe të zgjidhë konfliktet e tij të brendshme. Hoederer, i cili tani është i vetëdijshëm se Hugo është atje për ta vrarë me urdhër të Louis, është i gatshëm të ndihmojë të riun të zgjidhë problemet e tij. Sidoqoftë, ai nuk është aq i prirur për Xhesikën, tërheqja e së cilës për të duket më fizike. Kur ai e puth atë si një mënyrë për ta nxjerrë atë nga sistemi i saj, Hugo i kap në veprim dhe e vret.

Ndërsa në burg Hugo merr dhurata nga jashtë, të cilat ai mendon se janë nga ata që e dërguan për të vrarë Hoederer. Kjo e mban atë të vazhdojë, por disa nga dhuratat rezultojnë të jenë çokollata të helmuara. Për më tepër, kur lirohet me kusht, ai e gjen veten të përndjekur nga vrasësit e partisë dhe strehohet tek Olga.

Olga dëgjon versionin e ngjarjeve të Hugos. Hugo nuk e vrau Hoederer nga xhelozia për Jessica, por sepse mendoi se Hoederer nuk ishte i sinqertë kur tha se donte që Hugo të qëndronte me të në mënyrë që ta mentoronte: "Unë e vrava atë sepse hapa derën. Kjo është gjithçka që di "," Xheloz? Ndoshta. Por jo për Xhesikën ”.

Olga përfundon se Hugo do të jetë më i dobishëm i gjallë sesa i vdekur. Megjithatë ajo gjithashtu zbulon se politika që propozoi Hoederer është miratuar në fund të fundit. Me urdhër të Moskës, partia ka krijuar një aleancë me grupet e tjera. Në fakt Hugo e kupton se vetë konfigurimi që Hoederer po negocionte në praninë e tij, dhe të cilin ai supozohej të parandalonte, është kryer. E gjithçka ishte mbi një çështje kohe: nisma e Hoederer ishte shumë e parakohshme, kështu që partia duhej ta vriste. Më vonë, pasi u miratua plani i Hoederer, partia rehabilitoi imazhin e tij dhe pas luftës ai do të mbahet mend si një udhëheqës dhe hero i madh.

Hugo është zemëruar, veçanërisht pasi partia ka gënjyer dhe mashtruar anëtarët e saj. Fakti që ata janë në luftë dhe ndoshta kanë shpëtuar njëqind mijë jetë nuk bën asnjë ndryshim. Ajo që ka rëndësi tani, vendos, dhe kjo është që Hoederer nuk duhet të vdesë për një grua si Xhesika, por për politikat e tij: sepse ai gënjeu gradën dhe rrezikoi shpirtin e partisë. Hugo vendos që të gjithë drejtuesit e partisë - Hoederer, Louis dhe Olga - janë të njëjtë. Kjo është arsyeja pse ai është vënë në shënjestër nga vrasësit e dërguar nga Louis.

Hugo kupton se, përkundër deklaratave të Olgës për të kundërtën, nëse ai mbetet gjallë dhe vazhdon me festën, vrasja e tij e mëparshme ndaj Hoederer nuk do të thotë asgjë dhe nuk do të sjellë çnderim. Kështu, ndërsa Olga përpiqet dëshpërimisht ta shpëtojë, është vetë Hugo ai që i lejon vrasësit të përfundojnë punën.

## Konteksti historik 
Lufta e Dytë Botërore ka të bëjë shumë me këtë shfaqje dhe mënyrën se si është shkruar. Iliria (edhe vendndodhja e veprës së Shekspirit me titull *Nata e dymbëdhjetë* ) është bazuar me sa duket në Hungari. 'Partia Proletare' është partia komuniste së cilës i përkasin shumica e personazheve kryesorë në histori. Ata po luftojnë për "une société sans classs" ("një shoqëri pa klasa"). Dy partitë e tjera të përmendura në këtë shfaqje janë qeveria fashiste e regjentit e cila mbështet Gjermaninë dhe 'Pentagona' e cila përbëhet nga klasat e mesme.

Hungaria në atë kohë u sundua nga një Regent, Miklós Horthy i cili emëroi Kryeministrin Gyula Gömbös në 1932. Gömbös donte të bashkëpunonte me Gjermaninë naziste dhe, megjithëse kjo i dha fund depresionit të Hungarisë, e bëri atë të varur ekonomikisht nga Gjermania. Qeveria hungareze mbështeti politikat dhe qëllimet e Gjermanisë naziste.

*Duart e ndyra* bazohen kryesisht në temën e ekzistencializmit, të cilën Sartre e përkrahu, por shumë e kanë marrë atë si një dramë të drejtpërdrejtë politike. Krahët e djathtë e mirëpritën atë si antikomuniste, dhe të majtët e sulmuan atë për të njëjtën arsye. Kur  u lirua në Francë në 1951 Komunistët kërcënuan kinematë që e shfaqnin atë. Në fakt, vetë shfaqja nuk u ritransmetua në Francë deri në 1976.

Ajo as nuk u vu në skenë në një shtet socialist deri në nëntor 1968 kur u shfaq në Pragë pas pushtimit të Çekosllovakisë nga forcat e tjera të Traktatit të Varshavës. Kjo ishte e përshtatshme duke pasur parasysh se dallimet në doktrinën komuniste janë një nga temat e saj.

Në vitin 1982, shfaqja u shfaq në Teatrin Greenwich në Londër (MB) nën titullin *The Assassin*, ku luan Edward Woodward dhe Michele Dotrice .  Tetëmbëdhjetë vjet më vonë në vitin 2000 u interpretua përsëri në Britani nën titullin *The Novice*, me Jamie Glover si Hugo dhe Kenneth Cranham si Hoederer.  Drejtori ishte Richard Eyre, i cili e përdori atë për të ngritur dallimet konfliktuale në jetën politike bashkëkohore britanike, siç është procesi i paqes në Irlandën e Veriut ose fraksionet e Vjetra dhe të Reja të qeverisë së Partisë së Punës të Britanisë.  Në vitin 2017, shfaqja u përshtat gjithashtu nga Leopold Benedict për Lojtarët Pembroke, nën titullin *Duart e Pista: Një Krizë Brexistenciale*, për të komentuar politikën e epokës pas Brexit. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Ilirologjia
* Uiliam Shekspir
* Jean-Paul Sartre
* Nata e dymbëdhjetë

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* TeacherWeb. ' ''No Exit' dhe tre shfaqje të tjera nga Jen-Paul Sartre* (teksti i plotë) :

: *No Exit* (Huis Clos);
: *The Flies* (Les Mouches);
: *Dirty Hands* (Les mains sales);
: *The Respectful Prostitute'' (La Putain respectueuse).