Universiteti Federal i Kazanit

**Universiteti Federal i Kazanit** është një universitet publik me profil kërkimi shkencor në Kazan të Rusisë. 

Universiteti u themelua në vitin 1804 si Universiteti Imperial i Kazani dhe është institucioni i dytë më i vjetër të arsimit terciar në Rusi. Themeluesi i gjeometrisë joeuklidiane Nikolai Ivanoviç Llobaçevski ishte rektor gjatë viteve 1827-1846. Në vitin1925, universiteti mori emrin në nder të studentit Vladimir Illix135 Uljanov (Lenin). Universiteti njihet si vendlindja e kimisë organike për shkak të veprave të Aleksandër Butlerovit, Vladimir Markovnikovit, Aleksandër Arbuzovit dhe vendi i rezonancës së rrotullimit elektronik të zbuluar nga Evgjeni Zavoiski.

Në vitin 2011, Universiteti i Kazanit mori statusin federal. Ai është një nga 18 universitetet ruse që u përzgjodhën për të marrë pjesë në Projektin 5-100, i koordinuar nga qeveria e federatës Ruse me synimin për të përmirësuar konkurrueshmërinë e tyre ndërkombëtare mes qendrave kryesore botërore të kërkimit shkencor dhe arsimit.  Në vitin 2021, universiteti iu bashkua projektit të ri për përsosmëri akademike të Rusisë, Prioriteti 2030.

Qysh prej vitit 2023, universiteti përbëhet nga 20 njësi kryesore arsimore, prej të cilave 3 janë degë territoriale, përfshirë një degë jashtë vendit në Uzbekistan.  Më shumë se 52,000 studentë janë regjistruar në mbi 600 programe studimi në nivel bachelor dhe pasuniversitar (duke përfshirë programet doktorale dhe programet me dy diploma në bashkëpunim me universitete partnere); numri i studentëve ndërkombëtarë ishte rreth 11,500 nga 101 vende. Prioritetet aktuale të kërkimit janë: biomjekësia, shkenca e materialeve, industria e hidrokarbureve, burimet e reja të energjisë, teknologjia e informacionit dhe sistemet kibernetiko-fizike, si dhe zhvillimi gjithëpërfshirës i potencialit njerëzor.

## Historia 
Ndër arritjet për të cilat universiteti krenohet janë: krijimi i gjeometrisë joeuklidiane nga Nikolai Llobaçevski, zbulimi i elementit kimik Rutenium nga Karl Ernst Klaus, teoria e strukturës kimike të përbërjeve organike nga Aleksandër Butlerovi,  zbulimi i rezonancës paramagnetike elektronike nga Jevgjeno Zavoiski, dhe  rezonancës paramagnetike akustike dhe rezonancës paramagnetike akustike nga Semen Altshuler, si dhe zhvillimi i përbërjeve kimike organofosforike nga Alexander dhe Boris Arbuzov.

Ndër studentët dhe ish-studentët e universitetit janë themeluesi i Bashkimit Sovjetik Vladimir Lenin, shkrimtarët Sergei Aksakov, Leo Tolstoy, Pavel Melnikov-Peçerski, Velimir Klebnikov, kompozitori Milij Balakirev dhe piktori Valeri Jakobi . 

### Periudha perandorake 
[parapamje| Perandori rus [Aleksandri I|Aleksandër I vlerësohet me themelimin e universitetit.]]
Universiteti i Kazanit u themelua më 17 nëntor 1804, kur perandori Aleksandër I nënshkroi Letrën Miratuese dhe Kartën për krijimin e Universitetit Perandorak të Kazanit. Studentët e parë, të regjistruar në vitin 1805, ishin maturantë të Gjimnazit të Parë të Kazanit – një degë autonome e Universitetit Shtetëror të Moskës, nën kujdesin e të cilit funksionoi fillimisht Universiteti i Kazanit. Universiteti u hap plotësisht në vitin 1814. Ai u rindërtua si një universitet klasik me katër fakultete: shkenca morale dhe politike, shkenca fizike dhe matematike, shkenca mjekësore dhe filologji. Para themelimit të Universitetit të Tomskut, Universiteti i Kazanit ishte universiteti më lindor në perandorinë ruse, duke i shërbyer kështu rajoneve të Vollgës, Kamës, Uralit, Siberisë dhe Kaukazit.

Në vitin 1819, M. L. Magnitski kreu një inspektim të universitetit, në të cilin raportoi për 'frymën e mospajtimit dhe mosbesimit fetar' që kishte vërejtur në universitet. Në raportin e tij drejtuar perandorit, ai foli për “shkatërrimin publik” të universitetit dhe kërkoi që ai të mbyllej, por Aleksandri I vendosi ndryshe, duke thënë: “pse të shkatërrosh atë që mund të korrigjohet”. Si pasojë, Magnitski u emërua kujdestar i distriktit shkollor të Kazanit, një veprim që ndikoi negativisht në universitet, pasi shumë profesorë u shkarkuan dhe librat e konsideruar si 'të dëmshëm' u tërhoqën nga koleksioni i bibliotekës. Përveç kësaj, për studentët e universitetit u vendos një regjim i rreptë disipline, i ngjashëm me atë të kazermave.

Gjatë viteve 1819–1821, një ish-student dhe studiues i universitetit të Kazanit, Ivan Simonov, mori pjesë në zbulimin e Antarktidës gjatë ekspeditës së parë rreth botës dhe ishte një nga pionierët e studimeve antarktike.
majtas|parapamje|261x261px| Universiteti i Kazanit në fillim të viteve 1830
Në vitin 1825 u ndërtua ndërtesa kryesore e universitetit dhe, në vitin 1830, përfundoi ndërtimi i kampusit kryesor. Ky përfshinte bibliotekën, laboratorin kimik, ambientet për diseksione, observatorin astronomik dhe klinikat. Ishin fakultetet shkencore ato që, në këtë periudhë, u organizuan në disa shkolla kërkimore: matematike, kimike, mjekësore dhe gjeologjike.

Në vitin 1834, akademikët e universitetit botuan revistën "*Proceedings of Kazan University"* (Punimet e Universitetit të Kazanit), dhe në vitin 1835, Nikolla I urdhëroi themelimin e tre fakulteteve: Fakulteti i Filozofisë (i cili u nda më tej në dy degë – degën e shkencave verbale dhe atë të shkencave fiziko-matematikore), Fakulteti i Jurisprudencës dhe Fakulteti i Mjekësisë.

Në vitin 1844, Karl Klaus, profesor në universitet, zbuloi dhe i dha emrin në nder të Rusisë elementit kimik, rutenium, i vetmi element kimik i zbuluar në Rusinë Cariste. Gjashtë vite më vonë, Universiteti i Shën Petersburgut hapi Institutin e Studimeve Orientale dhe të gjitha materialet mësimore dhe koleksionet e Universitetit të Kazanit në këtë fushë u transferuan në kryeqytetin e Perandorisë Ruse. Menjëherë pas kësaj, u ndërmor një reformë tjetër në strukturën e universitetit, kur në vitin 1863, me urdhër të Aleksandrit II, universiteti u riorganizua në katër fakultete: Histori dhe Filologji, Fizikë dhe Matematikë, Juridik dhe Mjekësi. Gjatë viteve 1875–1883, në universitet filloi të formohej një shkollë gjuhësore.
[parapamje| [Vladimir Lenini|Lenini në vitin 1887.]]
Rreth asaj kohe, Vladimir Lenini, udhëheqësi i ardhshëm i Bashkimit Sovjetik, studioi juridik në universitet nga gushti i vitit 1887 deri në dëbimin e tij në dhjetor 1887, për shkak të ‘trazirave studentore’. 

Universiteti u përball me një nga sfidat më të mëdha gjatë Luftës Civile Ruse, kur në muajt gusht–shtator 1918, rrethimi dhe më pas kapja e Kazanit nga Ushtria e Kuqe dhe Korpusi Çekosllovak çuan në një eksod të madh të studentëve dhe stafit akademik nga qyteti. Më pas, shumë prej tyre u regjistruan në universitete shtetërore në Siberi, dhe ndihma që ofruan rezultoi thelbësore për themelimin e universiteteve në Tomsk dhe Irkutsk. 

#### Kurse të larta të grave në Kazan 
Megjithëse gjatë periudhës perandorake u dha miratimi që gratë të mund të ndiqnin leksionet universitare si dëgjuese që nga viti 1859,  kurset e Larta nuk financoheshin nga shteti dhe kërkonin mbështetje lokale, duke pasur tarifa të larta shkollimi. Kur universiteti bëri një kërkesë zyrtare për të krijuar kurse për gratë, Dimitri Tolstoj sugjeroi se një kurrikul e modeluar sipas Kurseve Guerrier mund të ishte e pranueshme, megjithatë ai vazhdimisht pengoi zbatimin e tyre në Kazan.  Në vitin 1876, qeveria perandorake, me shpresën për të siguruar mësues më të kualifikuar, autorizoi krijimin e Kurseve të Larta për Gratë në të gjitha qytetet e perandorisë që kishin një universitet.  Nga tetori i vitit 1876, aplikantet femra që kishin përfunduar një gjimnaz për vajza; ishin të certifikuara si instruktore në aritmetikë, histori dhe gjuhë ruse ose kalonin një provim pranues, mund të regjistroheshin në klasat e mbrëmjes në Universitetin e Kazanit. Ato që nuk i plotësonin këto kërkesa mund të ndiqnin leksionet si dëgjuese të jashtme, por përjashtoheshin nga provimet e kursit. Studentet ndiqnin gjashtë lëndë të detyrueshme: histori arti, fizikë, histori dhe letërsi ruse, si dhe histori dhe letërsi botërore. Kurset me zgjedhje përfshinin higjienën, gjuhët e huaja dhe matematikën.  

### Periudha sovjetike 
Në përputhje me një direktivë të Këshillit të Komisarëve të Popullit të lëshuar më 9 tetor 1918, sistemi i titujve akademikë u shfuqizua dhe të gjithë lektorët në nivel universitar me të paktën tre vite përvojë mësimdhënieje kualifikoheshin për titullin profesor. Kjo i dha mundësi Universitetit të Kazanit, i cili kishte humbur pjesën më të madhe të stafit të tij akademik gjatë trazirave të luftës civile, të rifillonte arsimin dhe kërkimin shkencor në mënyrë të duhur.
majtas|parapamje| Emri i universitetit u shfaq në arabisht tatarisht në ndërtesën kryesore përpara shfuqizimit të atij shkrimi në 1928.
Universiteti hapi një "fakultet punëtorësh" i cili synonte të ofronte arsim për fshatarët. Më 1 nëntor 1919, punëtorët fshatarë filluan mësimet e para pa pasur nevojë të kalonin një provim pranues. Në vitin 1922, Fakulteti i Pylltarisë i universitetit u bashkua me Fakultetin e Bujqësisë të Universitetit Politeknik të Kazanit për të formuar Institutin e Bujqësisë dhe Pylltarisë të Kazanit.

Në vitin 1925, me vendim të Komitetit Qendror Ekzekutiv të gjithë Rusisë, Universiteti Shtetëror i Kazanit u riemërua në Universiteti Shtetëror i Kazanit “V. I. Ulyanov-Lenin”. Ky veprim u bë për të njohur periudhën që Vladimir Lenini kaloi si student në Universitetin e Kazanit.

Gjatë viteve 1930, universiteti vazhdoi të zhvillohej, me disa nga fakultetet e tij që u shkëputën për t’u kthyer në institucione të pavarura të arsimit të lartë. Disa prej tyre vazhdojnë të ekzistojnë edhe sot, si për shembull Universiteti Shtetëror Mjekësor i Kazanit. Për më tepër, gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore (1941–1943), një numër anëtarësh të Akademisë së Shkencave të Bashkimit Sovjetik u evakuuan nga Moska dhe Leningradi dhe u sistemuan në ambientet e universitetit; kjo, nga ana tjetër, çoi në themelimin e Degës së Kazanit të Akademisë në vitin 1945.

Në vitet pas luftës, Universiteti i Kazanit përjetoi një periudhë zgjerimi dhe zhvillimi të bazës së tij akademike. Për të njohur kontributin në ofrimin e arsimit për popujt e Bashkimit Sovjetik, Universiteti Shtetëror i Kazanit u nderua me Urdhrin e Flamurit të Kuq të Punës në vitin 1953 dhe më vonë, në vitin 1979, me Urdhrin e Leninit. Gjatë viteve 1970 u ndërtuan dy ndërtesat e larta akademike të universitetit – Departamenti i Fizikës në vitin 1973 dhe Fakulteti i Matematikës në vitin 1978. Ndryshimi i fundit i madh në epokën sovjetike ndodhi me hapjen e Qendrës Sportive dhe Sallës së Koncerteve UNICS në vitin 1989.

### Shekulli 21 
Më 21 tetor 2009, Presidenti i Rusisë, Dmitry Medvedev, nënshkroi një dekret presidencial që themeloi një universitet të ri federal të rajonit të Vollgës mbi bazën e Universitetit Shtetëror të Kazanit.   Projekti i universitetit federal u realizua mbi bazën e Universitetit Shtetëror të Kazanit, me bashkimin e Universitetit Shtetëror Tatar për Shkencat Humane dhe Arsimin si dhe Institutit Shtetëror të Financës dhe Ekonomisë të Kazanit  Universitetit iu bashkuan gjithashtu Universiteti Pedagogjik Shtetëror i Elabugës dhe Akademia e Inxhinierisë dhe Ekonomisë e Naberezhnye Chelny-t. Rektori i parë i universitetit të ri ishte Ilshat Gafurov, i cili më parë kishte shërbyer si kryetar bashkie i Elabugës. Presidenti aktual i universitetit është Miakzium Salakov.

Në vitin 2013, Universiteti Federal i Kazanit nisi Programin për rritjen e konkurrueshmërisë së tij ndërkombëtare mes qendrave kryesore botërore të arsimit të lartë dhe kërkimit shkencor (2013–2020), në kuadër të zbatimit të Vendimit të Qeverisë Nr. 211 «Për masat e mbështetjes federale për universitetet kryesore të Federatës Ruse me qëllim rritjen e konkurrueshmërisë së tyre mes qendrave shkencore dhe arsimore më të avancuara në botë» (nënshkruar më 16 mars 2013).

Dmitry Albertovich Tayursky, Rektori i universitetit, u pezullua nga Shoqata Evropiane e Universiteteve (EUA) pas mbështetjes që Bashkimi i Rektorëve Rusë (RUR) i dha pushtimit rus të Ukrainës në mars 2022, pasi kjo mbështetje u konsiderua si "diametralisht e kundërt me vlerat evropiane ndaj të cilave ata ishin angazhuar kur iu bashkuan EUA-së." 

## Renditja dhe reputacioni 
 
Pas marrjes së statusit si universitet federal, Universiteti Federal i Kazanit (KFU) i vuri vetes detyrën të përparojë në garën për renditjet globale. Ky është gjithashtu treguesi kryesor për pjesëmarrësit në Projektin 5-100, një nismë kombëtare për të rritur konkurrueshmërinë e universiteteve më të mira ruse, të cilit Universiteti i Kazanit iu bashkua në vitin 2013. Projekti i ri për përsosmëri akademike për universitetet ruse, “Prioriteti 2030”, në të cilin bën pjesë edhe Universiteti Federal i Kazanit (KFU), nuk e ka avancimin në renditjet ndërkombëtare ndër objektivat e tij të deklaruara.

Universiteti është renditur nga QS World University Rankings që nga viti 2012, duke u ngjitur në mënyrë të qëndrueshme nga pozicioni 601+ deri në vendin e 322-të.  Universiteti kishte gjithashtu më shumë se 5 yje në QS Stars Ratings, duke qenë i vetmi universitet në Rusi që kishte marrë këtë vlerësim deri në nëntor 2020. 

## Kampusi 
Kazan Federal University's Main Campus is located in downtown Kazan, 10 minutes away by foot from the Kazan Kremlin. The Main Building of Kazan University was designed by architect Petr Pyatnitsky and built in the 1820s. The oldest part of the today's Main Building includes three classic portals along with the white foreside of the original 1822 construction. From 1832 to 1841, architect M. Korinfsky designed the rest of the buildings comprising the neo-classical Architectural Complex of Kazan University. The Main Building Yard now contains the central administrative offices, the Anatomical Theatre, the Library, chemistry and physics laboratories, and the Observatory. 
Skeda:Kazan_new_ac_build_and_lib.JPG|alt=KFU 2nd Building and Tatar State Library| Ndërtesa e 2-të e KFU dhe Biblioteka Shtetërore Tatar
Skeda:KFU_physics_institute.jpg|alt=Institute of Physics| Instituti i Fizikës
Skeda:Kazan_State_University_from_the_2_Korpus.jpg|alt=Main Building| Ndërtesa kryesore
Skeda:KFU_chemical_institute.jpg|alt=Alexander Butlerov Institute of Chemistry| Instituti i Kimisë Alexander Butlerov
Skeda:Kazan_sport_and_concert.JPG|alt=UNICS Sports Center and Concert Hall| Qendra Sportive dhe Salla e Koncerteve UNICS
Skeda:Kazan_uni_observ.JPG|alt=Kazan University Observatory| Observatori i Universitetit Kazan

## Organizata 
Kampi kryesor i Universitetit Federal të Kazanit ndodhet në Kazan dhe është i ndarë në 15 institute, 1 fakultet dhe 1 shkollë të lartë. Universiteti ka gjithashtu tre degë në Naberezhnyye Chelny, Yelabuga dhe Jizzakh, të cilat ofrojnë një sërë programesh studimi. Një njësi e veçantë, Shkolla e Lartë për Administratë Publike, është gjithashtu pjesë e universitetit, por nuk ofron kurse të arsimit të lartë, pasi qëllimi i saj i vetëm është ofrimi i trajnimeve afatshkurtra për nëpunësit publikë. Universiteti ofron shumicën e programeve të tij në gjuhën ruse. Studentët e ardhshëm mund të zgjedhin të regjistrohen në Shkollën Përgatitore të KFU-së për të mësuar rusishten ose anglishten, në varësi të programit të zgjedhur. Programet në anglisht ofrohen në disa fusha, përfshirë një kurs të plotë gjashtëvjeçar për MBBS dhe një kurs katërvjeçar për biznes ndërkombëtar. 

**Fizikë, matematikë dhe IT**

* Instituti i Fizikës
* Instituti NI Lobachevsky i Matematikës dhe Mekanikës
* Instituti i Matematikës Kompjuterike dhe Teknologjive të Informacionit
* Instituti i Teknologjive të Informacionit dhe Sistemeve Inteligjente
* Instituti i Inxhinierisë

**Shkencat e Natyrës**

* Instituti i Gjeologjisë dhe Teknologjive të Naftës
* Instituti i Mjekësisë Themelore dhe Biologjisë
* Instituti i Shkencave të Mjedisit
* Instituti i Kimisë Alexander Butlerov

**Shkencat humane**

* Instituti i Filologjisë dhe Komunikimit Ndërkulturor
* Instituti i Shkencave Sociale dhe Filozofike dhe Komunikimit Masiv
* Instituti i Marrëdhënieve Ndërkombëtare
* Instituti i Psikologjisë dhe Edukimit
* Fakulteti Juridik
* Instituti i Dizajnit dhe Arteve Hapësinore

**Ekonomia dhe administrata publike**

* Instituti i Menaxhimit, Ekonomisë dhe Financave
* Shkolla e Lartë e Biznesit 

## Biblioteka 
parapamje|289x289px| Departamenti i Librave të Rallë dhe Dorëshkrimeve të Bibliotekës Shkencore Nikolai Lobachevsky
Biblioteka Shkencore “Nikolai Lobachevsky” e Universitetit të Kazanit përmban koleksione bibliografike të pasura, duke përfshirë 15,000 dorëshkrime dhe 3,000 libra të rrallë. E hapur në vitin 1809, fillimisht përmbante librat e Kontit G. Potemkin, të sjellë në Kazan në vitin 1799. Më pas, koleksionit iu shtuan edhe librat e Manastirit Solovetsky.

Këto libra origjinalë ruhen ende në depozitën e veçantë të bibliotekës. Në këtë koleksion të veçantë gjenden dorëshkrime në arabisht të filozofëve dhe dijetarëve persianë Mansur Al-Hallaj dhe Avicena (shekulli XI), një kopje dorëshkrim e Pesë Librave të Moisiut (Pentateuku), si dhe “Librat e Mbretërive” nga Francisco Skorin (1518). Biblioteka gjithashtu zotëron botimet e para të librave të shekullit XVIII nga Pushkin, Griboyedov, Gogol dhe Tuqay.  Biblioteka përmban periodikë të shekullit të 19-të dhe literaturë për Kazanin dhe rajonin përreth. Ndërtesa origjinale e bibliotekës u ndërtua midis 1825 dhe 1833 nga rektori N. Lobaçevskit, i cili ishte në të njëjtën kohë shefi bibliotekar i universitetit. 

## Fakulteti dhe studentë të shquar 
djathtas|165x165px
parapamje| Pullë postare e vitit 1954 që përshkruan Leninin në Universitetin e Kazanit
[parapamje| Festimi vjetor i ditëlindjes së [Nikolai Ivanoviç Llobaçevski|Nikolai Lobachevsky nga pjesëmarrësit e Olimpiadës Matematikore të Vollgës të studentëve]]

### Politika 
Sergej Aksakov, Vladimir Lenin (i dëbuar), Leon Litinetsky, Alexei Rykov, Xösäyen Yamaşev, Sergei Bakinsky, Vasili Osipanov, Nikolai Semashko, Dmitry Karakozov, Nikolay Fyodorov .

### Matematika dhe shkencat 
Aleksandr Arbuzov, Nikolai Chebotaryov, Aleksandr Butlerov, Naum Meiman, Kimal Akishev, Nikolay Lobachevski, Ivan Simonov, Vladimir Markovnikov, Konstantin Mereschkowski, Nikolay Beketov, Nikolay Zinin, Alexander Zaytsev, Aleksandër Zaytsev, Sergey Viformnve Darkshevich, Platon Poretsky, Nikolai Brashman, Karl Ernst Claus, Joseph Johann Littrow, Johann Bartels, Adolph Theodor Kupffer, Marian Kowalski, Aleksandr Kotelnikov, Mikhail Lavrentyev, Yevgeny Zavoisky , Aleksandër Zavoisky, Dmitry Dubyago, Alexander Dubyago, Georgii Frederiks, Semen Altshuler, Mikhail Lyapunov, Dmitrii Sintsov, Oskar Anderson, Wilhelm Anderson, Kadir Timergazin, Vladimir Moskovkin, Emmanuel Rashba .

### Muzika dhe arti 
Mily Balakirev, Stanislav Govorukhin, Ilya Ulyanov, Stepan Smolensky, Karl Fuchs, Michael Minsky (Spirin), Yuliya Zaripova, Oleg Saitov .

### Letërsia 
Pavel Melnikov-Pechersky, Velimir Khlebnikov, Pyotr Boborykin, Eugenia Ginzburg, Leo Tolstoy, Daniil Mordovtsev, Alexander Tarasov-Rodionov .

### Të tjera 
Jan Niecisław Baudouin de Courtenay, Vladimir Bekhterev, Mikołaj Kruszewski, Ivan Yakovlev, Vladimir Burtsev, Peter Lesgaft, Sergey Malov, Nikolay Ilminsky, Afanasy Shchapov, Christian Martin Frähn, Alexander Kazembek, Alysi Valyiliai . Józef Kowalewski, Nikolay Likhachyov, Nikolay Neprimerov, Vasili Razumovsky, Walter Anderson (folklorist), Valentin A. Bazhanov, Mariam Atlas .

## Referime