Kabllo koaksiale

**Kablloja koaksiale**, ose **koaksi**, është një lloj kablloje që ka një përçues të brendshëm të rrehtuar nga një shtresë tubulare izoluese, i rrehtuar nga një mburojë tubulare. Shumë kabllo koaksiale kanë një veshje të jashtme izoluese ose xhaketë. Termi “koaksial” vjen nga një përçues i brendshëm dhe një mburojë e jashtme që ndajnë një bosht gjeometrik. Kablloja koaksiale u zbulua nga inxhinieri dhe matematikanti anglez Oliver Heaviside, i cili e bëri dizajnin në vitin 1880. Kablloja koaksiale ndryshon nga kabllot e tjera të mbrojtura të përdorura për mbajtjen e sinjaleve me frekuencë të ulët, si audio sinjalet.
## Aplikimet
Kablloja koaksiale përdoret vi transmetues linjor për sinjalet e frekuencave të radiove. Aplikimi i saj përfshin kabllot që lidhin transmetuesit e radioeve dhe pranuesit me antenat e tyre, lidhjet e rrjeteve kompjuterike, dhe shpërndarjen e sinjaleve kabllore televizive. Një avantazh i koaksialeve mbi tipat e tjerë të transmetuesve linjor të radios është se në kabllon ideale koaksiale fusha elektromagnetike që mban sinjalet ekziston vetëm në hapësirën në mes të përçuesit të jashtëm dhe të brendshëm. Kjo ua lejon kabllove koaksiale të instalohen afër objekteve metalike si ulluqet pa humbje të fuqisë që ndodh në tipat e tjerë të transmetuesve linjor. Kablloja koaksiale po ashtu ofron mbrojtje të sinjaleve nga interferenca e jashtme elektromagnetike. 

## Përshkrimi
Kablloja koaksiale përsjell sinjalin elektrik duke përdorur përçues të brendshëm (zakonisht bakër të fortë, bakër të bllokuar ose bakër me çelik) i rrethuar nga një shtresë izoluese dhe e gjitha e rrethuar me një mburojë. Kablloja është e mbrojtur nga një xhaketë e jashtme e izoluar. Normalisht, mburoja mbahet në potencial tokësor dhe një tension është i aplikuar në përçuesin qendror për të mbajtur sinjalet elektrike. Avantazhi i dizajneve koaksiale është se fushat elektrike dhe magnetike janë të mbyllura në dielektrike me një rrjedhje të vogël jashtë mburojës. Anasjelltas, fushat elektrike dhe magnetike jashtë kabllos mbahen larg nga shkaktimi i interferencës në sinjalet brenda kabllos. Kabllot me diametër më të madh dhe kabllot me mburoja të shumëfishta kanë më pak rrjedhje. Kjo veti i bën kabllot koaksiale të favorshme për mbajtjen e sinjaleve të dobëta që nuk e tolerojnë interferencën nga mjedisi ose sinjalet e larta elektrike që nuk duhet të lejohen të rrezatojnë ose çiftëzohen në struktura të afërta ose në qarqe.

Aplikime të ngjashme të kabllos koaksiale përfshijnë shpërndarjen e kabllove të televizorit dhe atyre të videove, transmetimin e mikrovalëve, dhe lidhjen e kompjuterëve. 

Impedanca karakterisitke e kabllos (**Z0**) është e përcaktuar nga konstanta dielektrike e izolatorit të brendshëm dhe rrezeve të përçuesve të jashtëm dhe të brendshëm. Impedanca karakteristike e një kablloje të kontrolluar është e rëndësishme sepse burimi dhe impedanca duhet të përshtaten për të siguruar transferimin maksimal të fuqisë dhe minimumin e raportit të qëndrimit të valëve. Veti të tjera të rëndësishme të kabllos koaksiale përfshijnë lehtësimin si funksion i frekuencës, trajtimin e tensionit dhe cilësinë e mburojes.
::\left(\frac{C}{h}\right) = {2 \pi \epsilon \over \ln(D/d)}= {2 \pi \epsilon_0 \epsilon_r \over \ln(D/d)}

* Induktiviteti serik për njësi të gjatësisë, në henr për metër. 

::\left(\frac{L}{h}\right) = {\mu \over 2 \pi} \ln(D/d)= {\mu_0 \mu_r \over 2 \pi} \ln(D/d)
* Rezistenca serike për njësi të gjatësisë, në ohm për metër. Rezistenca për njësi të gjatësisë është vetëm rezistenca e përçuesit të brendshëm dhe mburoja në frekuenca të ulëta. Në frekuenca të larta, efekti i mbulojës rrit rezistencën efektive duke kufizuar përçueshmërinë në shtresat e holla të secilin përçues. 
* Kapaciteti shunt për njësi të gjatësisë, në siemens për metër. Kapaciteti shunt zakonisht është i vogël sepse përdoren izolatorët me veti të mira dielektrike.
### Parametrat elektrik të nxjerrë
* Impednaca karakterisike në ohm. Duke neglizhuar rezistencën për njësi të gjatësisë për shumicën e kabllos koaksiale, impedanca karakteristike është e përcaktuar nga kapaciteti për njësi të gjatësisë (**C**) dhe induktivitet për njësi të gjatësisë (**L**). Shprehja e thjeshtuar është  (Z_0 = \sqrt{L/C}). Këta parametra janë të përcaktuar nga raporti i diametrit të brendshëm (d) dhe të jashtëm (D) dhe konstantës dielektrike **. Impedanca karakteristike është e dhënë nga:

::Z_0=\frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{\mu}{\epsilon}}\ln\frac{D}{d}\approx\frac {60 \Omega}{\sqrt{\epsilon_r}}\ln\frac {D} {d}\approx\frac {138 \Omega}{\sqrt{\epsilon_r}}\log_{10}\frac {D} {d}
* Atenutacioni (humbja) për njësi të gjatësisë, në decibel për metër. Kjo varet nga humbja në materialin dielektrik që e rrethon kabllon, dhe humbjet rezistive në përçuesin qendror dhe mburojën e jashtme. Këto humbje janë të varura nga frekuenca, humbjet rriten ndërkohë që rritet frekuenca. 

* Shpejtësia e përhapjes, në metra për sekondë. Shpejtësia e përhapjes varet nga konstanta dielektrike dhe permeabiliteti. 

::v={1 \over \sqrt{\epsilon \mu}} = {c \over \sqrt{\epsilon_r \mu_r}}
* Banda e modeleve të vetme. Në kabllo koaksiale, modeli dominant ( me frekuencën më të ulët) është ai TEM, frekuenca e të cilit është zero. Modeli tjetër me frekuencën më të ulët është TE11. Ky model ka një “valë” që shkon rreth perimetrit të kabllos. Për një përafrim të mirë kushti që modeli TE11 të përhapet është që gjatësia valore në dielektrik nuk është rrjedhje në perimetër në izolatorit; frekuenca në fund është 

::f_c \approx {1 \over \pi ({D + d \over 2}) \sqrt{\mu \epsilon} }= {c \over \pi ({D + d \over 2}) \sqrt{\mu_r \epsilon_r} }.

Prandaj, kjo mund të përdoret deir në 90% në praktikë me këtë frekuencë. 
* Tensioni Kulmor. Tensioni kulmor është set i tensionit të dobësuar në izolator. Një uebfaqe  jep: 

::V_p = 1150 \, S_\text{mils} \, d_\text{in} \, \log_{10}\left(\frac{D}{d}\right)

:::ku 
:::*S*mils është rënia e tensionit të izolatorit në volt për mil
:::*d*in diametri i brendshëm në inch 
:::Faktori 1150 konverton inchat (diametrin) në mils (rrezja) dhe log10 në ln. 

Shprehja e mësipërme mund të rishkruhet si
::V_p = 0.5 \, S \, d \, \ln\left(\frac{D}{d}\right)
:::ku 
::: *S* është rënia e tensionit të izolatorit në volt për metër 
::: *d* diametri i brendshëm në metra 
Tensioni kulmor i llogaritur shpesh reduktohet nga faktori i sigurisë.

## Referime