Ballaban Pasha

**Mehmet Ballaban Badera** i njohur më së shumti si **Ballaban Pasha**, ishte gjeneral i ushtrisë osmane me prejardhje shqiptare i cili në shekullin XV ishte kryekomandant i Sulltanit Mehmet Fatihun gjatë Rrethimit të dytë të Krujës, ku ai ishte në krye të ushtrisë osmane. Në periudhën 1464-1465 ka qenë sanxhakbej i Ohrit, dhe qe ndër gjeneralët e dërguar kundër Skënderbeut, të cilin e luftoi në disa beteja, më 1464 dhe 1465 në betejën e Vajkalit, të Meçadit, Betejën e Dytë të Vajkalit dhe atë të Kasharit. Në 1466-1467 ishte kryekomandant i osmanëve në Rrethimin e dytë të Krujës, ku edhe vdiq i vrarë. Të gjitha betejat kundër Skënderbeut i humbi, por, mbas pushtimit të Arbërisë nga osmanët, u shndërrua në figurë të nderuar të muslimanëve në Petrelë, ku iu kushtua një tyrbe, e cila u shkatërrua me Revolucionin Kulturor në 1967.
[parapamje|300px|[Rrethimi i dytë i Krujës.]]

## Jetëshkrimi 
### Jeta e hershme 
Mehmet Ballabani u lind në fshatin Baderë që mendohet se është Batra në Matin e sotëm. Emri i tij i vërtetë u bë Mehmet, *Ballabani* shënon një veti që me kohën zëvendësoi plotësisht emrin me mbiemrin. Ballaban do të thotë "i madh, i rëndë, i pamposhtshëm".

Në pushtimin e Konstantinopojës ishte ndër të parët që sulmoi dhe hyri brenda mureve, kështu fitoi simpatinë e sulltanit.

### Kundër Skënderbeut 
Në mesin e viteve 1460 dy djem të tij, Hamzai dhe Hiziri, përmenden si timarlinj në lindje të Serezit (në Maqedoninë Lindore). Në tetor të vitit 1466, përmendet si zotërues i një timari të madh në rajonin e Tetovës. Para se të vendosej këtu, Ballaban Beu duhet të ketë pasur në zotërim prona diku në rajonet që shtriheshin në lindje të Ohrit, sepse në afërsi të këtij qyteti ai do të zhvillonte luftimet me forcat e Skënderbeut.

Pas fitoreve kundër Sheremet Beut, për t'iu kundërvënë Skënderbeut, Sulltan Mehmeti zgjodhi Ballabanin. Betejën e parë e patën në fushën e Valkalit, prillin e 1465. Ushtria osmane u thye, por Ballaban Pasha mund të zinte në pusi tetë kalorës të dëgjuar të Skënderbeut: Moisi Golemin, Vladan Juricën, Muzakën e Angjelinës, Gjon Muzakën, Gjon Perlatin, Nikollë Berishën, Gjergj Kukën dhe Gjin Maneshin. Më pas u dërguan në Stamboll, ku u ropën të gjallë. Në pranverën e vitit 1466 sulltani u nis në krye të gjithë ushtrisë osmane për të rrethuar Krujën. Fatihu, me kryekomandant Ballabanin, kishte për taktikë ta izolonte Krujën. Ushtria osmane u dërgua në dy drejtime: njëra nga lugina e Shkumbinit dhe tjetra nga lugina e Lumit Drin. Të dyja ushtritë kishin arbër e sllavë renegatë që filluan të masakronin popullsinë lokale, duke djegur çdo fshat që rezistonte. Si rezultat, popullsia u arratis sa të mundte nga këto zona.

Skënderbeu nuk ishte në gjendje të ndalonte një avancim të tillë. Sipas një akti të lëshuar në Monopoli, Pulia, ushtria osmane nën Ballaban Pashën komandant, e Sulltanin kryekomandant, kishte masakruar 14000 njerëz dhe plaçkitur shumë zona të populluara e Skënderbeu do arratisej së shpejti në Itali. Akinxhijtë e Mehmedit, nën komandën e Ballabanit, filluan të shkatërrojnë ndërkaq vendin, gjë që sipas Mehmed Neshriut, ishte një akt ndëshkimi ndaj luftërave që Skënderbeu kishte bërë kundër Ballabanit në 1464 dhe 1465, ndërsa Idris Bitlisi thotë që fushata e Mehmedit e Ballabanit ishte përgjigje e thyerjes së armëpushimit të vitit 1463 kur Skënderbeu mësoi se kryqëzata kundër osmanëve, e organizuar nga Pius II, ishte gati të nisej nga Ancona. Rezistenca e arbërorve përshkrohet nga Tursun Beu: arbërit kishin marrë malet dhe rrinin në luginat ku kishin kullat e tyre, po kur u kapën nga forcat e Sulltanit e të Ballabanit, u shndërruan në skllevër, dhe do shiteshin me 3000–4000 akçe për frymë. Mikel Kritobuli, një historian grek i sulltanit, përshkruan rezistencën sesi arbërit zotëronin malet dhe arratiseshin në to, Ushtarët e Ballabanit ktheheshin nga malet me skllevër dhe plaçkë. Mehmedi urdhëroi forcat e Ballabanit të prisnin gjithë pyjet ku kalonin rrugët kryesore. Në këtë mënyrë rrugët ishin të sigurta për ushtritë osmane.

Faza e parë e fushatës së osmanëve ishin të izolonin Krujën për dy muaj. Kjo forcë përfshinte 1000 venecianë nën Baldasar Perduçin, Skënderbeu i hoqi burrat e tjerë nga Kruja, ndërkaq që Mehmedi me Ballabanin e ushtritë e tyre po i drejtoheshin Krujës. Osmanët pastaj, nën Ballabanin, filluan të bombardojnë kështjellën, po pa rezultat. Sipas burimeve dokumentare, rrethimi filloi në mes të qershorit, një muaj pasi Mehmedi filloi fushatën masakruese të Arbërisë lindore. Sulltani la 18000 kalorës dhe 5000 këmbësorë nën Ballaban Pashën në Arbëri dhe, në qershor 1466, u tërhoq me pjesën tjetër të ushtrisë. Gjithashtu sulltani hoqi rrethimin e Durrësit ku vodhi e plaçkiti në territoret përreth qytetit. Gjithashtu mori me vete 3,000 arbër rob.

Përveç se sulltani i la Ballaban Pashës drejtimin e ushtrisë osmane në Arbëri, për të dobësuar pronat e Skënderbeut dhe për të ushtruar presion të vazhdueshëm në viset e lira arbërore sulltani organizoi Sanxhakun e Dibrës në Arbërinë lindore. Në tetor 1466, përveç premtimit për postin e dizdarit të Krujës, sulltani i kishte dhënë Ballabanit në zotërim prona të mëdha në rajonin e Tetovës për ta motivuar të luftonte energjikisht për nënshtrimin e viseve arbërore. Gjithashtu sulltani dhe Ballabani ndërtuan kalanë e Elbasanit për të dobësuar forcën e Krujës dhe për ta mbajtur si bazë për sulme të mëvona osmane.

Mundja e osmaneve tregoi se Skënderbeu nuk mposhtej dot akoma kollaj. Kjo fitore e lejoi Skenderbeun t'i bënte vizitë Ferdinandit në Itali po nga ai mori vetem 1000 dukatë, 300 karro me grurë dhe 500 dukatë me municione. Ndërkaq kur Skënderbeu ishte te Ferdinandi, ky i fundit pranoi një ambasador nga Mehmedi, i cili ofronte paqe dhe thonte se osmanët nuk kishin qëllime agresive ndaj Napolit. Ferdinandi e pranoi propozimin e paqes dhe Skënderbeu në prill 1467 u kthye në Arbëri. Ndërkaq Ballabani vazhdoi të forconte rrethimin e Krujës. Mbasi Skënderbeu u kthye në Arbëri, situata politike filloi të ndryshojë. Fisnikët arbër, dikur të ftohtë me Skënderbeun, mes të cilëve Lekë Dukagjini, tashmë ishin bindur që ishin në rrezik dhe bënë aleancë me Skënderbeun. Sakaq edhe venecianët nuk bënë më pazar me Mehmedin dhe bënë edhe ata aleancë me Skënderbeun. Skënderbeu u takua me Lekë Dukagjinin e fisnikë të tjerë dhe në Lezhë bën plan të sulmonin forcat e Ballabanit. Bashkë me 400 kalorës të Dukagjinit dhe një numër të madh kalorësish, 600 ushtarë italianë, dhe 4000 ushtarë vendas nga Durrësi, Shkodra, Lezha, Drishti dhe Tivari, Skënderbeu mblodhi rreth 13400 burra që të hiqte rrethimin e Ballabanit. 

Kampi i Ballabanit ishte mbi kodrat në jugperëndim të Krujës, pra poshtë malit Sarisalltëk, ku ai kishte forcat kryesore. Pjesa tjetër e ushtrisë rrethonte Krujën. Komandantët e Skënderbeut kishin grupime të ndryshme për një sulm mbi trupat e Ballabanit: arbërit e veriut ishin nën komandën e Dukagjinit, batalionet veneciane nën komandën e Monetës, dhe garda e Skënderbeut ishin nën të direkt, kurse mbrojtësit e Krujës brenda në kala do vazhdonin ta mbronin atë. Forcat e Monetës dhe burrat e Dukagjinit do sulmonin forcat rrethuese të Ballabanit nga veriu dhe burrat e Skënderbeut do sulmonin nga jugu i Krujës, duke bllokuar edhe ndonjë furnizim të mundshëm të osmanëve nga lindja. Katër ditë më vonë, më 23 prill 1467, ushtria arbërore së bashku me mbrojtësit e Krujës sulmuan dhe shpartalluan ushtrinë e Ballabanit duke e lënë këtë të fundit të vdekur. Vrasësi i Ballabanit ishte Gjergj Aleksi (*Georgius Alexius*), një ushtar i gardës së Skënderbeut, i cili i kishte gjuajtur me një arkbys (pushkë e shekullit XV).

## Trashëgimia 
### Shpirtërore dhe toponimike 
Dikur më vonë iu rregullua një tyrbe e njohur në Petrelë, ku përnderohej si evlija, dhe njihej si Tyrbja e Ballaban Pashës, pjesë e teqesë së tarikatit të Halvetive, Banorët e rrethinës së Petrelës e nderonin në atë tyrbe Ballabanin si *gazì* deri me ndalimin e fesë nga Revolucioni Kulturor i 1967. dhe *Çinari i Ballabanecit*, ku sipas gojëdhënës së radhitur në artikull qe zhvilluar lufta mes Lidhjes dhe trupave osmane.

### Orale dhe letrare 
Në kujtesën popullore vdekjes së tij i këndohej kënga *Deka e Ballaban Pashës*, të mbledhur nga Alexandre Degrand dhe të përkthyer në frëngjisht më 1901 botuar në librin *Souvenir de la Haute Albanie*. Gjithashtu e mbledhur nga Zef Harapi që e botoi në vitet '30. De Rada e rreshton gjithashtu ndër heronjtë e ciklit të parë të *Rapsodie*, marrë nga personazhe historike; posaçërisht te kënga "Skënderbeu dhe Ballabani".

Në veprën Naim Frashërit, *Istori e Shqipërisë*, megjithëse është ndër armiqtë e betuar të Skënderbeut, duke qenë shqiptar Naimi prapëseprapë e përshkruan me nota pozitive.

## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime