Senolitika

**Senolitika** (nga fjalët *senescence* dhe *-lytic*, "dekompozim ose prishje") është një disiplinë shkenvore që merret me një klase molekulash të vogla që janë në kërkim bazë për të përcaktuar nëse ato mund të shkaktojnë në mënyrë selektive vdekjen e qelizave të plakura dhe të përmirësojnë shëndetin tek njerëzit.  Një qëllim i këtij hulumtimi është të zbulojë ose zhvillojë agjentë për të vonuar, parandaluar, lehtësuar ose përmbysur sëmundjet që lidhen me moshën.  Largimi i qelizave të plakura me senolitikë është propozuar si një metodë për të rritur imunitetin gjatë plakjes.  Termi senolitikë është një koncept i lidhur me "senostatik", që do të thotë të shtypësh plakjen. 

## Vështrim 
Qelizat senescente grumbullohen në inde si pasojë e stresit qelizor, dëmtimit të ADN‑së dhe ndarjeve të përsëritura qelizore. Edhe pse plakja (senescenca) fillimisht shërben si mekanizëm mbrojtës kundër transformimit malinj, prania afatgjatë e këtyre qelizave kontribuon në inflamacion kronik, dobësim të rigjenerimit të indeve dhe rënie funksionale të lidhur me plakjen. Profili i tyre sekretues, i njohur si SASP, luan rol qendror në përhapjen e sinjaleve inflamatore dhe ndryshimin e mikroambientit në mënyra që mund të përkeqësojnë patologjitë e moshës.

Megjithëse gjetjet e hershme janë premtuese, kërkimi mbi senolitikët përballet me disa sfida. Heterogjeniteti i qelizave senescente në inde të ndryshme e vështirëson identifikimin e objektivave universale, dhe siguria afatgjatë e eliminimit të këtyre qelizave mbetet ende për t’u kuptuar plotësisht. Studiuesit po eksplorojnë se si senolytics ndërveprojnë me funksionin imunitar, rigjenerimin e indeve dhe rrezikun e kancerit, me synimin për të përcaktuar nëse këto ndërhyrje mund të përkthehen në terapi të sigurta dhe efektive për njerëzit.

Agjentët e mundshëm senolitikë janë duke u studiuar paraprakisht, duke përfshirë disa që janë në fazën e hershme të provave tek njerëzit .   Shumica e komponimeve senolitike kandidate janë molekula antikancerogjene të ripërdorura, të tilla si ilaçi kimioterapeutik dasatinib dhe molekula e vogël eksperimentale navitoclax .  

Receptori sipërfaqësor i aktivizuesit të plazminogjenit të urokinazës i tretshëm është gjetur të jetë shumë i shprehur në qelizat e plakura, duke i shtyrë studiuesit të përdorin qelizat T të receptorit të antigjenit kimerik për të eliminuar qelizat e plakura te minjtë.  

Sipas rishikimeve, mendohet se senolitikët mund të administrohen me ndërprerje, ndërkohë që janë po aq efektivë sa administrimi i vazhdueshëm. Kjo mund të jetë një avantazh i barnave senolitike dhe të zvogëlojë efektet anësore, për shembull duke anashkaluar efektet e mundshme jashtë objektivit.   

Kohët e fundit, inteligjenca artificiale është përdorur për të zbuluar senolitikë të rinj, duke rezultuar në identifikimin e përbërjeve senolitike strukturisht të dallueshme me veti kimike medicinale më të favorshme sesa kandidatët e mëparshëm senolitikë. 

Senolitikët eliminojnë qelizat e plakura, ndërsa senomorfikët me kandidatë të tillë si Apigenina, Rapamicina dhe rapalogu Everolimus, modulojnë vetitë e qelizave të plakura pa i eliminuar ato, duke shtypur fenotipet e plakjes, duke përfshirë SASP-në . 

## Shih edhe 
* Pleqëria
* Gjerontologjia
* Gjerontogogjia

## Literatura 
* 
* , a review that is open access and features a list of senolytics candidates
* 
* 
* 

## Referime