Donat Kurti

**Donat Kurti** (Shkodër, 3 shtator 1902 - 10 nëntor 1983) ka qenë frat françeskan, mësues, mbledhës folklori, publicist dhe përkthyes shqiptar. Shquhet për mbledhjen e ciklit të kreshnikëve në vëllimin *Visaret e Kombit* së bashku me Bernardin Palajn dhe *Prrallat Kombëtare*. I përndjekur nga regjimi komunist, ndonëse puna e tij u mbajt larg vëmendjes së dijes zyrtare, një pjesë e përrallave të botimit "Folklori shqiptar" (v. I, Proza popullore) është shënuar se janë marrë nga botimet e punuara prej tij.

## Biografia 
U lind në Shkodër i pagëzuar me emrin Cin (Agustin), i biri i Kolë Kurtit dhe Age Çurçisë, me vëllanë Gjon e motrën Luçije. U fut në urdhërin franceskan në 1920 dhe, pasi mbaroi shkëlqyeshëm mësimet e para dhe të mesme në qytetin e lindjes, vazhdoi studimet e larta në Romë, në Collegium Antonianum, ku, më 24 shtator 1927, u urdhërua prift. Po atë vit u kthye në qytetin e tij, ku u emërua profesor në gjimnazin "Illyricum" të fretërve. Dha gjuhe shqipe, latinisht dhe histori të natyrës. Nga 1930-1938 qe nëndrejtor i shkollës, gjatë kohës kur P. Antoni qe drejtor. Nga viti 1939 e gjer në mbylljen e saj më 1946 qe drejtor. Gjimnaz ku gëlonte një trupë mësimore e përbërë nga Fishta, Sirdani, Rrota, etj.

Në vitin 1937 Universiteti "San' Antonio" në Romë i jep titulli "Doktor i Shkencave".

Pasi u përpoq që nga gjysma e tetorit të  1946 të takonte Nako Spirun, për të diskutuar mbi problemet financiare të shkollës, dhe nuk ia doli të takohet, në Shkodër regjimi kishte stisur futjen e armëve në Kuvendin Françeskan ndaj të gdhirë të 17 nëntorit 1946. Me datën 12 nëntor 1946 Kurti u arrestua ndër të parët, me akuzën e formimit të Partisë Demokristjane, të futjes së armëve në Kishë, edukator i rinisë me frymën fashiste, një ndër bashkëpuntorët e "Hyllit të Dritës", që ka lavdëruar fashizmin etj. Pas 2 vjetësh në hetuesi nga prokurorët komunistë Nesti Kopali, Zoi Shkurti, Qako Prokopi, Hysni Ndoja etj., doli në gjyq, ku vendimi e dënoi me vdekje, pastaj me burgim të përjetshëm, që shkoi në 25 vjet. Kurti 17 vitet e ardhshme i kaloi nëpër kampe pune dhe burgje në Beden, Maliq, Orman-Pojan. Pasi i shkroi një letër lutjeje Mehmet Shehut për ta larguar nga kampet e punës, iu muar parasysh, dhe u dërgua në burg të Burrelit, ku dhe kaloi pjesën më të madhe të dënimit.

U lirua më 20 maj 1963 dhe u kthye në vendlindje,

## Vepra 
Në rininë e tij tregoi talent në gjuhë, muzikë dhe pikturë, por përfundimisht iu përkushtua studimit të traditës së poezisë popullore dhe epikës. Për nevojat e shkollës ku punoi dhe drejtoi, përktheu nga gjermanishtja *Gramatika latine: morfologji* (1933) dhe *Sintaksi i gjuhës latine* (1940) dhe përgatiti për botim përkthimin e *Ushtrime për gjuhë latine* (1941) nga Viktor Volaj, të latinistit austriak August von Scheindler (1851-1931). Përmbledhja e lëndës etnografike që bëri së bashku me sivëllaun françeskan Palajn, u botua më 1937 me titullin *Kangë kreshnikësh dhe legjendash* dhe *Visaret e kombit*. Mbledhjet që u bëri përrallave arriti t'i botonte në dy vëllime me titullin *Prralla kombëtare: mbledhë prej gojës së popullit*, përkatësisht më 1940 dhe më 1942, ku radhiten 98 përralla.

Gjatë atyre viteve në revistën "Hylli i Dritës" botoi për 33 numra rresht monografinë *Lojnat popullore*, si dhe mjaft studime të tjera si *Vepra kulturale e klerit katolik* (1935).

Pas luftës botërore, regjimi komunist meritat e punës së tij i mbajti në heshtje. Më 1966 nga Instituti i Folklorit u botuan disa përmbledhje me përralla popullore, ku, në vëllimin e parë u përfshinë mjaft përralla të mbledhura dhe botuara nga Kurti. Redaksia e përbërë nga prof. Zihni Sako (redaktor përgjegjës), prof. Ziaudin Kodra, Filip Ndocaj, Keti Harito dhe Jorgo Panajoti, në hyrje të librit shkruan: «Përrallat nga numri 119 e gjer në 189 janë marrë nga vëllimi I, II i "Prrallava kombtare" të D. Kurtit.» Këto përralla u redaktuan nga Filip Ndocaj. 

Në datat 20–22 tetor 1983 në Tiranë u zhvillua simpoziumi shkencor "Epika heroike shqiptare", ku as nuk u thirr e as u lakua emri i tij. botuar më 1993. Zgjeroi vëllimin e tretë të "Përrallave popullore", përfundoi veprën *"Thaça ose mënyra të thanunit në gjuhën shqipe",* ku janë përfshirë rreth 12000 njësi frazeologjike dhe proverba nga e folmja e Shkodrës, shkroi pjesë *"Nga kanuni i Skënderbeut",* vëllimet me *tregime "Mësimet e nanës", "Në rrugën e plepave", "Kah gurrat e jetës*", përmbledhjen me poezi "*Lule më lule"* etj. Janë rreth 34 vepra të mëdha e të vogla që la në dorëshkrim, sot pronë e Provincës françeskane. Të të 37 veprat e Kurtit kanë përmbajtje të sferave fetare, edukative, letrare, gjuhësore e folklorike dhe u shpëtuan pothuajse të gjitha, falë besnikërisë së pashoqe të Mark Hilukut nga Hajmeli.

## Lista kryesore e veprave 
* "*Visaret e kombit*", në bashkëpunim me B. Palaj, 1937; Ribot. Shkodër, Botime Françeskane 2005. – 2007;
* "*Prralla Kombëtare*", vëllimi i parë i botuar më 1940, ribot. 1942; vëllim i dytë botuar më 1942; ribot. Shkodër, Botime Françeskane 2005;
* "*Lojët Kombëtare*", Shkodër, Botime Françeskane 2007;
* Z*akone e doke shqiptare*, Shkodër, Botime Françeskane 2010.

## Referime