Sonargaoni

**Sonargaoni** (; ; d.t.th.: *Fshati i Artë*) është një qytet historik në Bangladeshin qëndror. Ai i përket upazilës Sonargaon të distriktit të Narajanganxhit në divizionin e Dhakës.

Sonargaoni është një nga kryeqytetet e vjetër të rajonit historik të Bengalit dhe ishte qendra administrative e Bengalit Lindor. Ai ishte një port lumor. Brendatoka e tij ishte qendra e tregtisë së muslinës në Bengal, me një popullsi të madhe endësish dhe artizanësh. Sipas studiuesve greko romanë, në këtë hinterland ndodhej një emporium (qendër tregtie), që arkeologët e kanë identifikuar me Rrënojat e Vari-Bateshvarit të Perandorisë Gangaridai. Zona ishte një bazë për mbretëritë Vanga, Gangaridai, Samatata, dinastitë Sena dhe Deva.

Sonargaoni mori rëndësi gjatë Sulltanatit të Delhit. Ai ishte kryeqyteti i sulltanatit të drejtuar nga Fakhrudin Mubarak Shah dhe djali i tij Ikhtijarudin Ghazi Shah. Ai bujti oborrin mbretëror dhe punishten e prerjes së monedhave të Sulltanatit të Bengalit dhe ishte gjithashtu kryeqyteti i Sulltanatit të Bengalit nën sundimin e Ghijasudin Azam Shahut. Sonargaoni u bë një nga qytetet më të rëndësishëm në Bengal. Në këtë zonë u vendosën shumë emigrantë. Sulltanët ndërtuan xhami dhe mauzole. Ai më vonë u bë qendra e konfederatës së Baro-Bhujane që i rezistoi zgjerimit mogul nën udhëheqjen e Isa Khanit dhe djalit të tij, Musa Khanit. Sonargaoni pastaj u bë një distrikt i Bengalit Mogul. Gjatë Sundimit kolonial Britanik, tregtarët ndërtuan shumë rezidenca Indo-Saraçene në lagjen e Panam Nagarit. Rëndësia e tij në vijim u eklipsua nga Porti i afërt i Narajanganxhit, që u krijuan në vitin 1862.

Çdo vit, Sonargaoni tërheq shumë turistë në Bangladesh. Ai bujt Fondacionin e Artit dhe Artizanatit Folklorik të Bangladeshit, ashtu si dhe site të ndryshme arkeologjike, faltore sufi, tempuj hindu si dhe xhami dhe mauzolej historikë.

## Historia 
### Lashtësia
, mund të kenë qenë Rrënojat Vari-Bateshvari, pranë Sonargaonit]]
Sonargaoni gjendet afër shtratit të vjetër të lumit Brahmaputra. Në veri të Sonargaonit ndodhen Rrënojat e Vari-Bateshvarit, që arkeologët i konsiderojnë si emporin (qendër tregtimi) e *Sounagouras* të përmendur nga shkrimtarët greko-romakë.

Emri *Sonargaon* rrjedh nga emri i qytetit të lashtë *Suvarnagrama*. Sonargaoni është sunduar nga mbretëritë Vanga dhe Samatata gjatë lashtësisë. Dinastia Sena e përdori zonën si një bazë. Mbreti i Dinastisë Deva, Dasharathadeva e zhvendosi kryeqytetin nga Bikramapuri në Suvarnagrama në mes të shekullit të XIII. Sonargaoni është gjithashtu një nga vendndodhjet e mundshme të tokës mitike të Suvarnabhumit që përmendet në kulturat përreth Nënkontinentit Indian dhe Azisë Juglindore.

### Sulltanati i Delhit (shekujt e XIII dhe XIV)
Besimtarët myslimanë mbërritën për herë të parë në Sonargaon rreth vitit 1281. Guvernatorët e Delhit në Bengal u përpoqën shpesh të fitonin pavarësinë. Guvernatorët rrebelë shpesh zgjodhën Sonargaonin si kryeqytet të Bengalit. Kur Firoz Shahu vdiq në vitin 1322, djali i tij, Ghijasudin Bahadur Shahu, e zëvendësoi atë në fron. Në vitin 1324, sulltani i Delhit Ghijasudin Tughlaku i shpalli luftë atij dhe arriti ta kapte Bahadur Shahun në betejë. Gjatë të njëjtit vit, sulltan Muhamad bin Tughlaku e liroi atë dhe e caktoi si guvernator të Sonargaonit.

Sonargaoni filloi të zhvillohej si një qendër e studimit islam dhe letërsisë perse. Në Sonargaon u vendosën shumë emigrantë persë dhe turqë persianatë. Maulana Sharfudin Abu Tauvama i Buharasë erdhi në Sonargaon rreth vitit 1270 dhe themeloi një teqe dhe medrese sufiste, që jepte arësim fetar dhe laik. Institucionet u bënë të njohura përgjatë gjithë Nënkontinentit Indian. Sharfudin Jahja Maneri, një studiues i shquar sufi i Biharit, ishte nxënës në Sonargaon. Libri i Tauvamas mbi misticizmin, *Makamat*, gëzoi një reputacion të lartë. Gjatë administrimit të Roknudin Kaikausit (1291-1301), djali i Nasirudin Bughra Khanit, *Nam-i-Hak*, një libër mbi fikhun (jurisprudencën), u shkruan në poezinë elegante perse, në Sonargaon. Ai përbëhet nga 10 volume që përmbajnë 180 poema. Megjithaëse autorësia e këtij libri i është atribuar Shaikh Sharafu’d-Din Abu Tauvamas, hyrja e autorit dëshmon se libri faktikisht u shkrua nga një dishepull i Shaikh Sharafu’d-Dinit mbi bazën e mësimeve të tij.  *Fatva-i-Tatarkhani* u hartua me nismën e Tatar Khanit, guvernatori tughluk i Sonargaonit.]]
Sulltanati i Sonargaonit u bë një shtet i pavarur për një kohë të shkurtër me kontroll mbi Bengalin qëndror, veri-lindor dhe jug-lindor. Kur Bahram Khani vdiq në vitin 1338, shqytari i tij, Fakhrudin Mubarak Shahu, e shpalli veten sulltan të pavarur të Sonargaonit. Udhëtari i shekullit të XIV Ibn Batuta vizitoi Sulltanatin e Sonargaonin. Ai mbërriti nëpërmjet portit të Chittagongut, nga ku vijoi në rajonin e Sylhetit për tu takuar me Shah Xhalalin. Pastaj ai vijoi për në Sonargaon, kryeqyteti i sultanatit. Ai e përshkruan Fakhrudinin si "një sovran i dalluar që i donte të huajt, veçanërisht fakirët dhe sufitë". Në portin lumor të Sonargaonit, Ibn Batuta hipi në një anije kineze *xhunk* që e çoi atë për në Xhava. Pas vdekjes së Fakhrudinit në vitin 1349, djali i tij Ikhtijarudin Ghazi Shahu bë sunduesi pasues i pavarur i Sonargaonit. Sunduesi i Satgaonit, Shamsudin Iljas Shahu në vijim në vitin 1352 e mundi Sonargaonin dhe krijoi Sulltanatin e Bengalit.

### Sulltanati i Bengalit (shekujt e XIV, XV dhe XVI)
Tre qytet shtetet e Bengalit u bashkuan në një sulltanat të pavarur. Pati një shkëputje domethënëse nga autoriteti i Sulltanatit të Delhit. Sonargaoni u bë një nga qytetet kryesore në pjesën lindore të Nënkontinentit Indian. Ai ishte një port i rëndësishmë lumor strategjikisht me afërsi ndaj Luginës së Brahmaputrës dhe Gjirit të Bengalit. Sulltani i tretë bengalez, Ghijasudin Azam Shahu krijoi një oborr mbretëror në Sonargaon. Qyteti lulëzoi si një qendër për shkrimtarët, juristët. Sasia e pamatë e prozës dhe poezisë perse të prodhuar në Sonargaon gjatë kësaj periudhe është përshkruar si "epoka e artë e Letërsisë Perse" në Bengal. Porti lumor ishte jetësor gjatë fushatave navale, si gjatë Luftës mes Sulltanatit të Bengalit me Mbretërinë Kamata ashtu dhe në Luftën mes Sulltanatit të Bengalit me Mbretërinë e Mrauk U të viteve 1512–1516.

Sonragaoni bujtëte një fabrikë për prerje monedhash. Ai ishte një nga qytetet më të rëndësishme në Sulltanatin e Bengalit. Ai ishte qendra kryesore administrative e Bengalit Lindor, veçanërisht për rajonin Bhati. Zyrtarët e lartë të Sulltanatit të Bengalit e kishin bazën në Sonargaon. Te *Akbarnama*, Abul Fazli pohonte: "Isai fitoi nam nga gjykimi i tij i pjekur dhe maturia, dhe bëri dhymbëdhjetë zamindarët e Bengalit ti bindeshin". Isa Khani përdorte Fortesën Xhangalbari. Në vitin 1578, dymbëdhjetë Bhujanët mundën nënmbretin mogul Khan Xhahan I, nën udhëheqjen e zamindarëve Maxhlis Pratap dhe Maxhlis Dilavar, pasi Isa Khani ishte detyruar të tërhiqej gjatë një beteje në lumin Meghna. Në vitin 1584, duke vijuar një pushtim të Shahbaz Khan Kambohut, Isa Khani dhe Masum Khan Kabuli nisën një kundërsulm të suksesshëm tokësor dhe naval në Egarosindur, në brigjet e lumit Brahmaputra, që smbrapsi pushtimin mogul. Në vitin 1597, flota e Isa Khanit i shkaktoi një humbje të madhe flotës mogule në lumin Padma. Moghulët drejtoheshin nga nënmbreti Man Singh I, që humbi djalin e tij në betejë. Flota e Isa Khanit e kishte rrethuar flotën mogule në të katërta anët.

Në vitin 1580, udhëtari anglez Ralph Fitch e përshkroi shtetin e Isa Khanit, duke pohuar se "për këtu ndodhen kaq shumë lumenj dhe toka, sa ata (mogulët) ja mbathën nga njëri te tjetri, ndërsa kalorësit e tij (Akbarit) nuk mund të mbizotëronin ndaj tyre. Aty është bërë dyqani i madh i pambukut. Sinergani (Sonargaoni) është një qytet gjashtë lega nga Serreporeja, ku ndodhen pëlhurat më të mira dhe të përsosura të bëra prej pambuku në të gjithë Indinë. Mbreti kryesor i të gjitha këtyre vendeve quhet Isacan (Isa Khani) dhe ai është kryesori i të gjithë mbretërve të tjerë, dhe që është një mik i madh i të gjithë të krishterëve". Në vitin 1600, misioni jezuit pohoi se pas mundjes së Sulltanatit të Bengalit, "Dymbëdhjetë princat, të quajtur Bojonë [bhūyān] që qeverisnin dymbëdhjetë provinca në emër të ish-mbretit, megjithatë, ju larguan masakrës. Ata u bashkuan kundër mongolëve dhe kështu, falë aleancës së tyre, secili i ruajti zotërimet e saj. Shumë të pasur dhe në zotërim të forcave të fuqishme, ata e mbajtën veten e tyre si mbretër, kryesisht ai i Sripurit, i quajtur edhe Kadaraj [Kedar Rai] dhe Çandekani [Raxha Pratapaditja i Xhesores], por mbi të gjitha titulli Mansondolin [“Masnad-i ‘ālī,” i Isa Khanit]. Patanët [afghanët], duke qenë të shpërndarë sipër, janë subjekte të bojonëve".

Isa Khani vdiq në shtator 1599 dhe pas tij, kontrollin e rajonit Bhati e mori i biri, Musa Khani. Fjalori *Shabda-Ratnakari* u hartua nga poeti i oborrit Nathuresh gjatë sundimit të Musa Khanit. nga gjenerali mogul Islam Khan, Sonargaoni u bë pjesë e distrikteve të Bengal Subahut. Kryeqyteti i Bengalit më vonë u zhvillua në metropolin e ri mogul të Dhakës.

### Sundimi Moghul (shek. XVII dhe XVIII)
Sonargaoni ishte një nga distriktet (*sarkar*) të Bengalit Mogul. Mogulët ndërtuan mjaft fortifikime buzë-lumore afër Sonargaonit, si pjesë e mbrojtjeve për kryeqytetin provincial të Dhakës kundër piratëve arakanezë dhe portugezë. Këto përfshinin Fortesën e Haxhiganxhit dhe Fortesën e Sonakandës. Mogulët ndërtuan gjithashtu mjaft ura, duke përfshirë Urën e Panamit, Urën e Dalalpurit dhe Urën e Panamnagarit, që janë akoma në përdorim.

Hajiganj-fort3.jpg|Fortesa e Haxhiganxhit
Sonakanda Fort8.jpg|Fortesa e Sonakandës
Panam Bridge, Sonargaon (119).jpg|Një urë mogule e shek. të XVII mbi një kanal të degraduar

### Sundimi Britanik (shek. e XVIII, XIX dhe fillimi i të XX-it)
Gjatë Sundimit Britanik në shekullin e XIX, lagjja e Panam Nagarit u zhvillua me shtëpi qytetare, zyra, tempuj dhe xhami. Arkitektura e lagjes u ndikua nga arkitektura europiane. Panami ishte një qendër e pasur e biznesit të tekstileve, veçanërisht të rrobat e pambukut. Tregtarët përfshinin hindu bengalezë, myslimanë marvarë dhe bengalezë. Shtëpia, fillimisht e quajtur *Bara Sardar Bari*, u ndërtua në vitin 1901. Më 15 shkurt 1984, nënndarja e Narajanganxhit u ngrit në nivelin e distriktit nga Qeveria e Bangladeshit.

Një nën-distrikt i distriktit të Narajanganxhit, më parë i quajtur Baidjabazar u riemërtua Sonargaon. Për shkak të shumë kërcënimeve ndaj ruajtjes (duke përfshirë përmbytjet dhe vandalizmin), Sonargaoni u vendos në *Listën e Vëzhgimit të vitit 2008 të 100 siteve më të rrezikuara* nga Fondi i Monumenteve Botërore. Sonargaoni i tanishëm është një bashki në distriktin e Narajanganxhit.

## Tregtia
Sonargaoni ishte një qendër e lashtë e prodhimit të muslinës dhe manifakturës tekstile. Ai ishte i famshëm për një rrobë me bazë pambuku të quajtur *khasa* për cilësinë e saj të përsosur. Tokat pjellore përreth qytetit gjithashtu prodhonin oriz për eksport. Udhëtari anglez Ralph Fitch përshkroi kulturën e endjes së tekstileve të pambukut të zonës në shekullin e XVI. Endësit ishin një pjesë e popullsisë. Në vitin 1580, ai pohon se "Shtëpitë aty, siç ishin në pjesën më të madhe të Indisë, janë shumë të vogla dhe të mbuluara me kallama, kashtë, dhe pak baltë përreth mureve dhe derës për të mbajtur jashtë tigrat dhe dhelprat. Shumë nga banorët janë shumë të pasur. Aty ata nuk do të hanë mish, nuk do të vrasin asnjë kafshë; Ata ushqehen me oriz, qumësht dhe fruta, ata shkojnë me një rrobë të vogël para tyre dhe pjesa tjetër e trupit të tyre është i zhveshur. Depoja e madhe e rrobave të pambukut zhvillohet kështu dhe shumë oriz, ndërsa ata furnizojnë të gjithë Indinë, Cejlonin, Pegun, Malakan".

Sonargaoni ishte një port lumor me akses në Gjirin e Bengalit nëpërmjet grykëderdhjes së Bengalit. Anijet detare udhëtonin mes Sonargaonit dhe vendeve të Azisë Juglindore dhe Jugperëndimore.

## Pika të shquara turistike 
**Panam Nagari**: Qyteti i Panamit, gjendet në upazilën e Sonargaonit në distriktin e Narajanganxhit, është një vend historik dhe ish qendër tregtare e Bengalit. Afërsisht 400 vjeçar, ai paraqet një përzierje të arkitekturës së lashtë të Bengalit, Arkitekturës Mogule dhe asaj koloniale. Tërheqja kryesore është Panam Nagari, me rreth 52 banesa të vjetra me tulla.

*Muzeu i Artit dhe Zejtarisë Folklorike të Sonargaonit*: i krijuar në vitin 1975, ky muze ruan dhe ekspozon artin dhe artizanatin tradicional bangladeshas. Vizitorët mund të shikojnë një koleksion të pasur tekstilesh, poçarie, punime druri dhe metalesh.

*Bara Sardar Bari*: I ndërtuar në vitin 1901 nga zamindar Ishan Çandra Saha, Bara Sardar Bari është një pallat që paraqet stilin e Arkitekturës Moghule. Ai tani shërben si pjesë e Muzeut të Artit dhe Zejtarisë Folklorike të Sonargaonit, duke ofruar historinë e zamindarisë së rajonit.

*Xhamia Goaldi*: Kjo xhami e shekullit të XV është një shembull i mrekullueshëm i Arkitekturës Mogule, e njohur për gdhendjet e ndërlikuara dhe domethënien historike.

*Taxh Mahali i Bangladeshit*: I ndërtuar në vitin 2003 nga Ahsanullah Moni si një kushtim ndaj gruas së tij, ky monument është një kopje më e vogël por e bukur e Taxh Mahalit në Agra.

*Xhojnul Abedin Smriti Xhadughari*: Një përmendore kushtuar artistit Xhojnul Abedin, që paraqet pikturat, skicat, shkrimet dhe sendet personale të tij.

*Kadam Rasul Dargah*: Një sit domethënës fetar që besohet se bujt gjurmën e profetit islamik, Muhammedit, i njohur për bukurinë e saj arkitekturore.

*Mazari i Panç Pirerit*: Një sit popullor fetar në fshatin e Bhagalpurit, që tërheq mijëra vizitorë në vit për lutje dhe pelegrinazh.

*Baradi*: Një fshat i njohur për rëndësinë e tij historike, që përmban Pallatin e Isa Khanit, Xhaminë Sonali dhe Ashramin e Loknath Brahmaçarit.

## Shiko gjithashtu
* Panam Nagari
* Bara Sardar Bari
* Isa Khani
* Xhamia Goaldi
* Bikramapuri
* Nateshvar Deula
* Pallati i Raxha Harishçandrës
* Pandua, Malda
* Gauda (qytet)
* Qyteti Xhamior i Bagerhatit
* Rrënojat e Vari-Bateshvarit
* Shankhanidhi House
* Historia e Bangladeshit
* Historia e Bengalit
* Lista e monumenteve të rëndësishme në divizionin e Dhakës
* Lista e vendeve arkeologjike në divizionin e Dhakës

## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* The World Monuments Fund's 2008 Watch List page for Sonargaon