Meka

**Meka** (zyrtarisht **Meqe-i Myqereme**, Arabisht: مَكَّة المكرمة *Makkat al-Mukarramah*) është qyteti më i njohur dhe më i rëndësishëm Islam. Ajo shtrihet në perëndim të Arabisë Saudite, tetëdhjetë km larg nga Deti i Kuq. Sipas vitit 2020, popullsia e qytetit është 2.042 milionë, duke e bërë qyteti i tretë më i madh në vend sipas popullsisë. Pelegrinët vizitojnë Mekën çdo vit gjatë Haxhit, në muajin e dymbëdhjetë (sipas kalendarit hixhri) të Dhul-Hixhes.

Meka është vendlindja e profetit Muhammed. Shpella Hira në majën e Xhebel en-Nur ("Mali i Dritës") ndodhet jashtë qytetit dhe këtu Muhammedit i'u shpallë Kurani. Vizita në Mekë për Haxh është një detyrim për të gjithë myslimanët e aftë. Xhamia e Madhe e Mekës, e njohur si *Mesxhid-yl Haram*, është shtëpia e Qabesë, që besohet nga myslimanët të jetë ndërtuar nga Ibrahimi dhe djali i tij Ismaili, është një nga vendet më të shenjta të Islamit dhe drejtimi për të gjithë myslimanët (Kible).

Sundimtarët myslimanë nga brenda dhe rreth rajonit u përpoqën prej kohësh ta merrnin qytetin dhe ta mbanin nën kontrollin e tyre, dhe kështu, ashtu si shumica e rajonit të Hixhazit, qyteti ka parë disa ndryshime të regjimit, të cilat i detyrohen historisë së tij të pasur. Qyteti më në fund u pushtua në pushtimin saudit të Hixhazit nga Ibën Saudi dhe aleatët e tij në vitin 1925. Që atëherë, Meka ka parë një zgjerim të jashtëzakonshëm në madhësi dhe infrastrukturë, me ndërtesa më të reja, moderne siç është Abraxh el-Bejt, ndërtesa e katërt më e lartë në botë dhe e treta për nga madhësia sipas sipërfaqes, që ngrihet mbi Xhaminë e Madhe. Qeveria saudite ka kryer gjithashtu një shkatërrim të disa strukturave historike dhe vendeve arkeologjike, siç është Kalaja Exhjad. Jo-myslimanët janë rreptësisht të ndaluar të hyjnë në qytet.

Nën qeverinë saudite, Meka qeveriset nga Komuna Rajonale e Mekës, një këshill bashkiak prej 14 anëtarësh të zgjedhur lokalisht të kryesuar nga kryetari i bashkisë (i quajtur *Emin* në arabisht) i emëruar nga qeveria saudite. Që nga maji 2015, kryetari i bashkisë së qytetit është Dr. Osame bin Fadhel el-Barr. *Amanah* e Qytetit të Mekës, e cila përbën Mekën dhe rajonin përreth, është kryeqyteti i Provincës Meke, e cila përfshin qytetet fqinje të Xhedës dhe Taifit, edhe pse Xhide është dukshëm më e madhe në popullsi krahasuar me Mekën. Guvernatori Krahinor i provincës që nga 16 maj 2007 është Princi Halid bin Faisal Al Saud u emërua si guvernatori i ri.

[parapamje|300px|[Mali i Arafatit në ditët e Haxhit, rreth vitit 2003]]

## Rëndësia në Islam 
[parapamje|Haxhi përfshin pelegrinë që vizitojnë Xhaminë e Shenjtë, por kryesisht kampe dhe duke kaluar kohë në fushat [Mina, Arabia Saudite|Mina dhe Arafat]]
Meka ka një vend të rëndësishëm në Islam dhe është qyteti më i shenjtë në të gjitha degët e fesë. Qyteti e merr rëndësinë e tij nga roli që luan në Haxh dhe Umre.

### Mesxhidi Haram 
Mesxhid el-Haram është xhamia më e madhe në botë dhe ndërtesa më e shtrenjtë në të gjithë botën. Është vendi i dy riteve më të rëndësishme si të Haxhit ashtu edhe të Umres, rrethrrotullimi rreth Qabes (tavaf) dhe ecja midis dy maleve Sefa dhe Merve (sa'i). Mesxhidi është gjithashtu vendi i Pusit Zemzem. Sipas traditës islame, një namaz në këtë xhami është e barabartë me 100,000 namaze në çdo xhami tjetër në botë.

### Qabeja 
Ekziston një ndryshim mendimi midis dijetarëve mbi atë që ndërtoi për herë të parë Qaben, disa besojnë se ajo u ndërtua nga engjëjt ndërsa të tjerët besojnë se u ndërtua nga Ademi. Pavarësisht, ajo u ndërtua disa herë para se të arrinte gjendjen e saj aktuale, më i famshmi nga këto rinovime ishte ai nga Ibrahimi. Qabja është gjithashtu drejtimi i përbashkët i namazit (kible) për të gjithë myslimanët. Sipërfaqja që rrethon Qaben në të cilën myslimanët bëjnë tavaf njihet si Mataf.

### Guri i Zi 
Guri i Zi (Arabisht: ٱلْحَجَرُ ٱلْأَسْوَد‎, *al-Ḥajaru al-Aswad*) është një gur, i konsideruar nga shkencëtarët të jetë një meteorit ose me origjinë të ngjashme dhe besohet nga myslimanët të jetë me origjinë hyjnore. Është e vendosur në një cep të Qabesë dhe është sunet (traditë profetike) ta prekësh dhe ta puthësh gurin. Zona përreth gurit në përgjithësi është gjithmonë e mbushur me njerëz dhe ruhet nga policë për të siguruar sigurinë e pelegrinëve.

### Mekami Ibrahim 
Ky është një gur në të cilin myslimanët besojnë se Ibrahimi qëndroi mbi të për të ndërtuar pjesët më të larta të Qabesë. Ai përmban dy gjurmë këmbësh që janë relativisht më të mëdha se këmbët mesatare të njeriut në ditët e sotme. Guri është ngritur dhe vendosur në një dhomë të artë gjashtëkëndëshe pranë Qabes në pllakën Mataf.

### Sefa dhe Merve 
Myslimanët besojnë se në zbulesën hyjnore për Muhamedin, Kuranin, Allahu përshkruan malet e Sefas dhe Merves si simbole të hyjnisë së tij. Ecja midis dy maleve shtatë herë, 4 herë nga Sefa në Merve dhe 3 herë nga Merve këmbyeshëm, konsiderohet si një shtyllë e detyrueshme.

### Haxhi dhe Umreja 
Pelegrinazhi i Haxhit, i quajtur gjithashtu pelegrinazh më i madh, tërheq miliona myslimanë nga e gjithë bota dhe pothuajse trefishon popullsinë e Mekës për një javë në muajin e dymbëdhjetë dhe të fundit (sipas kalendarit hixhri të Dhul-Hixhes. Në vitin 2019, Haxhi tërhoqi 2,489,406 pelegrinë në qytetin e shenjtë. Umreja, ose pelegrinazhi më i vogël, mund të bëhet në çdo kohë të vitit. Çdo mysliman i rritur, i shëndetshëm, i cili ka aftësi financiare dhe fizike për të udhëtuar në Mekë, duhet të kryejë Haxhillëkun të paktën një herë në jetë. Umreja, pelegrinazhi më i vogël mund të bëhet në çdo kohë. Përveç Mesxhidi Haram, pelegrinët gjithashtu duhet të vizitojnë qytetet afër Mines, Muzdalifes dhe Malin Arafat për rituale të ndryshme që janë pjesë e Haxhit.

### Xhebel en-Nur 
Ky është një mal që besohet nga myslimanët të ketë qenë vendi ku Muhamedi e kaloi kohën e tij larg nga qyteti aktiv i Mekës në izolim. Mali ndodhet në hyrjen lindore të qytetit dhe është pika më e lartë në qytet me 642 metra.

[parapamje|left|[Xhebel en-Nur]]

#### Shpella e Hirasë 
I vendosur në majë të Xhebel en-Nur, ky është vendi ku myslimanët besojnë se Muhamedi mori shpalljen e parë nga Allahu përmes Xhibrilit në moshën 40 vjeç.

### Topografia 
Qendra e qytetit shtrihet në një korridor midis maleve, i cili shpesh quhet "Gropa e Mekës". Zona përmban luginën e et-Tanim, luginën Beke dhe luginën Abkar. Ky vendndodhje malore ka përcaktuar zgjerimin bashkëkohor të qytetit.

### Burimet e ujit 
Në Mekën para-moderne, qyteti përdori disa burime kryesore të ujit. Të parët ishin puset lokale, të tilla si Pusi Zemzem, që prodhonin përgjithësisht ujë të njelmët. Burimi i dytë ishte burimi i *Ejn Zubejde* (Pranvera e Zybejdes). Burimet e kësaj pranvere janë malet e Jabal Sa'd dhe Xhebel Kabkāb, të cilat janë disa kilometra në lindje të Arafatit ose rreth 20 km në juglindje të Mekës. Uji transportohej prej tij duke përdorur kanale nëntokësore. Një burim i tretë shumë sporadik ishte reshjet e shiut të cilat ruheshin nga njerëzit në rezervuarë ose cisterna të vogla. Reshjet e shiut, siç janë të pakta, paraqesin gjithashtu rrezikun e përmbytjeve dhe kanë qenë një rrezik që nga kohërat më të hershme. Sipas el-Kurdi, ka pasur 89 përmbytje deri në vitin 1965. Në shekullin e kaluar, përmbytja më e rëndë ishte ajo e vitit 1942. Që nga ajo kohë, diga janë ndërtuar për të përmirësuar këtë problem.

### Klima 
Meka përmban një nxehtë shkretëtire (Köppen: BWh), në tre zona të ndryshme të qëndrueshmërisë së bimëve 10, 11 dhe 12. Ashtu si shumica e qyteteve të Arabisë Saudite, Meka ruan temperaturat e ngrohta deri të nxehta edhe në dimër, të cilat mund të shkojnë nga 19 ° C natën në 30 ° C pasdite, por gjithashtu, shumë rrallë, bie në temperatura zero dhe nën zero. Temperaturat e verës janë jashtëzakonisht të nxehta dhe vazhdimisht thyejnë shenjën 40 ° C pasdite, duke zbritur në 30 ° C në mbrëmje, por lagështia mbetet relativisht e ulët, në 30-40%. Shiu zakonisht bie në Mekë në sasi të vogla të shpërndara midis nëntorit dhe janarit, me shtrëngata të mëdha gjithashtu të zakonshme gjatë dimrit.

## Kultura 
Kultura e Mekës është prekur nga numri i madh i pelegrinëve që vijnë çdo vit, dhe kështu mburret me një trashëgimi të pasur kulturore. Si rezultat i numrit të madh të pelegrinëve që vijnë në qytet çdo vit, Meka është bërë larg qyteti më i larmishëm në botën myslimane. Në kontrast me pjesën tjetër të Arabisë Saudite, dhe posaçërisht Nexhdi, Meka është bërë, sipas *The New York Times*, "një oaz i mrekullueshëm i mendimit dhe diskutimit të lirë dhe, gjithashtu, i liberalizmit që nuk ka gjasa pasi mekasit e shohin veten si një fortesë kundër zvarritësve ekstremizmi që ka kapërcyer shumë debate islamike".

Al Baik, një restorant i ushqimit të shpejtë, është shumë i popullarizuar midis pelegrinëve dhe vendasve. Deri në vitin 2018, ajo ishte në dispozicion vetëm në Mekë, Medinë dhe Xhide, dhe udhëtimi në Xhide vetëm për të marrë një shije të pulës së skuqur ishte e zakonshme.

### Sporti 
Në Mekën para-moderne, sportet më të zakonshme ishin mundja e improvizuar dhe gara vrapimi. Futbolli tani është sporti më i popullarizuar në Mekë dhe mbretëri, dhe qyteti pret disa nga klubet më të vjetra sportive në Arabinë Saudite siç është el-Wehda FC (themeluar më 1945). Stadiumi Mbreti Abdulaziz është stadiumi më i madh në Mekë me një kapacitet prej 38,000.

## Shih edhe 
* Tebuku
* Mesxhidi Aksa

## Referime