Wile E. Coyote dhe Zogu Vrapues

**Wile E. Coyote** dhe **Zogu Vrapues** janë personazhe vizatimorë nga seria e filmave vizatimorë të animuar *Looney Tunes* dhe *Merrie Melodies*, të cilët u shfaqën për herë të parë në vitin 1949 në filmin e shkurtër teatral *Fast and Furry-ous*. Në secilin film, kojoti dinak dhe vazhdimisht i uritur përpiqet vazhdimisht ta kapë dhe ta hajë zogun vrapues, por është humoristikisht i pasuksesshëm. Në vend që të përdorë instinktin shtazor, kojoti përdor skema dhe pajisje absurde komplekse për të kapur prenë e tij. Ato kthehen në një kthesë komike, me kojotin që lëndohet gjithmonë në mënyrë të pahijshme. Shumë nga artikujt për këto pajisje porositen me postë nga Acme Corporation dhe kompani të tjera. *TV Guide* përfshiu Wile E. Coyote në listën e vitit 2013 të "60 Zuzarë më të Këqij të të Gjitha Kohërave".

Personazhet u krijuan për Warner Bros. në vitin 1948 nga Chuck Jones dhe shkrimtari Michael Maltese, me Maltese që vendosi gjithashtu modelin për aventurat e tyre. Personazhet luajnë në një seri të gjatë filmash të shkurtër vizatimorë teatrale (16 të parët e të cilëve u shkruan nga Maltese) dhe herë pas here filma vizatimorë të bërë për televizion. Fillimisht të menduar për të paroditur personazhe vizatimorë ndjekës si *Tomi dhe Xherri*, ata u bënë të njohur më vete. Deri në vitin 2014, ishin bërë 49 filma vizatimorë me personazhet (përfshirë katër filma të shkurtër CGI), shumica nga Jones.

## Historia
### Koncepti
Jones e bazoi kojotin në librin e Mark Twain *Roughing It*, në të cilin Twain e përshkroi kojotin si "një skelet të gjatë, të hollë, të sëmurë dhe me pamje të mjerueshme" që është "një alegori e gjallë dhe që merr frymë e Want. Ai është gjithmonë i uritur". Jones tha se krijoi karikaturat Wile E. Coyote-Road Runner si një parodi të karikaturave tradicionale "mace dhe mi" siç janë *Tomi dhe Xherri*. Ai gjithashtu citon adaptimin e vitit 1941 të Frank Tashlin të *The Fox and the Grapes* si frymëzim për shkak të përdorimit të shakave të errëta. Jones e modeloi pamjen e kojotit sipas kolegut të tij animator Ken Harris.

Në serialin kryesor, Wile E. nuk flet, por portretizohet si një personazh memec që komunikon duke përdorur shenja. Megjithatë, ai flet në disa filma vizatimorë; kur flet, ai ka një theks të dukshëm amerikan të klasës së lartë dhe shpesh e quan veten gjeni ose super-gjeni. Filmi i shkurtër i vitit 1965, *Zip Zip Hooray!*, është paraqitja e tij e parë si folës, në të cilin ai shpjegon dëshirën e tij për të ngrënë Zogun Vrapues, dhe në një film tjetër të shkurtër të vitit 1965, *Road Runner a Go-Go*, ai shpjegon se si i vendos kamerat e tij në shkretëtirë. Ai flet gjithashtu në katër filmat e parë vizatimorë ku përballet me Bugs Bunny—*Operation: Rabbit*, *To Hare is Human*, ''Rabbit's Feat*, dhe *Compressed Hare*.

### Peizazhi
Peizazhi i shkretëtirës në tre filmat e parë vizatimorë, *Fast and Furry-ous* (1949), *Beep, Beep* (1952), dhe *Going! Going! Gosh!* (gjithashtu 1952), u krijua nga Robert Gribbroek dhe ishte mjaft realist. Në shumicën e filmave vizatimorë të mëvonshëm, peizazhi u krijua nga Maurice Noble dhe ishte shumë më abstrakt, veçanërisht pas vitit 1955. Ai bazohet në shkretëtirat e Shteteve të Bashkuara Jugperëndimore.

### Ligje dhe rregulla
Në librin e tij *Chuck Amuck: The Life and Times of an Animated Cartoonist'', Chuck Jones pohoi se ai dhe artistët pas karikaturave Road Runner dhe Wile E. Coyote i përmbaheshin disa rregullave të thjeshta, por të rrepta:

# "Zogu Vrapues nuk mund ta dëmtojë Kojotin përveçse duke bërë 'Bip-Bip!'"
# "Asnjë forcë e jashtme nuk mund ta dëmtojë Kojotin - vetëm paaftësia e tij ose dështimi i produkteve Acme."
# "Kojoti mund të ndalet në çdo kohë - nëse nuk do të ishte fanatik. (Përsërit: 'Një fanatik është ai që dyfishon përpjekjet e tij kur ka harruar qëllimin e tij.' - George Santayana)."
# "Asnjë dialog, përveç 'Bip-Bip!'"
# "Vrapuesi i Rrugës duhet të qëndrojë në rrugë - përndryshe, logjikisht, ai nuk do të quhej Vrapuesi i Rrugës."
# "I gjithë veprimi duhet të kufizohet në mjedisin natyror të dy personazheve - shkretëtirën jugperëndimore të Amerikës."
# "Të gjitha materialet, mjetet, armët ose komoditetet mekanike duhet të merren nga Korporata Acme."
# "Sa herë që është e mundur, bëjeni gravitetin armikun më të madh të Kojotit."
# "Kojoti është gjithmonë më i poshtëruar sesa i dëmtuar nga dështimet e tij."

Këto rregulla nuk u ndoqën gjithmonë, dhe në një intervistë vite pasi u realizua seriali, Michael Maltese, shkrimtari kryesor i 16 karikaturave origjinale, deklaroi se nuk kishte dëgjuar kurrë për këto ose për ndonjë "rregull" dhe i hodhi poshtë ato si "vëzhgim pas prodhimit".

### Running gags
Në shumë nga filmat e shkurtër, një vizatim zakonisht fillon me Wile E. Coyote që ndjek Zogun Vrapues në një përpjekje të dëshpëruar për ta kapur atë, vetëm që Zogu Vrapues të largohet me shpejtësi marramendëse, për habinë e plotë të Coyote. Gjithashtu, shumica e filmave të shkurtër para vitit 1965 i caktojnë secilit personazh emra të rremë në latinisht, të tillë si "*Carnivorous Vulgaris*" për Coyote dhe "*Acceleratti Incredibilus*" për Zogun Vrapues, ashtu si disa filma të shkurtër nga viti 1979 deri në vitin 2000.

Një running gag e dukshme përfshin Coyote që bie nga shkëmbinjtë e lartë; pasi për një moment qëndron pezull në ajër, sikur rënia të vonohet derisa ai të kuptojë se nuk ka asgjë poshtë tij. Pjesa tjetër e skenës, e xhiruar nga një pamje e lartë, e tregon atë duke rënë në një kanion aq të thellë sa figura e tij humbet përfundimisht nga shikimi, me vetëm një shtresë të vogël pluhuri që tregon ndikimin e tij. Në vizatimet e Chuck Jones, Coyote zakonisht rrëzohet ose bie me fytyrë lart. Sidoqoftë, ai është më i animuar sesa në rëniet e tij të epokës D-FE, të cilat gjithmonë e tregojnë atë duke rënë me fytyrë përtokë dhe të ngurtë. Vizatimet e Format Productions i zhvlerësojnë edhe më shumë rëniet duke e treguar kojotin tashmë pothuajse në fund kur fillon xhirimi nga lart.

Coyote është dukshëm një artist i shkëlqyer, i aftë të pikturojë shpejt interpretime realiste të gjërave të tilla si tunelet dhe skenat buzë rrugës, në përpjekje të mëtejshme (dhe po aq të kota) për të mashtruar Zogun Vrapues. Përveç kësaj, një shaka tjetër e vazhdueshme përfshin kojotin duke u përpjekur, më kot, të mbrohet nga një shkëmb i madh që bie dhe është gati ta shtypë atë.

### Korporata Acme
Wile E. Coyote shpesh merr pajisje të ndryshme komplekse dhe qesharake nga një kompani porosish me postë, korporata fiktive Acme, të cilat ai shpreson se do ta ndihmojnë të kapë Zogun Vrapues. Pajisjet dështojnë gjithmonë në një mënyrë të pamundur dhe spektakolare.

Në gusht, shtator dhe tetor 1982, *National Lampoon* publikoi një seri me tre pjesë që përshkruante padinë që Wile E. ngriti kundër Korporatës Acme për artikujt me defekte që i shitën gjatë ndjekjes së Zogut Vrapues. Edhe pse Zogu Vrapues u paraqit si dëshmitar për paditësin, Coyote përsëri e humbi gjyqin.

## Referime