Filozofia e arsimit

**Filozofia e arsimit** është dega e filozofisë së aplikuar që hulumton natyrën e arsimit si dhe qëllimet dhe problemet e tij. Ai përfshin shqyrtimin e teorive arsimore, supozimet e pranishme në to dhe argumentet pro dhe kundër tyre. Është një fushë ndërdisiplinore që merr frymëzim nga disiplina të ndryshme si brenda dhe jashtë filozofisë, si etika, filozofia politike, psikologjia dhe sociologjia. Këto lidhje reflektohen edhe në ndikimin domethënës dhe të gjerë që ka pasur filozofia e arsimit në disiplina të tjera. Shumë nga teoritë e tij fokusohen veçanërisht në arsimin në shkolla, por përfshin edhe forma të tjera të edukimit. Teoritë e tij shpesh ndahen në teori përshkruese dhe normative. Teoritë përshkruese ofrojnë një vështrim neutral ndaj vlerës se çfarë është edukimi dhe si të kuptohen konceptet e tij themelore, në kontrast me teoritë normative, të cilat përcaktojnë se si duhet të praktikohet arsimi ose cila është forma e duhur e edukimit.

## Hyrje 
Një nga vështirësitë për të dhënë një përkufizim më të saktë është larmia e madhe e temave që po diskutohen në filozofinë e edukimit. Disa studime fokusohen në konceptet e tij themelore, si konceptet e edukimit, mësimdhënies, të nxënit dhe studentit. Studime të tilla shpesh marrin formën e analizës konceptuale, e cila synon të qartësojë konceptet duke zbuluar përbërësit e tyre themelorë. Shumë diskutime përqendrohen rreth qëllimeve të edukimit, dmth çështjet si pse individët duhet të arsimohen dhe cilat qëllime duhet të ndiqen në proces. Ekziston një marrëveshje e gjerë që këto synime përfshijnë përcjelljen e njohurive si dhe zhvillimin e aftësive të arsyetimit të mirë, të gjykuarit dhe të veprimit. Por teoritë që përshkruajnë qëllime më specifike dhe rëndësinë e tyre relative janë zakonisht të diskutueshme. Sugjerimet e spikatura përfshijnë kuriozitetin, kreativitetin, racionalitetin, moralin, lirinë, autonominë dhe mendjen e hapur. Një diskutim i rëndësishëm në lidhje me qëllimet epistemike të edukimit është nëse edukimi duhet të fokusohet kryesisht në transmetimin e besimeve të vërteta ose më mirë në aftësinë për të arsyetuar dhe për të arritur në njohuri të reja vetë. Në këtë kontekst, shumë teoricienë theksojnë rëndësinë e të menduarit kritik në dallim nga indoktrinimi. Të menduarit kritik është një formë arsyetimi që është reflektues, i kujdesshëm dhe i përqendruar në përcaktimin se çfarë të besohet ose si të veprohet. Ai përfshin gjithashtu aftësinë për të sfiduar pretendimet e pajustifikuara nga autoritetet epistemike, në kontrast me indoktrinimin, i cili kryesisht ka të bëjë me futjen e besimeve të caktuara në mendjen e studentit pa marrë parasysh statusin e tyre provues. Një debat tjetër rreth qëllimeve të arsimit është nëse përfituesi kryesor është individi i arsimuar apo shoqëria që e ka këtë individ si anëtar të saj.

Shumë nga diskutimet më specifike në filozofinë e edukimit kanë të bëjnë me përmbajtjen e kurrikulës. Kjo përfshin pyetjet nëse, kur dhe në çfarë detajesh duhet të mësohet një temë e caktuar, si edukimi seksual apo feja. Debate të tjera fokusohen në përmbajtjet dhe metodat specifike të përdorura në edukimin moral, artistik dhe shkencor. Disa filozofë hetojnë lidhjen midis arsimit dhe pushtetit, shpesh në mënyrë specifike në lidhje me fuqinë e përdorur nga shtetet moderne për t'i detyruar fëmijët të ndjekin shkollën, një praktikë e refuzuar nga disa përkrahës të lëvizjeve të deshkollimit dhe moshkollimit (Deschooling society). Një çështje tjetër është problemi i barazisë në arsim, gjegjësisht kërkesa që të gjithë nxënësit të trajtohen në mënyrë të barabartë në arsimin publik. Kjo shpesh kuptohet në kuptimin që arsimi duhet të hapë të njëjtat mundësi për të gjithë. Ky ideal kërcënohet nga burime të ndryshme pabarazie, si diskriminimi aktiv dhe shpërndarja e pabarabartë e pasurisë. Në lidhje me kërkimin arsimor, disa filozofë të arsimit promovojnë një qasje sasiore, e cila ndjek shembullin e shkencave natyrore duke përdorur studime të gjera eksperimentale. Të tjerë preferojnë një qasje cilësore, e cila është më afër metodologjisë së shkencave sociale dhe tenton t'i japë më shumë rëndësi studimeve të rasteve individuale. Një temë që ka marrë një rëndësi të veçantë në diskutimin bashkëkohor është roli i testimit të standardizuar në shkolla publike.

Shkolla të ndryshme filozofike kanë zhvilluar këndvështrimin e tyre për çështjet kryesore të arsimit. Ekzistencialistët theksojnë rolin e autenticitetit ndërsa pragmatistët i japin rëndësi të veçantë mësimit dhe zbulimit aktiv. Feministët dhe postmodernistët shpesh përpiqen të zbulojnë dhe sfidojnë paragjykimet dhe format e diskriminimit të pranishme në praktikat aktuale arsimore. Lëvizje të tjera filozofike përfshijnë perennializmin, edukimin klasik, esencializmin, pedagogjinë kritike dhe progresivizmin. Historia e filozofisë së arsimit filloi në filozofinë antike dhe ka mbetur një temë e rëndësishme deri në ditët e sotme. Pavarësisht historisë së saj të gjatë dhe të larmishme, ajo u shfaq si një degë sistematike e filozofisë vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të. Në universitete, filozofia e arsimit zakonisht është pjesë e departamenteve ose kolegjeve të arsimit.

## Përkufizimi 
Filozofia e edukimit është dega e filozofisë që shqyrton natyrën, qëllimet dhe problemet e edukimit.

Ndërsa ekziston një marrëveshje e gjerë për temat e përgjithshme të diskutuara në filozofinë e arsimit, është rezultuar e vështirë të jepet një përkufizim i saktë i saj. Filozofia e edukimit i përket kryesisht filozofisë së aplikuar. Termi "arsim" mund t'i referohet ose procesit të edukimit ose fushës së studimit që hulumton arsimin si ky proces. Kjo paqartësi reflektohet edhe në nivelin e filozofisë së edukimit, e cila përfshin studimin e presupozimeve dhe çështjeve filozofike si të edukimit si proces ashtu edhe si disiplinë.

## Klasifikimi 
Janë sugjeruar nënndarje të ndryshme të filozofisë së edukimit. Një kategorizim bën dallimin midis çështjeve përshkruese dhe normative. Teoritë përshkruese synojnë të përshkruajnë se çfarë është edukimi dhe si të kuptohen konceptet e lidhura me të. Këtu përfshihen edhe pyetjet epistemologjike, të cilat pyesin jo nëse një teori për edukimin është e vërtetë apo e rreme, por si mund të arrihet tek njohuria për t'iu përgjigjur pyetjeve të tilla. 

## Temat kryesore 
Temat dhe problemet kryesore me të cilat merret filozofia e edukimit janë:
* Konceptet themelore të edukimit (të nxënit, mësimi, arsimi, edukimi, shkolla, mësimdhënia)
* Qëllimet e edukimit 
* Epistemika 
* Mendimi kritik dhe indoktrinimi
* Individi dhe shoqëria
* Kurrikula 
* Fuqia dhe Barazia
* Epistemologjia

## Lëvizjet filozofike 
* Ekzistencializmi 
* Perenializmi
* Edukimi klasik 
* Esencializmi
* Edukimi demokratik
* Progresivizmi
* Deshkollarizimi 
* Edukimi meditativ
* Pedagogjia kritike

## Historia 
### Lashtësia 
* Sokrati
* Platoni
* Aristoteli

### Mesjeta 
* Ibn Sina
* Ibn Tufail

### Moderna 
* Michel de Montaigne
* John Locke
* Jean-Jacques Rousseau
* Immanuel Kant
* Charlotte Mason

### Shekulli 20 dhe 21 
* Rudolf Steiner
* John Dewey
* Maria Montessori
* William Heard Kilpatrick
* William Bagley
* A.S. Neill
* Martin Heidegger
* Jean Piaget
* Mortimer Jerome Adler
* Harry S. Broudy
* Jerome Bruner
* Paulo Freire
* John Holt
* Nel Noddings

## Organizatat dhe shoqatat profesionale 
## Shih edhe 
* Arsimi
* Pedagogjia
* Edukologjia
* Metodologjia
* Arsimi filozofik
* Teoria e të mesuarit (edukimi)
* Historia e arsimit dhe Historia e pedagogjisë

## Literatura 
**Classic and Contemporary Readings in the Philosophy of Education*, by Steven M. Cahn, 1997, .
**A Companion to the Philosophy of Education* (Blackwell Companions to Philosophy), ed. by Randall Curren, Paperback edition, 2006, .
**The Blackwell Guide to the Philosophy of Education*, ed. by Nigel Blake, Paul Smeyers, Richard Smith, and Paul Standish, Paperback edition, 2003, .
* 
**Philosophy of Education* (Westview Press, Dimension of Philosophy Series), by Nel Noddings, Paperback edition, 1995, .
* The quarterly review of comparative education: Aristotle http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/aristote.pdf 
* Andre Kraak, Michael *Young Education in Retrospect: Policy And Implementation Since 1990*https://books.google.com/books?hl=es&lr=&id=VPsXv7PhC5YC&oi=fnd&pg=PA59&dq=educational+progressivism&ots=2ly7d8JYz3&sig=xtT_G96TsF-4RMa9t1XuxyKbv7w#v=onepage&q=educational%20progressivism&f=false
* Daan Thoomes, *The necessity of education*. In: *The History of education and childhood*. Radboud University, Nijmegen, 2000 https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/33639
* Freire, UNESCO publication 

## Referime