António de Oliveira Salazar

**António de Oliveira Salazar**  (; 28 April 1889 – 27 July 1970) ishte një burrë shteti, akademik dhe ekonomist portugez që shërbeu si Kryeministër i Portugalisë nga 1932 deri në 1968. Pasi erdhi në pushtet nën  ("Diktatura Kombëtare"), ai e riformuloi regjimin si  ("Shteti i Ri") tashmë korporatist, me veten në krye si diktator. Regjimi që ai krijoi zgjati deri më 1974, duke e bërë atë një nga regjimet diktatoriale më jetëgjata në Europë.

Një profesor i ekonomisë politike në Universitetin e Koimbrës, Salazari hyri në jetën publike si ministër i financave me mbështetjen e Presidentit Óscar Carmona pas grushtit të shtetit të 28 majit 1926 . Ushtria e vitit 1926 e pa veten si roje të kombit nën optikën e paqëndrueshmërisë dhe dështimit të perceptuar të Republikës së Parë, por ata nuk e kishin idenë se si t'i trajtonin sfidat kritike të kohës.  Brenda një viti, i pajisur me fuqi të veçanta kushtetuese, Salazar baraspeshoi buxhetin dhe stabilizoi monedhën e Portugalisë. Salazar prodhoi të parën nga shumë teprica buxhetore.  Ai promovoi administratën civile në regjimin autoritar kur politika e gjithnjë e më shumë vendeve po militarizohej.  Synimi i Salazarit ishte depolitizimi i shoqërisë dhe jo mobilizimi i popullatës.  Megjithatë, Portugalia mbeti kryesisht e pazhvilluar, popullsia e saj relativisht e varfër dhe me arsim të ulët në krahasim me pjesën tjetër të Evropës. 

Në kundërshtim me komunizmin, socializmin, sindikalizmin dhe liberalizmin, sundimi i Salazarit ishte konservator, korporatist dhe nacionalist ; ishte edhe kapitalist deri diku edhe pse në mënyrë shumë të kushtëzuar deri në fillimin e fazës përfundimtare të sundimit të tij, në vitet 1960.  Salazari u distancua nga fashizmi dhe nazizmi, të cilat ai i përshkroi si një " çezarizëm pagan" që nuk njihte kufij ligjorë, fetarë apo moralë.  Gjatë gjithë jetës së tij, Salazar iu shmang retorikës populiste .  Ai në përgjithësi ishte kundër konceptit të partive politike kur, në vitin 1930, krijoi Bashkimin Kombëtar. Salazar e përshkroi dhe promovoi partinë si një "jopartiake"  dhe njoftoi se Bashkimi Kombëtar do të ishte antiteza e një partie politike.  Ai promovoi katolicizmin, por argumentoi se roli i Kishës ishte shoqëror, jo politik, dhe negocioi Konkordatin e vitit 1940 që e mbajti kishën larg politikës. Një nga motot e regjimit të Salazarit ishte  ("Zoti, Atdheu dhe Familja"), megjithëse ai kurrë nuk e ktheu Portugalinë në një shtet konfesional .  

Me regjimin  që i mundësonte atij të ushtronte pushtete të mëdha politike, Salazar përdori censurën dhe policinë sekrete PIDE për të shuar opozitën. Një lider i opozitës, Humberto Delgado, i cili sfidoi hapur regjimin e Salazar në zgjedhjet presidenciale të vitit 1958, fillimisht u internua dhe më pas u vra nga policia sekrete e Salazarit. Salazari mbështeti Francisko Frankon në Luftën Civile Spanjolle dhe luajti një rol kyç në mbajtjen asnjëanëse të Portugalisë dhe Spanjës gjatë Luftës së Dytë Botërore, ndërsa ende ofronte ndihmë për aleatët .    Pavarësisht se ishte një diktaturë, Portugalia nën sundimin e tij mori pjesë në themelimin e disa organizatave ndërkombëtare. Vendi ishte një nga 12 anëtarët themelues të Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) në 1949, u bashkua me Bashkimin e Pagesave Europiane në 1950 dhe ishte një nga anëtarët themelues të Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë (EFTA) në 1960; ishte gjithashtu një anëtar themelues i Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik në 1961. Nën sundimin e Salazarit, Portugalia gjithashtu iu bashkua Marrëveshjes së Përgjithshme mbi Tarifat dhe Tregtinë në 1961 dhe filloi Luftën Koloniale Portugeze . Doktrina e plurikontinentalizmit ishte baza e politikës territoriale të Salazarit, një konceptim i Perandorisë Portugeze si një shtet i unifikuar që shtrihej në shumë kontinente. Pasi Salazar ra në koma në vitin 1968, Presidenti Américo Tomás e shkarkoi atë nga posti i kryeministrit. 

 u shemb gjatë Revolucionit të Karafilave të vitit 1974, katër vjet pas vdekjes së Salazarit. Në dekadat e fundit, "burime dhe metoda të reja janë duke u përdorur nga historianët portugez në një përpjekje për t'u përballur me diktaturën që zgjati dyzet e tetë vjet".