Idealizmi absolut

parapamje|308x308px|G.W.F. Hegel
**Idealizmi absolut** është një filozofi ontologjikisht moniste e lidhur kryesisht me GWF Hegel dhe Friedrich Schelling, të cilët të dy ishin filozofë idealistë gjermanë në shekullin e 19-të. Etiketa u është bashkangjitur edhe të tjerëve si Josiah Royce, një filozof amerikan i cili u ndikua shumë nga vepra e Hegelit dhe idealistët britanikë .  

Në këtë kapitull, do të fokusohemi në themelin e Idealizmit Absolut, duke filluar me prejardhjen e kësaj doktrine filozofike. Idealizmi Absolut lindi dhe zhvilloi në kohën e Romantizmit dhe është një nga ndër përfaqësuesit kryesorë të filozofisë gjermane të shekullit XIX. Filozofët e kësaj periudhe, si Emmanuel Kant dhe Georg Wilhelm Friedrich Hegel, kanë pasur një ndikim të madh në formulimin e ideve themelore të Idealizmit Absolut.

Një nga aspektet thelbësore të kuptimit të Idealizmit Absolut është përqëndrimi tek ideja se realiteti është produkti i mendjes dhe vetëdijes së individit. Në këtë kontekst, konceptet e ideve absolute dhe mendjes absolute luajnë një rol kyç. Ideja absolute është e njohur dhe e paqëndrueshme, ndërsa mendja absolute është fuqia krijuese që prodhon të gjitha formën dhe përmbajtjen e realitetit.

Gjithashtu, ndikimi i filozofisë hegeliane në këtë kornizë është thelbësor. Teoria e dialektikës hegeliane, e njohur si dialektika hegeliane, përfaqëson një qasje të thellë në shqyrtimin e ndryshimeve dhe zhvillimeve në realitet. Përmes dialektikës, Hegel argumenton se përparimi i vetëdijes dhe zhvillimi i historisë janë rezultat i kontradiktave dhe konflikteve që ndodhin në nivelin e ideve.

Idealizmi Absolut lidhet me traditat filozofike të mëparshme, siç janë idealizmi platonik dhe filozofia e Kantit. Në veprën e tij "Republika", Platoni diskuton për rëndësinë e ideve absolute si realitetet më të vërteta dhe të qëndrueshme. Ndërkaq, Kant paraqet konceptin e vetëdijes absolute si bazë e diturisë dhe perceptimit të realitetit në veprën e tij "Kritika e arsyejës së pastër".

**Filozofët e shquar të Idealizmit Absolut**

Georg Wilhelm Friedrich Hegel, një filozof gjerman i shekullit XIX, është një nga figurat kryesore të lidhura me Idealizmin Absolut. Vepra e tij më e njohur, "Fenomenologjia e shpirtit", trajton zhvillimin e vetëdijes dhe të ndërgjegjës si një proces historik. Hegel argumenton se përparimi i vetëdijes vjen nga një konflikt dialektik midis kontradiktave, ku çdo fazë e zhvillimit është një përmirësim i mëparshëm. Sistemi i tij filozofik, i njohur si "Sistemi Hegelian", shpalos ideja e Spiraleve Dialektike, ku çdo moment është i lidhur me momentin tjetër në një mënyrë të qëndrueshme.

Johann Gottlieb Fichte Johann Gottlieb Fichte, një filozof gjerman tjetër i shekullit XIX, ka lënë gjurmë të ndjeshme në zhvillimin e Idealizmit Absolut. Në veprën e tij "Mendja e fjalës", Fichte vë theksin në vetëdijen absolute dhe thelbin e mendjes. Ai argumenton se vetëdija nuk është vetëm një pasqyrë e realitetit, por është ajo që krijon realitetin. Sipas Fichte, mendja absolute është forca krijuese që shndërrohet në bazën e perceptimit dhe krijimit të realitetit.

Josiah Royce, një filozof amerikan i shekullit XIX, ka sjellë një kontribut të rëndësishëm në kontekstin e Idealizmit Absolut. Vepra e tij "Mendja e Absolutit" fokusohet në ndërgjegjen e Absolutit si një bazë për dituri dhe moral. Royce vë theksin në marrëdhënien midis ndërgjegjes së individit dhe ndërgjegjes së përgjithshme, duke përmendur konceptin e Komunitetit të Përjetshëm si një formë të ndërgjegjes së përgjithshme.

Friedrich Schelling, një filozof gjerman i shekullit XIX, ka qenë gjithashtu i përfshirë në zhvillimin e Idealizmit Absolut. Ai thekson rëndësinë e bashkëpunimit midis shpirtit dhe natyrës si një aspekt thelbësor i vetëdijes absolute. Përmes veprës së tij "Sistemi i Identitetit", Schelling paraqet një teori të ndërgjegjes së përgjithshme, duke e shpjeguar ndërgjegjen si një bashkëveprim midis subjektit dhe objektit.

Karl Christian Friedrich Krause, një filozof gjerman i shekullit XIX, ka propozuar një version të tij të Idealizmit Absolut. Ai përcakton Absolutin si thelbin e vetëdijes dhe të ekzistencës. Krause argumenton se vetëdija absolute është e përbërë nga një bashkësi e ndërgjegjeve individuale dhe është përshkrimi më i plotë i realitetit.

## Neohegelianizmi 
Neo-Hegelianizmi është një lëvizje filozofike dhe intelektuale e cila krijoi dhe zhvilloi idetë dhe të dhënat e Hegelit në një kohë më të re dhe në kontekstin e sfidave intelektuale të kohës. Ky term i përdoret për të përshkruar një grup filozofësh dhe intelektualësh që u ndikuan thellësisht nga veprat dhe ideve e Georg Wilhelm Friedrich Hegelit, por që gjithashtu u përpjekën të rishikojnë dhe të përshtatin këto ide në dritën e sfidave moderne.

Neo-Hegelianizmi zhvilloi kryesisht në shekullin XIX dhe fillim të shekullit XX, si një reagim ndaj interpretimit tradicional të Hegelit dhe përpjekjes për t'i dhënë kuptim më aktual dhe aktualitet ideve hegeliane. Ideja kryesore e neo-hegelianizmit është se vetëdija dhe ndërgjegjja janë thelbësore për kuptimin dhe perceptimin e realitetit. Ata përqendrohen në procesin e zhvillimit të vetëdijes dhe ndikimin e saj në kuptimin e historisë, kulturës, moralitetit dhe politikës. Ndërsa Hegeli ishte i interesuar për krijimin e një sistemi filozofik të plotë, neo-hegelianët u përqendruan në aspektet specifike të veprave të Hegelit dhe i aplikuan ato në fusha të ndryshme të dijes dhe të shkencave shoqërore.

### Hegelianizmi pas Hegelit 
Pas vdekjes së Georg Wilhelm Friedrich Hegelit, lëvizja hegeliane pësoi një shkismë të ndjeshme në interpretimin dhe përdorimin e ideve të tij. Kjo shkismë u zhvillua si rezultat i ndryshimeve të kohës dhe ndikimit të faktorëve intelektualë dhe politikë.

Shkolla e Drejtësisë: Një prej shkismave më të shquara ishte ndarja midis shkollës së drejtësisë, e njohur edhe si shkolla e djathtë hegeliane, dhe shkollës së shkathtësisë, e njohur edhe si shkolla e majtë hegeliane. Shkolla e Drejtësisë, përfaqësuar nga filozofë si Karl Friedrich Göschel dhe Karl Ludwig Michelet, u përqendrua në aspektin objektiv dhe idealin e shtetit, që përfaqësohej nga autoriteti dhe rregulli i ligjit. Ata theksuan rolin e ligjit dhe institucioneve në shoqëri dhe shtronin thelbin e hegelianizmit në përpjekjet për të kuptuar dhe zhvilluar të drejtën.

Shkolla e Shkathtësisë: Në anën tjetër, shkolla e shkathtësisë, përfaqësuar nga filozofë si Ludwig Feuerbach dhe Max Stirner, u përqendrua në aspektin subjektiv dhe theksuan vetëdijen individuale dhe lirinë personale. Ata kritikuan aspektin objektiv dhe autoritar të hegelianizmit dhe argumentuan se ndërgjegja dhe vetëdija individuale duhet të jenë në qendër të kuptimit filozofik.

### Neo-hegelianë të tjerë të shquar 
* Karl Marks (1818–1883), një filozof, ekonomist, historian, sociolog, teoricien politik, gazetar dhe revolucionar socialist gjerman.
* Francis Herbert Bradley (1846–1924), një idealist absolut britanik që përshtati Metafizikën e Hegelit.
* Bernard Bosanquet (1848–1923), një idealist dhe filozof spekulativ britanik që pati një ndikim të rëndësishëm në filozofinë politike dhe në politikën publike dhe sociale.
* Josiah Royce (1855–1916), një mbrojtës amerikan i idealizmit absolut.
* Benedetto Croce (1866–1952), një filozof italian që mbrojti rrëfimin e Hegelit se si ne e kuptojmë historinë. Croce shkroi kryesisht për tema estetike, të tilla si frymëzimi/intuita artistike dhe shprehja personale.
* Giovanni Gentile (1875–1944), filozof i rëndësishëm brenda lëvizjes fashiste.
* Alexandre Kojève (1902-1968), dha shkas për një kuptim të ri të Hegelit në Francë gjatë viteve 1930. Leksionet e tij u ndoqën nga një grup i vogël por me ndikim intelektualësh duke përfshirë Raymond Queneau, Georges Bataille, Maurice Merleau-Ponty, André Breton, Jacques Lacan, Raymond Aron, Roger Caillois, Michel Leiris, Henry Corbin dhe Jean - influence. Paul Sartre.

## Kritikat 
Kritika Epistemologjike: Kritikët argumentojnë se idealizmi absolut vë theks të tepërt në rolin e ndërgjegjes dhe subjektivitetit, neglizhent rëndësinë e dëshmisë empirike dhe realitetit objektiv. Ata vënë në dyshim se kjo theksim i përvojës subjektive mund të çojë në ndarje nga bota e jashtme dhe në mbështetje të tepërt në koncepte abstrakte.

Kritika Metafizike: Kritikët sfidojnë pretendimet metafizike të idealizmit absolut, veçanërisht konceptin e një Absoluti ose mendjes universale që përfshin gjithçka. Ata argumentojnë se sugjerimi i një entiteti transcendent të tillë është spekulativ dhe mungon dëshmia empirike. Përveç kësaj, koncepti i një mendje të gjithëpërfshirë shtron pyetje lidhur me marrëdhënien e saj me ndërgjegjet individuale dhe natyrën e identitetit personal.

Idealizmi kundër Materializmit: Idealizmi absolut shpesh krahasohet me materializmin, i cili sugjeron se realiteti është themelisht i përbërë nga materia dhe proceset fizike. Kritikët argumentojnë se idealizmi absolut neglizhon dimensionin material të ekzistencës dhe nënvlerëson rëndësinë e botës materiale në favor të një fushët thjesht mendore ose shpirtërore.

Kritika Teleologjike: Disa kritikë vënë në dyshim implikimet teleologjike të idealizmit absolut. Ata argumentojnë se theksimi në një qëllim të paracaktuar në zhvillimin e ndërgjegjes dhe historisë mund të neglizhojë natyrën e rastësishme dhe të paparashikueshme të veprimeve njerëzore dhe ndryshimeve shoqërore. Kjo kritikë lë në pikëpyetje determinizmin dhe kufizimet potenciale që ai imponon mbi veprimtarinë dhe lirinë e njeriut.

Kritika Etike dhe Politike: Kritikët argumentojnë se idealizmi absolut ka tendencë të vë në thelb realm të ideve dhe koncepteve mbi çështjet etike dhe politike të konkreta. Ata vënë në dyshim se ky fokus në aspektet teorike të realitetit mund të çojë në distancim nga çështjet sociale praktike dhe të pengojë zhvillimin e zgjidhjeve të dukshme për problemet shoqërore.

## Shih edhe 
* Doktrina e marrëdhënieve të brendshme
* Romantizmi Jena
* Idealizmi objektiv

## Burimet