Historia e librit

[parapamje|*Librat e Ditëlindjeve*, një skulpturë në [Berlini|Berlin.]]
 nga Gjon Buzuku, 1555, libri i parë në gjuhën shqipe.]]
**Historia e librit** si një disiplinë e pavarur akademike e pranua vetëm në vitet 1980. Në konstituimin e kësaj disiplinë kanë dhënë kontrubitin e tyre specialistë nga fushat e tekstologjisë, kodikologjisë, bibliografisë, filologjisë, paleografisë, historisë së artit, historisë shoqërore dhe historisë kulturore. Qëllimi i saj kryesor është të tregojë se libri si një objekt i tërësishëm, dhe jo vetëm teksti i përmbajtur brenda tij, është një përcjellës i ndërveprimit midis lexuesve dhe fjalëve. 

Para evolucionit të shtypshkronjës, e cila u bë e famshme nga Bibla e Gutenbergut, secili tekst ishte një artikull unik i punuar me dorë, i personalizuar përmes tipareve të projektimit të përfshira nga shkruesi ose skribi, pronari, libruesi dhe ilustruesi.  Analiza e secilës pjesë përbërëse të librit zbulon qëllimin e tij, ku dhe si është mbajtur, kush e ka lexuar atë, besimet ideologjike dhe fetare të periudhës dhe nëse lexuesit ndërvepruan me tekstin brenda tij. Edhe mungesa e provave të kësaj natyre na jep të dhëna të vlefshme për natyrën e një libri të veçantë. 

Historia e librit si një fushë e veçantë studimore u paraqit në gjysmën e dytë të shekullit XX. Ajo u nxit sidomos nga vepra me titull *Printerët dhe komunikimi vizual* (1953) shkruar nga William Ivins Jr., pastaj nga vepra ''L'apparition du livre* (*Paraqitja e librit: Ndikimi i shtypjes, 1450-1800* ) të vitit 1958 shkruar nga Henri-Jean Martin dhe Lucien Febvresi si dhe libri me titull *Gutenberg Galaxy:The Making of Type Man* (1962) i autorit Marshall McLuhan. Një tjetër pionier i rëndësishëm në fushën e historisë së librit është edhe Robert Darnton.  

Historia e librit fillon me paraqitjen dhe zhvillimin e shkrimit, dhe sidomos të paraqitjes së shpikjeve të ndryshme të kohës si p.sh. letra dhe shtypi, gjë e cila ka vazhduar deri në biznesin e ditëve moderne të shtypjes së librave. Historia më e hershme e librave në të vërtetë fillon me ato që në mënyrë konvencionale në të ardhmen do të quheshin "libra" duke nisur me tableta dylli, rrotulla dhe fletë papirusi. Pastaj u shfaqën dorëshkrimet e lidhura, të shtrenjta dhe të hollësishme të njohura ndryshe si kodikë. Këto i dhanë rrugë vëllimeve të shtypura me makinë gjë që përfundimisht ndikoi në paraqitjen e vëllimeve të shtypura në masë e që mbizotërojnë edhe sot. Librat bashkëkohorë madje mund të mos kenë prezencë fizike me paraqitjen e të ashtuquajturit *e-libri* (e-book). Libri gjithashtu u bë më i arritshëm edhe për personat me aftësi të kufizuara me paraqitjen e Alfabetit të Brajit. Risia më e fundit në këtë drejtim konsiderohen librat auditiv (me zë). 

## Lista e librave të shënuar 
parapamje| *Jikji*, *Mësime të zgjedhura të urtësive budiste dhe mjeshtërve seon - Selected Teachings of Buddhist Sages and Seon Masters*, konsiderohet të jetë libri i parë i shtypur, i njohur deri më tani, 1377. Bibliothèque Nationale de France, Paris.
[parapamje| Shënime të shkruara me dorë nga [Kristofor Kolombi|Christopher Columbus në botimin latin të Marko Polos *Le livre des merveilles*.]]

* 1377: *Jikji* libri i parë i shtypur nga prifti budist korean (*Mësime të zgjedhura të urtësive budiste dhe mjeshtërve seon - Selected Teachings of Buddhist Sages and Seon Masters*).
* 1455: *The Gutenberg Bible* (in Latin) libri i parë i shtypur në Evropë nga Johannes Gutenberg.
* 1461: *Der Ackermann aus Böhmen* shtypur nga Albrecht Pfister, libri i parë në gjuhën gjermane.
* 1470: *Il Canzoniere* i Francesco Petrarca libri i parë në gjuhën italiane.
* 1472: *Sinodal de Aguilafuente* libri i parë në gjuhën spanjolle.
* 1473: *Chronica Hungarorum* libri i parë në Hungari. Shtypur nga Andreas Hess në Buda.
* 1474: *Obres e trobes en llaor de la Verge Santa Maria* libri i parë në gjuhën valenciane, në Valencia.
* 1475: *Recuyell of the Historyes of Troye* libri i parë në gjuhën angleze.
* 1476: * La légende dorée'' printed nga Guillaume LeRoy, libri i parë në frengjisht.
* 1476: Aristotle's *De Animalibus*, libri i parë në fushën e biologjisë, (përkthyer nga gjuha greke) ky libër është një version tjetër nga ai i Albertit të Madh, përkthyer nga gjuha arabe prej Michael Scot.
* 1476: *Grammatica Graeca, sive compendium octo orationis partium*, libri i parë i shtypur në gjuhën greke, nga Constantine Lascaris.
* 1477: Edicioni i parë i librit *Geographia* nga Klaudio Ptolomeu, në Bolonjë, libri i parë me ilustrime.
* 1477: *Bibla Delft*, libri i parë i shtypur në gjuhën holandeze.
* 1482: *Elementet e Euklidit* versioni i parë (nga Erhard Ratdolt).
* 1483: Misal po zakonu rimskoga dvora, libri i parë i shtypur në gjuhën kroate dhe në alfabetin glagolitik.
* 1485: *De Re Aedificatoria*, libri i parë nga fusha e arkitekturës
* 1487: "Pentateuco", libri i parë në Portugali, në gjuhën hebreje, nga Samuel Gacon në Vila-a-Dentro, Faro.
* 1494: *Oktoih* libri i parë në gjuhët sllave në alfabetin cirilik.
* 1495: Libri i parë në gjuhën daneze.
* 1495: Libri i parë në gjuhën suedeze.
* 1497: "Constituições que fez o Senhor Dom Diogo de Sousa, Bispo do Porto", libri i parë në gjuhën portugeze, nga, Rodrigo Álvares, në Porto.
* 1499: *Catholicon*, fjalori i parë tregjuhësh: gjuhën bretoneze, gjuhën frenge dhe në gjuhën latine
* 1501: *Harmonice Musices Odhecaton*, nga Ottaviano Petrucci, libri i parë nga fusha e muzikës.
* 1508: Chepman and Myllar libri i parë në Skotland.
* 1511: Hieromonk Makarije libri i parë në Vllahi të Rumanisë
* 1512: Hakob Meghapart libri i parë në gjuhën armene – Urbatagirk.
* 1513: *Hortulus Animae, polonice* libri i parë në gjuhën gjuhën polake.
* 1516: Sefer Aburdraham libri i parë në Maroko, dhe në Afrikë.
* 1517: *Psalter*, libri i parë në gjuhën e vjetër belloruse nga Francysk Skaryna
* 1539: *La escala espiritual de San Juan Clímaco*, libri i parë në Amerikën Veriore – Meksikë
* 1541: *Bovo-Bukh* libri i parë jofetar në gjuhën jidish
* 1544: *Rucouskiria* nga Mikael Agricola, libri i parë në gjuhën finlandeze.
* 1545: *Linguae Vasconum Primitiae* libri i parë në Basque
* 1547: Martynas Mažvydas libri i parë në gjuhën lituane, *The Simple Words of Catechism*
* 1550: *Catechismus* nga Primož Trubar libri i parë në gjuhën sllovene.
* 1555: *Meshari* nga Gjon Buzuku libri i parë në gjuhën shqipe.
* 1561: Libri i parë në  gjuhën rumune, *Tetraevanghelul* dhe *Întrebare creştinească* (njohur edhe si *Catehismul*) shtypur nga Coresi në Braşov.
* 1564: Libri i parë në gjuhën irlandeze, Edinburgh, John Knox, 'Liturgy' nga John Carswell.
* 1564: Libri i parë në Rusi, *Apostol*, nga Ivan Fyodorov
* 1571: Libri i parë në Irlandë (Aibidil Gaoidheilge agus Caiticiosma).
* 1577: *Lekah Tov*, libri i parë me koemetime në Israel
* 1581: *Ostrog Bible*, botimi i parë komplet e Biblës në gjuhën e vjetër sllave
* 1584: Libri i parë në Amerikën Jugore – Lima, Peru
* 1593: *Doctrina Christiana* libri i parë në Filipine
* 1629: Fjalori i Nikoloz Cholokashvili libri i parë në gjuhën gjeorgjiane
* 1640: The *Bay Psalm Book*, libri i parë në Amerikën Veriore Britanike
* 1651: *Abagar* – Filip Stanislavov, libri i parë në gjuhën bullgare
* 1798: Libri i parë në gjuhën osetiane
* 1802: *New South Wales General Standing Orders libri i parë në* Australi
* 1908-09: *Aurora Australis*, libri i parë në Antarktik, ekspedita e Ernest Shackleton.

## Galeria 

Skeda:Bamboo_book_-_binding_-_UCR.jpg|Një libër kinez bambu 
Skeda:Herkulaneischer_Meister_002b.jpg|Gruaja me tabletë dylli. Pikturë murale nga Pompei, rreth 79 p.e.s.
Skeda:Codex_Manesse_Ulrich_von_Singenberg.jpg|*Kodeksi i Manesit*, një libër nga Mesjeta 
Skeda:Bucheinband.15.Jh.r.Inkunabel.jpg|Një libër nga shekulli XV. 

## Shih edhe 
* Libri 
* Libraria 
* Biblioteka 
* Bibliotekonomia 
* Bibliopedagogjia 

## Referime 
## Burime të zgjedhura 
* {{Cite book|year=1998–2002|title=The Cambridge history of the book in Britain|url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_a1i4|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge UK ; New York|language=en|id={{ISBN|year=1989|title=Histoire de l'édition française|publisher=Fayard : Cercle de la Librairie|location=Paris|language=fr|id= v. 1–4 ; eds. André Vernet, Claude Jolly, Dominique Varry, Martine Poulain.
* Blair, Ann (2010). *Too Much to Know: Managing Scholarly Information before the Modern Age*. Yale University Press. .
* 
* 
* Craughwell, Thomas J., and Damon Smith (2004). *Q.P.B. Short History of the Paperback, and Other Milestones in Publishing*. New and updated ed. New York: Quality Paperback Book Club. 
* 
* Darnton, Robert (2009). *The case for books: Past, present, and future*. PublicAffairs.
* 
* 
* 
*  tr. by David Gerard ; ed. by Geoffrey Nowell-Smith and David Wootton ; Note : reprint, other reprints by this publisher 1990 & 1984, originally published (London : N.L.B., 1976) ; Translation of ''L'apparition du livre*.
* 
* 
* {{Cite book|first=David|last=Hall|year=1996|title=Cultures of Print: Essays in the History of the Book|publisher=University of Massachusetts Press|location=Amherst|isbn=0-585-14207-6|language=en|id= Contents: v. 1 eds. Patricia Fleming and Fiona Black (2004), v. 2 eds. Patricia Fleming, Yvan Lamonde, and Fiona Black (2005), v. 3 eds. Carole Gerson and Jacques Michon (2007).
* 
* 
*  Series : History of the book, no. 4.
* 
*  Series : Itinéraires du savoir.
* 
* Nunberg, Geoffrey (Ed.) (1996). *The Future of the Book*. University of California Press. 
* Price, Leah (2012). *How to Do Things with Books in Victorian Britain*. Princeton University Press. .
* 
* Thiollet, Jean-Pierre (2005). *Je m'appelle Byblos'', H & D, Paris. 
*