Veshjet në Romën e lashtë

[parapamje| Statuja e perandorit [Tiberi|Tiberius që tregon togën e mbështjellë të shekullit të 1-të pas Krishtit]]
**Veshjet në Romën e lashtë** në përgjithësi përbëheshin nga një veshje me mëngë të shkurtra ose pa mëngë fare, tunikë e gjatë deri në gjunj, për burrat dhe djemtë dhe një tunikë më të gjatë zakonisht me mëngë për gratë dhe vajzat. Në rastet zyrtare, qytetarët meshkuj më të rritur mund të vishnin një toga leshi, të mbështjellë mbi tunikën e tyre, dhe gratë e martuara qytetare mbanin një mantel leshi, të njohur si palla, mbi një stola, një veshje e thjeshtë, me mëngë të gjata dhe me volum që varej në mes. Veshjet, këpucët dhe pajisjet identifikonin gjininë, statusin, gradën dhe klasën shoqërore. Kjo ishte veçanërisht e dukshme në veshjen zyrtare të veçantë, të privilegjuar të magjistratëve, priftërive dhe ushtarakëve.

Toga konsiderohej si " kostumi kombëtar " i Romës, por për aktivitetet e përditshme shumica e romakëve preferonin veshje më të rastësishme, praktike dhe komode; tunika, në forma të ndryshme, ishte veshja bazë për të gjitha klasat, të dy gjinitë dhe shumicën e profesioneve. Bëhej zakonisht prej liri dhe shtohej sipas nevojës me të brendshme, ose me lloje të ndryshme veshjesh të motit të ftohtë ose të lagësht, të tilla si pantallonat e gjurit për burrat dhe mantelet, palltot dhe kapelet. Në pjesët më të ftohta të perandorisë visheshin pantallona me gjatësi të plotë. Shumica e romakëve urbanë mbanin këpucë, pantofla, çizme ose sandale të llojeve të ndryshme; në fshat, disa mbanin nallane .

Shumica e veshjeve ishin të thjeshta në strukturë dhe formë bazë. Prodhimi i saj kërkonte prerje dhe rrobaqepësi minimale, por të gjitha prodhoheshin me dorë dhe çdo proces kërkonte aftësi, njohuri dhe kohë. Tjerrja dhe endja mendoheshin si profesione të virtytshme dhe të kursyera për gratë romake, të të gjitha klasave. Matronat e pasura, duke përfshirë gruan e Augustit, Livia, mund të tregojnë vlerat e tyre tradicionaliste duke prodhuar veshje të thurura në shtëpi, por shumica e burrave dhe grave që mund ta përballonin atë, i blinin veshjet e tyre nga artizanët e specializuar. Prodhimi dhe tregtia e veshjeve dhe furnizimi i lëndëve të para të saj dhanë një kontribut të rëndësishëm në ekonominë romake . Në lidhje me koston e përgjithshme bazë të jetesës edhe veshjet e thjeshta ishin të shtrenjta dhe ricikloheshin shumë herë më poshtë në shkallë sociale.

Elita qeverisëse e Romës nxorri ligje të dizajnuara për të kufizuar shfaqjet publike të pasurisë personale dhe luksit. Asnjë nuk ishte veçanërisht i suksesshëm, pasi e njëjta elitë e pasur kishte një oreks për veshje luksoze dhe në modë. Pëlhura ekzotike ishin në dispozicion, me një çmim; damasqe mëndafshi, garza të tejdukshme, pëlhura prej ari dhe qëndisje të ndërlikuara; dhe ngjyra të gjalla, të shtrenjta si e verdha e shafranit ose vjollca tiriane . Megjithatë, jo të gjitha bojërat ishin të kushtueshme dhe shumica e romakëve mbanin veshje shumëngjyrëshe. Veshja e pastër dhe e ndritshme ishte shenjë respekti dhe statusi midis të gjitha klasave shoqërore romake. Pullat dhe karficat e përdorura për të siguruar veshje të tilla si mantelet ofruan mundësi të mëtejshme për zbukurim dhe ekspozim personal.

## Veshjet zyrtare për qytetarët 
Shoqëria romake u klasifikua në disa klasa, rang qytetarësh dhe joqytetarësh, të sunduar nga një pakicë e fuqishme aristokratësh të pasur, pronarë tokash. Edhe nota më e ulët e shtetësisë kishte disa privilegje që u mohoheshin joshtetasve, si e drejta për të votuar për përfaqësim në qeveri. Në traditë dhe ligj, vendi i një individi në hierarkinë qytetare ose jashtë saj duhet të jetë menjëherë i dukshëm në veshjen e tij. Rregullimet e ndenjëseve në teatro dhe lojërat zbatuan këtë rend shoqëror të idealizuar, me shkallë të ndryshme suksesi.

Në letërsi dhe poezi, romakët ishin *gens togata* (raca togate), pasardhëse nga një fshatarësi e ashpër, e fortë, thelbësisht fisnike e burrave dhe grave të zellshme, të veshur me toga. Origjina e togës është e pasigurt; mund të ketë filluar si një veshje e thjeshtë, praktike pune dhe batanije për fshatarët dhe barinjtë. Ajo përfundimisht u bë veshje zyrtare për qytetarët meshkuj; në të njëjtën kohë, gra të respektuara adoptuan *stolën* . Morali, pasuria dhe reputacioni i qytetarëve i nënshtroheshin një shqyrtimi zyrtar . Qytetarët meshkuj që nuk përmbushnin një standard minimal, mund të ulen në gradë dhe u mohohet e drejta për të veshur një toga; në të njëjtën mënyrë, grave mund t'u mohohej stola. Qytetarët e respektuar të secilës gjini mund të dallohen kështu nga të liruarit, të huajt, skllevër dhe persona famëkeq . 

### Toga 
[parapamje| *Oratori*, shek. 100 pes, një skulpturë bronzi etrusko - romake që përshkruan Aule Metele (latinisht: Aulus Metellus), një burrë [Etruskët|etrusk i rangut senatorial romak, i përfshirë në retorikë . Ai vesh këpucë senatoriale dhe një *toga praetexta* të tipit "të pakët" ( *exigua* ) republikan.  Statuja përmban një mbishkrim në alfabetin etrusk]]
*Toga virilis* ("toga e burrërisë") ishte një pëlhurë leshi gjysmë eliptike, e bardhë rreth  në gjerësi dhe  në gjatësi, i mbështjellë nëpër shpatulla dhe rreth trupit. Zakonisht vishej mbi një tunikë të thjeshtë, prej liri të bardhë. *Toga virilis* e një njeriu të zakonshëm ishte një ngjyrë e bardhë e natyrshme; versioni senatorial ishte më me volum dhe më i ndritshëm. *Toga praetexta* e magjistratëve kurule dhe disa priftërive,i shtohej një skaj i gjerë ngjyrë vjollce dhe vishej mbi një tunikë me dy vija vertikale vjollcë. Ajo mund të vishej gjithashtu nga djem dhe vajza fisnike dhe të lira, dhe përfaqësonte mbrojtjen e tyre sipas ligjit civil dhe hyjnor. *Ekuitet* mbanin *trabea* (një formë më e shkurtër, "kalorës" të togës së bardhë ose një mbështjellje të kuqe apo vjollcë, ose të dyja) mbi një tunikë të bardhë me dy vija të ngushta vertikale vjollcë-të kuqe. *Toga pulla*, e përdorur për zi, ishte prej leshi të errët. *Toga picta* e rrallë, prestigjioze dhe *tunica palmata* ishin vjollcë, të qëndisura me ar. Ato fillimisht iu dhanë gjeneralëve romakë për ditën e triumfit të tyre, por u bënë veshje zyrtare për perandorët dhe konsujt perandorakë.

Të paktën nga Republika e vonë e tutje, klasat e larta favorizuan toga gjithnjë e më të gjata dhe më të mëdha, gjithnjë e më të papërshtatshme për punën manuale ose kohën e lirë aktive fizike. Togat ishin të shtrenjta, të rënda, të nxehta, të djersitura dhe të vështira për t'u mbajtur të pastra, të kushtueshme për t'u larë dhe sfiduese për t'u veshur siç duhet. Ata ishin më të përshtatshëm për procesione madhështore, oratori, ulje në teatër ose cirk dhe vetë-shfaqje mes bashkëmoshatarëve dhe inferiorëve, ndërsa "duke bërë asgjë" në *përshëndetje* .  Herët në mëngjes, "seancat përshëndetëse" zyrtare ishin një pjesë thelbësore e jetës romake, në të cilat klientët vizitonin klientët e tyre, duke konkurruar për favore ose investime në sipërmarrje biznesi. Një klient që vishej mirë dhe saktë – në togën e tij, nëse ishte qytetar – tregoi respekt për veten dhe mbrojtësin e tij dhe mund të dallohej mes turmës. Një mbrojtës i zgjuar mund të pajiste të gjithë familjen e tij, miqtë e tij, të liruarit, madje edhe skllevërit e tij, me veshje elegante, të kushtueshme dhe jopraktike, duke nënkuptuar gjendjen e familjes së tij të gjerë si një "kohë të lirë nderuese" ( *otium* ), të mbështetur nga pasuria e pakufishme. 

Shumica dërrmuese e qytetarëve duhej të punonin për jetesën dhe ti shmangenin veshjen e togës sa herë që ishte e mundur.   Disa perandorë u përpoqën ta detyronin përdorimin e saj si veshje publike e *romanitëve* të vërtetë, por asnjëri nuk ishte veçanërisht i suksesshëm.  Aristokracia u kap pas saj si një shenjë e prestigjit të tyre, por përfundimisht e braktisi atë, për një *pallium* më të rehatshëm dhe praktik.

## Tunika dhe të brendshmet 
[majtas|parapamje| Mozaik i shekullit të 4-të nga Villa del Casale, [Siçilia|Siçili, që tregon "vajzat bikini" në një garë atletike]]
Veshja bazë për të dyja gjinitë dhe të gjitha klasat ishte *tunika* (tunika). Në formën e saj më të thjeshtë, tunika ishte një drejtkëndësh i vetëm prej pëlhure të endur, fillimisht prej leshi por që nga mesi i republikës e tutje gjithnjë e më shumë i bërë nga liri. Ishte qepur në një formë tubulare të gjerë, pa mëngë dhe fiksohej rreth shpatullave si një chiton grek, për të formuar hapje për qafën dhe krahët. Në disa shembuj nga pjesa lindore e perandorisë, në thurje u krijuan hapje të qafës. Mëngët mund të shtohen, ose të formohen *në vend* nga gjerësia e tepërt. Shumica e burrave që punonin mbanin tunika me mëngë të shkurtra deri në gjunjë, të lidhura në bel me një rrip. Disa tradicionalistë i konsideronin tunikat me mëngë të gjata të përshtatshme vetëm për gratë, tunikat shumë të gjata për burrat si shenjë e feminitetit dhe tunikat e shkurtra ose pa rrip si shenja servilizmi; megjithatë, tunikat me mëngë të gjata dhe me rripa të lirshëm ishin gjithashtu të pazakonta në modë dhe u adoptuan nga disa burra romakë; për shembull, nga Jul Cezari . Tunikat e grave ishin zakonisht deri te kyçi i këmbës ose deri te këmbët, me mëngë të gjata dhe mund të visheshin lirshëm ose me rripa.  Për rehati dhe mbrojtje nga të ftohtit, të dy gjinitë mund të veshin një jelek të butë nën tunikë poshtë një tunike më të trashë; në dimër, Perandori Augustus, fiziku dhe struktura e të cilit nuk ishin kurrë veçanërisht të forta, veshi deri në katër tunika, mbi një jelek.  Edhe pse në thelb të thjeshta në dizajnin bazë, tunikat mund të jenë gjithashtu luksoze në pëlhurën, ngjyrat dhe detajet e tyre. 

Mbathjet, të njohura si *subligacula* ose *subligaria* mund të vishen nën tunikë. Ato mund të vishen edhe vetë, veçanërisht nga skllevërit që merren me punë të nxehta, të djersitura ose të pista. Gratë mbanin si këllëf (një pëlhurë gjoksi) nën tunikat e tyre; dhe disa mbanin të brendshme të përshtatura për punë ose për t'u çlodhur.  Një mozaik sicilian i shekullit të 4-të të erës sonë tregon disa "vajza me bikini" që kryejnë bëmat atletike; në vitin 1953 një fund bikini prej lëkure romake u gërmua nga një pus në Londër.

### Stola dhe palla 
parapamje| Statuja e Livia Drusilla e veshur me një stola dhe palla
Përveç tunikave, gratë qytetare të martuara mbanin një rrobë të thjeshtë të njohur si *stola* (pl. *stolae* ) që lidhej me virtytet tradicionale romake femërore, veçanërisht me modestinë.  Në Republikën e hershme Romake, *stola* ishte e rezervuar për gratë patrice . Pak para Luftës së Dytë Punike, e drejta për ta veshur atë u zgjerua edhe për matronat plebejane dhe për gratë e lira që kishin fituar statusin e bashkëshortes nëpërmjet martesës me një qytetar. Stola zakonisht përbëhej nga dy segmente drejtkëndëshe pëlhure, të bashkuara anash me fibula dhe butona në një mënyrë që lejonte veshjen të mbulohej në palosje elegante por të fshehta. 

Mbi *stola*, gratë qytetare shpesh mbanin *palla*, një lloj shalli drejtkëndor deri në 11 metra të gjatë dhe pesë të gjerë. Mund të vishet si pallto, ose të vishet mbi shpatullën e majtë nën krahun e djathtë dhe më pas mbi krahun e majtë. Jashtë dhe në publik, flokët e një matrone të dëlirë lidheshin me shirita leshi (filetë ose *vita* ) në një stil me grumbull të lartë të njohur si *tutulus* . Fytyra e saj ishte e fshehur nga publiku, kishte vështrim mashkullor me vello; *palla* e saj mund të shërbente edhe si një mantel me kapuç.   Dy burime të lashta letrare përmendin përdorimin e një shiriti ose skaji me ngjyrë në "mantelin" e një gruaje ose në skajin e tunikës së tyre; ndoshta një shenjë e statusit të tyre të lartë, dhe me sa duket vjollcë.  Jashtë kufijve të shtëpive të tyre, matronët pritej të mbanin vello; një bashkëshorte e cila u shfaq pa mbulesë u konsiderua se e kishte refuzuar martesën e saj.  Gratë e kastës së lartë të dënuara për tradhti bashkëshortore dhe prostitutat femra të klasit të lartë ( *meretrices* ), jo vetëm që u ndalohej përdorimi publik i *stolës*, por mund të pritej që të mbanin një *toga muliebris* (një "toga gruaje") si shenjë turpi .  

## Të lirë, të lira dhe skllevër 
Për qytetarët, *përshëndetjet* nënkuptonin veshjen e togës së përshtatshme për gradën e tyre.  Për të liruarit, kjo nënkuptonte çfarëdo veshje që tregonte statusin dhe pasurinë e tyre; një burrë duhet të jetë ashtu siç dukej dhe niveli i ulët nuk ishte pengesë për të fituar para. Të liruarve u ndalohej të mbanin çdo lloj toga. Invektiva elitare talleshin me aspiratat e të liruarve të pasur, të lëvizshëm lart, të cilët e shkelën me guxim këtë ndalim, veshën një toga, apo edhe *trabenë* e një *barazie* dhe u futën si të barabartë mes eprorëve të tyre shoqërorë në lojëra dhe teatro. Nëse zbuloheshin, ata dëboheshin nga vendet e tyre. 

Pavarësisht nga talljet e zakonshme të eprorëve të tyre shoqërorë, disa burra të lirë dhe gra të lira ishin shumë të kulturuara dhe shumica do të kishin pasur lidhje të dobishme personale dhe biznesi nëpërmjet ish-zotërisë së tyre. Ata që kanë aftësi për biznes mund të grumbullojnë një pasuri; dhe shumë vepruan. Ata mund të funksionojnë si pronarë në të drejtën e tyre, të financojnë projekte publike dhe private, të kenë shtëpi madhështore në qytet dhe "të vishen për të bërë përshtypje".  

Nuk kishte asnjë kostum standard për skllevër; ata mund të vishen mirë, keq ose mezi fare në varësi të rrethanave dhe vullnetit të pronarit të tyre. Skllevërit urbanë në familjet aristokrate mund të veshin një lloj veshjeje ; skllevërit e kulturuar që shërbenin si shërbtorë shtëpie mund të mos dallohen nga të liruarit e pasur. Skllevërit që shërbejnë në miniera mund të mos veshin asgjë. Për Appianin, një skllav i veshur, edhe zotëria i tij sinjalizonte fundin e një shoqërie të qëndrueshme dhe të rregulluar mirë. Sipas Senekës, mësuesit të Neronit, një propozim që të gjithë skllevërit të vishnin një lloj veshjeje të veçantë, u braktis nga frika se skllevërit do të kuptonin si numrin e tyre dërrmues, ashtu edhe cenueshmërinë e zotërinjve të tyre. Këshillat për pronarët e fermave nga Kato Plaku dhe Columella për furnizimin e rregullt me veshje të përshtatshme për skllevërit e fermave ndoshta synonin të lehtësonin kushtet e tyre të vështira dhe të ruanin bindjen e tyre.   

## Fëmijët dhe adoleshentët 
Foshnjat romake zakonisht visheshin me pelena . Përveç atyre pak veshjeve zakonisht formale të rezervuara për të rriturit, shumica e fëmijëve kishin një version të zvogëluar të asaj që vishnin prindërit e tyre. Vajzat shpesh mbanin një tunikë të gjatë, që arrinte deri te këmbët ose në këmbë, të lidhura me rripa në bel dhe të dekoruara shumë thjesht, më shpesh të bardha. Jashtë, ata mund të veshin një tunikë tjetër mbi të. Tunikat e djemve ishin më të shkurtra.

Djemtë dhe vajzat mbanin amuletë për t'i mbrojtur ata nga ndikimet imorale ose të dëmshme si syri i keq dhe grabitqari seksual. Për djemtë, amuleti ishte një bulë, i veshur rreth qafës; ekuivalenti për vajzat duket se ka qenë një lunule në formë gjysmëhëne, megjithëse kjo shfaqet vetëm në artin romak. *Toga praetexta*, e cila mendohej se ofronte mbrojtje të ngjashme apotropaike, ishte veshje zyrtare për djemtë e lindur të lirë deri në moshën e pubertetit, kur ata i dhanë *toga praetexta* -n e tyre dhe *bullën* e fëmijërisë në kujdesin e familjes së tyre Lares dhe veshën *toga virilis* të mashkullit të rritur. Sipas disa burimeve letrare romake, vajzat e lindura të lira mund të mbanin gjithashtu – ose të paktën, kishin të drejtë të mbanin – një *toga praetexta* deri në martesë, kur ato i ofruan lodrat e tyre të fëmijërisë, dhe ndoshta *praetexta* e tyre e vajzërisë ; të tjerë pretendojnë një dhuratë që i është bërë familjes Lares, ose Venusit, si pjesë e kalimit të tyre drejt moshës madhore. Në familjet tradicionaliste, nga vajzat e pamartuara mund të pritet që t'i mbajnë flokët e tyre të lidhura në një fileto .  

Pavarësisht përpjekjeve të tilla për të mbrojtur virtytin e parë të vajzave romake, ka pak prova artistike për përdorimin ose imponimin efektiv të tyre. Disa vajza të pamartuara të familjeve të respektuara duket se u kanë pëlqyer të dalin jashtë me veshje, bizhuteri, parfume dhe make-up me shkëlqim;  dhe disa prindër, të shqetësuar për të gjetur ndeshjen më të mirë dhe më të pasur të mundshme për vajzat e tyre, duket se e kanë inkurajuar atë. 

## Këpucët 
 
Romakët përdorën një shumëllojshmëri të gjerë të këpucëve praktike dhe dekorative, të gjitha me taban të sheshtë (pa taka ). Këpucët e jashtme shpesh gozhdoheshin për kapje dhe qëndrueshmëri.  Llojet më të zakonshme të këpucëve ishin këpucët me një pjesë ( *carbatina* ), ndonjëherë me pjesën e sipërme gjysmë të hapur; një sandale zakonisht me taban të hollë ( *solea* ), e siguruar me tanga; një gjysmë-këpucë e butë me lidhëse; një këpucë ecjeje zakonisht me thonj, me thembra të trashë dhe një çizme marshimi ushtarak të rëndë, me gozhdë standarde. Nallanet prej druri me thembra të trasha, me pjesën e sipërme prej lëkure, ishin të disponueshme për t'u përdorur në mot të lagësht dhe nga fshatarët dhe skllevërit e fushës 

Arkeologjia ka zbuluar shumë më tepër modele dhe variante këpucësh të pastandardizuara gjatë ekzistencës së Perandorisë Romake. Për të pasurit, këpucarët përdorën rripa të sofistikuar, prerje delikate, ngjyra dhe madje edhe gjethe ari për të krijuar modele të ndërlikuara dekorative. Në ambiente të mbyllura, romakët më të pasur të të dy gjinive mbanin pantofla ose këpucë të lehta prej ndjesi ose lëkure.  Nuset në ditën e tyre të dasmës mund të kenë veshur këpucë të buta ose pantofla të lehta me ngjyrë portokalli të veçantë. 

Protokolli publik kërkonte çizme të kuqe, deri në kyçin e këmbës për senatorët dhe këpucë me kopsa në formë gjysmëhëne për elitët, edhe pse disa mbanin sandale të stilit grek për "të shkuar me turmën".   Këpucët e shtrenjta ishin një shenjë e pasurisë ose statusit, por të qenit plotësisht të zhveshur nuk duhet të jetë shenjë e varfërisë. Cato i riu tregoi moralin e tij të patëmetë republikan duke u bërë publikisht zbathur ; shumë imazhe të perëndive romake, dhe më vonë, statujat e Augustit gjysmë-hyjnor, nuk u mbuluan.  

Moda në këpucë reflektoi ndryshime në kushtet sociale. Për shembull, gjatë epokës së mesme të paqëndrueshme perandorake, ushtria u favorizua haptazi si baza e vërtetë për pushtet.Rreth kësaj kohe një veshje e fortë, e rëndë, e ashtuquajtur "sandale galike" - deri në 4 inç e gjerë në gishtin e këmbës u zhvillua si veshje në natyrë për burrat dhe djemtë që të kujton çizmet ushtarake. Ndërkohë, këpucët e jashtme për femra, vajza të reja dhe fëmijë mbetën të drejtuara në mënyrë elegante te gishtat. 

## Kostum ushtarak 
[majtas|parapamje| Taksa e ushtrisë gjatë marrjes së [Censori|regjistrimit romak, detaj nga altari i skalitur me mermer i Domitius Ahenobarbus, 122–115 para Krishtit, që tregon dy ushtarë të epokës polibiane ( *peditët* ) të veshur me postë zinxhir dhe me një *gladius* dhe *skutum*, përballë një aristokrati kalorësi ( *ekuat* )]]
Në pjesën më të madhe, ushtarët e zakonshëm duket se janë veshur me tunika me rripa, të gjata deri në gjunjë ,për punë ose për t'u çlodhur. Në provincat veriore, tunika tradicionalisht me mëngë të shkurtra mund të zëvendësohet nga një version më i ngrohtë dhe me mëngë të gjata. Ushtarët në detyrë aktive mbanin pantallona të shkurtra nën një fustan ushtarak, ndonjëherë me një xhaketë lëkure për të zbutur armaturën e tyre dhe një shall trekëndësh të futur në qafë.  Për më shumë mbrojtje nga era dhe moti, ata mund të veshin sagum, një mantel i rëndë i veshur edhe nga civilët. Sipas traditës romake, ushtarët kishin veshur dikur toga në luftë, duke i lidhur ato me atë që njihej si "gabine cinch"; por nga mesi i epokës republikane, kjo u përdor vetëm për ritet e flijimit dhe një shpallje zyrtare të luftës.  Më pas, ushtarët mbanin toga vetëm për raste zyrtare. Ushtarët "të veshur me sagum" të Ciceronit kundrejt civilëve "të veshur me toga" janë tropikë retorikë dhe letrare, duke iu referuar një tranzicioni të dëshiruar nga fuqia ushtarake në autoritet paqësor dhe civil.   Kur ishin në detyrë në qytet, Garda pretoriane fshehu armët e tyre nën togat e tyre të bardha "civile". 
parapamje| Statuja prej mermeri e Marsit nga Forumi i Nervës, i veshur me një helmetë korintiane me plumbçe dhe një muskuj muskujsh, shekulli i 2-të pas Krishtit
*Sagumi* dallonte ushtarët e zakonshëm nga komandantët e rangut më të lartë, të cilët mbanin një mantel më të madh, të kuqe-vjollcë .  Ngjyra e sagumit të *rankerit* është e pasigurt.  Veshja ushtarake romake ishte ndoshta më pak uniforme dhe më e përshtatshme për kushtet dhe furnizimet lokale sesa sugjerohet nga përshkrimet e saj të idealizuara në letërsinë bashkëkohore, statujat dhe monumentet.  Megjithatë, taksat e Romës jashtë vendit supozohej të përfaqësonin Romën në formën e saj më të pastër; provincialët duhej të adoptonin mënyra romake, jo *anasjelltas* . Edhe kur veshjet e huaja – të tilla si pantallonat e plota – rezultuan më praktike se çështja standarde, ushtarët dhe komandantët që i përdornin u panë me përbuzje dhe alarm nga bashkatdhetarët e tyre më konservatorë, për *virtytin* ushtarak të Romës.   Kjo nuk e pengoi adoptimin e tyre. Në fund të shekullit të 3-të, kapela e veçantë panoniane e "kutisë së pilulave" u bë fillimisht një popullor dhe më pas një artikull standard i lodhjeve legjionare. 

Në klimat mesdhetare, ushtarët zakonisht mbanin "çizme të hapura" me thonj . Në klimat më të ftohta dhe më të lagështa, preferohej një "këpucë" e mbyllur.  Disa nga pllakat Vindolanda përmendin dërgimin e veshjeve – duke përfshirë mantele, çorape dhe të brendshme të ngrohta – nga familjet te të afërmit e tyre, që shërbejnë në kufirin verior të Britanisë. 

Gjatë epokës së hershme dhe të mesme republikane, ushtarët e rekrutuar dhe oficerët e tyre pritej të siguronin ose paguanin për të gjitha pajisjet e tyre personale. Që nga Republika e vonë e tutje ata ishin profesionistë me rrogë dhe blinin veshjet e tyre nga dyqanet legjionare, çerekmasterët ose kontraktorët civilë. Nevojat ushtarake ishin prioritare. Veshjet ishin të shtrenjta në fillim dhe kërkesa ushtarake ishte e lartë; kjo në mënyrë të pashmangshme rriti çmimet dhe shpenzimet e veshjeve të një ushtari të zakonshëm mund të jenë më shumë se një e treta e pagës së tij vjetore. Në inflacionin e shfrenuar të epokës së mëvonshme perandorake, ndërsa monedha dhe pagat u zhvlerësuan, zbritjet nga pagat ushtarake për veshjet dhe gjërat e tjera kryesore u zëvendësuan me pagesa në natyrë, duke i lënë ushtarët e zakonshëm të varfër në para, por të veshur në mënyrë adekuate. 

## Zyrat dhe ceremonitë fetare 
Shumica e priftërive iu rezervuan statusit të lartë, qytetarëve romakë meshkuj, zakonisht magjistratë ose ish-magjistratë. Shumica e riteve tradicionale fetare kërkonin që prifti të vishte një toga, në një mënyrë të përshkruar si *capite velato* (koka e mbuluar [nga një palos e togës]) kur kryente agurin, recitonte lutjet ose mbikëqyrte flijimet.  Aty ku një rit përshkruante përdorimin falas të të dy krahëve, prifti mund të përdorte "Gabine cinch për të lidhur palosjet e papërshtatshme të togës. 
parapamje| Statuja romake e *Virgjëreshës Vestalis Maxima* (Vestali i vjetër)
Virgjëreshat Vestale u kujdesën për zjarrin e shenjtë të Romës, në tempullin e Vesta-s, dhe përgatitën materiale flijuese thelbësore të përdorura nga kulte të ndryshme të shtetit romak. Ata ishin shumë të respektuar dhe zotëronin të drejta dhe privilegje unike. Personat e tyre ishin të shenjtë dhe të pacenueshëm. Prania e tyre kërkohej në rite dhe ceremoni të ndryshme fetare e civile. Kostumi i tyre ishte kryesisht i bardhë, i leshtë dhe kishte elemente të përbashkëta me veshjen romake të nusërisë me status të lartë. Ata mbanin një infula të bardhë, priftërore, një (vello) të bardhë dhe një palla të bardhë, me fjongo të kuqe për të simbolizuar përkushtimin e tyre ndaj zjarrit të shenjtë të Vesta-s dhe shirita të bardhë si shenjë e pastërtisë së tyre. 
majtas|parapamje|345x345px| Statuja e një prifti Gallus, shekulli i 2-të, Musei Capitolini
Priftëria e Flamenit iu kushtua hyjnive të ndryshme të shtetit romak . Ata mbanin një kapak të rrumbullakosur të ngushtë të veshur me një thumba druri ulliri; dhe *laena*, një mantel i gjatë gjysmërrethor "me ngjyrë flakë" i fiksuar në shpatull me një karficë. I moshuari i tyre ishte Flamen Dialis, i cili ishte kryeprifti i Jupiterit dhe ishte i martuar me Flamincia Dialis. Ai nuk lejohej të divorcohej, të largohej nga qyteti, të hipte në kalë, të prekte hekurin ose të shihte një kufomë. *Laena* mendohej se ishte para togës.  Të dymbëdhjetë"priftërinjtë kërcyes" të Marsit ishin të rinj patrikë, të cilët përpunuan nëpër qytet në një formë valle lufte gjatë festivalit të Marsit, duke kënduar Carmen Saliare. Edhe ata mbanin *majën*, por të veshur ndryshe si luftëtarë arkaikë, me tunika të qëndisura dhe parzmore. Secili mbante një shpatë, veshi një mantel të shkurtër ushtarak të kuq dhe goditi ritualisht një mburojë prej bronzi, origjinali i lashtë i së cilës thuhej se kishte rënë nga parajsa. 

Roma rekrutoi shumë hyjni, kulte dhe priftërinj jovendas si mbrojtës dhe aleatë të shtetit. Aesculapius, Apolloni, Ceres dhe Proserpina u adhuruan duke përdorur të ashtuquajturin "rit grek", i cili përdorte veshjen priftërore greke, ose një version të romanizuar të tij. Prifti kryesonte në mënyrën greke, me kokën e zhveshur ose me kurorë. 

Në vitin 204 para Krishtit, priftëria Galli u soll në Romë nga Frigjia, për t'i shërbyer Perëndeshës " Trojane " Cybele dhe bashkëshortes së saj Attis në emër të shtetit romak. Ata ishin të mbrojtur ligjërisht, por jashtëzakonisht "jo-romakë". Ata ishin eunukë dhe tregonin pasuri për para.Ritet e tyre publike ishin të egra, të tërbuara dhe të përgjakshme, dhe veshja e tyre priftërore ishte "grua". Mbi flokë të gjatë dhe të zbardhura ata mbanin rroba të gjata e të rrjedhura prej mëndafshi të verdhë, bizhuteri ekstravagante, parfum dhe make-up, si dhe çallma ose versione ekzotike të kapelës Phrygian  .  

## Veshje romake e antikitetit të vonë (pas vitit 284 pas Krishtit) 
Modelet romake pësuan ndryshime shumë graduale nga Republika e vonë deri në fund të Perandorisë Perëndimore, 600 vjet më vonë.  Pjesërisht, kjo pasqyron zgjerimin e perandorisë së Romës dhe adoptimin e modave provinciale të perceptuara si tërheqëse ekzotike ose thjesht më praktike se format tradicionale të veshjes. Ndryshimet në modë pasqyrojnë gjithashtu dominimin në rritje të një elite ushtarake brenda qeverisë dhe një reduktim përkatës në vlerën dhe statusin e zyrave dhe gradave tradicionale civile.

Në perandorinë e mëvonshme, pas reformave të Dioklecianit, veshjet e veshura nga ushtarët dhe burokratët qeveritarë joushtarakë u dekoruan shumë, me shirita të endura ose të zbukuruara, *klavi* dhe rrumbullakëta rrethore, orbikula*,* të shtuara në tunika dhe mantele. Këto elemente dekorative zakonisht përfshinin modele gjeometrike dhe motive të stilizuara bimore, por mund të përfshinin figura njerëzore ose kafshësh.  Përdorimi i mëndafshit gjithashtu u rrit në mënyrë të qëndrueshme dhe shumica e oborrtarëve në antikitetin e vonë mbanin rroba mëndafshi të përpunuara. Rripa të rëndë të stilit ushtarak mbanin burokratët si dhe ushtarët duke zbuluar militarizimin e përgjithshëm të qeverisë së vonë romake. Pantallonat të konsideruara si veshje barbare të veshura nga gjermanët dhe persët arritën një popullaritet të kufizuar në ditët e fundit të perandorisë dhe u konsideruan nga konservatorët si një shenjë e prishjes kulturore. 

Toga e parë, tradicionalisht si shenja e romanitasëve të vërtetë nuk kishte qenë kurrë popullore apo praktike. Me shumë mundësi, zëvendësimi i tij zyrtar në Lindje me pallium dhe *paenula* më të rehatshme thjesht pranoi mospërdorimin e tij.  Në Evropën e mesjetës së hershme, mbretërit dhe aristokratët visheshin si gjeneralët e vonë romakë që kërkonin të imitonin, jo si tradita më e vjetër senatoriale e veshur me toga. 

## Pëlhura 
[[Skeda:KHM_Wien_VIIb_349_-_'VTERE_FELIX'_fibula.jpg|parapamje|200x200px| Një fibul (karficë) e artë e projektuar në mënyrë të hollësishme me mbishkrimin latin "VTERE FELIX" ("përdoreni [këtë] me fat"), fundi i shekullit të 3-të pas Krishtit, nga vendi i varrimit të Vandalit Osztropataka]]

### Fijet shtazore 
#### Leshi 
Leshi ishte fibra më e përdorur në veshjet romake. Delet e Tarentumit ishin të njohura për cilësinë e leshit të tyre, edhe pse romakët nuk pushuan kurrë përpjekjet për të optimizuar cilësinë e leshit përmes kryqëzimit. Njerëzit në Azinë e Vogël dhe provinca e Galllia Belgica ishin gjithashtu të njohura për cilësinë e eksporteve të tyre të leshit, kjo e fundit prodhonte një lesh të rëndë dhe të ashpër të përshtatshëm për dimër.  Për shumicën e veshjeve preferohej leshi i bardhë pastaj mund të zbardhet më tej ose të lyhet. Leshi natyral i errët u përdor për *toga pulla* dhe rrobat e punës që i nënshtroheshin papastërtive dhe njollave. 

Në provinca pronarët privatë të tokave dhe shteti mbanin sipërfaqe të mëdha kullotash ku rriteshin dhe qetheshin një numër i madh delesh. Leshi i tyre përpunohej dhe thurej në fabrika të dedikuara.Britania shquhej për produktet e saj të leshta, të cilat përfshinin një lloj palltoje, qilima të hollë dhe veshje të ndjerë për helmetat e ushtrisë. 

#### Mëndafshi 
[parapamje| Një menadë e veshur me një fustan [mëndafshi, një afresk romak nga Casa del Naviglio në Pompei, shekulli I pas Krishtit]]
Mëndafshi nga Kina u importua në sasi të konsiderueshme që në shekullin III para Krishtit. Ajo u ble në gjendjen e saj të papërpunuar nga tregtarët romakë në portet fenikase të Tirit dhe Berytsit, më pas u thur dhe u ngjyros.  Teksa u zhvilluan teknikat romake të thurjes, filli i mëndafshit u përdor për të bërë demaskë me figura gjeometrike ose lirisht, tabe dhe sixhade . Disa nga këto pëlhura mëndafshi ishin jashtëzakonisht të imta rreth 50 fije ose më shumë për centimetër. Prodhimi i pëlhurave të tilla shumë dekorative dhe të kushtueshme duket se ka qenë një specialitet i endësve në provincat romake lindore, ku janë zhvilluar tezgjahët horizontalë romakë më të hershëm. 

U miratuan ligje të ndryshme përmbledhëse dhe kontrolle çmimesh për të kufizuar blerjen dhe përdorimin e mëndafshit. Në Perandorinë e hershme senati miratoi legjislacionin që ndalonte veshjen e mëndafshit nga burrat, sepse ai shihej si femër  por kishte gjithashtu një konotacion imoraliteti ndaj grave që mbanin materialin,  siç ilustrohet nga Seneka Plaku :Unë mund të shoh rroba mëndafshi nëse materialet që nuk fshehin trupin, madje as mirësjelljen e dikujt mund të quhen rroba. . . Kope të mjera shërbëtoresh punojnë në mënyrë që shkelësja e kurorës të duket përmes veshjes së saj të hollë, në mënyrë që burri i saj të mos ketë më shumë njohje se çdo i huaj me trupin e gruas së tij. (Deklaratat Vëll. 1)Perandori Aurelian thuhet se e ka ndaluar gruan e tij të blejë një mantel prej mëndafshi të vjollcë tirian. *Historia Augusta* pretendon se perandori Elagabalus ishte romaku i parë që veshi rroba prej mëndafshi të pastër në krahasim me përzierjet e zakonshme mëndafshi/pambuku. Kjo paraqitet si dëshmi e mëtejshme e dekadencës së tij famëkeqe.   Duke lënë mënjanë dimensionet morale, importimi dhe shpenzimet romake për mëndafsh përfaqësonin një rrjedhje të konsiderueshme inflacioniste të monedhave të arit dhe argjendit të Romës, në dobi të tregtarëve të huaj dhe humbje për perandorinë. Edikti i Dioklecianit mbi çmimet maksimale të vitit 301 pas Krishtit vendosi çmimin e një kilogram mëndafshi të papërpunuar në 4000 monedha ari.  duke qenë me gjatësi më të shkurtër dhe më të vogël, fijet e tij duhej të rrotulloheshin në fije disi më të trashë se varieteti i kultivuar. Një leckë e rrallë luksoze me një shkëlqim të bukur të artë, e njohur si mëndafshi i detit, u bë nga fijet e gjata të mëndafshta ose byssus të prodhuara nga Pinna nobilis, një molusqe e madhe mesdhetare. 

### Fijet bimore 
#### Liri 
Plini Plaku përshkruan prodhimin e lirit nga liri dhe kërpi. Pas vjeljes kërcelli i bimës u zhvesh për të liruar shtresat e jashtme dhe fijet e brendshme u përplasën dhe më pas u lëmuan. Pas kësaj materialet u endën. Liri, si leshi, vinte në shkallë dhe cilësi të ndryshme specialiteti. Sipas mendimit të Plinit, më e bardha (dhe më e mira) u importua nga Saetabis spanjolle; me dyfishin e çmimit, më e forta dhe më jetëgjatësia ishte nga Retovium . Më e bardha dhe më e buta u prodhua në Latium, Falerii dhe Paelignium. Liri natyral ishte një "kafe e përhimtë" që zbehej në të bardhë nga larjet e përsëritura dhe ekspozimi ndaj dritës së diellit. Nuk i përthithte lehtë bojërat e përdorura në atë kohë dhe në përgjithësi zbardhej ose përdorej në gjendje të papërpunuar dhe të pangjyrosur. 

#### Fibra të tjera bimore 
Pambuku nga India importohej përmes të njëjtave porte të Mesdheut Lindor që furnizonin tregtarët romakë me mëndafsh dhe erëza .  Pambuku i papërpunuar ndonjëherë përdorej për mbushje. Pasi të hiqen farat e tij pambuku mund të tjerrej, pastaj të endej në një pëlhurë të butë dhe të lehtë, të përshtatshme për përdorim në verë. Pambuku ishte më i rehatshëm se leshi, më pak i kushtueshëm se mëndafshi dhe ndryshe nga liri, ai mund të lyhej me shkëlqim, për këtë arsye pambuku dhe liri ndërthureshin ndonjëherë për të prodhuar pëlhurë me ngjyra të gjalla, të buta por të forta.  Pëlhura të cilësisë së lartë u endën gjithashtu nga kërcell hithre ; Fibra e kërcellit të lulekuqes ndonjëherë ndërthurej me lirin për të prodhuar një pëlhurë me shkëlqim, të lëmuar, të lehtë dhe harlisur. Përgatitja e fibrave të tilla kërcell përfshinte teknika të ngjashme me ato të përdorura për liri. 

## Prodhimi 
Veshjet e gatshme ishin në dispozicion për të gjitha klasat, me një çmim. Kostoja e një manteli të ri për një banor të zakonshëm mund të përfaqësojë tre të pestat e shpenzimeve të tyre vjetore të jetesës. Veshjet iu lanë trashëgimtarëve dhe shërbëtorëve besnikë në testament dhe ndërruan duart si pjesë e marrëveshjeve martesore. Veshje me cilësi të lartë mund të punësohen për ata më pak të pasur të cilët kishin nevojë të bënin një përshtypje të mirë. Veshjet ishin objektiv në disa grabitje në rrugë dhe në vjedhje nga banjat publike  u rishitua dhe u riciklua në shkallë sociale, derisa ra në lecka, edhe këto ishin të dobishme, dhe  ("punëtorët e arnave") siguronin jetesën duke qepur rroba dhe sende të tjera nga arna pëlhure të ricikluara.  Pronarët e fermave të skllevërve dhe të tufave të deleve u këshilluan që sa herë të krijohej mundësia, skllavet duhet të angazhoheshin plotësisht në prodhimin e rrobave të leshta të punuara në shtëpi, kjo ka të ngjarë të jetë mjaft e mirë për veshjen e klasës më të mirë të skllevërve ose mbikëqyrësve. 

Vetëmjaftueshmëria në veshje u shpagua. Gërshetimi, krehja, tjerrja dhe thurja e leshit ishin pjesë e mbajtjes së përditshme të shtëpisë për shumicën e grave. Ata që kishin të ardhura të mesme ose të ulëta mund të plotësojnë të ardhurat e tyre personale ose familjare duke tjerrë dhe shitur fije ose duke endur pëlhurë për shitje. Në familjet tradicionaliste, të pasura, shportat e leshit, boshtet dhe tezgjahët e familjes ishin të vendosura në zonën e pritjes gjysmë publike ku familja *mater* dhe *familja* e saj mund të demonstronin kështu industrinë dhe kursimin e tyre; një veprimtari kryesisht simbolike dhe morale për ata të klasës së tyre, dhe jo një domosdoshmëri praktike.  Augusti ishte veçanërisht krenar që gruaja dhe vajza e tij kishin dhënë shembullin më të mirë të mundshëm për gratë e tjera romake duke tjerur dhe thurur rrobat e tij.  Nuset e kastës së lartë pritej të bënin veshjet e tyre të dasmës, duke përdorur një tezgjah tradicional vertikal. 

Shumica e pëlhurave dhe veshjeve prodhoheshin nga profesionistë, zanatet, standardet dhe specialitetet e të cilëve mbroheshin nga repartet.Këto nga ana e tyre njiheshin dhe rregulloheshin nga autoritetet vendore.  një teknikë e njohur si "gërshetimi i tabletave".Gërshetimi në një tezgjah të drejtë dhe me energji dore ishte një proces i ngadaltë. Dëshmia më e hershme për kalimin nga tezgjahët vertikal në horizontale më efikase vijnë nga Egjipti, rreth vitit 298 pas Krishtit.  Edhe atëherë, mungesa e mjeteve ndihmëse mekanike në tjerrje e bëri prodhimin e fijeve një pengesë kryesore në prodhimin e rrobave.

## Ngjyrat 
Që nga ditët më të hershme të Romës, do të kishte qenë në dispozicion një shumëllojshmëri e gjerë ngjyrash dhe pëlhurash me ngjyra, në traditën romake shoqata e parë e lyerëve profesionistë daton në ditët e mbretit Numa . Ngjyrosësit romakë me siguri do të kishin akses në të njëjtat ngjyra të prodhuara në vend zakonisht me bazë bimore, si fqinjët e tyre në gadishullin italian, duke prodhuar nuanca të ndryshme të kuqe, të verdhë, blu, jeshile dhe kafe. Zezakët mund të arriheshin duke përdorur kripëra hekuri dhe vrer lisi. Ngjyra të tjera ose pëlhura të lyera, mund të ishin marrë nga tregtia ose përmes eksperimentimit. Për ata shumë pak që mund ta përballonin atë, rroba prej ari ishte pothuajse me siguri e disponueshme, ndoshta qysh në shekullin e VII para Krishtit. 

Gjatë gjithë epokave mbretërore, republikane dhe perandorake, ngjyra më e shpejtë, më e shtrenjtë dhe më e kërkuar u importua vjollca tiriane, e marrë nga murex . Ngjyrat e saj ndryshonin sipas përpunimit, më e dëshirueshme ishte një e kuqe e errët "gjak i tharë".  Vjollca kishte lidhje të gjata me mbretërinë dhe me hyjnoren. Mendohej se shenjtëronte dhe mbronte ata që e mbanin atë dhe zyrtarisht ishte i rezervuar për kufirin e *toga praetexta* dhe për *toga picta* ngjyrë vjollce të fortë. Dekretet kundër përdorimit më të gjerë e më të rastësishëm të tij nuk ishin veçanërisht të suksesshme u përdor gjithashtu nga gratë e pasura dhe, disi më keq, nga disa burra.   Verres raportohet se ka veshur një *pallium* ngjyrë vjollce në festa gjatë gjithë natës, jo shumë kohë përpara gjyqit, turpit dhe internimit të tij për korrupsion. Për ata që nuk mund të përballonin lejla origjinale Tyrian, ishin të disponueshme falsifikime.  Zgjerimi i rrjeteve tregtare gjatë epokës së hershme perandorake solli blunë e errët të indigos indiane në Romë edhe pse e dëshirueshme dhe e kushtueshme në vetvete, ajo shërbeu gjithashtu si bazë për vjollcën e rreme tiriane. 

Për nuancat e kuqe,madder ishte një nga ngjyrat më të lira në dispozicion. E verdha e shafranit ishte shumë e admiruar, por e kushtueshme. Ishte një ngjyrë e verdhë-portokalli e thellë, e ndritshme dhe e zjarrtë dhe shoqërohej me pastërtinë dhe qëndrueshmërinë. Përdorej për *flammeum* (që do të thotë "me ngjyrë flakë"), një vello e përdorur nga nuset romake dhe Flaminica Dialis, e cila ishte e virgjër në martesë dhe e ndaluar të divorcohej. 

Ngjyra të veçanta u shoqëruan me ekipet e garave me karroca dhe mbështetësit e tyre. Më të vjetrit prej tyre ishin të kuqtë dhe të bardhët. Gjatë epokës së mëvonshme perandorake, Blutë dhe të Bardhët dominuan garat me karroca dhe deri në një pikë edhe jetën civile dhe politike në Romë dhe Konstandinopojë. Megjithëse skuadrat dhe mbështetësit e tyre kishin njohje zyrtare, rivaliteti i tyre nganjëherë derdhej në dhunë civile dhe trazira, si brenda dhe jashtë vendit të cirkut. 

## Lëkurë dhe fsheh 
Romakët kishin dy metoda për të kthyer lëkurën e kafshëve në lëkurë: rrezitja prodhonte një lëkurë të butë dhe të zhdërvjellët kafe, gërryerja në shap dhe kripë prodhoi një lëkurë të butë dhe të zbehtë që thithte lehtësisht ngjyrat. Të dy këto procese prodhonin një erë të fortë dhe të pakëndshme, kështu që shitoret e lëkurës dhe shitoreve zakonisht vendoseshin shumë larg qendrave urbane. Lëkurat e papërpunuara të kafshëve u furnizoheshin drejtpërdrejt prodhuesve të lëkurës nga kasapët, si nënprodukt i prodhimit të mishit; disa u kthyen në lëkurë të papërpunuar, e cila bëri një shollë të qëndrueshme për këpucë. Pronarët e tokave dhe blegtorët, shumë prej të cilëve ishin të klasës elitare tërhoqën një pjesë të fitimeve në çdo hap të procesit që i kthente kafshët e tyre në lëkurë dhe e shpërndanë atë nëpërmjet rrjeteve tregtare në mbarë perandorinë. Ushtria romake konsumonte sasi të mëdha lëkure për xhaketa, rripa, çizme, shalë, parzmore dhe punime me rripa por kryesisht për tenda ushtarake.  

## Larje dhe mbushje 
majtas|parapamje| Punëtorët që varin rrobat për t'u tharë, pikturë muri nga një dyqan i plotë *(fullonica)* në Pompei
Zakoni pothuajse universal i larjes publike siguroi që shumica e romakëve t'i mbanin trupat e tyre të paktën vizualisht të pastër, por papastërtia, derdhja, njollat dhe veshja e plotë e rrobave ishin rreziqe të vazhdueshme për pamjen e zgjuar dhe të pastër, të vlerësuar nga klasa elitare dhe joelitare., veçanërisht në një mjedis urban.  Shumica e romakëve jetonin në blloqe apartamentesh pa pajisje për larjen ose mbarimin e rrobave në çdo shkallë, por në shkallën më të vogël. Lavanderitë dhe dyqanet profesionale ishin tipare shumë të pakëndshme por thelbësore dhe të zakonshme të çdo qyteti dhe qyteze. Ndërmarrjet e vogla mbushëse mund të gjenden në tregjet lokale, të tjerat vepronin në një shkallë industriale dhe do të kërkonin një investim të konsiderueshëm parash dhe fuqie punëtore, veçanërisht skllevër. 

Teknikat bazë të larjes dhe mbushjes ishin të thjeshta dhe kërkonin shumë punë. Rrobat vendoseshin në vaska të mëdha që përmbanin urinë të vjetëruar, më pas të shkelura mirë nga punëtorët këmbëzbathur. Ato shpëlaheshin mirë shtrydheshin manualisht ose mekanikisht dhe u përhapën mbi korniza thurje për t'u tharë. E bardha mund të shkëlqehet më tej duke zbardhur me tym squfuri. Disa ngjyra mund të rikthehen në shkëlqim duke "lustruar" ose "rifinuar" me tokë Cimoliane (procesi bazë i mbushjes). Të tjerat ishin më pak të shpejta në ngjyra dhe do të kërkonin pastrim të veçantë. Në institucionet më të pajisura rrobat u lëmuan më tej nën presion, duke përdorur presa me vida dhe korniza shtrirëse.  Larja dhe mbushja ishin ndëshkuese të ashpra ndaj pëlhurave por me sa duket mendohej se ia vlente mundi dhe kostoja. Togat e leshta të cilësisë së lartë të klasës senatoriale laheshin intensivisht në një ngjyrë të bardhë të jashtëzakonshme, me borë, duke përdorur përbërësit më të mirë dhe më të shtrenjtë. Qytetarët e rangut më të ulët përdornin toga prej leshi më të zbehtë, të larë më lirë për arsye që mbeten të paqarta, veshjet e grupeve të ndryshme statusore mund të jenë pastruar veçmas. 

Përpara shtëpisë, *fullonicae* drejtoheshin nga qytetarë sipërmarrës të klasës së ulët shoqërore, ose nga të lira dhe gra të lira; në prapaskenë, sipërmarrja e tyre mund të mbështetet në mënyrë diskrete nga një mbrojtës i pasur ose elitar në këmbim të një pjese të fitimeve.  Elita romake duket se i ka përçmuar profesionet e mbushjes dhe pastrimit si të poshtër edhe pse ndoshta jo më shumë se sa i përbuznin të gjitha tregtitë manuale. Vetë plotësuesit e mendonin qartë se ishte një profesion i tyre i respektueshëm dhe shumë fitimprurës, që ia vlente të festohej dhe të ilustrohet në murale dhe përkujtimore.  Pikturat murale pompeiane të lavanderëve dhe pastruesve në punë tregojnë veshje me një larmi ngjyrash ylberi, por jo të bardha ,mbushësit duket se janë vlerësuar veçanërisht për aftësinë e tyre për të larë rrobat e lyera pa humbje të ngjyrës, shkëlqimit ose "shkëlqimit", në vend që thjesht të zbardhin ose zbardhin.  Pëlhura dhe veshje të reja leshi mund të jenë larë gjithashtu. Procesi do të kishte ndjerë dhe forcuar pjesërisht pëlhurat e leshta dhe do të rriste gjumin më të butë. 

## Shiko gjithashtu 
* Veshje në botën e lashtë
* Veshje biblike
* Veshje bizantine
* Veshje në Greqinë e lashtë
* Modele flokësh romake

## Referime 
## Burime të cituara 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*