Juzhni Vetar

**Juzhni Vetar** (shqip: *Era e Jugut*) është një shtëpi diskografike e muzikës ish-jugosllave dhe sot serbe, me qendër në Beograd, e themeluar në vitin 1980. Ndër këngëtarët që janë bërë të famshëm falë grupit janë : Dragana Mirkoviq, Mile Kitiq, Sinan Sakiq, Shemsa Suljakoviq, Kemal Malovçiq e të tjerë. Gjatë viteve 1980 dhe 1990, ajo konsiderohej si një nga kompanitë muzikore më të njohura dhe më të përhapura në ish-Jugosllavi .

## Fillesat 
Juzhni Vetar u themelua nga Miodrag M. Iliq, i njohur si Mile "Bas". Më shpesh, Miodragu ishte kompozitori, aranzhuesi dhe tekstshkruesi i këngëtarëve me të cilët bashkëpunoi Južni Vetar. Shtëpia arriti suksesin e saj më të madh në vitet 1980 dhe fillimin e viteve 1990, falë një grupi prej pesë këngëtarësh që u promovuan dhe shkuan në turne së bashku nën sloganin *Pesëshja e Madhe e Erës së Jugut*, e përbërë nga Dragana Mirković, Mile Kitić, Sinan Sakić, Šemsa Suljakoviq dhe Kemal Malovçiq të shoqëruar nga Miodrag M. Iliq në kitarë bas, Sava Bojiq në kitarë dhe Perica Zdravkoviq në harmonikë. Disa nga hitet më të mëdha të produksionit vijnë nga ajo periudhë: "*Kad bi znao kako čeznem" (Sikur ta dije se po digjem)*, *"Sto ću čuda učiniti" (Çfarë mrekullish do të bëj)*, "*Spasi me samoće*" (*Shpëtomë nga vetmia*), "*Milo moje što te nema*" (''I dashuri im, pse s'je?*) dhe "*Jeleni košute ljube*" (*Drerët puthin drenushat*) me Dragana Mirkoviqin, "*Ej, otkad sam se rodio*", "*Reci sve želje*" (*Thuaj të gjitha dëshirat*), "*Izađi za pet minuta* "(Dil për 5 minuta), "*Sve je postalo pepeo i dim"* dhe "*Zaljubljen u tebe*" (*I dashuruar në ty*) me Sinan Sakiqin; *"Pristajem na sve" (I pranoj të gjitha)*, *"Zar za mene nema sreće''" (S'paska vallë lumturi për mua?), "*Javi se oteraj tugu*" (Thirrmë, largomë mërzinë), "*Mi se volimo*" *(Ne duhemi)* dhe "*Što me pitaš*" (*Pse më pyet?*), Shemse Suljakoviq, "*Hej živote, hej sudbino*" *(Ej jetë, ej fat)*, "*Ja neću ljepšu*" (''S'dua një më të bukur*), *"Čaša ljubavi" (Kohë dashurie)*, "Mi smo bili jedan život" (*Ne ishim një jetë*) , *"Mogao sam biti car"* (*Mund të kem qenë car*) dhe "*Hej vi hitri, bijeli dani*" (*Hej ju ditë të bardha të shpejta*) nga Mile Kitiq, "*Došao sam samo da te vidim*" (*Erdha vetëm të të shihja*), "*Cvetaju lipe*" (Lulëzojnë blinjtë), "*Okreće se kolo sreće" (Kthehet rrota e fatit)*, "*Ko gubi*" (*Kush humbet?*) dhe *"Lažeš da si srećna" (Gënjen se je e lumtur)'' nga Kemal Malovçiq e të tjerë.

## Historia e Juzhni Vetarit 
Miodrag M. Iliq ka lindur në Leskoc dhe që nga fëmijëria e hershme ka shfaqur talent dhe vesh për muzikën si ajo popullore, etnike dhe rock'n'roll . Ai erdhi në Beograd në vitin 1977. dhe fitoi zemrat e spektatorëve si muzikant duke luajtur në kitarë bas për katër vjet në orkestrën e Ace Stepić. Krahas kitarës bas, në të njëjtën kohë ai ishte kompozitor, tekstshkrues dhe aranzhues i hiteve të shumta popullore në fund të viteve 70 të shekullit të kaluar, dhe ky bashkëpunim rezultoi veçanërisht i suksesshëm me këngëtarët Dushan Kostiq dhe Merima Njegomir.

Në orkestrën e Ace Stepić-it, ai u takua me kitaristin Sava Bojić , me të cilin në vitin 1979 vendosi të themelojë ansamblin e studios *"Košutnjak"*, i cili pjesërisht mund të konsiderohet si paraardhësi i Erës së Jugut. Themeluesit në këtë kohë regjistrojnë me Gordana Runjajiqin dhe Dushan Kostiqin. Në vitin 1980, Miodrag M. Ilić publikon dy këngët e tij të para në pllakën LP, me të cilin shfaqet për herë të parë emri i ansamblit Juzhni Vetar: *"Pripala si meni" (Më përket mua)* dhe *"Ne idi Ago" (Mos shko Ago)*. Më pas vijuan këngët e para të këngëve, disqet LP të këngëtarëve të njohur si Dushan Kostiq, Toma Zdravkoviq, Dragan Shauliq, Ljubisha Stojanović Luis, Gordana Stojićević, Rale Ćajić e të tjerë. Albumi i madh përmbledhës *Ja ostavih momu kraj Vardara (Unë do të mbes në anën time të Vardarit)* i vitit 1981 i hap derën drejt suksesit tingullit dhe orkestrës së re. Përveç Miodrag M. Ilićit dhe Sava Bojićit,qenë shumë instrumentistë të përfshirë në grup në periudhën 1979 - 1984, më i riu ndër ta ishte Perica. Në fillim, Zdravkoviq luante si fizarmonikë e dytë, aranzhues dhe herë pas here anëtar i orkestrës në disa albume dhe këngë, dhe pas largimit të Dragan Stojkoviq "Boshnjakut" nga orkestra [në vitin 1982, bëhet harmonist i parë dhe anëtar i përhershëm i orkestrës. Në vitin 1981 deri vitin 1982. Sava Bojiq do të marrë një pushim nga puna në orkestër, për të vazhduar punën jashtë vendit me Orkestrën e Telit të Artë dhe për të krijuar këngë për serialin vendas dhe.

Pa dyshim, vitet e para të Juzhni Vetarit u shënuan nga këngët e frymës orientale, dvoke, shumadiase, boshnjake sevdah, por në një mënyrë shumë më të ndryshme dhe më unike nga ajo që publikonin produksionet e mëdha të asaj kohe si *Diskos* dhe *Jugodisk,* tërheqëse dhe interesante për publikun. Këto zhvillime në një farë mënyre paralajmëruan një revolucion dhe një valë të re në muzikën popullore. Fillimi i suksesit dhe popullaritetit të madh të Erës së Jugut konsiderohet të jetë viti 1982. viti kur në Erën e Jugut erdhën Sinan Sakiq dhe Shemsa Suljakoviç . Albumi i parë i Sinan Sakiqit *"Josh uvek te çekam" (Ende ty po të pres),* i cili më vonë pati dy hite të mëdha (*"Janiçar"* dhe *"Miko, druže moj"* (*Miko,miku im*), ishte menduar fillimisht për kolegun e tij Dragan Shauliq, i cili duhej të hiqte dorë nga regjistrimi për shkak të një sëmundje, e cila i dha Sinanit një mundësi të cilën ai nuk e shpërdoroi. Ndonëse albumit iu shitën 2000 kopje dhe shtatë muaj pas daljes së albumit po pritej dështimi, kompania e produksionit nga Tuzlla porositi rreth 6000 kopje, gjë që e përmirësoi disi situatën. Në të njëjtën kohë, fizarmonisti dhe tastieristi, bashkëkombësi Miodrag M., mbërriti në Južni Vetar si anëtar i përhershëm i treshes muzikore, e cila dalëngadalë filloi të kristalizohet. Iliq, Perica Zdravkoviq nga Leskov pas largimit të Dragan Stojkoviq "Boshnjakut"nga pozita e fizarmonistit të parë. Për një kohë të shkurtër në studion e  Juzhni Vetarit gjatë vitit 1983 i pranishëm ishte edhe tastieristi më i famshëm në Jugosllavi dhe anëtar i Bijeli Dugmes dhe Smakut - Laza Ristovski.

Viti tjetër i rëndësishëm në historinë dhe zhvillimin e rrymës muzikore të Erës së Jugut ishte viti 1984 kur vjen Mile "Milojko" Kitić dhe regjistron albumin e parë *"Čaša ljubavi"* i cili fillimisht ishte menduar për Sinan Sakiq. Në të njëjtin vit, bateristi Momçilo "Moša" Jovanović gjithashtu u largua nga orkestra dhe që atëherë treshja muzikore Miodrag M. Iliq — Sava Bojiq — Perica Zdravkoviq njihet si ajo që ka bërë histori në muzikën popullore të ish-Jugosllavisë. Në vitin 1985, një emër tashmë i dëshmuar në muzikën popullore, Kemal Malovçiq, erdhi në Južni Vetar, dhe në 1986 ylli i ri dhe shumë popullor Dragana Mirkoviq, duke i dhënë fund formimit të këngëtarëve të *"Pesëshes së parë të madhe"* .

Edhe albumet e këngëtarëve jashtë top pesëshes priten pozitivisht në publik, si p.sh. albumet e Mustafa Shabanoviqit (kënga e të cilit nga ai album në gjuhën rome "Oto devel adava mangljan" - (*Nga Zoti që e kërkove),* shfaqet në Emir. Filmi i Kusturicës Dom za veshanje *në 1988 ;*nga Šerif Konjević dhe Hanka Paldum nga viti 1985, si dhe albumet e Ljubiša Stojanović "Luis" nga viti 1988 dhe 1990, të cilët ishin padyshim përpara kohës së tyre për nga aranzhimi dhe cilësia e zërit, gjë që vërteton edhe gjerësinë muzikore të orkestrës dhe aftësinë e saj për t'iu përshtatur secilit këngëtar dhe aftësive të tij vokale. Për shkak të mosmarrëveshjeve të vogla dhe punës jashtë Era e Jugut, kitaristi Sava Bojić u largua nga orkestra për një kohë të shkurtër në fund të vitit 1985 dhe Josip Boček e zëvendësoi atë në albumin e Sinan Sakiqit  *"Pusti me da živim" (Lërmë të jetoj)* i vitit 1986. Në të njëjtin vit, Južni Vetar dhe pesë pjesëtarët shkuan në turneun e tyre të madh dhe, siç doli, të vetëm në të gjithë Jugosllavinë. Sava Bojić do të kthehet për turne dhe si ndihmë për treshen standarde të lojës, i riu Zvonko Demirović do të luajë në tastierë në turne, dhe ish-bateristi i grupit Korni, Vladimir Furduj — Furda, do të luajë në bateri. Koncerte të paharrueshme u mbajtën në shumë stadiume anembanë Jugosllavisë, dhe veçanërisht në Bosnje dhe Hercegovinë, ku Juzhni Vetar ishte më i pëlqyeri, dhe ato në stadiumin Grbavica, në Tuzla, Shkup, Vuçkovci afër Gradaçacit dhe Tashmajdan para dhjetëra mijëra njerëz janë veçanërisht të paharrueshëm.

Mile Kitić, i cili ishte i vetmi që mbeti në grup edhe pas ndarjes së madhe të anëtarëve në vitin 1991. do të largohen nga grupi pas albumit të tyre të fundit në 1995. dhe do të fillojë një karrierë solo. Një ndryshim i madh në aranzhimet dhe stilin e erës së jugut gjatë viteve '90 do të jetë i dukshëm, një kthesë nga orientale në šumadia, kryesisht për shkak të përparimit të teknologjisë, humbjes së instrumenteve live, programimit dhe kompjuterizimit të muzikës dhe basit, si dhe ndikimi i fortë i turbofolkut në të gjitha sferat e jetës. Sava Bojić kthehet në South Wind përsëri në 1999. në albumin e Acko Neziroviqit, pra kemi sërish një treshe muzikore, e cila do të zgjasë sërish për një kohë të shkurtër sepse Branislav Vasić largohet nga orkestra në vitin 2000. pas albumit të parafundit të Sinanit, dhe Južni Vetar vazhdon si dyshe deri në vitin 2009, vit, kur Sava Bojić largohet përfundimisht nga Južni Vetar për herë të fundit, dhe Miodrag M. Iliq mbetet i vetëm me paraqitjet e herëpashershme të ftuar nga Branislav Vasić dhe tastierist Sejko Paškovski, dhe që atëherë ai është marrë ekskluzivisht me programimin e muzikës në frymën e kohës moderne, por pa braktisur postulatet bazë të Erës së Jugut. Ai në vend të Juvekomerc, 2011, themeloi *Studio MMI*, e cila përveç audio, merret edhe me prodhim dhe dizajn video. Yjet e rinj të Erës së Jugut në këtë periudhë janë Nesha Markoviq, Adela Sheçiq, Sveto Todoroviq, Osman Zulji, Jasmina, Sevaha etj. Emisionet e njohura në mesin e shikuesve që merren me temën dhe promovimin e Erës së Jugut janë *Mahalusha* dhe *Cvrčak na sat*, të cilat transmetohen çdo javë që nga viti 1996, vjet. Shumica e aranzhimeve, si dhe tekstet e këngëve, janë bërë nga krijuesi i orkestrës, Miodrag M. Iliq, aranzhimet janë bërë edhe nga anëtarët e tjerë të orkestrës Sava Bojiq, Perica Zdravkoviq, Josip Boçek dhe Branislav Vasiq. Disa nga kantautorët më të njohur dhe më të suksesshëm me të cilët South Wind ka bashkëpunuar janë Miodrag Radomirović, Stevica Spasić, Milenko Jakšić, Nikola Grbić, Vesna Petković, Suada Demirović, Zvonko Demirović, Mila Janković, Mr. Demir Jetula, Shekib Kalaba, Miodrag Z. Iliq dhe shumë të tjerë.

## Anëtarët e Juzhni Vetar 
*Pesëshja e Madhe* përbëhej nga: Dragana Mirkoviq, Mile Kitiq, Sinan Sakiq, Shemsa Suljakoviq dhe Kemal Malovçiq .

Përfaqësues të tjerë të njohur të Juzhni Vetarit ishin: Indira Radiq, Marta Saviq, Jashar Ahmedovski, Ivan Kukolj Kuki dhe Srećko Šušić .

Të tjera bashkëpunime: Snežana Babić Sneki, Šaban Bajramović, Mina Kostić, Vesna Vukelić Vendi, Ljubiša Stojanović Luis, Anica Milenković , Šerif Konjević, Zvonko Demirović, Vesna Rivas, Boban Zdravković, Hanka Paldum, Suzana Jovanović, Adela Šeçić.