Aschgabat

**Ashgabati** është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Turkmenistanit. Shtrihet midis Shkretëtirës Karakum dhe vargmalit Kopetdag në Azinë Qendrore, afërsisht 50 km (30 milje) larg kufirit Iran-Turkmenistan. Qyteti ka një popullsi prej 1,030,063 banorësh (regjistrimi i vitit 2022).

Qyteti u themelua në vitin 1881 mbi bazën e një fshati fisnor Ahal Teke dhe u bë kryeqyteti i Republikës Socialiste Sovjetike të Turkmenistanit në vitin 1924 kur njihej si **Poltoratsk**. Pjesa më e madhe e qytetit u shkatërrua nga tërmeti i Ashgabatit të vitit 1948, por që atëherë është rindërtuar gjerësisht nën sundimin e projektit të rinovimit urban "Qyteti i Bardhë" të Saparmurat Niyazov, duke rezultuar në projekte monumentale të veshura me mermer të bardhë të kushtueshëm. Kanali Karakum i epokës sovjetike kalon nëpër qytet, duke transportuar ujëra nga Amu Darya nga lindja në perëndim.

## Etimologjia 
Edhe pse emri fjalë për fjalë do të thotë "qytet i dashurisë" ose "qytet i përkushtimit" në persishten moderne, emri mund të jetë modifikuar përmes etimologjisë popullore. Historiani turkmen Ovez Gundogdiyev beson se emri daton që nga epoka parthiane, shekulli i 3-të p.e.s., duke rrjedhur nga emri i themeluesit të Perandorisë Parthiane, Arsaces I i Parthisë, në persishten Ashk-Abad (qyteti i *Ashk*/Arsaces).

## Gjeografia 
Ashgabati është shumë afër kufirit iranian, afërsisht 50 km. Ai zë një fushë oaze shumë aktive nga ana sizmike, e kufizuar në jug nga kodrat e maleve Kopet Dag (turkmenisht: *Köpetdag*) dhe në veri nga Shhkretëtira Karakum. Është i rrethuar nga, por jo pjesë e, Provincës Ahal (turkmenisht: *Ahal welaýaty*). Pika më e lartë në qytet është kodra me rërë me lartësi 401 metra mbi të cilën është ndërtuar Hoteli Yyldyz, por pjesa më e madhe e qytetit shtrihet midis 200 dhe 255 metrave lartësi. Kanali i Karakumit kalon nëpër qytet.

### Klima 
Vargu malor Kopet Dag është rreth 25 kilometra (16 mi) në jug, dhe kufiri verior i Ashgabatit prek Shkretëtirën Kara-Kum. Për shkak të kësaj, Ashgabati ka një klimë të ftohtë shkretinore (Köppen: *BWk*, në kufi me *BWh*) me ndikime mesdhetare. Ai karakterizohet nga vera shumë të nxehta dhe të thata dhe dimra të freskët, të shkurtër dhe disi të lagësht. Temperatura mesatare maksimale në korrik është 38.3 °C (100.9 °F). Netët në verë janë të ngrohta, me një temperaturë minimale mesatare në korrik prej 23.8 °C (75 °F). Temperatura mesatare maksimale e janarit është 8.6 °C (47.5 °F), dhe temperatura mesatare minimale është −0.4 °C (31.3 °F). Temperatura më e lartë e regjistruar ndonjëherë në Ashgabat është 47.2 °C (117 °F), e regjistruar në qershor 2015. Një temperaturë e ulët prej −24.1 °C (−11 °F) u regjistrua në janar të vitit 1969.

Periferia e afërt e Köşi, deri në vitin 2013 një fshat i veçantë, por në atë vit u aneksua nga Ashgabati, mund të ketë qenë vendi i një fortese parthiane të ndërtuar për të mbrojtur kryeqytetin, Nisa, bazuar në zbulimet e qeramikës dhe objekteve të tjera në vitet 1970 dhe deri në vitin 2020. Artefakte të tjera që tregojnë vendbanim gjatë periudhës parthiane thuhet se u zbuluan gjatë vendosjes së kabllove telefonike në vendin e Pazarit Gülistan (Rus) në qendër të Ashgabatit.

Sipas Muradov, përmendja e parë e vendbanimit në kohët moderne gjendet në kronikat Khiva të vitit 1811.

Nënkoloneli britanik H.C. Stuart raportoi në vitin 1881 se dega Ahal e fisit Teke të grupit etnik turkmen mbërriti në zonë rreth vitit 1830 dhe themeloi disa fshatra gjysmë-nomade (*auls*) midis asaj që tani është qyteti i Gyzylarbat dhe fshati Gäwers, përfshirë. Një nga këto fshatra quhej Askhabad. Referenca e parë ruse për Ashgabatin daton në vitin 1850, në një dokument të mbajtur në arkivat e Ministrisë së Punëve të Jashtme Ruse që rendit 43 fortesa Ahal, midis tyre edhe "Ishkhabadi". U përshkrua si një "aul tipik turkmen".

Zyrtarisht ishte pjesë e Persisë, por de facto autonome nën kontrollin fisnor turkman derisa forcat ruse mposhtën ushtrinë Teke në Betejën e Geok Tepe në janar 1881. Persia ia lëshoi ​​Askhabadin Perandorisë Ruse në shtator 1881 sipas kushteve të Traktatit të Akhal.

### Perandoria Ruse 
Qyteti u themelua zyrtarisht më 18 janar 1881, si një garnizon i fortifikuar dhe u emërua sipas fshatit turkmen në atë vend. Inxhinierët ushtarakë rusë planifikuan vendbanimin e garnizonit "në skajin perëndimor të aulit (fshatit) të Askhabadit në rrugën Gaudan (Howdan) që të çonte në Persi. Fortesa qëndronte mbi një kodër 12 metra të lartë, mbi të cilën ishte ndërtuar një kështjellë-forcë, dhe poshtë [saj], zona banimi, e rrethuar nga mure dhe një hendek". Gjashtëdhjetë e shtatë familje turkmene u kompensuan për tokën e konfiskuar prej tyre për këtë ndërtim. Komuniteti i Bahaizmit në Turkmenistan ishte kryesisht i bazuar në Askhabad.

Deri në vitin 1915, Askhabadi kishte degë të Bankës Shtetërore Ruse, Bankës Persiane të Kredive të Kontabilitetit, Bankës Ruso-Aziatike, Société Générale dhe Unionit të Kredisë së Ndërsjellë të Askhabatit.

## Shënime 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare