Arsimi në Prishtinë

parapamje|287x287px| Hasan Prishtina - Universiteti i Prishtines
**Arsimi në Prishtinë**, kryeqyteti i Kosovës, përbëhet nga arsimi fillor, i mesëm dhe i lartë. Prishtina strehon një numër institucionesh publike dhe private, si Universiteti “Hasan Prishtina”, Biblioteka Kombëtare e Kosovës dhe Akademia e Shkencave dhe Arteve e Kosovës. Prishtina gjatë gjithë shekullit të kaluar ka tërhequr një numër të konsiderueshëm studentësh nga Kosova. Sot, qyteti i Prishtinës pret një numër të madh intelektualësh, profesorësh, akademikësh, studentësh dhe profesionistësh në sfera të ndryshme.

## Arsimi në Prishtinë në të kaluarën 
### Themelimi i institucioneve arsimore në Prishtinë 
Ndër shkollat e para të njohura në Prishtinë ishin ato të hapura gjatë periudhës osmane, para vitit 1912.  Kjo shënoi një kthesë pozitive në sistemin arsimor në Kosovë dhe në Prishtinë në veçanti pasi që u lejuan hapja e shkollave në gjuhën shqipe.  Ndër ndryshimet e para që u miratuan në vitin 2001 ishin kuadri i ri i kurrikulës dhe ndryshimet në organizimin e sistemit arsimor.  Gjatë kohës që autoritetet e UNMIK-ut po përpiqeshin të krijonin autoritete dhe institucione arsimore në Prishtinë, zyrtarët e arsimit serb dhe shqiptar rifilluan shkollat në këtë qytet. 

Një faktor që pati ndikim në politikëbërjen e arsimit në Kosovë gjatë asaj kohe ishte urbanizimi në rritje. Sipas disa vlerësimeve, numri i njerëzve që jetonin në Prishtinë u trefishua në madhësi që nga para fushatës së NATO-s nga rreth 200,000 banorë para konfliktit në rreth 650,000 në 2002.  Që nga viti 2007–2008, në Prishtinë, njëmbëdhjetë shkolla (11) punonin në dy (2) ndërrime, ndërsa një shkollë funksiononte me katër (4) ndërrime, për shkak të numrit të madh të nxënësve. 

Ndër problemet tjera që ekzistonin gjatë asaj kohe në Prishtinë lidhur me arsimin, ishin shkalla e lartë e braktisjes së shkollës në mes të shkollave fillore dhe të mesme për vajzat, pakicat etnike dhe fëmijët në zonat rurale.  Më tej, në raport me mësuesin dhe profesorin, problemi më i madh ishte te pagat e tyre. Në atë kohë, pagat për fakultetin në kampusin kryesor në Prishtinë ishin mjaft të ulëta. Pak prej profesorëve paguheshin me rroga që ishin pak më shumë se 100 dollarë amerikanë në muaj. 

Ndër veprimet kryesore, gjatë asaj që njihej si faza emergjente (1999-2002), që Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë (MASHT) ndërmori ishte riaktivizimi i sistemit arsimor në Kosovë, veçanërisht duke kontribuar në përmirësimin dhe ndërtimin e infrastrukturës së re shkollore., akomodimi i të gjithë nxënësve në shkolla dhe formulimi dhe zbatimi i ligjeve dhe rregulloreve për të siguruar funksionimin e duhur të sistemit arsimor. 

Në vitin 2002, MASHT-i formuloi një strukturë të re të organizimit të institucioneve arsimore. Tani e tutje sistemi arsimor do të përbëhet nga arsimi parashkollor (nga 9 muaj deri në gjashtë vjet), arsimi i detyrueshëm që përbëhet nga 5 vjet arsim fillor, 4 vjet arsim i mesëm i ulët dhe 3 ose 4 vjet arsim i mesëm i lartë në varësi të shkolla.  Në bazë të kësaj organizate, deri në vitin 2004/2005, në Prishtinë ishin vetëm 3 institucione parashkollore dhe kishin 1542 fëmijë prej tyre vetëm pesë (5) boshnjakë, dy (2) kroatë, tetë (8) turq, dy (2) goranë. dhe katër (4) të tjera.  Megjithatë, që nga viti 2007/08, numri i institucioneve parashkollore në Prishtinë u rrit nga 3 në 9 ndërsa numri i pakicave etnike që frekuentojnë këto institucione u ul në 5, me vetëm dy (2) boshnjakë dhe tre (3) turq.  

Arsimi fillor dhe i mesëm i ulët është bazuar në modelin 5 + 4 vjet që nga viti akademik 2004/05.  Në Prishtinë, në të njëjtin vit akademik, kishte 60 shkolla fillore dhe të mesme të ulëta, të cilat mësimin e ofrojnë vetëm në gjuhën shqipe.  Numri i përgjithshëm i nxënësve ishte 32.370 nga të cilët 15.583 ishin femra dhe të gjithë studentë shqiptarë. Numri mesatar i nxënësve për klasë në atë vit akademik në Prishtinë ishte 26.71.  Në vitin akademik 2005/06 numri i shkollave fillore dhe të mesme të ulëta u rrit në 63 dhe dy (2) shkolla tani do të ofronin mësim edhe në gjuhë të tjera; mirëpo, në vitin 2007/08, ky numër sërish ka rënë në 61 shkolla me vetëm njërën prej tyre me gjuhë të përziera mësimore.  Në këto shkolla kanë vijuar 34703 nxënës shqiptarë, 32 boshnjakë, 30 ashkali, 1 rom dhe 199 turq. 
parapamje| Shkolla private "Mileniumi i tretë"

Që nga viti akademik 2002/03, arsimi i mesëm i lartë përbëhej nga tre (3) ose katër (4) vite, varësisht nga programet akademike të përcaktuara nga MASHT-i.  Në vitin akademik 2004/05, në Prishtinë kishte 12 shkolla që ligjëronin vetëm në gjuhën shqipe. Numri i përgjithshëm i nxënësve në këtë vit ishte 9060 prej tyre 4423, ndërsa mesatarja e nxënësve për klasë ishte 30.10.  Në vitin shkollor 2005/06, dy (2) shkolla nga gjithsej 12 u bënë shkolla të përziera duke përvetësuar edhe gjuhë të tjera mësimore përveç shqipes, ku njëra prej tyre ishte Sami Frashëri. 

Sa i përket Institucioneve të Arsimit Special, gjatë periudhës së pas konfliktit dhe para pavarësisë së Kosovës, në Prishtinë kishte vetëm një shkollë, “Përparimi”.  Gjithashtu, në vitin akademik 2004/05 kishte gjithsej 7 shkolla private: 1 parashkollore, 3 shkolla fillore dhe 3 shkolla të mesme.  Universiteti i Prishtinës gjatë kësaj periudhe ishte shumë i decentralizuar. Kishte katërmbëdhjetë fakultete dhe gjashtë shkolla të larta. Që nga viti 2001, kishte më shumë se 19,000 studentë të regjistruar. 

Gjithashtu, sipas Ligjit për Vetëqeverisje Lokale, komunat kanë të drejtë të bashkëpunojnë me komunat dhe autoritetet tjera, duke përfshirë komunat, institucionet dhe agjencitë qeveritare në Republikën e Serbisë, në fushën e arsimit. 

Sa i përket arsimit të lartë, Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë (MASHT) i ka të gjitha kompetencat dhe përgjegjësitë. Me Ligjin për Arsimin në Komunat e Republikës së Kosovës dhe Ligjin për Arsimin e Lartë është paraparë që Ministria e lartpërmendur të jetë përgjegjëse për planifikimin e zhvillimit të arsimit të lartë në Kosovë, rregullimin e ofruesve publikë dhe privatë të arsimit të lartë, promovimin e barazisë së mundësi për akses dhe pranim në arsimin e lartë, në zhvillimin dhe trajnimin e personelit, krijimin e Këshillit Shtetëror për Arsimin e Lartë, i cili këshillon Ministrin për çështjet e arsimit të lartë, licencimin e ofruesve privatë të arsimit të lartë dhe përgjegjësi të tjera të parapara me ligj. 

## Situata bashkëkohore e arsimit në Prishtinë 
### Sfidat në sektorin e arsimit 
Zgjedhjet për pushtetin lokal të vitit 2013 prodhuan një lidership të ri në Komunën e Prishtinës. Kryetari i ri i Prishtinës, Shpend Ahmeti, përfaqësues i Lëvizjes Vetëvendosje, theksoi se gjatë mandatit të tij fusha e arsimit është prioriteti kryesor. 

#### Reformat e fundit 
Vendimi i parë i ndërmarrë nga kryesia e re në Komunën e Prishtinës, nën kryetarin Shpend Ahmeti, ishte rritja e transparencës në procesin e intervistimit të personelit të arsimit. Vendimi mundëson pjesëmarrjen e këshillit të prindërve, këshillit studentor, shoqërisë civile dhe medias në intervistimin e kandidatëve për përzgjedhjen e stafit arsimor. 

### Struktura dhe atributet e institucioneve arsimore në Prishtinë 
Arsimi në Kosovë përbëhet nga arsimi parafillor, arsimi fillor dhe i mesëm i ulët, arsimi i mesëm i lartë dhe arsimi universitar: 

#### Parafillor 
Edukimi dhe arsimi parashkollor përfshin fëmijët nga mosha 1 deri në 6 vjeç ndërsa arsimi parafillor përfshin fëmijët nga 5 deri në 6 vjeç.

Në vitin akademik 2012/2013, në Prishtinë ishin tetë institucione parashkollore.  Numri i përgjithshëm i fëmijëve të regjistruar në këto institucione ishte 1886 nga të cilët 874 ishin femra. Përbërja etnike në këto institucione në të njëjtin vit akademik ishte 1858 shqiptarë, 6 boshnjakë dhe 22 turq. 

Krahas institucioneve publike parashkollore në Prishtinë, ekzistojnë një sërë institucionesh private si: Bardha 1,2,3,4,5, dhe 6, Te Adi, Eni Adu Ars, Kopshti i Endrrave, Princesha, Lepurushi, Folja Jonë, Fillesa, Chippolino, Mollëkuqja, Dea, Vlera, Mickeymouse, Pejton, Elita, Edina, Yjet e Vegjela, Ultian, Rrona, Binjaket 2, Klea, Heidi, Rina, Linda dhe Joni. 

#### Arsimi fillor dhe i mesëm i ulët 
Arsimi fillor dhe ai i mesëm i ulët është i detyrueshëm dhe përbëhet nga dy nivele. Në nivelin e parë përfshihen klasat 1 deri në 5 (fillore) dhe në nivelin e dytë klasat 6 deri në 9 (të mesme të ulëta).  Këto institucione frekuentohen nga fëmijë të moshës 6 – 15 vjeç.  

Në Prishtinë, në vitin akademik 2012/12, ka pasur 59 shkolla prej të cilave 57 ligjërata kanë mbajtur vetëm në gjuhën shqipe dhe 2 shkolla kanë mbajtur ligjërata në gjuhë të përzier.  Numri i përgjithshëm i studentëve në vitin 2013 ishte 32,140 nga të cilët 15,476 ishin femra.  Numri mesatar i nxënësve për klasë në Prishtinë në vitin akademik 2012/13 ishte 24.6. 

Universiteti i Prishtinës ka këto fakultete:
# Fakulteti i Filozofisë
# Fakulteti i Matematikës dhe Shkencave të Natyrës
# Fakulteti i Filologjisë
# Fakulteti i Drejtësisë
# Fakulteti i Ekonomisë
# Fakulteti i Inxhinierisë dhe Arkitekturës
# Fakulteti i Inxhinierisë Elektrike dhe Kompjuterike
# Fakulteti i Inxhinierisë Mekanike
# Fakulteti i Mjekësisë
# Fakulteti i Arteve
# Fakulteti i Bujqësisë
# Fakulteti i Gjeoshkencave dhe Teknologjisë
# Fakulteti i Shkencave Sportive
# Fakulteti i Arsimit
# Fakulteti i Shkencave të Aplikuara dhe Biznesit - Pejë
# Fakulteti i Shkencave të Aplikuara dhe Inxhinierisë – Mitrovicë dhe
# Fakulteti i Shkencave të Aplikuara dhe Inxhinierisë - Ferizaj 

Vitin e kaluar organet drejtuese të Universitetit të Prishtinës vendosën njëzëri që ta ndryshojnë emrin nga Universiteti i Prishtinës në Universitetin Hasan Prishtinë, duke e njohur njërën nga figurat historike të Hasan Prishtinës. 

Në shkurt të vitit 2014, rektori i universitetit shtetëror të Kosovës "Hasan Prishtina", Ibrahim Gashi, dha dorëheqjen pas protestave që u zhvilluan në fund të janarit-fillim të shkurtit nga studentët kur u raportua se disa profesorë universitarë kishin botuar punime në revista të rreme online për të fituar kredencialet akademike. 

##### Institucionet private 
Tabela 1.4: Lista e Institucioneve Private të Arsimit të Lartë në Prishtinë të akredituara nga Ministria e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë 

### Konsiderata të veçanta për sistemin arsimor në Prishtinë 
#### Studentët nga komunitetet shumicë dhe komuniteteve joshumicë 
Në rajonin e Prishtinës nxënësit nga komuniteti shqiptar, boshnjak dhe turk ndajnë të njëjtat klasa apo shkolla. Ndërsa shkollat e bazuara në planprogramin serb dhe në kontekstin e Komunës së Prishtinës janë të vendosura në Komunën e Graçanicës dhe integrojnë nxënës nga komuniteti serb dhe rom.

Universiteti i Prishtinës ofron disa kurse të gjuhës boshnjake dhe turke për filologjinë turke (50 vende), gjuhën boshnjake dhe turke për mësues (35 vende secila), teknologjinë e informacionit (në gjuhën boshnjake, 35 ulëse) dhe administrimin e biznesit (në gjuhën boshnjake, 80 ulëse). 

#### Balanca gjinore 
Tabela 1.5: Shpërndarja gjinore në institucionet arsimore në qytetin e Prishtinës  Ndërtesa aktuale u përurua më 25 nëntor 1982. Ka një hapësirë prej 16.500 metrash katrorë dhe përbëhet nga 99 kupola.  Kjo bibliotekë supozohet se është themeluar në vitin 1945, por ka filluar punën në objektin aktual në vitin 1947.  Ky institucion është themeluar në vitin 1975 si Shoqata e Shkencës dhe Arteve e Kosovës.  Më 18 prill 1978, Shoqata u shndërrua në Akademi të Shkencave dhe Arteve. Roli i kësaj akademie ishte dhe është të kontribuojë në kërkimin shkencor. 

## Shih edhe 
* Kosova
* Prishtina
* Arsimi në Kosovë
* Arsimi në Shqipëri
* Universiteti i Prishtinës
* Biblioteka Kombëtare e Kosovës
* Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës

## Referime