Etika sekulare

**Etika sekulare** është një degë e filozofisë morale në të cilën etika bazohet vetëm në aftësitë njerëzore si logjika, ndjeshmëria, arsyeja ose intuita morale, dhe nuk rrjedh nga besimi në zbulesën ose udhëzimin e mbinatyrshëm - një burim i etikës në shumë fe. Etika sekulare i referohet çdo sistemi etik që nuk mbështetet në të mbinatyrshmen, dhe përfshin humanizmin, sekularizmin dhe mendimin e lirë. Një shembull klasik i letërsisë mbi etikën sekulare është teksti Kural, i autorizuar nga filozofi i lashtë indian Valluvar.

Sistemet etike sekulare përfshijnë një shumëllojshmëri të gjerë idesh për të përfshirë normativitetin e kontratave shoqërore, një formë të atribuimit të vlerës së brendshme morale, deontologjinë e bazuar në intuitë, relativizmin moral kulturor dhe idenë se arsyetimi shkencor mund të zbulojë të vërtetën morale objektive (e njohur si shkenca e moralit).

Kornizat e etikës sekulare nuk janë gjithmonë reciprokisht përjashtuese nga vlerat teologjike. Për shembull, Rregulli i Artë ose një përkushtim ndaj jodhunës, mund të mbështetet si nga kornizat fetare ashtu edhe nga ato sekulare. Sistemet e etikës sekulare mund të ndryshojnë brenda normave shoqërore dhe kulturore të një periudhe të caktuar kohore dhe mund të përdoren gjithashtu nga një person i çdo bindjeje fetare, duke përfshirë ateistët.

## Parimet e etikës sekulare 
Pavarësisht nga gjerësia dhe diversiteti i pikëpamjeve të tyre filozofike, etikët laikë përgjithësisht ndajnë një ose më shumë parime:

* Qeniet njerëzore, përmes aftësisë së tyre për të empatizuar, janë të afta të përcaktojnë bazat etike.
* Mirëqenia e të tjerëve është thelbësore për vendimmarrjen etike.
* Qeniet njerëzore, nëpërmjet logjikës dhe arsyes, janë të aftë të nxjerrin parime normative të sjelljes.
* Kjo mund të çojë në një sjellje të preferueshme se ajo e propaganduar ose e falur bazuar në tekste fetare. Përndryshe, kjo mund të çojë në mbrojtjen e një sistemi parimesh morale për të cilat një grup i gjerë njerëzish, fetarë dhe jofetarë, mund të bien dakord.
* Qeniet njerëzore kanë përgjegjësinë morale për të siguruar që shoqëritë dhe individët të veprojnë bazuar në këto parime etike.
* Shoqëritë duhet, nëse është e mundur, të përparojnë nga një formë më pak etike dhe e drejtë në një formë më etike dhe më të drejtë.

Shumë nga këto parime zbatohen në shkencën e moralit, përdorimin e metodës shkencore për t'iu përgjigjur pyetjeve morale. Mendimtarë të ndryshëm e kanë përshtatur moralin si pyetje të së vërtetës empirike që duhen hulumtuar në një kontekst shkencor. Shkenca lidhet me natyralizmin etik, një lloj realizmi etik.

Në *Si njerëzit e mirë bëjnë zgjedhje të vështira*: Zgjidhja e dilemave të të jetuarit etik, Rushworth Kidder identifikon katër karakteristika të përgjithshme të një kodi etik:

# Është e shkurtër
# Zakonisht nuk është shpjeguese
# Mund të shprehet në një sërë formash (p.sh. pozitive ose negative, fjalë të vetme ose një listë fjalish)
# Përqendrohet në vlerat morale

### Etika humaniste 
Humanistët mbështesin moralin universal të bazuar në të përbashkëtat e natyrës njerëzore dhe se njohja e së drejtës dhe së gabuarës bazohet në kuptimin tonë më të mirë të interesave tona individuale dhe të përbashkëta, në vend që të rrjedhin nga një burim transcendental ose arbitrar lokal, duke refuzuar kështu besimin plotësisht si bazë për veprim. Qëllimi i etikës humaniste është kërkimi i parimeve të qëndrueshme individuale, sociale dhe politike të sjelljes, duke i gjykuar ato mbi aftësinë e tyre për të rritur mirëqenien njerëzore dhe përgjegjësinë individuale, duke eliminuar kështu përfundimisht vuajtjet njerëzore.

Unioni Ndërkombëtar Humanist dhe Etik (IHEU) është organizata ombrellë mbarëbotërore për ata që i përmbahen qëndrimit të jetës Humaniste.Humanizmi është një qëndrim jetësor demokratik dhe etik, i cili pohon se qeniet njerëzore kanë të drejtën dhe përgjegjësinë për t'i dhënë kuptim dhe formë jetës së tyre. Ai përfaqëson ndërtimin e një shoqërie më humane përmes një etike të bazuar në vlerat njerëzore dhe të tjera natyrore në frymën e arsyes dhe kërkimit të lirë përmes aftësive njerëzore. Nuk është teiste dhe nuk pranon pikëpamje të mbinatyrshme të realitetit.Humanizmi është i njohur për miratimin e parimeve të Rregullit të Artë.

### Etika sekulare dhe feja 
Ka nga ata që thonë se feja nuk është aspak e nevojshme për sjellje morale. Dalai Lama ka thënë se dhembshuria dhe dashuria janë vlera njerëzore të pavarura nga feja: "Ne kemi nevojë për këto vlera njerëzore. Unë i quaj këto etikë laike, besime laike. Nuk ka asnjë lidhje me ndonjë fe të caktuar. Edhe pa fe, edhe si jobesimtarë, ne kemi kapacitetin t'i promovojmë këto gjëra."

Ata që janë të pakënaqur me orientimin negativ të etikës tradicionale fetare besojnë se ndalimet mund të përcaktojnë vetëm kufijtë absolut të asaj që një shoqëri është e gatshme të tolerojë nga njerëzit në rastin më të keq, jo t'i udhëzojë ata drejt arritjes së tyre më të mirë. Me fjalë të tjera, dikush që i ndjek të gjitha këto ndalime, mezi i është shmangur të qenit kriminel, nuk ka vepruar si një ndikim pozitiv në botë. Ata arrijnë në përfundimin se etika racionale mund të çojë në një jetë etike të shprehur plotësisht, ndërsa ndalesat fetare janë të pamjaftueshme.

Kjo nuk do të thotë se etika laike dhe feja përjashtojnë njëra-tjetrën. Në fakt, shumë parime, si Rregulli i Artë, janë të pranishëm në të dy sistemet, dhe disa njerëz fetarë, si dhe disa deistë, preferojnë të përvetësojnë një qasje racionale ndaj etikës.

## Shiko edhe 
* Sekularizmi

## Referime