Beteja e Luginës së Erigonit

**Beteja e Luginës së Erigonit** e njohur edhe si *Beteja e Rrafshit të Lynkestisë*  u zhvillua në vitin 358&nbsp;para erës sonë midis dardanëve nën Bardhyllin dhe maqedonasve nën Filipin II . Pas dyzet vjetësh mbi dominimin dhe zgjerimin e vazhdueshëm dardan nën Bardhyllisin, Filipi II pasi u martua me Audatën, një princeshë ilire, marshoi në Iliri dhe u përball me fisnorët dardanë. Beteja e përshkruar nga Diodori dhe Frontinus tregon fuqinë dhe përsosmërinë e ushtrisë maqedonase dhe dardane.

## Sfondi 
### Fushatat maqedonase 
Duket se Bardhyllis kundërshtoi marrëveshjen me Amyntën II dhe Sirras dhe pushtoi Maqedoninë në 393&nbsp;para Krishtit. Bardhyllisi përdori taktika të reja luftarake që nuk ishin përdorur më parë nga asnjë prej ilirëve. Ai fitoi një betejë vendimtare kundër Amyntas III, e dëboi atë dhe sundoi Maqedoninë nëpërmjet një mbreti kukull. Në vitin 392&nbsp;Para Krishtit, Amyntas III u bashkua me Thesalinë dhe mori Maqedoninë nën sundimin e tij nga dardanët. Megjithatë, ilirët bastisnin dhe sundonin vazhdimisht në kufijtë veriorë të Maqedonisë. Pas pushtimeve të vazhdueshme, Bardhyllis i detyroi maqedonasit t'i paguanin atij një haraç vjetor në 372&nbsp;para Krishtit.

Në vitin 370&nbsp;p.e.s., Amyntas i denjë vdiq plot vite, pasi kishte rikthyer pasuritë e mbretërisë së tij pas fatkeqësive ilire. Nga martesa e tij me Euridikën e Sirras ilire lindi tre djem dhe një vajzë. Djali i tij i madh ishte Aleksandri II. Në vitin 369&nbsp;para erës sonë, Bardhyllis e pengoi Aleksandrin II të eliminonte dardanët nga Maqedonia. Pas betejës, Bardhyllis thuhet se kishte mbajtur për pak kohë si peng Filipin II, vëllain më të vogël të Aleksandrit II. Në vitin 365&nbsp;Para Krishtit, Aleksandri II u pasua nga vëllai i tij Perdika III.

Paionët filluan një seri sulmesh kundër maqedonasve në mbështetje të një pushtimi dardan nga veriu. Perdika III, mbreti i Maqedonisë, i poshtëruar nga indinjiteti i detyrimit për t'u paguar haraç dardanëve, marshoi në veri në pranverën e vitit 358.&nbsp;para Krishtit në ushtrinë maqedonase për ta zgjidhur çështjen me betejë.  Ky nuk ishte rasti i parë në të cilin ai kishte luftuar kundër Bardhyllis, por maqedonasit e humbën betejën. Vetë mbreti ishte në mesin e 4000 të vdekurve maqedonas. Pjesa e mbetur, e pushtuar nga paniku, pasi kishte pasur frikë të madhe nga ushtria ilire, humbi zemrën për vazhdimin e luftës. Kjo ishte humbja më e rëndë që pësuan maqedonasit në gamën e përpjekjeve të tyre për t'u çliruar nga ilirët. Dardanët e ndoqën fitoren e tyre duke zgjeruar kontrollin e tyre drejt jugut në liqenin e Lyhnidit ( Liqeni i Ohrit ) dhe në perëndim në Maqedoninë e sipërme. Me veprimet e Bardhylisit, dardanët e kishin afruar Maqedoninë drejt kolapsit. 

Kur Filipi II, më i vogli nga tre vëllezërit mori fronin, ai ishte i vendosur të nënshtronte ilirët nën Bardhyllis një herë e përgjithmonë, duke shkatërruar kërcënimin ilir.

### Mbretërimi i Filipit II 
parapamje|230x230px| Filipi II i Maqedonisë
Në vitin 359&nbsp;para Krishtit, Maqedonia mund të kthehej në fushën e betejës kundër ilirëve, pasi kishte kapërcyer gjendjen e brendshme të kaosit politik dhe kishte hequr rrezikun e sulmit nga kundërshtarët e tjerë. Kur Filipi II mori fronin maqedonas, zona të konsiderueshme të Maqedonisë së sipërme mbetën nën kontrollin e Bardhylis. Për t'u përqendruar në luftën e brendshme të nevojshme për të siguruar kurorën e tij, Filipi ripohoi traktatin që dardanët i kishin vendosur Maqedonisë me forcën e armëve dhe vulosi aleancën me martesën e tij me Audatan, ndoshta një mbesë ose bijë e Bardhylis. Ky veprim padyshim pengoi një pushtim të plotë dardan të Maqedonisë në një kohë kur vendi ishte më i cenueshëm. 

Deri në pranverën e vitit 358&nbsp;Para Krishtit, Filipi kishte siguruar më në fund fronin e tij dhe tani ishte në gjendje të trajtonte pushtimin e Maqedonisë veriperëndimore nga Bardhyllis. Kur Bardhyllis i ra në sy fjala për mobilizimin e ushtrisë maqedonase, ai i propozoi Filipit që të nënshkruanin një traktat për të ruajtur status quo-në, me kusht që të dyja palët të ruanin qytetet që ishin tashmë në zotërimin e tyre në atë kohë. Kjo, natyrisht, ishte e papranueshme për Filipin, sepse ai nuk ishte i përgatitur të pranonte asnjë kusht tjetër përveç një tërheqjeje të plotë dardane nga Maqedonia veriperëndimore. Bardhyllis, megjithatë, nuk ishte i prirur të hiqte dorë nga fitimet e tij pa luftë. Filipi mobilizoi çdo ushtar të aftë në Maqedoni për betejë. Bardhyllis, si më parë, nuk kishte gjasa të merrte robër, kështu që çdo disfatë maqedonase do të rezultonte në viktima gjymtuese.

## Beteja 
Me kufirin e tij verior të sigurt për momentin, Filipi u kthye në perëndim atë verë për të rimarrë territorin e humbur nga vëllai i tij. Ilirët paraqitën një sfidë të frikshme, të aftë për të përballuar fuqinë e Filipit me 10,000 këmbësorë dhe 500 kalorës të tyre kundër Filipit, 10,000 këmbësorë dhe 600 kalorës pak më të favorshëm.  Për më tepër, këmbësoria e Bardhyllis kishte një komponent të fortë të luftëtarëve të goditjes, që ndoshta përbënte 7,000 nga totali. Luftëtarët ilirë përdorën një shtizë sibyna me kokë të rëndë dhe një mburojë me bos. Filipi duhej ta dinte se ata do t'i vinin hipaspistët e tij ende të paprovuar dhe falangitët vendas në një provë të ashpër të luftimit trup më trup. Maqedonasit nuk po përballeshin me një mbret të sapoardhur si Filipi, por me një veteran të thinjur të shumë luftërave, pasi Bardhyllis mund të kishte qenë 90 vjeç, por ishte ende mjaft i fortë për të dalë në fushë me kalë. 

Ilirët u zhvendosën për të ofruar betejë në terren të hapur. Hammond sugjeron (1994, 26) se kjo ishte pikërisht në perëndim të kalimit Kirli Dirven në fushën e Lyncus. Filipi mbërriti dhe vendosi falangën e tij ashtu siç kishte bërë në veprimin e parë, me falangitët në të majtë dhe në qendër, vendosi hoplitët dhe hipospitët nga e djathta përsëri në atë renditje dhe kalorësia dhe këmbësoria e lehtë u ndanë nga të dy krahët. Sa i përket rregullimeve të Bardhyllit, pretendimi i Diodorit për një formacion katror (16.4.6) është i ngatërruar edhe në kontekstin e përshkrimit të betejës së tij dhe, duke qenë se taktika të tilla janë të padëshmuara gjetkë, përveç në tërheqje për ilirët ose grekët në këtë zonë, versioni e Frontinus (2.3.2) është për t'u preferuar. Kjo tregon se Bardhyllis u ngrit në një mënyrë lineare, këmbësoria e tij e rëndë që përputhej me gjerësinë e falangës me skedarë edhe më të thellë dhe që kishte njerëzit më të mirë që përballeshin në mes me kalorësi dhe përleshje nga jashtë.

Formacionet ishin mbyllur së bashku, ilirët me ritme të shpejta dhe maqedonasit më ngadalë për të ruajtur rregullin. Kur më në fund u takuan, një përleshje e egër u vu në lëvizje nga njëri skaj i fushës në tjetrin. Të gjithë elementët e falangës në këtë pikë lëvizën në kor për të kryer detyrat e tyre vdekjeprurëse. Nga qendra majtas, pikmenët e mbajtën të fortë, me armët e tyre të gjata që i mbanin jashtë rrezes pikat e shtizës ilire, ndërsa plagosën të paktën disa nga ata që drejtonin përpjekjet ilire. Në të njëjtën kohë, Filipi dhe shtizat e tij bënë përparim në të djathtë duke goditur ilirët pasi vrulli nga radhët e pasme i shtyu ata pamëshirshëm përpara. Para-luftëtarët ilirë që i kundërshtonin ata morën shumë më pak ndihmë nga pas dhe ishin të pafuqishëm për t'i rezistuar presionit të madh, të gjatë gjithë vargut, që vinte mbi ta. Në fund, ilirët nuk kishin zgjidhje tjetër veçse të lëshonin terren. Ndërsa ilirët u larguan filluan të tërhiqeshin, ishin hetairoët dhe përleshësit e tyre ata që shkëlqyen tani, duke ua lehtësuar rrugën hoplitëve dhe hipospistëve duke pastruar të gjithë kalorësinë ilire dhe këmbësorinë e lehtë nga ai krah. E ekspozuar dhe e vënë përtej qëndrueshmërisë, e majta ilire tani e lëshoi plotësisht rrugën dhe e dërgoi pjesën tjetër të formacionit të tyre në një fluturim të furishëm nën ndjekje të egër.

Diodorus Siculus  (shekulli I para Krishtit) shkruan këtë për ngjarjen:*Dhe në fillim për një kohë të gjatë, ndërsa beteja ishte e barabartë për shkak të guximit të jashtëzakonshëm të shfaqur nga të dyja anët, dhe po aq sa u vranë dhe u plagosën akoma më shumë, fati i betejës u lëkund fillimisht në njërën anë e më pas në tjetrën, duke u lëkundur vazhdimisht nga trimat. veprat e luftëtarëve; por më vonë, ndërsa kalorësit shtyheshin nga krahu dhe nga mbrapa dhe Filipi me lulen e trupave të tij luftoi me heroizëm të vërtetë, masa e ilirëve u detyrua të ikte me nxitim.* *Kur ndjekja u mbajt për një distancë të konsiderueshme dhe shumë ishin vrarë gjatë arratisjes së tyre, Filipi kujtoi maqedonasit me bori dhe duke ngritur një trofe të fitores varrosi të vdekurit e tij, ndërsa ilirët, pasi dërguan ambasadorë dhe u tërhoqën nga të gjithë qytetet maqedonase, fituan paqe.* *Por në këtë betejë u vranë më shumë se shtatë mijë ilirë.*Raporti i Diodorit prej 7000 të vrarëve ndër ilirët në këtë veprim (16.4.7) është padyshim një ekzagjerim. Mund të shihet më mirë si një llogaritje e këmbësorisë së rëndë të mundur sesa si një numër i vërtetë i të vdekurve. Në të njëjtën kohë, viktimat dardane duhet të kenë qenë shumë të larta ( *disa mijëra* për Justin (7.6.7)), me një gjasë 20-30 përqind të vrarë. Kostoja reale e Filipisit do të kishte qenë pak më e ulët, ndoshta rreth 3-5 për qind duke rënë në luftë ose të vdiste menjëherë pas kësaj. Bardhyllis vlerësoi shtrirjen e humbjes së tij dhe nuk humbi kohë në padinë për paqe. Më vonë ilirët dërguan përfaqësues dhe vendosën kushtet për paqe, duke i liruar të gjitha qytetet që kishin pushtuar nga Maqedonia. Në këtë betejë u zgjidh çështja shqetësuese e Lynkestis, duke ndryshuar situatën në kufijtë perëndimorë në favor të Maqedonisë. Filipi siguroi kufirin veriperëndimor të maqedonasve duke aneksuar territorin dardan deri në Lynkesti. Kjo do të formonte një tampon mbrojtës kundër çdo sulmi të ardhshëm ilir që do të tentonte përmes Luginës së Drilonit. Kufijtë midis ilirëve dhe maqedonasve mbetën rreth liqenit të Ohrit për një kohë të gjatë. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Paionia
* Dardania
* Maqedonia e lashtë
* Mbretëria e Dardanisë

## Referime