Jadranka Kosor

**Jadranka Kosor** ( e lindur më 1 korrik 1953) është një politikane dhe ish-gazetare kroate që shërbeu si kryeministre e Kroacisë nga viti 2009 deri në 2011, pasi mori detyrën pas dorëheqjes së papritur të paraardhësit të saj Ivo Sanader . Kosor ishte e para dhe deri tani e vetmja grua që u bë kryeministre e Kroacisë që nga pavarësia . 

Kosor filloi të punojë si gazetare, pas diplomimit në Fakultetin Juridik të Zagrebit . Gjatë Luftës Kroate për Pavarësi, ajo drejtoi një emision radiofonik që trajtonte problemet e refugjatëve dhe veteranët e luftës me aftësi të kufizuara. Ajo iu bashkua Bashkimit Demokratik Kroat (HDZ) të qendrës së djathtë në 1989 dhe shpejt u ngjit në hierarkinë e partisë. Në vitin 1995 ajo u zgjodh nënkryetare e partisë dhe u zgjodh për të shërbyer në Parlament për herë të parë. Pas vdekjes së presidentit dhe udhëheqësit për një kohë të gjatë të HDZ Franjo Tuđman, Kosor mbështeti ofertën e suksesshme të Ivo Sanader për udhëheqje partiake në 2000. Tre vjet më vonë, partia e saj fitoi zgjedhjet parlamentare dhe Kosor u bë Ministre e Familjes, Çështjeve të Veteranëve dhe Solidaritetit Ndër brezash në kabinetin e parë dhe, më vonë, në kabinetin e dytë të Sanader-it, kohë gjatë së cilës ajo shërbeu edhe si zëvendëskryeministre . Në zgjedhjet presidenciale të vitit 2005 ajo kandidoi si përfaqësuese e HDZ-së, por humbi nga presidenti aktual Stjepan Mesiç në raundin e dytë. Pas dorëheqjes së papritur të Sanader, Kosor arriti të formonte një shumicë parlamentare funksionale dhe u miratua në postin e saj të ri si kryeministre në korrik 2009, duke u bërë gjithashtu kryetare e partisë së saj. Kosor ishte kandidatja e partisë për kryeministër në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2011, por HDZ humbi në një rrëshqitje mbi koalicionin e qendrës së majtë Kukuriku, të udhëhequr nga Partia Social Demokrate . Kosor ia dorëzoi pushtetin kryeministrit të ri, Zoran Milanović, në dhjetor 2011.thumb|right|300pxSi kryeministre, Kosor dështoi të angazhohej për reformat strukturore, megjithëse arriti të parandalonte shkrirjen buxhetore të vendit me dy rishikime buxhetore dhe futjen e taksave të reja si përgjigje ndaj krizës ekonomike në vazhdim. Gjatë mandatit të saj, ajo mbrojti fuqimisht një politikë të tolerancës zero ndaj korrupsionit politik dhe krimit të organizuar. Ky qëndrim pa kompromis, së bashku me kodin e ri penal të miratuar para fillimit të mandatit të saj, hapi derën e përpjekjeve të paprecedentë për të luftuar korrupsionin. Kjo rezultoi në arrestimin e shumë biznesmenëve dhe politikanëve me ndikim nga i gjithë spektri politik, megjithëse shumica e tyre ishin anëtarë të HDZ-së, gjë që dëmtoi rëndë reputacionin e partisë. Zbulimet e bëra nga prokurorët ishin të gjera dhe madje u ngritën kallëzime penale kundër ish-kryeministrit Ivo Sanader dhe zëvendëskryeministrit Damir Polančec, të cilët më vonë do të akuzoheshin për dënime të gjata me burg për veprimtari kriminale dhe shpërdorim pushteti. Në politikën e jashtme, Kosor dhe homologu i saj slloven Borut Pahor ishin të suksesshëm në zgjidhjen e mosmarrëveshjes së gjatë të kufirit dhe ajo vlerësohet me përfundimin me sukses të procesit të negociatave të pranimit të Kroacisë në Bashkimin Evropian . Më 9 dhjetor 2011, ajo dhe presidenti Ivo Josipović nënshkruan Traktatin e Aderimit në BE në Bruksel . Një konservatore e moderuar, Kosor kandidoi për një mandat tjetër si drejtuese e partisë pasi humbi zgjedhjet, megjithatë, u mund nga më konservatori Tomislav Karamarko . Pas muajsh kritikash për udhëheqjen e tij dhe platformën e re të partisë, ajo u përjashtua nga HDZ nga Gjykata e Lartë e partisë për dëmtim të reputacionit të partisë.

Në vitin 2021, Kosor u nderua me Urdhrin e Madh të Mbretëreshës Jelena me Sash dhe Yll të mëngjesit nga Presidenti i Kroacisë Zoran Milanović për "kontributin e jashtëzakonshëm në pozicionin dhe reputacionin ndërkombëtar të Republikës së Kroacisë" dhe për "zhvillimin e marrëdhënieve midis Republikës. të Kroacisë dhe të popullit kroat dhe të shteteve dhe popujve të tjerë”. 

Jadranka Kosor  ka diplomuar në  fakultetin juridik të Zagrebit. Në kerierën profesionale e ushtroi në gazetari, nga viti 1972 ka qenë korospondente e Večernje list dhe Radio Zagrebit. Nga viti 1991 deri 1995 ne Radion Kroate  ka udhëheqë emisioni për të ndjekurit, refugjat dhe viktimave të luftës.

## Jeta e hershme 
Jadranka Kosor ka lindur në Lipik nga Zorica Belan dhe Mirko Kosor. Shkollimin fillor e kreu në Pakrac .  Prindërit e saj u divorcuan kur ajo ishte dy vjeç dhe ajo e kaloi fëmijërinë duke jetuar me gjyshen.  Miqtë e saj të fëmijërisë e përshkruajnë atë si një vajzë të bukur, të zgjuar dhe të shoqërueshme që e donte poezinë dhe shkruante këngë. Ajo konkuroi në një konkurs bukurie dhe u zgjodh nënkryetarja për Miss Swimming Pool of Lipik.  Ajo gjithashtu punoi shkurtimisht si korrespondente për BBC gjatë kësaj kohe.

## Politikë 
[parapamje|Kosor me kancelaren gjermane [Angela Merkel]]
Në vitin 1995, Kosor u bë përfaqësuese në Parlamentin Kroat si anëtare e Bashkimit Demokratik Kroat (HDZ). Ajo ishte gjithashtu nënkryetare e Parlamentit kroat. Nga viti 1999 deri në vitin 2000, ajo ishte kryetare e Shoqatës së Grave të HDZ-së, Katarina Zrinski. Ajo vlerësohet me dyfishimin e numrit të kandidateve femra nga HDZ në zgjedhjet e vitit 2000 . 

Kosor ishte nënkryetare e partisë HDZ midis viteve 1995 dhe 1997, dhe nga viti 2002 deri në 2009 kur u bë kryetare e partisë. Në vitin 2003, ajo u bë ministre në departamentin kroat për Familjen, Veteranët dhe Solidaritetin Ndër brezash në Qeverinë Kroate të Ivo Sanader . 

HDZ e emëroi atë si kandidate presidenciale për zgjedhjet presidenciale të vitit 2005 .  Në raundin e parë ajo ka kaluar me disa për qind Boris Mikshiqin për të arritur në vendin e dytë. Më pas ajo u përball me Stipe Mesiqin në raundin e dytë, por humbi.

Në korrik 2009, ajo u vendos politikisht si kryetare e Bashkimit Demokratik Kroat pas dorëheqjes së Ivo Sanader. 

## Kryeministre 
Më 1 korrik 2009, kryeministri kroat Ivo Sanader dha dorëheqjen e papritur dhe të papritur dhe sugjeroi Kosorin si kryeministre të ardhshme. Me mbështetjen e partnerëve të koalicionit Kosor shkoi te presidenti Stjepan Mesiç i cili e ftoi atë të formonte qeverinë. Kjo rezultoi në formimin e kabinetit Kosor, i cili përmbante shumicën e anëtarëve të administratës së mëparshme Sanader. Më 6 korrik, Parlamenti miratoi kabinetin e propozuar me 83 vota pro nga 153 anëtarë dhe Kosor u konfirmua si kryeministrja e parë femër e Kroacisë pas pavarësisë - në fakt e treta në historinë e republikës pas dy kryeministrave femra të Republikës Socialiste. të Kroacisë.   Opozita nuk ishte e kënaqur me këtë zhvillim duke e quajtur Sanaderin frikacak dhe Kosorin kukullën e tij duke thënë se zgjedhjet e përgjithshme të parakohshme ishin të nevojshme.

## Politikat e brendshme 
Në muajin e parë të mandatit të saj, Kosor, e përballur me një deficit të madh dhe papunësi të lartë, prezantoi një buxhet emergjent që synonte të reduktonte shpenzimet dhe borxhin kombëtar. Një nga masat shtrënguese më të papëlqyeshme të marra së bashku me futjen e buxhetit ishte një taksë e re mbi të ardhurat e quajtur "taksa e krizës"  Gjithashtu, norma e tatimit mbi vlerën e shtuar u rrit nga 22% në 23%.  Bizneset kritikuan rritjen e taksave si dhe idenë e ndryshimeve të kodit tatimor në mes të vitit fiskal si një barrë e paarsyeshme, ndërsa ekonomistët e pavarur kryesisht vunë re se si taksat e reja do të ulnin shpenzimet e konsumatorit dhe do të ngadalësonin më tej ekonominë. Opozita kritikoi ashpër masat e reja, duke e quajtur taksën e krizës *haraç*, një huazim historik turk që përfaqëson një taksë të zbatuar gjatë Perandorisë Osmane në mesjetën e vonë.  Në të vërtetë, trajtimi i financave nga ana e qeverisë ishte jopopullor në mesin e publikut duke rezultuar në vlerësimin e zymtë të miratimit të Kryeministres prej 32% në fund të muajit të saj të parë.
[parapamje|Kosor me Presidenten Argjentinase [Cristina Fernández de Kirchner|Cristina Fernandez de Kirchner në maj 2010]]
Në tremujorin e fundit të vitit 2009, shumë zyrtarë publikë, si dhe anëtarë të bordeve të agjencive të ndryshme qeveritare, u dyshuan për pjesëmarrje në aktivitete korruptive. Një numër i paprecedentë e zyrtarëve u arrestuan dhe u arrestuan nën këto akuza që rezultuan në lëvdata dhe kritika ndaj qeverisë së Kosor. Lavdërimet u drejtuan kryesisht nga ata që besonte se qeveria më në fund kishte marrë një qëndrim më të fortë kundër korrupsionit politik, ndërsa të tjerët  kritikoi faktin se shumica e të dyshuarve ishin, në fakt, anëtarë të vetë Bashkimit Demokratik Kroat të Kosorit. Opozita akuzoi qeverinë, veçanërisht kryeministrin, për përgjegjësi politike, duke pretenduar se ishte e pamundur që Kosor të mos e dinte se çfarë po ndodhte rreth saj kur ishte nënkryetare e qeverisë gati shtatë vjet para se të bëhej kryeministre. Akuzat u bënë më të forta ndërsa gjithnjë e më shumë afera korrupsioni lidheshin me ish-kryeministrin, Ivo Sanader. Më 30 tetor 2009, Damir Polančec, anëtar i Presidencës së HDZ-së, dha dorëheqjen si zëvendëskryeministër dhe ministër i ekonomisë pas akuzave për korrupsion. 
[parapamje|Kosor with Bulgarian Prime Minister [Bojko Borisov|Boyko Borisov at an EPP summit in Meise, September 2010]]
Më 3 janar 2010, Ivo Sanader njoftoi se po kthehej në politikën aktive, duke thënë se ishte një gabim që ai e la. Ai akuzoi Kosorin dhe anëtarët e Presidencës së HDZ-së për udhëheqje të dështuar duke përmendur rezultatin e dobët të Andrija Hebrang në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale të mbajtura vetëm një javë më parë.  Hebrang mori, për HDZ-në si partinë më të madhe në vend, një turp 12% të votave duke pretenduar vendin e tretë, rezultati më i ulët për një kandidat presidencial të HDZ-së ndonjëherë. Ivo Josipović, kandidati i partisë më të madhe opozitare, Partia Social Demokrate, fitoi një fitore dërrmuese në balotazhin që rezultoi më 10 janar.  Shumica e ekspertëve politikë, si dhe pjesa më e madhe e publikut, besuan se arsyeja e vërtetë e kthimit të befasishëm të Sanaderit ishte frika se ai përfundimisht do të lidhej me skandalet e shumta të korrupsionit që janë shfaqur që kur ai la detyrën. Më 4 janar, një ditë pas *grushtit të shtetit* të Sanaderit, siç u quajt nga shtypi, Presidenca e HDZ-së vendosi të dëbojë Sanaderin nga partia.  Publiku kroat u mblodh shpejt në mbështetje të Kosor kundër ish-kryeministrit jashtëzakonisht jopopullor, duke rezultuar në mbështetjen më të lartë për çdo kryeministër që nga fillimi i votimit, duke arritur në 77% deri në fund të shkurtit. 

Gjatë gjithë vitit 2010, ekonomia ishte në krye të korrupsionit si shqetësimi më i madh i qeverisë dhe entuziazmi për Kosorin dhe qeverinë e saj u shua shpejt. Industria hodhi dhjetëra mijëra vende pune dhe papunësia u rrit. Shpenzimet konsumatore u ulën në mënyrë drastike në krahasim me nivelet rekorde të vitit 2007, duke shkaktuar probleme të përhapura në industrinë e tregtisë dhe transportit. Bilanci import/eksport ka nxjerrë një përfitim nga një rënie e madhe e importeve dhe një rënie më e zbutur e eksporteve. Standardi i vazhdueshëm në rënie rezultoi në një rënie të shpejtë të mbështetjes si nga kryeministri ashtu edhe nga qeveria. Në qershor, Kosor propozoi lehtësimin e ligjit të punës dhe bërjen e tij më miqësor ndaj biznesit. Kjo u kundërshtua shumë nga sindikatat që kanë organizuar një peticion kundër ndryshimeve të propozuara duke kërkuar një referendum për këtë çështje. Peticioni u nënshkrua nga mbi 700,000 qytetarë, i paprecedentë në Kroaci. Pikërisht kur po përgatitej referendumi kroat i ligjit të punës në vitin 2010, qeveria vendosi të heqë dorë nga ndryshimet e propozuara.  Gjykata Kushtetuese përfundimisht e shpalli të diskutueshme çështjen e referendumit, por urdhëroi qeverinë të mos bënte asnjë ndryshim në ligjin e punës në vitin e ardhshëm.  Kjo shihej si një mënyrë ligjore për të shmangur referendumin për të cilin shumë spekuluan se do të ishte një referendum për Qeverinë dhe jo për ligjin e punës. Sindikatat e kritikuan masën duke e quajtur atë jodemokratike, duke njoftuar protesta.

Në gusht 2011, në kremtimin zyrtar të Ditës së Fitores, Kosor u dërgoi një përshëndetje publike gjeneralëve kroatë Ante Gotovina dhe Mladen Markač, të cilët në prill të të njëjtit vit u shpallën fajtorë në një vendim të shkallës së parë për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit nga ICTY .  Në vitin 2012, ata të dy u liruan nga Kolegji i Apelit i ICTY-së dhe u liruan nga paraburgimi. Deklarata e Kosor u kritikua nga presidenti serb Boris Tadiq,  lideri i Partisë së Pavarur Demokratike Serbe (SDSS) Milorad Pupovac,  Zëvendëskryeministri Slobodan Uzelac (SDSS), si dhe nga krerët e Partisë Socialdemokrate të opozitës dhe Partia Popullore Kroate .  Amnesty International shprehu shqetësime.  

## Marrëdhëniet e jashtme 
Jadranka Kosor nënshkroi një marrëveshje me Borut Pahor, kryeministrin e Sllovenisë, në nëntor 2009, që i dha fund bllokadës së Sllovenisë ndaj pranimit të Kroacisë në BE dhe lejoi vazhdimin e negociatave të hyrjes së Kroacisë në BE . Më 9 dhjetor 2011, kryeministrja Kosor dhe presidenti Ivo Josipović nënshkruan Traktatin e anëtarësimit në BE në Bruksel . 

## Shih edhe këtë
## Referime