Ravijëzim i libertarianizmit

**Libertarianism** &ndash; filozofi politike, ekonomike dhe shoqërore që e mban lirinë si synimin e vet kryesor. Libertarianët synojnë të rrisin në maksimum autonominë dhe lirinë e zgjedhjes, duke theksuar lirinë politike, asocimin vullnetar dhe parësinë e gjykimit individual.

## Natyra e libertarianizmit 
: *Artikulli kryesor: Libertarianizmi*

### Mbështet 
* Lirinë ekonomike – lirinë për të prodhuar, tregtuar dhe konsumuar të mira dhe shërbime  të përftuara pa përdorimin e forcës, mashtrimit apo vjedhjes. 
* Shoqërinë e lirë - një shoqëri në të cilën një individ ka lirinë për të përftuar fuqinë dhe resurset në mënyrë që të plotësojë potencialin e vet personal.
* Përgjegjësinë individuale 
* Barazinë - ideja se të gjithë njerëzit duhen trajtuar në mënyrë të barabartë.
* Vet-menaxhimin –  metoda, aftësi dhe strategji me të cilat individët mund të drejtojnë me efikasitet aktivitetet e veta drejtë arritjes së objektivave personale.
* Vet-qeverisje -  ideja se njeriu apo njerëzit janë në gjendje të ushtrojnë të gjitha funksionet e nevojshme të fuqisë pa ndërhyrje nga ndonjë autoritet të cilin ata nuk mund ta ndryshojnë.
* Vet-pronësia – koncepti i pronësisë së vetvetes, së personit të vet, shprehur si e drejta morale dhe/apo natyrore e një individi për të qenë kontrollori ekskluziv i trrupit dhe jetës së vet. 
* Asocimi vullnetar – një grup individësh që hyjnë në marrëveshje vullnetare (pa përdorim force, apo mashtrimi) për të formuar një organizatë apo për të arritur një qëllim.

### Kundërshton 
* Autoritarizmin – 
* Shtrëngimin –  praktika e të detyruarit të një pale tjetër që të sillet në mënyrë jo-vullnetare (në veprim apo mosveprim) nëpërmjet përdorimit të kërcënimit apo dhunës. 
* Diskriminimin – një formë kolektivizmi që ka të bëjë me trajtimin e njerëzve mbi bazën e grupit, klasës, racës apo kategorisë ku një individ përket në një moment të caktuar dhe jo mbi bazën e meritës individuale. 
* Imperializmin – 

### Debaton 
* Abortin
* Anarkizëm vs. minarkizëm 
* Tregu i lirë dhe *laissez-faire* vs. socializëm dhe komunizëm

## Origjinat e libertarianizmit 
* Iluminizmi –
* Liberalizmi klasik –
* Anarkizmi individualist –
* Demokracia Jeffersoniane –
* Teoria e ligjit natyror –

## Teoria dhe politika libertariane 
* Anarko-kapitalizmi dhe minarkizmi
* Debate përbrenda libertarianizmit
* Perspektiva libertariane mbi pronësinë intelektuale
* Perspektiva libertariane mbi të drejtat e LGBT-ve
* Libertarianizmi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës
* Teori të ligjit libertariane
* Libertarianizmi dhe Objektivizmi

### Ideale libertariane 
Këto koncepte, edhe pse jo domosdoshmërisht ekskluzive të libertarianizmit, janë domethënëse në terma historikë dhe në qarqet libertariane moderne.
* Liritë civile –
* Decentalizimi –
* Organizata për zgjidhje konfliktesh –
* Liri ekonomike–
* Tregu i lirë –
* Shoqëria e lirë –
* Tregtia e lirë –
* Vullneti i lirë –
* Liria e asocimit –
* Liria për kontratë –
* Individualizmi –
* Laissez-faire –
* Ligji i lirisë së barabartë -
* Liria –
* Qeveria e kufizuar –
* Individualizmi metodologjik –
* Të drejtat natyrore –
* Night watchman state –
* Jo-agresioni –
* Jo-intervencionizmi –
* Jo-politika–
* Mos-votimi –
* Agjenci mbrojtje private –
* Ligji policentrik –
* Pronësia –
* Vet-qeverisja –
* Vet-pronësia –
* Rendi i vetvetishëm –
* Shoqëri pa shtet–
* Teoria e vlerave subjektive –
* Rezistencë ndaj taksimit –
* Asocimi vullnetar –
* Shoqëria vullnetare –

## Filozofë dhe ekonomistë që  kanë ndikuar në filozofinë libertariane 
### Anarkistë 
* Émile Armand – një nga anarkistët individualistë më me ndikim në fillim shekullin e 20-të.
* Robert Nozick – filozof dhe autor i librit *Anarchy, State, and Utopia*
* Lysander Spooner – anarkist individualist i njohur amerikan dhe themelues i American Letter Mail Company.
* Max Stirner –themelues i anarkizmit egoist.
* Benjamin Tucker – një teorist i anarkizmit individualist në shek. e 19të.

### Ekonomistë 
* Frédéric Bastiat – one of the leading economists of the 19th century and creator of the concept of opportunity cost
* Milton Friedman – Nobel Prize-winning monetarist economist, notable for his advocacy of economic deregulation and privatization
* Robin Hahnel –  Modern participatory economics scholar and libertarian socialist
* Friedrich Hayek – Nobel Prize-winning Austrian School economist, notable for his political work *The Road to Serfdom*
* Elinor Ostrom – fituese e Çmimit Nobel në ekonomi.
* Ludwig von Mises – filozof, ekonomist i  Shkollës Austriake, sociolog, dhe liberal klasik.
* Murray Rothbard – filozof, autor dhe ekonomist amerikan i rrymës së Shkollës Austriake; themelues i anarko-kaptalizmit.
* E. F. Schumacher – ekonomist dhe statisticien.
* Nassim Nicholas Taleb – statisticien, filozof dhe autor i librit The Black Swan

### Objektivistë 
* Ayn Rand – filozofe dhe shkrimtare ruso-amerikane; krijuesja e filozofisë së Objektivizmit
* Leonard Peikoff – filozof objektivist dhe themelues i Ayn Rand Institute 

### Të tjerë 
* Noam Chomsky – lingusit i famshëm dhe aktivist shoqëror
* Karl Hess – aktivist për rezistencën ndaj taksave
* Hans-Hermann Hoppe – ekonomist, filozof dhe shkrimtar që ka punuar gjerësisht mbi "etikën argumentuese" (argumentation ethics)
* Ron Paul – politikan amerikan dhe kandidat për president të SHBA-ve në vitin 2012.
* Henry David Thoreau – një nga filozofët më të shquar amerikanë në transcendentalizëm dhe anarko-pacifizëm.
* Robert Anton Wilson – autor i trilogjisë Illuminatus! 

## Shiko dhe 
## Referime dhe shënime 
## Lidhje të jashtme 
* Outline of libertarianism - *Stanford Encyclopedia of Philosophy*
* The Humble Libertarian  resurse libertariane dhe index për website libertarianë.
* Foundation for Economic Education një nga organizatat libertariane më të vjetra në SHBA.
* Libertarianism.com  një website pa-fitim për Libertarianizmin.