Ankthi shoqëror

**Ankthi social (shoqëror)** është ankthi dhe frika e lidhur në mënyrë specifike me të qenit në mjedise shoqërore (dmth, ndërveprimi me të tjerët). Disa kategori çrregullimesh që lidhen me ankthin shoqëror përfshijnë çrregullimet e ankthit, e humorit, e spektrit të autizmit, e të ngrënit dhe të substancave. Gjysma e individëve me ndonjë frikë shoqërore plotësojnë kriteret për çrregullimin e ankthit shoqëror.  Mosha, kultura dhe gjinia ndikojnë në ashpërsinë e këtij çrregullimi.  Funksioni i ankthit shoqëror është të rrisë zgjimin dhe vëmendjen ndaj ndërveprimeve shoqërore, të pengojë sjelljen e padëshiruar shoqërore dhe të motivojë përgatitjen për situatat e ardhshme.  Gjithnjë e më shumë fëmijë po diagnostikohen me ankth shoqëror dhe kjo mund të çojë në probleme me arsimin nëse nuk mbikqyret nga afër. Një pjesë e ankthit shoqëror është frika për t'u kritikuar nga të tjerët, dhe te fëmijët, ankthi shoqëror shkakton shqetësim të skajshëm mbi aktivitetet e përditshme, të tilla si loja me fëmijët e tjerë, leximi në klasë ose biseda me të rriturit. Nga ana tjetër, disa fëmijë me ankth shoqëror do të veprojnë për shkak të frikës së tyre. Problemi me identifikimin e çrregullimit të ankthit shoqëror tek fëmijët është vështirësia në përcaktimin e ndryshimit midis atij dhe ndrojtjes. Ankthi shoqëror shkakton edhe nervozizëm ose të qara në një ngjarje kur ata ndjehen të shqetësuar. 

### Të rriturit 
Mund të jetë më e lehtë për të identifikuar ankthin shoqëror tek të rriturit, sepse ata priren të shmangen nga çdo situatë shoqërore dhe të qëndrojnë të mbyllur në vetvete. Format e zakonshme të ankthit shoqëror të të rriturve përfshijnë ankthin e performancës, ankthin e të folurit në publik, frikën në skenë dhe frikën. Të gjitha këto mund të marrin edhe forma klinike, p.sh., të bëhen çrregullime ankthi (shih më poshtë). 

Kriteret që bëjnë dallimin midis formave klinike dhe joklinike të ankthit shoqëror përfshijnë intensitetin dhe nivelin e përçarjes (komfortit) të sjelljes dhe psikosomatike, përveç natyrës parashikuese të frikës.  Ankthet shoqërore mund të klasifikohen gjithashtu sipas gjerësisë së situatave shoqërore që shkaktojnë. Për shembull, frika e të ngrënit në publik ka një shtrirje shumë të ngushtë (ngrënia në publik), ndërsa ndrojtja mund të ketë një shtrirje të gjerë (një person mund të ketë turp të bëjë shumë gjëra në rrethana të ndryshme). Format klinike (çrregullimi) ndahen gjithashtu në fobi shoqërore të përgjithshme (dmth, çrregullimi i ankthit shoqëror) dhe fobi shoqërore specifike.

## Çrregullim 
Çrregullimi i ankthit shoqëror (ÇAS), i njohur gjithashtu si fobi shoqërore, është një çrregullim ankthi i karakterizuar nga një sasi e konsiderueshme frike në një ose më shumë situata shoqërore që shkakton shqetësim të konsiderueshëm dhe aftësi të dëmtuara për të funksionuar të paktën në disa pjesë të jetës së përditshme.  Këto frikë mund të shkaktohen nga shqyrtimi i perceptuar ose aktual nga të tjerët. Çrregullimi i ankthit shoqëror prek 8% të grave dhe 6.1% të burrave,  ka të ngjarë për shkak të ndryshimit në hormonet dhe kiminë e trurit.  Në Shtetet e Bashkuara, çrregullimet e ankthit janë sëmundja mendore më e zakonshme. Ato prekin 40 milionë të rritur, të moshës 18 vjeç e lart. Ankthi mund të vijë në forma të ndryshme dhe sulmet e panikut mund të çojnë në çrregullime paniku që është frika e një ataku paniku në publik. Çrregullime të tjera të lidhura me ankthin përfshijnë çrregullimin e ankthit shoqëror, çrregullimin e përgjithësuar të ankthit, çrregullimin obsesiv-kompulsiv (OCD), lloje të ndryshme të fobive dhe çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD).  Për fat të mirë, është shumë i trajtueshëm dhe jo të gjithë kanë nevojë për trajtim.

Simptomat fizike shpesh përfshijnë skuqje të tepruar, djersitje të tepërt, dridhje, palpitacione dhe të përziera . Belbëzimi mund të jetë i pranishëm, së bashku me të folurit e shpejtë. Sulmet e panikut mund të ndodhin edhe nën frikë dhe shqetësim të fortë. Disa të sëmurë mund të përdorin alkool ose droga të tjera për të reduktuar frikën dhe frenimet në ngjarje shoqërore.  Është e zakonshme që ata që vuajnë nga fobia shoqërore të vetë-mjekohen në këtë mënyrë, veçanërisht nëse janë të padiagnostikuar, të patrajtuar ose të dyja; kjo mund të çojë në alkoolizëm, çrregullime të të ngrënit ose lloje të tjera abuzimi me substancat. SAD nganjëherë referohet si një "sëmundje e mundësive të humbura" ku "individët bëjnë zgjedhje kryesore të jetës për të akomoduar sëmundjen e tyre".   Sipas udhëzimeve të ICD-10, kriteret kryesore diagnostikuese të çrregullimit të ankthit shoqëror janë frika nga të qenit në qendër të vëmendjes, ose frika nga sjellja në një mënyrë që do të jetë e turpshme ose poshtëruese, shpesh e shoqëruar me simptoma shmangie dhe ankthi. Shkallët e standardizuara të vlerësimit mund të përdoren për të kontrolluar çrregullimin e ankthit shoqëror dhe për të matur ashpërsinë e ankthit.

## Shenjat dhe simptomat 
Skuqja është një përgjigje fiziologjike unike për njerëzit dhe është një përgjigje fiziologjike karakteristike e lidhur me ankthin shoqëror.  Skuqja është skuqja e pavullnetshme e fytyrës, qafës dhe gjoksit në reagim ndaj vlerësimit ose vëmendjes shoqërore.  Skuqja ndodh jo vetëm si përgjigje ndaj ndjenjave të sikletit, por edhe emocioneve të tjera të orientuara nga shoqëria si turpi, faji, ndrojtja dhe krenaria. 

## Paragjykimi i vëmendjes 
Individët që priren të përjetojnë më shumë ankth shoqëror e kthejnë vëmendjen e tyre nga informacionet kërcënuese shoqërore dhe drejt vetes, duke i ndaluar ata të sfidojnë pritshmëritë negative për të tjerët dhe të mbajnë nivele të larta të ankthit shoqëror.  Një individ me ankth shoqëror percepton refuzimin nga një partner bisedues, e largon vëmendjen e tij ose të saj dhe nuk mëson kurrë se individi është në të vërtetë mirëpritës.  Individët që janë të lartë në ankth shoqëror priren të tregojnë një vëmendje fillestare të shtuar ndaj shenjave negative shoqërore, si fytyrat kërcënuese të ndjekura nga vëmendja larg këtyre shenjave shoqërore, duke treguar një model hipervigjilence të ndjekur nga shmangia.  Vëmendja në ankthin shoqëror është matur duke përdorur paradigmën e sondës me pika, e cila paraqet dy fytyra pranë njëra-tjetrës. Njëra fytyrë ka një shprehje emocionale dhe tjetra ka një shprehje neutrale, dhe kur fytyrat zhduken, një sondë shfaqet në vendndodhjen e njërës prej fytyrave. Kjo krijon një gjendje kongruente në të cilën sonda shfaqet në të njëjtin vend si fytyra emocionale dhe një gjendje jokongruente. Pjesëmarrësit i përgjigjen sondës duke shtypur një buton dhe ndryshimet në kohët e reagimit zbulojnë paragjykime të vëmendjes. Kjo detyrë ka zbuluar rezultate të përziera, me disa studime që nuk kanë gjetur dallime midis individëve dhe kontrolleve me ankth shoqëror, disa studime kanë gjetur shmangie të të gjitha fytyrave dhe të tjera kanë gjetur vigjilencë ndaj fytyrave të kërcënimit.  Forma të tjera më private të vetëdijes (p.sh. qëllimet egocentrike) shoqërohen me lloje të tjera të ndikimit negativ. 

## Shkaqet dhe sjelljet 
Shkaktarët janë grupe ngjarjesh ose veprimesh që mund t'i kujtojnë dikujt një traumë të mëparshme. Kjo mund ta bëjë atë person të ketë një reagim emocional ose fizik ndaj ngjarjes ose veprimit. Individët gjithashtu mund të kenë ndryshime të sjelljes, të tilla si shmangia e daljes në publik ose situatave që mund të drejtojnë fokusin dhe vëmendjen e tepërt drejt tyre dhe mund të mos shkojnë në aktivitete të caktuara sepse kanë frikë nga sikleti, i bëjnë të izoluar dhe fillojnë të pinë. Për dikë që ka ankth shoqëror kjo mund t'i çojë ata në një sulm paniku. Sjelljet që lidhen me ankthin shoqëror mund të shkaktojnë sulme ankthi. Këto mund të shkaktohen lehtësisht kur personi është në një situatë të tillë si duke ngrënë para njerëzve të tjerë, duke folur në publik, duke qenë në qendër të vëmendjes, duke folur me të panjohur, duke shkuar në takime, duke takuar njerëz të rinj, duke intervistuar për një punë të re, duke shkuar. në punë ose shkollë, duke parë njerëzit e tjerë në sy, duke bërë telefonata në publik ose duke përdorur tualete publike.  Ka shumë efekte anësore negative që mund të vijnë nga ankthi shoqëror nëse nuk trajtohet, të tilla si vetëvlerësimi i ulët, vështirësia për të qenë këmbëngulës, vetvetja negative, mbindjeshmëria ndaj kritikave, aftësitë e dobëta shoqërore, izolimi dhe vështirësitë me marrëdhëniet shoqërore, niveli i ulët akademik dhe punësimi. arritjet, abuzimi me substancat dhe ose tentativat për vetëvrasje ose vetëvrasje. ''''''

## Masat dhe trajtimi 
Tipari i ankthit shoqëror matet më së shumti nga vetë-raportimi.  Kjo metodë ka kufizime, megjithatë përgjigjet subjektive janë treguesi më i besueshëm i një gjendjeje subjektive. Masat e tjera të ankthit shoqëror përfshijnë intervistat diagnostike, instrumentet e administruara nga klinikët dhe vlerësimet e sjelljes.  Asnjë tipar i vetëm i masës së vetë-raportimit të ankthit shoqëror nuk tregon të gjitha vetitë psikometrike duke përfshirë lloje të ndryshme vlefshmërie (vlefshmëria e përmbajtjes, vlefshmëria e kriterit, vlefshmëria e konstruksionit), besueshmëria dhe konsistenca e brendshme. 
* Nënshkallën shoqëror Fobike të Pyetësorit të Frikës (FQSP) 
* Shkalla e ankthit të ndërveprimit (IAS) 
* Vetë-raporti i shkallës së ankthit shoqëror të Liebowitz (LSAS-SR) 
* Situatat shoqëror-vlerësuese për të rriturit e moshuar (OASES) 
* Shmangia dhe shqetësimi shoqëror (SAD) 
* Shkalla e vetëdijes (SCC) 
* Shkalla e Ankthit të Ndërveprimit shoqëror (SIAS)  dhe forma e shkurtër (SIAS-6A dhe -6B)
* Shkalla e Fobisë së Ndërveprimit shoqëror (SIPS)  dhe formulari i shkurtër (SPAI-23)
* Shmangia shoqërore Situative (SSA) 

Shumë lloje trajtimesh janë në dispozicion për Çrregullimin e Ankthit shoqëror. Çrregullimi mund të trajtohet në mënyrë më efektive nëse identifikohet herët (p.sh. në vitet e hershme të adoleshencës kur zakonisht ndodh fillimi i ÇAS), duke marrë parasysh sfondin dhe nevojat individuale të pacientëve, dhe shpesh përmes kombinimit të ndërhyrjeve të sjelljes dhe farmakologjike. Trajtimi i linjës së parë për çrregullimin e ankthit shoqëror është terapia njohëse e sjelljes (CBT/TNJS) me medikamente të rekomanduara vetëm për ata që nuk janë të interesuar për terapi. CBT është efektive në trajtimin e fobisë shoqërore, pavarësisht nëse jepet individualisht ose në një mjedis grupor. Komponentët njohës dhe të sjelljes kërkojnë të ndryshojnë modelet e të menduarit dhe reagimet fizike ndaj situatave që shkaktojnë ankth. Pjesa njohëse e terapisë kognitive të sjelljes i ndihmon individët me ankth shoqëror të ulin dhe të praktikojnë mendime të padobishme dhe të lejojnë modele të reja të të menduarit pozitiv. Komponenti i sjelljes përfshin terapinë në grup për të ndihmuar në ndërtimin e besimit. Vëmendja e kushtuar çrregullimit të ankthit shoqëror është rritur ndjeshëm që nga viti 1999 me miratimin dhe tregtimin e barnave për trajtimin e tij. Medikamentet e përshkruara përfshijnë disa klasa të antidepresantëve: frenuesit selektivë të rimarrjes së serotoninës (SSRIs), frenuesit e rimarrjes së serotoninës-norepinephrine (SNRIs) dhe frenuesit e monoamine oxidase (MAOIs). Medikamente të tjera të përdorura zakonisht përfshijnë beta bllokuesit dhe benzodiazepinat. Është çrregullimi më i zakonshëm i ankthit me deri në 10% të njerëzve që preken në një moment të jetës së tyre. Trajtime të tjera që individët me ankth shoqëror mund t'i gjejnë të dobishme përfshijnë masazhet, meditimin, vëmendjen, hipnoterapinë dhe akupunkturën, megjithëse nuk ndihmon në rikuperimin e plotë të ankthit shoqëror, por pakëson. 

## Teoritë evolucionare dhe gjenetike 
 
Ekzistojnë një sërë teorish evolucionare se si mund të jetë zhvilluar ankthi shoqëror, më e spikatura prej të cilave është teoria e përjashtimit.

* Ankthi shoqëror mund të jetë zhvilluar nga temperamenti i frikësuar dhe ose nga aftësitë shoqërore të pazhvilluara ose nga shoqërorizimi i tepruar i një fëmije deri në atë pikë sa ai të jetë i vetëdijshëm për situatat e papërshtatshme shoqërore. 
* Trashëgimi gjenetike e një niveli të lartë të ndjeshmërisë së përpunimit ndijor. 
* Përgatitur nga historia evolucionare për të pasur ankth (frikë) ndaj objekteve dhe situatave të cilat më parë perceptoheshin si kërcënim nga paraardhësit tanë të hershëm. 
* Ankthi shoqëror si një mënyrë për të ruajtur kohezionin në një shoqëri 
* Ankthi shoqëror i shkaktuar nga konkurrenca për statusin dhe burimet 
* Nxitja e përfshirjes shoqërore dhe reduktimi i rrezikut të përjashtimit/refuzimit 

### Përshtatja biologjike për të jetuar në grupe të vogla 
Ekziston një sugjerim që njerëzit janë përshtatur për të jetuar me të tjerët në grupe të vogla. Të jetosh në grup është tërheqëse për njerëzit pasi ka më shumë njerëz për të ofruar punë, mbrojtje dhe përqendrim të bashkëshortëve të mundshëm.  

Puna së bashku për të mbledhur këto burime është një tërheqje e madhe. Prandaj, çdo kërcënim i perceptuar ndaj burimeve të grupit duhet ta lërë një individ në roje, ashtu si çdo pozicion i mundshëm statusi që mund të sjellë konflikt me të tjerët, pasi mund të zvogëlojë aksesin e një individi në burimet e grupit.  Në fakt, ankthi në këtë mënyrë është përshtatës sepse i ndihmon njerëzit të kuptojnë se çfarë është e pranueshme nga shoqëria dhe çfarë jo. Kërcënimi i përjashtimit nga burimet mund të çojë në vdekje.

Këto burime gjithashtu i lejojnë individët të kenë status të mjaftueshëm për të tërhequr një bashkëshort. Meqenëse shumë teori evolucionare kanë të bëjnë me riprodhimin, përfitimi i ekspozimit ndaj bashkëshortëve të mundshëm brenda një grupi gjithashtu nuk mund të mbitheksohet. 

Së fundi, në një nivel bazë, të qenit i kufizuar në një grup të caktuar njerëzish kufizon ekspozimin ndaj sëmundjeve të caktuara.  Studimet kanë sugjeruar se përkatësia shoqërore ka një ndikim në shëndet dhe sa më të integruar dhe të pranuar të jemi, aq më të shëndetshëm jemi.   

#### Etërit 
Qasja në burime dhe përputhshmëria brenda një grupi ndikon në zgjedhjen e bashkëshortit të një individi. Për shkak të cenueshmërisë së nënave njerëzore dhe foshnjave pas lindjes, baballarëve mund t'u është dashur t'i mbrojnë të dy individët. Më pas, baballarët do të shpenzonin më pak kohë me fëmijën pasi po investonin më shumë kohë për të zotëruar mjedisin e jashtëm për sigurinë dhe sigurinë e nënës dhe fëmijës.  Etërit mund të përballen me forca të jashtme që kërcënojnë burimet ose statusin shoqëror. &#x5B;**&#x5D;

#### Teoria e përjashtimit 
Në mënyrën më të thjeshtë, ankthi shoqëror mund të konsiderohet si një nevojë themelore njerëzore për t'u 'përshtatur' në një grup të caktuar shoqëror.  Dikush mund të përjashtohet për shkak të paaftësisë së tij për të kontribuar në një grup, devijimit nga standardet e grupit, apo edhe jo tërheqës. Për shkak të përfitimeve të të jetuarit në grup, një individ do të dëshironte të shmangte izolimin shoqëror me çdo kusht. Ankthi mund të shërbejë si parashikim i një ngjarjeje që mund të çojë në përjashtimin shoqëror.  I njëjti përfundim mund të zbatohet për fëmijët që dëshirojnë të flenë me prindërit e tyre gjatë natës; ata i frikësohen përjashtimit shoqëror në vend që të kenë dëshirë për të bërë seks me një prind.  Ekziston një arsye që tradhtia bashkëshortore, gjuetia pa leje e bashkëshortit dhe vrasja janë arsye kryesore për përjashtimin në grup, pasi ato ndikojnë në aftësinë riprodhuese dhe fizike të grupit.  Njerëzit janë fiziologjikisht të ndjeshëm ndaj shenjave shoqërore dhe për këtë arsye zbulojnë ndryshime në ndërveprime të cilat mund të tregojnë pakënaqësi ose reagime të pakëndshme.  Njerëzit mund të përmirësojnë mënyrën se si i shohin të tjerët duke veshur rroba të veçanta, duke arritur arritje akademike, duke luajtur një sport të caktuar, etj. Të gjitha këto variabla janë atribute se sa tërheqës perceptohet një individ.

Në përgjithësi, ankthi shoqëror mund të shërbejë si një mënyrë për njerëzit që të parashikojnë veprime të caktuara që mund të sjellin përjashtim shoqëror.

## Shiko gjithashtu 
* Aleksitimia
* Agorafobia
* Ashoqëroriteti
* Spektri i autizmit (sindroma Asperger, autizmi)
* Çrregullimi shmangës i personalitetit
* Një person shumë i ndjeshëm
* Çrregullim i madh depresiv
* Çrregullimi obsesiv-kompulsiv
* Çrregullimi i personalitetit skizoid
* Mutizmi selektiv
* Frenimi shoqëror
* Izolim shoqëror

## Referime