Mark Kornelius Frontoni

**Mark Kornel Frontoni** (latinisht **Marcus Cornelius Fronto** ose *Fronton*,  100–fundi i viteve 160 të e.s.), i njohur më thjeshtë si **Frontoni**, ishte një grmaticien, orator dhe avokat romak. Me orgjinë berbere, ai do të lindi në Cirta (Kostantina moderne, Algjeri) në Numidi. Ai ishte konsull zëvendësues për *nundinium* të korrik–gushtit 142 me: Gaius Laberius Priskun si koleg të tij. Perandor Antonin Piu e caktoi atë tutor të bijve të tij të adoptuar, perandorët e ardhshëm Mark Aureli dhe Lucius Veri.

## Jeta
Frontoni do të lindëte si qytetar romak në vitin 100 Në kryeqytetin numidian, Cirta. Ai e përshkruante veten si një libjan nga libjanët nomadë. Ai u mësua si fëmijë nga pedagogu grek Aridelos.

Më vonë, ai e vijoi arsimimin e tij në Romë me filozofin Athenodotos dhe oratorin Dionisios. Ai shpejtë fitoi famë si një avokat dhe orator duke u konsideruar inferior vetëm ndaj Ciceronit. Ai grumbulloi një pasuri të madhe, ngriti ndërtesa madhështore dhe blemu Kopshtet e famshme të Mecenatit.

Në vitin 142 ai ishte konsull për dy muaj (gusht dhe shtator) Por e refuzoi prokonsullatën e Azisë për shkak të shëndetit të tij të keq. Vitet e tij të mëvonshme do të hidhëroheshin nga humbja e të gjithë fëmijëve përveç një vajze. Talenti i tij si një orator dhe retoricien admiroheshin shumë nga bashkëkohësit e tij, disa prej të cilëve më vonë konsiderohen si formues të shkollës së quajtur *Frontoniani* sipas tij; objekti i tij i mësimeve të tij ishte të nguliste përdorimin e saktë të gjuhës latine në vend të artificialiteteve të autorëve të tillë të shekullit të I si Seneka i Riu dhe të inkurajonte përdorimin e "fjalëve të papritura dhe të paparashikuara", për tu gjetur nga leximi i përpiktë i autorëve para-ciceronian. Ai gjente gabim me Ciceronin për pavëmendshmërinë ndaj atij rafinimi, megjithëse i admironte letrat e tij pa rezerva. Ai gjithshtu mund të ketë vdekur në fundin e viteve 160 si pasojë e Epidemisë Antonine që pasoi Luftën Parthiane, megjithëse provat vendimtare mungojnë. C.R. Haines pohon se ai vdiq në vitin 166 ose 167.

## Veprat e mbijetuara 
Deri në vitin 1815, veprat e vetme të atribuara (gabimisht) Frontonit ishin dy traktate gramatike, *De nominum verborumque differentiis* dhe *Exempla elocutionum* (kjo e fundit ishte në të vërtetë e Arusian Mesiusit). Në atë vit, Angelo Mai zbuloi në Biblioteca Ambrosiana në Milano një dorëshkrim palimpsest, mbi të cilin ishin shkruar disa letra origjinale të Frontonit ndaj nxënësve të tij perandorakë dhe përgjigjet e tyre; katër vjetë më vonë Mai zbuloi mjaftë fletë nga dorëshkrimi në Vatikan. Këta palimpseste fillimisht i kishin përkitur konventit të famshëm të Shën Kolumbanit në Bobbio dhe ishin shkruar nga murgj me aktet e Këshillit të Parë të Kalçedonisë.

Letrat nga palimpsesti ambrosian, bashkë me fragmente të tjera, u publikuan në Romë në vitin 1815. Tekstet e Vatikanit u shtuan në vitin 1823, ashtu si dhe fundi i *Gratiarum actio pro Carthaginiensibus* të tij nga një tjetër dorëshkrim i Vatikanit. Nuk do të ishte deri në vitin 1956 që Bernhard Bischoff identifikoi një dorëshkrim të tretë (të përbërë nga një fletë e vetme) që përmbante fragmente të korrespondencës së Frontonit me Lucius Verin, që mbivendosej me palimpsestin e Milanos; gjithësesi, në fakt dorëshkrimi ishte botuar për herë të parë në vitin 1750 nga René-Prosper Tassin, që mendonte se ai mund të kishte qenë vepër e Frontonit.

Këto fragmente i zhgënjyen studjuesit romantikë pasi nuk përputheshin me reputacionin e madh të shkrimtarit, pjesërisht sepse mësimet e Frontonit, me theksin mbi studimin e shkrimtarëve të lashtë në kërkim të fjalëve goditëse, nuk ishin në përputhje me modën e kohës (Italia, ku jo vetëm Mai, por edhe Leopardi u entuziazmua mbi to, ishte një përjashtim), pjesërisht sepse ato nuk i jepnin mbështetje mendimit se Frontoni kishte qenë një këshilltar i ditur i Mark Aurelit (në fakt, ato nuk përmbajnë gjurmë këshillash politike), dhe pjesërisht sepse ankesat e tij të shpeshta rreth shëndetit të keq, veçanërisht ato në librin 5 të *Ad M. Caesarem*, shkaktuan më shumë mërzi sesa keqardhje. Këto gjykime kundërshtuese do të tejkaloheshin kur Frontoni do të lexohej për atë që ai ishte në vend të asaj që ai nuk ishte, si në trajtimin simpatizues të Dorothy Brock.

Pjesa më e madhe e letrave përbëheshin nga korrespondenca me Antonin Piun, Mark Aurelin dhe Lucius Verin, në të cilat karakteri i nxënësve të Frontonit duket në një dritë shumë të favorshme, veçanërisht në dashurinë që dukej se ata kishin ruajtur për mësuesin e tyre të vjetër. Ka gjithashtu letra ndaj miqve, kryesisht letra rekomandimi, por përfshijnë edhe një (*Ad amicos* 1.19) në të cilën një Fronton i shfazuar (*ego epistulas invitissime scribo*, "Urrej të shkruaj letra") ankohet për përpjekjen e Aul Gelliusit për të siguruar kopje të shkrimeve të tij për ti publikuar. (Frontoni shfaqet në pesë kapituj të *Noctes Atticae*, megjithëse duke shprehur shije që ndonjëherë duken më afër vetë Gelliusit sesa në ato të shfaqura në letra.) Koleksioni përmban gjithashtu traktate mbi elokuencën, disa fragmente historike dhe pjesëza të vogla letrare mbi subjekte si lëvdimi i tymit dhe pluhurit, të neglizhencës dhe një dizertacion mbi Arionin. Përveç këtyre, një fragment i një fjalimi është ruajtur nga Minucius Feliksi (*Octavius* 9. 6–7) në të cilin Frontoni i akuzon të krishterët për orgji inçestuoze.

Mark Aureli, në *Meditimet* e tij, nuk thotë asgjë për mësimet retorike të Frontoit; as, megjithëse shkruan në greqisht, nuk përmend aq shumë mësuesin e tij të retorikës greke dhe mikun prej kohësh Herodes Atiku. Ai megjithatë, i atribuon Frontonit mësimin e tij rreth veseve të tiranisë dhe mungesës së afeksionit në klasën e lartë romake (1.11); meqë e para ishte e zakonshme, aty mund të jetë një referencë e fshehur ndaj jetës nën Adrianin, të cilin Frontoni në mënyrë retrospektive pretendon se e kishte frikë në vend që ta donte, por ky i fundit ka ngelur jashtë vërejtjes së mësuesit se nuk ka të barazvlefshëm latin të *philóstorgos* grek, që do të thotë *i dashur* (latinisht . Letrat midis Mark Aurelit dhe Frontonit, të cilat paraqesin natyrën intime të marrëdhënies, janë letrat e vetme intime që kanë mbijetuar nga lashtësia.

*Editio princeps* u krye nga Angelo Mai, siç u përshkrua më lartë; botimi standard është teksti i Teubner nga Michel van den Hout (Lajpcig, 1988). Loeb Classical Library shtypi një botim të korrespondencës së Frontonit me një përkthim përballë anglisht nga Charles Reginald Haines në dy volume (1919–1920). Van den Hout gjithashtu publikoi një komentar në shkallë të plotë në anglisht (Leiden, 1999). 

## Shiko gjithashtu
* Antonin Piu
* Mark Aureli
* * Meditime
* Sekst Julius Frontini
* Apulei
* Klaud Eliani
* Makrini
* Tertuliani
* Viktori I
* Agostini
* Ciceroni
* Ligjëratat e Ciceronit
* Taciti
* Mark Fabius Kuintiliani
* Jus
* Amicitia
* Hospitium
* Auctoritas
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Romakët në Afrikën Nën-Sahariane
* Iliro-romakët
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arsimi në Romën e lashtë
* Besimet e lashta mesdhetare
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Dux
* Cirku Romak
* Cursus honorum
* Dashuria Greke
* Equites
* Festivalet Romake
* Gaius Marius
* Gens
* Goto-grekët
* Harku i Triumfit
* Honestiores dhe humiliores
* Kalendari Romak
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Kolona e Fitores
* Konsulli Romak
* Kultura e Romës së lashtë
* Larja në Romën e Lashtë
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Letrat e Ciceronit
* Limes Britannicus
* Lista e konsujve romakë
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Marrdhëniet Indiano-Romake
* Marrdhëniet Sino-Romake
* Marina Romake
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Muri i Antoninit
* Njësitë matëse romake
* Notitia Dignitatum
* Novus homo
* Nobiles
* Optimates dhe populares
* Ordines
* Patricët romakë
* Personalitete romake
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Portretizimi Romak
* Prokopi i Çezaresë
* Publius Papinius Statius
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Lucius Annaeus Seneca
* Shtetësia Romake
* Skulptura Romake
* Tempulli Romak
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Tregtia romake me Indinë
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura e Trajanit
* Ushtria Romake
* Vila Romake
* Zgjedhjet në Republikë Romake

## Citime fundore
## Bibliografia
### Burime të lashta
* 
* 
* 
* 
* 
* Eutropi, *Breviarium historiae romanae* (teksti latin), I-X.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Burime historiografike moderne
* 
* 
* 
* 
* 
* Bowditch, Phebe Lowell. 2001. *Horace and the Gift Economy of Patronage*. Berkeley and Los Angeles: University of Carolina Press.
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Eilers, Claude. 2002. Roman Patrons of Greek Cities. Oxford: Oxford University Press.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Gold, Barbara K. 1987. *Literary Patronage in Greece and Rome*. Chapel Hill and London: University of North Carolina Press.
* 
* 
* 
* 
*  (titulli origjinal i veprës 
* 
* 
* Konstan, David. 2005. "Friendship and Patronage". In *A Companion to Latin Literature*. Edited by Stephen Harrison, 345–359. Oxford: Wiley-Blackwell.
* 
* 
* 
* 
* 
* Muhlberger, S., *The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452* (Leeds, 1990).
* 
* Nauta, Ruurd R. 2002. *Poetry for Patrons: Literary Communication in the Age of Domitian*. Leiden, The Netherlands, and Boston: Brill.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Saller, Richard P. 1982. *Personal Patronage Under the Early Empire*. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
* 
* 
* 
* 
* Wallace-Hadrill, Andrew, ed. 1989. *Patronage in Ancient Society*. London: Routledge.
* 
* Verboven, Koenraad. 2002. *The Economy of Friends: Economic Aspects of Amicitia and Patronage in the late Roman Republic*. Brussels: Latomus.
* 

## Lidhje të jashtme
* *The correspondence of Marcus Cornelius Fronto.* Edited and translated by C. R. Haines (1919). Volume 1, Volume 2, at the Internet Archive. Alternate links to the same: Loeb edition vol. 1 and Loeb edition vol. 2
* M. Cornelius Fronto: Epistulae (teksti latin)
*