Papagalli i kaltër i verdhë

**Papagalli i kaltër i verdhë** (*Ara ararauna*), i njohur edhe si **papagalli blu i artë**, është një papagall i madh i Amerikës së Jugut me pjesët e sipërme kryesisht blu dhe pjesët e poshtme portokalli të hapur, me nuanca të ngjyrës së gjelbër në krye të kokës. Ёshtë anëtar i grupit të madh të papagallëve neotropikë të njohur si macaws. Ai jeton në pyje (veçanërisht varzea, por edhe në pjesë të hapura të *terra firme* ose pyll të pa përmbytur) dhe savana tropikale të Amerikës së Jugut. Ata janë të njohur në avikulturë për shkak të ngjyrës së tyre të mrekullueshme, aftësisë për të folur, disponueshmërisë së gatshme në treg dhe lidhjes së ngushtë me njerëzit. Ata gjithashtu mund të jetojnë për 65-70 vjet.

## Taksonomia 
Papagalli  blu i verdhë (*Ara ararauna*, Lineu 1758) është një anëtar i gjinisë *Ara* (Lacepede 1799), një nga gjashtë gjinitë e makave të Amerikës Qendrore dhe Jugore.

## Pershkrimi 
Këta zogj mund të arrijnë një gjatësi prej 76–86 cm (30–34 in) dhe të peshojnë 0,900–1,5 kg (2–3 lb), duke i bërë ata disa nga anëtarët më të mëdhenj të familjes së tyre. Ata janë të gjallë në pamje me pendë të ndezura blu akua në majën e trupit të tyre, përveç kokës, e cila ka ngjyrë gëlqere. Fundi, megjithatë, është një portokalli e verdhë e thellë e pasur. Sqepi i tyre është i zi, si dhe pendët nën mjekër. Këmbët e saj janë të një ngjyre gri, me përjashtim të kthetrave të zeza. Zogu ka lëkurë të bardhë, me fytyrën e tij që nuk ka pothuajse asnjë pendë, përveç disa të zezave të vendosura larg njëri-tjetrit, duke formuar një model me vija rreth syve. Irises janë të zbehtë të verdhë të lehta.

Makautë blu-verdhë mund të jetojnë nga 30 deri në 35 vjet në natyrë dhe arrijnë pjekurinë seksuale midis moshës 3 dhe 6 vjeç.[4]

Pak ndryshim në pendë shihet në të gjithë gamën. Disa zogj kanë një ngjyrë më portokalli ose "gjalpë" të pjesës së poshtme, veçanërisht në gjoks. Kjo shihej shpesh tek zogjtë e Trinidadit dhe të tjerë të zonës së Karaibeve. Makau blu-verdhë përdor sqepin e tij të fuqishëm për të thyer lëvozhgat e arrave dhe për t'u ngjitur lart dhe për t'u varur nga pemët.[4]

## Shpërndarja dhe habitati 
Kjo specie gjendet në Kolumbi, Venezuelë, Peru, Brazil, Bolivi, Ekuador dhe Paraguaj. Gama shtrihet pak në Amerikën Qendrore, ku kufizohet në Panama. Edhe pse ato pothuajse u zhduken në Trinidad për shkak të aktivitetit njerëzor gjatë viteve 1970, një program i rifutjes së kohëve të fundit ka rezultuar i suksesshëm. Midis 1999 dhe 2003, makauset blu dhe të verdhe të kapura të egra u zhvendosën nga Guajana në Trinidad, në një përpjekje për të rivendosur speciet në një zonë të mbrojtur rreth kënetës Nariva; pavarësisht kësaj, IUCN ende i liston ata si të zhdukur nga vendi. Një popullsi e vogël mbarështuese që rrjedh nga zogjtë e futur gjendet në Porto Riko, dhe një tjetër ka banuar në Miami-Dade County, Florida, që nga mesi i viteve 1980.

## Mbarështimi 
majtas|parapamje| *Ara ararauna* - MHNT
majtas|parapamje| Papagalli blu i verdhë 20-ditor
Papagallit blu i verdhës në përgjithësi çiftëzohet për jetën. Ata folezojnë pothuajse ekskluzivisht në pëllëmbët e ngordhur dhe shumica e foleve janë në pëllëmbët *Mauritia flexuosa.* Femra zakonisht vendos dy ose tre vezë. Femra inkubon vezët për rreth 28 ditë. Një zogth është dominues dhe merr pjesën më të madhe të ushqimit; të tjerët vdesin në fole. Zogjtë fluturojnë nga foleja rreth 97 ditë pas çeljes. Ngjyra e zogut mashkull sinjalizon gatishmërinë për mbarështim. Sa më të ndritshme dhe më të guximshme ngjyrat, aq më e madhe është shansi për të gjetur një bashkëshort.

## Ruajtja dhe kërcënimet 
Papagalli  blu i verdhë është në prag të zhdukjes në Paraguai, por ende mbetet i përhapur dhe mjaft i zakonshem në një pjesë të madhe të kontinentit të Amerikës së Jugut. Prandaj specia është e shënuar si shqetësimi më i vogël nga BirdLife International. Ajo është e shënuar në Shtojcën II të CITES, tregtia e kufizuar. Popullsia e saj vlerësohet të jetë 1 milion në natyrë aktualisht, që është vetëm 50% e popullsisë së saj në 1980 (ajo kishte një popullsi të egër prej 2 milion në 1980).

## Blegtori 
Edhe makajat blu dhe të verdhë të prirura mirë dihet se "bërtasin" për vëmendje dhe bëjnë zhurma të tjera të forta. Vokalizimet me zë të lartë, veçanërisht "thirrjet e tufës" dhe përtypja destruktive janë pjesë e natyrshme e sjelljes së tyre dhe duhen pritur në robëri. Për shkak të madhësisë së tyre të madhe, ata gjithashtu kërkojnë hapësirë të bollshme në të cilën fluturojnë përreth. Sipas World Parrot Trust, një mbyllje për një makau blu dhe të verdhë duhet, nëse është e mundur, të jetë së paku 15 m në gjatësi. Makaot e kapura, të mbajtura me dietë të mirë, stërvitje dhe kujdes veterinar dihet se kanë jetuar 60 ose më shumë vjet. Njerëzit që konsiderojnë një makao si një papagall shoqërues duhet të jenë të vetëdijshëm për këtë dhe të konsiderojnë se zogu mund të jetojë më shumë se pronari.

## Referime 
## Linqe te jashtme 
*
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia – Species Profile
* Papagalli blu i verdhë - video, foto dhe tinguj në Internet Bird Collection.