Gjendja e jashtëzakonshme në Kosovë (1989)

**Gjendja e jashtëzakonshme** në **Kosovë** u shpall më 28 shkurt 1989 . Kjo u njoftua nga Presidiumi i Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë në lidhje me përkeqësimin e situatës së sigurisë në territorin e Rajonit Autonom të Serbisë Jugore . Gjendja e jashtëzakonshme u shpall gjatë Revolucionit Anti-Burokratik në vazhdim, gjatë të cilit pati një ndryshim të udhëheqjes politike në Jugosllavi .

## Historia 
### Shpallja 
Gjendja e jashtëzakonshme nënkuptonte dislokimin e trupave të Ushtrisë Popullore Jugosllave . Ajo vendosi një numër të madh të automjeteve të blinduara në mbarë Kosovën . Megjithëse qëllimi i deklaruar ishte sigurimi i rendit dhe ligjit në territorin e rajonit autonom, në realitet lidershipi politik i Beogradit u përpoq të ndalonte grevën e minatorëve kosovarë, e cila po fitonte mbështetje në rritje nga popullata vendase dhe kërcënonte të ndihmonte në popullarizimin e anti- Opozita serbe dhe anti-Milošević, e udhëhequr nga Azem Vllasi . Krahas grevës së minatorëve, ekonomia e Kosovës ishte e paralizuar pasi gjithnjë e më shumë fabrika dhe operacione të tjera iu bashkuan grevës.

Presidiumi i RSFJ-së mbajti mbledhje të jashtëzakonshme. Ideja për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme, e cila do të mundësonte ndryshime të shpejta politike në lidershipin e Kosovës dhe t'i jepte fund grevës, u propozua fillimisht nga Raif Dizdarević .  Vendimi për vendosjen e gjendjes së jashtëzakonshme është marrë pas diskutimit të skenarëve të tjerë të zgjidhjes. Vetë Dizdareviq ishte i mendimit se nëse nuk do të ndërhyhej, përfaqësuesit e Serbisë do ta perceptonin këtë si disfatë dhe atëherë do të duhej shpallja e gjendjes së jashtëzakonshme në vetë Serbinë. Petar Graçanin Dizdarević raportoi se 50,000 serbët që emigruan nga Kosova në vitet 1980 po përgatiteshin të merrnin armë dhe, në rast kaosi, të fillonin një luftë guerile në territorin e krahinës jugore serbe.

### Ecuria e gjendjes së jashtëzakonshme 
Gjendja e jashtëzakonshme në Kosovë nënkuptonte kufizimin e lirisë së lëvizjes, ndalimin e tubimeve, ndalimin e daljeve natën etj. Presidiumi i RSFJ-së u përpoq të theksonte se shpallja e gjendjes së jashtëzakonshme në asnjë mënyrë nuk do të ndikonte në autonominë e Kosovës. Në ditën e shpalljes së gjendjes së jashtëzakonshme, në zonat me shumicë serbe të Jugosllavisë u mbajtën tubime të mëdha. Sllobodan Millosheviqi foli në Beograd dhe deklaroi se "kombi serb është forca dhe garancia kryesore e Kosovës" dhe se "kombi serb, me ose pa parti, do ta mbrojë Kosovën".

Prania e ushtrisë në pjesën më të varfër të Jugosllavisë, ku popullsia shumicë shqiptare kishte shprehur prej kohësh pakënaqësinë e saj për kushtet në rajone, shkaktoi një sërë demonstratash. Ushtria u përpoq t'i ndalonte me forcë. Më 28 mars 1989, ushtarët hapën zjarr ndaj demonstruesve të kombësisë shqiptare, duke vrarë mbi njëzet prej tyre. Kjo u pasua nga sulmet e shqiptarëve ndaj serbëve në mbarë Kosovën, dhe në disa fshatra përreth Ferizajit dhe qyteteve të tjera, njerëz të armatosur serbë filluan të mbanin patrullimet e natës.

Gjatë marsit 1989, pati sulme sporadike midis dy grupeve etnike. Më 17 mars, dikush hodhi gurë në linjën Fushë Kosovë-Pejë dhe shkaktoi një përplasje treni.

Më 24 mars, demonstrata në shkallë të gjerë u zhvilluan në të gjithë Kosovën, kur Kuvendi i Serbisë filloi votimin për një kushtetutë të re për Serbinë brenda Jugosllavisë . Një ditë më parë ka pasur ndryshime politike në kryesinë e Presidencës së Kosovës . Gjatë pranisë së trupave, Parlamenti i rajonit autonom ra dakord më pas për amendamentet e reja kushtetuese, sipas të cilave emri i rajonit u ndryshua në *Kosovë dhe Metoki* . Disa nga kompetencat e autoriteteve të Kosovës ishin gjithashtu të kufizuara, duke kufizuar kështu autonominë që u hoq efektivisht në vitin 1990 .

### Shfuqizimi 
Gjendja e jashtëzakonshme në Kosovë u anulua me vendim të Presidencës së Serbisë më 19 prill 1990 . Një ditë më vonë, Azem Vllasi dhe Burhan Kavaja dhe drejtues të tjerë politikë të KSA-së në Kosovë, të cilët kontrollonin zonën para gjendjes së jashtëzakonshme, u liruan nga burgu.

## Shih edhe 
* Rasti Helmimi
* Historia e Dardanisë
* Republika e Parë e Kosovës
* Greva e minatorëve të Kosovës (1989)

## Referime