Plani i Fluturimit (film)

***Plani i Fluturimit*** (titulli origjinal, në anglisht: ***Flightplan***) është një film thriller psikologjik misterioz i vitit 2005 i drejtuar nga Robert Schwentke nga një skenar i shkruar nga Peter A. Dowling dhe Billy Ray. Aty luan Jodie Foster në rolin e Kajll Prat, një inxhiniere avioni amerikane e ve, që jeton në Berlin, e cila fluturon përsëri në SHBA me vajzën dhe trupin e burrit të saj. Ajo humbet vajzën e saj gjatë fluturimit dhe duhet të luftojë për ta gjetur atë duke dëshmuar në të njëjtën kohë mendjen e saj. Filmi gjithashtu përfshin Peter Sarsgaard, Erika Christensen, Kate Beahan, Greta Scacchi, Sean Bean dhe Matt Bomer në debutimin e tij në film.

I shpërndarë nga Touchstone Pictures dhe i lëshuar në mbarë botën në teatër më 23 shtator 2005, filmi mori vlerësime të ndryshme nga kritikët, të cilët vlerësuan regjinë, shfaqjet e kastit (veçanërisht atë të Fosterit) dhe elementët thriller të filmit, por kritikuan skenarin. Ishte gjithashtu një sukses i madh komercial, duke fituar mbi 223 milionë dollarë në mbarë botën kundrejt një buxheti prej 55 milionë dollarësh dhe mori dy nominime në 32-të Saturn Awards; Filmi më i mirë aksion ose aventurë, dhe aktorja më e mirë (për Foster).

## Përmbledhja 
Inxhinierja amerikane e aviacionit, Kajll Prat, e ve së fundmi, me bazë në Berlin, e çon trupin e burrit të saj David në SHBA me vajzën e saj 6-vjeçare Xhulia, në bordin e një avioni që ajo ndihmoi në projektimin, një Elgin E-474 krejt të re (i bazuar lirshëm në Airbus A380 me numrin e klasifikimit të avionit që është i ngjashëm me Boeing 747) i operuar nga Aalto Airlines. Duke u zgjuar nga një sy gjumë, Kajll zbulon se Xhulia është zhdukur dhe asnjë nga pasagjerët ose ekuipazhi nuk kujtohet ta ketë parë atë. Stjuardesa Stefani i thotë Kajllit se nuk ka të dhëna për hipjen e vajzës së saj në fluturim dhe Kajlli nuk është në gjendje të gjejë kartën dhe çantën e shpinës së Xhulias. Me këmbënguljen e Kajllit të panikuar, kapiteni Markus Riç kryen një kontroll të avionit, ndërsa marshalli i qiellit Xhin Karson e monitoron atë.

Kajlli zbulon se burri i saj vdiq duke rënë nga çatia e një ndërtese të prodhimit të avionëve, për të cilën ajo dyshon se nuk ishte vetëvrasje. Kapiteni Riç merr një mesazh nga një spital i Berlinit se Xhulia vdiq me të atin dhe është i bindur se Kajlli, e pavarur nga vdekja e burrit dhe vajzës së saj, imagjinonte të sillte Xhulian në bord. Kajlli gjithnjë e më e çrregullt, është e "arrestuar" në vendin e saj, ku një terapiste, Liza, e ngushëllon atë. Kajlli dyshon në mirëqenien e mendjes së saj, derisa vuri re zemrën që Xhulia vizatoi me kondensim në dritaren pranë sediljes së saj.

Kajlli kërkon të përdorë tualetin, ku ajo ngjitet në hapësirën e sipërme të aeroplanit dhe saboton pajisjen elektronike të avionit. Në kaosin që pasoi, ajo shkon me një dumblift (ashensor i vogël) në kuvertën e poshtme të mallrave dhe zhbllokon arkivolin e Davidit, duke dyshuar se Xhulia ishte brenda, por gjen vetëm trupin e burrit të saj. Karson e shoqëron atë në vendin e saj me pranga dhe shpjegon se fluturimi po bën një ndalesë urgjente në aeroportin Gus Bej, në provincën kanadeze të Toka e Re dhe Labradori, ku ajo do të merret në paraburgim.

Ajo i lutet Karsonit të kontrollojë aeroplanin dhe ai zbret fshehurazi në kuvertën e mallrave. Duke hequr dy eksplozivë dhe një detonator të fshehur në arkivolin e Davidit, ai vendos eksplozivët në seksionin e avionikës. Zbulohet se Karsoni dhe Stefania kanë komplotuar për të rrëmbyer avionin për një shpërblim prej 50 milionë dollarësh dhe për të inkuadruar Kajllin; ata rrëmbyen Xhulian për të nxitur Kajllin të zhbllokonte arkivolin. Karsoni gënjen Riçin se Kajlli po kërcënon të bombardojë avionin nëse shpërblesa nuk lidhet me një llogari bankare dhe një avion G3 përgatitet pas uljes. Më pas ai planifikon të shpërthejë eksplozivin, duke vrarë Xhulian, dhe ta lërë të vdekur Kajllin, me detonatorin në dorë.

Duke u ulur në Toka e Re, avioni është i rrethuar nga agjentë të FBI-së ndërsa pasagjerët dalin nga avioni. Kajlli përballet me Riçin, i cili i zemëruar deklaron se shpërblimi është paguar. Duke kuptuar që Karsoni është autori, ajo shpejt merr rolin e rrëmbyesit, duke urdhëruar Karsonin të qëndrojë në bord dhe ekuipazhin të largohet. Pasi mbyllet dera e avionit, ajo e godet Karsonin pa ndjenja me një fikës zjarri, e prangos në një nga shinat dhe i nxjerr detonatorin nga xhepi. Karsonit i rikthehet shpejt vetëdija, çlirohet nga shina, dhe ndjek Kajllin, e cila mbyllet në kabinë, por ajo arrin ta tërheqë Karson duke hedhur një dosje nga një derë çati në nivelin e sipërm si një hile, në mënyrë që ajo të mund të shpëtojë. Pas një sherri me Kajllin, një Stefani e zhytur në faj ikën në panik nga avioni.

Kajlli gjen Xhulian pa ndjenja, por Karsoni arrin tek ata, duke zbuluar se ai vrau Davidin në mënyrë që të kontrabandonte eksplozivët brenda arkivolit të tij, dhe ia mbylli gojën dhe e hodhi Xhulian në koshin e ushqimit, duke besuar se as pasagjerët dhe as ekuipazhi nuk do të kujdeseshin aq sa duhet për ta vënë re. Kajlli arratiset me Xhulian në kapakun jo të djegshëm të avionit ndërsa Karsoni mundohet t'i qëllojë ato. Ajo shpërthen eksplozivët, duke vrarë Karsonin dhe duke dëmtuar pajisjen e uljes së avionit, por ajo dhe Xhulia dalin të padëmtuar ndërsa ekuipazhi kupton se ajo kishte thënë të vërtetën gjatë gjithë kohës. Të nesërmen në mëngjes, në seksionin e pritjes së pasagjerëve të aeroportit, kapiteni Riç i kërkon falje një Kajll të ulur që mban Xhulian në krahë ndërsa Stefania po udhëhiqet nga agjentët e FBI-së për krimet e saj, ndërsa një agjent tjetër i informon ata se drejtori i morgut të Berlinit ka qenë gjithashtu i arrestuar; plus në kërkim të bashkëpunëtorit që fshiu rekordin e Xhulias. Kajlli e shpengon veten në heshtje duke e çuar Xhulian nëpër turmën e pasagjerëve që kuptojnë të vërtetën. Ndërsa një pasagjer ndihmon Kajllin të ngarkojë bagazhin e saj në një furgon në pritje, Xhulia zgjohet dhe e përgjumur pyet "A jemi ende atje?" ndërsa largohen.

## Kasti 
### Zhvillimi 
Peter A. Dowling kishte idenë për *Plani i Fluturimit* në 1999 në një bisedë telefonike me një mik. Pika e tij origjinale për producentin Brian Grazer përfshinte një burrë që punonte për sigurinë e aeroportit duke bërë një udhëtim pune nga Shtetet e Bashkuara në Hong Kong, dhe gjatë fluturimit djali i tij u zhduk. Disa vite më vonë, Billy Ray mori përsipër skenarin, duke hequr terroristët nga historia dhe duke i vënë më shumë theksin protagonistes, e cila u bë femër pasi Grazer mendoi se do të ishte një rol i mirë për Jodie Foster. Historia më pas u fokusua tek personazhi kryesor që rifitonte psikikën e saj dhe shtoi tensionin dhe paranojën pas sulmeve të 11 shtatorit. Kishte gjithashtu një përpjekje për të fshehur identitetin e zuzarit duke shfaqur personazhet e ndryshëm në avion. Të dy Dowling dhe Ray u lejuan të vizitojnë pjesën e brendshme të një Boeing 747 në Aeroportin Ndërkombëtar të Los Anxhelosit për të zhvilluar hapësirën e kufizuar në të cilën zhvillohet historia.  Filmi bazohet gjithashtu në "*Zonja Zhduket"* e Alfred Hitchcock, në të cilin një grua e moshuar humbet në një tren dhe vetëm një pasagjer e kujton atë, veçanërisht në skenën ku Kajll zbulon zemrën e vizatuar nga vajza e saj në dritaren e avionit. 

### Kastimi 
Schwentke tha se për ta bërë *Plani i Fluturimit* sa më realist, ai donte shfaqje natyraliste dhe të ndrydhura. Një shembull ishte Peter Sarsgaard, të cilin ai e përshkroi si një aktor "i cili mund të bëhet krejt papritur një gjarpër që zbërthehet". Aktorja për herë të parë Marlene Lawston u luajt si vajza e personazhit të Fosterit, Xhulia. Sean Bean u hodh për të përmbysur transmetimin e tij të tipit si një zuzar dhe për të mashtruar audiencën që të mendonte se ai ishte pjesë e komplotit të keq.  Drejtori gjithashtu zgjodhi secilin nga 300 pasagjerët përmes audicioneve. 

### Xhirimet 
Schwentke e përshkroi *Plani i Fluturimit* si një thriller "me valë të ngadaltë", ku hapja është e ndryshme nga pjesët që mbarojnë më shpejt. Regjisori shtoi se tingulli u përdor për të vënë audiencën "të qetë". 

Ekipi i drejtimit të artit duhej të ndërtonte të gjitha ambientet e brendshme dhe kabinën e E-474 imagjinar nga e para, duke bazuar si dizajnin e brendshëm ashtu edhe paraqitjen në Airbus A380. Sasia e hapësirës së vdekur brenda kabinës, ngarkesave dhe zonave avionike të E-474 nuk pasqyronte sasinë aktuale të hapësirës së vdekur brenda asnjë avioni. BE Aerospace ofroi objekte të ndryshme për të "inskenuar skenën"; "Shumë nga kompletet e brendshme përdorën komponentë të vërtetë të avionit si ndenjëse, galeri, etj." 

Për të lejuar kënde të ndryshme të kamerës, kompleti kishte shumë gjurmë për lëvizjen e kukullës së kamerës dhe si muret ashtu edhe tavani ishin ndërtuar mbi mentesha, në mënyrë që ato të mund të hapeshin lehtësisht për shkrepje. Dizajni dhe ngjyrat u përpoqën të nxisnin disponimin për secilën skenë. Për shembull, një dhomë e bardhë për momente "të frikshme, klinike, të ftohta", tavane më të ulëta për klaustrofobinë dhe hapësira të hapura për të mos dhënë asnjë të dhënë për audiencën.  Shumica e skenave të jashtme të E-474 përfshijnë një model një të dhjetën e madhësisë aktuale të avionit, me imazhet që përmirësohen më pas përmes imazheve të krijuara nga kompjuteri . Shpërthimi në hundë përfshinte si pjesë të peizazhit të përmasave reale dhe të shkallëzuara. U ndërtua një grup përgjysmë i zonës së avionikës për ta bërë shpërthimin dhe topin e zjarrit të dukeshin më të mëdhenj. 

### Kolona zanore 
Kolona zanore për *Plani i Fluturimit* u publikua më 20 shtator 2005, në Hollywood Records. Muzika u kompozua dhe u drejtua nga James Horner, dhe disku përmban tetë këngë. Horner deklaroi se partitura e filmit u përpoq të përziente efektet zanore me "emocionin dhe nxitjen e muzikës" dhe instrumentet u zgjodhën që të përputheshin me "ndjenjat e panikut" nëpër të cilat kalon Kajll. Këto përfshinin instrumente Gamelan, piano të përgatitur dhe aranzhime me tela. Në kolonën zanore nuk përdoren instrumente tunxhi . 

## Pritja 
### Arka 
*Plani i Fluturimit* u hap në #1 në SHBA dhe Kanada, duke fituar 24.6 milionë dollarë në fundjavën e hapjes. Ai fitoi 89,707,299 dollarë në arkat e brendshme dhe 133,680,000 dollarë jashtë shtetit për një total prej 223,387,299 dollarë në mbarë botën.  Ai gjithashtu fitoi 79,270,000 dollarë nga marrja me qira e DVD.

### Përgjigje kritike 
Në Rotten Tomatoes filmi ka një vlerësim të miratimit prej 37% bazuar në 179 komente, me një vlerësim mesatar prej 5.3/10. Konsensusi i kritikëve të faqes thotë: "Aktorët janë të gjithë të rëndësishëm këtu, por ndërsa filmi përparon, tensioni zvogëlohet ndërsa fillon komploti i largët".  Në Metacritic, ai ka një vlerësim mesatar të ponderuar prej 53 nga 100 vlerësime, bazuar në 33 kritikë, duke treguar "vlerësime të përziera ose mesatare".  Publiku i anketuar nga CinemaScore i dha filmit një notë mesatare B+ në një shkallë A+ në F. 

Historiani i filmit Leonard Maltin në *Guidën e Filmit të Leonard Maltin 2012* (2011) e përshkroi *Plani i Fluturimi* si "suspensues në fillim, ky thriller bëhet i largët dhe pa përfshirje; nga kulmi, është thjesht qesharak." 

Roger Ebert i dha 3 yje e gjysmë nga 4, duke vlerësuar "komplotin hermetik" dhe interpretimet e aktrimit.  Rishikues të tjerë, duke përfshirë Christian Science Monitor kritikuan "gropa në madhësinë e një Airbus në skenar". 

Historiani i filmit të aviacionit Simon D. Beck në ''The Aircraft-Spotter's Film and Television Companion* (2016) vuri në dukje se *Flightplan* ishte i kujdesshëm në vendosjen e skenës. "Aeroplani është një aeroplan i trilluar i quajtur "E-474", një jumbo me dy kate i modeluar fuqishëm sipas Airbus A-380, përmasat e mëdha janë të përshtatshme për komplotin e personit të zhdukur të filmit." 

## Polemika 
Shoqata e Stjuarduesve Profesionistë të Fluturimit bëri thirrje për një bojkot zyrtar të *Plani i Fluturimit*, për të cilin ata thanë se i përshkruan stjuardesat si të pasjellshme dhe të padobishme. 

## Shiko gjithashtu 
* *Syri i Kuq'', një tjetër thriller psikologjik i vitit 2005 që ndodh gjatë një fluturimi.

## Referime 
## Linqe te jashtme 
* 
*