William Ockham

**William Ockham** gjithashtu **Occam**, nga latinisht: *Gulielmus Occamus*    1287 – 10 prill 1347) ishte një frat françeskan anglez, filozof skolastik, apologjetar dhe teolog katolik, i cili besohet se ka lindur në Ockham, një fshat i vogël në Surrey .  Ai konsiderohet të jetë një nga figurat kryesore të mendimit mesjetar dhe ishte në qendër të polemikave të mëdha intelektuale dhe politike të shekullit të 14-të. Ai është i njohur zakonisht për briskun e Occam-it, parimin metodologjik që mban emrin e tij, dhe gjithashtu prodhoi vepra të rëndësishme mbi logjikën, fizikën dhe teologjinë . William kujtohet në Kishën e Anglisë me një përkujtim më 10 prill. 

## Jetëshkrimi 
William Ockham lindi në Ockham, Surrey në 1287. Ai mori arsimin fillor në Shtëpinë e Greyfriars në Londër. Besohet se ai më pas studioi teologji në Universitetin e Oksfordit nga 1309 deri në 1321, por ndërsa ai plotësoi të gjitha kërkesat për një diplomë master në teologji, ai nuk u bë kurrë një master regjent .  Për shkak të kësaj ai fitoi titullin nderi  , ose "Fillimtar i nderuar" (një  ishte një student i pranuar zyrtarisht në radhët e mësuesve nga autoritetet universitare).

Gjatë Mesjetës, *Fjalitë* e teologut Peter Lombard (1150) ishin bërë një vepër standarde e teologjisë dhe shumë studiues teologjikë ambicioz shkruan komente mbi të. William of Ockham ishte ndër këta komentues studiues. Megjithatë, komenti i Uilliam-it nuk u prit mirë nga kolegët e tij ose nga autoritetet e Kishës.  Në vitin 1324, komenti i tij u dënua si joortodoks nga një sinod peshkopësh.  dhe ai u urdhërua në Avignon, Francë, për të mbrojtur veten përpara një gjykate papale. Në përgjithësi besohet se këto akuza u vendosën nga kancelari i Oksfordit John Lutterell. Ministri i Përgjithshëm françeskan, Michael of Cesena, ishte thirrur në Avignon, për t'iu përgjigjur akuzave për herezi. Një komisioni teologjik iu kërkua të rishikonte *Komentarin e tij mbi Fjalitë*, dhe ishte gjatë kësaj që William of Ockham e gjeti veten të përfshirë në një debat tjetër. Michael of Cesena i kishte kërkuar Uilliamit të rishikonte argumentet rreth varfërisë apostolike . Françeskanët besonin se Jezusi dhe apostujt e tij nuk zotëronin asnjë pronë qoftë individualisht apo të përbashkët, dhe Rregulli i Shën Françeskut urdhëronte anëtarët e urdhrit që të ndiqnin këtë praktikë. Kjo i solli ata në konflikt me Papa Gjon XXII.

Për shkak të sulmit të papës ndaj sundimit të Shën Françeskut, William of Ockham, Michael of Cesena dhe françeskanë të tjerë kryesorë u larguan nga Avignon më 26 maj 1328 dhe përfundimisht u strehuan në oborrin e Perandorit Romak të Shenjtë Louis IV të Bavarisë, i cili ishte gjithashtu u angazhua në mosmarrëveshje me papatin dhe u bë mbrojtësi i William.  Pas studimit të veprave të Gjonit XXII dhe deklaratave të mëparshme papale, Uilliam ra dakord me Ministrin e Përgjithshëm. Në këmbim të mbrojtjes dhe patronazhit, William shkroi traktate që argumentonin që perandori Louis të kishte kontrollin suprem mbi kishën dhe shtetin në Perandorinë e Shenjtë Romake.

## Mendimi filozofik 
Në skolastikë, William Ockham mbrojti reformën si në metodë ashtu edhe në përmbajtje, qëllimi i së cilës ishte thjeshtimi. William përfshiu shumë nga puna e disa teologëve të mëparshëm, veçanërisht Duns Scotus . Nga Duns Scotus, William of Ockham nxori pikëpamjen e tij për plotfuqinë hyjnore, pikëpamjen e tij për hirin dhe justifikimin, shumë nga epistemologjia e tij  dhe bindjet etike.  Megjithatë, ai gjithashtu reagoi ndaj dhe kundër Scotus në fushat e paracaktimit, pendimit, të kuptuarit e tij të universaleve, dallimit të tij zyrtar  (d.m.th., "siç zbatohet për gjërat e krijuara"), dhe këndvështrimi i tij për maturinë që u bë i njohur si brisku i Okamit .

William Ockham përkrahu fideizmin, duke deklaruar se "vetëm besimi na jep akses në të vërtetat teologjike. Rrugët e Zotit nuk janë të hapura për arsyen, sepse Zoti ka zgjedhur lirisht të krijojë një botë dhe të vendosë një rrugë shpëtimi brenda saj, pavarësisht nga çdo ligj i nevojshëm që logjika ose racionaliteti njerëzor mund të zbulojë." Ai besonte se shkenca ishte një çështje zbulimi dhe e shihte Zotin si domosdoshmërinë e vetme ontologjike.  Rëndësia e tij është si një teolog me një interes të zhvilluar fort në metodën logjike, dhe qasja e të cilit ishte kritike dhe jo ndërtimi i sistemit.

William Ockham ishte një pionier i nominalizmit dhe disa e konsiderojnë atë babanë e epistemologjisë moderne, për shkak të pozicionit të tij të argumentuar fort se ekzistojnë vetëm individët, në vend të universaleve, esencave ose formave mbi-individuale, dhe se universalet janë produkte të abstraksionit. nga individë nga mendja njerëzore dhe nuk kanë ekzistencë ekstra-mendore. Ai mohoi ekzistencën reale të universaleve metafizike dhe mbrojti reduktimin e ontologjisë . William of Ockham nganjëherë konsiderohet si një avokat i konceptualizmit dhe jo nominalizmit, sepse ndërsa nominalistët besonin se universalet ishin thjesht emra, dmth fjalë dhe jo realitete ekzistuese, konceptualistët konsideruan se ato ishin koncepte mendore, dmth. emrat ishin emra konceptesh, të cilat ekzistojnë., edhe pse vetëm në mendje. Prandaj, koncepti universal ka për objekt jo një realitet ekzistues në botën jashtë nesh, por një paraqitje të brendshme që është produkt i vetë të kuptuarit dhe që "supozon" në mendje gjërat të cilave mendja ia atribuon; dmth mban, për momentin, vendin e gjërave që përfaqëson. Është termi i aktit reflektues të mendjes. Prandaj universalja nuk është një fjalë e thjeshtë, siç mësoi Roscelin, as një *predikim*, siç thoshte Peter Abelard, domethënë fjala siç përdoret në fjali, por zëvendësuesi mendor i gjërave reale dhe termi i procesit reflektues. Për këtë arsye Uilliam është quajtur ndonjëherë edhe "terminist", për ta dalluar atë nga një nominalist ose një konceptualist.

Të tjerë duan ta dallojnë Ockham si një " Terminist " për ta dalluar atë si nga nominalizmi ashtu edhe nga konceptualizmi.

William Ockham ishte një vullnetar teologjik që besonte se nëse Zoti do të kishte dashur, ai mund të ishte mishëruar si gomar apo ka, apo edhe si gomar dhe njeri në të njëjtën kohë. Ai u kritikua për këtë besim nga kolegët e tij teologë dhe filozofë.

### Filozofia natyrore 
William shkroi shumë për filozofinë natyrore, duke përfshirë një koment të gjatë mbi  e Aristotelit.  Sipas parimit të parsimisë ontologjike, ai mendon se nuk kemi nevojë të lejojmë entitete në të dhjetë kategoritë e Aristotelit; Pra, ne nuk kemi nevojë për kategorinë e sasisë, pasi entitetet matematikore nuk janë "reale". Matematika duhet të zbatohet në kategori të tjera, si kategoritë e substancës ose cilësive, duke parashikuar kështu rilindjen moderne shkencore, duke shkelur ndalimin aristotelian të *metabazës*.

### Teoria e dijes 
Në teorinë e dijes, William hodhi poshtë teorinë skolastike të specieve, si të panevojshme dhe të pambështetur nga përvoja, në favor të një teorie të abstraksionit. Ky ishte një zhvillim i rëndësishëm në epistemologjinë mesjetare të vonë. Ai gjithashtu bëri dallimin midis njohjes intuitive dhe abstrakte; njohja intuitive varet nga ekzistenca ose mosekzistenca e objektit, ndërsa njohja abstrakte e "abstrakton" objektin nga kallëzuesi i ekzistencës. Përkthyesit janë ende të pavendosur për rolet e këtyre dy llojeve të aktiviteteve njohëse.

### Logjika 
Në logjikë, William Ockham shkroi me fjalë formulat që më vonë do të quheshin ligjet e De Morgan-it, dhe ai mendoi logjikën treshe, domethënë një sistem logjik me tre vlera të vërteta ; një koncept që do të merrej sërish në logjikën matematikore të shekujve 19 dhe 20. Kontributet e tij në semantikë, veçanërisht në teorinë e pjekurisë së supozimit, janë ende të studiuara nga logjikistët. William of Ockham ishte ndoshta i pari logjik që trajtoi termat boshe në silogistikën aristoteliane në mënyrë efektive; ai krijoi një term bosh semantikë që i përshtatet saktësisht silogistikës. Në mënyrë të veçantë, një argument është i vlefshëm sipas semantikës së William, nëse dhe vetëm nëse është i vlefshëm sipas *Prior Analytics*.

Ockham mësonte ndarjen e kishës nga shteti, duke besuar se Papa dhe perandori duhet të jenë të ndarë.

## Publikimet 
### Shkrime filozofike 
*  (*Sum of Logic*) (c. 1323, OP 1).
* , 1321–1324, OP 2).
* , 1321–1324, OP 2).
* , 1321–1324, OP 2).
* , 1321–1324, OP 2).
*  (''Treatise on Predestination and God's Foreknowledge with respect to Future Contingents*, 1322–1324, OP 2).
*  (*Exposition of Aristotle's Sophistic refutations*, 1322–1324, OP 3).
*  (*Exposition of Aristotle's Physics*) (1322–1324, OP 4).
*  (*Exposition of Aristotle's Physics*) (1322–1324, OP 5).
*  (*Brief Summa of the Physics*, 1322–23, OP 6).
*  (*Little Summa of Natural Philosophy*, 1319–1321, OP 6).
*  (*Questions on Aristotle's Books of the Physics*, before 1324, OP 6).

### Shkrimet teologjike 
*  (*Commentary on the Sentences of Peter Lombard'').
** Book I () completed shortly after July 1318 (OT 1–4).
** Books II–IV () 1317–18 (transcription of the lectures; OT 5–7).
*  (OT 8).
*  (before 1327) (OT 9).
*  (1323–24. OT 10).
*  (1323–24, OT 10).

### Shkrime politike 
*  (1332–1334).
*  (1334).
*  (before 1335).
*  [XXII] (1335).
*  [XII] (1337–38).
*  (1340–41).
*  (1341–42).
*  (1341–42).
*  [also known as ] (1346–47).

## Shih edhe 
* Skolastika
* Historia e shkencës

## Referime