Thomas Hobbes

**Thomas Hobbes** (5 prill 1588 – 4 dhjetor 1679) ishte një filozof anglez, më i njohur për librin e tij *Leviathan* të vitit 1651, në të cilin ai shpjegon një formulim me ndikim të teorisë së kontratës sociale .  Ai konsiderohet të jetë një nga themeluesit e filozofisë moderne politike .  

Në fillim të jetës së tij, i lënë në hije nga largimi i të atit pas një zënke, ai u mor nën kujdesin e xhaxhait të tij të pasur. Udhëtimi akademik i Hobsit filloi në Westport, duke e çuar atë në Universitetin e Oksfordit, ku ai u ekspozua ndaj letërsisë klasike dhe matematikës. Më pas u diplomua në Universitetin e Kembrixhit në 1608. Ai u bë mësues i familjes Cavendish, e cila e lidhi atë me qarqet intelektuale dhe nisi udhëtimet e tij të gjera nëpër Evropë. Këto përvoja, duke përfshirë takimet me figura si Galileo, formësuan zhvillimin e tij intelektual.

Pas kthimit në Angli nga Franca në 1637, Hobbes dëshmoi shkatërrimin dhe brutalitetin e Luftës Civile Angleze nga 1642 deri në 1651 midis parlamentarëve dhe mbretërorëve, gjë që ndikoi shumë në avokimin e tij për qeverisje nga një sovran absolut në *Leviathan*, si zgjidhje për konfliktin njerëzor dhe prishjen e shoqërisë. Përveç teorisë së kontratës sociale, *Leviathani* popullarizoi gjithashtu ide të tilla si gjendja e natyrës ( "lufta e të gjithëve kundër të gjithëve" ) dhe ligjet e natyrës . Veprat e tjera të tij kryesore përfshijnë trilogjinë *De Cive* (1642), *De Corpore* (1655) dhe *De Homine* (1658) si dhe veprën pas vdekjes *Behemoth* (1681).
Hobbes kontribuoi në një sërë fushash të ndryshme, duke përfshirë historinë, jurisprudencën, gjeometrinë, optikën, teologjinë, përkthimet klasike, etikën, si dhe filozofinë në përgjithësi, duke e shënuar atë si një polimate . Pavarësisht polemikave dhe sfidave, duke përfshirë akuzat për ateizëm dhe debatet e diskutueshme me bashkëkohësit, puna e Hobsit ndikoi thellësisht në kuptimin e strukturës politike dhe natyrës njerëzore.

## Biografia 
### Fëmijëria 
Thomas Hobbes lindi më 5 Prill 1588 (Stil i Vjetër), në Westport, tani pjesë e Malmesbury në Wiltshire, Angli. Pasi kishte lindur para kohe kur nëna e tij dëgjoi për pushtimin e ardhshëm të Armadës Spanjolle, Hobbes më vonë raportoi se "nëna ime lindi binjakë: veten dhe frika".  Hobbes kishte një vëlla, Edmundin, rreth dy vjet më i madh, si dhe një motër, Anne.

Edhe pse fëmijëria e Thomas Hobbes është e panjohur në një masë të madhe, siç është edhe emri i nënës së tij,  dihet se babai i Hobsit, Thomas Sr., ishte famullitar i Charlton dhe Westport. Babai i Hobsit ishte i paarsimuar, sipas John Aubrey, biografi i Hobsit, dhe ai "e zhvlerësonte të mësuarit".  Thomas Sr u përfshi në një përleshje me klerin vendas jashtë kishës së tij, duke e detyruar atë të largohej nga Londra . Si rezultat, familja u la në kujdesin e vëllait të madh të Thomas Sr., Francis, një prodhues i pasur dorezash pa familje të tijën.

### Arsimi 
Hobbes u arsimua në kishën Westport që në moshën katër vjeçare, shkoi në shkollën Malmesbury dhe më pas në një shkollë private të mbajtur nga një i ri i quajtur Robert Latimer, i diplomuar në Universitetin e Oksfordit .  Hobbes ishte një nxënës i mirë, dhe midis 1601 dhe 1602 ai shkoi në Magdalen Hall, paraardhësi i Kolegjit Hertford, Oksford, ku iu mësua logjika skolastike dhe matematika.    Drejtori, John Wilkinson, ishte një puritan dhe kishte njëfarë ndikimi te Hobs. Përpara se të ngjitej në Oksford, Hobs përktheu *Medea* e Euripidit nga greqishtja në vargun latin .  William Cavendish u ngrit në moshatarë pas vdekjes së babait të tij në 1626, duke e mbajtur atë për dy vjet para vdekjes së tij në 1628. Djali i tij, gjithashtu William, u bë gjithashtu Konti i 3-të i Devonshire. Hobs shërbeu si mësues dhe sekretar për të dy burrat. Vëllai më i vogël i Kontit të Parë, Charles Cavendish, kishte dy djem që ishin mbrojtës të Hobsit. Djali i madh, William Cavendish, më vonë Duka i Parë i Newcastle, ishte një mbështetës kryesor i Charles I gjatë Luftës Civile në të cilën ai financoi personalisht një ushtri për mbretin, duke qenë guvernator i Princit të Uellsit, Charles James, Duka i Cornwall. Pikërisht këtij William Cavendish ia kushtoi Hobsit *Elementet e Ligjit* . 

Përpjekjet e tij shkencore në atë kohë synonin një studim të kujdesshëm të autorëve klasikë grekë dhe latinë, rezultati i të cilit ishte, në vitin 1628, botimi i tij i *Historisë së Luftës së Peloponezit të* Tukididit,  përkthimi i parë i asaj vepre në anglisht drejtpërdrejt nga një dorëshkrim grek. Hobs shprehu një admirim të thellë për Tukididin, duke e lavdëruar atë si "historografin më politik që ka shkruar ndonjëherë" dhe një studiues ka sugjeruar se "leximi i Thukididit nga Hobs konfirmoi, ose ndoshta kristalizoi, skicat e gjera dhe shumë nga detajet e mendimit të [Hobbesit]".  Është argumentuar se tre nga diskurset në botimin e vitit 1620 të njohur si *Horae Subsecivae: Vëzhgimet dhe Diskurset* përfaqësojnë gjithashtu punën e Hobsit nga kjo periudhë. 

Megjithëse u shoqërua me figura letrare si Ben Jonson dhe punoi shkurtimisht si amanuensis i Francis Bacon, duke përkthyer disa nga *esetë* e tij në latinisht, 

### Në Paris (1629–1637) 
Hobbes shpejt (në 1629) gjeti punë si mësues për Gervase Clifton, djali i Sir Gervase Clifton, Baroneti i Parë, dhe vazhdoi në këtë rol deri në nëntor 1630.  Ai e kaloi pjesën më të madhe të kësaj kohe në Paris. Më pas, ai përsëri gjeti punë me familjen Cavendish, duke i dhënë mësim William Cavendish, Konti i 3-të i Devonshire, djali i madh i nxënësit të tij të mëparshëm. Gjatë shtatë viteve të ardhshme, si dhe me tutorin, ai zgjeroi njohuritë e tij për filozofinë, duke zgjuar tek ai kureshtjen mbi debatet kryesore filozofike. Ai vizitoi Galileo Galilein në Firence ndërsa ishte në arrest shtëpiak pas dënimit, në 1636, dhe më vonë ishte një debatues i rregullt në grupet filozofike në Paris, të mbajtur së bashku nga Marin Mersenne . 

Fusha e parë e studimit të Hobsit ishte një interes për doktrinën fizike të lëvizjes dhe vrullin fizik. Pavarësisht interesimit të tij për këtë fenomen, ai përçmoi punën eksperimentale si në fizikë. Ai vazhdoi të konceptonte sistemin e mendimit, përpunimit të të cilit do t'i kushtonte jetën. Skema e tij ishte fillimisht për të hartuar, në një traktat të veçantë, një doktrinë sistematike të trupit, duke treguar se si fenomenet fizike ishin universalisht të shpjegueshme për sa i përket lëvizjes, të paktën siç kuptohej atëherë lëvizja ose veprimi mekanik. Më pas ai veçoi Njeriun nga sfera e Natyrës dhe bimëve. Më pas, në një traktat tjetër, ai tregoi se cilat lëvizje specifike trupore ishin të përfshira në prodhimin e dukurive të veçanta të ndjesisë, njohurive, afeksioneve dhe pasioneve me të cilat njeriu hyri në marrëdhënie me Njeriun. Më në fund, në traktatin e tij kurorëzues, ai konsideroi se si njerëzit u nxitën të hynin në shoqëri dhe argumentoi se si kjo duhet të rregullohet nëse njerëzit nuk do të bien përsëri në "brutizëm dhe mjerim". Kështu ai propozoi bashkimin e fenomeneve të veçanta të Trupit, Njeriut dhe Shtetit. 

### Në Angli (1637–1641) 
Hobs u kthye në shtëpi nga Parisi, në 1637, në një vend të mbushur me pakënaqësi, gjë që e pengoi atë nga ekzekutimi i rregullt i planit të tij filozofik.  Megjithatë, në fund të Parlamentit të shkurtër në 1640, ai kishte shkruar një traktat të shkurtër të quajtur *Elementet e së drejtës, natyrore dhe politike* . Nuk u botua dhe qarkulloi vetëm si dorëshkrim mes të njohurve të tij. Megjithatë, një version pirate u botua rreth dhjetë vjet më vonë. Edhe pse duket se pjesa më e madhe e *Elementeve të Ligjit* është kompozuar para seancës së Kuvendit të shkurtër, ka pjesë polemike të veprës që shënojnë qartë ndikimet e krizës politike në rritje. Megjithatë, shumë (edhe pse jo të gjithë) elementë të mendimit politik të Hobsit ishin të pandryshuara midis *Elementeve të Ligjit* dhe *Leviathanit*, gjë që tregon se ngjarjet e Luftës Civile Angleze kishin pak ndikim në metodologjinë e tij kontraktuese . Megjithatë, argumentet në *Leviathan* u modifikuan nga *Elementet e Ligjit* kur bëhej fjalë për domosdoshmërinë e pëlqimit në krijimin e detyrimit politik: Hobs shkroi në *Elementet e Ligjit* se mbretëritë patrimoniale nuk u formuan domosdoshmërisht me pëlqimin e të qeverisurve, ndërsa në *Leviathan* ai argumentoi se ato ishin. Ky ishte ndoshta një pasqyrim i mendimeve të Hobsit rreth polemikës së fejesës ose i reagimit të tij ndaj traktateve të botuara nga patriarkalistët, si Sir Robert Filmer, midis 1640 dhe 1651. 

Kur në nëntor 1640 Parlamenti i gjatë pasoi Shortin, Hobs mendoi se ishte në disfavor për shkak të qarkullimit të traktatit të tij dhe iku në Paris. Ai nuk u kthye për 11 vjet. Në Paris, ai u bashkua me grupin rreth Mersenne dhe shkroi një kritikë për *Meditimet mbi Filozofinë e Parë* të René Descartes, e cila u shtyp si e treta midis grupeve të "Objeksioneve" të bashkangjitura, me "Përgjigjet" nga Descartes, në 1641. Një grup i ndryshëm vërejtjesh për veprat e tjera të Dekartit ia dolën të përfundonin të gjithë korrespondencën midis të dyve. 

Hobs gjithashtu zgjeroi veprat e tij në një farë mënyre, duke punuar në seksionin e tretë, *De Cive*, i cili përfundoi në nëntor 1641. Edhe pse fillimisht u qarkullua vetëm privatisht, ai u prit mirë dhe përfshinte linja argumentimi që u përsëritën një dekadë më vonë në *Leviathan* . Më pas ai iu kthye punës së palodhur në dy seksionet e para të punës së tij dhe botoi pak, përveç një traktati të shkurtër mbi optikën ( *Tractatus opticus* ), i përfshirë në koleksionin e trakteve shkencore të botuar nga Mersenne si *Cogitata physico-matematica* në 1644. Ai ndërtoi një reputacion të mirë në qarqet filozofike dhe në 1645 u zgjodh me Descartes, Gilles de Roberval dhe të tjerë për të gjykuar polemikën midis John Pell dhe Longomontanus mbi problemin e katrorit të rrethit . 

### Periudha e Luftës Civile (1642–1651) 
Lufta Civile angleze filloi në vitin 1642 dhe kur kauza mbretërore filloi të binte në mesin e vitit 1644, shumë mbretërorë erdhën në Paris dhe ishin të njohur për Hobsin.  Kjo rivitalizoi interesat politike të Hobsit dhe *De Cive* u ribotua dhe u shpërnda më gjerësisht. Shtypja filloi në 1646 nga Samuel de Sorbiere përmes shtypit Elsevier në Amsterdam me një parathënie të re dhe disa shënime të reja në përgjigje të kundërshtimeve. 

Në 1647, Hobbes mori një pozicion si instruktor matematike për Charles të ri, Princi i Uellsit, i cili kishte ardhur në Paris nga Jersey rreth korrikut. Kjo fejesë zgjati deri në vitin 1648 kur Charles shkoi në Holandë. 

Shoqëria e mbretërve të mërguar e çoi Hobsin të prodhonte *Leviathan*, i cili parashtroi teorinë e tij të qeverisjes civile në lidhje me krizën politike që rezultoi nga lufta. Hobs e krahasoi shtetin me një përbindësh ( leviathan ) të përbërë nga njerëz, të krijuar nën presionin e nevojave njerëzore dhe të tretur nga grindjet civile për shkak të pasioneve njerëzore. Vepra u mbyll me një "Shqyrtim dhe përfundim" të përgjithshëm, në përgjigje të luftës, e cila iu përgjigj pyetjes: A ka të drejtë një subjekt të ndryshojë besnikërinë kur pushteti i një ish-sovrani për të mbrojtur humbet në mënyrë të pakthyeshme? 

Gjatë viteve të kompozimit *të Leviathan*, Hobbes mbeti në ose afër Parisit. Në 1647, ai pësoi një sëmundje gati fatale që e paaftë për gjashtë muaj.  Pas shërimit, ai rifilloi detyrën e tij letrare dhe e përfundoi atë deri në vitin 1650. Ndërkohë po prodhohej një përkthim i *De Cive* ; studiuesit nuk pajtohen nëse ishte Hobbes ai që e përktheu atë. 

Në vitin 1650, u botua një botim pirat i *Elementet e së drejtës, natyrore dhe politike* .  Ai u nda në dy vëllime të vogla: *Natyra Njerëzore, ose Elementet Themelore të Politikës* ; dhe *De corpore politico, ose Elementet e Ligjit, Moralit dhe Politikës* . 

Në vitin 1651, përkthimi i *De Cive* u botua me titullin *Rudimente Filozofike në lidhje me Qeverinë dhe Shoqërinë* .  Gjithashtu, shtypja e veprës më të madhe vazhdoi dhe më në fund u shfaq në mesin e vitit 1651, e titulluar *Leviathan, ose Çështja, Forma dhe Fuqia e një Pasurie të Përbashkët, Kishtare dhe Civile* . Kishte një gdhendje të famshme në faqen e titullit që përshkruante një gjigant të kurorëzuar mbi bel, i ngritur lart mbi kodra me pamje nga një peizazh, duke mbajtur një shpatë dhe një trotuar dhe të përbërë nga figura të vogla njerëzore. Puna pati ndikim të menjëhershëm.  Së shpejti, Hobs u lavdërua dhe u përbuz më shumë se çdo mendimtar tjetër i kohës së tij.  Efekti i parë i botimit të tij ishte shkëputja e lidhjes së tij me mbretërorët e mërguar, të cilët mund ta kishin vrarë.  Fryma laike e librit të tij zemëroi shumë si anglikanët ashtu edhe katolikët francezë .  Hobs i bëri thirrje qeverisë revolucionare angleze për mbrojtje dhe iku përsëri në Londër në dimrin e vitit 1651.  Pas paraqitjes së tij në Këshillin e Shtetit, ai u lejua të kalonte në jetën private  në Fetter Lane . &#x5B; ''* &#x5D;

### Jeta e mëvonshme 
Në 1658, Hobs botoi pjesën e fundit të sistemit të tij filozofik, duke përfunduar skemën që ai kishte planifikuar më shumë se 19 vjet më parë. *De Homine* përbëhej në pjesën më të madhe të një teorie të përpunuar të vizionit. Pjesa tjetër e traktatit trajtonte pjesërisht disa nga temat e trajtuara më plotësisht në *Natyrën Njerëzore* dhe *Leviathan'' . Përveç botimit të disa shkrimeve të diskutueshme mbi matematikën, duke përfshirë disiplina si gjeometria, Hobs gjithashtu vazhdoi të prodhonte vepra filozofike. 

Që nga koha e Rivendosjes, ai fitoi një rëndësi të re; "Hobizmi" u bë fjalë për të gjithë atë që shoqëria e respektuar duhet të denoncojë. Mbreti i ri, ish-nxënësi i Hobsit, tani Charles II, kujtoi Hobsin dhe e thirri në oborr për t'i dhënë një pension prej 100 £. 

Mbreti ishte i rëndësishëm në mbrojtjen e Hobsit kur, në 1666, Dhoma e Komunave prezantoi një projekt-ligj kundër ateizmit dhe profanitetit. Po atë vit, më 17 tetor 1666, u urdhërua që komiteti të cilit iu referua projektligji "duhet të fuqizohet për të marrë informacione që prekin libra të tillë që priren në ateizëm, blasfemi dhe përdhosje... në veçanti... libri i zotit Hobs i quajtur *Leviathan* ".  Hobbes u tmerrua nga perspektiva e etiketimit si heretik dhe vazhdoi të digjte disa nga letrat e tij komprometuese. Në të njëjtën kohë, ai shqyrtoi gjendjen aktuale të ligjit të herezisë. Rezultatet e hetimit të tij u shpallën fillimisht në tre Dialogë të shkurtër të shtuar si një *Shtojcë* në *përkthimin e tij latinisht të Leviathan*, botuar në Amsterdam në 1668. Në këtë shtojcë, Hobs synonte të tregonte se, meqenëse Gjykata e Lartë e Komisionit ishte rrëzuar, nuk kishte fare gjykatë herezie të cilës ai t'i nënshtrohej dhe se asgjë nuk mund të ishte herezi përveç kundërshtimit të besimit të Nicesë, të cilën, sipas tij, *Leviathani* nuk e bëri. 

Pasoja e vetme që erdhi nga projektligji ishte se Hobs nuk mund të publikonte më pas asgjë në Angli për temat që kishin të bënin me sjelljen njerëzore. Botimi i vitit 1668 i veprave të tij u shtyp në Amsterdam sepse ai nuk mundi të merrte licencën e censurës për botimin e saj në Angli. Shkrime të tjera nuk u bënë publike deri pas vdekjes së tij, duke përfshirë *Behemoth: Historia e Shkaqeve të Luftërave Civile të Anglisë dhe e Këshillave dhe Artifikimeve me të cilat ato u kryen nga viti 1640 deri në vitin 1662* . Për ca kohë, Hobs nuk u lejua as t'i përgjigjej ndonjë sulmi nga armiqtë e tij. Pavarësisht kësaj, reputacioni i tij jashtë vendit ishte i frikshëm. 

Hobbes kaloi katër ose pesë vitet e fundit të jetës së tij me mbrojtësin e tij, William Cavendish, Duka i Parë i Devonshire, në pronën e familjes Chatsworth House . Ai kishte qenë një mik i familjes që nga viti 1608, kur për herë të parë mësoi një Uilliam Cavendish.  Pas vdekjes së Hobsit, shumë nga dorëshkrimet e tij do të gjendeshin në Chatsworth House. 

Veprat e tij të fundit ishin një autobiografi në vargje latine në vitin 1672 dhe një përkthim i katër librave të *Odisesë* në vjersha "të thyera" angleze që në 1673 çuan në një përkthim të plotë si të *Iliadës* ashtu edhe *të Odisesë* në 1675. 

### Vdekja 
Në tetor 1679 Hobs pësoi një çrregullim të fshikëzës dhe më pas një goditje paralitike, nga e cila vdiq më 4 dhjetor 1679, në moshën 91,   në Hardwick Hall, në pronësi të familjes Cavendish. 

## Publikime 
* *Eight Books of the Peloponnesian Warre Written by Thucydides … Interpreted* (1629)
* *A Briefe of the Art of Rhetorique*, (1637)
* *The Elements of Law, Natural and Politic* (1640)
* *Objectiones tertiae ad Cartesii Meditationes*, in Descartes, *Meditationes de prima philosophia*, (1641)
* *De Motu, Loco et Tempore* (1973,''Thomas White's De Mundo Examined*)
* *Le corps politique ou les elements de la loy morale et civile. Avec des reflexions sur la loy de nature, sur les serments, les pacts, & les diuerses fortes de gouuernements; leurs changemens, & leurs reuolotions*. (1652)
* *Of Libertie and Necessitie*, (1654)
* *Elementa Philosophiae* (trilogie)
** *De Corpore* (1655)
** *De homine* (1658)
** *De Cive* (1642)
* *Leviathan or The Matter, Forme and Power of a Common Wealth Ecclesiasticall and Civil* (1651)
* *Quadratura circuli, cubatio spherae, duplicatio cubi*, (1669)
* *A Dialogue between a Philosopher and a Student of the Common Laws of England* (1681)
* *Behemoth: the History of the Causes of the Civil Wars of England and of the Counsels and Artifices by which they were carried on from the year 1640 to the year 1662''

## Referime