open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jerry Garcia

**Jerome John Garcia** (1 gusht 1942&nbsp;– 9 gusht 1995) ishte një muzikant amerikan më i njohur për të qenë kantautor, kitarist dhe një vokalist me grupin rock Grateful Dead, të cilin ai e themeloi dhe që u bë i njohur gjatë kundërkulturës së viteve 1960. Edhe pse ai e mohoi rolin, Garcia u pa nga shumë njerëz si udhëheqësi i grupit. Ai u fut në Rock and Roll Hall of Fame në vitin 1994 si anëtar i Grateful Dead.

Si një nga themeluesit e saj, Garcia performoi me Grateful Dead për të gjithë karrierën 30-vjeçare të grupit (1965–1995). Garcia gjithashtu themeloi dhe mori pjesë në një sërë projektesh anësore, duke përfshirë Saunders–Garcia Band (me mikun e vjetër Merl Saunders), Jerry Garcia Band, Old & In the Way, dyshet akustike Garcia/Grisman dhe Garcia/Kahn, Legion of Mary, dhe New Riders of the Purple Sage (të cilën ai e themeloi me John Dawson dhe David Nelson) Ai gjithashtu publikoi disa albume solo dhe kontribuoi në një numër albumesh nga artistë të tjerë gjatë viteve si muzikant i sesionit. Ai ishte i mirënjohur për luajtjen e tij të veçantë në kitarë dhe u rendit i 13-ti në kopertinën e Rolling Stone "100 Kitaristët më të mëdhenj të të gjitha kohërave" më 2003. Në versionin 2015 të listës ai u rendit në #46.

Garcia ishte i njohur për aftësinë e tij muzikore dhe teknike, veçanërisht aftësinë e tij për të luajtur një sërë instrumentesh dhe për të mbajtur improvizime të gjata. Garcia besonte se improvizimi e largonte stresin nga loja e tij dhe e lejonte atë të merrte vendime të momentit që nuk do t'i kishte marrë qëllimisht. Në një intervistë të vitit 1993 me Rolling Stone, Garcia vuri në dukje se "preferencat e mia janë për improvizimin, për ta bërë atë ndërsa vazhdoj. Ideja e zgjedhjes, e eliminimit të mundësive duke vendosur, është e vështirë për mua". Me origjinë nga ditët e "provave të acidit", këto improvizime ishin një formë eksplorimi në vend të luajtjes së një kënge të shkruar tashmë.

Më vonë në jetë, Garcia luftoi me diabetin. Në vitin 1986, ai shkoi në koma diabetike që gati i kushtoi jetën. Edhe pse shëndeti i tij i përgjithshëm u përmirësua disi pas incidentit, ai vazhdoi të luftonte me obezitetin, duhanin dhe varësitë e gjata ndaj heroinës dhe kokainës. Ai po qëndronte në një strukturë rehabilitimi nga droga në Kaliforni kur vdiq nga një sulm në zemër më 9 gusht 1995 në moshën 53 vjeçare.

## Referime
Arresti kardiak

**Arresti kardiak** është humbja e papritur e rrjedhës së gjakut si rezultat i pamundësisë së zemrës për të pompuar në mënyrë të efektshme.  Shenjat përfshijnë humbje të vetëdijes dhe frymëmarrje të çrregullt ose mungesë frymëmarrjeje.  Përpara arrestit kardiak, disa individë mund të përjetojnë dhimbje gjoksi, vështirësi në frymëmarrje ose të përziera.  Shkaqet më pak të zakonshme përfshijnë humbjen e shumtë  të gjakut, mungesën e oksigjenit, nivelet shumë të ulëta të kaliumit, infarktin e zemrës dhe ushtrimet fizike intensive.  Trajtimi për arrestin kardiak përfshin rianimimin e menjëhershëm kardiopulmonar (CPR) dhe defibrilimin, nëse është i pranishëm një ritëm shumë i çrregullt.  Ndër individët që mbijetojnë, menaxhimi i synuar i temperaturës mund të përmirësojë rezultatet.   Për të zvogëluar mundësinë e vdekjes nga përsëritja e arrestit kardiak, mund të vendoset një defibrilator kardiak i implantueshëm.  Rreth 13 nga 10,000 individë (326,000 raste ose 61%) përjetojnë arrest kardiak jashtë mjedisit spitalor, ndërsa 209,000 raste (39%) ndodhin brenda spitalit.  Prek meshkujt më shpesh sesa femrat.  Shumë prej atyre që mbijetojnë kanë paaftësi të konsiderueshme.  Megjithatë, shumë programe televizive amerikane kanë portretizuar norma absurdshëm të larta mbijetese prej 67%. 

## Bibliografia
Agjenti inteligjent

Në inteligjencën artificiale, një **agjent inteligjent** është çdo gjë që percepton mjedisin e tij, ndërmerr veprime në mënyrë autonome për të arritur qëllimet dhe mund të përmirësojë performancën e tij me mësim ose mund të përdorë njohuritë. Ato mund të jenë të thjeshta ose komplekse - një termostat konsiderohet një shembull i një agjenti inteligjent, siç është një qenie njerëzore, dhe çdo sistem që plotëson përkufizimin, si një firmë, një gjendje ose një biome.

### Diagrami i thjeshtë i agjentit refleks 
Tekstet kryesore e Inteligjencës Artificiale përcaktojnë "inteligjencën artificiale" si "studimin dhe dizajnimin e agjentëve inteligjentë", një përkufizim që e konsideron sjelljen e drejtuar nga qëllimi si thelbin e inteligjencës. Agjentët e drejtuar nga qëllimi përshkruhen gjithashtu duke përdorur një term të huazuar nga ekonomia, "agjent racional",

"Funksioni objektiv" i një agjenti përfshin të gjitha qëllimet e agjentit inteligjent. Një agjent i tillë është krijuar për të krijuar dhe ekzekutuar çfarëdo plani që, pas përfundimit, do të maksimizojë vlerën e pritur të funksionit objektiv. Për shembull, një agjent mësimor përforcues ka një "funksion shpërblimi" që lejon programuesit të formësojnë sjelljen e dëshiruar të agjentit inteligjent dhe një funksion fitnesi formon sjelljen e një algoritmi evolucionar.

## Burimi
Shkolla e mesme 28 Nëntori

**Shkolla e mesme 28 Nëntori** është një shkollë e mesme publike në Shkodër, Shqipëri.  Kjo është shkolla më e madhe në qytetin e Shkodrës. 

## Shih edhe 
* Arsimi në Shqipëri
* Shkolla e Mesme "Jordan Misja" - Shkodër

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* https://web.archive.org/web/20110707103758/http://albaniafoto.albumi.com/displayimage.php?album=14&pos=6 &#x2013; foto e godinës së shkollës
Shkolla Ndërkombëtare Shqiptare

**Shkolla Ndërkombëtare Shqiptare** (anglisht: * Albanian International School*) është një shkollë ndërkombëtare në gjuhën angleze në Tiranë, Shqipëri. 

## Kurrikula 
Kurrikula e Shkollës Ndërkombëtare Shqiptare i përmbahet standardeve të përbashkëta bërthamore të zhvilluara në Shtetet e Bashkuara me modifikime të vogla.

## Akademikët 
Shkolla Ndërkombëtare Shqiptare përdor vlerësimin NWEA MAP Growth për vlerësimin e rritjes së nxënësve. Kjo mbetet e vetmja shkollë ndërkombëtare në Tiranë që teston dhe shpërndan publikisht rezultatet e testeve ndërkombëtare të studentëve.

Shkolla Ndërkombëtare Shqiptare është gjithashtu shkolla e parë dhe e vetme në Ballkan që përdor notimin e bazuar në standarde (SBG) për vlerësimet e saj në klasën e anglishtes dhe matematikës. SBG i referohet sistemeve të mësimdhënies, vlerësimit, notimit dhe raportimit akademik që bazohen në studentët që demonstrojnë të kuptuarit ose zotërimin e njohurive dhe aftësive që ata pritet të mësojnë ndërsa përparojnë në arsimimin e tyre.
parapamje| Krahasimi i rritjes së studentëve në Shkollën Ndërkombëtare Shqiptare

## Objektet 
Shkolla ndodhet në qendër të qytetit në periferi të Tiranës dhe ndodhet në ish-ambasadën franceze. Ndërtesa është rinovuar dhe përmirësuar ndjeshëm gjatë dy viteve të fundit me përmirësime të vogla në vazhdim. AIS kohët e fundit ka zgjeruar klasën e kopshtit, ka shtuar kafenenë, ka shtuar një sistem kryesor alarmi zjarri, ka shtuar një shkallë të jashtme emergjente, ka shtuar kamera vëzhgimi, teknologji udhëzuese për të akomoduar testimin MAP dhe dy hapësira kryesore të zyrave hyrëse. Hapësira e jashtme mbush njërën anë të një blloku të qytetit drejtpërdrejt përballë Ambasadës së SHBA, me mure të larta llaçi të mbushura me gardhe prej hekuri që rrethojnë perimetrin, me dy porta të mëdha për të kaluar automjetet. Perimetri përcakton një rrugë të asfaltuar në formë U-je, e cila rrotullohet rreth ndërtesës duke lejuar hyrjen dhe daljen e prindërve të lehtë kur marrin fëmijët e tyre. Ekziston një fushë e madhe loje në natyrë e mbuluar me terren artificial dhe e mbyllur me rrethojë me zinxhirë përreth dhe rrjetë sipër. Kjo fushë është e pajisur për futboll, basketboll dhe volejboll.

Jashtë, pranë fushës së lojës është një shesh lojërash i vogël për parashkollor me lëkundje, rrëshqitje, shtëpi lojrash dhe pajisje të tjera parashkollore. Shkolla është e licencuar nga Ministria e Arsimit dhe plotëson ose tejkalon kërkesat e Ministrisë së Arsimit Shqiptar për arsimin, sigurinë shëndetësore dhe rregulloret e punës.

## Shih edhe 
* Arsimi në Shqipëri

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* https://web.archive.org/web/20120131194549/http://alb-int.org/
Theorodokët

***Theorodokët*** ( greqisht:  ,  ) në Greqinë e lashtë ishin mikpritësit e shenjtë, detyra e të cilëve ishte të mirëprisnin (strehohin) dhe ndihmonin theorët përpara lojërave dhe festivaleve panhelenike. 
parapamje|Lojrat panhelenike
Theorët ishin ambasadorë të shenjtë, lajmëtarë të dërguar nga qytet-shteti që do të organizonte një lojë ose festival panhelen. Ata ishin si tip "vëzhguesish" dhe dërgoheshin fillimisht për t'u konsultuar me orakujt, për të ofruar dhurata në tempujt e famshëm ose për të marrë pjesë në festivale.Një theorodok ishte emëruar ndonjëherë nga komuniteti në të cilin ai jetonte, por nganjëherë edhe nga komuniteti që dërgonte theorët. Për të pasur një raport të mirë me theorët që vizitonin qytetin pritës për një festival ose lojëra, qyteti-shteti caktonte një person të pasur të ishte një theorodok. Kjo ishte për shkak se në shumicën e rasteve theorodokët duhej të përballonin koston e pritjes së theorëve dhe për të pasur akomodime të përshtatshme për theorët, theorodoku kishte nevojë për pasuri të mjaftueshme personale. Për të pasur raportin e dëshiruar të favorshëm theorët sillnin dhurata, ushqime, madje edhe para për të mbuluar koston e udhëtimit të tyre në qytetin-shtetin pritës. Sipas burimeve edhe Butrinti  është shënuar në listen e Theorodokëve në Orakullin e Delfit. Edhe pse pjesë e protektoratit romak që nga viti 228 pr.e.s, në mesin e shekullit II pr.e.s Butrinti u bë një qendër e një shteti të pavarur, me shumë gjasa e ‘Koinonit (Bashkisë) së Prasaiboive’.
Dodona e Thesalisë

Përveç Dodonës së famshme të Epirit, autorët e lashtë kanë shkruar se në Greqinë antike ekzistonte edhe një tjetër Dodonë e cila ishte një qytet që ndodhej në rajonin e Perrhaebias në Thesali, pranë malit Olimp.

Dodona Thesaliane përmendet në Katalogun e Anijeve në Iliadën e Homerit së bashku me qytet-shtetet Kyfos dhe Gonos dhe “brigjet e Titaresios", të gjitha të sunduara nga Guneus dhe që u përkasin Enienëve dhe Peraebejve. Këto vende dhe grupe etnike ndodhen të gjitha në Thesalinë e lashtë, jo në Epir; dhe kështu, nuk mund të ketë dyshim, se ky fragment tek Homeri i referohet Dodonës në Thesali. Megjithatë, Dodona tjetër dhe orakulli i saj me të cilin u konsultua Odiseu, përmendet nga Homeri në veprën ‘Odisea’.

Ka një tjetër përmendje nga Homeri në Iliadë për Dodonën, me mendime të ndryshme se për cilën Dodonë bëhet fjalë; disa supozojnë se Akili, nuk iu lut Zeusit në Dodonën e Epirit, por ai iu lut atij në Dodonën Thesaliane si perëndia mbrojtës i vendit të tij të lindjes, pasi Akili banonte në Thesali; ndërsa të tjerë pohojnë se përmendja e Sellëve, emri i të cilit diku tjetër lidhet me Dodonën Thesprote, tregon për vendin në Epir. Duke qenë se nuk ka asnjë provë për ekzistencën e një orakulli në Dodonën Thesaliane, ka të ngjarë që lutja e Akilit t'i drejtohej perëndisë në Epir, orakulli i të cilit kishte fituar tashmë një famë të madhe, siç e shohim në një fragment në ‘Odisea’. Dodona e Thesalisë thuhet se është quajtur edhe Bodona; dhe nga ky vend thuhet se ka marrë një koloni Dodona thesprote dhe emrin e saj.
parapamje|Thesalia (Greqi)
Krenare Gjikolli

Krenare Gjikolli e lindur me 17.10.1992 ne Peje, shkollen fillore e kreu ne Peje ndersa te
mesmen dhe Univerzitetin ne Prishtine ne , diplomoji ne
Biznes Menaxhment dhe ne Politika te Jashtme. Gjate studimeve krijoji dashuri te madhe per
kozmetiken profesionale dhe keshtu filllon rrugetimin e saj si perfaqesuses e Victoria Vynn
produkt amerikan qe specialzon ne pedikyr dhe manikyr keshtu ajo u certifikua
nderkombetarisht njeherit si Nail artiste dhe pastaj dhe Si trajnuese per Pedikyr dhe Manikyr
professional

## Karriera 
Krenare Gjikolli Uka e filloi karieren
Ne vitin 2015, ajo perfundoi trajnime te shumeta ne Manikyr dhe Pedikyr duke e bere te
mundshme hapjen e shkolles ne kete fushe IBC AKADEMI. Njeherit ne kete vite Krenarja mori
titullin si trajnere Ne vitin 2016, IBC Akademia u akreditua nga
Ministria e Arsimit, Shkences dhe Teknologjise. Qe nga viti 2016 e deri tani Akademia IBC ne
krye me Krenaren si trajnere internacionale ka arritur te certifikoje mbi 2500 studente.
Krenarja tani konsiderohet nje nder top nail artistet ne Ballkan. Ajo ka fituar nje reputacion
pozitiv per ofrimin e vazhdueshem te sherbimit profesional ne kete fushe.

## Referenca 
* Martohet fotografi I njohur Norik Uka,sjell fotosession perallor me gruan e tij
* Ai dhe partnerja e tij Krenare Gjikolli, kanë kurorëzuar dashurinë e tyre me martesë
* IBC Nails – vendi ideal për manikyrë perfekt, hap dyert në një lokacion të ri 
## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare në Instagram
Pyjet e vjetra të ahut në Rrajcë

**Pyjet e lashta të ahut në Rrajcë** përfshin pyjet e ahut të lumit të Gashit në Parkun Kombëtar të Luginës së Valbonës dhe Rajcës në Parkun Kombëtar Shebenik-Jabllanicë .  Ato formojnë një seksion integral të lokacionit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s të Pyjeve të Lashtë dhe primare të Ahut të Karpateve për shkak të vlerës së tyre të jashtëzakonshme natyraliste dhe biodiversitetit të larmishëm.

## Shiko edhe 
* Zonat e mbrojtura të Shqipërisë
* Bioshumëllojshmëria në Shqiperi
* Vende të Trashëgimisë Botërore të Shqipërisë

## Referime
Stanisha Kastrioti

**Stanisha Kastrioti** (latinisht: *Stanissa* fl. 1421–45) ishte një fisnik shqiptar, pjesëtar i familjes së Kastriotëve dhe vëllai i madh i Skënderbeut.

Babai i tij Gjon Kastrioti ishte një zot shqiptar që kishte prona në rajonin e Matit. Nëna e tij ishte Voisava, origjina e së cilës është e diskutueshme. Nuk dihet se kur kanë lindur Stanisha dhe vëllezërit e tij, ndërsa vëllai i tij i vogël Skënderbeu merret si i lindur në vitin 1405. Ai kishte edhe vëllezërit Reposhin dhe Kostandinin dhe pesë motra, Marën, Jelenën, Angjelinën, Vlajkën dhe Mamicën. Emrat e Stanishës dhe shumica e vëllezërve të tij janë sllavë. Babai i tij u bë vasal osman në fund të shekullit të 14-të, dhe si i tillë, pagoi haraç dhe ofroi shërbime ushtarake (si në Betejën e Ankarasë në 1402). Në vitin 1409, një nga vëllezërit, që besohet nga Anamali dhe Frashëri se ishte Stanisha, u dërgua në oborrin osman si peng, për të siguruar besnikërinë e Gjon Kastriotit si vasal osman ndaj sulltanit, i Republikës së Venedikut në 1413, por ishte përsëri në vasalazh osman deri në 1415. Në periudhën 1419–26 Gjon ishte aleat i despotit serb Stefan Lazareviq, i cili ishte gjithashtu një vasal osman, dhe kishte informuar Republikën e Venedikut gjatë periudhës së dytë Lufta e Shkodrës (1419–23) midis Venedikut dhe Serbisë që ai u detyrua t'ia jepte djalin peng Despot Stefanit. Sipas Fan Nolit, ishte Stanisha që u dërgua nga i ati, së bashku me forcat ndihmëse, për të ndihmuar serbët kundër venedikasëve në Shkodër.

Gjon i lëshoi ​​një statut në serbishten e vjetër manastirit ortodoks serb Hilandar në malin Athos në vitet 1425–26, në të cilin ai ua dhuroi Hilandarëve dy fshatrat Radostushë (që përfshinte një kishë) dhe Trebishten dhe përmendi katër djemtë e tij me emër. Në një statut të lëshuar nga Hilandari midis 1426 dhe 1431, manastiri u dha blerjen e përkohshme nga Gjon dhe djemtë e tij, përveç Stanishës, katër adelfatëve (të drejta për të banuar në territorin monastik dhe për të marrë subvencione nga burimet monastike) të kullës së Shën Gjergjit (më vonë u quajt "kulla shqiptare" për nder të tyre). Studiuesit kanë vënë re se Stanisha nuk përmendej në këtë kartë të dytë dhe menduan se ai ishte turqizuar menjëherë pas vitit 1426, me gjasë rreth vitit 1428. Megjithatë, ky pretendim nuk mbështetet në dokumente. Besohej gjithashtu se ai "u zhduk", por u konstatua se ai përmendej si djali i të ndjerit Gjon Kastrioti në një dokument venecian të datës 12 shkurt 1445. Ai dokument nuk sjell asnjë përfundim për turqizimin e mundshëm të Stanishës. Qeveria veneciane konfirmoi detyrat e mëparshme të babait të Skënderbeut dhe Stanishës dhe u premtoi atyre shtetësi veneciane dhe strehim nëse do të dëboheshin nga tokat e tyre.
Jenixhe

**Genisea** (greqisht: Γενισέα) është një qytet në komunën Vistonida të Abdera në njësinë rajonale Ksanthi të Greqisë. Sipas regjistrimit të vitit 2011, popullsia e Geniseas ishte 1,473.

Genisea u sundua nga Perandoria Osmane nga 1478-1912 si **Yenice**, më konkretisht **Karasu Yenicesi** (pas lumit Nestos, Mesta Karasu) ose *Tütün Yenicesi* ('duhan') për ta dalluar atë nga *Yenice-i Vardar*, sot Giannitsa.

Nën shqiptimet *Yenidje* ose *Yenidze*, Genisea ishte e famshme për duhanin e saj oriental, veçanërisht i përshtatshëm për cigare. Ajo ia dha emrin e saj ndërtesës së fabrikës së duhanit Yenidze në Drezden dhe kompanisë britanike *Yenidze Tobacco Limited*.

## Referime
Brikena Çabej

**Brikena Çabej** përkthyese dhe botuese shqiptare. Ka krijuiar Shtëpinë Botuese "Botimet Çabej". Është e bija e gjuhëtarit shqiptar Eqrem Çabej.
Jenixhe Vardarit

**Giannitsa** (Greqisht: Γιαννιτσά) është qyteti më i madh në njësinë rajonale të Pellës dhe kryeqyteti i komunës Pella, në rajonin e Maqedonisë Qendrore në Greqinë veriore.

Qyteti u themelua si **Yenice-i Vardar** rreth viteve 1383 – 1387. Nganjëherë quhej *Evrenos Beg yöresi* 'qyteti i Evrenos Beut'.

Emri turk, në formën **Yenitsa** (Γενιτσά), u përdor deri në shkurt 1926 kur emri i tij u helenizua si *Giannitsa* (Γιαννιτσά).

Rreth 7 km (4 mi) nga Giannitsa janë rrënojat e Pellës së lashtë, vendlindja e Aleksandrit të Madh dhe kryeqyteti i Maqedonisë së lashtë.

## Historia 
### Parahistoria 
Në zonën e “Tregut të Vjetër”, në kodrën jugore të qytetit, ndodhej një vendbanim i neolitit të hershëm (fundi i mijëvjeçarit të 7-të deri në fillim të mijëvjeçarit të 6-të p.e.s.). Giannitsa ishte e banuar edhe gjatë epokës së bronzit dhe hekurit. Gjetjet e rastësishme, si monedha, mbishkrime dhe skulptura tregojnë se zona ishte e banuar gjatë periudhës helenistike (323-30 pes). Në kohët e lashta, zona quhej Bottiaea. Në afërsi të qytetit u prezantuan qytetet antike Pella dhe Kyrros dhe qendra mesjetare metropolitane e Giannitsa.

### Osmane 
parapamje|majtas|Kartolina e Giannitsa, rreth vitit 1900.
Ndonëse në afërsi kishte ndoshta një kështjellë bizantine para-ekzistuese, rëndësia e qytetit të Giannitsa fillon me themelimin e tij nga Gazi Evrenos rreth viteve 1383 – 1387. Giannitsa u bë baza e ndjekësve të Gazi Evrenos që pushtuan Maqedoninë dhe më vonë Shqipërinë. Qyteti ishte një qendër e rëndësishme kulturore osmane dhe zonë e shenjtë në shekujt e 15-të dhe 16-të. Duke filluar nga mesi i shekullit të 15-të, Giannitsa u bë një qendër e letërsisë dhe e arteve. Nën Ahmet Beun, një pasardhës i Gazi Evrenos, u themeluan shumë xhami, shkolla, shtëpi pune dhe projekte bamirësie.

### Luftërat ballkanike 
[parapamje|majtas|Ushtarët grekë në liqen gjatë [Luftërat Ballkanike|Luftërave Ballkanike (1912-1913).]]
Giannitsa "ruajti karakterin e saj të theksuar turk deri në vitin 1912" dhe anëtarët e familjes Evrenos jetonin në qytet në një pallat të madh në qendër të qytetit deri atëherë. Në Luftën e Parë Ballkanike, Beteja e Jenixhes (20 tetor 1912) ishte një nga betejat më të rëndësishme që Ushtria Helene zhvilloi.

## Referime
Ask dhe Embla

parapamje|"Hœnir, Lóðurr dhe Odin krijojnë Askun dhe Emblen" (1895) nga Lorenz Frølich .
**Asku dhe Embla** në mitologjinë nordike paraqesin mashkullin respektivisht femrën, që ishin dy njerëzit e parë, të krijuar nga perënditë. Dyshja dëshmohen si në *Edda Poetike*, e përpiluar në shekullin e 13-të nga burime të mëparshme tradicionale, dhe në *Prozën Edda*, të shkruar në shekullin e 13-të nga Snorri Sturluson . Në të dy burimet, tre perëndi, njëri prej të cilëve është Odin, krijojnë Askun dhe Emblën dhe u japin atyre dhurata të ndryshme trupore dhe shpirtërore. Një numër teorish janë propozuar për të shpjeguar dy figurat, dhe ka referenca të rastësishme për to në kulturën popullore.

## Etimologjia 
parapamje| Një përshkrim i Askut dhe Emblës (1919) nga Robert Engels.
parapamje| "Ask dhe Embla" (1948) nga Stig Blomberg
Në gjuhën e vjetër skandinave  fjalë për fjalë do të thotë "pema e frashërit", por etimologjia e *emblas* është e pasigurt dhe në përgjithësi propozohen dy mundësi të kuptimit të fjalës *embla*. Kuptimi i parë, "pema e elbit", është problematik , dhe arrihet duke nxjerrë **Elm-la* nga **Almilōn* dhe më pas në  ("elm").  Sugjerimi i dytë është " hardhia ", e cila arrihet nëpërmjet **Ambilō*, që mund të lidhet me termin grek  (  ), në vetvete do të thotë "hardhi, liana ". 

Sipas Benjamin Thorpe " Grimm thotë se fjala embla, emla, nënkupton një grua të zënë, nga amr, ambr, aml, ambl, punë e palodhur; e njëjta lidhje me Meshia dhe Meshiane, emrat e lashtë persianë të burrit dhe gruas së parë, që janë formuar edhe nga pemët”. 

## Shih edhe 
* Ygdrasil
* Lisi i Donarit
* Paganizmi nordik
* Mitologjia nordike

## Literatura 
* Bellows, Henry Adams (Trans.) (1936). *The Poetic Edda*. Princeton University Press. New York: The American-Scandinavian Foundation.
* Byock, Jesse (Trans.) (2006). *The Prose Edda*. Penguin Classics. 
* Davidson, H. R. Ellis (1975). *Scandinavian Mythology*. Paul Hamlyn. 
* Hultgård, Anders (2006). "The Askr and Embla Myth in a Comparative Perspective". In Andrén, Anders; Jennbert, Kristina; Raudvere, Catharina (editors).*Old Norse Religion in Long-term Perspectives*. Nordic Academic Press. 
* Dronke, Ursula (Trans.) (1997). *The Poetic Edda: Volume II: Mythological Poems*. Oxford University Press. 
* Larrington, Carolyne (Trans.) (1999). *The Poetic Edda*. Oxford World's Classics. 
* Lindow, John (2001). *Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs*. Oxford University Press. 
* Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend*. Cassell. 
* Puhvel, Jaan (1989 [1987]). *Comparative Mythology*. Johns Hopkins University Press. 
* Schach, Paul (1985). "Some Thoughts on *Völuspá*" as collected in Glendinning, R. J. Bessason, Heraldur (Editors). *Edda: a Collection of Essays.* University of Manitoba Press. 
* Simek, Rudolf (2007) translated by Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer. 
* Thorpe, Benjamin (Trans.) (1907). *The Elder Edda of Saemund Sigfusson*. Norrœna Society.
* Thorpe, Benjamin (Trans.) (1866). *Edda Sæmundar Hinns Frôða: The Edda of Sæmund the Learned.* Part I. London: Trübner & Co.

## Referime
Druidët

[parapamje| *Dy Druid*, gdhendje e shekullit të 19-të bazuar në një ilustrim të vitit 1719 nga Bernard de Montfaucon, i cili tha se ai po riprodhonte një basoreliev të gjetur në [Autun, Burgundy. ]]

**Druidët** ishin anëtar të klasës së lartë në kulturat e lashta kelte. Druidët ishin udhëheqës fetarë, si dhe autoritete ligjore, gjykatës, kujdestarë, profesionistë mjekësorë dhe këshilltarë politikë. Druidët nuk lanë llogari të shkruara. Ndërsa u raportua se ishin të ditur, ata besohet se ishin penguar nga doktrina që të regjistronin njohuritë e tyre në formë të shkruar. Besimet dhe praktikat e tyre dëshmohen në disa detaje nga bashkëkohësit e tyre nga kulturat e tjera, si romakët dhe grekët.

## Hyrje 
[parapamje| Ilustrim imagjinativ i 'An Arch Druid in His Judicial Habit', nga *Kostumi i banorëve origjinalë të ishujve britanikë* nga S.R. Meyrick dhe C.H. Smith (1815), jaka e grykës së arit që kopjon shembuj të [Koha e bronzit|epokës së bronzit irlandez. ]]

Referencat më të hershme të njohura për druidët datojnë në shekullin e IV pes. Përshkrimi më i vjetër i detajuar vjen nga Julius Caesar 's *Commentarii de Bello Gallico* (vitet 50&nbsp;pes). Ato u përshkruan nga shkrimtarë të tjerë romakë si Ciceroni,  Tacitus,  dhe Plini Plaku .  Pas pushtimit romak të Galisë, urdhrat druidë u shtypën nga qeveria romake në shekullin e 1-të.&nbsp;Perandorët e erës sonë Tiberius dhe Klaudius, dhe ishin zhdukur nga të dhënat e shkruara në shekullin II.

Rreth vitit 750 të es, fjala *druid* shfaqet në një poemë të Blathmac, i cili shkroi për Jezusin, duke thënë se ai ishte "më i mirë se një profet, më i ditur se çdo druid, një mbret që ishte peshkop dhe një i urtë i plotë".  Druidët shfaqen në disa nga tregimet mesjetare nga Irlanda e kristianizuar si " Táin Bó Cúailnge ", ku ata janë portretizuar kryesisht si magjistarë që kundërshtuan ardhjen e krishterimit.  Në vazhdën e ringjalljes keltike gjatë 18 dhe 19&nbsp;shekuj me radhë, grupet vëllazërore dhe neopagane u themeluan bazuar në idetë për druidët e lashtë, një lëvizje e njohur si Neo-Druidizëm . Shumë nocione të njohura rreth druidëve, të bazuara në keqkuptimet e studiuesve të shekullit të 18-të, janë zëvendësuar kryesisht nga studimet më të fundit. 

## Etimologjia 
Fjala angleze *druid* rrjedh nga latinishtja *druidēs* (shumës), e cila u konsiderua nga shkrimtarët e lashtë romakë se vinte nga fjala amtare galike kelt për këto figura.    Tekstet e tjera romake përdorin formën *druidae*, ndërsa i njëjti term u përdor nga etnografët grekë si  ( *druidēs* ).   Ndonëse nuk dihet se asnjë mbishkrim romano-keltik ekzistues e përmban këtë formë,  Të dy *druí irlandez i vjetër dhe dryw* *i* Uellsit të Mesëm mund t'i referohen trumcakut, ndoshta të lidhur me një lidhje të atij zogu me agurin në traditën irlandeze dhe uellsiane. 

## Shih edhe 
* Paganizmi
* Neopaganizmi
* Paganizmi nordik
* Paganizmi iliro-arbëror
* Neopaganizmi gjerman

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime
Steven Molaro

**Steven Molaro** (lindur më 16 shkurt 1972) është një producent dhe shkrimtar televiziv amerikan. Ai ka punuar në prodhime të tilla si *Freddie*, *The Class*, *Complete Savages*, *All That nga* Nickelodeon, *The Amanda Show*, *Drake &amp;amp; Josh*, *Zoey 101* dhe *iCarly* dhe *What I Like About You nga* The WB. Nga viti 2007 deri në vitin 2019, ai ishte producent/shkrimtar në komedinë situacionale *The Big Bang Theory*. Molaro gjithashtu bashkëkrijoi pasuesin e tij, *Young Sheldon*, me Chuck Lorre.

Ai është me origjinë nga Queens, Nju Jork.

Molaro është nominuar për çmimin Primetime Emmy për serialet komedike të jashtëzakonshme dy herë së bashku me shkrimtarët e tjerë Chuck Lorre dhe Bill Prady, në 2011 dhe 2012. Ai gjithashtu ndau çmimin Danny Thomas për producent të shquar të televizionit episodik, komedi, me Lorre, Prady dhe redaktorin e *The Big Bang Theory* Faye Oshima Belyeu, në 2012 dhe 2013.

Deri në prill 2011, Molaro ishte autor i blogut *The Sneeze*.

## Kredite televizive 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*
Feja etnike

[parapamje|250x250px|Altari për Inari Ōkami në faltoren Fushimi Inari në [Kioto . Shinto është feja etnike e popullit japonez . ]]
**Feja enike** në studimet fetare, është një fe ose besim i lidhur me një grup të caktuar etnik . Fetë etnike shpesh dallohen nga fetë universale, si Krishterimi ose Islami, në të cilat fitimi i të konvertuarve është një objektiv kryesor dhe, për rrjedhojë, nuk kufizohet në shtrirje etnike, kombëtare ose racore. 

## Terminologjia 
Në vend të *fesë etnike* janë përdorur një sërë termash alternative. Një term tjetër që përdoret shpesh është *feja popullore* . Ndërsa *feja etnike dhe feja* *popullore* kanë përdorime të mbivendosura, termi i fundit nënkupton "përvetësimin e besimeve dhe praktikave fetare në një nivel popullor".  Prandaj, termi *fe popullore* mund të përdoret për të folur për disa fe kineze dhe afrikane, por gjithashtu mund t'u referohet shprehjeve popullore të feve më shumëkombëshe dhe të institucionalizuara, si krishterimi popullor ose islami popullor .  

Në kontekstet perëndimore, përdoren gjithashtu një sërë termash. Në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, një term alternativ popullor ka qenë *feja e natyrës* .  Disa lëvizje neopagane, veçanërisht në Evropë, kanë adoptuar *fenë etnike* si termin e tyre të preferuar, duke u lidhur me etnologjinë . Kjo përfshin veçanërisht Kongresin Evropian të Feve Etnike,  i cili zgjodhi emrin e tij pas një diskutimi njëditor në 1998, ku shumica e pjesëmarrësve u shprehën se *Pagani* përmbante shumë konotacione negative dhe *etnike* e përshkruan më mirë rrënjën e traditave të tyre në kombe të veçanta. Në ligjërimin popullor dhe studiues në gjuhën angleze *Paganizmi*, me një P të madhe, është bërë një term i pranuar. 

## Përdorimi 
Fetë etnike përkufizohen si fe që lidhen me një grup të caktuar etnik dhe shpesh shihen si një pjesë përcaktuese e kulturës, gjuhës dhe zakoneve të asaj etnie. Grupet diasporike shpesh ruajnë fetë etnike si një mjet për të ruajtur një identitet të veçantë etnik siç është roli i fesë tradicionale afrikane dhe feve të diasporës afrikane midis diasporës afrikane në kontinentin amerikan . 

Disa fe të lashta etnike, të tilla si ato që gjenden historikisht në Evropën paramoderne, kanë gjetur gjallëri të re në neopaganizëm .  Për më tepër, fetë joetnike, si krishterimi, kanë qenë të njohura për të marrë tipare etnike në një masë sa ato shërbejnë si një shënues i rëndësishëm i identitetit etnik,  një shembull i dukshëm i kësaj është "Saint-Savianizmi" serb i Kisha Ortodokse Serbe,  dhe trashëgimia fetare dhe kulturore e degës së krishterimit sirian të popullit asirian .   

## Shih edhe 
* Animizmi
* Totemizmi
* Paganizmi
* Neopaganizmi
* Kulti i të parëve
* Neopaganizmi gjerman
* Feja e shqiptarit është shqiptaria
* Paganizmi modern në Skandinavi

## Referime
Zalmoksianizmi

**Zalmoksianizmi** ose **Zamolxianism**  (është një lëvizje neopagane në Rumani e cila promovon rindërtimin e një feje etnike dhe shpirtërore të rumunëve nëpërmjet një procesi rilidhjeje me rrënjët e tyre të lashta dakiane dhe trake .  Feja e ka marrë emrin nga Zalmoksis ose Zamolxe, në të njëjtën kohë emri i zotit primordial dhe arketipi i njeriut të ndritur në mitologjinë paleo-ballkanike. Studiuesit Bakó dhe Hubbes (2011) e kanë përcaktuar zalmoksianizmin, si ringjalljet e tjera fetare etnike të Evropës, si një etno-paganizëm rindërtues . 

## Origjina 
Rindërtimi i fesë dhe mitologjisë së lashtë dakiane dhe trake ka qenë i lidhur ngushtë me fushën e dakologjisë.  Midis përkrahësve bashkëkohorë të zalmoksianizmit, dakologu emigrant Octavian Sărbătoare madje propozoi ta bënte atë fenë zyrtare të Rumanisë . 

## Organizatat 
### Shoqëria Gebeleizis 
"Shoqëria Gebeleizis" ( rumanisht : *Societatea Gebeleizis* ), megjithëse larg të qenit i vetmi grup Zalmokian në Rumani, ka qenë formacioni më i studiuar.  Ajo ka 500 anëtarë të ndarë në 15 degë.  Vlerat thelbësore të organizatës shprehen me moton e saj "Një familje, një komb, një territor" ( rumanisht : *O Familie, Un Neam, Un Teritoriu* );  për idetë e promovuara, Shoqëria Gebeleizis ka qenë subjekt i skandalit mediatik dhe është akuzuar për ekstremizëm . 

### Grupi *Zamolxe* 
Një grup tjetër është *Zamolxe*, me qendër në Bukuresht, kryeprifti i të cilit është Alexandru Mihail. Ata adhurojnë panteonin e vjetër trako-dak të perëndive dhe pretendojnë se emri "Zalmoxis" vjen nga ''* , që do të thotë "tokë". 
Skeda:Symbol_of_Zamolxiana_NRM.JPG|Simboli i Lëvizjes së Re Fetare Zamolxiana.
Skeda:Dacian_Sacred_Fire_ceremony_year_2013.jpg|Ceremonia e Zjarrit të Shenjtë Dacian në tempullin Detunata gjatë vitit 2013 në Rumani.
Skeda:Foc_sacru_Costesti.jpg|Zjarri i Shenjtë Dacian në Costesti, Rumani, në vitin 2012.

## Shiko gjithashtu 
* Neopaganizmi
* Neopaganizmi gjerman
* Neopaganizmi në Hungari

## Literatura 
* László-Attila Hubbes. *Etno-paganizmi rumun: diskurset e fesë nacionaliste në hapësirën virtuale* . Në *besimin vendas dhe lëvizjet neopagane në Evropën Qendrore dhe Lindore* . Kaarina Aitamurto, Scott Simpson. Acumen Publishing, 2013. 
* Rozália Klára Bakó, László-Attila Hubbes. *Retorika e internetit e pakicave fetare: Organizatat etno-pagane rumune dhe hungareze* . *Revista për Studimin e Religjioneve dhe Ideologjive'', vëll. 10, numri 30, Dimër 2011: 127-158.ISSN&nbsp;1583-0039

## Referime
Satelitët Albania 1 dhe Albania 2

**Albania 1** dhe **Albania 2** janë satelitët e parë kombëtarë të Shqipërisë, të vendosur në orbitë në dhjetor të vitit 2022. Lëshimi i tyre u realizua nga një bazë kozmike në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, përmes një kompanie private të teknologjisë satelitore, me të cilën qeveria shqiptare kishte lidhur kontratë shumëvjeçare. Këta satelitë shënojnë fillimin e përdorimit të drejtpërdrejtë të teknologjisë hapësinore nga shteti shqiptar për qëllime monitoruese dhe civile.

Funksioni kryesor i tyre është sigurimi i imazheve me rezolucion të lartë të territorit të Shqipërisë. Të dhënat e mbledhura përdoren për kontrollin e kufijve, menaxhimin e territorit, zbulimin e ndërtimeve pa leje, monitorimin e pyjeve, tokave bujqësore dhe burimeve ujore. Gjithashtu, ato shërbejnë për qëllime të sigurisë kombëtare dhe ndihmojnë në reagimin ndaj emergjencave civile, si zjarret pyjore apo përmbytjet.

Përveç përdorimeve praktike, projekti i satelitëve synon të forcojë kapacitetet teknologjike të Shqipërisë dhe të integrojë vendin në rrjetet ndërkombëtare të vëzhgimit të Tokës. Përmes të dhënave hapësinore, institucionet shqiptare mund të reduktojnë varësinë nga burime të jashtme dhe të krijojnë një bazë të qëndrueshme informacioni për planifikim afatgjatë.

Satelitët *Albania 1* dhe *Albania 2* janë të tipit vëzhgues optik dhe janë të pajisur me instrumente që mundësojnë kapjen e imazheve multispektrale. Këto të dhëna kanë gjetur përdorim edhe në projekte shkencore dhe akademike, duke kontribuar në zhvillimin e kërkimit hapësinor në vend. Universitetet dhe institutet kërkimore shqiptare kanë pasur mundësi të përfshihen në analizimin dhe shfrytëzimin e të dhënave satelitore.

Lëshimi i tyre u cilësua si një ngjarje historike, pasi përfaqësonte herën e parë që Shqipëria vendoste në orbitë satelitë kombëtarë të dedikuar. Ky hap u interpretua edhe si pjesë e përpjekjeve të vendit për të ndjekur trendet moderne të transformimit digjital dhe për të rritur prezencën e tij në fushën e teknologjive të avancuara.

## Shiko edhe 
* Sateliti artificial

## Referime
Fjalor i Patronimeve të Shqiptarëve

**Fjalor i patronimeve të shqiptarëve : Emra familjesh, mbiemra, llagape**

Autor: Çlirim Bidollari

Vendi i botimit: Tiranë, Shqipëri

Shtëpia botuese: Botimet Albanologjike

Viti i botimit: 2011

ISBN: 978-9928-4095-9-1

Faqet: 458

Përmbledhje

Fjalor i Patronimeve të Shqiptarëve  është një vepër gjuhësore dhe leksikografike e autorit Çlirim Bidollari, e cila përqendrohet në patronimet shqiptare – mbiemrat, emrat e familjeve dhe llagapet. Ky botim përfaqëson një përpjekje të rëndësishme për të mbledhur dhe sistemuar në një fjalor shpjegues mbiemrat e shqiptarëve në një formë sa më të plotë dhe të strukturuar.

Përmbajtja dhe rëndësia

Ky fjalor përmban një përzgjedhje të gjerë të mbiemrave shqiptarë, të cilët janë analizuar nga këndvështrimi etimologjik dhe historik. Ai përfshin:

* Mbiemra të trashëguar nga periudha të ndryshme historike;
* Emra familjesh të njohur në traditën shqiptare;
* Llagape dhe nofka, të cilat kanë pasur një përdorim të gjerë në të folurën popullore.

Libri është një burim i rëndësishëm për studiuesit e gjuhës shqipe, onomastikës dhe historisë së emrave vetiakë në hapësirën shqiptare.

Struktura dhe karakteristikat

* Përmbledh një numër të madh patronimesh me shpjegime gjuhësore dhe historike.
* Përmban një bibliografi të gjerë në faqet 439-458.
* Përfshin tregues për kërkim më të lehtë të termave dhe emrave.

Vlera studimore dhe kulturore

Ky fjalor ndihmon në ruajtjen dhe dokumentimin e mbiemrave shqiptarë, duke ofruar një pasqyrë të rëndësishme mbi mënyrën se si janë formuar dhe evoluar ato në kohë. Përveç studiuesve të gjuhësisë dhe albanologjisë, libri është i vlefshëm edhe për historianët, antropologët dhe të gjithë ata që janë të interesuar për origjinën dhe zhvillimin e mbiemrave shqiptarë.

Përdorimi dhe audienca

* Studiues të gjuhës shqipe dhe albanologjisë
* Historianë dhe antropologë
* Studentë dhe akademikë të fushës së leksikologjisë
* Individë të interesuar për historinë e mbiemrave dhe identitetin shqiptar

Përfundim

Fjalor i Patronimeve të Shqiptarëve  është një kontribut i rëndësishëm në fushën e leksikografisë shqiptare. Duke sjellë një përmbledhje të detajuar të mbiemrave shqiptarë, ai luan një rol kyç në ruajtjen e trashëgimisë gjuhësore dhe kulturore të shqiptarëve.

## Burimet
Jani Vruho: Rrufeja e Rilindjes Kombëtare

**Jani Vruho: Rrufeja e Rilindjes Kombëtare** Biografi me autor Ilia Vasili. Botuar nga Shtëpia botuese "UET Press" në vitin 2022. Libri ka 182 faqe. ISBN 978-9928-320-90-2

Në ndërtimin e kësaj monografie, autori kthehet pas në kohë, pikërisht atëherë kur pikëpamjet e Jani Vruho, Thanas Pashkos dhe të Theofan Stilian Nolit, po projektonin Shqipërinë e së nesërmes. Autori nëpërmjet renditjes së fakteve dhe dëshmive na rindërton me kujdes trajektoren e veprimtarisë së Vruhos dhe në të njëjtën kohë, në mënyrë të vetvetishme një hartë të veprimtarisë dhe të protagonistëve të shqiptarizmës.
Paganizmi ilir

[thumb|Kulti i Diellit në fytyrën e një gruaje nga [Malet e Sharrit gjatë festivalit Karnevalet ilire]]
**Paganizmi ilir** paraqet sistemin e besimit popullor të ilirëve para ardhjes së feve abrahamike (krishterimi dhe islami) në këtë rajon. Ilirët kanë praktikuar një formë të teizmit politeist, duke adhuruar hyjni të ndryshme të lidhura me natyrën dhe jetën e përditshme. Një pjesë e rëndësishme e këtij paganizmi përfshinte kultin e diellit, hënës, gjarpërit dhe yjeve. Hyjneshat që përfaqësojnë natyrën dhe fertilitetin, si dhe hyjnë të lidhur me luftën dhe mbrojtjen, janë gjithashtu pjesë e kësaj tradite. Me ardhjen e krishterimit, shumë nga besimet pagane u zëvendësuan gradualisht me doktrinat e reja fetare. Paganizmi ilir vazhdoi të zhvillohet edhe pas depërtimit të elementeve kristiane në shoqërinë mesjetare arbërore. Me kalimin e kohës ai u zëvendësua nga krishterimi dhe u harrua gjatë kristianizimit të trojeve arbërore. Gjendje e njëjtë vazhdoi edhe pas islamizimit të shqiptarëve. Studiuesit bashkëkohorë kanë arritur të rindërtojnë disa aspekte të paganizmit ilir me të dhëna nga folkloristika, gjuhësia historike, arkeologjia, toponimia dhe të dhënat e mbledhura nga popujt e tjerë ballkanikë.  

## Përmbledhje 
Paganizmi ilir dhe më vonë paganizmi arbëror është transmetuar përmes kulturës gojore dhe jo përmes teksteve të kodifikuara. Feja e vjetër ilire ishte e përqendruar më shumë në praktikën rituale, me mbretërit dhe krerët që luanin një rol qendror në kryerjen e akteve publike të sakrificës. Asokohe përdoreshin hapësira dhe lokacione të ndryshme të kultit; fillimisht, u përzgjodhën në mënyrë tipike hapësirat e jashtme si korijet, lumenjtë dhe liqenet.

Paganizmi arbëror ka trashëguar zhanrin e narrativës epike indo-evropiane për luftëtarët e lashtë (Kângët Kreshnike), një traditë e përbashkët me Greqinë e hershme, Indinë klasike, Anglinë mesjetare të hershme, Gjermaninë mesjetare dhe sllavët e jugut. Besimet popullore shqiptare ruajtën gjithashtu traditën tipike indo-evropiane të hyjnive të vendosura në malet më të larta dhe më të paarritshme (Mali i Tomorit), hyjnitë e qiellit, rrufesë, motit dhe zjarrit. Zojzi, Perëndi, Shurdhi, Verbti, Enji, Votra, Nëna e Votrës), legjenda "Vajza e Diellit dhe e Hënës" (E Bija e Hënës dhe e Diellit), "mitet e vrasjes së gjarpërit" dhe "zjarri në ujë" (Drangoi dhe Kulshedra), perëndeshat e Fateve dhe Fatit (Zana, Ora, Fati, Mira) Binjakët hyjnorë (Muji dhe Halili), dhe rojtari i portave të nëntokës (qeni me tre koka që nuk fle kurrë). 

## Shih edhe 
* Paganizmi
* Feja etnike
* Besëlashtët
* Mitologjia ilire
* Mitologjia shqiptare
* Neopaganizmi shqiptar

## Literatura 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
* 

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* https://albanianthirdposition.com/about-pagan
* https://zojsi.albanianforum.net/t852-perse-beselashtet-nuk-besojne-ne-zotin-krijues
Votra

***Votra** ose* vatra është *vatra* e brendshme në folklorin shqiptar . Zjarri i vatrës shtëpiake, **zjarri i vatrës**, mban atribute hyjnore në besimet popullore, duke u konsideruar si mbajtës i vazhdimësisë midis botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve dhe duke siguruar vazhdimësinë e fisit ( *fis* ) brez pas brezi. brezi. 

## Etimologjia 
Termi shqip *vatër* (edhe *votër*, trajta e shquar e shqipes: *vatra ose votra* *)*, " vatër ", " oxhak ", rrjedh nga protoshqipja , e marrë nëpërmjet zhvillimit **o* në **vo-/*va-* që. vërehet ekskluzivisht në gjuhën shqipe si diptongizimi i *o-së në dy grupet kryesore dialektore (toskërisht ~ *vatra* / gegërisht ~ *votra* ). Është një term i trashëguar shqip nga proto-indo-evropianja **h₂ehₓ-tr-eh2* <  ("zjarr"). Është e ngjashme me latinishten  dhe proto-  ("zjarr", krh. *Atar* Avestan ). Shqipja e huazoi në gjuhë të tjera ballkanike, si rumanishtja dhe sllavishtja.   

## Tradita 
Funksioni i zjarrit të vatrës shtëpiake ( *zjarri i vatrës* ) është ushqimi i vazhdimësisë midis botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve. Pas vdekjes, shpirtrat e të parëve ( *hije* ) marrin një konotacion hyjnor dhe mbeten në kontakt me familjen duke mbrojtur vatrën shtëpiake.  

*Zjarri i vatrës* konsiderohet se siguron vazhdimësinë e fisit ( *fis* ) brez pas brezi.  Në traditën shqiptare, në të vërtetë, prejardhja identifikohet me një zjarr origjinal ( *zjarr* ); anëtarët e një fisi janë ata që vijnë "nga i njëjti zjarr" ( *pe një zjarri* ). Zjarri digjet në vatër ( *vatër* ), ku merr një konotacion tjetër përveç konceptit primordial: zjarri i vatrës shtëpiake konsiderohet edhe si një vend i ekzistencës së përbashkët dhe komensalitetit. 

Në besimet popullore shqiptare vatra e zjarrit ( *vatra e zjarrit* ) është simboli i zjarrit si pjellë e diellit .  Vendi i ndezjes së zjarrit është ndërtuar tradicionalisht në qendër të shtëpisë dhe me formë rrethore që përfaqëson Diellin. Tradicionalisht zjarri i vatrës identifikohet me ekzistencën e familjes dhe adhurohet si hyjni (hyjni */perëndi të zjarrit të vatrës* ). Shuarja e tij konsiderohet si një ogur i keq për familjen. 

Rose Wilder Lane (1923) dha përshkrimin e mëposhtëm në lidhje me kultin e zjarrit në Shqipërinë veriore: 

Një figurë e përhapur në besimet shqiptare është *Gjarpri i vatrës* (gjarpri i vatrës), një gjarpër hyjnor shtëpiak që personifikon shpirtrat e të parëve.  Një figurë tjetër e përhapur është *Nëna e Vatrës*, një hyjni bamirëse që mbron zjarrin e vatrës shtëpiake. Ajo është e ngjashme me Hestia greke dhe romake Vesta .     Perëndeshave greke dhe romake u kushtoheshin objekte publike kulti të përcaktuara mirë, ndërsa në traditën shqiptare vendi i kultit të Nënës së Vatrës është vatra e çdo shtëpie.  Në këtë aspekt kulti shqiptar është më i ngjashëm me kultin e lashtë të zjarrit të përjetshëm natyror të Nymphaionit . 

Në gosti, njerëzit praktikonin flijime për hyjnitë e vatrës duke hedhur pak nga ushqimet që përgatitnin në zjarrin e vatrës shtëpiake dhe përreth vatrës.  

## Shih edhe 
* Paganizmi
* Mitologjia ilire
* Neopaganizmi
* Paganizmi arbëror 

## Referime
Nëna e Votrës

**Nëna e Vatrës** ose **Nana e Votrës** është *hyjnia e zjarrit* në mitologjinë dhe folklorin shqiptar,    e lidhur me adhurimin e zjarrit, kulti i paraardhësit dhe kulti i jetës familjare me në qendër gruan .  

## Emrat dhe etimologjia 
Nëna e Vatrës është hyjni e zjarrit të vatrës ( shqip : *hyjni e zjarrit të vatrës* ) që gjendet rëndom në besimet popullore të shqiptarëve, prandaj ka shumë variacione dialektore, njëjës ose shumës: *Nëna e Vatrës/Nana e Votrës*, *E Ëma. e Vatrës/E Ama e Votrës*, *Mëma e Vatrës/Mama e Vatrës*, *Shtriga e Vatrës/Votrës*, *Plaka e Vatrës/Votrës*, *Mëmat e Vatrës/Mamat e Votrës*, *Xhuxhet e Vatrës* etj   Elementi i parë *nënë/nanë* ose *ëmë/amë*, do të thotë " nënë "; ndërsa elementi i fundit *vatër/votër*, do të thotë vatër, oxhak dhe lidhet me *atarin* avestan, “zjarr”.  

## Besimet popullore 
Në besimet popullore shqiptare, Nëna e Vatrës është mbrojtëse e vatërit, oxhakut të shtëpisë. Thuhet se oxhaku duhet pastruar në mbrëmje. Po të mbetet e papastër, zemërohet Nëna e Vatrës.   Anëtarët e familjes duhet të sillen me respekt ndaj saj.  Në festa, njerëzit praktikonin flijime për hyjninë duke hedhur disa nga ushqimet që përgatitnin në zjarr dhe rreth vatrës.  

Nëna e Vatrës është e ngjashme me Hestia greke dhe romake Vesta .     Perëndeshave greke dhe romake u kushtoheshin objekte kulti të përcaktuara mirë, ndërsa në traditën shqiptare kulti i Nënës së Vatrës është vatra e çdo shtëpie.  Në këtë aspekt kulti shqiptar është më i ngjashëm me kultin antik të zjarrit të përjetshëm natyror të Nymphaionit . 

## Shih edhe 
* Paganizmi
* Neopaganizmi
* Paganizmi arbëror
* Mitologjia shqiptare 
## Referime
Muji dhe Halili

**Muji dhe Halili** të njohur edhe si Gjeto Basho Muji dhe Sokol Halili, paraqesin çiftin e vëllezërve kryeheronj të këngëve të eposit shqiptar të kreshnikëve, shokë armësh në të gjitha bëmat. 

## Përmbledhje 
Te Muji dhe Halili janë ruajtur të gjalla analogjitë e lashta ilire të atij çifti vëllezërish heronj, që ndeshen edhe te popujt e tjerë, si te Grekët (Dioskurët), Gjermanët, Indasit (Açvins), Armenet (Sanazar e Aslimelik) etj. Muji është përgjithësim i luftëtarit që jeton e vepron në mjedisin tipik të malësive shqiptare. Mund të themi se ai ishte një personifikim i vlerave të larta shpirtërore e fizike të popullit shqiptar, si: besa, burrëria, trimëria, qëndresa përballë vështirësive e armiqve, krenaria, dashuria për lirinë e vendin e vet. Fillimisht bari lopësh e kecash, falë forcës që i japin Zanat e malit (shih), e të cilën ai e parapëlqen përpara pasurisë e dijes, Muji bëhet i pamposhtur me tipare të jashtëzakonshme. Halili, vellai më i vogël, ka raste që e zëvendèson Mujin në kuvende e çetime dhe i bindet autoritetit të vëllait më të madh, por vrulli rinor nganjëherë e bën të shpërthejë në veprime të papërmbajtura. Bëmat heroike, ku vërehet njëfarë epërsie edhe ndaj Mujit, i japin figurës së tij një madhështi legjendare origjinale. 

Për t`i mbrojtur viset e tyre ilire-arbërore, ata kishin luftuar me ushtarë të Krajlit e me “asqerë” të Sulltanit. Por, para se gjithash kishin luftuar kundër bandave sllave të njohura si „çeta të harambashëve“, të cilat asokohe kishin bërë grabitje, djegie e vrasje në mesin e fiseve ilire-arbërore. Të dy vëllezërit janë përgjithësime artistike të individualizuara, që jetojnë secili në botën e vet shpirtërore dhe njëkohësisht plotësojnë njëri-tjetrin.

## Shih edhe 
* Eposi i kreshnikëve
* Mitologjia shqiptare

## Referime
Hipnosi

Në Politeizmin Helen, **Hypnos** (Ὕπνος) është personifikimi dhe zoti i gjumit. Ekuivalenti i tij romak njihet si Somnus (gjumi, nga i cili rrjedh fjala somnambul).parapamje|Kokë bronzi i Hipnosit, Muzeu Britanik
 Hypnos jetonte në një shpellë, rezidenca e së cilës nuk shihte as lindjen, as perëndimin e diellit, as nuk shihte "mesditën diellore". Në hyrje ishin një numër i madh lulekuqesh dhe bimë të tjera hipnotike (vetë fjala hipnozë vjen nga Hypnosi). Banesa e tij nuk kishte derë as portë që të mos zgjohej nga kërcitja e tyre. Lumi Lethe, në botën e nëndheshme, rridhte nëpër shpellën e tij. Ky lum njihet si lumi i harresës. Hypnos jetonte pranë vëllait të tij binjak, Thanatos (personifikim i vdekjes) në botën e nëndheshme. Nëna e Hypnosit është Niksi (Νύξ), hyjnia e Natës, dhe babai i tij është Erebus, hyjnia e Errësirës. Niks është një perëndeshë e tmerrshme dhe e fuqishme, madje edhe Zeusi kishte frikë të hynte në mbretërinë e saj. Gruaja e tij, Pasithea, është një nga Hijeshitë (Graces) më të reja dhe i ishte premtuar nga Hera, e cila ishte perëndeshë e martesës dhe e lindjes. Pasithea është hyjnesha e halucinacioneve ose relaksimit. Tre djemtë e Hypnosit njihen si Oneiroi, që në greqisht do të thotë "ëndrrat". Morfeus ishte zoti me flatra i ëndrrave dhe mund të merrte formën njerëzore në ëndrra. Fobetori ishte personifikimi i maktheve dhe krijonte ëndrra të frikshme, ai mund të merrte formën e çdo kafshe duke përfshirë arinjtë dhe tigrat. Fantasos ishte i njohur për krijimin e ëndrrave të rreme plot iluzione. Morfeus, Fobetori dhe Faantasos shfaqeshin në ëndrrat e mbretërve. Oneiroët jetonin në një shpellë në brigjet e Oqeanit në perëndim. Shpella kishte dy porta me të cilat u dërgonin njerëzve ëndrrat; njëra prej fildishi dhe tjetra nga briri të drerit. Megjithatë, para se të mund të bënin punën e tyre dhe të dërgonin ëndrrat, së pari Hypnos duhej të vinte në gjumë marrësin e tyre.