open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gin

parapamje|Një koktej Bee's Knees i bërë me xhin, mjaltë dhe lëng limoni
**Gin** () është një pije alkoolike e distiluar që e merr aromën e saj nga manaferrat e dëllinjës dhe përbërës të tjerë botanik.

Gin e ka prejardhje si një pije mjekuese e bërë nga murgjit dhe alkimistët në të gjithë Evropën. Gin modern u modifikua më pas në Flandria dhe Holandë, për të siguruar *aqua vita* nga distilimet e rrushit dhe drithërave. Më pas u bë objekt tregtimi në industrinë e pijeve alkoolike. Gin u bë i njohur në Angli pas prezantimit të jenever, një pije alkoolike holandeze dhe belge që fillimisht ishte një ilaç. Edhe pse ky zhvillim kishte ndodhur që nga fillimi i shekullit të 17-të, gin u bë i përhapur pas Revolucionit të Lavdishëm të 1688-ës të udhëhequr nga William of Orange dhe kufizimeve të mëvonshme të importit për rakinë franceze. Gin u shfaq më pas si pija alkoolike kombëtare e Anglisë.

Xhin sot prodhohet në mënyra të ndryshme nga një gamë e gjerë përbërësish bimor, duke krijuar një sërë stilesh dhe markash të ndryshme. Pas dëllinjës, xhini tenton të aromatizohet me barishte, erëza, aromë lulesh ose frutash, ose shpesh me një kombinim. Zakonisht konsumohet i përzier me ujë tonik në një gin dhe tonik. Xhin përdoret gjithashtu shpesh si një pije bazë për të prodhuar liqueur me aromë me bazë gin, për shembull sloe gin, i prodhuar tradicionalisht nga shtimi i frutave, aromatizuesve dhe sheqerit.

## Etimologjia
Emri *gin* është një formë e shkurtuar e fjalës më të vjetër angleze *genever*, e lidhur me fjalën franceze *genièvre* dhe fjalën holandeze *jenever*. Të gjitha përfundimisht rrjedhin nga *juniperus*, latinisht për juniper.

## Referime
Parashikimi i tërmetit

parapamje|Tërmet - Ikona e Projektit Emëror nga Emri Projectm.
**Parashikimi i tërmeteve** është një degë e shkencës së sizmologjisë që merret me specifikimin e kohës, vendndodhjes dhe madhësisë së tërmeteve të ardhshme brenda kufijve të përcaktuar, dhe veçanërisht "përcaktimin e parametrave për tërmetin e ardhshëm të fortë që do të ndodhë në një rajon". Parashikimi i tërmeteve ndonjëherë dallohet nga parashikimi i tërmeteve, i cili mund të përkufizohet si vlerësim probabilistik i rrezikut të përgjithshëm të tërmeteve, duke përfshirë shpeshtësinë dhe madhësinë e tërmeteve të dëmshme në një zonë të caktuar gjatë viteve ose dekadave. Jo të gjithë shkencëtarët dallojnë "parashikimin" dhe "parashikimin", por dallimi është i dobishëm.

Parashikimi mund të dallohet më tej nga sistemet e paralajmërimit të tërmeteve, të cilat, me zbulimin e një tërmeti, ofrojnë një paralajmërim në kohë reale të sekondave për rajonet fqinje që mund të preken.

Në vitet 1970, shkencëtarët ishin optimistë se një metodë praktike për parashikimin e tërmeteve do të gjendej së shpejti, por deri në vitet 1990 dështimi i vazhdueshëm bëri që shumë njerëz të pyesnin nëse ishte e mundur. Parashikimet e dukshme të suksesshme të tërmeteve të mëdha nuk kanë ndodhur, dhe pretendimet e pakta të suksesit janë të diskutueshme. Për shembull, pretendimi më i famshëm i një parashikimi të suksesshëm është ai i pretenduar për tërmetin Haicheng të vitit 1975. Një studim i mëvonshëm tha se nuk kishte asnjë parashikim të vlefshëm afatshkurtër. Kërkimet e gjera kanë raportuar shumë pararendës të mundshëm të tërmeteve, por, deri më tani, pararendës të tillë nuk janë identifikuar në mënyrë të besueshme në shkallë të rëndësishme hapësinore dhe kohore. Ndërsa një pjesë e komunitetit shkencor mendon se, duke marrë parasysh pararendësit josizmikë dhe duke pasur burime të mjaftueshme për t'i studiuar ato gjerësisht, parashikimi mund të jetë i mundur, shumica e shkencëtarëve janë pesimistë dhe disa thonë se parashikimi i tërmeteve është në thelb i pamundur.

## Shiko edhe 
* Tërmeti

## Referime
Irritimi

**Irritimi**, në biologji dhe fiziologji, është një gjendje inflamacioni ose reagimi i dhimbshëm ndaj alergjisë ose dëmtimit të shtresës qelizore. Një stimul ose agjent që shkakton gjendjen e acarimit është një **irritues**. Irituesit zakonisht konsiderohen si agjentë kimikë (për shembull fenoli dhe kapsaicina), por stimujt mekanikë, termikë (nxehtësia) dhe rrezatuese (për shembull drita ultravjollcë ose rrezatimi jonizues) mund të jenë gjithashtu irritues. Irritimi ka gjithashtu përdorime jo-klinike që i referohen dhimbjes ose shqetësimit të mundimshëm fizik ose psikologjik.

Irritimi mund të shkaktohet edhe nga ndonjë përgjigje alergjike për shkak të ekspozimit të disa alergeneve, si p.sh. dermatiti i kontaktit, acarimi i membranave mukozale dhe pruritusi. Membrana mukozale është vendi më i zakonshëm i acarimit sepse përmban gjëndra sekretuese që çlirojnë mukozën e cila tërheq alergjenët për shkak të natyrës së saj ngjitëse.

Irritimi kronik është një term mjekësor që nënkupton se kushtet e rënda shëndetësore kanë qenë të pranishme për një kohë. Ka shumë çrregullime që mund të shkaktojnë acarim kronik, shumica përfshijnë lëkurën, vaginën, sytë dhe mushkëritë.

## Shiko edhe 
* Inflamacioni

## Referime
Prioritizimi

**Prioritizimi** është aktiviteti që rendit artikujt ose aktivitetet sipas rëndësisë në raport me njëri-tjetrin.

Në kuadrin e vlerësimit mjekësor është përcaktimi i rëndësisë ose urgjencës së veprimeve që janë të nevojshme për të ruajtur mirëqenien e klientit ose pacientit. Në kontekstin klinik, vendosja e prioriteteve ndihmon në arsyetimin dhe justifikimin për përdorimin e burimeve të kufizuara. Përcaktimi i prioriteteve ndikohet nga koha, paratë dhe ekspertiza. Vlerësimi i numrit të prioritetit të rrezikut është një mënyrë për të vendosur prioritete që mund të jenë të vështira për t'u vendosur në një mjedis të kujdesit shëndetësor.

Softueri është krijuar për të ndihmuar profesionistët në vendosjen e prioriteteve në një mjedis specifik biznesi.

## Shiko edhe 
## Referime
Anomalia (sjellje)

**Anomalia** (ose **sjellja jofunksionale**) është një karakteristikë e sjelljes e caktuar për ata me kushte që konsiderohen si të rralla ose jofunksionale. Sjellja konsiderohet të jetë jonormale kur është atipike ose jashtë zakonshme, përbëhet nga sjellje të padëshirueshme dhe rezulton në dëmtim të funksionimit të individit. Anomalitë në sjellje, është ajo në të cilën konsiderohet e devijuar nga pritshmëritë specifike shoqërore, kulturore dhe etike. Këto pritshmëri varen gjerësisht nga mosha, gjinia, kategorizimet tradicionale dhe shoqërore. Përkufizimi i sjelljes jonormale është një çështje shpesh e debatuar në psikologjinë jonormale, për shkak të këtyre variablave subjektive.

Sjellja jonormale nuk duhet të ngatërrohet me sjelljen e pazakontë. Sjellja që është jashtë zakonit nuk është domosdoshmërisht tregues i një çrregullimi mendor ose psikologjik. Sjellja jonormale, nga ana tjetër, megjithëse nuk është një çrregullim mendor në vetvete, shpesh është një tregues i një çrregullimi të mundshëm mendor dhe/ose psikologjik. Një çrregullim psikologjik përkufizohet si një "model i vazhdueshëm jofunksional i mendimit, emocionit dhe sjelljes që shkakton shqetësim të konsiderueshëm dhe konsiderohet i devijuar në kulturën ose shoqërinë e atij personi". Sjellja jonormale, pasi lidhet me çrregullimet psikologjike, do të ishte "e vazhdueshme" dhe një shkak "shqetësimi i rëndësishëm". Një çrregullim mendor përshkruan një pacient që ka një gjendje mjekësore ku mjeku bën një gjykim se pacienti po shfaq sjellje jonormale bazuar në kriteret e Manualit Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore, Botimi i Pestë (DSM-5). Kështu, thjesht për shkak se një sjellje është e pazakontë, nuk e bën atë jonormale; konsiderohet jonormale vetëm nëse i plotëson këto kritere. DSM-5 përdoret si nga studiuesit ashtu edhe nga klinicistët në diagnostikimin e një çrregullimi të mundshëm mendor. Kriteret që duhen plotësuar në DSM-5 ndryshojnë për çdo çrregullim mendor.

Ndryshe nga anomalitë fizike në shëndetin e dikujt ku simptomat janë objektive, profesionistët e shëndetit të psikologjisë nuk mund të përdorin simptoma objektive kur vlerësojnë dikë për anomali në sjellje.

## Shiko edhe 
## Referime
Cinizmi (filozofi)

**Cinizmi** (greqishtja e lashtë: κυνισμός) është një shkollë mendimi në filozofinë e lashtë greke, e cila filloi në periudhën klasike dhe u shtri në periudhat perandorake helenistike dhe romake. Sipas cinizmit, njerëzit janë kafshë arsyetuese dhe qëllimi i jetës dhe mënyra për të fituar lumturinë është arritja e virtytit, në marrëveshje me natyrën, duke ndjekur ndjenjën e natyrshme të arsyes duke jetuar thjesht dhe pa turp të lirë nga kufizimet shoqërore. Cinikët (greqishtja e lashtë: Κυνικοί, latinisht: Cynici) hodhën poshtë të gjitha dëshirat konvencionale për pasuri, fuqi, lavdi, njohje shoqërore, konformitet dhe zotërime të kësaj bote dhe madje shpërfillën konventa të tilla hapur dhe me tallje në publik.

Filozofi i parë që përvijoi këto tema ishte Antisthenes, i cili kishte qenë nxënës i Sokratit në fund të viteve 400 para Krishtit. Ai u pasua nga Diogjeni, i cili jetonte në një kavanoz qeramike në rrugët e Athinës. Diogjeni e çoi cinizmin në skajet e tij logjike me demonstratat e tij të famshme publike të moskonformitetit, duke u parë si filozofi arketipal cinik. Ai u pasua nga Crates of Thebes, i cili dha një pasuri të madhe në mënyrë që të mund të jetonte një jetë në varfëri cinike në Athinë.

Cinizmi gradualisht ra në rëndësi pas shekullit të III para Krishtit, por ai përjetoi një ringjallje me ngritjen e Perandorisë Romake në shekullin e I-rë. Cinikët mund të gjendeshin duke lypur dhe duke predikuar nëpër qytetet e perandorisë, dhe ide të ngjashme asketike dhe retorike u shfaqën në krishterimin e hershëm. Në shekullin e 19-të, theksi mbi aspektet negative të filozofisë cinike çoi në kuptimin modern të cinizmit që nënkupton një prirje mosbesimi në sinqeritetin ose mirësinë e motiveve dhe veprimeve njerëzore.

## Shiko edhe 
* Filozofia

## Referime
Fati

**Fati** është fenomeni dhe besimi që përcakton përvojën e ngjarjeve të pamundura, veçanërisht ato pozitive ose negative. Interpretimi natyralist është se ngjarjet pozitive dhe negative mund të ndodhin në çdo kohë, si për shkak të proceseve natyrore dhe artificiale të rastësishme dhe jo të rastësishme, dhe se edhe ngjarjet e pamundura mund të ndodhin rastësisht. Në këtë këndvështrim, epiteti "me fat" ose "i pafat" është një emërtim përshkrues që i referohet pozitivitetit, negativitetit ose pamundësisë së një ngjarjeje.

Interpretimet mbinatyrore të fatit e konsiderojnë atë si një atribut të një personi ose objekti, ose si rezultat i një këndvështrimi të favorshëm ose të pafavorshëm të një hyjnie mbi një person. Këto interpretime shpesh përshkruajnë se si mund të arrihet fati ose pafati, si për shembull duke mbajtur një bukuri fati ose duke ofruar sakrifica ose lutje për një hyjni. Të thuash se dikush është "i lindur me fat" mund të ketë kuptime të ndryshme, në varësi të interpretimit: mund të nënkuptojë thjesht se ai ka lindur në një familje ose rrethanë të mirë; ose që ata zakonisht përjetojnë ngjarje jashtëzakonisht pozitive, për shkak të ndonjë veçorie të qenësishme, ose për shkak të favorit të përjetshëm të një perëndie ose perëndeshe në një fe monoteiste ose politeiste.

Shumë bestytni janë të lidhura me fatin, megjithëse këto janë shpesh specifike për një kulturë të caktuar ose grup kulturash të lidhura, dhe ndonjëherë edhe kontradiktore. Për shembull, simbolet me fat përfshijnë numrin 7 në kulturat e ndikuar nga të krishterët, numrin 8 në kulturat e ndikuar nga kinezët. Simbolet dhe ngjarjet e pafat përfshijnë hyrjen dhe daljen nga një shtëpi nga dyer të ndryshme ose thyerjen e një pasqyre në kulturën greke, hedhjen e gurëve në erë në kulturën Navajo dhe korbat në kulturën perëndimore. Disa nga këto asociacione mund të rrjedhin nga fakte ose dëshira të lidhura. Për shembull, në kulturën perëndimore hapja e një ombrellë në ambiente të mbyllura mund të konsiderohet e pafat pjesërisht sepse mund t'i fusë dikujt në sy, ndërsa shtrëngimi i dorës me një oxhak pastruese mund të konsiderohet me fat pjesërisht sepse është një gjë e sjellshme, por e pakëndshme për të bërë duke pasur parasysh natyrën e pistë. të punës së tyre. Në kulturën kineze dhe japoneze, lidhja e numrit 4 si homofon me fjalën për vdekje mund të shpjegojë pse konsiderohet i pafat. Janë krijuar sisteme jashtëzakonisht të ndërlikuara dhe ndonjëherë kontradiktore për përshkrimin e kohëve dhe rregullimeve të favorshme dhe të pafavorshme të gjërave, për shembull feng shui në kulturën kineze dhe sistemet e astrologjisë në kultura të ndryshme anembanë botës.

Shumë fe politeiste kanë perëndi ose perëndesha specifike që lidhen me fatin, të mirë dhe të keq, duke përfshirë Fortuna dhe Felicitas në fenë e lashtë romake (e para lidhet me fjalët "fatlum" dhe "fatkeq" në anglisht), Dedun në fenë nubiane. , Shtatë perënditë me fat në mitologjinë japoneze, ushtaraku mitik amerikan John Frum në kultet e ngarkesave polineziane dhe Alakshmi i pafat në hinduizëm.

## Shiko edhe 
* Fati (kësmeti)

## Referime
Sofistikimi

**Sofistikimi** ka arritur të nënkuptojë disa gjëra, por përdorimet e tij origjinale ishin një përbuzje, që rrjedh nga sofisti dhe përfshinte idenë e përzierjes ose falsifikimit. Sot, siç u hulumtua nga Faye Hammill, është e zakonshme si një masë e përsosjes—duke shfaqur shije të mirë, mençuri dhe finesë në vend të vrazhdësisë, marrëzisë dhe vulgaritetit. Në perceptimin e klasës shoqërore, sofistikimi mund të lidhet me koncepte të tilla si statusi, privilegji dhe epërsia.

## Shiko edhe 
## Referime
Interpretimi gjuhësor

parapamje|Një pikturë që tregon një mjek duke i shpjeguar rezultatin e një operacioni shërbëtorit të tij, i cili vepron si përkthyes.
**Interpretimi** është një aktivitet përkthimi në të cilin njeriu prodhon një rezultat të parë dhe të fundit në gjuhën e synuar mbi bazën e një ekspozimi një herë ndaj një shprehjeje në një gjuhë burimore.

Dy mënyrat më të zakonshme të interpretimit janë përkthimi i njëkohshëm, i cili bëhet në kohën e ekspozimit ndaj gjuhës burimore, dhe interpretimi i njëpasnjëshëm, i cili bëhet në ndërprerje të këtij ekspozimi.

Interpretimi është një veprimtari e lashtë njerëzore e cila i paraprin shpikjes së shkrimit. Megjithatë, zanafilla e profesionit të interpretimit daton më pak se një shekull më parë.

## Shiko edhe 
## Referime
Inxhinieria e xehetarisë

**Xehetaria** në disiplinën inxhinierike janë nxjerrja e mineraleve nga poshtë, gropa e hapur, lart ose në tokë. **Inxhinieria e xehetarisë** është e lidhur me shumë disiplina të tjera, si përpunimi i mineraleve, eksplorimi, gërmimi, gjeologjia dhe metalurgjia, inxhinieria gjeoteknike dhe rilevimi. Një inxhinier minierash mund të menaxhojë çdo fazë të operacioneve minerare, nga kërkimi dhe zbulimi i burimeve minerale, përmes studimit të fizibilitetit, projektimit të minierës, zhvillimit të planeve, prodhimit dhe operacioneve deri në mbylljen e minierës.

Me procesin e nxjerrjes së mineraleve krijohet një sasi e caktuar mbetjesh dhe materiali joekonomik, të cilat janë burimi kryesor i ndotjes në afërsi të minierave. Aktivitetet minerare, për nga natyra e tyre, shkaktojnë një shqetësim të mjedisit natyror në dhe rreth të cilit ndodhen mineralet. Prandaj, inxhinierët e minierave duhet të merren jo vetëm me prodhimin dhe përpunimin e mallrave minerale, por edhe me zbutjen e dëmtimit të mjedisit si gjatë dhe pas minierave si rezultat i ndryshimit në zonën e minierave. Industri të tilla kalojnë nëpër ligje të rrepta për të kontrolluar ndotjen dhe dëmtimin e shkaktuar në mjedis dhe rregullohen periodikisht nga departamentet përkatëse.

## Shiko edhe 
* Xehetaria

## Referime
Uzurpimi

**Uzurpimi** është veprimi i zënies së një zone toke të braktisur ose të pabanuar ose të një ndërtese, zakonisht banimi, që uzurpuesi nuk e zotëron, nuk e merr me qira ose nuk ka leje të ligjshme për ta përdorur. Kombet e Bashkuara vlerësuan në vitin 2003 se kishte një miliard banorë të lagjeve të varfëra dhe të banuar në mbarë botën. Uzurpimi ndodh në mbarë botën dhe ka tendencë të ndodhë kur njerëzit gjejnë ndërtesa të zbrazëta ose tokë për të zënë për banim. Një variant është **Uzurpimi i Rrugës** që është veprimi i zënies së zonave publike pa leje të ligjshme, si parqet ose rrugët e jashtme. Ka një histori të gjatë, të ndarë sipas shteteve më poshtë.

Në vendet në zhvillim dhe vendet më pak të zhvilluara, qytetet e barakave shpesh fillojnë si vendbanime të banuara. Në qytetet afrikane si Lagos, shumica e popullsisë jeton në lagje të varfra. Ka banorë të trotuareve në Indi dhe në Hong Kong, si dhe lagje të varfra në çati. Vendbanimet joformale në Amerikën Latine njihen me emra të tillë si villa miseria (Argjentinë), pueblos jóvenes (Peru) dhe asentamientos irregulares (Guatemala, Uruguay). Në Brazil, ka favela në qytetet kryesore dhe lëvizje me bazë tokësore.

Në vendet e industrializuara, shpesh ka uzurpues rezidencial dhe gjithashtu lëvizje uzurpuese politike, të cilat mund të jenë anarkiste, autonomiste ose socialiste në natyrë, për shembull në qendrat sociale të vetë-menaxhuara të Italisë ose në Shtetet e Bashkuara. Lëvizjet opozitare nga vitet 1960 dhe 1970 krijuan hapësira të lira në Danimarkë ose fshatra të grumbulluar në Holandë, dhe në Angli dhe Uells, vlerësohej se kishte 50,000 strehues në fund të viteve 1970. Çdo situatë lokale përcakton kontekstin: në Athinë, Greqi, ka mbledhje refugjatësh; Gjermania ka qendra sociale; në Spanjë ka shumë mbledhje.

## Shiko edhe 
* Krimi

## Referime
Imitimi

**Imitimi** (latinisht: *imitatio*, "një kopjim, imitim") është një sjellje ku një individ vëzhgon dhe përsërit sjelljen e tjetrit. Imitimi është gjithashtu një formë që çon në "zhvillimin e traditave, dhe në fund të fundit të kulturës sonë. Ai lejon transferimin e informacionit (sjelljet, zakonet, etj.) midis individëve dhe brezave të ardhshëm pa pasur nevojë për trashëgimi gjenetike." Fjala imitim mund të përdoret në shumë kontekste, duke filluar nga trajnimi i kafshëve deri te politika. Termi në përgjithësi i referohet sjelljes së vetëdijshme; Imitimi nënndërgjegjeshëm quhet pasqyrim.

## Shiko edhe 
## Referime
Triada

255x255px|thumb|right|Anëtarët e një triade të arrestuar në Siam
Një **triadë** (kinezisht: *Jyutping*) është një sindikatë e madhe e krimit të organizuar ndërkombëtar kinez me bazë në një sindikatë të madhe të krimit të organizuar në Kinë. vende të ndryshme që kanë popullsi të konsiderueshme të diasporës kineze.

Triada e Hong Kongut është e dallueshme nga organizatat kriminale kineze kontinentale. Në Kinën e lashtë, triada ishte një nga tre shoqëritë kryesore sekrete. Ajo krijoi degë në Macau, Hong Kong, Tajvan dhe komunitetet kineze jashtë shtetit. Të njohura si "organizatat kriminale kineze kontinentale", ato janë të dy llojeve kryesore: "forcat e errëta" (grupe të organizuara lirshëm) (黑恶势力; Hēi è shìlì) dhe "Shoqëritë e Zeza" (黑社会; Hēishèhuì) (organizata kriminale më të pjekura ). Dy tipare që dallojnë një shoqëri të zezë nga "forcat e errëta" të zakonshme ose bandat kriminale të nivelit të ulët janë shkalla në të cilën organizata është në gjendje të kontrollojë tregjet lokale dhe shkalla e mbrojtjes policore që mund të arrihet. Triada e Hong Kongut i referohet organizatave kriminale tradicionale që veprojnë në (ose me origjinë nga) Hong Kong, Macau, Tajvan dhe vende dhe rajone të Azisë Juglindore, ndërsa grupet e krimit të organizuar në Kinën kontinentale njihen si "grupe kriminale të kontinentit kinez".

Në kohët moderne, triada janë pretenduar prej kohësh se kanë lidhje me qeverinë e Republikës Popullore të Kinës.

## Shiko edhe 
* Mafia
* Yakuza

## Referime
Paraja e falsifikuar

të vitit 1974, 100 dollarë. Mbi stampuar me “Contrefaçon” në të dyja anët. E ekspozuar në Muzeun Britanik, Londër.]]
**Paraja e falsifikuar** janë monedhë e prodhuar jashtë sanksionit ligjor të një shteti ose qeverie, zakonisht në një përpjekje të qëllimshme për të imituar atë monedhë dhe për të mashtruar marrësin e saj. Prodhimi ose përdorimi i parave të falsifikuara është një formë mashtrimi ose falsifikimi dhe është i paligjshëm. Biznesi i falsifikimit të parave është pothuajse po aq i vjetër sa vetë paratë: janë gjetur kopje të veshura (të njohura si Fourrées) të monedhave lidiane, të cilat mendohet të jenë ndër monedhat e para perëndimore. Para futjes së parave të letrës, metoda më e përhapur e falsifikimit përfshinte përzierjen e metaleve bazë me ar ose argjend të pastër. Një formë tjetër e falsifikimit është prodhimi i dokumenteve nga printera legjitimë në përgjigje të udhëzimeve mashtruese. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, nazistët falsifikuan paund britanik dhe dollarë amerikanë. Sot, disa prej kartëmonedhave më të mira të falsifikuara quhen Superdollars për shkak të cilësisë së tyre të lartë dhe imitimit të dollarit të vërtetë amerikan. Ka pasur falsifikime të konsiderueshme të kartëmonedhave dhe monedhave euro që nga lëshimi i monedhës në 2002, por dukshëm më pak se ai i dollarit amerikan.

Disa nga efektet e këqija që paratë e falsifikuara kanë në shoqëri përfshijnë uljen e vlerës së parasë reale; një rritje e çmimeve (inflacion) si rezultat i një rritje të parasë që qarkullon në ekonomi - një rritje artificiale e paautorizuar e ofertës monetare; një rënie në pranueshmërinë e parave të letrës; dhe humbjet, kur tregtarët nuk rimbursohen për paratë e falsifikuara të zbuluara nga bankat, edhe nëse ato konfiskohen. Tradicionalisht, masat kundër falsifikimit përfshinin duke përfshirë detaje të imta me printim të ngritur me gërvishtje në fatura, gjë që lejon joekspertët të dallojnë lehtësisht falsifikimet. Në monedhat, skajet e bluar ose me kallam (të shënuara me brazda paralele) përdoren për të treguar se asnjë prej metaleve me vlerë nuk është gërvishtur.

## Shiko edhe 
* Paraja

## Referime
Arsimi dual

**Arsimi dual** është ajo formë e arsimit të dyfishtë që kombinon praktikën në një kompani dhe arsimin profesional në një shkollë profesionale ose një kurs trajnimi profesional. Ky sistem praktikohet në disa vende, veçanërisht në Gjermani, Austri, Zvicër dhe në Komunitetin gjermanishtfolës të Belgjikës, por edhe prej disa vitesh në Korenë e Jugut .    

## Vështrim 
Në sistemin *Duales Ausbildungs*, studentët mund të mësojnë një nga 250 (nga viti 2022) profesionet e praktikës ( *Ausbildungsberufe* ), të tilla si Asistenti i Mjekut, Okulisti Dispenzues ose Ndërtuesi i furrës. Aftësitë dhe teoritë e sakta të mësuara rregullohen dhe përcaktohen rreptësisht nga standardet kombëtare: Një *Industriekaufmann* (Menaxheri Industrial) ka fituar gjithmonë të njëjtat aftësi dhe ka ndjekur të njëjtat kurse në planifikimin e prodhimit, kontabilitetin dhe kontrollin, marketingun, menaxhimin e burimeve njerëzore, ligjet e tregtisë, etj.  Sidomos në Gjermaninë jugore ky model përdoret gjithashtu për një sistem të veçantë kolegji të quajtur *Duale Hochschule* . 

Në Francë, arsimi dual ( *formimi en alternance* ) ka fituar shumë popullaritet që nga vitet 1990, me teknologjinë e informacionit që është tërheqja më e madhe.  Sistemi i Arsimit të Dyfishtë në Francë, i njohur gjithashtu si sistemi "Alternance", është një qasje ndaj të mësuarit ku studentët alternojnë periudhat e studimeve akademike dhe përvojës së punës. Ky model hibrid i arsimit dhe formimit profesional është krijuar për t'u dhënë studentëve njohuri praktike dhe aftësi teorike, duke ofruar një kuptim të plotë të fushës së tyre të zgjedhur. 

Në Korenë e Jugut, sistemi i mësimit të dyfishtë gjerman dhe zviceran u studiua dhe u zbatua nga presidentja e atëhershme Park Geun-hye për të adresuar nevojat më të dukshme të punësimit të Koresë së Jugut, duke përfshirë trajtimin e shkallës së lartë të punësimit të të rinjve në vend dhe si dhe reformimin e të gjithë sistemit arsimor të Koresë së Jugut.  Që nga ngritja e shkollave Meister dhe reformat moderne përmes zbatimit të arsimit profesional në sistemin arsimor të Koresë së Jugut, të diplomuarit nga shkollat e mesme profesionale kanë qenë të suksesshëm në lundrimin në tregun e punës shumë konkurrues dhe të ngadaltë të Koresë së Jugut, pasi ata zotërojnë grupe aftësish përkatëse që janë në kërkesa e lartë në ekonominë e Koresë së Jugut. 

## Shih edhe 
* Praktikat
* Arsimi i mesëm
* Arsimi profesional

## Literatura 
* Greinert, Wolf-Dietrich: *The dual system of vocational education and training in the Federal Republic of Germany: structure and function.* 2., rev. ed. - Stuttgart: Holland und Josenhans, 1995, 154 S., ISBN 3-7782-8010-4
* Raggatt, Peter: *Quality Control in the Dual System of West Germany.* Oxford Review of Education, Vol. 14, No. 2 (1988), pp.&nbsp;163–186, Published by: Taylor & Francis, Ltd.

## Referime
Beatboxing

**Beatboxing** (gjithashtu **beat boxing**) është një formë e goditjes vokale që përfshin kryesisht artin e imitimit të makinerive të daulleve (zakonisht një TR-808), duke përdorur gojën, buzët, gjuhën dhe zërin e dikujt. Mund të përfshijë gjithashtu imitim vokal të rrotullimit dhe instrumenteve të tjera muzikore. Beatboxing sot është i lidhur me kulturën hip-hop, e cilësuar shpesh si "elementi i pestë" i hip-hop-it, megjithëse nuk kufizohet vetëm në muzikën hip-hop. Termi "beatboxing" përdoret ndonjëherë për t'iu referuar goditjeve vokale në përgjithësi.

## Shiko edhe 
## Referime
Forca fizike

**Forca fizike** është masa e ushtrimit të forcës së njeriut mbi objektet fizike. Rritja e forcës fizike është qëllimi i stërvitjes së forcës.

## Shiko edhe 
* Forca

## Referime
Mbytja

parapamje|405x405px|Një demonstrim i goditjeve të barkut në një person që tregon shenja mbytjeje.
**Mbytja**, e njohur edhe si **obstruksioni i rrugëve të frymëmarrjes me trup të huaj** (**FBAO**), është një fenomen që ndodh kur frymëmarrja pengohet nga një bllokim i brendshëm i traktit respirator. Një pengesë që pengon hyrjen e oksigjenit në mushkëri rezulton në mungesë të oksigjenit. Edhe pse oksigjeni i ruajtur në gjak dhe mushkëri mund ta mbajë një person gjallë për disa minuta pasi të ndalojë frymëmarrja, mbytja shpesh çon në vdekje.

Rreth 4,500-5,000 vdekje të lidhura me mbytje ndodhin në Shtetet e Bashkuara çdo vit. Vdekjet nga mbytja më së shpeshti ndodhin tek të rinjtë (fëmijët nën 3 vjeç) dhe tek të moshuarit (të rriturit mbi 75 vjeç). Ushqimet që mund të përshtatin formën e tyre me atë të faringut (të tilla si bananet, marshmallows ose karamele xhelatinoze) janë më të rrezikshme. Forma të ndryshme të ndihmës së parë përdoren për të trajtuar dhe zgjidhur mbytjen.

Mbytja është shkaku i katërt kryesor i vdekjeve nga lëndimet e paqëllimshme në Shtetet e Bashkuara. Shumë episode nuk raportohen sepse janë të shkurtra dhe zgjidhen pa pasur nevojë për kujdes mjekësor. Nga ngjarjet e raportuara, 80% ndodhin tek personat nën 15 vjeç dhe 20% ndodhin tek njerëzit më të vjetër se 15 vjeç. Në mbarë botën, mbytja nga një objekt i huaj rezultoi në 162,000 vdekje (2,5 për 100,000) në 2013, krahasuar me 140,000 vdekje (2,9 për 100,000) në 1990.

## Shiko edhe 
* Ndihma e parë

## Referime
Falimentimi

**Falimentimi** është një proces ligjor përmes të cilit njerëzit ose subjektet e tjera që nuk mund të paguajnë borxhet ndaj kreditorëve mund të kërkojnë lehtësim nga disa ose të gjitha borxhet e tyre. Në shumicën e juridiksioneve, falimentimi vendoset me një urdhër gjykate, shpesh i iniciuar nga debitori.

Falimentimi nuk është i vetmi status ligjor që mund të ketë një person i falimentuar, dhe termi falimentim nuk është sinonim i falimentimit.

## Shiko edhe 
* Biznesi

## Referime
Partneriteti

Një **partneritet** është një marrëveshje ku palët, të njohur si partnerë biznesi, bien dakord të bashkëpunojnë për të avancuar interesat e tyre të përbashkëta. Partnerët në një partneritet mund të jenë individë, biznese, organizata të bazuara në interes, shkolla, qeveri ose kombinime. Organizatat mund të bashkëpunojnë për të rritur gjasat që secila të arrijë misionin e tyre dhe për të zgjeruar shtrirjen e tyre. Një ortakëri mund të rezultojë në emetimin dhe mbajtjen e kapitalit ose mund të qeveriset vetëm nga një kontratë.

## Shiko edhe 
* Biznesi

## Referime
Shpërbërja

duke ngrënë një gjarpër të ngordhur.]]
**Dekompozimi** ose **kalbja** është procesi me të cilin substancat organike të vdekura zbërthehen në lëndë organike ose inorganike më të thjeshta si dioksidi i karbonit, uji, sheqernat e thjeshta dhe kripërat minerale. Procesi është pjesë e ciklit të lëndëve ushqyese dhe është thelbësor për riciklimin e lëndës së fundme që zë hapësirën fizike në biosferë. Trupat e organizmave të gjallë fillojnë të dekompozohen menjëherë pas vdekjes. Kafshët, të tilla si krimbat, gjithashtu ndihmojnë në dekompozimin e materialeve organike. Organizmat që e bëjnë këtë njihen si dekompozues ose detritivores. Edhe pse nuk ka dy organizma që dekompozohen në të njëjtën mënyrë, ata të gjithë i nënshtrohen të njëjtave faza të njëpasnjëshme të dekompozimit. Shkenca që studion dekompozimin në përgjithësi quhet tafonomi nga fjala greke ***taphos***, që do të thotë varr. Zbërthimi mund të jetë gjithashtu një proces gradual për organizmat që kanë periudha të zgjatura të përgjumjes.

Dikush mund të dallojë **dekompozimin abiotik** nga **dekompozimi biotik** (biodegradimi). E para do të thotë "degradimi i një substance nga proceset kimike ose fizike", p.sh., hidroliza; kjo e fundit nënkupton "zbërthimin metabolik të materialeve në përbërës më të thjeshtë nga organizmat e gjallë", zakonisht nga mikroorganizmat.

## Shiko edhe 
## Referime
Efiçienca

**Efiçienca** është aftësia shpesh e matshme për të shmangur gabimet ose humbjen e materialeve, energjisë, përpjekjeve, parave dhe kohës gjatë kryerjes së një detyre. Në një kuptim më të përgjithshëm, është aftësia për t'i bërë gjërat mirë, me sukses dhe pa mbeturina.

Në terma më matematikorë ose shkencorë, ai nënkupton nivelin e performancës që përdor sasinë më të vogël të inputeve për të arritur sasinë më të lartë të prodhimit. Ai shpesh përfshin në mënyrë specifike aftësinë e një aplikimi specifik të përpjekjes për të prodhuar një rezultat specifik me një sasi ose sasi minimale mbetjesh, shpenzimesh ose përpjekjesh të panevojshme. Efiçienca i referohet inputeve dhe outputeve shumë të ndryshme në fusha dhe industri të ndryshme. Në vitin 2019, Komisioni Evropian tha: "Efiçenca e burimeve nënkupton përdorimin e burimeve të kufizuara të Tokës në një mënyrë të qëndrueshme duke minimizuar ndikimet në mjedis. Na lejon të krijojmë më shumë me më pak dhe të ofrojmë vlerë më të madhe me më pak të hyra."

Shkrimtarja Deborah Stone vëren se Efiçienca "nuk është një qëllim në vetvete. Nuk është diçka që e duam për hir të saj, por më tepër sepse na ndihmon të arrijmë më shumë nga gjërat që vlerësojmë."

## Shiko edhe 
* Efiçienca elektrike

## Referime
Xhaketa

Një **xhaketë** është një veshje për pjesën e sipërme të trupit, që zakonisht shtrihet poshtë ijeve. Një xhaketë zakonisht ka mëngë dhe fiksohet në pjesën e përparme ose pak anash. Një xhaketë është përgjithësisht më e lehtë, më e ngushtë dhe më pak izoluese se një pallto, e cila është veshje e sipërme. Disa xhaketa janë në modë, ndërsa të tjera shërbejnë si veshje mbrojtëse. Xhaketat pa mëngë janë jelek.

## Shiko edhe 
* Pallto
* Jeleku

## Referime
Xhupi me kapuç

Një **xhup me kapuç** është një xhup me kapuç. Xhupi me kapuç me zinxhir zakonisht përfshinë dy xhepa në pjesën e përparme të poshtme, një në të dyja anët e zinxhirit, ndërsa kapuçat "pulovër" (pa zinxhirë) shpesh përfshijnë një kapak të madh ose xhep në të njëjtin vend. Të dy stilet (zakonisht) përfshijnë një kordon tërheqës për të rregulluar hapjen e kapuçit. Kur konsumohet, kapuçi mbulon pjesën më të madhe të kokës dhe qafës dhe ndonjëherë edhe fytyrën. Kapuçet mund të vishen për qëllime estetike, ose për mbrojtje kundër mjedisit (moti i ftohtë, shiu, era etj.)

## Shiko edhe 
* Xhupi
* Xhaketa

## Referime
Gardëroba

Një **gardërobë** ose **almirah** është një dollap në këmbë që përdoret për ruajtjen e rrobave. Garderoba më e hershme ishte një sënduk, dhe vetëm kur u arrit një farë luksi në pallatet mbretërore dhe kështjellat e fisnikëve të fuqishëm që u siguruan strehim të veçantë për veshjet e të mëdhenjve. Emri i garderobës iu dha më pas një dhome në të cilën hapësira e murit ishte e mbushur me dollapë dhe dollapë, ku sirtari ishte një shpikje relativisht moderne. Nga këto dollapë dhe dollapë, garderoba moderne, me hapësirat e varura, raftet dhe sirtarët e saj rrëshqitës, evoluoi ngadalë.

Gjatë gjithë ndryshimeve kronologjike në formën e rrethimit, ai ka ruajtur pak a shumë funksionin e tij të paracaktuar si një vend për të mbajtur mantelin e një mbreti. Fjala ka fituar monedha gjatë brezave të njëpasnjëshëm si një dyqan i pavarur për ndër të tjera, duke ruajtur sende të çmuara për një sundimtar si ari, i theksuar mirë në kohën e mbretit Eduard I. Është gjithashtu një oborr i thjeshtë ku rrobat varen nga shufrat metalike ose futen brenda rafteve të shërbimeve që shkojnë nga lart poshtë. Garderoba moderne ndryshon në një aspekt nga ajo historike për ndarjen e saj të trefishtë: ka dy ndarje lineare në të dyja anët me rafte si dhe një hapësirë në mes të përbërë nga kunja dhe sirtarë të varur, përveç kësaj, ky i fundit është një shtesë e ditëve të mëvonshme. një shtypje rrobash në hapësirën më të lartë qendrore në nivel me gjoksin e një personi.

Për më tepër, një gardërobë është një gardërobë që është më e gjerë se krahu i një të rrituri, ndërsa një gardërobë është më e vogël.

## Shiko edhe 
* Veshja
* Rrobat

## Referime
Pjekja

**Pjekja** është një metodë e përgatitjes së ushqimit që përdor nxehtësinë e thatë, zakonisht në furrë, por mund të bëhet edhe në hi të nxehtë ose në gurë të nxehtë. Artikulli më i zakonshëm i pjekur është buka, por mund të piqen shumë lloje të tjera ushqimesh. Nxehtësia transferohet gradualisht "nga sipërfaqja e ëmbëlsirave, biskotave dhe copave të bukës në qendrën e tyre. Ndërsa nxehtësia kalon, ajo i shndërron brumet dhe brumërat në produkte të pjekura dhe më shumë me një kore të fortë të thatë dhe një qendër më të butë". Pjekja mund të kombinohet me pjekjen në skarë për të prodhuar një variant hibrid barbekju duke përdorur të dyja metodat njëkohësisht, ose njëra pas tjetrës. Pjekja lidhet me skarë sepse koncepti i furrës së muraturës është i ngjashëm me atë të një grope tymi.

Pjekja tradicionalisht është bërë në shtëpi për vaktet e përditshme dhe në furra buke dhe restorante për konsum lokal. Kur prodhimi u industrializua, pjekja u automatizua nga makineritë në fabrika të mëdha. Arti i pjekjes mbetet një aftësi themelore dhe është e rëndësishme për të ushqyerit, pasi produktet e furrës, veçanërisht buka, janë një ushqim i zakonshëm dhe i rëndësishëm, si nga pikëpamja ekonomike, ashtu edhe nga ajo kulturore. Një person që përgatis pjekje si profesion quhet bukëpjekës. Në një shënim të lidhur, një kuzhinier pastiçerie është dikush që është trajnuar në artin e bërjes së pastave, ëmbëlsirave, ëmbëlsirave, bukës dhe produkteve të tjera të pjekura.

## Shiko edhe 
* Gatimi

## Referime
Spermatozoidi

parapamje|Diagrami i një qelize të spermës njerëzore.
**Sperma** (shumës.: *spermatozoidet*) është qeliza riprodhuese mashkullore, ose gametë, në forma anizogame të riprodhimit seksual (forma në të cilat ka një qelizë riprodhuese më të madhe femërore dhe një më të vogël mashkullore). Kafshët prodhojnë spermë të lëvizshme me një bisht të njohur si flagelum, të cilat njihen si spermatozoa, ndërsa disa alga dhe kërpudha të kuqe prodhojnë qeliza spermatozoide jo lëvizëse, të njohura si **spermatia**. Bimët e lulëzuara përmbajnë spermë jo-lëvizëse brenda polenit, ndërsa disa bimë më bazale si fierët dhe disa gjimnosperma kanë spermë të lëvizshme.

Qelizat e spermës formohen gjatë procesit të njohur si spermatogjeneza, e cila te amniotët (zvarranikët dhe gjitarët) zhvillohet në tubulat seminifere të testiseve. Ky proces përfshin prodhimin e disa prekursorëve të njëpasnjëshëm të qelizave të spermës, duke filluar me spermatogoninë, të cilat diferencohen në spermatocite. Spermatocitet më pas i nënshtrohen mejozës, duke ulur numrin e tyre të kromozomeve përgjysmë, gjë që prodhon spermatide. Më pas, spermatidet piqen dhe, te kafshët, ndërtojnë një bisht ose flagjellë, e cila krijon një qelizë të pjekur dhe lëvizëse të spermës. I gjithë ky proces ndodh vazhdimisht dhe zgjat rreth 3 muaj nga fillimi në fund.

Qelizat e spermës nuk mund të ndahen dhe kanë një jetëgjatësi të kufizuar, por pas shkrirjes me qelizat vezë gjatë fekondimit, një organizëm i ri fillon të zhvillohet, duke filluar si një zigotë totipotente. Qeliza e spermës njerëzore është haploide, kështu që 23 kromozomet e saj mund të bashkohen me 23 kromozomet e vezës së femrës për të formuar një qelizë diploide me 46 kromozome të çiftëzuar. Tek gjitarët, sperma ruhet në epididymë dhe lirohet nga penisi gjatë derdhjes në një lëng të njohur si spermë.

Fjala spermë rrjedh nga fjala greke σπέρμα, sperma, që do të thotë "farë".

## Shiko edhe 
* Semeni

## Referime
Testikuli

parapamje|220x220px|Diagrami i strukturave të brendshme të testikulit njerëzor (etiketimi "lobulat e vezikulës seminale" është i pasaktë dhe duhet të jetë "lobula testikulare").
Një **testikul** ose **testis** (shumes.: *testikujt*) është gjëndra riprodhuese mashkullore ose gonadat në të gjithë bilateralët, duke përfshirë njerëzit. Është homolog me vezoren e femrës. Funksionet e testiseve janë të prodhojnë spermë dhe androgjene, kryesisht testosterone. Lëshimi i testosteronit kontrollohet nga hormoni luteinizues i hipofizës së përparme, ndërsa prodhimi i spermës kontrollohet si nga hormoni stimulues i folikulit të hipofizës së përparme ashtu edhe nga testosteroni gonadal.

## Shiko edhe 
* Semeni
* Sperma

## Referime
Ejakulimi i mashkullit

**Ejakulimi** është shkarkimi i spermës (*ejakulati*; normalisht që përmban spermë) nga trakti riprodhues mashkullor si rezultat i një orgazme. Është faza përfundimtare dhe objektivi natyror i stimulimit seksual mashkullor dhe një komponent thelbësor i ngjizjes natyrale. Ejakulimi mund të ndodhë spontanisht gjatë gjumit dhe është një pjesë normale e zhvillimit seksual të njeriut (një emetim nate ose "ëndërr e lagësht"). Në raste të rralla, ejakulimi ndodh për shkak të sëmundjes së prostatës. *Anejakulimi* është gjendja e paaftësisë për të ejakuluar. Ejakulimi është zakonisht shumë i këndshëm për meshkujt; *dysejakulimi* është një ejakulim që është i dhimbshëm ose i pakëndshëm. Ejakulimi retrograd është gjendja ku sperma udhëton prapa në fshikëz dhe jo jashtë uretrës.

## Shiko edhe 
* Semeni
* Ejakulimi i femrës

## Referime
Ejakulimi i femrës

parapamje|Ka prova thelbësore që gjëndra Skene është burimi i derdhjes femërore.
**Ejakulimi i femrës** apo **femëror** karakterizohet si një nxjerrje e lëngjeve nga gjëndra Skene në fundin e poshtëm të uretrës gjatë ose para një orgazme. Ejakulimi i femrës është fiziologjikisht i ndryshëm nga mospërmbajtja koitale, me të cilën ndonjëherë ngatërrohet.

Ka pasur pak studime mbi ejakulimin e femrave. Dështimi për të miratuar përkufizime të përbashkëta dhe metodologji kërkimore nga komuniteti shkencor ka qenë kontribuesi kryesor në këtë mungesë të të dhënave eksperimentale. Hulumtimi ka vuajtur nga pjesëmarrës shumë të përzgjedhur, studime të ngushta të rasteve ose madhësi shumë të vogla të kampionit, dhe rrjedhimisht ende nuk ka prodhuar rezultate të rëndësishme. Pjesa më e madhe e hulumtimit në përbërjen e lëngut fokusohet në përcaktimin nëse është, apo përmban, urinë. Është e zakonshme që çdo sekret që del nga vagina dhe lëngu që del nga uretra gjatë aktivitetit seksual të referohet si ejakulat femëror, gjë që ka çuar në konfuzion të konsiderueshëm në literaturë.

Nëse lëngu sekretohet nga gjëndra Skene përmes dhe rreth uretrës ka qenë gjithashtu një temë diskutimi; ndërsa burimi i saktë dhe natyra e lëngut mbeten të diskutueshme në mesin e profesionistëve mjekësorë dhe janë të lidhura me dyshimet mbi ekzistencën e pikës G, ka prova thelbësore që gjëndra Skene është burimi i ejakulimit femëror. Funksioni i ejakulimit femëror, megjithatë, mbetet i paqartë.

## Shiko edhe 
* Ejakulimi

## Referime
Ftohtësia

, i cili zakonisht lidhet me të ftohtin.]]
**I ftohti** është prania e temperaturës së ulët, veçanërisht në atmosferë. Në përdorim të zakonshëm, i ftohti është shpesh një perceptim subjektiv. Një kufi më i ulët i temperaturës është zero absolute, i përcaktuar si 0,00 K në shkallën Kelvin, një shkallë absolute e temperaturës termodinamike. Kjo korrespondon me -273,15 °C në shkallën Celsius, -459,67 °F në shkallën Fahrenheit dhe 0,00 °R në shkallën Rankine.

Meqenëse temperatura lidhet me energjinë termike të mbajtur nga një objekt ose një mostër materies, e cila është energjia kinetike e lëvizjes së rastësishme të përbërësve të grimcave të materies, një objekt do të ketë më pak energji termike kur është më i ftohtë dhe më shumë kur është më i nxehtë. Nëse do të ishte e mundur të ftohej një sistem në zero absolute, të gjitha lëvizjet e grimcave në një mostër të materies do të pushonin dhe ato do të ishin në qetësi të plotë në kuptimin klasik. Objekti mund të përshkruhet se ka zero energji termike. Mikroskopikisht në përshkrimin e mekanikës kuantike, megjithatë, materia ka ende energji me pikë zero edhe në zero absolute, për shkak të parimit të pasigurisë.

## Shiko edhe 
* Nxehtësia

## Referime
Vezorja

parapamje|Foto e vezores nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë.
**Vezorja** është një organ në sistemin riprodhues të femrës që prodhon një vezë. Kur lëshohet, kjo udhëton poshtë tubit fallopian në mitër. Ekziston një vezore (nga latinishtja *ovarium* 'vezë, arrë') që gjendet në anën e majtë dhe të djathtë të trupit. Vezoret gjithashtu sekretojnë hormone që luajnë një rol në ciklin menstrual dhe fertilitetin. Vezorja përparon nëpër shumë faza duke filluar në periudhën prenatale deri në menopauzë. Është gjithashtu një gjëndër endokrine për shkak të hormoneve të ndryshme që sekreton.

## Shiko edhe 
* Shtatzënia

## Referime
Orgazma

[parapamje|*Frenzy of Exultations* (1894) nga [Wladysław Podkowiński.]]
**Orgazma** (greqisht: *orgazmos*; "eksitim, ënjtje"), ose **kulm seksual** (ose thjesht **kulm**), është shkarkimi i papritur i eksitimit të akumuluar seksual gjatë ciklit të përgjigjes seksuale, që rezulton në kontraktime muskulore ritmike dhe të pavullnetshme në rajonin e legenit të karakterizuar nga kënaqësia seksuale. Të përjetuara nga meshkujt dhe femrat, orgazmat kontrollohen nga sistemi nervor i pavullnetshëm ose autonom. Ato zakonisht shoqërohen me veprime të pavullnetshme, duke përfshirë spazma muskulare në zona të shumta të trupit, një ndjesi euforike të përgjithshme dhe, shpesh, lëvizje dhe vokalizime të trupit. Periudha pas orgazmës (e njohur si faza e zgjidhjes) është zakonisht një përvojë relaksuese, që i atribuohet çlirimit të neurohormoneve oksitocinë dhe prolaktinë, si dhe endorfinës (ose "morfinës endogjene").

Orgazmat njerëzore zakonisht vijnë nga stimulimi fizik seksual i penisit tek meshkujt (zakonisht i shoqëruar me derdhje) dhe i klitorisit tek femrat. Stimulimi seksual mund të jetë me vetë-praktikë (masturbim) ose me një partner seksual (seks depërtues, seks jo-depërtues ose aktivitete të tjera seksuale).

Efektet shëndetësore që rrethojnë orgazmën e njeriut janë të ndryshme. Ka shumë përgjigje fiziologjike gjatë aktivitetit seksual, duke përfshirë një gjendje të relaksuar të krijuar nga prolaktina, si dhe ndryshime në sistemin nervor qendror, si një ulje e përkohshme e aktivitetit metabolik të pjesëve të mëdha të korteksit cerebral, ndërkohë që nuk ka ndryshim ose rritje metabolike. aktiviteti në zonat limbike (d.m.th., "kufitare") të trurit. Ka gjithashtu një gamë të gjerë të mosfunksionimeve seksuale, siç është anorgazmia. Këto efekte ndikojnë në pikëpamjet kulturore të orgazmës, të tilla si besimet se orgazma dhe shpeshtësia ose qëndrueshmëria e saj janë ose të rëndësishme ose të parëndësishme për kënaqësinë në një marrëdhënie seksuale, dhe teoritë rreth funksioneve biologjike dhe evolucionare të orgazmës.

## Shiko edhe 
* Ejakulimi
* Ejakulimi i femrës

## Referime
Guiraut Riquier

[djathtas|parapamje| Kënga e Riquier në një [kansonier|chansonier të shekullit të 13-të.]]
**Guiraut Riquier de Narbona** (  1230 në Narbonë – 1292 në Narbonë ose Rodez ) është ndër të fundit nga trubadurët oksitanë.  Ai është i njohur për shkak të kujdesit të tij të madh për të shkruar veprat e tij dhe për t'i lidhur ato së bashku - Enciklopedia New Grove e konsideron atë një "antolog" të veprave të tij.

Ai shërbeu nën Aimery IV, Vikontin e Narbonës,  si dhe Alfonso el Sabio, Mbret i Kastiljes . Ai gjithashtu besohet të ketë punuar nën Henry II, Kontin e Rodezit . Ai kompozoi një *partimen* me trubadurin hebre Bonfilh . Ai shpiku zhanrin e *serenës* (kënga e mbrëmjes).
Ngjyra e syrit

parapamje|Iriset e syve të njeriut shfaqin një spektër të gjerë ngjyrash.
**Ngjyra e syrit** është një tipar fenotipik poligjenik i përcaktuar nga dy faktorë: pigmentimi i irisit të syrit dhe varësia nga frekuenca e shpërndarjes së dritës nga mediumi i turbullt në stromën e irisit.

Tek njerëzit, pigmentimi i irisit varion nga kafe e hapur në të zezë, në varësi të përqendrimit të melaninës në epitelin e pigmentit të irisit (i vendosur në pjesën e pasme të irisit), përmbajtjes së melaninës brenda stromës së irisit (që ndodhet në pjesën e përparme të iris), dhe dendësia qelizore e stromës. Shfaqja e syve blu, jeshilë dhe lajthi rezulton nga shpërndarja e dritës nga Tyndall në stromë, një fenomen i ngjashëm me shpërndarjen e Rayleigh që përbën qiellin blu. As pigmentet blu dhe jeshile nuk janë të pranishme në irisin e njeriut ose në humorin qelqor. Ky është një shembull i ngjyrës strukturore, e cila varet nga kushtet e ndriçimit, veçanërisht për sytë me ngjyra të lehta.

Sytë me ngjyra të ndezura të shumë llojeve të shpendëve vijnë nga prania e pigmenteve të tjera, të tilla si pteridinat, purinat dhe karotenoidet. Njerëzit dhe kafshët e tjera kanë shumë ndryshime fenotipike në ngjyrën e syve.

Gjenetika dhe trashëgimia e ngjyrës së syve tek njerëzit është e ndërlikuar. Që nga viti 2010, deri në 16 gjene janë lidhur me trashëgiminë e ngjyrës së syve. Disa nga gjenet e ngjyrës së syve përfshijnë OCA2 dhe HERC2. Besimi i mëparshëm se ngjyra e syve blu është një tipar i thjeshtë recesiv është treguar i pasaktë. Gjenetika e ngjyrës së syve është aq komplekse sa mund të ndodhë pothuajse çdo kombinim prind-fëmijë i ngjyrave të syve. Megjithatë, polimorfizmi i gjenit OCA2, afër rajonit rregullator proksimal 5', shpjegon shumicën e variacioneve të ngjyrës së syve të njeriut.

## Shiko edhe 
* Syri

## Referime
Emile Pouget

**Émile Pouget** (12 tetor 1860 në Pont-de-Salars, Aveyron - 21 korrik 1931 Lozerrë, Palaiseau, Esonë ) ishte një anarko-komunist francez,  që përqafoi taktika të afërta me ato të anarko-sindikalizmit . Ai ishte zëvendës-sekretar i Konfederatës së Përgjithshme të Punës nga viti 1901 deri në 1908.
parapamje|213x213px| Kreu i rishikimit të Pouget *Le Sabotage* .