Ressentiment (filozofia)

Në filozofi, ***ressentiment*** (në shqip: *pakënaqësia)* është një nga format e inatit ose armiqësisë. Koncepti ishte me interes të veçantë për disa mendimtarë të shekullit të 19-të, veçanërisht Friedrich Nietzsche . Sipas përdorimit të tyre, *ressentiment* është një ndjenjë armiqësie e drejtuar ndaj një objekti që dikush e identifikon si shkakun e zhgënjimit të dikujt, domethënë, një caktim i fajit për zhgënjimin e dikujt. Ndjenja e kompleksitetit të dobësisë ose inferioritetit dhe ndoshta edhe xhelozia përballë "kauzës" gjeneron një sistem vlerash ose morali refuzues/justifikues, i cili sulmon ose mohon burimin e perceptuar të zhgënjimit të dikujt. 

Ky sistem vlerash përdoret më pas si një mjet për të justifikuar dobësitë e veta duke identifikuar burimin e zilisë si objektivisht inferior, duke shërbyer si një mekanizëm mbrojtës që pengon individin e inatosur të trajtojë dhe kapërcejë pasiguritë dhe të metat e tij. Egoja krijon një armik për t'u izoluar nga fajësia.

## Historia 
*Resentimenti* si koncept fitoi popullaritet me shkrimet e Fridrih Niçe-s. Walter Kaufmann e atribuon përdorimin e tij të termit pjesërisht me mungesën e një termi të duhur ekuivalent në gjuhën gjermane, duke pretenduar se vetëm kjo mungesë "do të ishte justifikim i mjaftueshëm për Niçen", nëse jo për një përkthyes. Termi erdhi për të formuar një pjesë kyçe të ideve të tij në lidhje me psikologjinë e pyetjes 'mjeshtri-skllav' (artikuluar në *Përtej së mirës dhe të keqes* ), dhe lindjen rezultante të moralit. Zhvillimi kryesor i pakënaqësisë së Niçes erdhi në librin e tij *Mbi gjenealogjinë e moralit*; shih esp §§ 10 &#x2013; 11). Më parë ishte përdorur nga Søren Kierkegaard.   veçanërisht në *dy epokat e tij: Një përmbledhje letrare*.

Termi u studiua gjithashtu nga Max Scheler në një monografi të botuar në 1912 dhe u ripunua disa vjet më vonë.

Aktualisht me rëndësi të madhe si një term i përdorur gjerësisht në psikologji dhe ekzistencializëm, pakënaqësia shihet si një forcë ndikuese për krijimin e identiteteve, kornizave morale dhe sistemeve të vlerave. Megjithatë, ka debat se çfarë vlefshmërie kanë këto sisteme vlerash rezultante, dhe në çfarë mase ato janë jopërshtatëse dhe shkatërruese. 

## Perspektivat 
### Kierkegaard dhe Nietzsche 
“Është një e vërtetë themelore e natyrës njerëzore që njeriu është i paaftë të qëndrojë përgjithmonë në lartësitë, të vazhdojë të admirojë asgjë. Natyra njerëzore ka nevojë për shumëllojshmëri. Edhe në moshat më entuziaste, njerëzve u pëlqente gjithmonë të bëjnë shaka me zili për eprorët e tyre. Kjo është krejtësisht në rregull dhe është plotësisht e justifikueshme për aq kohë sa pasi të kenë qeshur me të mëdhenjtë, ata mund t'i shikojnë edhe një herë me admirim; përndryshe loja nuk ia vlen qiriri. Në këtë mënyrë inati gjen një dalje edhe në një moshë entuziaste. Dhe për sa kohë që një moshë, edhe pse më pak entuziaste, ka forcën t'i japë *pakënaqësisë* karakterin e duhur dhe ka vendosur se çfarë do të thotë shprehja e saj, inati ka rëndësinë e vet, ndonëse të rrezikshme. …. sa më shumë që reflektimi të marrë epërsinë dhe në këtë mënyrë t'i bëjë njerëzit indoleshent, aq më i rrezikshëm bëhet *inati*, sepse nuk ka më karakter të mjaftueshëm për ta bërë të vetëdijshëm për rëndësinë e tij. I privuar nga ai reflektim i karakterit është një frikacak dhe luhatës, dhe sipas rrethanave e interpreton të njëjtën gjë në mënyra të ndryshme. Përpiqet ta trajtojë atë si një shaka, dhe nëse kjo dështon, ta konsiderojë atë si një fyerje, dhe kur kjo dështon, ta hedhë poshtë si asgjë; ose përndryshe do ta trajtojë atë si një mendjemprehtësi, dhe nëse kjo dështon, atëherë thuaj se ishte menduar si një satirë morale që meriton vëmendje, dhe nëse kjo nuk ka sukses, shto se nuk ia vlente të shqetësoheshim. …. *pakënaqësia* bëhet parimi përbërës i mungesës së karakterit, i cili nga mjerimi i plotë përpiqet t'i rrëmbejë vetes një pozicion, gjatë gjithë kohës duke e ruajtur veten duke pranuar se është më pak se asgjë. *Pakënaqësia* që vjen nga mungesa e karakterit nuk mund ta kuptojë kurrë se dallimi i shquar është me të vërtetë dallim. As nuk e kupton vetveten duke e njohur dallimin negativisht (si në rastin e ostracizmit), por dëshiron ta zvarritë atë, dëshiron ta nënçmojë në mënyrë që të pushojë vërtet së dalluari. Dhe *pakënaqësia* jo vetëm që mbron veten kundër të gjitha formave ekzistuese të dallimit, por edhe kundër asaj që do të *vijë* ende. …. *Pakënaqësia* që *po krijohet* është procesi i nivelimit, dhe ndërsa një epokë pasionante stuhitë përpara duke vendosur gjëra të reja dhe duke shembur të vjetrat, duke ngritur dhe shkatërruar ndërsa shkon, një epokë reflektuese dhe pa pasion bën pikërisht të kundërtën; *pengon dhe mbyt* çdo veprim; ajo nivelohet. Nivelimi është një profesion i heshtur, matematikor dhe abstrakt që shmang trazirat. Në një shpërthim entuziazmi momental, njerëzit, në dëshpërimin e tyre, mund të dëshirojnë edhe një fatkeqësi për të ndier fuqitë e jetës, por apatia që pason nuk ndihmohet më nga një shqetësim sesa një inxhinier që rrafshon një copë tokë. Në rastin më të dhunshëm, një rebelim është si një shpërthim vullkanik dhe mbyt çdo tingull tjetër. Në maksimum, procesi i nivelimit është një heshtje vdekjeprurëse në të cilën njeriu mund të dëgjojë të rrahurat e zemrës, një heshtje që asgjë nuk mund ta shpojë, në të cilën gjithçka është e përfshirë, e pafuqishme për t'i rezistuar. Një njeri mund të jetë në krye të një rebelimi, por askush nuk mund të jetë vetëm në krye të procesit të rrafshimit, sepse në atë rast ai do të ishte lider dhe kështu do t'i shpëtonte rrafshimit. Çdo individ brenda rrethit të tij të vogël mund të bashkëpunojë në nivelim, por është një fuqi abstrakte dhe procesi i nivelimit është fitorja e abstraksionit mbi individin. Procesi i nivelimit në kohët moderne, i përgjigjet, në reflektim, fatit në antikitet. . . . Duhet të jetë e qartë për të gjithë se rëndësia e thellë e procesit të nivelimit qëndron në faktin se ai nënkupton mbizotërimin e kategorisë ' brez ' mbi kategorinë ' individualitet '". - Søren Kierkegaard, *Epoka e tashme* (Alexander Dru tr.), 1962, fq. 49–52Problemi me origjinën tjetër të "të mirës", të njeriut të mirë, siç e ka menduar vetë personi i *inatosur*, kërkon një përfundim. Nuk është për t'u habitur që qengjat duhet të mbajnë inat ndaj zogjve të mëdhenj grabitqarë, por kjo nuk është arsye për të fajësuar zogjtë e mëdhenj grabitqarë që kanë marrë qengjat e vegjël. Dhe kur qengjat thonë midis tyre: "Këta zogj grabitqarë janë të këqij, dhe ai që i ngjan më pak një zogu grabitqar, i kundërt i tij, një qengj, a nuk duhet të jetë i mirë?". atëherë nuk ka asgjë për t'u rrëmbyer në krijimin e këtij ideali, megjithëse zogjtë grabitqarë mund ta konsiderojnë atë paksa tallës dhe ndoshta thonë me vete: "Nuk mbajmë mëri kundër tyre, këtyre qengjave të mirë, madje i duam: asgjë nuk është më e shijshme. se një qengj i butë”.- Fridrih Niçe, *Mbi gjenealogjinë e moralit**Ressentiment* është një ri caktim i dhimbjes që shoqëron ndjenjën e inferioritetit/dështimit të dikujt ndaj një dhi turku të jashtëm. Egoja krijon iluzionin e një armiku, një shkak që mund të “fajësohet” për inferioritetin/dështimin e vet. Kështu, njeriu pengohej jo nga një dështim në vetvete, por nga një "e keqe" e jashtme.

Sipas Kierkegaard-it, *pakënaqësia* ndodh në një "epokë reflektuese, pa pasion", në të cilën popullsia mbyt kreativitetin dhe pasionin tek individët pasionantë. Kierkegaard argumenton se individët që nuk përputhen me masat bëhen koka turku dhe objekt talljeje nga masat, në mënyrë që të ruajnë status quo-në dhe të rrënjosin në masa ndjenjën e tyre të epërsisë.

*Pakënaqësia* vjen nga reaktiviteti: sa më i dobët të jetë dikush, aq më pak aftësia e tij për të shtypur reagimin.  Sipas Niçes, sa më shumë një person të jetë aktiv, me vullnet të fortë dhe dinamik, aq më pak vend dhe kohë i mbetet për të menduar gjithçka që i bëhet, dhe reagimet e tyre (si të imagjinosh se janë në të vërtetë më të mirë) bëhen më pak kompulsive. Reagimi i një personi me vullnet të fortë (një "bishë e egër"  ), kur ndodh, është në mënyrë ideale një veprim i shkurtër: nuk është një mbushje e zgjatur e intelektit të tyre. 

### Max Scheler 
Max Scheler u përpoq t'i vendoste idetë e Niçes në një kontekst më të artikuluar sociologjikisht. Ai filloi duke shqyrtuar sesi vendosen vlerat brenda shoqërisë dhe më pas vazhdoi të analizonte ndarjen apo refuzimin e tyre mbi baza të ndryshme.

### Weber 
Max Weber në "Sociologjia e Fenomenit Fetar" lidh ressentimentin me Judaizmin, një fe etike shpëtimi të një "populli pariah". Weber e përcakton ressentimentin si "një ndërlikim i atij etici fetare të të privilegjuarve që, në kuptimin e shpjeguar nga Nice dhe në kundërshtim të drejtpërdrejtë me besimin e vjetër, mëson se ndarja e pa-barabartë e mallrave tokësore është shkaktuar nga mëkatuesi dhe paligjshmëria e të privilegjuarve dhe se vonë ose herët zemërimi i Zotit do t'i kapë ata."

### Deleuze 
Gilles Deleuze zhvillon në mënyrë të konsiderueshme konceptin e pakënaqësisë siç diskutohet nga Nice në veprën e tij *Nietzsche dhe Filozofia* . Sipas Deleuzi, ressentiment është një gjendje reaktive e qenies që na ndan nga ajo që mund të bëjmë dhe zvogëlon fuqinë tonë për të vepruar. Ai ndjek pikëpamjen e Niçes se sfida si për filozofinë ashtu edhe për jetën është të kapërcejë gjendjen reaktive të gjërave dhe të bëhet aktiv, duke rritur kështu vazhdimisht fuqinë tonë për të vepruar. 

### Girard 
René Girard ndryshon nga Nietzsche duke vlerësuar se pakënaqësia është një mbetje e mos ndjekjes së rivalit mimetik ose të kockës së turkut. Është çmimi i paguar për të kthyer faqen tjetër. Shlyerja mund të arrihej vetëm duke shkuar përtej rivalitetit dhe pakënaqësisë. 

## Shiko gjithashtu 
* Projeksioni psikologjik
* Peter Sloterdijk
* Helmut Schoeck

## Referime