Kriza e Raketave Kubane

parapamje|Gama relative e Il-28, SS-4 dhe SS-5 bazuar në Kubë në milje detare (NM).
**Kriza Kubane e Raketave**, e njohur edhe si **Kriza e Tetorit** (e vitit 1962) (Spanjisht: *Crisis de Octubre*) në Kubë, **Kriza e Karaibeve** (Rusisht: *Karibsky krizis*) në Rusi, ose **Frika e Raketave**, ishte një konfrontim 13-ditor (16 tetor – 29 tetor 1962) midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik, i cili u përshkallëzua në një krizë ndërkombëtare kur vendosjet e raketave amerikane në Itali dhe Turqi, reciprokisht nga sovjetiket u vendosën raketa balistike të ngjashme në Kubë. Pavarësisht kornizës së shkurtër kohore, kriza e raketave Kubane mbetet një moment përcaktues në sigurinë kombëtare amerikane dhe përgatitjen e luftës bërthamore. Konfrontimi shpesh konsiderohet si më i afërti, kur Lufta e Ftohtë arriti të përshkallëzohej në një konflikt të shkallës së plotë, luftë bërthamore.

Në vitin 1961, qeveria amerikane vendosi raketa bërthamore Jupiter në Itali dhe Turqi. Ajo kishte trajnuar gjithashtu një forcë paraushtarake të mërguarve kubanë, të cilën CIA e udhëhoqi në një përpjekje për të pushtuar Kubën dhe për të rrëzuar qeverinë kubane. Duke filluar nga nëntori i atij viti, qeveria amerikane u angazhua në një fushatë terrorizmi dhe sabotimi në Kubë, të referuar si Projekti Kuban, i cili vazhdoi gjatë gjysmës së parë të viteve 1960. Administrata sovjetike ishte e shqetësuar për një zhvendosje kubane drejt Kinës, me të cilën sovjetikët kishin një marrëdhënie gjithnjë e më të thyer. Në përgjigje të këtyre faktorëve, Sekretari i Parë sovjetik, Nikita Hrushovi, ra dakord me kryeministrin kuban, Fidel Kastro, për të vendosur raketa bërthamore në ishullin e Kubës për të penguar një pushtim të ardhshëm. Një marrëveshje u arrit gjatë një takimi të fshehtë midis Hrushovit dhe Kastros në korrik 1962 dhe ndërtimi i një numri objektesh për lëshimin e raketave filloi më vonë atë verë.

Gjatë fushatës për zgjedhjet e vitit 1962 në Shtetet e Bashkuara, Shtëpia e Bardhë mohoi akuzat për muaj të tërë dhe injoroi praninë e raketave sovjetike të pozicionuara afërsisht 140 km larg nga Florida. Më vonë, përgatitjet e raketave u konfirmuan kur një aeroplan spiun U-2 i Forcave Ajrore të SHBA-së prodhoi dëshmi të qarta fotografike të R-12 me rreze të mesme veprimi (emri i koduar i NATO-s SS-4) dhe objektet e raketave balistike R-14 me rreze të ndërmjetme (emri i koduar i NATO-s SS-5).

Kur kjo iu raportua Presidentit John F. Kennedy, ai më pas thirri një takim të nëntë anëtarëve të Këshillit të Sigurisë Kombëtare dhe pesë këshilltarëve të tjerë kryesorë, në një grup që u bë i njohur si Komiteti Ekzekutiv i Këshillit të Sigurisë Kombëtare (EXCOMM). Gjatë këtij takimi, presidenti Kenedi fillimisht u këshillua të kryente një sulm ajror në tokën kubane me qëllim që të komprometonte furnizimet me raketa sovjetike, e ndjekur nga një pushtim i kontinentit kuban. Pas shqyrtimit të kujdesshëm, Presidenti Kennedy zgjodhi një kurs veprimi më pak agresiv, në mënyrë që të shmangte një shpallje lufte. Pas konsultimit me EXCOMM, Kennedy urdhëroi një "karantinë" detare më 22 tetor për të parandaluar që raketa të tjera të arrinin në Kubë. Duke përdorur termin "karantinë", në vend të "bllokadës" (një akt lufte sipas përkufizimit ligjor), Shtetet e Bashkuara ishin në gjendje të shmangnin implikimet e një gjendje lufte. SHBA njoftoi se nuk do të lejonte dërgimin e armëve sulmuese në Kubë dhe kërkuan që armët tashmë në Kubë të çmontoheshin dhe të ktheheshin në Bashkimin Sovjetik.

Pas disa ditësh negociatash të tensionuara, u arrit një marrëveshje midis Kenedit dhe Hrushovit: publikisht, sovjetikët do të çmontonin armët e tyre sulmuese në Kubë dhe do t'i kthenin ato në Bashkimin Sovjetik, duke iu nënshtruar verifikimit të Kombeve të Bashkuara, në këmbim të një deklarate dhe marrëveshjeje publike të SHBA. për të mos pushtuar më Kubën. Fshehurazi, Shtetet e Bashkuara ranë dakord me sovjetikët se do të çmontonin të gjitha MRBM-të e Jupiterit që ishin vendosur në Turqi kundër Bashkimit Sovjetik. Ka pasur debate nëse në marrëveshje është përfshirë apo jo edhe Italia. Ndërsa sovjetikët çmontuan raketat e tyre, disa bombardues sovjetikë mbetën në Kubë dhe Shtetet e Bashkuara e mbajtën karantinën detare në vend deri më 20 nëntor 1962.

Kur të gjitha raketat sulmuese dhe bombarduesit e lehtë Ilyushin Il-28 u tërhoqën nga Kuba, bllokada u mbyll zyrtarisht më 20 nëntor. Negociatat midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik theksuan domosdoshmërinë e një komunikimi të shpejtë, të qartë dhe të drejtpërdrejtë linjë mes dy superfuqive. Si rezultat, u krijua linja telefonike Moskë-Uashington. Një seri marrëveshjesh më vonë reduktuan tensionet SHBA-Sovjetike për disa vite, derisa të dyja palët rifilluan përfundimisht zgjerimin e arsenalit të tyre bërthamor.

Kompromisi e turpëroi Hrushovin dhe Bashkimin Sovjetik, sepse tërheqja e raketave amerikane nga Italia dhe Turqia ishte një marrëveshje e fshehtë midis Kenedit dhe Hrushovit, dhe sovjetikët u panë si tërheqje nga rrethanat që kishin filluar. Rënia e Hrushovit nga pushteti dy vjet më vonë ishte pjesërisht për shkak të turpit të Byrosë Politike Sovjetike si për lëshimet eventuale të Hrushovit ndaj SHBA-së, ashtu edhe për shkak të paaftësisë së tij për të përshpejtuar krizën në radhë të parë. Sipas Dobrynin, udhëheqja e lartë sovjetike e konsideroi rezultatin kubanez si "një goditje për prestigjin e saj në kufi me poshtërimin".

## Shiko edhe 
* Lufta e Ftohtë
* Pushtimi i Panamasë nga Shtetet e Bashkuara

## Referime