Dendrobates tinctorius

**Bretkosa me shigjetë helmuese ngjyrosëse** ( ***Dendrobates tinctorius*** ), e njohur gjithashtu si **bretkosa helmuese e kobaltit**, **tinc** (një pseudonim i dhënë nga ata që janë në hobi të mbajtjes së bretkosave me shigjeta), ose **bretkosa helmuese ngjyrosëse**, është një specie e bretkosës me shigjetë helmuese . Është ndër speciet me ngjyra më të ndryshueshme dhe më të mëdha të bretkosave helmuese me shigjeta. Nodhet në pjesën lindore të Mburojës së Guianës, duke përfshirë pjesë të Guianës Franceze, Guajanës, Surinamit dhe Brazilit . 

## Etimologjia 
Emri specifik, *tinctorius*, vjen, jo nga shumëllojshmëria e ngjyrave, por nga legjendat e disa fiseve indigjene . Thuhet se anëtarët e fisit përdorën helmet e bretkosave për të bërë që pendët e papagallit jeshil të rriteshin me ngjyra të ndryshme.

## Shpërndarja dhe habitati 
Bretkosa me shigjetë helmuese e ngjyrosur ekziston në pjesë të veçanta të Mburojës lindore të Guianës, duke u gjetur në lartësi deri në 600 m (2000 ft) .   Ndërsa kjo specie mund të gjendet në nivelin e detit, ajo gjendet kryesisht në zonat malore, për shembull në kodra ose në bazën e maleve. Izolimi i popullatave supozohet se ka ndodhur si rezultat i erozionit të këtyre malësive dhe përmbytjeve sezonale të zonave ndërmjet zonave.

## Përshkrim 
majtas|parapamje| Mashkulli *Dendrobates tinctorius* "Alanis" duke u ngjitur në kopshtin zoologjik të Cyrihut
Dendrobates tinctorius, i njohur ndryshe si bretkosa helmuese e bojës, është një lloj bretkose e familjes Dendrobatidae e cila gjendet kryesisht në Guajanën franceze, si dhe në disa pjesë të Brazilit, Guajanas dhe Surinamit. Kjo bretkosë është e njohur për ngjyrat e saj të ndezura dhe të ndryshme, të cilat mund të variojnë nga blu elektrike në të verdhë me vija të zeza, duke i shërbyer si një paralajmërim për predatoret për natyrën e saj helmuese. Helmimi i saj prodhohet nga dieta specifike që përfshin insekte dhe araknide të caktuara, të cilat i japin bretkosës toksinat që ajo përdor për mbrojtje.

Dendrobates tinctorius është një specie që është aktive gjatë ditës dhe preferon habitate të lagështa nën kanope të pyjeve tropikale. Ato janë terrestriale dhe shumë territoriale, duke e mbrojtur me zell territorin e tyre. Reproduktimi i tyre ndodh përmes vendosjes së vezëve në tokë, të cilat më pas mbulohen me sperme nga mashkulli. Pas kësaj, vezët zhvillohen në bretkosha të reja jashtë ujit, ndryshe nga shumë specie të tjera të bretkosave që kalojnë një fazë larvare në ujë.

Në kulturën popullore, bretkosat helmuese të bojës janë përdorur nga indigjenët për të helmuar majat e shigjetave të tyre, një praktikë që i jep emrin kësaj bretkose. Sidoqoftë, në kushte të kontrolluara dhe me një dietë të ndryshme, niveli i toksicitetit të Dendrobates tinctorius mund të ulët në mënyrë të konsiderueshme, duke bërë që disa entuziastë të kafshëve shtëpiake t'i mbajnë ato si kafshë shtëpiake.

Megjithëse Dendrobates tinctorius është subjekt i admirimit dhe kërkimit për shkak të ngjyrave dhe veçorive të saj unike, ajo është gjithashtu nën kërcënim nga humbja e habitateve dhe tregtia e paligjshme. Përpjekjet për ruajtjen e saj janë thelbësore për mbijetesën e kësaj specieje të veçantë dhe mbrojtjen e biodiversitetit në habitatet e saj natyrore.
Skeda:Dendrobates_tinctorius_var._Patricia.JPG|alt=D. tinctorius "Patricia"| *D. tinctorius*"Patricia"
Skeda:Dyeing_Poison_Frog_(Dendrobates_tinctorius)_(27596994639).jpg|alt=In Roura, French Guiana|Në Roura, Guiana Franceze
Skeda:Drzewolaz_malarski_Dendrobates_tinctorius_regina_RB1.jpg|alt=D. tinctorius "Regina"| *D. tinctorius*
Skeda:Poison_Dart_Frog_(Dendrobates_tinctorius)_3.jpg|alt=D. tinctorius "Powder Blue"| *D. tinctorius*
Skeda:Tinctorius_Azureus.jpg|alt=D. tinctorius "azureus"| D. tinctorius
Skeda:Dendrobates02.jpg|alt=D. tinctorius "Giant Orange"| *D. tinctorius*
Skeda:Dendrobates.tinctorius.7042.jpg|alt=D. tinctorius "Citronella"| *D. tinctorius*

## Helmi 
Ashtu si shumica e specieve të gjinisë *Dendrobates*, *D.&nbsp;tinctorius* është shumë toksik nëse konsumohet. Ajo prodhon pumiliotoksina dhe allopumiliotoksina që bretkosa i përdor për vetëmbrojtje. Ndërsa pumiliotoksinat janë më të dobëta se alopumiliotoksinat e tyre derivat dhe batrakotoksinat e sekretuara nga speciet *Phyllobates*, ato janë mjaftueshëm toksike për të dekurajuar shumicën e kafshëve që të ushqehen me to. Në rastin e *D.&nbsp;tinctorius*, toksinat shkaktojnë dhimbje, ngërçe dhe ngurtësi kur bretkosat trajtohen përafërsisht. Për shkak të toksinave të bretkosave, kafshët që ushqehen me *D.&nbsp;tinctorius* zakonisht do të mësojë të shoqërojë ngjyrat e ndezura të bretkosave të tilla me shijen e keqe dhe dhimbjen që ndodh pas gëlltitjes së bretkosës. Kjo specie kaq e ndryshueshme, variante të ndryshme ngjyrash të *D.&nbsp;tinctorius* ka shkallë të ndryshme toksiciteti dhe shumë prej tyre mund të shkaktojnë efekte serioze te njerëzit duke përfshirë vdekjen.

## Referencat