Metafizika Libri i Dytë (Aristoteli)

Pjesa 1 (Libri i Dytë)

Hetimi i së vërtetës është në një mënyrë i vështirë, në një tjetër i lehtë. Një tregues i kësaj gjendet në faktin se askush nuk është në gjendje ta arrijë të vërtetën në mënyrë adekuate, ndërsa, nga ana tjetër, ne nuk dështojmë kolektivisht, por secili thotë diçka të vërtetë për natyrën e gjërave, dhe ndërsa individualisht kontribuojmë pak ose aspak për të vërtetën, nga bashkimi i të gjithëve është grumbulluar një sasi e konsiderueshme. Prandaj, meqenëse e vërteta duket të jetë si dera proverbiale, të cilën askush nuk mund të mos arrijë ta godasë, në këtë aspekt duhet të jetë e lehtë, por fakti që mund të kemi një të vërtetë të tërë dhe jo pjesën e veçantë që synojmë tregon vështirësinë prej saj

Ndoshta, gjithashtu, pasi vështirësitë janë dy llojesh, shkaku i vështirësisë aktuale nuk është në faktet, por tek ne. Sepse ashtu si sytë e lakuriqëve të natës janë drejt flakërimit të ditës, kështu është arsyeja në shpirtin tonë për gjërat që janë nga natyra më të dukshme nga të gjitha.

Thjesht duhet të jemi mirënjohës, jo vetëm ndaj atyre me pikëpamjet e të cilëve mund të pajtohemi, por edhe ndaj atyre që kanë shprehur pikëpamje më sipërfaqësore; sepse këto gjithashtu kontribuan diçka, duke zhvilluar përpara nesh fuqitë e mendimit. Është e vërtetë që nëse nuk do të kishte pasur Timoteun, do të kishim qenë pa shumë nga poezia jonë lirike; por nëse nuk do të kishte pasur Phrynis nuk do të kishte Timoteus. E njëjta gjë vlen për ata që kanë shprehur pikëpamje për të vërtetën; sepse nga disa mendimtarë kemi trashëguar mendime të caktuara, ndërsa të tjerët kanë qenë përgjegjës për shfaqjen e të parëve.

Është gjithashtu e drejtë që filozofia duhet të quhet njohje e së vërtetës. Për fundin e njohurive teorike është e vërteta, ndërsa ajo e njohurive praktike është veprim (sepse edhe nëse e konsiderojnë si janë gjërat, njerëzit praktikë nuk studiojnë të përjetshmen, por atë që është relative dhe në të tashmen). Tani ne nuk e dimë një të vërtetë pa shkakun e saj; dhe një gjë ka një cilësi në një shkallë më të lartë se gjërat e tjera nëse për shkak të saj cilësia e ngjashme u përket edhe gjërave të tjera (p.sh. zjarri është gjëja më e nxehtë; sepse është shkaku i nxehtësisë së të gjitha gjërave të tjera) ; kështu që kjo bën që të vërtetat derivate të jenë të vërteta është më e vërteta. Prandaj, parimet e gjërave të përjetshme duhet të jenë gjithmonë më të vërteta (sepse ato nuk janë thjesht ndonjëherë të vërteta, dhe as nuk ka ndonjë shkak të qenies së tyre, por ato vetë janë shkaku i qenies së gjërave të tjera), në mënyrë që siç është respekt i qenies, kështu është edhe në respekt të së vërtetës.

Pjesa 2

Por padyshim që ekziston një parim i parë, dhe shkaqet e gjërave nuk janë as një seri e pafund dhe as pafundësisht e ndryshme në natyrë. Sepse as një gjë nuk mund të shkojë nga një tjetër, si nga materia, ad infinitum (p.sh. mishi nga toka, toka nga ajri, ajri nga zjarri, e kështu me radhë pa u ndalur), as burimet e lëvizjes nuk mund të formojnë një seri të pafund (njeriu për shembull vepron nga ajri, ajri nga dielli, dielli nga grindja, e kështu me radhë pa kufij). Në mënyrë të ngjashme Shkaqet përfundimtare nuk mund të vazhdojnë ad infinitum, - duke ecur për hir të shëndetit, kjo për hir të lumturisë, lumturi për hir të diçkaje tjetër, dhe kështu një gjë gjithmonë për hir të një tjetre. Dhe çështja e thelbit është në rastin e ndërmjetësve, të cilët kanë një mandat të fundit dhe një term para tyre, e para duhet të jetë shkaku i termave të mëvonshëm. Për nëse do të duhej të thonim se cili nga tre është shkaku, duhet të themi e para; sigurisht jo e fundit, sepse afati i fundit nuk është shkaku i asnjërit, madje as i ndërmjetësuesit e, sepse është shkaku vetëm i një. (Nuk bën asnjë ndryshim nëse ka një të ndërmjetme ose më shumë, as nëse ato janë të pafundme ose të fundme në numër.) Por e serive që janë të pafund në këtë mënyrë, dhe të pafund në përgjithësi, të gjitha pjesët deri në ato që janë tani të pranishme janë ashtu të ndërmjetme; kështu që nëse nuk ka të parën nuk ka fare shkak.

As nuk mund të ketë një proces të pafund poshtë, me një fillim në drejtimin lart, kështu që uji duhet të dalë nga zjarri, toka nga uji, dhe kështu që gjithmonë duhet të prodhohet një lloj tjetër. Për një gjë vjen nga një tjetër në dy mënyra - jo në kuptimin në të cilin 'nga' do të thotë 'pas' (siç themi 'nga lojërat Isthmiane vijnë Olimpiani'), por ose (i) pasi burri vjen nga djali , duke ndryshuar djalin, ose (ii) pasi ajri vjen nga uji. Me 'ndërsa burri vjen nga djali' ne do të kuptojmë 'si ajo që ka ardhur të jetë nga ajo që do të jetë' ose 'si ajo që ka mbaruar nga ajo që po arrihet' (sepse ashtu si të bëhesh është midis qenies dhe të mos qenurit, kështu që ajo që po bëhet është gjithmonë midis asaj që është dhe asaj që nuk është; sepse nxënësi është një njeri i shkencës në krijim, dhe kjo është ajo që nënkuptohet kur themi se nga një nxënës një njeri i shkencës është duke u bërë); nga ana tjetër, të vish nga një gjë tjetër pasi uji vjen nga ajri nënkupton shkatërrimin e sendit tjetër. Kjo është arsyeja pse ndryshimet e llojit të mëparshëm nuk janë të kthyeshme dhe djali nuk vjen nga burri (sepse nuk është ajo që do të bëhet diçka që vjen si rezultat i ardhjes në jetë, por ajo që ekziston pas duke u bërë; sepse kështu dita, gjithashtu, vjen nga mëngjesi-në kuptimin që vjen pas mëngjesit; e cila është arsyeja pse mëngjesi nuk mund të vijë nga dita); por ndryshimet e llojit tjetër janë të kthyeshme. Por në të dy rastet është e pamundur që numri i termave të jetë i pafund. Për kushtet e llojit të parë, të qenit të ndërmjetëm, duhet të ketë një fund, dhe kushtet e llojit të dytë të ndryshojnë përsëri në njëra-tjetrën, sepse shkatërrimi i njërit prej tyre është gjenerata e tjetrit.

Në të njëjtën kohë është e pamundur që shkaku i parë, duke qenë i përjetshëm, të shkatërrohet; sepse pasi që procesi i të bërit nuk është i pafund në drejtimin lart, ajo që është gjëja e parë me shkatërrimin e të cilit u bë diçka duhet të jetë jo e përjetshme.

Për më tepër, shkaku përfundimtar është një fund, dhe ai lloj fundi që nuk është për hir të diçkaje tjetër, por për hir të të cilit është gjithçka tjetër; kështu që nëse do të ketë një term të fundit të këtij lloji, procesi nuk do të jetë i pafund; por nëse nuk ka një term të tillë, nuk do të ketë shkak përfundimtar, por ata që mbajnë serinë e pafund eliminojnë të Mirën pa e ditur atë (megjithatë askush nuk do të përpiqej të bënte asgjë nëse ai nuk do të vinte në një kufi); as nuk do të kishte arsye në botë; njeriu i arsyeshëm, të paktën, vepron gjithmonë për një qëllim, dhe ky është një kufi; sepse fundi është një kufi.

Por thelbi, gjithashtu, nuk mund të reduktohet në një përkufizim tjetër që është më i plotë në shprehje. Për përkufizimin origjinal është gjithmonë më shumë një përkufizim, dhe jo i mëvonshmi; dhe në një seri në të cilën termi i parë nuk ka karakterin e kërkuar, as tjetri nuk e ka atë. Më tej, ata që flasin kështu shkatërrojnë shkencën; sepse nuk është e mundur ta kesh këtë derisa dikush të vijë në terma të paanalizueshëm. Dhe dija bëhet e pamundur; sepse si mund të kuptohen gjërat që janë të pafundme në këtë mënyrë? Sepse ky nuk është si rasti i vijës, për ndashmërinë e së cilës nuk ka ndalesë, por që nuk mund ta mendojmë nëse nuk bëjmë një ndalesë (për këtë arsye ai që po gjurmon vijën e pandashme të ndashme nuk mund të numërojë mundësitë e seksionit ), por e gjithë linja gjithashtu duhet të kuptohet nga diçka tek ne që nuk lëviz nga një pjesë në tjetrën.-Përsëri, asgjë e pafund nuk mund të ekzistojë; dhe nëse mundet, të paktën nocioni i pafundësisë nuk është i pafund.

Por thelbi, gjithashtu, nuk mund të reduktohet në një përkufizim tjetër që është më i plotë në shprehje. Për përkufizimin origjinal është gjithmonë më shumë një përkufizim, dhe jo i mëvonshmi; dhe në një seri në të cilën termi i parë nuk ka karakterin e kërkuar, as tjetri nuk e ka atë. Më tej, ata që flasin kështu shkatërrojnë shkencën; sepse nuk është e mundur ta kesh këtë derisa dikush të vijë në terma të paanalizueshëm. Dhe dija bëhet e pamundur; sepse si mund të kuptohen gjërat që janë të pafundme në këtë mënyrë? Sepse ky nuk është si rasti i vijës, për ndashmërinë e së cilës nuk ka ndalesë, por që nuk mund ta mendojmë nëse nuk bëjmë një ndalesë (për këtë arsye ai që po gjurmon vijën e pandashme të ndashme nuk mund të numërojë mundësitë e seksionit ), por e gjithë linja gjithashtu duhet të kuptohet nga diçka tek ne që nuk lëviz nga një pjesë në tjetrën.-Përsëri, asgjë e pafund nuk mund të ekzistojë; dhe nëse mundet, të paktën nocioni i pafundësisë nuk është i pafund.

Por nëse llojet e shkaqeve do të ishin të pafund në numër, atëherë edhe njohuria do të ishte e pamundur; sepse mendojmë se e dimë, vetëm kur kemi konstatuar shkaqet, por ajo që është e pafund nga shtesa nuk mund të kalohet në një kohë të caktuar.

Pjesa 3

Efekti që japin leksionet tek një dëgjues varet nga zakonet e tij; sepse ne kërkojmë gjuhën që jemi mësuar dhe ajo që është ndryshe nga kjo duket jo në mbajtje, por disi e pakuptueshme dhe e huaj për shkak të padëshirimit të saj. Sepse është e zakonshme që është e kuptueshme. Forca e zakonit tregohet nga ligjet, në të cilat elementet legjendare dhe fëminore mbizotërojnë mbi njohuritë tona për to, për shkak të zakonit. Kështu që disa njerëz nuk e dëgjojnë një folës nëse ai nuk flet matematikisht, të tjerët nëse nuk jep shembuj, ndërsa të tjerët presin që ai të citojë një poet si dëshmitar. Dhe disa duan që gjithçka të bëhet me saktësi, ndërsa të tjerët janë të bezdisur nga saktësia, ose sepse nuk mund të ndjekin bashkimin e mendimit ose sepse e konsiderojnë atë si pettifoggery. Sepse saktësia ka diçka të këtij karakteri, kështu që ashtu si në tregti ashtu edhe në argument disa njerëz mendojnë se do të thotë. Prandaj, duhet të jesh i trajnuar tashmë që të dish të marrësh çdo lloj argumenti, pasi është absurde të kërkosh në të njëjtën kohë njohuri dhe mënyrën e arritjes së dijes; dhe nuk është e lehtë të marrësh edhe njërën nga të dy.

Saktësia e imët e matematikës nuk duhet të kërkohet në të gjitha rastet, por vetëm në rastin e gjërave që nuk kanë rëndësi. Prandaj metoda nuk është ajo e shkencës natyrore; sepse me sa duket e tërë natyra ka materie. Prandaj duhet të hetojmë së pari se çfarë është natyra: sepse kështu do të shohim gjithashtu se çfarë trajton shkenca natyrore (dhe nëse i përket një shkence ose më shumë për të hetuar shkaqet dhe parimet e gjërave).