Troja

**Troja** (Greqisht: Τροία) ose **Iliumi** (Greqisht: Ίλιον) ishte një qytet i lashtë i vendosur në Hisarlik në Turqinë e sotme, 30 kilometra në jug-perëndim të Çanakales. Njihet si mjedisi i mitit grek të Luftës së Trojës.

Në literaturën e lashtë greke, Troja portretizohet si një mbretëri e fuqishme e Epokës Heroike, një epokë mitike kur përbindëshat bredhin në tokë dhe perënditë ndërvepruan drejtpërdrejt me njerëzit. Thuhej se qyteti kishte sunduar Troadën derisa Lufta e Trojës çoi në shkatërrimin e tij të plotë nga duart e grekëve. Historia e shkatërrimit të saj ishte një nga gurët e themelit të mitologjisë dhe letërsisë greke, duke u shfaqur dukshëm në *Iliadën* dhe *Odisenë*, si dhe në shumë poezi dhe drama të tjera. Trashëgimia e saj luajti një rol të madh në shoqërinë greke, me shumë familje të shquara që pretendonin prejardhjen nga ata që kishin luftuar atje. Në epokën arkaike, një qytet i ri u ndërtua në vendin ku besohej se qëndronte Troja legjendare. Në epokën klasike, ky qytet u shndërrua në një destinacion turistik, ku vizitorët u linin oferta heronjve legjendarë.

Deri në fund të shekullit të 19-të, studiuesit e konsideronin luftën e Trojës si tërësisht legjendare. Megjithatë, duke filluar nga viti 1871, Heinrich Schliemann dhe Frank Calvert gërmuan vendin e qytetit të epokës klasike, nën rrënojat e të cilit gjetën mbetjet e shumë vendbanimeve të mëparshme. Disa nga këto shtresa ngjajnë me përshkrimet letrare të Trojës, duke bërë që disa studiues të arrijnë në përfundimin se ka një thelb të së vërtetës në legjendat. Gërmimet e mëvonshme nga të tjerët i kanë shtuar të kuptuarit tonë për vendin, megjithëse lidhja e saktë midis mitit dhe realitetit mbetet e paqartë.

Vendi arkeologjik i Trojës përbëhet nga nëntë shtresa kryesore, më e hershme që daton nga epoka e bronzit të hershëm, e fundit nga epoka bizantine. Qyteti mitik zakonisht identifikohet me një nga shtresat e epokës së vonëshme të bronzit, si Troja VI, Troja VIIa ose Troja VIIb. Vendi arkeologjik është i hapur për publikun si një destinacion turistik dhe është shtuar në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 1998.

## Troja legjendare
parapamje|majtas|Një përshkrim i shekullit të 18-të të thesit legjendar të Trojës.

Vepra kryesore letrare e vendosur në Trojë është *Iliada*, një poemë epike e epokës arkaike që tregon historinë e vitit të fundit të Luftës së Trojës. Iliada portretizon Trojën si kryeqytetin e një mbretërie të pasur dhe të fuqishme. Në poemë, qyteti duket të jetë një fuqi e madhe rajonale e aftë për të thirrur aleatë të shumtë për ta mbrojtur atë.

Vetë qyteti është ndërtuar mbi një kodër të pjerrët, i mbrojtur nga mure të mëdha guri të pjerrëta, kulla drejtkëndëshe dhe porta masive, dyert prej druri të të cilave mund të mbyllen me bulona. Rrugët e qytetit janë të gjera dhe të mirëplanifikuara. Në majë të kodrës ndodhet Tempulli i Athinës si dhe pallati i mbretit Priam, një strukturë e madhe me dhoma të shumta rreth një oborri të brendshëm.

Në *Iliadë*, akeanët ngritën kampin e tyre pranë grykëderdhjes së lumit Skamander, ku lanë anijet e tyre. Vetë qyteti qëndronte në një kodër përtej fushës së Skamanderit, ku zhvillohen shumica e luftimeve.

Përveç Iliadës, ka referenca për Trojën në veprën tjetër kryesore që i atribuohet Homerit, *Odiseja*, si dhe në literaturë të tjera të lashta greke (siç është Oresteia e Eskilit). Legjenda homerike e Trojës u përpunua nga poeti romak Virgjili në Eneidën e tij. Rënia e Trojës me historinë e kalit të Trojës dhe sakrificën e Poliksenës, vajzës më të vogël të Priamit, është subjekt i një eposi të mëvonshëm grek nga Quintus Smyrnaeus ("Quintus i Smirnës").

Grekët dhe romakët morën në fakt historikitetin e Luftës së Trojës dhe identitetin e Trojës Homerike me një vend në Anadoll në një gadishull të quajtur Troad (Gadishulli Biga). Aleksandri i Madh, për shembull, e vizitoi vendin në vitin 334 para Krishtit dhe aty bëri sakrifica në varret e lidhura me heronjtë homerikë Akilin dhe Patroklin.