Arsimi në Moldavi

në Kishinau]]
**Arsimi në Moldavi** aktualisht është përgjegjësi e Ministrisë së Arsimit, Kulturës dhe Kërkimit . 

## Historia 
Në vitin 1990, një moldav mesatar kalonte gjashtë vjet në shkollë dhe vetëm 30% e njerëzve mbi 15 vjeç kishin përfunduar arsimin e mesëm. Pas përfundimit të sundimit sovjetik, u vendosën reforma që kërkonin që shtetasit të merrnin një arsim bazë mbi 10 vjet, i ndjekur nga regjistrimi në një shkollë teknike ose në një institucion të arsimit të lartë. 

## Arsimi fillor dhe i mesëm 
Që nga viti akademik 2007-2008, Moldavia kishte dhjetë lloje shkollash fillore dhe të mesme:

* Kopshtet pranojnë fëmijë nga 3 deri në 5-6 vjeç.
* Shkollat fillore, klasat 1-4
* Palestra, klasat 5-9
* Licetë, klasat 10-12, provimi i diplomës Bacalaureat
* Shkollat e përgjithshme, klasat 10-11, pa provim Bacalaureat, nuk mund të vazhdojnë me arsim të lartë
* Licetë e Mbrëmjes, klasat 10-13, Provimi i Bacalaureat
* Shkollat e zanateve, 1 vit (klasa 12), pa provim Bacalaureat, nuk mund të vazhdohet me arsim të lartë.
* Shkolla profesionale, 3 vjet (klasat 10-12), pa provim Bacalaureat, por mund të vazhdohet me arsim të lartë
* Licetë profesionale, 3 vjet (klasat 10-12), provimi i diplomës Bacalaureat
* Kolegje ( *Colegii* ), 3 deri në 4 vjet, provimi i diplomës Bacalaureat është opsional, por mund të vazhdohet me arsim të lartë
* Shkollat speciale, klasat 1-11, pa provim Bacalaureat, nuk mund të vazhdojnë me arsim të lartë.

### Konventat e vlerësimit 
Nota më e ulët në sistemin arsimor moldav është 1, më e larta është 10. Për të kaluar një kurs, një lëndë ose një provim, studenti duhet të marrë një notë 5 ose më të lartë.

## Arsimi i lartë 
Në Moldavi, ka 19 institucione shtetërore dhe 12 private të arsimit të lartë,  me një total prej 81,669 studentësh në vitin shkollor 2015-16.

Në universitetet, institutet dhe akademitë e Moldavisë ka 6,200 anëtarë të fakultetit (mesatarisht 1 anëtar i fakultetit për 20.3 studentë). Nga këta, vetëm 2,700 (43%) mbajnë gradën doktoraturë, përfshirë 358 (5.8%) që mbajnë edhe gradën më të lartë akademike: Habilitim . Anëtarët e fakultetit moldav zakonisht japin mësim rreth 20 orë në javë (një nga ngarkesat më të larta të punës në botë).

52.5% e studentëve studiojnë ekonomi, drejtësi, shkenca shoqërore ose në disa fusha që Ministria moldave e Arsimit i quan në faqen e saj të internetit "fushat e formimit profesional", 18.4% studiojnë inxhinieri dhe arkitekturë, 16.0% - arsim . Ofrohen gjithsej 90 specializime (degë të larta).

101,100 studentë, ose 80.2%, paguajnë për studimet e tyre (nga 2,000 deri në 7,300 lei moldave në vit, pra nga 120 deri në 430 euro në vit). Shteti po përpiqet të rrisë numrin e vendeve të ofruara falas kur studentët pranohen në universitetet publike: kishte 5,085 në vitin 2001, 5,290 në vitin 2002, 5,628 në vitin 2003, 6,354 në vitin 2004, 7,048 në vitin 2005, 7,835 në vitin 2006, por kjo normë (54% gjatë 5 viteve) është më e ulët se norma e rritjes (65% gjatë së njëjtës periudhë) në numrin total të vendeve. 15% e vendeve falas janë të rezervuara dhe u shpërndahen kandidatëve nga familje me të ardhura të ulëta. Në përpjekje për t'i mbështetur ata, shteti u jep bursa 70% të studentëve që zënë vendet falas, pra 14.4% të numrit të përgjithshëm të studentëve. Që nga 1 janari 2006, këto bursa janë në tre kategori: 210, 230 ose 270 lei moldave në muaj, pra përkatësisht 12, 14 ose 16 euro në muaj.

78.4% e studentëve studiojnë në rumanisht, që korrespondon afërsisht me grupin përkatës gjuhësor,   ndërsa 19.5% studiojnë në rusisht (duke përfshirë anëtarët e grupeve të tjera gjuhësore si gagauzishtja ose bullgarishtja).  Gjuhët e huaja janë bërë gjithnjë e më pak të njohura vitet e fundit: 1.8% kanë studiuar në anglisht ose frëngjisht gjatë vitit shkollor 2010-2011, krahasuar me 3.2% në vitin 2006. 

### Kurrikula 
Aktualisht, të diplomuarit marrin dy lloje diplomash: një lloj për përmbushjen e kurrikulës dhe provimin e *licencës*, dhe një lloj të dytë, nëse përveç kësaj ata shkruajnë një punim për diplomë licence.

Ministria e Arsimit e përcakton objektivin e saj strategjik për arsimin e lartë si "integrimin në hapësirën e përbashkët evropiane për arsimin e lartë dhe pjesëmarrjen aktive në ndërtimin e saj". Në vitin 2005, Moldavia nënshkroi angazhimin për të zbatuar marrëveshjet e procesit të Bolonjës . Duke pasur parasysh këtë, që atëherë kanë ndodhur disa ndryshime:

* riorganizimi nga 1 shtatori 2005 i arsimit të lartë në një cikël universitar prej 3-4 vitesh dhe një cikël master prej 1-2 vitesh
* angazhim për të kopjuar ligjet evropiane dhe për t'i miratuar ato me shumicë
* përpunimi dhe zbatimi i një *Plani Kornizë* për ciklin e parë (universitar)
* përpunimi i një *Liste të re Klasifikimi të Specialiteteve* për ciklin universitar
* përpunimi i një *Udhëzuesi Zbatimi* për një *Sistem Kombëtar të Krediteve të Transferueshme* dhe institucionalizimi i këtij sistemi në të gjitha universitetet dhe kolegjet.
* zbatimin e futjes së një *dosjeje arsimore* në një format unik evropian, si një shtesë e *diplomës së licencës*

Objektivat e deklaruara të Ministrisë së Arsimit në ndërmarrjen e këtyre veprimeve janë:

* përmirësimi i cilësisë së arsimit të lartë në vend
* rritja e lëvizshmërisë kombëtare dhe ndërkombëtare të studentëve dhe pedagogëve
* duke përvetësuar dhe zbatuar "vlerat evropiane të arsimit universitar" në sistemin arsimor të Moldavisë

Cilësia e arsimit të lartë është shpallur  . Në këtë kontekst, një përparësi kryesore shpallet zbatimi i *Kornizës Kombëtare të Kualifikimeve për Formim Profesional*, e cila do të përcaktojë "përfundimet dhe kompetencat arsimore", "minimumin e detyrueshëm të realizimit në arsimin e lartë", dhe do të lehtësojë disi rritjen e "cilësisë së përgatitjes së të diplomuarve për ekonominë kombëtare", si dhe do të kontribuojë disi në "sigurimin e rritjes së vazhdueshme të cilësisë së arsimit".

Universiteteve dhe kolegjeve u thuhet të fillojnë krijimin e "sistemeve të tyre të menaxhimit të brendshëm të cilësisë", me qëllim "organizimin e procesit të brendshëm të sigurimit të cilësisë, në përputhje me standardet kombëtare dhe kërkesat e sistemeve të vlerësimit të jashtëm".

## Shih edhe 
* Universiteti Shtetëror i Moldavisë

## Lidhje të jashtme 
* Ministria e Arsimit e Moldavisë

## Referime