Mongozi i Xheksonit

**Mongozi** **i Xheksonit** ose **mangusta e Xheksonit** ( *Bdeogale jacksoni* ) është një specie mongozi që i përket gjinisë Bdeogale . Zbuluar në 1889 nga Frederick John Jackson , Oldfield Thomas në 1894 e përshkroi atë si Galeriscus jacksoni . Ёshtë i lidhur me mongozin këmbzi të së njëjtës nëngjinis Galeriscus dhe të dy ndonjëherë janë të bashkuar në një specie të vetme.

Me një gjatësi koke dhe trupi më shumë se 50 cm (20 in) dhe një peshë trupore prej 2-3 kg (4,4–6,6 lb), është një mongoz i madhe. Leshi i tij i gjatë dhe i dendur është i zi me të bardhën e kuqërremtë, fyti dhe faqet e qafës janë shumë të verdha, këmbët janë ngjyrë kafe të errët ose të zezë, dhe bishti i shkurret është i bardhë.

Mangusta e Xhaksonit ushqehet me brejtës dhe insekte , veçanërisht në milingonat , dhe është kryesisht krijesë nate dhe ndoshta e vetmuar. Gama e tij e shpërndarjes në Kenia , Uganda dhe Tanzania është e kufizuar në disa rajone malore . Duket se është e rrallë, dhe në vitin 2008, IUCN e klasifikoi atë si të gati i kërcënuar .

## Anatomia 
Mongozi i Xheksonit është një mongoz i madhe me një bisht të shkurret. Gjatësia e tij e kokës dhe e trupit është 50,8–57,1 cm (20,0–22,5 in), gjatësia e bishtit të tij është 28.3 deri në 32.4 centimetra, gjatësia e tij e këmbëve të pasme është 8,6 deri në 10.8 cm, gjatësia e veshëve të tij është 2,3 deri 3.5 cm dhe pesha e trupit të saj 2 –3 kg.  Kafshët e reja por tashmë të rritura mund të jenë dukshëm më të vogla se të rriturit . Nga mongozi me këmbë të zeza, dallohet nga leshi i tij shumë më i gjatë, veçanërisht në bisht, dhe ngjyrat e verdha në qafë dhe fyt.

Leshi i gjatë dhe i dendur dorsal është gri me të zezë dhe e bardhë. Flokët dorsale janë të gjatë 20 mm (0,79 in) me unaza të zeza dhe të bardha. Mjekra është e bardha kafe dhe fyti dhe faqet e qafës janë shumë të verdha. Këmbët janë kafe të errët ose të zezë dhe bishti është i bardhë. Ana anale e sipërme është gri e lehtë dhe nënshartesa është e dendur dhe leshi.

Dhëmbët e mangustës së Xheksonit është tipike për mongozat.  Numri i përgjithshëm i dhëmbëve është 40 dhe formula e dhëmbëve është 3.1.4.23.1.4.2  × 2 = 40 .

## Habitati dhe dieta 
Habitatet e mangustë së Xheksonit jetojnë në pyjet kodrinor ,zona me bambu, dhe pyjet e ultësirave në afërsi të maleve. Dendësia e popullsisë është e ulët.  Ndoshta gjuan në rretjën e trashë barishtore rreth kënetave . 

Mongozi i Xheksonit është mishngrënës , insektivor dhe mirmekofag . Në malet Aberdare, numri i artikujve ushqimore ishte mbi 50% brejtës , duke përfshirë Otomys , Dasymys dhe Praomys dhe 40% insektet , kryesisht milingonat të gjinisë Anomma , por edhe me brumbuj dhe vemjet . Milipedi , kërmijtë , hardhucat dhe vezët e gjarpërinjve gjithashtu ishin konsumuar. Rreth 80% dietës së të miturve ishite brejtës, duke përfshirë Otomys  , minjtë e vërtetë dhe Praomys . Ata gjithashtu ushqeheshin me brumbuj, hardhucë, zogj dhe disa lloje milingonash. Përballja me kolonitë e milingonave mund të varet nga pjekuria dhe mësimi, gjë që sugjeron një adaptim evolucionar të kohëve të fundit në këtë dietë.

Mangusta e Xheksonit është kryesisht krijesë nate dhe krepuskulare . Në Malet Udzungwa, 73% e 25 fotove të marra nga kamerat-kurth gjatë natës u qëlluan midis 7 pasdite dhe mesnatës. Ndoshta është i vetmuar, por shpesh shihet në çifte dhe herë pas here në grupe prej katër vetash. Asgjë nuk dihet për riprodhimin e tij . 

## Shpërndarja 
Gama shpërndarjes së mangustës së Xhekson është shumë e kufizuar. Dihet nga Kenia qendrore dhe ajo jugore , Uganda juglindore dhe malet Udzungwa 900 km në jug në Tanzania qendrore , ku u regjistrua për herë të parë në 2001/02. Në Aberdare Range , masivi i maleve të Kenias dhe masivi i maleve të Elgonit , ndodh në lartësi deri në 3300 m mbi nivelin e detit. Në malet Udzungwa, duket shumë e lokalizuar dhe është regjistruar vetëm brenda pyllit Matundanë një maksimum prej 2.65 km larg.  Mund të banojë në masivë të tjerë të Maleve të Harkut Lindor , përfshirë Malet Uluguru , Malet Nguru dhe Malet Usambara .

## Klasifikimi 
Mangusta e Xheksonit zakonisht konsiderohet një specie e gjinisë Bdeogale .Ёshtë më i lidhur me mongozin me këmbë të zezë ( Bdeogale nigripes ),  nga e cila dallohet për dallimet në kafkë dhe lëkurë. Të dy ndonjëherë janë të bashkuar në speciet Bdeogale nigripes  ose në nëngjininë Galeriscus ,  ose ato janë të ndara nga Bdeogale si gjini e veçantë Galeriscus .

Mongozi i Xheksonit trajtohet si një specie e veçantë nga Allen (1939), Rosevear (1974),  Corbet and Hill (1980),  Honacki et al. (1982),  Nowak and Paradiso (1983), Corbet and Hill (1986), Schliemann (1988), Corbet and Hill (1991), Nowak (1991), Wozencraft (1993), Kingdon (1997), Nowak (1999), Pavlinov (2003), Wozencraft (2005), Van Rompaey et al. (2008) dhe Gilchrist et al. (2009). Kingdon (1977) e trajton atë si një nëspecie të mongozës me këmbë të zeza dhe Dücker (1972) gjithashtu i konsideron ato si të veçantë .

Asnjë specifik i mangustës së Xheksonit nuk është përshkruar. 

## Nomenklatura 
Oldfield Thomas në qershor 1894 përshkroi mongozën e Xheksonit si specie të tipit Galeriscus jacksoni të gjinisë së re Galeriscus . Ai specifikoi lokalitetin tip si Mianzini në tokën e Maasai në një lartësi prej 8000 ft (2438 m) mbi nivelin e detit. Reginald Ernest Moreau , George Henry Evans Hopkins dhe Robert William Hayman në vitin 1945/46 kufizuan lokalitetin e tipit në Mianzini në disa milje në lindje-juglindje të Liqenit Naivasha , në skajin jugor të Plateau Kinangop dhe në një lartësi prej 9000 ft (2743 m).

Frederick John Jackson zbuloi mangozën e Xheksonit në 1889 dhe në 1894 dërgoi një lëkurë pa kafkë në Muzeun Britanik në Londër. I humbur nga ekzemplari i tipit të varfër dhe jo të plotë , Thomas fillimisht besoi se ishte i lidhur me grisonët . Paul Matschie në 1895 e quajti atë Massaimarder (gjermanisht, "shqathi i Maasait"),  por ishte i pari që e njohu atë si Bdeogale . Reginald Innes Pocock në 1916, gjithashtu, e konsideroi Galeriscus një sinonim të Bdeogales . Ned Hollister në vitin 1918 supozoi se ishte një nënspecie gjeografike e mongozës këmbëzi. 

## Popullata dhe konservimi 
Mangusta e Xheksonit ka një popullsi të izoluar dhe duket të jetë e rrallë. Megjithatë, nuk ka të dhëna të besueshme për popullsinë e tij. Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës në vitin 2008 klasifikuar atë si afër i kërcënuara , pothuajse cilësuar si të kërcënuara . Kjo u justifikua me rënien e supozuar të tij në madhësinë e popullsisë 20-25% brenda 15 viteve të fundit për shkak të shkatërrimit të habitatit . Duke pasur parasysh varësinë e tij nga habitati pyjor, kërcënimi kryesor i tij ka të ngjarë të jetë humbja e vazhdueshme e pyjeve.Ёshtë klasifikuar si i njohur në mënyrë të pamjaftueshme në 1988, 1990 dhe 1994, dhe si i cenueshëm në 1996.

Disa popullsi të mongoztit të Xheksonit janë në zona të mbrojtura , përfshirë Parkun Kombëtar Aberdare , Parkun Kombëtar Mount Kenia , me siguri Parkun Kombëtar Mount Elgon dhe Parkun Kombëtar të Maleve Udzungwa . Në Tanzani, të gjitha lokalitetet e konfirmuara janë brenda zonave të mbrojtura. Ёshtë gjithashtu ndoshta më e shpërndarë sesa dihet aktualisht. De Luca dhe Rovero (2006) rekomandojnë mbrojtjen e plotë të pyjeve ngjitur me Parkun Kombëtar të Maleve Udzungwa dhe një studim të pyjeve të tjerë të varur nga ujërat nëntokësore të Afrikës Lindore për praninë e tij.

## Referenca