Rinoceronti Javanez

**Rinoceronti Javanez** (*Rhinoceros sondaicus*), i njohur gjithashtu si **rinoceronti Sunda**, është një anëtar shumë i rrallë i familjes së Rinocerotidae dhe një nga pesë ekzistues e rinocerontëve . Ai i përket së njëjtës gjini si rinoceronti indian , dhe ka lëkurë të ngjashme me atë, por në 3.1-3.2 m (10-10 ft) në gjatësi dhe 1.4-1.7 m (4.6-5.6 ft) në lartësi, ai është më i vogël (më afër madhësisë së rinocerontëve të zinj të gjinisë Diceros ). Briri i tij zakonisht është  i shkurtër ,25 cm (9.8 in), dhe është më i vogël se ato të llojeve të tjera të rinocerontëve. Vetëm meshkujt e rritur kanë brirë; femrave i mungojnë .

Rinocerontët javan shkonin nga ishujt e Javës dhe Sumatrës  , në të gjithë Azinë Juglindore, dhe në Indi dhe Kinë . Speciet janë të rrezikuar në mënyrë kritike , me vetëm një popullatë të njohur në të egër, dhe asnjë individ në robëri. Ky është ndoshta gjitari më i rrezikuar i madh në Tokë,  me një popullsi prej si pak si 58-61 në Parkun Kombëtar  Ujung Kulon  në majë perëndimore të Javës në Indonezi . Një popullsi e dytë në Parkun Kombëtar të Cat Tiennë Vietnam është shpallur nga disa grupe konservimi të zhdukur në vitin 2011. Rënia e rinocerontëve javan i atribuohet gjuetis , kryesisht për bririn e tyre, të cilat vlerësohen shumë në mjekësinë tradicionale kineze , duke fituar deri në 30,000 USD për kg në tregun e zi . Ndërsa rritja e pranisë evropiane në rangun e tyre, gjuetia e trofeve gjithashtu u bë një kërcënim serioz. Humbja e habitatit, veçanërisht si rezultat i luftërave, siç është Lufta e Vietnamit , në Azinë Juglindore, ka kontribuar gjithashtu në rënien e llojeve dhe pengon shërimin. Gama e mbetur është brenda një zone kombëtare të mbrojtur, por rinocerontët janë ende në rrezik nga gjuetarët, sëmundjet dhe humbja e diversitetit gjenetik që çon në depresionin e brendshëm .

Rinoceronti javan mund të jetojë rreth 30-45 vjet në të egër. Ai historikisht kishte banuar në ultësira , kullota të lagështa, dhe sipërfaqe të mëdha ku kishte përmbytje. Ai është kryesisht i vetmuar, me përjashtim të shoqërimit dhe rritjes së pasardhësve, edhe pse grupet mund të mblidhen herë pas here për kullotje dhe ngrënjes së kripës. Përveç njerëzve, të rriturit nuk kanë grabitqarë në rangun e tyre. Rinoceronti javan zakonisht i shmang njerëzit. Shkencëtarët dhe konservatorët rrallë i studiojnë kafshët drejtpërsëdrejti për shkak të rrallimeve të tyre ekstreme dhe rrezikut të ndërhyrjes në një specie të tillë të rrezikuar. Studiuesit mbështeten në kurthe kamera dhe mostrat fekale për të vlerësuar shëndetin dhe sjelljen. Rrjedhimisht, rinoceronti javan është më së paku studiuar nga të gjitha llojet e rinocerontëve. Dy rinoceront të rritur me viçat e tyre u filmuan në një video të shkaktuar nga lëvizja e lëshuar më 28 shkurt 2011, nga WWF dhe Autoriteti i Parkut Kombëtar të Indonezisë, i cili provoi se po vazhdon të mbijetojë në të egër. Në prill të vitit 2012, Autoriteti i Parqeve Kombëtare lëshoi ​​video që tregon 35 rinoceront individual javan, duke përfshirë çiftet e nënës / pasardhësve dhe të rriturit e tjerë. Ka vetëm 58 deri në 68 individë të mbetur në të egër, dhe asnjë në robëri, pas vdekjes së një rinoceronti mashkull të quajtur Sanson. Sansoni vdiq në prill të vitit 2018 në moshën 30 vjeçare, shumë më i ri se jetëgjatësia e zakonshme e 50 deri në 60 vjet, kështu që testimi i ADN po zhvillohet për të treguar shkakun e vdekjes, duke përfshirë mundësinë e helmimi nga bimët.

## Taksonomia dhe emërtimi 
Studimet e para të rinocerontit javan nga natyralistët jashtë rajonit të tij u zhvilluan në vitin 1787, kur dy kafshë u qëlluan në Java. Kafkat u dërguan te natyralisti i mirënjohur hollandez Petrus Camper , i cili vdiq në 1789 para se ai të ishte në gjendje të botonte zbulimin e tij se rinoceronti javan ishin një specie e dallueshme. Një tjetër rinoceront javan u qëllua në ishullin e Sumatrës nga Alfred Duvaucel , i cili dërgoi mostrën tek nipi i tij Georges Cuvier , shkencëtari i famshëm francez. Cuvier njohu kafshën si një specie të veçantë në 1822, dhe në të njëjtin vit ai u identifikua nga Anselme Gaëtan Desmarestsi si Rhinoceros sondaicus . Ishte speciea e fundit e rinocerontëve I zbuluar. Desmarest fillimisht identifikoi rinocerontin si nga Sumatra, por më vonë ndryshoi këtë për të thënë se ekzemplari i tij ishte nga Java. 

Emri i gjinisë Rhinoceros , i cili gjithashtu përfshin rinocerontin indian, rrjedh nga fjalët e lashtë greke ῥίς ( rhis ), që do të thotë "hundë" dhe κέρας ( ceras ), që do të thotë "bri"; sondaicus rrjedh nga sunda, rajoni biogeografik që përfshin ishujt e Sumatra, Java, Borneo , dhe ishujt më të vegjël përreth. Rinoceronti javan është i njohur edhe si rinoceronti më i vogël me një brirë (në kontrast me rinocerontët më të mëdhenj me një brirë, një emër tjetër për rinocerontin indian).

Nga tre nëngrupet e dallueshme, vetëm një ende dihet të ekzistojë:

*       **R. s. sondaicus**  i njohur si **rinoceronti javan indonezian** , dikur jetonte në Java dhe Sumatra. Popullsia, e vlerësuar në 63 individë, tani është e kufizuar në Parkun Kombëtar Ujung Kulon në majën perëndimore të ishullit të Javës. Një studiues ka sugjeruar se rinoceronti javan në Sumatra i përkiste një subspecies të dallueshme, R. s. floweri , por kjo nuk është pranuar gjerësisht.
*       **R. s. Annamiticus** , i njohur si **rhinoceros javan vietnamez** , Rhinoceros sondaicus annamiticuose **rinoceront vietnamez** , dikur jetonte në të gjithë Kinën e Jugut , Vietnam , Kamboxhia , Laosi, Tajlandë dhe Malajzi . Annamiticus subspecific rrjedh nga malin Annamite në Azinë Juglindore, pjesë e vargut të këtij lloji. Në vitin 2006, një popullsi e vetme, e vlerësuar në më pak se 12 rinoceront të mbetur, jetonte në një zonë të pyllit të ultësirës në Parkun Kombëtar të Cat Tiennë Vietnam. Analiza gjenetike sugjeroi se këtë nënspecie dhe rinocerontët javan indonezian së bashku ndanë një paraardhës të përbashkët midis 300,000 dhe 2 milion vjet më parë. Individi i fundit i njohur i kësaj popullate u qëllua nga një gjatar në vitin 2010. 
*       **R. s. inermis** , i njohur si **rhinoceros indian Javan**  , dikur varionte nga Bengali në Burma , por supozohet të jetë zhdukur para vitit 1925 Inermisi subspecies do të thotë "i paarmatosur", pasi karakteristika më dalluese e kësaj nënspecie është brirët e vegjël tek meshkujt, dhe mungesa e qartë e bririt tek femra. Mostra origjinale e kësaj specie ishte një femër . Situata politike në Birmania ka penguar një vlerësim të specieve në atë vend, por mbijetesa e tij konsiderohet e pamundur.

**Evolucioni** 
parapamje|Në foto këtu është rinoceronti indian,specie e lidhur më ngushtë me rinoceront Javanit; ata janë dy anëtarë të  gjinis Rhinoceros .
Paraardhësi i rinocerontit  mbahen të kenë divergjencë të parë nga perisodaktilët e tjerë në Eocenin e hershëm . Krahasimi i ADN mitohondriale sugjeron paraardhësit e rinocerontit moderne të ndarë nga paraardhësit e Equidae rreth 50 milion vjet më parë.  Familja e tanishme, Rhinocerotidae, u shfaq së pari në Eocenën e Vonë në Euroazi , dhe paraardhësit e specieve të rinocerontëve ekzistues të shpërndarë nga Azia që filluan në Miocene . 

Rinoceronti indian dhe javan, të vetmit anëtarë të gjinisë Rhinoceros, fillimisht u shfaqen në rekordin  e fosileve në Azi rreth 1.6 milion-3.3 milion vjet më parë. Vlerësimet molekulare, megjithatë, sugjerojnë se dy llojet dallohen nga njëri-tjetri shumë më herët, rreth 11.7 milion vjet më parë.  Ndonëse i përkasin të njëtin gjini  , rinoceronti indian dhe javan nuk besohet të jetë e lidhur ngushtë me llojet e tjera të rinocerontëve. Studimet e ndryshme kanë hipoteza se ata mund të jenë të lidhura ngushtë me të zhdukurin Gaindatherium ose Punjabitherium . Një analizë e hollësishme klasës Rinocerotidae vendosur rinocerontin dhe Punjabitherium në një degë me Dicerorhinus , rinocerontin Sumatran. Studime të tjera kanë sugjeruar se rinoceronti sumatrani është më i lidhur ngushtë me dy speciet afrikane. Rinoceronti sumatran mund të ketë ndryshuar nga rinocerontët e tjerë aziatik 15 milion vjet më parë,  ose  në 25.9 milion vjet më parë bazuar në të dhënat mitokondriale. 

## Përshkrimi 
parapamje|Rinoceronti javan, rreth vitit 1900
Rinoceronti java është më i vogël se rinoceronti indian, dhe është afër madhësisë së rinocerontëve të zinj. Është kafsha më e madhe në java dhe kafsha e dytë më e madhe në Indonezi pas elefantit aziatike. Gjatësia e rinocerontit javan përfshirë kokën e tij është 2 deri në 4 metra (6.5 deri në 13 këmbë), dhe mund të arrijë një lartësi prej 1.4-1.7 m (4.6-5.6 ft). Të rriturit  peshojnë ndërmjet 900 dhe 2300 kg (1.980 dhe 5.070 lb), megjithëse një studim për të mbledhur matje të sakta të kafshëve nuk është kryer asnjëherë dhe nuk është prioritet për shkak të statusit të tyre ekstrem të ruajtjes.  Asnjë ndryshim i madh në madhësi shihet midis gjinive, por femrat mund të jenë pak më të mëdha. Rinoceronti në Vietnam duket të jetë dukshëm më i vogël se ai i javan, bazuar në studimet e provave fotografike dhe matjeve të gjurmëve të këmbëve të tyre. 

Ashtu si rinoceronti indian, rhinoceros javan ka një bri të vetëm (llojet e tjera ekzistuese kanë dy brirë). Briri i tij është më i vogli i të gjithë rinocerontëve ekzistuese, zakonisht më pak se 20 cm (7.9 in) me më të gjatë të regjistruara vetëm 27 cm. Vetëm meshkujt kanë brirë. Rinocerontët femra javan janë të vetmet rinoceront ekzistues që mbeten të pahijshëm në moshë madhore, edhe pse ato mund të zhvillojnë një përplasje të vogël prej një inç ose dy në lartësi. Rinoceronti javan nuk duket se përdor shpesh bririn e tij për të luftuar, por në vend të kësaj përdoret për të korrur baltë në rrymat, për të rrëzuar bimët për të ngrënë dhe për të hapur rrugët përmes bimësisë së trashë. Ngjashëm me llojet e tjera ,rinoceronti javan ka një buzë të gjatë, të theksuar, e cila e ndihmon në kapjen e ushqimit. Dhëmbët e tij të ulët janë të gjata dhe të mprehta; kur rinoceronti javan lufton, ai përdor këto dhëmbë. Ashtu si të gjith rinocerontët, rinoceronti javan nuhat dhe dëgjon mirë, por ka një shikim shumë të dobët. Ata vlerësohen të jetojnë për 30 deri në 45 vjet. 

Lëkura pa flokë, e zbehtë ose gri-kafe bie në copa në shpatull, mbrapa . Lëkura ka një model mozaik natyral, i cili i jep rinocerontit një pamje të blinduar. Mbulesat e qafës së rinocerontit javan janë më të vogla se ato të rinocerontit indian, por ende formojnë një shalë mbi supe. Për shkak të rreziqeve të ndërhyrjes me një specie të tillë të rrezikuar, megjithatë, rinoceronti javan është studiuar kryesisht nëpërmjet marrjes së mostrave fecal dhe kurtheve të kamerave. Ato rrallë ndeshen, vërehen ose maten direkt.

## Shpërndarja dhe habitati 
parapamje|Parku Kombëtar i Ujung Kulonit në Java është shtëpia e të gjitha rinocerontëve të mbetur Javan.
Rinoceronti javan është një kafshë e vetme, me përjashtim të çifteve të mbarështimit dhe nënave me viça. Nganjëherë ata grumbullohen në grupe të vegjël ku ka lëngje kripë dhe vende me baltë. Përpëlitej në baltë është një sjellje e zakonshme për të gjitha rinocerontët; aktiviteti u lejon atyre të ruajnë temperaturat e freskëta të trupit dhe ndihmojnë në parandalimin e sëmundjeve dhe infektimit të parazitëve. Rinocerontët e Javan nuk gërmojnë në përgjithësi , duke preferuar përdorimin e gropave të kafshëve të tjera ose gropa natyrale, të cilët do ta përdorin bririn e tij për t'u zgjeruar. Lëngjet e kripës janë gjithashtu shumë të rëndësishme për shkak të lëndëve ushqyese thelbësore që rinoceronti merr nga kripa. Territori i meshkujve janë më të mëdha në 12-20 km (7.5-12.4 mi) ² krahasuar me femrat, të cilat janë rreth 3-14 km (1.9-8.7 mi) ². Territoret e meshkujve mbivendosen me njëri-tjetrin më pak se ato të femrës. Nuk dihet nëse ka luftime territoriale. 

Meshkujt shënojnë territoret e tyre me grumbuj plehrash dhe me spërkatje të urinës . Këmba të bëra me fidanë të përdredhur gjithashtu duket se përdoren për komunikim. Anëtarët e llojeve të tjera të rinocerontëve kanë një zakon të veçantë për të defekuar në grumbujt masiv të plehrave të rinocerontit dhe pastaj të heqin këmbët e tyre të pasme në pleh. Kjo përshtatje në sjellje mendohet të jetë ekologjike; në pyjet e lagura të Javës dhe Sumatrës, metoda mund të mos jetë e dobishme për përhapjen e aromave. Rinoceronti javan është shumë më pak i zëshëm se sumatrani; shumë pak vokalizime të rinocerontit javan janë regjistruar ndonjëherë. Të rriturit nuk kanë asnjë grabitqar të njohur përveç njerëzve. Speciet, sidomos në Vietnam, janë të papërshtatshëm dhe tërhiqen në pyje të dendura sa herë që njerëzit janë afër. Megjithëse një tipar i vlefshëm nga pikëpamja e mbijetesës, ai e ka bërë të vështirë të studionojë rinocerontin.  Megjithatë, kur njeriu afrohet shumë afër, rinoceronti javan bëhet agresiv dhe do të sulmojë. Sjellja e tij relativisht antisociale mund të jetë një përshtatje e kohëve të fundit ndaj streseve të popullsisë; dëshmitë historike sugjerojnë se ato, si rinocerontët e tjerë, ishin dikur më të shoqërueshëm. 

## Sjellja 
parapamje|Një mostër statuj i një të riu të R. s. sondaicus
Rinoceronti javan është një kafshë e vetme, me përjashtim të çifteve të mbarështimit dhe nënave me viça. Nganjëherë ata grumbullohen në grupe të vegjël ku ka lëngje kripë dhe vende me baltë. Përpëlitej në baltë është një sjellje e zakonshme për të gjitha rinocerontët; aktiviteti u lejon atyre të ruajnë temperaturat e freskëta të trupit dhe ndihmojnë në parandalimin e sëmundjeve dhe infektimit të parazitëve. Rinocerontët e Javan nuk gërmojnë në përgjithësi , duke preferuar përdorimin e gropave të kafshëve të tjera ose gropa natyrale, të cilët do ta përdorin bririn e tij për t'u zgjeruar. Lëngjet e kripës janë gjithashtu shumë të rëndësishme për shkak të lëndëve ushqyese thelbësore që rinoceronti merr nga kripa. Territori i meshkujve janë më të mëdha në 12-20 km (7.5-12.4 mi) ² krahasuar me femrat, të cilat janë rreth 3-14 km (1.9-8.7 mi) ². Territoret e meshkujve mbivendosen me njëri-tjetrin më pak se ato të femrës. Nuk dihet nëse ka luftime territoriale. 

Meshkujt shënojnë territoret e tyre me grumbuj plehrash dhe me spërkatje të urinës . Këmba të bëra me fidanë të përdredhur gjithashtu duket se përdoren për komunikim. Anëtarët e llojeve të tjera të rinocerontëve kanë një zakon të veçantë për të defekuar në grumbujt masiv të plehrave të rinocerontit dhe pastaj të heqin këmbët e tyre të pasme në pleh. Kjo përshtatje në sjellje mendohet të jetë ekologjike; në pyjet e lagura të Javës dhe Sumatrës, metoda mund të mos jetë e dobishme për përhapjen e aromave. Rinoceronti javan është shumë më pak i zëshëm se sumatrani; shumë pak vokalizime të rinocerontit javan janë regjistruar ndonjëherë. Të rriturit nuk kanë asnjë grabitqar të njohur përveç njerëzve. Speciet, sidomos në Vietnam, janë të papërshtatshëm dhe tërhiqen në pyje të dendura sa herë që njerëzit janë afër. Megjithëse një tipar i vlefshëm nga pikëpamja e mbijetesës, ai e ka bërë të vështirë të studionojë rinocerontin.  Megjithatë, kur njeriu afrohet shumë afër, rinoceronti javan bëhet agresiv dhe do të sulmojë. Sjellja e tij relativisht antisociale mund të jetë një përshtatje e kohëve të fundit ndaj streseve të popullsisë; dëshmitë historike sugjerojnë se ato, si rinocerontët e tjerë, ishin dikur më të shoqërueshëm.  

## Ushqimi 
Rinoceronti javan është herbivor, duke ngrënë lloje të ndryshme të bimëve, sidomos fidan, degë, gjethe të rinj dhe fruta të rënë. Shumica e bimëve të favorizuara nga speciet rriten në zona me diell në pastrimin e pyjeve, shkurreve dhe llojeve të tjera të vegjetacionit pa pemë të mëdha. Rinoceronti godet fidanët për të arritur ushqimin e tij dhe e kap atë me buzën e sipërme të përparmë.   Rinoceronti ha rreth 50 kg (110 lb) ushqime çdo ditë. Ashtu si rinoceronti sumatran, ai ka nevojë për kripë në dietën e tij. Kripërat e zakonshme në rangun e tyre historik nuk ekzistojnë në Ujung Kulon, por rinocerontët janë vërejtur për të pirë ujin e detit, të ngjarë për të njëjtën nevojë ushqyese. 

## Konservimi 
parapamje|Një pikturë e vitit 1861 përshkruan gjuetinë e R. s. sondaicus
Faktori kryesor në rënien e vazhdueshme të popullsisë së rinocerontëve javan ka qenë gjuajtur për brirë, një problem që prek të gjitha llojet e rinocerontëve. Brirët kanë qenë një mall i tregtuar për më shumë se 2,000 vjet në Kinë, ku besohet se kanë veti shëruese. Historikisht, brirët e rinocerontëve u përdorën për të bërë forca të blinduara për ushtarët kinezë, dhe disa fise vendase në Vietnam besonin briri mund të përdoret për të bërë një antihelm për helm gjarpërinjsh. Për shkak se rajoni i rinocerontit përfshin shumë fusha, ka qenë e vështirë për të bindur njerëzit lokalë që të mos vrasin një kafshë të dukshme (ndryshe) të padobishme që mund të shitet për një shumë të madhe parash.  Kur Konventa mbi Tregtinë Ndërkombëtare në Speciet e Rrezikuara të Faunës dhe Florës së Egërsë hyri në fuqi në vitin 1975, rinoceronti javan u vendos nën mbrojtje të plotë  i gjithë tregtia ndërkombëtare e rinocerontin e javan dhe produktet që rrjedhin prej tij është e paligjshme.  Sondazhet e tregut të zi të bririt të rinocerontëve kanë përcaktuar që briri i rinocerontit aziatik merr një çmim sa më të lartë se 30,000 dollarë për kilogram, tre here më i lartë se vlera e bririt i rinocerontëve afrikanë. 

Ashtu si me shumë lloje të megafaunës aziatike dhe afrikane ,rinoceronti javan u gjuajt nga  gjuetarët e lojërave të mëdha për dekada pas mbërritjes së evropianëve në gamën e tij.Rinocerontët ishin objektiva të lehtë, kjo ishte një kontribues i madh në rënien e tyre. I tillë ishte numri i gjuetisë së lojërave të mëdha që deri në kohën kur gjendja e rinocerontit u bë e njohur për botën.

Humbja e habitatit për shkak të bujqësisë ka kontribuar gjithashtu në rënien e tij, edhe pse kjo nuk është më një faktor i rëndësishëm sepse rinocerontët jetojnë vetëm në një park të mbrojtur në nivel kombëtar. Habitatet e përkeqësuara kanë penguar rimëkëmbjen e popullsive të rinoceronëtve që kanë rënë viktima të gjuetisë. Edhe me të gjitha përpjekjet e ruajtjes, perspektivat për mbijetesën e tyre janë të zymta. Për shkak se popullata është e kufizuar në një zonë të vogël, ata janë shumë të ndjeshëm ndaj sëmundjes dhe depresionit të brendshëm . Gjenetistët e konservimit vlerësojnë se një popullatë prej 100 rinoceront do të ishte e nevojshme për të ruajtur diversitetin gjenetik të këtyre. 
parapamje|Një gjuetar holandez me një R. s. sondaicus në Ujung Kulon, 1895

### **Ujung Kulon** 
Ujung Kulon i Javës u shkatërrua nga shpërthimi i Krakatoanë 1883. Rinokeri javan rikolloi gadishullin pas ngjarjes, por njerëzit kurrë nuk u kthyen në numër të madh, duke krijuar kështu një parajsë për kafshë të egra. Në vitin 1931, pasi rinocerontët  javan ishte në prag të zhdukjes në sumatra, qeveria e Indive Lindore Hollandeze e shpalli rinocerontin një specie ligjërisht të mbrojtur, që ka mbetur që atëherë.  Një regjistrim i rinocerontëve në Ujung Kulon u krye së pari në vitin 1967; vetëm 25 kafshë u regjistruan. Deri në vitin 1980, kjo popullsi ishte dyfishuar dhe ka mbetur e qëndrueshme, rreth 50 vjeç, që atëherë. Edhe pse rinocerontët në Ujung Kulon nuk kanë grabitqarë natyrorë, ata duhet të konkurrojnë për burime të pakta me bagëti të egër, të cilat mund të mbajnë numrin e tyre nën kapacitetin mbajtës të gadishullit . Ujung Kulon drejtohet nga Ministria indoneziane e Pylltarisë.  Dëshmitë e të paktën katër bebesh rinocerontësh  u zbulua në vitin 2006, më të dokumentuar ndonjëherë për speciet. 

Në mars të vitit 2011, u botua video me kamera të fshehura që tregonte të rriturit dhe të miturit.  Gjatë periudhës janar-tetor 2011, kamerat kishin kapur imazhe nga 35 rinoceront. Që nga dhjetori 2011, një vendtakim për mbarështimin e rinocerontit në një sipërfaqe prej 38,000 hektarësh po finalizohet për të ndihmuar në arritjen e objektivit të 70 deri 80 rinoceront javan deri në 2015.

Në prill të vitit 2012, WWF dhe Fondacioni Ndërkombëtar i Rinocerontit shtuan 120 kamera video  ekzistues për të monitoruar më mirë lëvizjet e rinocerontit dhe për të gjykuar madhësinë e popullsisë së kafshëve. Një studim i kohëve të fundit ka gjetur shumë më pak femra sesa meshkujt. Vetëm katër femra në mesin e 17 rinocerontëve u regjistruan në gjysmën lindore të Ujung Kulon, e cila është një pengesë e mundshme në përpjekjet për të shpëtuar speciet.

Me Ujung Kulonin si mjetin e fundit të kësaj specie, të gjitha rinocerontët javan janë në një vend, një avantazh për rinocerontin sumatran i cili është i shpërndarë në zona të ndryshme, të pa lidhura. Mburoja për brirët e tyre gjithashtu nuk është më një kërcënim serioz si në të kaluarën, për shkak të rregullave më të rrepta ndërkombëtare mbi bririn e rinocerontit, përpjekjeve aktive të mbrojtjes nga autoritetet lokale, zhdukjes së rinocerontit dhe largësisë së Ujung Kulonit. Megjithatë, ka akoma pengesa për rimëkëmbjen e specieve. Duke u përqendruar në një zonë kaq të vogël, këto specie janë jashtëzakonisht të ndjeshme ndaj sëmundjeve dhe tsunami.

Në vitin 2012, Projekti aziatik i rinocerontit po punonte për programin më të mirë të çrrënjosjes për palme arenga, e cila ishte duke mbuluar parkun dhe duke shtrydhur burimet ushqimore të rinocerontit. Pas shtigjeve të rinocerontit javan lejohej vëzhgimi i thellë i zakoneve të tyre të ushqyerit në habitatin e tyre natyror. Krahasimi i përmbajtjes së hirit të patretshëm (MA) të jashtëm të fekaleve dhe në peshën e thatë të ushqimit siguroi vlerësime të besueshme të tretshmërisë dhe kjo metodë ka potencial për aplikim më të gjerë në situata ku mbledhja e përgjithshme e lëndëve fekale nuk është e realizueshme. Ka pasur një korrelacion të fortë pozitiv ndërmjet madhësisë së vargut të shtëpisë dhe diversitetit të marrjes së ushqimit, dhe mes madhësisë së vargut të shtëpisë me numrin e vrimave të derdhura të përdorura. Sasia dhe cilësia e marrjes së ushqimit ishin të ndryshueshme midis rinoceronteve dhe me kalimin e kohës. Konsumi i përgjithshëm i energjisë ishte i lidhur me madhësinë e kafshës,

Në Maj 2017, Drejtori i Konservimit të Biodiversitetit në Ministrinë e Mjedisit dhe Pyjeve, Bambang Dahono Adji njoftoi planet për të transferuar rinocerontin në qendrën për jetën e egër në Cikepuh të vendosura në Javën perëndimore. Kafshët së pari do t'i nënshtrohen testeve të ADN-së për të përcaktuar linjën e gjakut dhe rrezikun ndaj sëmundjeve në mënyrë që të shmangen çështje të tilla si lidhja e martesës. Që nga dhjetori i vitit 2018, këto plane nuk duhej të konkretizoheshin. 

Në dhjetor të vitit 2018, popullsia e mbetur e rinocerontit javan u rrezikua rëndë nga cunami i shkaktuar nga vullkani i afërt, Anak Krakatau .
parapamje|Koka i një mashkulli R. s. Annamiticus shtënë në Perak në gadishullin Malay

### **Cat Tien** 
Të përhapur në Azinë Juglindore, rinoceronti javan u supozua të jetë zhdukur në Vietnam në mesin e viteve 1970, në fund të Luftës së Vietnamit. Lufta shkaktoi kërcënime në ekosistemet e rajonit përmes përdorimit të napalmit , largimit të gjerë nga agjenti Orange , bombardimeve ajrore, përdorimit të minave tokësore dhe mbingarkesat nga luftëtarët lokalë. 

Në 1988, supozimi i zhdukjes së nëngrupit u sfidua kur një gjuetar gjuajti një femër të rritur, duke dëshmuar se speciet kishin mbijetuar disi në luftë. Në vitin 1989, shkencëtarët vëzhguan pyjet jugore të Vietnamit për të kërkuar dëshmi të të mbijetuarve të tjerë. Gjurmët e freskëta që u përkisnin deri në 15 rinoceront u gjetën përgjatë lumit Dong Nai .  Kryesisht për shkak të rinocerontëve, rajoni ku ata banonin u bë pjesë e Parkut Kombëtar të Cat Tien në 1992. 

Deri në fillim të viteve 2000, popullsia e tyre u frikësua që të kishte rënë nga pikëpamja e rimëkëmbjes në Vietnam, me disa konservatorë që vlerësonin jo më pak se tre deri në tetë rinoceront, dhe ndoshta asnjë mashkull i mbijetuar. Konservatorët debatuan nëse rinocerontët vietnamezë kishin ndonjë shans për të mbijetuar, me disa që argumentonin se rinoceronti nga Indonezia duhet të futeshin në një përpjekje për të shpëtuar popullatën, ndërsa të tjerët argumentonin se popullsia mund të shërohej. 

Analiza gjenetike e mostrave të plehrave të mbledhura në Parkun Kombëtar të Cat Tien në një studim nga tetori 2009 deri në mars 2010 treguan vetëm një rinoceront individual javan të mbetur në park. Në fillim të majit 2010, trupi i një rinoceronti javan u gjet në park. Kafsha ishte qëlluar dhe bri i tij u hoq nga gjuetarët. Në tetor 2011, Fondacioni Ndërkombëtar i Rinocerontëve konfirmoi rinocerontin e javan ishte zhdukur në Vietnam, duke lënë vetëm rinocerontët në Ujung Kulon. 

### **Në robëri** 
Një rinoceron javan nuk është ekspozuar në kopshtin zoologjik për më shumë se një shekull. Në shekullin e 19-të, të paktën katër rinoceront u ekspozuan në Adelaide , Kalkutë dhe Londër . Të paktën 22 rinoceront Javan janë dokumentuar se janë mbajtur në robëri; numri i vërtetë është ndoshta më i madh, pasi lloji ishte ngatërruar ndonjëherë me rinocerontin indian.

Rinocerontët javan kurrë nuk shkuan mirë në robëri. Më i vjetri ka jetuar 20 vjet, rreth gjysma e moshës që mund të arrijnë rinocerontët në të egër. Asnjë rekord nuk dihet për një rinoceront në robëri që lindi. Rinocerontët e fundit të robëruar të Javanit vdiqën në Zonën e Adelaides në Australi në vitin 1907, ku speciet ishin aq pak të njohura saqë ishte ekspozuar si një rinoceront indian. 

## Në kulturë 
parapamje|Rinoceronti torturonte damnën në galerinë "qiell dhe ferr" në Angkor Wat (shekulli i 12-të)
Rinoceronti javan ka jetuar në Kamboxhia në të kaluarën dhe ka të paktën tre pamje të rinocerontit në tempullin në Angkor Wat . Krahu perëndimor i Galerisë së Veriut ka një lehtësim që tregon një rinoceront të ngritur nga një zot që mendohet të jetë zoti i zjarrit Agni . Rinocerontët mendohet të jenë rinoceront javan, në vend të një rinoceronti indian të njëjtë me një brirë, në bazë të skajit të shpatullave që vazhdon përgjatë shpinës në Javan për të dhënë një pamje të ngjashme me shalë.Një arkitekt i tempullit mendohet të ketë qenë një prift indian i Brahmin i quajtur Divakarapandita (1040-1120 AD) i cili i shërbeu mbretin Jayavarman VI, Dharanindravarman I si dhe Suryavarman II që ndërtoi tempullin. Mendohet se prifti indian, i cili vdiq para ndërtimit të tempullit, mund të ketë ndikuar në përdorimin e tuberkulave në lëkurë, të cilat bazohen në rinocerontët Indian. Shoqata e rinocerontëve si vahana e zotit Agni është unike për kulturën e Khmerit.  Një tjetër rinoceront i gdhendur në qendër të një marrëveshje rrethore në një kolonë me qarqet e tjera që përmbajnë elefantët dhe buaj është i njohur nga tempulli i Ta Prohm . Ajo ka qenë në qendër të spekulimeve anakronike që ai mund të përfaqësojë një Stegosaur për shkak të gjetheve prapa tij që japin përshtypjen e pllakave. 

## Kërcënimet 
Sipas World Wide Fund for Nature (WWF) , rinoceronti javan është speciea më e rrezikuara e rinocerontit, me vetëm 58-68 të mbetur në Parkun Kombëtar Ujung Kulan në Java, Indonezi.  WWF ka renditur disa kërcënime me të cilat ballafaqohet rinoceronti javan që rezultojnë në përcaktimin e tij si "të rrezikuar në mënyrë kritike". Një nga këto kërcënime është "diversiteti gjenetik i reduktuar", sepse numri i ulët i rinocerontit ekzistues javan rezulton në një sasi të vogël të diversitetit gjenetik dhe rritjen e gjinisë, duke e bërë të vështirë që rinoceronti javan të mbijetojë. WWF gjithashtu identifikon "fatkeqësitë natyrore" si një kërcënim tjetër me të cilin ballafaqohet rinocerontët javan, sepse Parku Kombëtar Ujung mund të preket nga tsunami ose shpërthimi i vullkanit të afërt Anak Krakatau,i cili potencialisht mund të fshijë të gjithë speciet e rinocerontit javan. Një shpërthim i tillë dhe tsunami në vitin 2018 shkaktoi dëme të mëdha në Regjentinë e Pandeglangit , në rrethin që përmban Parkun Kombëtar Ujung Kulon. Megjithatë, parku dhe popullata e saj me rinoceront nuk ishin prekur ndjeshëm.  Një kërcënim i tretë i identifikuar nga WWF është "sëmundje", duke pasur parasysh se katër rinoceront javan besohet se kanë vdekur nga një sëmundje që u është transmetuar atyre nga kafshët e egra.  Një kërcënim tjetër është "degradimi i habitatit", pasi që WWF raporton se njerëzit po dëmtojnë dhe zhvillojnë zona pranë Parkut Kombëtar Ujung dhe kështu shkatërrojnë habitatin e fundit të njohur të rinocerontit javan.

## Referime