open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dita e Shtegtarit

**Dita e Shtegtarit**  është një festë tradicionale kulturore që organizohet çdo vit më 15 gusht në qytetin e Lezhës, Shqipëri. Festa  është e përqendruar në nderimin e emigrantëve shqiptarë, veçanërisht atyre me origjinë nga Lezha, të cilët kanë kontribuar në zhvillimin e qytetit dhe ruajtjen e lidhjeve me vendlindjen.

## Historiku
Kjo festë u organizua për herë të parë në vitin 2006, me nismën e Bashkisë së Lezhës  dhe mbështetjen e komunitetit lokal. Që prej asaj kohe, “Dita e Shtegtarit” është zhvilluar në mënyrë të pandërprerë, duke u kthyer në një nga festat më përfaqësuese të qytetit dhe një simbol të lidhjes së ngushtë mes diasporës dhe vendlindjes.

## Qëllimi dhe simbolika
Qëllimi i festës është të shprehë mirënjohjen, respektin dhe dashurinë ndaj të gjithë atyre që kanë shtegtuar jashtë vendit, shpesh në kushte të vështira, në kërkim të një jete më të mirë. Në lulishten kryesore të qytetit ndodhet një gur përkujtimor, i cili mbart mbishkrimin:

“Mirënjohje, respekt dhe dashuri ndaj të gjithë atyre që shtegtuan me vdekjen në kërkim të ëndrrës së humbur të një kombi.”

Ky monument simbolik shërben si pikë reflektimi dhe nderimi gjatë veprimtarive të festës.

## Aktivitete dhe program festiv
Festimet zhvillohen në mënyrë të organizuar në sheshin “Gjergj Kastrioti”, si dhe në hapësira të tjera publike të qytetit. Programi festiv zakonisht përfshin:

* Koncerte me muzikë live dhe valle popullore;

* Ekspozita artistike dhe panaire produktesh vendore;

* Ndeshje miqësore sportive (p.sh. futboll mes vendasve dhe emigrantëve);

* Promovime librash dhe orë poetike përkujtimore;

* Aktivitete argëtuese për fëmijë dhe familje.

Gjithashtu, organizohen edhe aktivitete me karakter kulturor e letrar, si promovimi i veprave të autorëve lezhjanë në diasporë, ku përmendet veçanërisht iniciativa si “Antologjia e Mallit”, e organizuar nga Klubi Letrar “Ndue Gjetja”.

## Pjesëmarrja dhe rëndësia bashkëkohore
Pjesëmarrja në festë është rritur çdo vit, përfshirë emigrantë të ardhur nga vende të ndryshme të botës, banorë të Lezhës dhe vizitorë të huaj. “Dita e Shtegtarit” është konsideruar si një urë lidhëse mes diasporës dhe atdheut, duke theksuar rëndësinë e ruajtjes së identitetit kulturor dhe lidhjes shpirtërore me vendlindjen.

Festa është gjithashtu një formë për të forcuar bashkëpunimin komunitar, për të vlerësuar sukseset e diasporës dhe për të nxitur rikthimin e investimeve dhe përvojës së fituar jashtë vendit drejt zhvillimit lokal.

## Organizimi
Festa organizohet nga Bashkia e Lezhës , në bashkëpunim me institucione kulturore, artistë lokalë dhe grupe të komunitetit. Përveç programit festiv, bashkia merr masa për garantimin e sigurisë dhe ofrimin e shërbimeve mbështetëse për pjesëmarrësit, përfshirë ndihmën mjekësore dhe informacionin turistik.

## Domethënia kulturore
“Dita e Shtegtarit” është më shumë sesa një ngjarje festive; ajo është një manifestim  i kujtesës kolektive, i identitetit dhe i lidhjes me rrënjët. Ajo vlerësohet si një shembull pozitiv i promovimit të vlerave të bashkësisë dhe përforcimit të ndjenjës së përkatësisë në një kohë të karakterizuar nga migrimi dhe globalizimi.

## Burimet
Qeveria e Hungarisë

parapamje|Ministria e Brendshme.
**Qeveria e Hungarisë** (hungarisht: *Magyarország Kormánya*) ushtron pushtet ekzekutiv në Hungari. Ajo drejtohet nga Kryeministri dhe përbëhet nga ministra të ndryshëm. Është organi kryesor i administratës publike. Kryeministri (miniszterelnök) zgjidhet nga Asambleja Kombëtare dhe shërben si kreu i qeverisë dhe ushtron pushtet ekzekutiv. Kryeministri është udhëheqësi i partisë me më shumë vende në parlament. Kryeministri zgjedh ministrat e kabinetit dhe ka të drejtën ekskluzive për t'i shkarkuar ata. Të emëruarit e kabinetit duhet të paraqiten para seancave të hapura konsultative para një ose më shumë komisioneve parlamentare, t'i mbijetojnë një votimi në Asamblenë Kombëtare dhe të miratohen zyrtarisht nga Presidenti. Kabineti është përgjegjës ndaj parlamentit.

Që nga rënia e komunizmit, Hungaria ka një sistem shumëpartiak. Një parlament i ri hungarez u zgjodh më 8 prill 2018. Këto zgjedhje parlamentare ishin të 8-tat që nga zgjedhjet e para shumëpartiake të vitit 1990. Rezultati ishte një fitore për aleancën Fidesz-KDNP, duke ruajtur shumicën e saj prej dy të tretash me Viktor Orbán që mbeti Kryeministër. Ishin zgjedhjet e dyta sipas Kushtetutës së re të Hungarisë, e cila hyri në fuqi më 1 janar 2012. Ligji i ri zgjedhor hyri gjithashtu në fuqi atë ditë. Votuesit zgjodhën 199 deputetë në vend të 386 ligjvënësve të mëparshëm.

Në vitin 2023, ka shqetësime në rritje mbi angazhimin e qeverisë hungareze ndaj vlerave demokratike. Burime të besueshme, përfshirë Freedom House dhe Parlamentin Evropian, pohojnë se Hungaria nuk është më një vend demokratik. Kryeministri Viktor Orban dhe politikanët e tij kryesorë përdorin hapur argumente raciste, duke e bërë normalizimin e ekstremizmit të krahut të djathtë një shqetësim të vlefshëm në rastin e Hungarisë. Shprehja e gjuhës së urrejtjes ose gjuhës diskriminuese kundër grupeve të margjinalizuara, duke përfshirë, por pa u kufizuar në ato të bazuara në racë, fe ose orientim seksual, veçanërisht kur paraqitet në një kontekst humoristik, shpesh pranohet shoqërisht në Hungari.

## Shiko edhe 
* Qeveria e Çekisë

## Referime
Red Balloon (serial)

***Red Balloon*** (Koreanisht: 빨간풍선) është një serial televiziv i Koresë së Jugut me aktorët kryesorë Seo Ji-hye, Lee Sung-jae, Hong Soo-hyun, Lee Sang-woo dhe Jung Yoo-min. U transmetua në TV Chosun çdo të shtunë dhe të diel në orën 21:10 (KST) nga 17 dhjetori 2022 deri më 26 shkurt 2023.

## Përmbledhje
Jo Eun-kang dhe rrethi i saj i miqve dhe të afërmve dëshirojnë të përmbushin qëllimet e tyre pas pengesave të mëparshme. Së bashku, ata e gjejnë veten të përfshirë në shumë konflikte dhe afera.

## Kasti dhe personazhet
### Kryesor
* Seo Ji-hye si Jo Eun-kang
* Lee Sung-jae si Ji Nam-chul
:Motra e vogël e Eun-kangut.

### Mbështetëse
;Familja e Eun-kang
* Jeong Bo-seok si Jo Dae-bong
:Xhaxhai i Eun-san.
* Seol Jung-hwan si Kwon Tae-gi
:Ish-gruaja e Dae-geun.

;Familja e Ba-da  
* Yoon Joo-sang si Go Mul-sang
:Vjehrri i Ba-da.
* Yoon Mi-ra si Na Gong-ju
:Vjehrra e Ba-da. 
* Kim Hye-sun si Go Geum-ah
:Kunata e Ba-da.
* Lee Sang-sook as Yeo Jeon-hee
:Nëna e Ba-da.
* Oh Eun-seo si Go Mi-pung
:Vajza e Cha-won.
* Jo Yeon-ho si Ji Woon
:Djali i Nam-chul.
* Go Na-hee si Ji Cheon
:Vajza e Nam-chul.

## Referime
## Lidhje te jashtme
*  
*
Jin Hyung-wook

**Jin Hyung-wook** (koreanisht: 진형욱) është një producente dhe regjisore televizive e Koresë së Jugut.

## Filmografia
### Si producent televiziv
* *This is Love* (KBS2, 2001)
* *Nine Tailed Fox* (KBS2, 2004)
* *Empress Cheonchu* (KBS2, 2009)
* My Lawyer, Mr. (KBS2.2016)

### Si regjisore televiziv
* *When Spring Comes* (KBS2, 2007)
* *The Innocent Woman* (KBS2, 2007)
* *Three Brothers* (KBS2, 2009–2010)
* *My One and Only* (KBS1, 2011–2012)
* ''Wang's Family* (KBS2, 2013–2014)
* *You Are the Only One* (KBS1, 2014–2015)
* *The Secret of My Love* (KBS2, 2017)
* *Liver or Die* (KBS2, 2019)
* *Born Again* (KBS2, 2020)
* *Red Balloon (TV Chosun, 2022)''

## Referime
## Lidhje te jashtme
*
Jonida Vokshi

**Jonida Vokshi** (lindur më 9 prill 1986) është prezantuese televizive dhe aktore shqiptare. Ajo është e njohur për rolin e Elizabetës në serialin komedik *O sa mirë*, për prezantimin e Festivalit të 59-të të Këngës dhe për bashkëprezantimin e *Big Brother VIP Kosova*.

## Jeta dhe arsimi 
Vokshi ka lindur në Tiranë, Shqipëri, më 9 prill 1986. Ajo studioi për aktrim dhe regji filmi në Akademinë e Arteve në Tiranë, duke përfunduar studimet në vitin 2008, duke vazhduar më vonë dhe si pedagoge në degën e dramës.

## Karriera 
Vokshi filloi aktrimin në prodhime televizive dhe filmike shqiptare në fund të viteve 2000, duke qenë për rreth 10 vite imazh i platformës DigitAlb.

Në vitin 2013, ajo mori rolin e Elizabetës në serialin komedik *O sa mirë* gjatë transmetimit të tij në Top Channel deri më 2017.  

Në 2017, ajo ishte pjesë e jurisë e sezonit të tretë të programit të Top Channelit Top Talent.

Në dhjetor 2020, Vokshi ishte një prej prezantueseve të Festivalit të 59-të të Këngës, së bashku me Blendi Salajn.

Në vitin 2022, Vokshi u ftua të bashkëprezantonte sezonin e parë të *Big Brother VIP Kosova* së bashku me Alaudin Hamitin, duke vazhduar në të njëjtin rol në sezonet pasuese.

## Filmografia 
### Filma 
* *Shenjtoria* (film i shkurtër, 2008) – pjesë e kastit  
* *6 Idiotët* (2014) – si Përbindëshi  
* *Shtatë Ditë* (2016) – si Lana  
* *Derë e hapur* (*Open Door*, 2019)  
* *The Albanian Virgin* (2021) – si Lule  

### Televizion 
* *O sa mirë* (2013–2017) – si Elizabeta  
* *Skanderbeg* (serial TV, 2017) – si Lula  
* *HOT: Humans of Tirana* (serial TV, 2021) – pjesë e kastit  
* *Big Brother VIP Kosova* (2022–sot) – bashkëprezantuese

## Jeta personale 
Në shtator 2019, Vokshi u martua në Tiranë me aktorin dhe regjisorin kosovar Besnik Krapi. Ata kanë një familje me dy fëmijë.

## Referime
Alaudin Hamiti

**Alaudin Hamiti** (lindur më 24 nëntor 1981) është prezantues televiziv dhe drejtues mediatik kosovar. Ai njihet për prezantimin e *Big Brother VIP Kosova* dhe për rolet e tij drejtuese në Klan Kosova dhe Artmotion.

## Jeta e hershme 
Hamiti ka lindur në Prishtinë, Kosovë, më 24 nëntor 1981. Ai u interesua për televizionin që në fëmijëri, duke ndjekur seriale si *Dynasty*, *Twin Peaks* dhe programet e MTV-së. Në 1993, ai u shpërngul me familjen e tij në Rovaniemi dhe pastaj në Helsinki të Finlandës si refugjatë. Në Helsinki kreu shkollën e mesme. Në 2001 u kthye në Kosovë pas Luftës.

## Karriera 
Me të kthyer nga Finlanda pas Luftës së Kosovës, Hamiti u njoftua me Edona Kasapollin që atëkohë ishte drejtoreshë e programacionit në RTK. Në vitin 2002, Hamiti filloi karrierën televizive duke prezantuar *Amazing Be Njeri* deri në vitin 2009. Në 2009, u themelua Klan Kosova dhe ai ishte drejtor i programacionit dhe producent, pozicion që mbajti deri në vitin 2018. Ai ishte nikoqiri i *Orës Shtatë* për 14 vjet dhe autori i programit të tij bisedor ''Nd'rrimi i Natës*.

Që nga viti 2017, Hamiti është Drejtor i Përmbajtjes në Artmotion. Nën drejtimin e tij, Artmotion u bë platforma kryesore digjitale në Kosovë deri në vitin 2022, duke përfshirë produksione vendore, reality show, sport dhe përmbajtje ekskluzive.

Ai nisi prezantimin e *Big Brother VIP Kosova'' në dhjetor 2022 dhe vazhdoi për sezonet e dytë dhe të tretë në 2023 dhe 2024, së bashku me Jonida Vokshin.

## Jeta personale 
Në vitin 2003, Hamiti takoi Yllka Sedllarin gjatë vizitës së saj nga Zvicra në Kosovë, ata më pas u martuan. Çifti ka tre fëmijë.

## Referime
Kelly

**Florian Carkanji** (lindur më 12 mars 1988), i njohur me emrin artistik **Kelly**,  është këngëtar, kantautor dhe producent muzikor shqiptar.

## Biografia 
Florian Carkanji u diplomua në Akademinë e Arteve në Tiranë dhe filloi karrierën e tij muzikore që në vitet e adoleshencës. Emri “Kelly” i ka ardhur gjatë kohës që dëgjonte këngët e këngëtarit pop amerikan  R. Kelly. 

## Karriera 
Aktiv në skenën muzikore shqiptare që nga viti 2006, ai ka marrë pjesë në festivale të njohura si “Mikrofoni i Artë”, “Top Fest”, “Kënga Magjike” dhe në edicionet 59 dhe 60-të, të Festivalit Këngës me këngën "Meteor". Ndër këngët më të njohura që ka realizuar është "Nuk Di" me grupin Upstream, me të cilën fitoi çmimin “Best POP and Rock” në Top Fest 5.  

Në vitin 2024, ai mori pjesë si banor në edicionin e katërt të Big Brother VIP Albania. 

Së fundmi, ai ka themeluar shtëpinë diskografike "NO LIMIT", që prodhon muzikë për vete dhe për artistë të tjerë.

## Diskografia 
* *S’je këtu* (2024) 
* *Sa u deshëm* (2025) 
* *Si m’harrove* (2025) 
* *S’ka më shi* (2025) 

## Bashkëpunime 
* *Ku je* (2025) – me Egli Takon  
* *Ti* (2025) – me Egli Takon

## Përfaqësimi në Festivalin e Këngës në RTSH 
* *Ylli im polar* – këngë e prezantuar në edicionin e 57-të të Festivalit të Këngës (2018–2019).

## Referime
Beteja e Çamdos

**Beteja e Çamdos** (ose **Qamdo**; kinezisht: 昌都战役) ndodhi nga 6 deri më 24 tetor 1950. Ishte një fushatë ushtarake nga Republika Popullore e Kinës (PRC) për të marrë Rajonin Çamdo nga një shtet tibetian *de facto* i pavarur. Fushata rezultoi në kapjen e Çamdos dhe aneksimin e Tibetit nga Republika Popullore e Kinës.

## Sfondi 
Khami ishte një rajon kufitar i Tibetit. Pjesa lindore e Khamit kishte qenë nën kontrollin e drejtpërdrejtë të Kinës gjatë dinastisë Qing. Gjysma e saj perëndimore njihet si Chamdo.

Tibetanët Khampa dhe tibetianët Lhasa e mbanin njëri-tjetrin me përbuzje dhe mospëlqim të ndërsjellë, me Khampat në disa raste që e urrenin sundimin e Lhasës edhe më shumë sesa sundimin kinez, prandaj Khampat bënë pak për t'i rezistuar forcave kineze ndërsa ato hynë në Khamin lindor dhe më pas morën të gjithë Tibetin. Po kështu, tibetianët Qinghai (Amdo) i shohin tibetianët e Tibetit Qendror (Tibeti i mirëfilltë, i sunduar nga Dalai Lamat nga Lhasa) si të ndryshëm nga vetja dhe madje krenohen me faktin se nuk u sunduan nga Lhasa që nga rënia e Perandorisë Tibetiane.

Khampat si klani Pandatsang kishin udhëhequr kryengritje për autonomi nga Lhasa. Për shkak të kësaj, komunistët kinezë i shihnin ata si aleatë të mundshëm revolucionarë. Në janar të vitit 1950, komunistët propozuan zyrtarisht të ndihmonin kauzën e vëllezërve Pandatsang në këmbim të qëndrimit të tyre në anë gjatë "çlirimit të Tibetit", por vëllezërit Pandatsang vendosën në vend të kësaj të dërgonin George Patterson në Indi për të kërkuar ndihmë alternative. Pandatsang Rapga, udhëheqësi i Partisë për Përmirësimin e Tibetit pro-Kuomintang, i ofroi gjithashtu guvernatorit të Chamdo-s, Ngabo Ngawang Jigme, të emëruar nga Lhasa, disa luftëtarë Khampa në këmbim të njohjes së pavarësisë lokale të Kham nga qeveria tibetiane. Ngabo e refuzoi ofertën.

## Shiko edhe 
* Aneksimi i Tibetit nga Kina
* Administrata Qendrore Tibetiane
* Dalai Lama

## Referime
Administrata Qendrore Tibetiane

parapamje|Flamuri i Tibetit.
**Administrata Qendrore Tibetiane** (tibetisht: བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་, Wylie: Bod mi'i sgrig 'dzugs, THL: Bömi Drikdzuk, fjalë për fjalë 'Organizata e Popullit Tibetian në Mërgim') është qeveria në mërgim e Tibetit, me seli në Dharamshala, Indi. Ajo përfshin një degë gjyqësore, një degë legjislative dhe një degë ekzekutive, dhe ofron mbështetje dhe shërbime për komunitetin tibetian në mërgim.

Dalai Lama i 14-të zyrtarisht e anuloi Marrëveshjen 17 Pikash të vitit 1951 me Kinën në fillim të marsit 1959, ndërsa po largohej nga Tibeti për në Indi. Më 29 prill 1959, Dalai Lama i 14-të në mërgim rivendosi Kashagun, i cili u shfuqizua një muaj më parë nga qeveria e Republikës Popullore të Kinës më 28 mars 1959. Ai më vonë u bë kreu i përhershëm i Administratës Tibetiane dhe funksionet ekzekutive për tibetianët në mërgim. Më 11 shkurt 1991, Tibeti u bë një anëtar themelues i Organizatës së Kombeve dhe Popujve të Papërfaqësuar (UNPO) në një ceremoni të mbajtur në Pallatin e Paqes në Hagë, Holandë. Pasi Dalai Lama vendosi të mos merrte më autoritet administrativ, Karta e Tibetianëve në Mërgim u përditësua në maj 2011 për të shfuqizuar të gjitha nenet që lidhen me detyrat e tij politike.

Diaspora dhe refugjatët tibetianë mbështesin Administratën Qendrore Tibetiane duke votuar për anëtarët e parlamentit të saj, Sikyong, dhe duke dhënë kontribute financiare vjetore përmes përdorimit të Librit të Gjelbër. Administrata Qendrore Tibetiane gjithashtu merr mbështetje ndërkombëtare nga organizata dhe individë të tjerë. Administrata Qendrore Tibetiane harton raporte, njoftime për shtyp dhe administron një rrjet shkollash dhe aktivitetesh të tjera kulturore për tibetianët në Indi.

## Shiko edhe 
* Dalai Lama

## Referime
Kampi i Valiasit

"Kampi i Internimit i Valiasit" apo Kampi i Valiasit ka qenë një strukturë internimi në përngjasim me kolkozet sovjetike në fshatin Valias në afërsi të Tiranës.
I krijuar fillimisht si kamp burgosjeje për ushtarët nazistë të kapur rob gjatë luftës, pas vitit 1945 u kthye në kamp internimi për armiq të regjimit, disidentë politikë dhe familjarë të tyre.

## Historiku
Kampi u ngrit fillimisht në vitin 1945, si pjesë e rrjetit të kampeve ku u vendosën robërit gjermanë të luftës. Më pas, aty u internuan edhe familjarët e të arratisurve dhe të dënuarve politikë  kryesisht gra dhe fëmijë.

Kampi u ndërtua pranë një kompleksi të madh industrial dhe minierës së qymyrgurit.

Ky kamp funksionoi deri në vitin 1952, kur të internuarit u transferuan për të vuajtur dënimin në kampe të tjera të punës së detyruar.

## Internimi 
Shumë prej të dërguarve në Kampin e Valiasit nuk kishin kryer asnjë vepër penale. Shumë prej të internuarve ishin persona me biografi  apo prejardhje “të keqe”, ndërsa të tjerë u dënuan sepse kishin qenë pjesëtarë të një familjeje të pasur para luftës. Mjaftonte të kishe të afërm jashtë shtetit apo të shprehje mendime ndryshe nga vijat e partisë për tu internuar.

Kushtet e jetesës dhe higjienës në kamp ishin shumë të vështira. Jetesa e të internuarve ishte në kufijtë e mbijetesës. Dëshmitarët që kanë vuajtur dënimin në kamp tregojnë se jetonin në kasolle balte.

Të burgosurit punonin në minierën e qymyrgurit, shpesh pa masat minimale të sigurisë, dhe në kushte skllavëruese. Fëmijët rriteshin brenda kampit, në mjedise të izoluara dhe të kontrolluara.

## Referime
Audienca

parapamje|Një audiencë në Tel Aviv, Izrael, duke pritur të shohë Kompaninë e Vallëzimit Batsheva.
Një **audiencë** është një grup njerëzish që marrin pjesë në një shfaqje ose hasin një vepër arti, letërsi (në të cilën quhen "lexues"), teatër, muzikë (në të cilën quhen "dëgjues"), videolojëra (në të cilat quhen "lojtarë") ose akademikë në çdo medium. Anëtarët e audiencës marrin pjesë në mënyra të ndryshme në lloje të ndryshme arti. Disa ngjarje ftojnë pjesëmarrjen e hapur të audiencës dhe të tjera lejojnë vetëm duartrokitje, kritika dhe pritje modeste.

Studimet e audiencës mediatike janë bërë një pjesë e njohur e kurrikulës. Teoria e audiencës ofron një pasqyrë shkencore mbi audiencën në përgjithësi. Këto njohuri formësojnë njohuritë tona se si audiencat ndikojnë dhe ndikohen nga format e ndryshme të artit. Forma më e madhe e artit është media masive. Filmat, videolojërat, emisionet radiofonike, softuerët (dhe pajisjet) dhe formatet e tjera ndikohen nga audienca dhe vlerësimet dhe rekomandimet e saj.

Në epokën e pjesëmarrjes së lehtë në internet dhe gazetarisë qytetare, krijuesit profesionistë ndajnë hapësirën, dhe nganjëherë vëmendjen me publikun. Gazetari amerikan Jeff Jarvis tha: "Jepuni njerëzve kontrollin e medias, ata do ta përdorin atë. Konkluzion: Mos u jepni njerëzve kontrollin e medias dhe do të humbisni. Sa herë që qytetarët mund të ushtrojnë kontroll, ata do ta bëjnë." Tom Curley, President i Associated Press, tha në mënyrë të ngjashme: "Përdoruesit po vendosin se cili do të jetë qëllimi i angazhimit të tyre - cili aplikacion, cila pajisje, në çfarë ore, në cilin vend."

## Shiko edhe 
* Publiku

## Referime
Brezi i grusht shteteve

**Brezi i grusht shteteve** (frëngjisht: ''la ceinture de coups d'État'') është një koncept dhe neologjizëm modern gjeopolitik që u shfaq gjatë viteve 2020 për të përshkruar rajonin e Afrikës Perëndimore, Afrikës Qendrore dhe Sahelit, ku ndodhen vende me një prevalencë të lartë të grushteve të shtetit. Pas grushtit të shtetit të Nigerisë në vitin 2023, këto vende formojnë një zinxhir të vazhdueshëm që shtrihet midis brigjeve lindore dhe perëndimore të Afrikës.

Grushtet e shtetit kanë qenë kryesisht të ngjashme në natyrë; shumica erdhën nga ushtarakë të pakënaqur që kritikuan trajtimin e kryengritësve islamikë nga qeveritë e tyre përkatëse ose protestat që nga viti 2003. Pakënaqësia ndaj ndikimit ushtarak, financiar dhe politik francez mbi qeveritë afrikane ka luajtur gjithashtu një rol. Juntat e ardhshme kanë tendencë të kenë marrëdhënie më të këqija me Perëndimin, me shumë që kërkojnë mbështetje nga Rusia dhe Grupi Wagner ose Turqia në vend të Francës, e cila më parë i ndihmoi vendet të luftonin kundër kryengritësve islamikë përmes Operacionit Barkhane. Kjo e çoi Ukrainën të financonte grupet e opozitës, gjë që nga ana tjetër ka shkaktuar një luftë me prokurë midis Rusisë dhe Ukrainës në Afrikë.

## Shiko edhe 
* Grusht shteti

## Referime
Saheli

parapamje|Savana e akacies saheliane.
**Saheli**, ndryshe **rajoni i Sahelit** (/səˈhɛl/; nga arabishtja ساحل (*sāḥil*) 'breg, bregdet'), ose **savana e akacies saheliane**, është një rajon biogjeografik në Afrikë. Është zona e tranzicionit midis savanave më të lagështa sudaneze në jug të saj dhe Saharasë më të thatë në veri. Saheli ka një klimë të nxehtë gjysmë të thatë dhe shtrihet përgjatë gjerësive më jugore të Afrikës së Veriut midis Oqeanit Atlantik dhe Detit të Kuq. Megjithëse gjeografikisht i vendosur në tropikë, Saheli nuk ka një klimë tropikale.

Sidomos në Sahelin perëndimor, ka mungesa të shpeshta të ushqimit dhe ujit për shkak të korrupsionit shumë të lartë qeveritar dhe klimës gjysmë të thatë. Kjo përkeqësohet nga normat shumë të larta të lindjeve në të gjithë rajonin, duke rezultuar në një rritje të shpejtë të popullsisë. Kohët e fundit, grushte shteti, kryengritje, terrorizëm dhe ndërhyrje të huaja kanë ndodhur në shumë vende të Sahelit, veçanërisht në ish-Françafrique.

## Shiko edhe 
*Afrika Qendrore
*Afrika
*Shkretëtira e Saharasë

## Referime
Liberta Spahiu

**Liberta Spahiu** (lindur më 4 janar 1985) është prezantuese televizive, producente, modele dhe sipërmarrëse nga Kosova. Ajo njihet për prezantimin e emisionit *Prive* në Klan Kosova. Ajo është gjithashtu bashkë-themeluese e kompanisë prodhuese Prive.al dhe bashkëpronare e Maison De Parfum në Prishtinë. 

## Jeta e hershme 
Spahiu ka lindur në Prishtinë, Kosovë në 4 janar 1985. Ajo filloi karrierën në industrinë e modës që në moshën 15-vjeçare dhe u shpall Miss Albania në vitin 2001. 

## Karriera 
Pas karrierës në modë, Spahiu kaloi në televizion. Nga viti 2013 deri në 2024, ajo drejtoi emisionin *Prive* në Klan Kosova. Në këtë program, ajo intervistonte figura publike duke diskutuar ngjarje të botës së shoubizit shqiptar. 

## Referime
Kategoria e Dytë 1970-71

Statistika të Kategorisë së Dytë në sezonin 1970-71.

Sezoni i kaluar: Kategoria e Dytë 1969-70. Sezoni i rradhës: Kategoria e Dytë 1971-72.

## Klasifikimi dhe rezultatet 
### Grupi A 
|- style="background: #ACE1AF;"

|}

### Grupi B 
|- style="background: #ACE1AF;"

|}
## Playoff i Kampionatit 
*Të dy finalistët u promovuan në Kategoria e Parë 1971-72*
## Referime
Topi i Artë 1956

Për herën e **parë Topi i Artë** u zhvillua në vitin 1956. U fitua nga Stanley Matthews.
## Renditja
## Shënimet 
## Referime
Kryengritja tibetiane e vitit 1959

**Kryengritja tibetiane e vitit 1959** ose **kryengritja e Lhasës** filloi më 10 mars 1959 si një seri protestash në kryeqytetin tibetian të Lhasës, të nxitura nga frika se qeveria kineze planifikonte të arrestonte Dalai Lamën. Gjatë dhjetë ditëve të ardhshme, demonstratat evoluan nga shprehje mbështetjeje për Dalai Lamën e 14-të në kërkesa për pavarësi dhe përmbysjen e aneksimit kinez të Tibetit në vitin 1951. Pasi protestuesit morën armë, Ushtria Çlirimtare Popullore Kineze (PLA) bombardoi protestuesit në pallatin veror të Dalai Lamës dhe vendosi tanke për të shtypur demonstratat. Luftimet e përgjakshme vazhduan për tre ditët e ardhshme, ndërsa Dalai Lama iku në Indi. Mijëra tibetianë u vranë gjatë kryengritjes së vitit 1959, por numri i saktë është i diskutueshëm.

CIA ofroi mbështetje të gjerë për kryengritjen, duke përfshirë trajnimin për luftëtarët tibetianë, ndihmë logjistike përmes kampeve të bazuara në Nepal dhe organizimin e disa misioneve ajrore të furnizimit. Më herët në vitin 1956, konflikti i armatosur midis guerilëve tibetianë dhe PLA-së filloi në rajonet Kham dhe Amdo, të cilat i ishin nënshtruar reformës socialiste. Lufta guerile u përhap më vonë në zona të tjera të Tibetit dhe zgjati deri në vitin 1962. Disa e konsiderojnë Incidentin Xunhua në vitin 1958 si një pararendës të kryengritjes tibetiane.

Përvjetori i 10 marsit i kryengritjes festohet nga tibetianët në mërgim si Dita e Kryengritjes Tibetiane dhe Dita e Kryengritjes së Grave. Më 19 janar 2009, legjislatura e kontrolluar nga Kina e Kinës në Rajonin Autonom të Tibetit zgjodhi 28 marsin si përvjetorin kombëtar të Ditës së Çlirimit të Serfëve. Tibetologu amerikan Warren W. Smith Jr. e përshkruan këtë veprim si një festë "kundërpropagandë" pas trazirave të 10 marsit 2008 në Tibet.

## Shiko edhe 
* Aneksimi i Tibetit nga Kina

## Referime
Football League 1888-89

**Football League 1888-89** ishte sezoni i parë i ligës më të lartë angleze. Filloi më 8 shtator 1888, përfundoi më 20 prill 1889 dhe prodhoi Preston North End, kampionët e parë kombëtarë në historinë e futbollit anglez. "PNE", e cila fitoi dyfishin e parë në të njëjtin vit me Kupën FA, fitoi me njëmbëdhjetë pikë të rëndësishme përpara Aston Villa-së dhe mbeti i pamposhtur gjatë gjithë sezonit. Nuk pati rënie nga kategoria, pasi katër klubet e fundit në renditjen përfundimtare u rizgjodhën.
## Tabela e ligës 
## Rezultatet 
## Përbërja e skuadrës fituese
## Referime
Football League 1889-90

Statistika të Football League në sezonin 1889-90.

Sezoni i kaluar: Football League 1888-89. Sezoni i rradhës: Football League 1890-91.
## Klasifikimi dhe rezultatet 
## Përbërja e skuadrës fituese
## Referime
Preston North End F.C.

**Preston North End Football Club** është një klub profesionist futbolli me seli në Preston (Lancashire), Angli. Preston North End luan në EFL Championship, nivelin e dytë të futbollit anglez. U themelua në 1880.

## Lojtarët
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*
Halit Valteri

**Halit Valteri** (lindur më 21 maj 1991) është jurist dhe politikan shqiptar. Ai ka shërbyer si deputet i Kuvendit të Shqipërisë nga maji i 2019 deri ne vitin 2021, aktualisht është anëtar i Këshillit Bashkiak të Tiranës.

## Karriera politike 
Valteri nisi karrierën e tij politike si pjesëtar i strukturave lokale dhe më pas mori pjesë në politikën parlamentare dhe bashkiake.

Ai mori mandatin më 17 maj 2019, pas dorëzimit të mandateve nga opozita (PD dhe LSI), dhe e ushtroi atë deri në përfundim të legjislaturës së IX më 9 shtator 2021.

Gjatë mandatit të tij, ai nisi si deputet i opozitës parlamentare dhe më pas vazhdoi si i pavarur.

Në vitin 2021, Valteri u bashkua në radhët e Partisë Socialiste, duke kandiduar sërish si deputet në zgjedhjet parlamentare të vitit 2025 në listën e hapur.

Në zgjedhjet vendore të vitit 2023, Valteri u zgjodh si anëtar i Këshilli Bashkiak i Tiranës i Partisë Socialiste.

## Referime
Ilir Selimi

**Ilir Selimi**  (i njohur ndryshe dhe me pseudonimin **Kokaci**; lindur më 13 janar 1972) është një ish-futbollist shqiptar, i cili ka luajtur në pozitën e mbrojtësit, dhe aktualisht është trajner i klubit SK Tepelena.

## Karriera si futbollist 
Selimi ka qenë mbrojtës dhe ka luajtur për klubin SK Tepelena, ku e përfundoi karrierën si lojtar më 1 korrik 2006.  

Ai gjithashtu ka qenë pjesë e klubit zviceran "FC Genolier-Begnins" që militonte në "2. Liga interregional".  

Edhe pse ishte pjesë e përfaqësueses së Shqipërisë, nuk ka zhvilluar asnjë ndeshje zyrtare me kombëtaren.

## Karriera si trajner 
Në vitet 1998–1999, Selimi ka shërbyer si lojtar-trajner te SK Tepelena. 

Më pas, nga fillimi i viteve 2000 deri në vitin 2023, ai ka drejtuar klubin në kategori të ndryshme të futbollit shqiptar.  

Në sezonin 2024–25, Selimi u rikthye sërish në pankinën e Tepelenës, duke drejtuar klubin në Kategorinë e Tretë. 

## Shih edhe 
* SK Tepelena
* Futbolli në Shqipëri

## Referime
Football League First Division 1892-93

Statistika të Football League First Division në sezonin 1892-93.

Sezoni i kaluar: Football League 1891-92. Sezoni i rradhës: Football League First Division 1893-94.

## Klasifikimi dhe rezultatet 
## Përbërja e skuadrës fituese
## Shënime
Ilir Daja

**Ilir Daja** (lindur më 20 tetor 1966) është  trajner futbolli shqiptar dhe ish-futbollist. Aktualisht është trajner i Dinamo City. Ai ka fituar kampionatin shqiptar si trajner me tre klube: Elbasanin, Dinamon dhe Skënderbeun. Po ashtu ka fituar tre herë Superligën e Kosovës me Ballkanin, duke e kualifikuar në fazën e grupeve të UEFA Europa Conference League në sezonet 2022–23 dhe 2023–24.

## Karriera si lojtar 
Daja e nisi karrierën e tij të hershme si lojtar tek 17 Nëntori, përpara se të luante me Dinamon e Tiranës për rreth një dekadë.  
Në vitin 1989, gjatë një ndeshjeje të Kupës së Kampionëve kundër Dinamos së Bukureshtit, pësoi një dëmtim të rëndë në gju që kërkoi disa ndërhyrje kirurgjikale dhe i kufizoi karrierën si lojtar.  
Ai qëndroi deri në nëntor 2016, kur pas një serie rezultatesh u largua nga posti i trajnerit.

### Skënderbeu 
Më 3 janar 2017, u emërua trajner i Skënderbeut, me të cilin arriti të kualifikohej në fazën e grupeve të UEFA Europa League në sezonin 2017–18, një arritje historike për një klub shqiptar.  
Në vitin 2018, fitoi kampionatin dhe Kupën e Shqipërisë, duke realizuar dopietën historike për Skënderbeun.  

### Ballkani 
Më 5 janar 2022 u emërua trajner i Ballkanit në Kosovë, duke fituar tre tituj radhazi në Superligën e Kosovës dhe duke e bërë klubin e parë kosovar që u kualifikua dy herë rresht në fazën e grupeve të një gare europiane.  
Ai dha dorëheqjen në shtator 2024.  

### Dinamo City 
Më 11 shtator 2024, Daja u rikthye në pankinën e Dinamos së Tiranës, ku ishte edhe ish-lojtar dhe trajner më parë.  
Në maj 2025 fitoi Kupën e Shqipërisë, trofeu i parë i Dinamos pas 22 vitesh.  
Në gusht 2025, Dinamo eliminoi edhe Hajduk Split në kualifikimet e UEFA Conference League duke bërë bujë në Europë.

## Titujt 
### Si lojtar 
* **Kategoria Superiore:** 1  
:: 1989–90

### Si trajner 
***KF Elbasani**  
** Kategoria Superiore: 2005–06  

***FK Dinamo Tirana**  
** Kategoria Superiore: 2007–08  

***KF Skënderbeu Korçë**  
** Kategoria Superiore: 2017–18  
** Kupa e Shqipërisë: 2017–18  

***KF Ballkani**  
** Superliga e Kosovës: 2021–22, 2022–23, 2023–24  
** Kupa e Kosovës: 2022–23  
** Superkupa e Kosovës: 2022  

***FC Dinamo City**  
** Kupa e Shqipërisë: 2024–25  

## Referime
Martin Mane

__NOINDEX__

Martin Mane është Drejtori Ekzekutiv i Balfin Americas dhe Zv. President për Amerikën e Veriut në Grupin BALFIN. Balfin Americas u themelua në vitin 2023 dhe në pak vite, nën drejtimin e Martin Manes, është pozicionuar si investitor dhe zhvillues largpamës në industrinë e pasurive të paluajtshme. Një prej investimeve më të fundit të Balfin Americas është blerja e “340 Mount Kemble” në Morristown, New Jersey - një ndërtesë premium zyrash [4] me vlerë 118.5 milionë dollarë. Ky investim shënon investimin e parë të Balfin Americas në sektorin komercial, pas tre projekteve rezidenciale në qytetin e New York-ut që pritet të ofrojnë 300 njësi banimi.

## Referime
EasyJet

**EasyJet plc** (e stilizuar si **easyJet**) është një grup britanik shumëkombësh i kompanive ajrore me kosto të ulët me seli në Aeroportin e Londrës Luton. Ajo operon shërbime të rregullta vendase dhe ndërkombëtare në 927 linja në më shumë se 34 vende përmes linjave ajrore partnere EasyJet UK, EasyJet Switzerland dhe EasyJet Europe.

## Referime
Ora mekanike

parapamje|Mekanizmi i lëvizjes së dorës së një ore ruse.
Një **orë mekanike** është një orë që përdor një mekanizëm orësh për të matur kalimin e kohës, ndryshe nga orët kuarci të cilat funksionojnë duke përdorur mënyrat e dridhjes së një piruni akordimi piezoelektrik kuarci, ose orët radio, të cilat janë orë kuarci të sinkronizuara me një orë atomike nëpërmjet valëve të radios. Një orë mekanike vihet në lëvizje nga një sustë kryesore e cila duhet të mbështillet ose periodikisht me dorë ose nëpërmjet një mekanizmi vetëmbështjellës. Forca e saj transmetohet nëpërmjet një serie ingranazhesh për të furnizuar me energji rrotën e ekuilibrit, një rrotë e peshuar që lëkundet para dhe mbrapa me një shpejtësi konstante. Një pajisje e quajtur një arratisje liron rrotat e orës për të lëvizur përpara një sasi të vogël me çdo lëvizje të rrotës së ekuilibrit, duke i lëvizur akrepat e orës përpara me një shpejtësi konstante. Arratisja është ajo që bën tingullin e 'tik-takit' që dëgjohet në një orë mekanike që funksionon. Orët mekanike evoluan në Evropë në shekullin e 17-të nga orët me sustë, të cilat u shfaqën në shekullin e 15-të.

Orët mekanike zakonisht nuk janë aq të sakta sa orët kuarci, dhe ato përfundimisht kërkojnë pastrim, lubrifikim dhe kalibrim periodik nga një orëndreqës i aftë. Që nga vitet 1970 dhe 1980, si rezultat i krizës së kuarcit, orët kuarc kanë pushtuar pjesën më të madhe të tregut të orëve, dhe orët mekanike (veçanërisht orët e prodhuara në Zvicër) tani tregtohen kryesisht si mallra luksi, të blera për vlerat e tyre estetike dhe luksoze, për vlerësimin e mjeshtërisë së tyre të shkëlqyer ose si një simbol statusi.

## Shiko edhe 
* Ora

## Referime
Rolex

**Rolex** është një markë dhe prodhues zviceran i orëve luksoze me seli në Gjenevë, Zvicër. E themeluar në vitin 1905 si Wilsdorf and Davis nga biznesmeni gjerman Hans Wilsdorf dhe kunati i tij i mëvonshëm Alfred Davis në Londër, kompania e regjistroi Rolex si emrin e markës së orëve të saj në vitin 1908 dhe u bë Rolex Watch Co. Ltd. në vitin 1915. Pas Luftës së Parë Botërore, kompania e zhvendosi bazën e saj të operacioneve në Gjenevë për shkak të ekonomisë së pafavorshme që çoi në paqëndrueshmëri të biznesit. Në vitin 1920, Hans Wilsdorf regjistroi Montres Rolex SA në Gjenevë si emrin e ri të kompanisë (montre në frëngjisht do të thotë orë); më vonë u bë Rolex SA. Që nga viti 1960, kompania është në pronësi të Fondacionit Hans Wilsdorf, një fond privat familjar.

Rolex SA dhe dega e saj Montres Tudor SA projektojnë, prodhojnë, shpërndajnë dhe mirëmbajnë orët e dorës të shitura nën markat Rolex dhe Tudor. Në vitin 2023, Rolex pranoi të blinte partnerin e saj të hershëm të shitjes me pakicë Bucherer, dhe në vitin 2024, Rolex filloi ndërtimin e një dege të re në Fifth Avenue në Midtown Manhattan, New York City, pranë Billionaires' Row.

## Shiko edhe 
* Ora mekanike

## Referime
Patek Philippe

**Patek Philippe SA** është një orëndreqës dhe prodhues orësh luksoze zvicerane, i vendosur në Kantonin e Gjenevës dhe në Vallée de Joux. E themeluar në vitin 1839, ajo mban emrin e dy themeluesve të saj, Antoni Patek dhe Adrien Philippe. Që nga viti 1932, kompania është në pronësi të familjes Stern në Zvicër dhe mbetet prodhuesi i fundit i pavarur i orëve në Gjenevë. Patek Philippe është një nga prodhuesit më të vjetër të orëve në botë me një histori të pandërprerë të prodhimit të orëve që nga themelimi i saj. Ajo projekton dhe prodhon orë, si dhe mekanizma, duke përfshirë disa nga orët mekanike më të ndërlikuara. Kompania mirëmban mbi 400 lokacione shitjeje me pakicë në nivel global dhe mbi një duzinë qendrash shpërndarjeje në të gjithë Azinë, Evropën, Amerikën e Veriut dhe Oqeaninë. Në vitin 2001, ajo hapi Muzeun Patek Philippe në Gjenevë.

Patek Philippe konsiderohet gjerësisht si një nga prodhuesit më prestigjiozë të orëve në botë. Që nga korriku 2023, midis dhjetë orëve më të shtrenjta në botë të shitura ndonjëherë në ankande, nëntë ishin ora Patek Philippe. Në veçanti, Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A-010 aktualisht mban titullin e orës (dhe orës së dorës) më të shtrenjtë të shitur ndonjëherë në ankand (31 milionë dollarë amerikanë/27 milionë CHF), ndërsa Patek Philippe Henry Graves Supercomplication, ora mekanike më e komplikuar në botë deri në vitin 1989, aktualisht mban titullin e orës xhepi më të shtrenjtë të shitur ndonjëherë në ankand (24 milionë dollarë amerikanë/21 milionë CHF).

## Shiko edhe 
* Rolex

## Referime
Casio

parapamje|Orë analoge shumëfunksionale Edifice EQW-M1000.
**Casio Computer Co., Ltd.** (カシオ計算機株式会社, *Kashio Keisanki Kabushiki-gaisha*) është një korporatë shumëkombëshe japoneze e prodhimit të elektronikës me seli në Shibuya, Tokio, Japoni. Produktet e saj përfshijnë kalkulatorë, telefona celularë, kamera dixhitale, instrumente muzikorë elektronikë dhe orë analoge dhe dixhitale. U themelua në vitin 1946 dhe në vitin 1957 prezantoi kalkulatorin e parë elektronik tërësisht kompakt. Ishte një novator i hershëm i kamerave dixhitale dhe, gjatë viteve 1980 dhe 1990, kompania zhvilloi shumë tastiera elektronike shtëpiake të përballueshme për muzikantët, së bashku me prezantimin e orëve të para dixhitale të prodhuara në masë.

## Shiko edhe 
* Ora

## Referime
Guri i çmuar

parapamje|Grup gurësh të çmuar dhe gjysmë të çmuar—si të paprerë ashtu edhe të fasetuar—duke përfshirë (në drejtim të akrepave të orës nga lart majtas) diamant, safir sintetik të paprerë, rubin, smerald të paprerë dhe grumbull kristalesh ametisti.
Një **gur i çmuar** ose **xhevahir** është një copë kristali mineral i cili, kur pritet ose lëmohet, përdoret për të bërë bizhuteri ose zbukurime të tjera. Disa shkëmbinj (si lapis lazuli, opal dhe obsidiani) dhe herë pas here materiale organike që nuk janë minerale (si qelibari, squfuri dhe perla) mund të përdoren gjithashtu për bizhuteri dhe për këtë arsye shpesh konsiderohen edhe si gurë të çmuar. Shumica e gurëve të çmuar janë të fortë, por disa minerale më të butë si brazilianiti mund të përdoren në bizhuteri për shkak të ngjyrës ose shkëlqimit të tyre ose vetive të tjera fizike që kanë vlerë estetike. Megjithatë, në përgjithësi, mineralet e buta nuk përdoren zakonisht si gurë të çmuar për shkak të brishtësisë dhe mungesës së qëndrueshmërisë së tyre.

Industria e gurëve të çmuar me ngjyra (domethënë çdo gjë tjetër përveç diamanteve) e gjetur në të gjithë botën aktualisht vlerësohet në 1.55 miliardë dollarë amerikanë që nga viti 2023 dhe parashikohet të rritet vazhdimisht në një vlerë prej 4.46 miliardë dollarësh deri në vitin 2033.

Një ekspert i gurëve të çmuar është një gemolog, një prodhues gurësh të çmuar quhet lapidarist ose prerës gurësh të çmuar; Një prerës diamanti quhet diamantaire.

## Shiko edhe 
* Xhevahiri

## Referime
Kurora e zbukurimit

parapamje|Diadem i bërë për princeshën franceze Marie-Thérèse, Dukeshë e Angoulême, 1820.
Një **kurorë zbukurimi** (nga latinishtja; *tiāra*, nga greqishtja e lashtë; τιάρα, *tiára*) është një zbukurim koke i zbukuruar me gurë të çmuar. Origjina e saj daton që nga bota e lashtë greko-romake. Në fund të shekullit të 18-të, diademja hyri në modë në Evropë si një bizhuteri prestigjioze që vishej nga gratë në raste zyrtare. Forma bazë e diademës moderne është një gjysmërreth, zakonisht e bërë prej argjendi, ari ose platini dhe e dekoruar në mënyrë të pasur me gurë të çmuar, perla ose kameo.

Diademat ishin jashtëzakonisht të njohura gjatë fundit të shekullit të 19-të dhe visheshin në ngjarje ku kodi i veshjes ishte kravata e bardhë. Pas Luftës së Parë Botërore, veshja e një diademe gradualisht doli nga moda, përveç rasteve zyrtare në një oborr mbretëror. Interesi për diademat është rritur përsëri që nga fillimi i shekullit të 21-të. Fjala diademë shpesh përdoret në mënyrë të ndërsjellë me fjalën diademë.

## Shiko edhe 
* Kurora
* Diadema
* Xhevahiri

## Referime
Smeraldi

parapamje|Kristali i smeraldit nga Muzo, Kolumbi.
**Smeraldi** është një gur i çmuar dhe një varieteti i mineralit beril (Be₃Al₂(SiO₃)₆), i cili merr ngjyrën e gjelbër nga sasi të vogla kromi ose ndonjëherë vanadiumi. Berili ka një fortësi prej 7.5–8 në shkallën Mohs. Shumica e smeraldeve kanë përfshirje të shumta të brendshme, prandaj qëndrueshmëria e tyre (rezistenca ndaj thyerjes) klasifikohet si përgjithësisht e dobët. Smeraldi është një ciklosilikat. Ai gjendet kryesisht në bashkëshoqërim me kuarcin, muskovitin, albitin, shorlin, mikroklinën, fluoritin, kuarcin e tymosur dhe elbaitin.

## Etimologjia 
Fjala "smerald" rrjedh (nëpërmjet frëngjishtes së vjetër: esmeraude dhe anglishtes së mesme: emeraude), nga latinishtja vulgare: esmaralda/esmaraldus, një variant i latinishtes smaragdus, e cila nëpërmjet greqishtes së lashtë ishte: σμάραγδος (smáragdos; "gur i çmuar i gjelbër"). Fjala greke mund të ketë një origjinë semite, sanskrite ose persiane. Sipas Fjalorit të Websterit, termi smerald u përdor për herë të parë në shekullin e 14-të.

## Shiko edhe 
* Guri i çmuar
* Safiri
* Rubini

## Referime
Niveli i detit

parapamje|Ky shenjues që tregon nivelin e detit ndodhet midis Jerusalemit dhe Detit të Vdekur.
**Niveli mesatar i detit** (MSL, shpesh i shkurtuar në **nivelin e detit**) është një nivel mesatar sipërfaqësor i një ose më shumë trupave bregdetarë të ujit të Tokës nga i cili mund të maten lartësi të tilla si lartësia. MSL globale është një lloj i të dhënave vertikale - një të dhëna gjeodezike e standardizuar - që përdoret, për shembull, si një të dhëna grafike në kartografi dhe navigacion detar, ose, në aviacion, si niveli standard i detit në të cilin matet presioni atmosferik për të kalibruar lartësinë dhe, rrjedhimisht, nivelet e fluturimit të avionëve. Një standard i zakonshëm dhe relativisht i drejtpërdrejtë i nivelit mesatar të detit është në vend të kësaj një mesatare afatgjatë e leximeve të matësit të baticës në një vendndodhje të caktuar referimi.

Termi mbi nivelin e detit në përgjithësi i referohet lartësisë mbi nivelin mesatar të detit (AMSL). Termi APSL do të thotë mbi nivelin e detit aktual, duke krahasuar nivelet e detit në të kaluarën me nivelin sot.

Rrezja e Tokës në nivelin e detit është 6,378.137 km në ekuator. Është 6,356.752 km në pole dhe 6,371.001 km mesatarisht. Ky sferoid i rrafshuar, i kombinuar me anomali lokale të gravitetit, përcakton gjeoidin e Tokës, i cili përafron nivelin mesatar lokal të detit për vendet në oqeanin e hapur. Gjeoidi përfshin një depresion të konsiderueshëm në Oqeanin Indian, sipërfaqja e të cilit ulet deri në 106 m (348 ft) nën nivelin mesatar global të detit (duke përjashtuar efektet e vogla si baticat dhe rrymat).

## Shiko edhe 
* Lartësia mbidetare
* Lartësia (në sipërfaqen e tokës)

## Referime
Direktiva e Ekodizajnit

**Direktiva e Ekodizajnit** (Direktiva 2009/125/KE) e Bashkimit Evropian përcakton një kornizë për të vendosur kërkesa të detyrueshme ekologjike për produktet që përdorin energji dhe produktet që lidhen me energjinë të shitura në të 27 shtetet anëtare. Fusha e saj e zbatimit aktualisht mbulon më shumë se 40 grupe produktesh (si kaldaja, llamba, televizorë dhe frigoriferë), të cilët janë përgjegjës për rreth 40% të të gjitha emetimeve të gazrave serrë të BE-së.

Rishikimi i Direktivës në vitin 2009 e zgjeroi fushëveprimin e saj në produktet që lidhen me energjinë, siç janë dritaret, materialet izoluese dhe disa produkte që përdorin ujë.

Qëllimi përfundimtar i Direktivës së Ekodizajnit është që prodhuesit e produkteve që përdorin energji (EuP), në fazën e projektimit, të jenë të detyruar të zvogëlojnë konsumin e energjisë dhe ndikimet e tjera negative mjedisore të produkteve. Ndërsa qëllimi kryesor i Direktivës është të zvogëlojë përdorimin e energjisë, ajo synon gjithashtu të zbatojë konsiderata të tjera mjedisore, duke përfshirë: përdorimin e materialeve; përdorimin e ujit; emetimet ndotëse; çështjet e mbeturinave dhe riciklueshmërinë.

Direktiva e Ekodizajnit është një direktivë kornizë, që do të thotë se nuk përcakton drejtpërdrejt kërkesat minimale ekologjike. Këto miratohen nëpërmjet masave specifike zbatuese për secilin grup produktesh në fushëveprimin e Direktivës. Masat zbatuese miratohen nëpërmjet të ashtuquajturës procedurë komitologjie. Masat zbatuese bazohen në rregullat e tregut të brendshëm të BE-së që rregullojnë se cilat produkte mund të vendosen në treg. Prodhuesit që fillojnë të tregtojnë një produkt që përdor energji, i mbuluar nga një masë zbatuese në zonën e BE-së, duhet të sigurohen që ai të jetë në përputhje me standardet e energjisë dhe mjedisit të përcaktuara nga masa.

Në praktikë, futja e një kërkese të re minimale rezulton në ndalimin efektiv të shitjes së të gjitha produkteve që nuk janë në përputhje me standardet në 28 Shtetet Anëtare. Ky ishte për shembull rasti i llambave inkandeshente, për të cilat filloi një heqje graduale nga përdorimi në BE në vitin 2009 sipas kësaj Direktive. Vetëm kjo masë - e cila mori disa kritika në disa pjesë të medias, por u mirëprit nga ambientalistët - pritet të zvogëlojë emetimet vjetore të CO2 me 16 milionë ton në vitin 2020.

## Shiko edhe 
* Bashkimi Evropian

## Referime
Ari i bardhë

parapamje|Unazë martese prej ari të bardhë e veshur me rodium.
**Ari i bardhë** është një aliazh ari dhe të paktën një metali të bardhë, zakonisht nikeli ose paladiumi. Ashtu si ari i verdhë, pastërtia e arit të bardhë jepet në karat. Shpesh përdoret në bizhuteri.

Një formulë e zakonshme e arit të bardhë përbëhet nga 90% ar në peshë dhe 10% nikel në peshë. Bakri mund të shtohet për të rritur lakueshmërinë.

Vetitë e arit të bardhë ndryshojnë në varësi të metaleve dhe përmasave të përdorura. Si rezultat, aliazhet e arit të bardhë mund të përdoren për qëllime të ndryshme; ndërsa një aliazh nikeli është i fortë dhe i fortë, dhe për këtë arsye i mirë për unaza dhe gjilpëra, aliazhet ar-paladium janë të buta, të lakueshme dhe të mira për vendosjen e gurëve të çmuar të arit të bardhë. Ari i bardhë me cilësinë më të lartë është zakonisht të paktën 18 karat dhe përbëhet nga ari dhe paladiumi, ndonjëherë me metale të tjera si bakri, argjendi dhe platini për peshë dhe qëndrueshmëri, megjithëse kjo shpesh kërkon argjendarë të specializuar.

Ndërsa disa aliazhe ari të bardhë me cilësi më të lartë ruajnë shkëlqimin dhe shkëlqimin e tyre, shumica do të jenë të veshura me një shtresë shumë të hollë rodiumi. Kjo i jep arit të bardhë, natyrisht më të zbehtë, një shkëlqim të krahasueshëm me platinin ose argjendin; megjithatë, rodiumi mund të zbehet me kalimin e kohës.

## Irritimi i lëkurës 
Nikeli i përdorur në disa aliazhe ari të bardhë mund të shkaktojë një reaksion alergjik kur vishet për periudha të gjata (gjithashtu veçanërisht në disa mbulesa orësh dore). Ky reaksion, zakonisht një skuqje e lehtë e lëkurës nga dermatiti i nikelit, ndodh në rreth një në tetë persona; për shkak të kësaj, shumë vende nuk përdorin nikel në formulimet e tyre të arit të bardhë.

Aliazhet e arit të bardhë të bëra pa nikel kanë më pak gjasa të jenë alergjike.

## Shiko edhe 
* Ari

## Referime
Football League First Division 1900-01

Statistika të Football League First Division në sezonin 1900-01.

Sezoni i kaluar: Football League First Division 1899-00. Sezoni i rradhës: Football League First Division 1901-02.

## Klasifikimi dhe rezultatet 
## Përbërja e skuadrës fituese
Rubini

parapamje|Një kristal rubini nga Rajoni Dodoma, Tanzani.
**Rubini** është një gur i çmuar me ngjyrë rozë-të kuqe deri në të kuqe gjaku, një varietet i mineralit korund (oksid alumini). Rubini është një nga gurët e çmuar tradicionalë më të njohur për bizhuteri dhe është shumë i qëndrueshëm. Varietetet e tjera të korundit me cilësi të lartë quhen safirë; duke qenë se pjesa tjetër e specieve të korundit quhen të tillë, rubinët nganjëherë quhen "safirë të kuq".

Rubini është një nga gurët e çmuar tradicionalë kardinalë, së bashku me ametistin, safirin, smeraldin dhe diamantin. Fjala rubin vjen nga ruber, latinisht për të kuqe. Ngjyra e një rubini është për shkak të pranisë së kromit.

Disa gurë të çmuar që quhen gjerësisht ose historikisht rubine, siç është Rubini i Princit të Zi në Kurorën Shtetërore Perandorake Britanike, janë në të vërtetë spinele. Këto dikur njiheshin si "rubinët e Balas".

Cilësia e një rubini përcaktohet nga ngjyra, prerja dhe qartësia e tij, të cilat, së bashku me peshën në karat, ndikojnë në vlerën e tij. Nuanca më e ndritshme dhe më e vlefshme e së kuqes, e quajtur e kuqe gjaku ose gjak pëllumbi, ka një çmim të lartë mbi rubinët e tjerë me cilësi të ngjashme. Pas ngjyrës vjen qartësia: ngjashëm me diamantet, një gur i pastër do të ketë një çmim të lartë, por një rubin pa asnjë përfshirje rutili si gjilpërë mund të tregojë se guri është trajtuar. Rubini është guri tradicional i lindjes për korrik dhe zakonisht është më rozë se granati, megjithëse disa granata rodoliti kanë një ngjyrë të ngjashme rozë me shumicën e rubinëve. Rubini më i vlefshëm në botë që është shitur në ankand është Estrela de Fura, i cili u shit për 34.8 milionë dollarë amerikanë.

## Shiko edhe 
* Safiri
* Smeraldi

## Referime