Esther Thelen

**Esther Thelen** (20 maj 1941 – 29 dhjetor 2004) ishte një eksperte në fushën e psikologjisë së zhvillimit .  Hulumtimi i Thelenit u fokusua në zhvillimin njerëzor, veçanërisht në fushën e zhvillimit të foshnjave. 

Thelen ishte gjithashtu president i Shoqatës për Kërkime në Zhvillimin e Fëmijëve dhe i Shoqatës Ndërkombëtare për Studimet e Fëmijëve. Ajo ishte anëtare e Shoqatës Amerikane për Avancimin e Shkencës dhe Shoqatës Psikologjike Amerikane . 

## Zhvillimi i foshnjës 
Thelen është e njohur për veprat e saj mbi zhvillimin e foshnjave, veçanërisht ato që u fokusuan në lëvizjen komplekse dhe zhvillimin e sjelljes.  Pastaj aplikoi teorinë e kaosit në kërkimin se si foshnjat mësojnë të ecin dhe të ndërveprojnë me botën përreth tyre.  Sipas këndvështrimit të Thelenit, sjellja shfaqet si një model nga të gjitha përrenjtë që derdhen në lumin e zhvillimit të foshnjës. Ose, siç shkruante ajo "Mendja thjesht nuk ekziston si diçka e shkëputur nga trupi dhe përvoja".  Ajo sugjeroi që një foshnjë tashmë ka modele bazë motorike në lindje, siç tregohet nga refleksi i hapit dhe shkelmimi spontan. 

## Modeli i zhvillimit 
Punimet e Thelen zgjeruan modelin e zhvillimit të Gerald Edelman duke propozuar një konceptualizim më të gjerë të zhvillimit.  Edelman, në teorinë e tij të zhvillimit neuronal, tregoi se zhvillimi ndodh në tru midis neuro-rrjeteve që mbivendosen dhe ndërlidhen. Procesi epigjenetik i zhvillimit nervor bazohet në idenë e ndryshimeve të varura nga përvoja, që është zhvillimi ose rritja duke përforcuar në mënyrë selektive dhe njëkohësisht rrugët nervore.  Si fëmijë, njerëzit vazhdimisht lëvizin dhe ndërveprojnë. Informacioni vizual dhe kinematik hartohet së bashku në tru dhe rrugët forcohen dhe mbahen përmes çdo ndërveprimi. 

Sipas Thelenit, zhvillimi është vetë-riorganizim (me unin që i përket sistemit në vend të vetes psikoanalitike) që shfaqet për shkak të ndërveprimit të sistemit/organizatës/personit me një tjetër apo mjedis. 

## Lidhjet nervore 
Edelman përdori termat rihyrës dhe degjenerues për të përshkruar këto lidhje nervore komplekse. Rihyrja u përcaktua si një sistem kompleks i ndërthurur në të cilin prodhimi mund të kthehet në hyrje. Rihyrja është një drejtim i dyanshëm që mund të ecë paralelisht. Degjenerimi u shpjegua duke thënë se rruga mund të përcaktohet së bashku nga shkaqe të shumta dhe nuk përcaktohet vetëm nga një gjë. Ky përcaktim i përbashkët nga shkakësia e shumëfishtë është një temë kryesore e teorisë së sistemeve zhvillimore që gjithashtu mbivendoset me teorinë e sistemeve dinamike nga Esther Thelen. Një shembull se si shkaqe të shumta mund të çojnë në një veprim është lëvizja njerëzore. Në trup, truri mund të dërgojë shumë sinjale të ndryshme për të shkaktuar lëvizje të tilla si të folurit. Këto sinjale të dërguara nga truri shkojnë në shumë muskuj të ndryshëm për të kontrolluar lëvizjen ndërsa ne flasim një fjalë. Figura 3 (e treguar djathtas) tregon në një mënyrë shumë të thjeshtuar drejtimin e lidhjeve nervore. 

## Mishërimi në arritjet e vazhdueshme 
Esther Thelen përdori gabimin A-jo-B si një shembull se si lëvizja është komplekse. Në figurën 6, Esther Thelen ilustron përdorimin e parametrave të lëvizjes në vendimin që foshnja të kalojë në pozicionin A ose B. Siç thuhet në teorinë e sistemeve dinamike në mënyrë që të ndodhë lëvizja, parametri i kontrollit duhet të rritet mbi pragun. Inputi që i jepet fëmijës me vendosjen e lodrës ose duke lënë të kuptohet për një mbulesë të caktuar është kontributi specifik. Kjo gjithashtu ndikon në vendimet që duhen marrë në mënyrë që fëmija të bëjë një lëvizje drejt lodrës. Marrja e një vendimi se ku të lëvizni dhe lëvizja aktuale drejt lodrës varet nga koha. Tre aspekte ndikojnë në kohën e marrë në marrjen e këtij vendimi dhe bërjen e lëvizjes. Këta faktorë përfshijnë hyrjen vizuale kalimtare dhe tonik dhe kujtesën e foshnjave për vendndodhjen e lodrës. Hyrja e detyrës fillon me lëvizjen e parë drejt lodrës. Pas herës së dytë që fëmija të arrijë për lodrën pasi ajo është fshehur nën mbulesë, fëmija po përdor të dhëna specifike. Ky informacion specifik vjen nga kujtesa e tyre për herën e parë që kapën lodrën. Ky hyrje është paraqitur në Figurën 7. Pas bërjes së lëvizjes së parë drejt pozicionit A, është formuar një memorie. Në kohën kur ndodh lëvizja e dytë drejt pozicionit A, lejohet më shumë kontribut për të kontribuar në vendim. Megjithatë, pas shumë lëvizjeve drejt pozicionit A, kjo memorie bëhet shumë e fortë. Pavarësisht se i tregon fëmijës se lodra është në pozicionin B, fëmija do të vazhdojë të lëvizë drejt pozicionit A duke kërkuar lodrën. Kjo mund të shfaqet në figurat 8 dhe 9. 

## Publikime të zgjedhura 
* Linda B. Smith, and Esther Thelen (September 1993). A Dynamic Systems Approach to Development. MIT Press. .
* Esther Thelen, Gregor Schöner, Christian Scheier, and Linda B. Smith (2001). "The dynamics of embodiment: A field theory of infant perseverative reaching". *Behavioral and Brain Sciences* 24(1), ,  1–34. 

## Shih edhe 
* Psikologjia

## Referime