Pashalimani

[parapamje|Pashalimani para rinovimit nga [turqit]]
**Baza Detare Pashaliman** (Turqisht: *Paşalimanı*) është 1 nga 2 bazat kryesore të marinës shqiptare (tjetra është në Durrës). Ajo është e vendosur në fundin jugperëndimor të Gjirit të Vlorës pranë Orikumit. Gjithashtu baza e vogël detare në 25 Kilometra më tej në veri të ishullit të Sazanit i përket bazës detare Pashaliman.

Pashalimani u bë i njohur ndërkombëtarisht kur, pas themelimit të Paktit të Varshavës në vitin 1955, në të cilin Shqipëria ishte një anëtar themelues, Bashkimi Sovjetik u vendos në 12 nëndetëset e saj të NATO-s të përcaktuara si një klasë e uiski. Pashalimani ishte baza e vetme ushtarake sovjetike në Mesdhe në vitet 1950 dhe sovjetikët investuan shuma të konsiderueshme në zgjerimin e bazës së dhënë me qira. Kur lideri shqiptarë dhe i partisë Enver Hoxha u lidh me partinë kineze në vitet 1960/61 në fillim të mosmarrëveshjes midis Bashkimit Sovjetik dhe Kinës, ai i bëri thirrje BRSS-së për t'i dhënë fund pranisë së saj ushtarake në Shqipëri, Moska kërcënoi të pushtonte Vlorën në prill 1961 me largimin dhe humbjen e bazës dhe anulimin e të gjitha ndihmave ekonomike dhe ushtarake. Megjithatë, pushtimi i Vlorës nuk ndodhi, pasi përshkallëzimi i Luftës së Ftohtë pushtoi Moskën në vende të tjera.

Kur Bashkimi Sovjetik atëherë tërhoqi nëndetëset e tyre nga Shqipëria, Hoxha përshtatshme për katër nga 1955 dhe 1956 anije të ndërtuar (S-241, S-242, S-358, S-360)  me Shqipërinë ekipet u dëbuan dhe prandaj, sipas tij, janë pronë shqiptare. Anijet fillimisht u operuan me ndihmë kineze, kur kjo nuk ndodhi në fund të viteve 1960, u bë gjithnjë e më e vështirë. Anija e parë u mbyll në vitin 1976 dhe u përdor si furnizues i pjesëve rezervë për të tjerët. Varka e fundit u çaktivizua në vitin 2003. Qe të katra ishin në gjendje gjithnjë neglizhente në një skelë në pjesën veriore të portit të Pashalimanit. Megjithatë, në 2012, 3/4 nëndetëset thuhet se janë shitur si hekur dhe hedhur. Ngjarjet përreth tërheqjen e sovjetikëve dhe blerjen shqiptare të nëndetëseve nga Ismail Kadare përshkruar në romanin Dimri i madh ("Dimri i Madh", 1977). 

Pas përfundimit të regjimit komunist u poshtërua baza, dhe në rebelimin e vitit 1997, u shkatërrua. Pas kësaj, ajo u rinovua nga Turqia si pjesë e një marrëveshjeje shqiptaro-turke, e cila që atëherë ka ende të drejtën e përdorimit. Në maj të vitit 2009, e para luftëanije e ri-ndërtuar në Shqipëri lundroi në Pashaliman kur ishte 13 vjeç. Komisionuar në Pashaliman në shtator, anija patrulluese P-132 Oriko (e emëruar pas qytetit të lashtë të *Oricum*) u ndërtua atje në bashkëpunim me kantjerin Holandez "Damen Shipyards", i cili në 2008 ndërtoj P-131 Iliria, e para prej 4 anijeve të tipit Stan Patrol 4207 për Marinën Shqiptare, e ndërtuar në Holandë.

## Historia 
### Historia e Luftës së Ftohtë 
Pashaliman ishte e vetmja bazë sovjetike në Mesdhe nga vitet 1950. Ishte pika e nxehtë e konfliktit midis sovjetikëve dhe shqiptarëve në vitin 1961 kur Shqipëria u tërhoq nga Traktati i Varshavës dhe mosmarrëveshja për pronësinë e katër nëndetëseve të klasës "Whisky" që Shqipëria kishte kapur. Pas rënies së regjimit komunist, baza u rindërtua nga Turqia dhe prej një marrëveshjeje dypalëshe Marina Turke ka të drejtë ta përdorë atë.

### Historia moderne 
Tre nga katër anijet patrulluese Damen Stan të Marinës Shqiptare u ndërtuan në Pashaliman, më e fundit e përfunduar në vitin 2014. Aktualisht, katër nëndetëse të pensionit të klasit Whisky në pronësi më parë të Bashkimit Sovjetik janë ende të vendosura në objekt, së bashku me anijet detare shqiptare në detyrë aktive. Ato mund të shihen përmes imazheve satelitore të bazës.

Forca Detare shpesh kryen stërvitje detare në Gjirin e Vlorës, jashtë Pashalimanit. Kjo përfshin ushtrime me kombe të tjera, si Mbretëria e Bashkuar. Stërvitja më e fundit, Sarex '16, u zhvillua në prill 2016.

Një marrëveshje bashkëpunimi ushtarak shqiptaro-turk u nënshkrua në vitin 1992 që përfshinte rindërtimin e bazës së Shqipërisë Pasha Liman nga Turqia së bashku me aksesin e lejuar për përdorim turk.

## Objektet civile 
Një firmë civile inxhinierike detare dhe kantier detar operojnë gjithashtu jashtë objektit ushtarak, duke ofruar një gamë të gjerë shërbimesh.

## Shiko edhe 
* Tuneli i Porto Palermos

## Lidhje të jashtme 
* Ministria e Mbrojtjes e Shqipërisë: Anija e parë prodhohet në Pasha Liman[1] [2] 13. Shtator 2011.
* Damen Shipyards: Nënat e Patrullës së Dytë të Zyres dorëzuar tek Rojet Bregdetare të Shqipërisë.[3] [4] 17. Korrik 2012.
* Albania to sell Soviet-made submarines for scrap.​ auf: in.reuters.com, 4.
* S 241 wurde umbenannt in N 510, dann N 331, und 1976 außer Dienst gestellt.
* Lorenz M. Lüthi: The Sino-Soviet split: Cold War in the communist world.
* Lage auf: maps.google.de​
* Mit dem Wohnmobil nach Albanien. Band 75. Wohnmobil-Verlag.  978-3-86903-751-6.(Zwei weitere Schwesterschiffe, P-133 Lisus und P-134 Butrinti, ebenfalls in Pashaliman gebaut, sollen 2012 bzw. 2013 hinzukommen.)

## Referime