Foka me veshë

**Foka me vesh** është çdo anëtar i familjes të gjitarëve detare *Otariidae* , një nga tre familjet e pinipedëve . Otaridae ka 15 specie të gjalla në shtatë gjini (një specie tjetër u zhduk në vitet          (1950) dhe njihen zakonisht si luanët e detit ose fokat me gëzof , të dallueshme nga fokat e vërteta (fokidët) dhe trikekët (odobenidët). Otaridët janë përshtatur me një stil jetese gjysmëujor, ushqehen dhe migrojnë në ujë, por shumohen dhe pushojnë në tokë ose akull. Ata banojnë në ujëra subpolarë, të butë dhe ekuatorialë në të gjithë Oqeanin Paqësorin ,Jugor ,Indian dhe Atlantik . Ato mungojnë dukshëm në Atlantikun e Veriut.

Fjalët "otariid" dhe "otary" vijnë nga fjala greke *otarion* që do të thotë "vesh i vogël", duke iu referuar fletëve të vogla, por të dukshme të veshit të jashtëm ( pinnae ), gjë që i dallon ato nga fokidët.

## Evolucioni dhe taksonomia 
Së bashku me Fokidae dhe Odobenidae , dy anëtarët e tjerë të Pinipedia, Otаridae janë nga një paraardhës i zakonshëm që lidhet më shumë me arinjtë modernë . Debati mbetet nëse fokidët u larguan nga otaridët para ose pas arijnve.

Otaridët lindën në Miocene (15-17 milion vjet më parë) në Paqësorin e Veriut, duke u diversifikuar me shpejtësi në hemisferën Jugore, ku tani jetojnë shumica e specieve. Fosil më i hershëm i njohur otarid është *Eotaria crypta* nga Kalifornia,  ndërsa gjini *Callorhinus* ( foka veriore me gëzof ) ka të dhënat fosile më të vjetra të çdo otarid i gjallë, që shtrihet në Plioceni i mesme. Ndoshta ka lindur nga gjinia e zhdukur e *Thalassoleon* .

Tradicionalisht, otaridët ishin ndarë në nënfamiljet e fokës me gëzof (Arctocephalinae) dhe luanit të detit (Otariinae), me dallimin kryesor midis tyre ishte prania e një shtrese të trashë gëzofi . Sipas kësaj kategorizimi, foka me gëzof përfshinte dy gjini: *Callorhinus* në Paqësorin e Veriut me një përfaqësues të vetëm, fokën veriore me gëzof ( *C. ursinus* ) dhe tetë specie në hemisferën jugore nën gjininë *Arctocephalus* ; ndërsa luanët e detit përbëjnë pesë specie nën pesë gjini. Analizat e fundit të provave gjenetike sugjerojnë që *Callorhinus ursinus* është në të vërtetë më i lidhur me disa specie të luanit të detit. Për më tepër, shumë nga Otariinae duket se janë më të dallueshëm filogjenetikisht sesa supozohej më parë; për shembull, luani i detit japonez ( *Zalophus japonicus* ) tani konsiderohet një specie më vete, sesa një nënlloj i luanit të detit të Kalifornis ( *Zalophus californiaius* ). Në dritën e kësaj dëshmie, ndarja e nënfamiljes është hequr tërësisht dhe familja Otariidae është organizuar në shtatë gjini me 16 specie dhe dy nënspecie. Sidoqoftë, për shkak të ngjashmërive morfologjike dhe të sjelljes midis "fokave me gëzof" dhe "luanëve të detit", këto mbeten kategori të dobishme kur diskutohen ndryshimet midis grupeve të specieve. Në krahasim me luanët e detit, fokat me gëzof janë përgjithësisht më të vogla, shfaqin një dimorfizëm më të madh seksual , ushqehen me pre më të vogël dhe shkojnë në udhëtime më të gjata për ushqime; dhe, sigurisht, ekziston kontrasti midis flokëve të trashë dhe të shkurtër të luanit të detit dhe fokës me gëzof.

## Anatomia 
Otaridët kanë proporcione dhe muskuj pekturalë shumë më të mëdha se fokidët, dhe kanë aftësinë t'i kthejnë gjymtyrët e tyre të pasme dhe të ecin në të katër anët, duke i bërë ato shumë më të manovrueshme në tokë. Ata zakonisht konsiderohen se janë më pak të përshtatur me një mënyrë jetese ujore, pasi ato rriten kryesisht në tokë dhe ecin më shpesh sesa fokat e vërteta. Sidoqoftë, ata mund të arrijnë shpërthim më të shpejtë të shpejtësisë dhe kanë manovrim më të madh në ujë. Fuqia e tyre e notimit buron nga përdorimi i rrokullisjeve më shumë sesa lëvizjet më sinjifikante të të gjithë trupit tipike për fokidët dhe trikekët.

Otaridët dallohen më tej nga një kokë më shumë e ngjashme me qenin, dhëmbë qeni të mprehtë, të zhvilluara mirë dhe pinnae të jashtme të dukshme të lartpërmendura. Dhëmbët e tyre postcanine janë përgjithësisht të thjeshtë dhe me formë konike. Luanët e detit janë të mbuluar me qime të trashë, ndërsa fokat me gëzof kanë një nëngëzof të trashë, gjë që i ka bërë ata historikisht si objekte të shfrytëzimit tregtar .

Otaridët meshkuj variojnë në madhësi nga foka me gëzof e Galápagosit me peshë 70 kg , më i vogli nga të gjitha pinipedët, dhe luani i deti i Stellerit me peshë deri mbi 1.000 kg . Otaridët meshkuj të pjekur peshojnë dy deri në gjashtë herë më shumë sesa femrat, me koka, qafë dhe gjoks proporcionalisht më të madh, duke i bërë ato më dimorfike seksuale nga të gjithë gjitarët. 

## Sjellja 
Të gjitha otaridët rriten në tokë gjatë sezoneve të mirëpërcaktuara të shumimit. Me përjashtim të luanit të detit australian , i cili ka një cikël mbarështimi atipik 17.5 muajsh, ato formojnë grumbullime rreptësisht vjetore në plazhe ose në zona shkëmbore, shpesh në ishuj. Të gjitha speciet janë poligjene ; dmth meshkujt e mëdhenj riprodhohen me disa femra. Në shumicën e specieve, meshkujt mbërrijnë së pari në vendet e shumimit dhe krijojnë dhe mirëmbajnë territore përmes shfaqjeve vokale dhe vizive dhe luftimeve të rastit. Femrat zakonisht arrijnë në breg një ditë ose më shumë para lindjes. Ndërsa konsiderohen kafshë sociale, në koloni nuk vendosen asnjë hierarki ose status i përhershëm. Shkalla në të cilën meshkujt kontrollojnë femrat ose territoret ndryshon midis specieve. Kështu, foka veriore me gëzof dhe luani i detit i Amerikës së Jugut priren të jetojnë në tufa të lidhura me femrat e lidhura me haremin, herë pas here duke i dëmtuar ato, ndërsa luani i detit i Stellerit e kontrollon territorin, por zakonisht nuk ndërhyjnë në lëvizjen e femrave.

Otaridët janë mishngrënës, ushqehen me peshq , kallamar dhe krilla . Luanët e detit kanë tendencë të ushqehen më afër bregut në zonat ngritëse , duke ushqyer me peshq më të mëdhenj, ndërsa fokat e vogla me gëzof kanë tendencë të marrin udhëtime më të gjata foragjere në det të hapur dhe mund të mbijetojnë në një numër të madh artikujsh më të vegjël pre. Ata janë ushqyes vizual. Disa femra janë të afta të zhyten deri në 400 m .

## Llojet 
**Familja Otariidae**

Edhe pse dy nënfamiljet e otaridëve, Otariinae (luanët e detit) dhe Arctocephalinae (foka me gëzof ), janë ende të përdorura gjerësisht, studimet e fundit molekulare kanë treguar se ato mund të jenë të pavlefshme. Në vend të kësaj, ata sugjerojnë tre kada brenda familjes; një që përbëhet nga luanët e detit verior ( *Eumetopias* dhe *Zalophus* ), një nga foka veriore me gëzof ( *Callorhinus* ) dhe të afërmit e saj të zhdukur, dhe e treta nga të gjitha speciet e mbetura të Hemisferës Jugore. 

## Shiko dhe 
* Fokat pa veshë

## Referimet