Elizabeth Fry

thumb|240px|Elizabeth Fry
**Elizabeth Fry** (mbiemri i vajzërisë **Gurney**; 21 maj 1780 – 12 tetor 1845), shpesh referohet si **Betsy Fry**, ishte një reformatore angleze në burgje, reformatore shoqëror dhe, si Kuakere, një filantrope e krishterë. Ajo është përmendur shpesh si "engjëlli i burgjeve".

Fry ishte një forcë kryesore lëvizëse prapa legjislacionit të ri për ta bërë trajtimin e të burgosurve më njerëzorë, dhe ajo u mbështet në përpjekjet e saj nga Mbretëresha Victoria. Sipas ditarit të saj, Elizabeta u prek nga predikimi i Priscilla Hannah Gurney, Deborah Darby dhe William Savery. Ajo kishte më shumë ndjenja fetare sesa familja e saj e ngushtë.

## Familja
Elizabeth Fry lindi në një familje të shquar Kuakere, Gurneys. Shtëpia e familjes së saj të fëmijërisë ishte Earlham Hall, e cila tani është pjesë e Universitetit të Anglisë Lindore. Babai i saj, John Gurney (1749-1809) ishte partner në Bankën e Gurney. Nëna e saj, Catherine, ishte anëtare e familjes Barclay të cilët ishin ndër themeluesit e Barclays Bank. Nëna e saj vdiq kur Elizabeth ishte dymbëdhjetë vjeç. Si një nga vajzat më të vjetra në familje, Elizabeth ishte pjesërisht përgjegjëse për kujdesin dhe edukimin e fëmijëve më të vegjël, përfshirë vëllain e saj Joseph John Gurney, një filantrop. Një nga motrat e saj ishte Louisa Gurney Hoare (1784–1836), një shkruese për arsimin.

## Martesa
Ajo u martua me Joseph Fry (1777–1861) më 19 gusht 1800 në Norwich Goat Lane Friends Meeting House dhe u zhvendosën në St Mildred's Court në Qytetin e Londrës.

Joseph dhe Elizabeth Fry jetuan në Plashet House në East Ham mes 1809 dhe 1829, pastaj u zhvendosën në The Cedars on Portway në Forest Gate, ku ata jetuan deri më 1844. Ata kishin 11 fëmijë, pesë djem dhe gjashtë vajza.

## Puna në burg
I nxitur nga një mik i familjes, Stephen Grellet, Fry vizitoi Burgun Newgate në vitin 1813. Kushtet që ajo pa atje e tmerruan atë. dhe thurje të cilat mund të ofrojnë punësim kur ishin jashtë burgut dhe pastaj të mund të fitonin para për veten e tyre. Ajo promovoi gjithashtu idenë e rehabilitimit në vend të dënimit të ashpër që u mor nga autoritetet e qytetit në Londër, si dhe shumë autoritete dhe burgje të tjera.

Elizabeth Fry shkroi në librin e saj *Burgje në Skoci dhe në Veri të Anglisë* që qëndroi natën në disa nga burgjet dhe ftoi fisnikërinë të vinte e të qëndronte dhe të shihte vetë kushtet e jetuara të të burgosurve. Mirësia e saj e ndihmoi atë të fitonte miqësinë e të burgosurve dhe ata filluan të përpiqen të përmirësojnë vetë kushtet e tyre.

## Puna humanitare
Elizabeth Fry gjithashtu ndihmoi të pastrehët, duke vendosur një "strehë natë" në Londër pasi pa trupin e një djali të ri në dimrin e vitit 1819/1820. Në vitin 1824, gjatë një vizite në Brighton, ajo krijoi *Shoqatën e Vizitave të Qarkut Brighton*.

Në vitin 1840 Fry hapi një shkollë trainimi për infermierë. Programi i saj frymëzoi Florence Nightingale, i cili mori një ekip infermierësh të Fry për të ndihmuar ushtarët e plagosur në Luftën e Krimesë.

Në vitin 1842, Frederick William IV i Prusisë shkoi për të parë Fry në Burgun Newgate gjatë një vizite zyrtare në Britaninë e Madhe. Mbreti i Prusisë, i cili kishte takuar reformatorin shoqëror gjatë turneve të saj të mëparshme të kontinentit për të promovuar ndryshimin e mirëqenies dhe humanizmin, ishte aq i impresionuar nga puna e saj saqë ai u tha oborrtarëve të tij hezitues sa që personalisht do të vizitonte portën kur ishte në Londër.

## Vdekja
Fry vdiq nga një goditje në Ramsgate, Angli, më 12 tetor 1845. Eshtrat e saj u varrosën në varrosjen e miqve në Barking. Më shumë se një mijë njerëz qëndruan në heshtje gjatë varrosjes në memorialin e Ramsgate.

## Referime