Ideologjia e gjuhës

**Ideologjia gjuhësore** (e njohur edhe si **ideologjia linguistike**) është një koncept i përdorur kryesisht në fushat e antropologjisë (sidomos antropologjisë gjuhësore), sociolinguistikës dhe studimeve ndër-kulturore për të karakterizuar çdo grup besimesh apo ndjenjash mbi gjuhët që përdoren në botën e tyre shoqërore . Kur të njihen dhe të eksplorohen, ideologjitë gjuhësore vënë në dukje lidhjet midis besimeve që folësit kanë në lidhje me gjuhën dhe sistemet më të mëdha sociale dhe kulturore në të cilat ato janë pjesë, duke ilustruar se si këto besime janë të informuara dhe të rrënjosura në sisteme të tilla. Duke vepruar kështu, ideologjitë gjuhësore i lidhin supozimet e nënkuptuara dhe të shprehura që njerëzit kanë në lidhje me një gjuhë ose gjuhë në përgjithësi me përvojën e tyre sociale dhe interesat politike, si dhe ekonomike.

## Aplikimet dhe qasjet 
### Përkufizimet 
Disa studiues kanë vërejtur vështirësi në përpjekjen për të kufizuar fushëveprimin, kuptimin dhe aplikimet e ideologjisë gjuhësore. Antropologu gjuhësor Paul Kroskrity përshkruan ideologjinë gjuhësore si një "koncept klaster, i përbërë nga një numër dimensionesh konvergjente", me disa "shtresa të pjesshme të mbivendosura por analitike të dallueshme të domethënies", dhe citon se në bursën ekzistuese mbi ideologjinë gjuhësore "nuk ka unitet të veçantë . . . nuk ka literaturë thelbësore dhe një sërë përkufizimesh. " Një nga përkufizimet më të gjera ofrohet nga Alan Rumsey, i cili përshkruan ideologjitë gjuhësore si" trupa të përbashkëta të nocioneve të përbashkëta për natyrën e gjuhës në botë ". Megjithatë, përkufizimi është parë nga Kroskrity si i pakënaqshëm, sepse "nuk arrin të problematizojë ndryshimet ideologjike të gjuhës dhe për këtë shkak promovon një pikëpamje tepër homogjene të ideologjive gjuhësore brenda një grupi kulturor." Përkufizimet që vënë theks më të madh në faktorët sociokulturorë përfshijnë karakterizimin Shirley Heath të ideologjive gjuhësore si " idetë dhe objektivat evidente që një grup ka në lidhje me rolet e gjuhës në përvojat sociale të anëtarëve pasi ato kontribuojnë në shprehjen e grupit " dhe definicionin e Judith Irvine të konceptit si" sistemi kulturor i ideve për marrëdhëniet shoqërore dhe gjuhësore, së bashku me ngarkimin e interesave morale dhe politike "

### Qasje kritike kundrejt atyre neutrale 
Ndarja bazë në studimet e ideologjisë gjuhësore është midis qasjeve neutrale dhe kritike ndaj ideologjisë. Në qasjet neutrale ndaj ideologjisë gjuhësore, besimet ose idetë e folësve për gjuhën kuptohen si të formuara nga sistemet kulturore në të cilat ato janë të ngulitura, por nuk bëhet asnjë përpjekje për të identifikuar ndryshimet brenda apo përgjatë këtyre sistemeve. Shpesh, në këto raste do të identifikohet një ideologji e vetme. Karakterizimet e ideologjisë gjuhësore si përfaqësues të një komuniteti ose të një kulture të tërë, të tilla si ato të dokumentuara në mënyrë rutinore në kërkimin etnografik, janë shembuj të zakonshëm të qasjeve neutrale ndaj ideologjisë gjuhësore.

Qasjet kritike të ideologjisë gjuhësore eksplorojnë kapacitetin për të përdorur gjuhët dhe ideologjitë gjuhësore si strategji për ruajtjen e fuqisë dhe dominimit shoqëror. Ato përshkruhen nga Kathryn Woolard dhe Bambi Schieffelin si studime të "disa aspekteve të përfaqësimit dhe të njohjes shoqërore, me origjinë sociale të veçantë ose karakteristika funksionale dhe formale".  Ndonëse shpesh vërehen studime të tilla për diskutimet e tyre të politikës gjuhësore dhe kryqëzimin midis gjuhës dhe klasës shoqërore, dallimi thelbësor mes këtyre qasjeve ndaj ideologjisë gjuhësore dhe kuptimeve neutrale të konceptit është që të parët theksojnë ekzistencën e ndryshueshmërisë dhe kontradiktës brenda dhe midis ideologjive, ndërsa kjo e fundit i afrohet ideologjisë si një konceptim në termat e veta.

## Fushat e hetimit 
### Përdorimi dhe struktura e gjuhës 
Shumë studiues kanë argumentuar se ideologjia luan një rol në formësimin dhe ndikimin në strukturat gjuhësore dhe format e të folurit. Michael Silverstein, për shembull, sheh ndërgjegjësimin e folësve për gjuhën dhe racionalizimet e tyre në strukturën e saj dhe përdorimin si faktorë kritikë që shpesh formësojnë evolucionin e një strukture të gjuhës. Sipas Silverstein, folësit e ideologjive në lidhje me gjuhën e ndërmjetësojnë ndryshimin që ndodh për shkak të ndërgjegjësimit të tyre të papërsosur dhe të kufizuar të strukturave gjuhësore, duke rezultuar në rregullimin e çdo ndryshimi që racionalizohet nga çdo ideologji e mjaftueshme dominuese ose kulturore. Kjo është demonstruar nga ndryshime të tilla gjuhësore si refuzimi i "atij" si përemri i përgjithshëm në anglisht, i cili përkonte me rritjen e lëvizjes feministe në gjysmën e dytë të shekullit të njëzetë . Në këtë rast, përdorimi i pranueshëm i përemrit mashkullor si formë gjenerike u kuptua si një simbol gjuhësor i shoqërisë dominuese patriarkale dhe mashkullore dhe ndjenja gjithnjë në rritje që kundërshtonte këto kushte i nxiste disa folës që të ndalonin përdorimin e "atij" si gjenerik përemri në favor të ndërtimit "ai ose ajo". Ky refuzim i gjeneralit "ai" u racionalizua nga dëshira në rritje për barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave, e cila ishte mbizotëruese mjaftueshëm kulturore për të rregulluar ndryshimin.

Alan Rumsey gjithashtu sheh ideologjitë gjuhësore duke luajtur një rol në formësimin e strukturës së një gjuhe, duke përshkruar një proces qarkor të ndikimit reciprok, ku struktura e një gjuhe kushtëzon ideologjitë që e prekin atë, e cila përforcon dhe e zgjeron këtë strukturë, duke ndryshuar gjuhën "në emri që e bën atë më shumë si ai vetë. " Këta folës kanë glottalized consonants në situatat ku folësit më kompetent të Xinca nuk do të, sepse ata nuk ishin vetëm më pak të njohur me rregullat fonologjike të gjuhës, por për shkak se ata donin të dallonin veten nga spanjisht dominant social, folësit e të cilëve konsonantët glottalized konsiderohen si "ekzotike. " Përdorimi i Patwa nga fëmijët është kryesisht e ndaluar nga të rriturit për shkak të perceptimit se ajo pengon blerjen e gjuhës  dhe kështu kufizon lëvizshmërinë sociale, e cila nga ana e tij ka mbushur Patwa me një masë të konsiderueshme të prestigjit të fshehtë dhe e ka bërë atë një mjet të fuqishëm për fëmijët të shfrytëzojnë në mënyrë që të mposhtin autoritetin., ndërsa Michael Silverstein argumentoi se idetë e teorisë për gjuhën "vepron" dhe "forcat "Janë" projeksionet e kategorive të fshehta tipike në diskursin metapragmatik të gjuhëve siç është anglishtja. "

### Kontakti gjuhësor dhe shumëgjuhësia 
Disa studiues kanë vënë në dukje se vendet e kontaktit kulturor nxisin zhvillimin e formave të reja gjuhësore që përdorin varietete të ndryshme gjuhësore dhe ideologji me një ritëm të përshpejtuar. Sipas Miki Makihara dhe Bambi Schieffelin, bëhet e nevojshme gjatë kohës së kontaktit kulturor për folësit që të negociojnë në mënyrë aktive ideologjitë gjuhësore dhe të reflektojnë me vetëdije përdorimin e gjuhës. Ky artikulim i ideologjisë është thelbësor për të parandaluar keqkuptimet e kuptimit dhe qëllimeve ndërmjet kulturave dhe siguron një lidhje midis proceseve socio-kulturore dhe gjuhësore në situata të kontaktit.

## Burimet