Japonia gjatë Luftës së Parë Botërore

Japonia mori pjesë në Luftën e Parë Botërore nga viti 1914 deri më 1918 në një aleancë me Fuqitë e Antantës dhe luajti një rol të rëndësishëm në sigurimin e korsive të detit në Paqësorin Perëndimor dhe Oqeanet Indian kundër Marinës Perandorake Gjermane si anëtare e Aleatëve. Politikisht, Perandoria e Japonisë shfrytëzoi rastin për të zgjeruar sferën e saj të ndikimit në Kinë dhe për të fituar njohjen si një fuqi e madhe në gjeopolitikën e pasluftës.

Ushtria japoneze, duke përfituar nga distancat e mëdha dhe preokupimi i Gjermanisë Perandorake me luftën në Evropë, kapi zotërimet gjermane në Paqësorin dhe Azinë Lindore, por nuk pati mobilizim në shkallë të gjerë të ekonomisë. Ministri i Jashtëm Katō Takaaki dhe Kryeministri Ōkuma Shigenobu donin të shfrytëzonin rastin për të zgjeruar ndikimin japonez në Kinë. Ata regjistruan Sun Yat-sen (1866–1925), pastaj në mërgim në Japoni, por ata patën pak sukses. Marina Detare Perandorake Japoneze, një institucion pothuajse autonom burokratik, mori vendimin e vet për të ndërmarrë zgjerim në Paqësor. Ai kapi territoret mikronesiane të Gjermanisë në veri të ekuatorit dhe drejtoi ishujt derisa ata u transferuan në kontrollin civil në vitin 1921. Operacioni i dha marinës një arsyetim për zgjerimin e buxhetit të saj për të dyfishuar buxhetin e ushtrisë dhe zgjerimin e flotës. Kështu marina fitoi ndikim të rëndësishëm politik mbi çështjet kombëtare dhe ndërkombëtare.

## Ngjarjet e vitit 1914
[thumb|majtas|Hidroavionmbajtës japonez [Hidroavionmbajtës japonez Wakamiya|*Wakamiya* (1913)]]
[parapamje|Trupat japoneze duke zbritur afër [Rrethimi i Tsingtao|Tsingtao.]]
Në javën e parë të Luftës së Parë Botërore Japonia i propozoi Mbretërisë së Bashkuar, aleate e saj që nga viti 1902, që Japonia të hynte në luftë nëse mund të merrte territoret e Paqësorit të Gjermanisë. Më 7 gusht 1914, qeveria britanike zyrtarisht i kërkoi ndihmë Japonisë në shkatërrimin e sulmuesve nga Marina Perandorake Gjermane në dhe përreth ujërave kineze. Japonia i dërgoi Gjermanisë një ultimatum më 15 gusht 1914, i cili mbeti pa përgjigje; Japonia më pas i shpalli zyrtarisht luftëGjermanisë më 23 gusht 1914 në emër të Perandorit Taishō. Ndërsa Vjena refuzoi të tërhiqte kryqëzorin austro-hungarez *SMS Kaiserin Elisabeth* nga Tsingtao (Qingdao), Japonia gjithashtu i shpalli luftë Austro-Hungarisë më 25 gusht 1914.

Forcat japoneze pushtuan shpejt territoret e dhëna me qira gjermane në Lindjen e Largët. Më 2 shtator 1914, forcat japoneze zbarkuan në provincën Shandong të Kinës dhe rrethuan vendbanimin gjerman në Tsingtao. Gjatë tetorit, duke vepruar praktikisht i pavarur nga qeveria civile, Marina Perandorake Japoneze kapi disa nga kolonitë ishuj të Gjermanisë në Paqësor - Ishujt Mariana, Caroline dhe Marshall - me praktikisht asnjë rezistencë. Marina Japoneze zhvilloi sulmet e para ajrore të nisura detare në botë kundër caqeve tokësore të mbajtura nga gjermanët në provincën Shandong dhe anijeve në Gjirin Qiaozhou nga hidrovionmbajtësja *Wakamiya*. Më 6 shtator 1914 një aeroplan detar i lëshuar nga *Wakamiya* sulmoi pa sukses kryqëzorin austro-hungarez *Kaiser Elisabeth* dhe varken me armë gjermane *Jaguar* me bomba.

Rrethimi i Tsingtao përfundoi me dorëzimin e forcave koloniale gjermane më 7 nëntor 1914.

Në shtator 1914, me kërkesë të Ushtrisë Perandorake Japoneze, Shoqata e Kryqit të Kuq Japonez bashkoi tre skuadra, secila e përbërë nga një kirurg dhe njëzet infermiere, të cilat u dërguan në Evropë me një detyrë pesë-mujore. Skuadrat u larguan nga Japonia midis tetorit dhe dhjetorit 1914 dhe u caktuan në Petrograd, Paris dhe Southampton. Ardhja e këtyre infermierëve mori një mbulim të gjerë për shtyp dhe vendet e tyre pritëse më pas kërkuan që këto ekipe të zgjasnin caktimin e tyre në pesëmbëdhjetë muaj.

## Ngjarjet e vitit 1915-16
Në shkurt të vitit 1915, marinsat nga anijet e [[Marina Perandorake Japoneze|Marinës Perandorake Japoneze] me qendër në Singapor ndihmuan në shtypjen e një kryengritje nga trupat indiane kundër qeverisë britanike.

Me aleatët evropianë të Japonisë të përfshirë rëndë në luftën në Evropë, Japonia u përpoq të konsolidonte më tej pozicionin e saj në Kinë duke paraqitur njëzet e një kërkesa presidentit kinez Yuan Shikai në janar 1915. Nëse arrihej, njëzet e një kërkesat do të kishin ulur në thelb Kinën një protektorati japonez dhe në kurriz të privilegjeve të shumta që gëzojnë tashmë fuqitë evropiane në sferat e tyre përkatëse të ndikimit brenda Kinës. Përballë negociatave të ngadalta me qeverinë kineze, ndjenjave të përhapura dhe në rritje anti-japoneze dhe dënimit ndërkombëtar (veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara), Japonia tërhoqi grupin përfundimtar të kërkesave dhe një traktat u nënshkrua nga Kina më 25 maj 1915.

Përgjatë viteve 1915–1916, përpjekjet gjermane për të negociuar një paqe të veçantë me Japoninë dështuan. Më 3 korrik 1916, Japonia dhe Rusia nënshkruan një traktat ku secili u zotua të mos bënte një paqe të veçantë me Gjermaninë dhe ra dakord për konsultim dhe veprim të përbashkët nëse territori ose interesat e secilit në Kinë kërcënoheshin nga një palë e tretë e jashtme. Megjithëse Rusia kishte një pretendim për territorin kinez nga Kyakhta dhe traktate të tjera, Japonia e dekurajoi Rusinë nga aneksimi i Heilongjiang dhe filloi të shtynte ngadalë fuqitë e tjera, të tilla si gjermanët në njëzet e një kërkesat (1915). Vija përcaktuese midis sferave ruse (veri) dhe japoneze (jug) të ndikimeve në Kinë ishte hekurudha kineze lindore.

## Ngjarjet e vitit 1917
Më 18 dhjetor 1916 admiraliteti britanik përsëri kërkoi ndihmë detare nga Japonia. Kabineti i ri japonez nën kryeministrin Terauchi Masatake ishte më i prirur të siguronte ndihmë ushtarake, me kusht që qeveria britanike të mbështeste pretendimet territoriale të Japonisë ndaj zotërimeve gjermane të sapofituara në Paqësorin Jugor dhe Shandong. Kur Gjermania njoftoi rifillimin e luftës së pakufizuar nëndetëse më 1 shkurt 1917, qeveria britanike ra dakord..

Dy nga katër kryqëzorët e Skuadriljes së Parë Speciale në Singapor u dërguan në Cape Town, Afrika e Jugut dhe katër destrojer u dërguan në Mesdhe për t'u larguar nga Malta, selia e Flotës Mesdhetare të Marinës Mbretërore. Admirali Kōzō Satō në kryqëzorin *Akashi* dhe njësitë e destrojerit të 10-të dhe 11-të (tetë destorjerë) mbërritën në Maltë më 13 prill 1917 përmes Colombo dhe Portin Said. Përfundimisht, kjo skuadrilje e dytë speciale arriti në tre kryqëzorë (Akashi, *Izumo*, *Nisshin, 14 destrojerë (8 destrojerë të klasës Kaba, 4 destrojerë të klasës Momo, 2 ish-klasë Acorn britanik), 2 anije njëdirekëshe, 1 tender (Kanto).

17 anijet e Skuadriljes së Dytë Speciale kryenin detyra përcjellëse për transportin e trupave dhe operacionet anti-nëndetëse kundër sulmeve nga nëndetëset gjermane dhe austro-hungareze që veprojnë nga bazat përgjatë Adriatikut lindor, Detit Egje, nga Kostandinopoja, duke siguruar kështu rrugën detare jetësor të Mesdheut lindor midis Kanalit të Suezit dhe Marsejës, Francë.

Skuadrilja japoneze bëri gjithsej 348 fluturimesh të shoqërimit nga Malta, duke shoqëruar 788 anije që përmbanin rreth 700,000 ushtarë, duke kontribuar kështu shumë në përpjekjen e luftës, për një humbje prej 72 marinarëve japonezë të vrarë në veprim. Gjithsej 7,075 njerëz u shpëtuan nga japonezët nga anijet e dëmtuara dhe që fundoseshin. Kjo përfshinte shpëtimin nga destrojerët *Matsu* dhe *Sakaki* prej gati 3000 personave nga trupa SS Transilvania e cila u godit nga një silurues gjerman më 4 maj 1917. Asnjë anije japoneze nuk humbi gjatë vendosjes, por më 11 qershor 1917, *Sasaki'' u godit nga një silur nga nëndetësja austro-hungareze U-27 në afërsi të Kretës; 59 marinarë japonezë vdiqën.

Me hyrjen amerikane në Luftën e Parë Botërore më 6 Prill 1917, Shtetet e Bashkuara dhe Japonia u gjendën në të njëjtën krah, pavarësisht marrëdhënieve të tyre gjithnjë e më të ashpra mbi Kinën dhe konkurrencës për ndikim në Paqësor. Kjo çoi në marrëveshjen Lansing–Ishii të 2 nëntorit 1917 për të ndihmuar në uljen e tensioneve.

Britanikët nën admiralin George Alexander Ballard i dhanë vlerësime të forta nivelit të lartë operativ të skuadriljes japoneze dhe përgjigjes së shpejtë të të gjitha kërkesave britanike. Në kthim, japonezët përthithën teknikat dhe teknologjitë britanike të luftës kundër nëndetëse dhe fituan përvojë të paçmuar operacionale. Pas përfundimit të luftës, Flota Detare Japoneze solli shtatë nëndetëse gjermane si çmime të luftës, të cilat kontribuan shumë në hartimin dhe zhvillimin e nëndetëseve të ardhshme japoneze.

## Ngjarjet e vitit 1918
[parapamje|240px|Ushtarët amerikan në [Vladivostok në gusht 1918]]

Në vitin 1918, Japonia vazhdoi të shtrijë ndikimin dhe privilegjet e saj në Kinë përmes Kredive Nishihara. Pas Revolucionit Bolshevik në Rusi, Japonia dhe Shtetet e Bashkuara dërguan forca në Siberi në vitin 1918 për të forcuar ushtritë e liderit të lëvizjes së bardhë Admiralin Alexander Kolchak kundër Ushtrisë së Kuqe Bolshevike. Në këtë ndërhyrje siberiane, Ushtria Perandorake Japoneze fillimisht planifikoi të dërgojë më shumë se 70,000 trupa për të pushtuar Siberinë deri në perëndim deri në Liqenin Baikal. Plani u zvogëlua në mënyrë të konsiderueshme për shkak të kundërshtimit nga Shtetet e Bashkuara.

Kah fundi i luftës, Japonia gjithnjë e më shumë plotësonte porositë për materialin e nevojshëm të luftës për aleatët e saj evropianë. Bumi i kohës së luftës ndihmoi për të diversifikuar industrinë e vendit, për të rritur eksportet e saj dhe për të shndërruar Japoninë nga një debitor në një komb kreditor për herë të parë. Eksportet u katërfishuan nga viti 1913 deri më 1918. Fluksi masiv i kapitalit në Japoni dhe bumi i mëvonshëm industrial çuan në inflacion të shpejtë. Në gusht 1918, trazirat e orizit të shkaktuara nga ky inflacion shpërthyen në qyteze dhe qytete në të gjithë Japoninë..

## Ngjarjet e vitit 1919
Në vitin 1919, përfaqësuesi i Japonisë Saionji Kinmochi u ul së bashku me udhëheqësit e "Katër të Mëdhenj" (Lloyd George, Wilson, Clemenceau, Orlando) në Konferencën e Paqes në Paris. Tokio fitoi një vend të përhershëm në Këshillin e Lidhjes së Kombeve dhe Konferenca e Paqes në Paris konfirmoi transferimin në Japoni të të drejtave të Gjermanisë në Shandong. Në mënyrë të ngjashme, ishujt më veriorë të Paqësorit të Gjermanisë u vunë nën një mandat japonez, të quajtur Mandati i Deteve të Jugut. Pavarësisht nga zotësia e Japonisë në një shkallë globale dhe kontributi i saj i konsiderueshëm në përpjekjet aleate të luftës në përgjigje të lutjeve britanike për ndihmë në Mesdheun dhe Azinë Lindore, Mbretëria e Bashkuar dhe udhëheqja e Shteteve të Bashkuara të pranishme në Konferencën e Paqes refuzuan ofertën e Japonisë për një propozim racor të barazisë në Traktatin e Versajës. Japonia megjithatë u shfaq si një fuqi e madhe në politikën ndërkombëtare nga fundi i luftës.

## Referime