Stadiumi

[parapamje| [Allianz Arena ]]
parapamje| Melbourne Cricket Ground
parapamje| Estadio Azteca
**Stadiumi** zakonisht është një fushë e gjerë dhe e rrethuar, me shkallë të ngritura, e ndarë në disa pjesë dhe e pajisur me mjetet e nevojshme për të zhvilluar ndeshje futbolli, lojëra me dorë ose gara të tjera sportive.  Mund të përdoret edhe për koncerte dhe organizime e manifestime tjera publike.  

Pausanias vuri në dukje se për rreth gjysmë shekulli e vetmja ngjarje në festivalin e lashtë Olimpik Grek ishte gara që përbënte një vrapim në gjatësi të stadionit në Olimpiadë, nga ku lindi edhe fjala "stadium".  

Shumica e stadiumeve me një kapacitet të paktën 10,000 shikuesish janë përdorur për ndeshjet futbollistike. Sportet e tjera të njohura që organizohen në fushën e stadiumit përfshijnë futbollin gridiron, bejsbollin, kriketin, futbollin rugby, ndeshjen e demave (bullfight), etj. Shumë ambiente të mëdha sportive përdoren gjithashtu për koncerte.

## Etimologjia 
parapamje| Stadiumi në Olimpiadë
"Stadium" është forma latine e fjalës greke " stadion " ( *στάδιον* ), një masë e gjatësisë e barabartë me gjatësinë e 600 këmbëve të njeriut.  Meqenëse këmbët janë me gjatësi të ndryshueshme, gjatësia e saktë e një stade varet nga gjatësia e saktë e adoptuar për 1 këmbë në një vend dhe kohë të caktuar. Megjithëse në terma modern 1 stadion = , në një kontekst të dhënë historik në të vërtetë mund të nënkuptojë një gjatësi deri në 15% më të madhe ose më të vogël.  

Masa ekuivalente romake, *stadiumi*, kishte një gjatësi të ngjashme &nbsp; - rreth  - por në vend që të përcaktohet me këmbë është përcaktuar duke përdorur standardin romak të njohur si passus, me një distancë prej 125 *passūs*. 

Përdorimi në anglisht i *stadiumit* vjen nga infrastruktura e niveleve që rrethojnë një udhë romake me gjatësi të tillë. 

Shumica e fjalorëve përmbajnë si shprehjen *stadiume* ashtu edhe shprehjen tjetër në shumës *stadia*. 
## Historiku 
parapamje| Stadiumi Panathenaikos
Stadiumi më i vjetër i njohur është Stadiumi në Olimpiadë në Greqi, ku u mbajtën Lojërat Olimpike të antikitetit nga viti 776 p.e.s. Fillimisht Lojërat përbëheshin nga një ngjarje e vetme, një sprint përgjatë gjatësisë së stadiumit. 

Stadiume antike greke dhe romake janë gjetur në qytete të lashta, mbase më i famshmi është Stadiumi i Domitianit, në Romë. 

Stadiumi antik Panathenaikos i gërmuar dhe rinovuar ishte vend organizimi i një versioni të hershëm të Lojërave Olimpike që në vitin 1870,  1875, 1896 dhe 1906. Gërmimet dhe rinovimi i stadiumit ishte pjesë e trashëgimisë së përfituesit të Kombëtares Greke Vangjel Zhaba, dhe ishte stadiumi i parë antik që u përdor në kohët moderne. 

## Antikiteti 
parapamje| Stadiumi në Afërdisias
Stadiumet në Greqinë e lashtë dhe Romë u ndërtuan për qëllime të ndryshme, dhe në fillim vetëm grekët ndërtuan struktura të quajtura "stadium"; Romakët ndërtuan struktura të quajtura " cirk ". Stadia greke ishte për garat në këmbë, ndërsa cirku romak ishte për garat e kuajve. Që të dy, megjithatë, kishin forma dhe zona të ngjashme me ulëse përreth tyre për spektatorët. Grekët gjithashtu zhvilluan teatrin, me rregullimet e tij të uljes duke parashikuar ato të stadiumeve moderne. Romakët kopjuan teatrin, pastaj e zgjeruan për të akomoduar turma më të mëdha dhe ambiente më të hollësishme. Romakët zhvilluan gjithashtu teatrin e rrumbullakët me madhësi të dyfishtë të quajtur amfiteatër, duke ulur turmat në dhjetëra mijëra për të ndjekur luftimet e gladiatorëve dhe shfaqje të kafshëve. Stadiumi dhe teatri grek dhe cirku dhe amfiteatri romak janë të gjitha institucione stërgjyshore për stadiumin modern.   

### Shembuj 
## Stadiume në Shqipëri 
* Stadiumi “Air Albania“
* Stadiumi Loro Boriçi

## Stadiume në Kosovë 
* Stadiumi Fadil Vokrri
* Stadiumi Olimpik "Adem Jashari"

## Shih edhe 
* Teatri 
* Palestra
* Amfiteatri 
* Lojërat Olimpike 
* Lojërat Olimpike antike

## Literatura 
* 
* 
* 

## Referime