Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore

Përdorimi i punës së detyruar dhe i skllavërisë në Gjermaninë naziste dhe në të gjithë Europën e okupuar gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore, u zhvillua në një shkallë të paprecedentë.  Kjo ishte një pjesë jetike e shfrytëzimit ekonomik gjerman të territoreve të pushtuara.  Ajo gjithashtu kontribuoi në shfarosjen masive të popullsive në Europën e pushtuar nga Gjermania.  Gjermanët nazistë rrëmbyen rreth 12 milion njerëz nga pothuajse njëzet vende evropiane; rreth dy të tretat erdhën nga Evropa Qendrore dhe Evropa Lindore.  Shumë punëtorë vdiqën si rezultat i kushteve të tyre të jetesës - keqtrajtimi, kequshqyerja dhe tortura ishin shkaqet kryesore të vdekjes.  Ata u bënë viktima civile të granatimeve. Në kulmin e saj punëtorët e detyruar përbënin 20% të forcës gjermane të punës. Duke llogaritur vdekjet dhe qarkullimin, rreth 15 milionë burra dhe gra ishin punëtorë të detyruar në një pikë gjatë luftës. 

Disfata e Gjermanisë naziste në vitin 1945 liroi rreth 11 milionë të huaj (të kategorizuar si "persona të zhvendosur"), shumica e të cilëve ishin punëtorë të detyruar dhe robër lufte.  Në kohën e luftës, forcat gjermane kishin sjellë në Reich 6.5 milionë civilë, përveç të burgosurve të luftës sovjetikë për punë të detyruar në fabrika. Kthimi i tyre në shtëpi ishte një prioritet i lartë për aleatët.  Megjithatë, në rastin e shtetasve të BRSS, kthimi shpesh nënkuptonte dyshimin për bashkëpunim ose dërgimin në Gulag.  Administrata e Ndihmës dhe Rehabilitimit e Kombeve të Bashkuara (UNRRA), Kryqi i Kuq dhe operacionet ushtarake siguruan ushqim, veshje, strehim dhe ndihmë në kthimin në shtëpi.  Gjithsej, 5.2 milion punëtorë të huaj dhe POW u riatdhesuan në Bashkimin Sovjetik, 1.6 milion në Poloni, 1.5 milion në Francë dhe 900,000 në Itali, së bashku me 300,000 deri 400,000 secila në Jugosllavi, Çekosllovaki, Holandë, Hungari dhe Belgjikë.  

## Punëtorët e detyruar 
[majtas|parapamje| Poster i rekrutimit gjerman [Gjuha polake|në gjuhën polake:Le të bëjmë punë në fermë në Gjermani! '  Shihni  *wójt tuaj* menjëherë." ]]
Politika e Hitlerit e *Lebensraum* (hapësira për jetesë) theksoi fuqishëm pushtimin e tokave të reja në Lindje, të njohura si *Generalplan Ost* dhe shfrytëzimin e këtyre tokave për të siguruar mallra dhe punë të lira për Gjermaninë. Edhe para luftës, Gjermania naziste mbajti një furnizim me punë të skllavëruar. Kjo praktikë ka filluar që nga ditët e hershme të kampeve të punës të "elementeve të padëshirueshëm" ( ), të tillë si të pastrehët, homoseksualët, kriminelët, disidentët politikë, komunistët, hebrenjtë dhe të gjithë ata që regjimi donte jashtë loje. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, nazistët operuan disa kategori të *Arbeitslager* (kampet e punës) për kategori të ndryshme të të burgosurve. Të burgosurit në kampet e punës naziste u punuan në vdekje me racionet e shkurtuara dhe në kushte të këqija, ose u vranë nëse ata bëheshin të paaftë për punë. Shumë prej tyre vdiqën si rezultat i drejtpërdrejtë i punës së detyruar nën nazistët. 

Pas pushtimit të Polonisë, hebrenjtë polakë mbi moshën 12 vjeç dhe polakët mbi moshën 12 vjeçare që jetonin në Qeverinë e Përgjithshme ishin subjekt i punës së detyruar.   Historiani Jan Gross vlerëson se "jo më shumë se 15 për qind" e punëtorëve polakë dolën vullnetarë për të shkuar në punë në Gjermani.   Në vitin 1942, të gjithë jo-gjermanët që jetonin në Qeverinë e Përgjithshme ishin subjekt i punës së detyruar.  
djathtas|parapamje| "Detyrimet e një punëtori gjatë qëndrimit të tij në Gjermani" (në gjermanisht dhe polonisht)
Shumica e kampeve të punës mbanin civilë të rrëmbyer me forcë në vendet e okupuara (shih Łapanka ) për të siguruar punë në industrinë e luftës gjermane, për riparimin e hekurudhave dhe urave të bombarduara, ose për të punuar në ferma.  Puna e dorës ishte një burim në kërkesë të lartë, pasi shumë nga puna që sot do të bëhej me makineri ishte akoma një punë manuale në vitet 1930 dhe 1940 - gërmimi, trajtimi i materialeve, përpunimi dhe shumë të tjera.  Ndërsa lufta përparonte, përdorimi i punës së robërve u rrit në mënyrë masive.  Të burgosurit e luftës dhe "të padëshiruarit" civilë u sollën nga territoret e pushtuara.  Miliona hebrenj, sllavë dhe popuj të tjerë të pushtuar u përdorën si skllevër nga korporatat gjermane, të tilla si Thyssen, Krupp, IG Farben, Bosch, Daimler-Benz, DEMAG, Hensheli, Junkers, Messerschmitt, Siemens, dhe madje edhe Volkswagen,  për të mos përmendur filialet gjermane të firmave të huaja, të tilla si *Fordwerke* (një degë e Ford Motor Company ) dhe Adam Opel AG (një degë e General Motors ) ndër të tjera.   Pasi filloi lufta, filialet e huaja u konfiskuan dhe shtetëzuan nga shteti gjerman i kontrolluar nga nazistët, dhe kushtet e punës atje u përkeqësuan ashtu siç bënë në të gjithë industrinë gjermane.  Rreth 12 milion punëtorë të detyruar, shumica e të cilëve ishin evropianë lindorë, ishin të punësuar në ekonominë gjermane të luftës brenda Gjermanisë naziste përgjatë luftës.   Nevoja gjermane për punën e skllavëruar u rrit deri në atë pikë saqë edhe fëmijët u rrëmbyen për të punuar në një operacion të quajtur Heu-Aktion.  Më shumë se 2.000 kompani gjermane përfituan nga puna e skllavëruar gjatë epokës naziste, përfshirë Deutsche Bank dhe Siemens.  

### Klasifikimet 
Një sistem klasash u krijua në mesin e *Fremdarbeiter* ("punëtorë të huaj") të sjellë në Gjermani për të punuar për Reichun.  Sistemi u bazua në shtresat e punëtorëve gjithnjë e më pak të privilegjuar, duke filluar me punëtorë të paguar mirë nga aleatët e Gjermanisë ose nga vendet neutrale te punëtorët e detyruar nga *popullatat e* pushtuara  *Untermenschen* ("nën-njerëz"). 
djathtas|parapamje| Dokumenti i identitetit Arbeitsbuch Für Ausländer  i lëshuar një Punëtori të detyruar polak në vitin 1942 nga gjermanët së bashku me një gërmë "P" që polakët duhej të vishnin për t'i dalluar ata nga popullata gjermane.

* ***Gastarbeitnehmer*** ( "punëtorë mysafirë") - Punëtorët nga vendet gjermanike dhe skandinave, Franca, Italia,  Krahasuar me punëtorë të tjerë të huaj, të burgosurit e luftës ishin relativisht mirë, veçanërisht nëse vinin nga vendet perëndimore që ishin ende në luftë si Shtetet e Bashkuara ose Britania, pasi standardet minimale të trajtimit të tyre ishin të mandatuara nga Konventat e Gjenevës.  Kushtet e tyre të punës dhe mirëqenia i nënshtroheshin mbikëqyrjes nga Kryqi i Kuq Ndërkombëtar dhe, në rast keqtrajtimi, hakmarrja kundër të burgosurve gjermanë të mbajtur në SHBA, Britani dhe Kanada (që bënin punë të ngjashme të detyruar) ishte pothuajse e sigurtë.  Megjithatë, trajtimi i këtyre punëtorëve ndryshonte shumë varësisht nga vendi i tyre i origjinës, periudha dhe vendi i punës.  Në veçanti, të burgosurit sovjetikë të luftës u trajtuan me brutalitet të plotë, pasi nazistët nuk i konsideronin ata nën mbrojtje sipas Konventave të Gjenevës, të cilat nuk ishin ratifikuar apo zbatuar nga Bashkimi Sovjetik. Për më tepër, gjermanët nuk prisnin që të burgosurit e tyre në robërinë sovjetike do të merrnin trajtim të mirë në çdo rrethanë.
*# *Zivilarbeiter* ("punëtorë civilë") - polakë etnikë nga Qeveria e Përgjithshme. Në vitin 1944, kishte rreth 7.6 milion të huaj të ashtuquajtur *punonjës civilë të* punësuar në Gjermani në total, duke përfshirë robër lufte nga *Generalgouvernement* dhe BRSS e zgjeruar, 

Në përgjithësi, punëtorët e huaj nga Evropa Perëndimore kishin të ardhura bruto të ngjashme dhe ishin subjekt i taksimit të ngjashëm si punëtorët gjermanë.  Në të kundërt, punëtorët e detyruar në Evropën Qendrore dhe Lindore morën më së shumti rreth gjysmën e të ardhurave bruto të paguara për punëtorët gjermanë dhe shumë më pak përfitime sociale. Punëtorët e detyruar të cilët ishin të burgosur të kampeve të punës ose të përqendrimit morën pak, ose asgjë. Mungesa e të ardhurave neto të punëtorëve të detyruar në Evropën Qendrore dhe Lindore (kundrejt punëtorëve të detyruar nga vendet perëndimore) ilustrohet nga kursimet e pagave që punëtorët e detyruar ishin në gjendje të transferonin tek familjet e tyre brenda dhe jashtë vendit (shih tabelën). 

Nazistët ndaluan marrëdhëniet seksuale midis gjermanëve dhe punëtorëve të huaj.   Janë bërë përpjekje të përsëritura për të përhapur *Volkstum* ("vetëdije racore"), për të parandaluar marrëdhënie të tilla.   Fletëpalosjet, për shembull, i udhëzuan të gjitha gratë gjermane që të shmangnin kontaktin fizik me të gjithë punëtorët e huaj që silleshin në Gjermani si një rrezik për gjakun e tyre.   Gratë që nuk iu bindën u burgosën.   Edhe vëllazërimi me punëtorët u konsiderua si i rrezikshëm, dhe u vu në shënjestër me fushatat e fletëpalosjeve në vitet 1940-1942.   Ushtarët në Wehrmacht dhe oficerët në SS u përjashtuan nga ndonjë kufizim i tillë.  Është vlerësuar se së paku 34,140 femra të Europës Lindore kapur në Łapankas (bastisje ushtarake për të rrëmbyer), ishin të detyruara për t'u shërbyer atyre si "skllave seksi" në shtëpi publike ushtarake gjermane dhe bordello të kampeve gjatë Rajhut të Tretë.    Vetëm në Varshavë, në shtator të vitit 1942, ishin pesë ndërmarrje të tilla të ngritura nën roje ushtarake, me mbi 20 dhoma secila.  Alkooli nuk u lejua atje, ndryshe nga fronti perëndimor dhe viktimat iu nënshtruan kontrolleve gjenitale një herë në javë. 

### Numrat 
Në fund të verës së vitit 1944, regjistrimet gjermane shënuan 7.6 milion punëtorë të huaj civilë dhe të burgosur lufte në territorin gjerman, shumica e të cilëve ishin sjellë atje me detyrim.   Nazistët gjithashtu kishin plane për deportimin dhe skllavërimin e 50% të popullsisë mashkullore të rritur të Britanisë në rast të një pushtimi të suksesshëm.  
[parapamje| Simbol i *[Zivilarbeiter* të punëtorëve të detyruar polakë ]]
parapamje| Distinktiv *OST-Arbeiter*
[parapamje| Distinktiv *[Organisation Todt|Todt-Arbeiter* ]]

## Organizata Todt 
Organizata Todt ishte një grup i inxhinierisë civile dhe ushtarake të epokës naziste në Gjermaninë naziste, emëruar për nder të themeluesit të saj Fritz Todt, një inxhinier dhe figurë naziste.  Organizata ishte përgjegjëse për një sërë projektesh inxhinierike si në gjermaninë e para Luftës së Dytë Botërore , ashtu edhe në të gjithë Evropën e pushtuar nga Franca në Rusi.  Todt u bë e njohur për përdorimin e punës së detyruar. Shumica e robërve të luftës të ashtuquajtur  "vullnetarë"  të Bashkimit Sovjetik ishin caktuar në Organizatën Todt.   Historia e organizatës ndahet në tri faza kryesore.  

# Një periudhë e para luftës midis 1933 dhe 1938, gjatë së cilës paraardhësi i Organizatës Todt, zyra e Inspektorit të Përgjithshëm të Rrugëve Gjermane (*Generalinspektor für das deutsche Straßenwesen*), ishte kryesisht përgjegjës për ndërtimin e rrjetit *autobahn* gjerman. Organizata ishte në gjendje të merrej me punën e "detyruar" (domethënë të detyrueshme) nga Gjermania nëpërmjet Shërbimit të Punës të Reich ( *Reichsarbeitsdienst*, RAD). 
# Periudha 1938 deri 1942 pas Operacionit Barbarossa, kur u themelua dhe u përdor Organizata Todt në frontin lindor. Rritja e madhe e kërkesës për punë të krijuar nga projektet e ndryshme ushtarake dhe paramilitare u plotësua nga një sërë zgjerimesh të ligjeve mbi shërbimin e detyrueshëm, i cili në fund i detyroi të gjithë gjermanët në punë të detyrueshme të vendosur në mënyrë arbitrare për shtetin: *Zwangsarbeit*.  Nga viti 1938-40, mbi 1.75 milionë gjermanë u përfshinë në shërbimin e punës. Nga 1940-42, Organizata Todt filloi të mbështetej në Gastarbeitnehmer ( punëtorë mysafirë), Militärinternierte (të internuarve ushtarakë), Zivilarbeiter (punëtorë civilë), Ostarbeiter (Punëtorët lindorë) dhe Hilfswillige ("vullnetare") punëtorë nga të burgosurit e luftës.
# Periudha nga 1942 deri në fund të luftës, me rreth 1.4 milion punëtorë në shërbim të Organizatës Todt. Në përgjithësi, 1% ishin gjermanë të refuzuar nga shërbimi ushtarak dhe 1.5% ishin të burgosur të kampeve të përqendrimit; pjesa tjetër ishin të burgosur lufte dhe punëtorë të detyruar nga vendet e pushtuara. Të gjithë u trajtuan si skllevër dhe ekzistonin në shërbimin e plotë dhe arbitrar të një shteti të pamëshirshëm totalitar. Shumë nuk i mbijetuan punës apo luftës.   Rregulli kërkoi që të burgosurit e kampeve gjermane të Luftës së Dytë Botërore të detyroheshin të punonin për industrinë e luftës gjermane me vetëm mjete të thjeshta dhe ushqim minimal derisa të ishin plotësisht të shterur. 

## Referime