Ballshi

parapamje|258x258px|Ballshi
**Ballshi** është qytet në Shqipëri. Ndodhet në Rrethin e Mallakastrës dhe është kryeqendra e saj. Ballshi ka një popullsi prej reth 43 000 banorë.

Është selia e bashkisë së Mallakastrës, e vendosur në kalimin nga fusha e Myzeqesë në kodrat jugore, 20 kilometra në juglindje të Fierit. Ballshi është qendra e prodhimit të naftës në Shqipëri dhe vendndodhja e rafinerisë më të madhe në vend. Qyteti është gjithashtu qendra lokale e rajonit.

Rruga më e rëndësishme trungu për në Shqipërinë e Jugut, SH 4, kalonte nëpër qytet për një kohë të gjatë. Sot itinerari shkon më në perëndim në luginën e Vjosës. Shërbimi i pasagjerëve në linjën e degës nga Fieri në Ballsh u ndërpre në vitin 2000, me trenat e mallrave që shkonin drejt rafinerisë aty pranë:

Klubi vendas i futbollit KS Bylis Ballsh luan në ligën më të lartë.

## Historia 
[parapamje|[Epitafi i Gllavenicës]]
Mesi i shekullit IV p.e.s. Në shekullin IV para Krishtit, ilirët themeluan një qytet në majë të një kodre, më vonë Byllis, i cili, i rrethuar nga një mur fortifikues, u bë kryeqyteti i fisit ilir të Byllions. Nga mesi i shekullit II p.e.s. Në shekullin IV para Krishtit i përkiste provincës romake të Maqedonisë me emrin e atëhershëm Colonia Byllidensium. Në Ballsh u gjetën mbetje kolonash romake, por vendbanimi i Ballshit pesë kilometra në veri të Bylisit dhe larg rrugëve të trafikut nuk është i sigurt se egzistonte në kohën romake. Lulëzimi i fundit i Bylisit ishte në shekullin e VI pas Krishtit nën Perandorin Romak Lindor Justinian I. Duhet të ketë qenë një qendër e rëndësishme e krishterë sepse mbetjet e bazilikave të hershme të krishtera janë gjetur në një duzinë komunitete më të vogla brenda pesë deri në dhjetë kilometra larg Bylisit.

Në Ballsh (atëherë Baletium), në rrugëtimin e qytetit u zbuluan themelet e një bazilike tre anëshe të fillimit të shekullit të 6-të. U gjetën pllaka dyshemeje prej mermeri nga ishulli grek Eubea dhe kolona prej graniti egjiptian. Ka një ndërtesë të vogël kishe të re në vend.
majtas|parapamje|Katedralja e vejter e Bylysit
Byllisi nuk u rindërtua pas pushtimit shkatërrues sllav në 586 pas Krishtit. Më pas mbeti i braktisur dhe banorët me peshkopin u shpërngulën në Ballsh.  Në shekullin e 11-të ose të 12-të, hapësirat midis rreshtave të kolonave në bazilikë u myllen me tulla. Sipas rezultateve të gërmimeve, në Ballsh duhet të ketë ekzistuar edhe një manastir në mesjetë. Një kolonë me një mbishkrim të vjetër bullgar të gjetur në rrënojat e manastirit në vitin 1919 përmend vitin 6374 (865/866) sipas kalendarit të vjetër bullgar si ngjarje e rëndësishme gjatë sundimit të sundimtarit Boris I. Besohet se këtë vit u bë restaurimi i krishterë i Perandorisë Bullgare. Në fakt, në vitin 1219 përmendet një manastir i Shën Dhimitrit në vendin që sot njihet si Glavinitza. Në shekullin e 14-të vendi u rendit si selia e peshkopit; një peshkop gjerman e vizitoi nga 1351 deri në 1357.

Nën pushtetarët krahinorë të këtyre viteve dhe deri në kohën e Skënderbeut në shekullin XV, rëndësi ka marrë edhe klani i familjes Ballsha. Sfera e tyre e ndikimit shtrihej shumë përtej krahinës së Mallakastrës.

Nga viti 1972 deri në vitin 1987 kishte një kamp-burg në Ballsh, i cili u ngrit nën diktaturën e Enver Hoxhës. Punëtorët e detyruar atje duhej të punonin në fabrikën e industrisë së naftës që u ndërtua me ndihmën kineze. Nganjëherë, kampi strehonte deri në 2000 të burgosur që jetonin atje në kushtet më çnjerëzore. Në kamp kishte edhe njerëz shumë të moshuar.

## Gjeografia 
Ballshi ndodhet në zonën jugperëndimore të Shqipërisë në Mallakastër për gjatë rrugës nacionale Fier-Gjirokastër.  Vetë Ballshi si qytet është relativisht i ri, i ngritur rreth 35 vjet më parë si pasojë e industrializimit të zonës dhe ngritjes së Uzinës së Përpunimit të naftës.  I veçante është fakti që qyteti i Ballshit është i vetmi që përmbledh gjithë rrethinat në trevën e Mallakastrës.  Vendodhja e tij në rrëzë të kodrave të cilat përshkohen nga dy lumenj Gjanica dhe Vjosa i jep zonës dhe këtij qyteti bukurinë natyrore mesdhetare me vreshta e ullinj.  Bukuria e natyra e kësaj treve ka bërë Mbretin e Parë Bullgar të gjej prehje në këtë vend përgjatë rrugës së tij. Dëshmi për këtë është vendbanimi që ai ngriti në Ballsh (Bazilika).  Ky mbret u pagëzua ne këtë vend dhe prej këtij akti edhe sot Bullgaria ushtron besimin ortodoks.  E domosdoshme por edhe synim i Bashkisë së qytetit të Ballshit së bashku me pushtetin vendor rreth tij, është ngritja e infrastrukturës së nevojshme për zhvillimin e turizmit kulturor e të trazhgimisë ku më e rëndësishmja do të ishte një rrugë lidhëse Ballsh, Bazilike me Bylisin (Qytetërimi I vjetër Ilir) me kalanë e Nikaias ndër më të vjetrat në Shqipëria dhe padyshim kjo rrugë do të zbresë 2-3 km më poshtë në Parkun e Poçemit.  Kështu çdo vizitor mbas një udhëtimi te këndshëm do të shuante kureshtjen e tij në qytetet e lashtësisë dhe do të gjente qetësi e çlodhje në freskinë e pyllit dhe të burimit natyror të ujit të Poçemit dhe ku rrjedha e rrëmbyeshme e lumit Vjosë zhurmon natyrshëm.

## Arsimi dhe Kultura
Arsimi është i organizuar ne atë 8 vjeçar dhe atë te mesëm.  Janë tre gjimnaze në zonë: në Ballsh, Hekal dhe Fratar.
Ballshi ka një bibliotekë dhe një pallat kulture. Veçori e zonës është mikpritja dhe bujaria.

## Shërbimi Shëndetësor
Shërbimi shëndetësor është i përberë nga shërbimi ambulator, dhe në qytetin e Ballshit ka një spital që mbulon urgjencat dhe lindjet.  Ndërhyrje kirurgjikale dhe te specializuara realizohen jashtë rrethit te Mallakastres.  

## Ekonomia 
Rreth Ballshit ndodhen pesë vendburime nafte. Fusha më e madhe e naftës në Shqipëri, Marinza pranë Patosit, pak kilometra në veri të qytetit, u zbulua në vitin 1957. Fusha naftëmbajtëse e Ballshit, e cila u zbulua vetëm në vitin 1966, është edhe më afër. Rafineria në Ballsh ka një kapacitet teorik përpunues prej 1 milion ton naftë bruto në vit. Këto sasi u arritën vetëm rreth vitit 1980: në vitin 2000 në Ballsh u prodhua 300.000 tonë, më pak se një e treta e kapacitetit. Në vitin 2005, prodhimi total në vend ishte vetëm 382,000 tonë.

Arsyet e sasive të ulëta të prodhimit janë, nga njëra anë, metodat e vjetruara të bartjes dhe, nga ana tjetër, sistemet e vjetruara të përpunimit. Rafineria e Ballshit është ndërtuar në vitin 1978 duke përdorur teknologjinë e viteve 1960.

Në vitin 2006, kompania operuese tashmë e privatizuar ARMO vendosi të investojë 2.6 milionë euro në një pjesë të re të uzinës. Një kompani tjetër përgjegjëse për teknologjinë e shpimit, e cila u shkëput nga Korporata Shtetërore e Naftës Shqiptare (APC) në 1999, është Servcom, e cila gjithashtu u privatizua. Ekziston edhe Albpetrol, në pronësi të mëparshme shtetërore, e cila prodhon naftë bruto.

## Lidhje të jashtme 
www.ballshi.com
ballshi.365.al

## Shiko dhe këtë