Topi (armë)

.]]
**Topi** është emri për çdo armë me grykë, e cila është e projektuar për gjuajtjen e predhave në largësi të mëdha. Në kohët e fundit, si top shihen të gjitha armët me tub të cilat kanë diametrin e grykës 22mm ose më shumë.

## Etimologjia dhe Terminologjia 
Fjala top rrjedh nga fjala e vjetër italiane cannone, që do të thotë "tub i madh", e cila erdhi nga latinishtja canna, nga ana tjetër me origjinë nga greqishtja κάννα (kanna), "kallam" dhe më pas përgjithësohet për të nënkuptuar çdo objekt të uritur si tub. ; e ngjashme me qanu(m) akadiane dhe qāneh hebraike, "tub, kallam". Fjala është përdorur për t'iu referuar një arme që nga viti 1326 në Itali dhe 1418 në Angli. Të dy format e shumësit cannons dhe cannon janë të sakta.

## Historia 
Qysh në Perandorinë Romake është shpikur një armë e ngjajshme me topin. Ajo u quajt *Ballistae*. Këto ishin harqe të mëdha që përderoheshin për të gjuajtur shigjeta ose masa guri të mëdha për të shkatërruar kështjellat e armikut. Topat e para të vërtetë u shpikën në Evropë në fund të mesjetës, kur hulumtuesit evropiane sollën barutin nga Kina. Topa të vogël ishin të bërë nga bakri dhe bronzi, dhe pastaj shufrat e hekurit janë vendosur në formë rrethi të shtërnguara me unaza të hekurta, këtë shufra formonin grykën e topit, të ngjashme me fuçitë e lashta prej druri.

## Materialet, Pjesët dhe Kushtet 
Topat në përgjithësi kanë formën e një koni të cunguar me një vrimë të brendshme cilindrike për mbajtjen e një ngarkese shpërthyese dhe një predhe. Pjesa më e trashë, më e fortë dhe e mbyllur e konit ndodhet pranë ngarkesës shpërthyese. Meqenëse çdo ngarkesë shpërthyese do të shpërndahet në të gjitha drejtimet në mënyrë të barabartë, pjesa më e trashë e topit është e dobishme për mbajtjen dhe drejtimin e kësaj force. Lëvizja mbrapsht e topit ndërsa predha e tij largohet nga vrima quhet zmbrapsja e saj dhe efektiviteti i topit mund të matet në kuptimin se sa mund të zvogëlohet kjo përgjigje, megjithëse dukshëm zvogëlimi i zmbrapsjes përmes rritjes së masës së përgjithshme të topit do të thotë. ulje e lëvizshmërisë.

Topat e artilerisë në terren në Evropë dhe Amerikë fillimisht ishin bërë më shpesh prej bronzi, megjithëse format e mëvonshme u ndërtuan prej gize dhe përfundimisht çeliku.: 61  Bronzi ka disa karakteristika që e bëjnë atë të preferueshëm si material ndërtimi: megjithëse është relativisht i shtrenjtë, jo gjithmonë aliazh mirë, dhe mund të rezultojë në një produkt përfundimtar që është "sfungjer rreth shpimit",: 61  bronzi është më fleksibël se hekuri dhe për këtë arsye më pak i prirur për të shpërthyer kur ekspozohet ndaj presionit të lartë; Topat prej gize janë më pak të kushtueshëm dhe më të qëndrueshëm në përgjithësi se bronzi dhe i rezistojnë shkrepjes më shumë pa u prishur. Megjithatë, topat prej gize kanë tendencë të shpërthejnë pa shfaqur ndonjë dobësi apo konsumim të mëparshëm dhe kjo i bën ato më të rrezikshme për t'u përdorur.

Format më të vjetra dhe më të qëndrueshme të topave ishin mbushja me grykë në krahasim me mbushjen me këllëf - për t'u përdorur, ato duhej të kishin municionet e tyre të paketuara në grykë në grykë në vend që të futeshin përmes grykës.

Termat e mëposhtëm i referohen përbërësve ose aspekteve të një topi klasik perëndimor (rreth 1850) siç ilustrohet këtu.: 66  Në vijim, fjalët afër, mbyll dhe prapa do t'u referohen atyre pjesëve drejt skajit të trashë dhe të mbyllur të copë, dhe larg, përpara, përpara dhe përpara në skajin më të hollë, të hapur.

## Operimi 
Në vitet 1770, operacioni i topave funksiononte si më poshtë: çdo top do të drejtohej nga dy gjuajtës, gjashtë ushtarë dhe katër oficerë artilerie. Topiku i duhur duhej të spërkatte copën dhe ta ngarkonte me pluhur, dhe gjueti i majtë do të merrte pluhurin nga karikatori dhe do të ishte gati të gjuante topin me urdhër të oficerit. Në secilën anë të topit, tre ushtarë qëndronin, për të goditur dhe sfungjeruar topin dhe për të mbajtur lugën. Ushtari i dytë në të majtë kishte për detyrë të siguronte 50 plumba.

Para ngarkimit, topi pastrohet me një sfungjer të lagur për të shuar çdo material që digjet nga gjuajtja e fundit. Pluhuri i freskët mund të nxirret para kohe nga burimet e ndezjes së vazhdueshme. Pluhuri u shtua, i ndjekur nga mbështjellja e letrës ose sanës, dhe topi u vendos dhe u përplas poshtë. Pas përplasjes, topi do të drejtohej me vendosjen e lartësisë duke përdorur një kuadrant dhe një pjerrësi. Në 45 gradë, topi kishte rrezen më të madhe: rreth dhjetë herë diapazonin e nivelit të armës. Çdo kënd mbi një vijë horizontale quhej i rastësishëm. Sfungjerë të lagur u përdorën për të ftohur copat çdo dhjetë ose dymbëdhjetë raunde.

Gjatë Luftërave Napoleonike, një ekip britanik i armëve përbëhej nga pesë gjuajtës për ta shënjestruar atë, për të pastruar gropën me një sfungjer të lagur për të shuar prushin e mbetur përpara se të futej një ngarkesë e re, dhe një tjetër për të mbushur armën me një qese pluhuri dhe më pas predhë. Sulmuesi i katërt shtypi gishtin e madh në vrimën e ventilimit, për të parandaluar një rrymë që mund të ndezë flakën. Ngarkesa e ngarkuar, e katërta do ta shponte ngarkesën në thes përmes vrimës së ventilimit dhe do ta mbushte atë me pluhur. Me komandë, gjueti i pestë do ta gjuante pjesën me një ndeshje të ngadaltë. Abetaret e fërkimit zëvendësuan ndezjen e ngadaltë të ndeshjes nga mesi i shekullit të 19-të.

Kur një top duhej të braktisej, si p.sh. në një tërheqje ose dorëzim, vrima e prekjes së topit do të mbyllej me një gozhdë hekuri, duke e çaktivizuar topin (të paktën derisa të mund të përdoren veglat metalike të mërzitshme për të hequr spinën). Kjo quhej "spiking top".

Thuhej se një armë ishte e huall mjalti kur sipërfaqja e gropës kishte zgavra ose vrima në të, të shkaktuara ose nga gërryerja ose defektet e derdhjes.

## Përdorimi Mashtrues 
Historikisht, trungjet ose shtyllat janë përdorur si mashtrime për të mashtruar armikun në lidhje me forcën e një vendosjeje. "Mashtrimi Quaker Gun" u përdor nga Ushtria Kontinentale e Kolonelit William Washington gjatë Luftës Revolucionare Amerikane; në 1780, rreth 100 besnik iu dorëzuan atyre, në vend që të përballeshin me bombardimet. Gjatë Luftës Civile Amerikane, armët Quaker u përdorën gjithashtu nga Konfederatat, për të kompensuar mungesën e tyre të artilerisë. Topi i mashtrimit ishte i lyer me ngjyrë të zezë në "grykë" dhe u pozicionua pas fortifikimeve për të vonuar sulmet e Unionit në ato pozicione. Me raste, karroca të vërteta armësh përdoreshin për të përfunduar mashtrimin.

## Shiko edhe 
* Artileria
* Tanku