Burime dytësore

parapamje|250x250px| Historia e Mbretërisë Voxu shkruar nga Scipione Amati  (1615) një shembull i një burimi dytësor.
**Burime dytësore** ose **burime sekondare**   janë dokumente ose regjistrime që lidhen me temën përkatëse duke e paraqitur fillimisht diku tjetër. Një burim dytësor mund të jetë në kontrast me një burim parësor, i cili është një burim origjinal i informacionit që diskutohet; burim parësor mund të jetë një person me njohuri të drejtpërdrejta për një situatë ose një dokument të krijuar nga një person i tillë.

Një burim dytësor është ai që jep informacion për një burim parësor. Në këtë burim, informacioni origjinal përzgjidhet, modifikohet dhe renditet në një format të përshtatshëm. Burimet dytësore përfshijnë përgjithësimin, analizën, interpretimin ose vlerësimin e informacionit origjinal.

Klasifikimi më i saktë për çdo burim të caktuar nuk është gjithmonë i qartë. *Primar* dhe *sekondar* janë terma relativë dhe disa burime mund të klasifikohen si parësore ose dytësore, në varësi të mënyrës se si përdoren.     Një nivel i tretë, burimi terciar, si një enciklopedi ose fjalor, i ngjan një burimi dytësor në atë që përmban analiza, por përpiqet të sigurojë një pasqyrë të gjerë hyrëse të një teme. 

## Klasifikimi 
Të dhënat mund të merren nga një shumëllojshmëri e gjerë objektesh, por ky sistem klasifikimi është i dobishëm vetëm për një klasë burimesh që quhen **burime simbolike** .  Burimet simbolike janë burime që synojnë t'i komunikojnë informacion dikujt.  Për më tepër, dallimi midis burimeve *parësore* dhe *dytësore* është subjektiv dhe kontekstual,  kështu që përkufizimet e sakta janë të vështira për t'u bërë.  Për shembull, nëse një tekst historik diskuton dokumente të vjetra për të nxjerrë një përfundim të ri historik, ai konsiderohet të jetë një burim parësor për përfundimin e ri, por një burim dytësor informacioni që gjendet në dokumentet e vjetra.  Shembuj të tjerë në të cilët një burim mund të jetë edhe parësor dhe dytësor përfshijnë një nekrologji  ose një studim të disa vëllimeve të një reviste duke numëruar shpeshtësinë e artikujve për një temë të caktuar. 

Përpjekjet për të hartuar ose modeluar komunikimin shkencor kanë nevojë për konceptet e "nivelit" parësor, dytësor dhe të mëtejshëm. Një model i tillë është modeli UNISIST i shpërndarjes së informacionit. Brenda një modeli të tillë këto koncepte përcaktohen në raport me njëri-tjetrin, dhe pranimi i kësaj mënyre të përcaktimit të koncepteve lidhet me pranimin e modelit.

Disa gjuhë të tjera moderne përdorin më shumë se një fjalë për fjalën angleze "burim". Gjermanishtja zakonisht përdor *Sekundärliteratur* ("literaturë dytësore") për burime dytësore për faktet historike, duke ia lënë *Sekundärquelle* ("burim dytësor") historiografisë. Një *Sekundärquelle* është një burim që mund të tregojë për një *Primärquelle* të humbur ("burim parësor"), siç është një letër që citon nga procesverbalet të cilat nuk dihet më se ekzistojnë, dhe kështu historiani nuk mund të konsultohet.

## Shkencë, teknologji dhe mjekësi 
Në përgjithësi, burimet dytësore vetë-përshkruhen si artikuj rishikimi ose meta-analizë .

Materialet burimore primare përkufizohen në mënyrë tipike si "dokumente kërkimore origjinale të shkruara nga shkencëtarët që kanë kryer studimin". Një shembull i materialit burimor parësor janë seksionet Qëllimi, Metodat, Rezultatet, Përfundimet e një punimi kërkimor (në stilin IMRAD) në një revistë shkencore nga autorët që kanë kryer studimin.  Në disa fusha, një burim dytësor mund të përfshijë një përmbledhje të literaturës në hyrjen e një punimi shkencor, një përshkrim të asaj që dihet për një sëmundje ose trajtim në një kapitull në një libër referimi ose një sintezë të shkruar për të shqyrtuar literaturën në dispozicion.   Një përmbledhje e librit brenda një rishikimi është një burim dytësor.

### Biblioteka dhe shkenca e informacionit 
Në shkencat e bibliotekës dhe informacionit, burimet dytësore konsiderohen përgjithësisht si ato burime që përmbledhin ose shtojnë komente në burimet parësore në kontekstin e informacionit ose idesë së veçantë në studim.  Në shkrimet origjinale shkencore, historianët mbështeten në burimet parësore, të lexuara në kontekstin e interpretimeve shkencore. 

Duke ndjekur modelin Rankean të krijuar nga studiuesit gjermanë në shekullin XIX, historianët përdorin arkivat e burimeve parësore.  Shumica e projekteve kërkimore universitare mbështeten në materialin burimor dytësor, ndoshta me pjesë të burimeve parësore. 

#### Ligji dhe drejtësia 
Në fushën ligjore, klasifikimi i burimit është i rëndësishëm sepse bindshmëria e një burimi zakonisht varet nga historia e tij. Burimet parësore mund të përfshijnë rastet, kushtetutat, statutet, rregulloret administrative dhe burime të tjera të autoritetit ligjor të detyrueshëm, ndërsa burimet juridike dytësore mund të përfshijnë libra, shënimet kryesore të raporteve të rasteve, artikuj dhe enciklopedi.  Shkrimtarët ligjorë zakonisht preferojnë të citojnë burime parësore, sepse vetëm burimet parësore janë autoritative dhe precedenciale, ndërsa burimet dytësore janë vetëm bindëse në rastin më të mirë. 

#### Historia familjare 
"Një burim dytësor është një procesverbal ose deklaratë e një ngjarje ose rrethanë e bërë nga një jodëshmitar okular ose nga dikush që nuk është i lidhur ngushtë me ngjarjen ose rrethanat, i regjistruar ose deklaruar verbalisht ose në ose dikur pas ngjarjes, ose nga një dëshmitar okular. në një kohë pas ngjarjes kur gabimueshmëria e kujtesës është një faktor i rëndësishëm."  Rrjedhimisht, sipas këtij përkufizimi, një rrëfim i dorës së parë i shkruar shumë kohë pas ngjarjes "kur gabueshmëria e kujtesës është një faktor i rëndësishëm" është një burim dytësor, edhe pse mund të jetë përshkrimi i parë i publikuar i asaj ngjarjeje.

#### Autobiografitë 
Një autobiografi mund të jetë një burim dytësor në histori ose në shkencat humane kur përdoret për informacion rreth temave të ndryshme nga subjekti i saj. Për shembull, shumë rrëfime të dorës së parë të ngjarjeve në Luftën e Parë Botërore të shkruara në vitet e pasluftës u ndikuan nga perceptimi i atëhershëm mbizotërues i luftës i cili ishte dukshëm i ndryshëm nga opinioni bashkëkohor. 

## Shih edhe 
* Citimi
* Fusnota
* Hulumtimi
* Metodologjia
* Burime parësore
* Metoda shkencore
* Literatura shkencore

## Literatura 
* Jules R. Benjamin, ''A Student's Guide to History* (2013)  
* Edward H. Carr, *What is History?* (Basingstoke: Palgrave, 2001)  
* Wood Gray, *Historian's handbook, a key to the study and writing of history* (Prospect Heights, IL: Waveland Press, 1991, ©1964)  
* Derek Harland, *A Basic Course in Genealogy: Volume two, Research Procedure and Evaluation of Evidence* (Bookcraft Inc, 1958) WorldCat record
* Richard Holmes, *Tommy* (HarperCollins, 2004)  
* Martha C. Howell and Walter Prevenier, *From Reliable Sources: An Introduction to Historical Methods* (2001)  
* Richard A. Marius and Melvin E. Page, *A Short Guide to Writing About History* (8th Edition) (2012)  
* Hayden White, *Metahistory: the historical imagination in nineteenth-century Europe'' (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1973) 
## Referime