Vergonha

Në oksitanisht, ***vergonha*** ( shqiptimi ocitan: [beɾˈɣuɲo̞, veʀˈɡuɲo̞], që do të thotë "turp") i referohet efekteve të politikave të ndryshme diskriminuese gjuhësore të qeverisë së Francës mbi pakicat e saj, gjuha amtare e të cilave konsiderohej *patois*, ku një gjuhë romane e folur në vend, përveç frëngjishtes standarde, si p.sh. oksitanishtja ose *gjuhët oïl*, si dhe gjuhë të tjera joromane si alzasishtja dhe baskishtja, u shtypën.  *Vergonha* konsiderohet si një proces i "bërë për të refuzuar dhe ndjerë turp për gjuhën amtare të dikujt (ose të prindërve) nëpërmjet përjashtimit zyrtar, poshtërimit në shkollë dhe refuzimit nga media", siç organizohet dhe përkufizohet nga liderët politikë francezë nga Henri Grégoire e tutje.   

*Vergonha* është ende një temë e diskutueshme në diskursin publik  francez  ku disa, duke përfshirë qeveritë e njëpasnjëshme franceze, kanë mohuar ekzistencën e diskriminimit ose kanë minimizuar efektet e tij; është një shembull i përmendur zakonisht i linguicidit sistematik të sanksionuar nga shteti dhe gjenocidit kulturor .  Në vitin 1860, përpara se shkollimi francez të bëhej i detyrueshëm, folësit amtarë ocitanë përfaqësonin më shumë se 39%  të popullsisë franceze, në krahasim me 52% për frankofonët; pjesa e tyre e popullsisë ra në 26-36% nga fundi i viteve 1920,  Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, ajo pësoi një rënie tjetër të mprehtë, në më pak se 7% në 1993. 

Franca gjithashtu ka refuzuar vazhdimisht të ratifikojë Kartën Evropiane për Gjuhët Rajonale ose të Pakicave, dhe gjuhëve vendase (përveç frëngjishtes) ende u mohohet njohja zyrtare, me oksitanët, baskët, korsikanët, katalanasit, flamandët, bretonët, alsasët, nisarët dhe savojarët akoma nuk kanë të drejtë të qartë ligjore për të kryer punët publike në gjuhët e tyre rajonale brenda tokave të tyre. 

## Vështrim i përgjithshëm 
### 16-18 shekulli 
Duke filluar nga viti 1539 me Art. 111 i Urdhëresës së Villers-Cotterêts,  gjuhët jofranceze në Francë u zvogëluan në status kur u bë e detyrueshme "për të dhënë dhe ekzekutuar të gjitha aktet [ligjore] në gjuhën frënge" ( *de prononcer et expedier tous actes en langaige françoys* ). Fillimisht e synuar si një mënyrë për të eliminuar latinishten në dokumentet zyrtare - pak subjekte franceze të shekullit të 16-të ishin të arsimuar dhe e njihnin latinishten - ajo gjithashtu deklaroi se frëngjishtja dhe vetëm frëngjishtja ishte e ligjshme në mbretëri ( *en langage maternel françoys et non aultrement* ).

### Fundi i shekullit të 18-të deri në fund të shekullit të 19-të 
#### Raporti mbi domosdoshmërinë dhe mjetet për të asgjësuar patois 
Procesi i qëllimshëm i çrrënjosjes së gjuhëve jo-franceze në Francën moderne dhe përçmimi i tyre si dialekte vendore dhe shpesh rreptësisht gojore u zyrtarizua me punën e Henri Grégoire *Raport* *mbi domosdoshmërinë dhe mjetet për të asgjësuar patois dhe për të universalizuar përdorimin e gjuhës frënge* .  Në lidhje me "patois", Jean Jaurès pohoi shprehjen e famshme se "dikush emërton *patois* gjuhën e një kombi të mundur".  Sipas *Chambers Dictionary*, origjina e termit është e diskutueshme, por mund të jetë një "korruptim i *patrois*, nga LL *patriensis*, një banor vendas".

Katër muaj më parë (27 janar), Bertrand Barère, ndonëse vetë një ocitan nga Tarba, pohoi përpara po kësaj Konvente:

#### Fundi i krahinave tradicionale 
Kjo politikë mund të vihet re nga mënyra se si kufijtë e brendshëm të Francës u rishikuan, duke krijuar 83 departamente . Ligji u miratua më 22 dhjetor 1789 dhe hyri në fuqi vitin e ardhshëm, më 4 mars 1790. Si rezultat, veçoritë shekullore të pjesëve të ndryshme që flasin oksitanisht u anashkaluan dhe u tronditën në një përpjekje të qëllimshme nga qeveria e sapoformuar për të dobësuar dhe copëtuar zotërimet feudale të krijuara prej kohësh në mënyrë që Franca republikane të nënshtronte aleancat tradicionale.

Në shekullin e 20-të, departamentet u grupuan në rajone, për të krijuar një nivel qeverisje të ndërmjetëm midis atij departamental dhe atij kombëtar. Ndërsa rajonet synonin të zëvendësonin provincat e vjetra, ato nuk u formuan domosdoshmërisht përgjatë kufijve të njëjtë. Siç tregon harta, në shtetin e para vitit 1789 kishte 11 enklava që flisnin oksitanisht, të tilla si tokat e fuqishme të Languedoc dhe Gascony, por ato u ndanë në shtatë rajone pa marrë parasysh identitetet kulturore dhe gjuhësore. Kështu u krijua Provence-Alpes-Côte d'Azur nga pjesë të pesë provincave ocitane dhe tre kryeqytete u hoqën në favor të Marsejës ; dhe Auvernja filloi të përfshinte entitete vendase dhe *gjuhë oïl* . Ndërkohë, qyteti i Nantës u hoq administrativisht nga Bretanja, ku kishte qenë një nga dy kryeqytetet tradicionale (së bashku me Renesin ), dhe qyteti i Tuluzës nuk përfshihej në rajonin e Languedoc-Roussillon, megjithëse historikisht ishte vendosur. në atë krahinë.

### Fundi i shekullit të 19-të - Politikat dhe trashëgimia e Jules Ferry 
#### Disiplina shkollore 
Në vitet 1880, Jules Ferry zbatoi një sërë masash të rrepta për të dobësuar më tej gjuhët rajonale në Francë, siç tregohet në raportin e Bernard Poignant të vitit 1998 drejtuar kryeministrit Lionel Jospin .  Këto përfshinin ndëshkimet që u jepnin mësuesit fëmijëve sepse ata flisnin oksitanisht në një shkollë të Tuluzës ose bretonisht në Bretanjë . Neni 30 i ''Loi d'éducation française* (Ligji për mësimdhënien franceze, 1851) thoshte se: "Ndalohet rreptësisht të flasësh patois gjatë orëve të mësimit ose pushimeve".
[djathtas|parapamje| "Flisni frëngjisht, jini të pastër" shkruar në murin e shkollës [Ayguatébia-Talau]]
Ndër shembujt e tjerë të mirënjohur të poshtërimit dhe ndëshkimit trupor ishte *nallimi*, përkatësisht varja e një trungu ( *sabot* ) në qafë, ndërsa një grua bretone kujtonte se gjyshërit e saj dhe bashkëkohësit e tyre ishin të detyruar të duronin: Gjyshërit e mi flasin gjithashtu bretonisht, por jo me mua. Si fëmijë, atyre u rrihnin gishtat nëse u ndodhte të thoshin një fjalë në bretonisht. Në atë kohë, frëngjishtja e Republikës, një dhe e pandashme, do të dëgjoheshe në të gjitha shkollat dhe ata që guxuan ta sfidonin këtë politikë u poshtëruan pasi duhej të mbanin një nalla në qafë ose të gjunjëzoheshin mbi një vizore nën një tabelë që lexonte: “Është e ndaluar të pështysh në tokë dhe të flasësh bretonisht”.  Kjo është arsyeja pse disa të moshuar nuk ua transmetojnë gjuhën fëmijëve të tyre: kjo sjell telashe mbi veten. . .Kjo praktikë u referua si le simbole nga zyrtarët dhe "la vache" (lopa) nga nxënësit, ku shkelësit u quajtën "vachards". U përdorën shumë objekte, jo vetëm nallane: patkua, rrasa, pjata druri me një mesazh, monedha me kryq mbi to. Më poshtë janë udhëzimet zyrtare nga një nënprefekt i departamentit Finistère për mësuesit në 1845: "Dhe mbani mend, zotërinj: juve ua dhanë pozicionin tuaj për të vrarë gjuhën bretone."  Prefekti i Basses-Pyrénées në Vendin Bask Francez shkroi në vitin 1846: "Shkollat tona në vendin Bask kanë për qëllim veçanërisht të zëvendësojnë gjuhën baske me atë frënge. . ." Shkolla ka pasur një rol përbashkues duke bërë që të folurit e gjuhës "fisnike" [frëngjisht] ka reduktuar përdorimin e dialekteve rajonale dhe *patois'' . Le të përmendim poshtërimin e fëmijëve të bërë për të mbajtur një bllokuese në qafë sepse kanë folur pa dashje një fjalë në gjuhën e popullit.Sa i përket shenjave, ato u gjetën edhe në shkollat e Poitou : 

Conselh de Representacion Generala de la Joventut d'Òc (CRGJOC, Këshilli i Përgjithshëm i Përfaqësimit të Rinisë Ocitane), përmes faqes së internetit të Rinisë së Kombësive Evropiane,  dëshmon për metodat e përdorura nga autoritetet franceze gjatë shekullit të kaluar ose më shumë:Për të ndihmuar në zhdukjen e identiteteve tradicionale rajonale, gjuha oksitane jo vetëm u shkurajua, por u shtyp në mënyrë aktive. Nxënësit e shkollës ndëshkoheshin mirë sepse flisnin gjuhën e tyre amtare në ambientet e shkollës.

 Administrata franceze arriti të bëjë që folësit oksitanë ta mendojnë gjuhën e tyre si një patois, pra si një formë të korruptuar të frëngjishtes që përdoret vetëm nga injorantët dhe të paarsimuarit. Ky proces tjetërsues njihet si *la vergonha* ("turpi").

 Shumë folës të vjetër të ocitanishtes ende besojnë se gjuha e tyre amtare nuk është gjë tjetër veçse një e folur e turpshme. Kjo është një arsye pse rrallë e dëgjoni në publik - ose kudo jashtë lagjes ose rrethit familjar.Nga shkolla e Camélas në Kataloninë Veriore, një ish-nxënës kujtoi në një intervistë të vitit 1973, Të gjithë përveç fëmijëve të mësueses flisnin katalanisht mes tyre. Ne madje do të ndëshkoheshim për këtë, sepse në atë kohë, të gjithë duhej të flisnim frëngjisht. *Bëhu i pastër, fol frëngjisht* mund të gjëndej e shkruar në muret e shkollës. Dhe nëse refuzonit të flisnit frëngjisht, do t'ju jepnin një lloj tabele druri për ta veshur *"derisa të vinte vdekja*", siç thamë, që do të thoshte se shkelësi i fundit, në mbrëmje, kishte njëzet rreshta për të kopjuar. Ne do të flisnim frëngjisht në oborrin e shkollës dhe që në dhjetë metrat e parë të rrugës për në shtëpi, për aq kohë sa mendonim se mësuesi po na dëgjonte, dhe më pas do të ktheheshim në gjuhën tonë amtare, katalanisht.

 Në ato kohë, folësit katalanas ishin mjaft të përbuzur. Brezi im e lidhi të folurit katalanisht me një disavantazh, me të qenit më pak se të tjerët, me rrezikun për t'u lënë pas në shkallët shoqërore, me pak fjalë me sjelljen e telasheve.Vetë termat e Abbé Grégoire u mbajtën për të përcaktuar gjuhët e Francës: ndërsa bretonishtja i referohej gjuhës së folur në Bretanjë, fjala *patois* përfshinte të gjitha *dialektet* romane si oksitanishtja dhe arpitanishtja . Në raportin e tij, gjuha korsikanee dhe alzasishtja u hodhën poshtë si forma "shumë të degjeneruara" ( *très-dégénérés* ) të italishtes dhe gjermanishtes, përkatësisht. Si rezultat, disa njerëz ende e quajnë gjuhën e tyre jo-franceze *patois*, të inkurajuar nga fakti se nuk u mësuan kurrë se si ta shkruanin atë dhe u bënë të mendojnë se vetëm frëngjish*ja*t ekziston në formën e shkruar.

#### Presioni mbi kishën 
Në vitin 1902, në një fjalim përpara *Këshillit të Përgjithshëm* të Morbihanit, Shefi i Arsimit Dantzer rekomandoi që "Kisha të jepte kungimin e parë vetëm për fëmijët që flasin frëngjisht". 

Në të njëjtin vit, kryeministri Émile Combes, vetë oksitan, u tha prefektëve të Morbihanit, Côtes-du-Nord dhe Finistère Kur në mesin e shekullit të 19-të, shkolla fillore bëhet e detyrueshme në të gjithë shtetin, bëhet gjithashtu e qartë se do të mësohet vetëm frëngjishtja dhe mësuesit do të ndëshkojnë ashpër çdo nxënës që flet *patois* . Rrjedhimisht, synimi i sistemit arsimor francez nuk do të jetë të dinjitizojë njerëzimin natyror të nxënësve, të zhvillojë kulturën e tyre dhe t'i mësojë ata të shkruajnë gjuhën e tyre, por përkundrazi t'i poshtërojë ata dhe t'i degradojë moralisht për faktin e thjeshtë se janë çfarë tradita dhe natyra e tyre i bëri ata të jenë. Vendi i vetëshpallur i " të drejtave të njeriut " atëherë do të injorojë një nga të drejtat më themelore të njeriut, të drejtën për të qenë vetvetja dhe për të folur gjuhën e kombit të tij. Dhe me këtë qëndrim Franca, "Franca e Madhe" që e quan veten kampione të lirisë, do të kalojë shekullin e 20-të, moskokëçarëse ndaj lëvizjeve të ndrojtura protestuese të komuniteteve të ndryshme gjuhësore që ajo nënshtroi.

 [. . . ]

 Franca, e cila nën sundimin e Frankos shihej këtu [në Katalonjë ] si streha e sigurt e lirisë, ka nderin e mjerueshëm të jetë shteti [i vetmi] i Evropës – dhe ndoshta i botës – që ia doli më së miri detyrës djallëzore të shkatërrimit të trashëgimisë së saj etnike dhe gjuhësore dhe për më tepër, të shkatërrimit të lidhjeve familjare: shumë prindër dhe fëmijë, ose gjyshër dhe nipër, kanë gjuhë të ndryshme dhe këta të fundit ndihen të turpëruar nga të parët, sepse flasin një *patois* të neveritshme dhe asnjë element i gjyshërve nuk i është transmetuar brezit të ri, sikur të kishin lindur nga një botë krejtësisht e re. Ky është shteti francez që sapo ka hyrë në shekullin e 21-të, një vend ku monumentet e gurta dhe peizazhet natyrore ruhen dhe respektohen, por ku shumë shekuj krijimtari popullore e shprehur në gjuhë të ndryshme janë në prag të zhdukjes. "Lavdia" dhe "madhështia" e ndërtuar mbi një gjenocid. Jo liri, jo barazi, jo vëllazëri : vetëm shfarosje kulturore, kjo është motoja e vërtetë e Republikës Franceze.

#### Çështje kushtetuese 
Në vitin 1972, Georges Pompidou, Presidenti i Francës dhe vendas i një rajoni oksitan-folës, deklaroi se "nuk ka vend për gjuhë rajonale në një Francë, fati i së cilës është të shënojë Evropën me vulën e saj". 

Në një fjalim parazgjedhor  në Lorient, më 14 mars 1981, François Mitterrand pohoi se:

Megjithatë, këto deklarata nuk u pasuan nga ndonjë masë efektive.
[parapamje| Mbledhje pro-zyrtarizimit në [Karkasona|Karkasonë]]
Në vitin 1992, pasi disa vunë në dyshim ndarjen antikushtetuese të gjuhëve të pakicave në Francë, Neni. II i Kushtetutës franceze të vitit 1958 u rishikua duke u bërë "gjuha e Republikës është frëngjishtja" ( *la langue de la République est le français* ). Kjo u arrit vetëm disa muaj përpara se Këshilli i Evropës të miratonte Kartën Evropiane për Gjuhët Rajonale ose të Pakicave,  të cilën Zhak Shirak e injoroi  megjithë lutjen e Lionel Jospin që Këshilli Kushtetues të amendonte Nenin II dhe të përfshinte të gjitha gjuhët vendase që fliten në tokën franceze. Përsëri, gjuhëve jo-franceze në Francë iu mohua njohja zyrtare dhe u konsideruan shumë të rrezikshme për unitetin e vendit,  dhe oksitanët, baskët, korsikanët, katalanasit, flamandët, bretonët, alsasët, nissartët dhe savojarët ende nuk kanë asnjë të qartë. e drejta ligjore për të kryer punët publike në gjuhët e tyre rajonale brenda tokave të tyre. Teksti u refuzua përsëri  nga deputetët e shumicës më 18 janar 2008, pasi Académie française shprehu mosmiratimin e saj absolut   të gjuhëve rajonale, njohjen e të cilave ata e perceptojnë si "një sulm ndaj identitetit kombëtar francez". 

Më 27 tetor 2015, Senati hodhi poshtë një projekt-ligj për ratifikimin e Kartës Evropiane për Gjuhët Rajonale ose të Pakicave, duke penguar miratimin e një reforme kushtetuese që do t'u jepte një shkallë statusi zyrtar gjuhëve rajonale si oksitanishtja.  Më 8 prill 2021, deputeti breton Paul Molac u përpoq të miratonte një ligj për mbrojtjen e gjuhëve të pakicave dhe ky ligj u miratua nga Parlamenti francez në Paris.  Megjithatë, ministri francez i Arsimit, kundër mësimit në gjuhët e pakicave, kërkoi nga Këshilli Kushtetues që ta shpallë atë jokushtetues. Kjo bëri që ligji të rrëzohej me kushtetutë më 21 maj 2021.