Forca Ajrore e Maqedonisë së Veriut

[parapamje|Një [Mil Mi-24 maqedonas ulet në pistën e aeroportit ndërkombëtar të Shkupit.]]
**Brigada Ajrore e Maqedonisë së Veriut** (maqedonisht: *Воздухопловен ВИНГ*) është forca e luftës ajrore dhe e mbrojtjes ajrore e Armatës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

## Historia 
Zhvillimi i Brigadës Ajrore Maqedonase filloi në vitin 1992. UTVA-66 dhe UTVA-75 ishin tipat e parë të avionëve që u prezantuan në Forcat e Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë. Pas krijimit të tij, Forcat Maqedonase të Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore operuan një UTVA-66 dhe katër UTVA-75 A21 trajnues me dy vende, të gjithë të marrë me qira nga Unioni Aeronautik Maqedonas (*Makedonski Vozduhoploven Sojuz*).

Pasi filloi konflikti në shkallë të plotë në vitin 1991 në republikat e reja të pavarura të Kroacisë dhe Bosnjë-Hercegovinës, Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara miratoi njëzëri një rezolutë, duke kërkuar një embargo të menjëhershme të armëve të OKB-së për Bosnje-Hercegovinën, Kroacinë, Republikën Federale të Jugosllavisë, Maqedoninë. dhe Sllovenia. Kjo rezolutë u konsiderua nga Maqedonia si e padrejtë, sepse Maqedonia ishte e vetmja nga ish Republikat Jugosllave që kishte fituar pavarësinë e saj si shtet me mjete paqësore. Në vitin 1994, Forcat Ajrore të Maqedonisë dhe Forcat e Mbrojtjes Ajrore blenë katër biplanë të ndërtuar në vitet 1920 nga Ukraina. Për shkak të embargos së armëve ato iu dorëzuan Forcave Ajrore të Maqedonisë dhe Forcave të Mbrojtjes Ajrore me regjistrim civil. Në vitin 1996, Këshilli i Sigurimit e përjashtoi Maqedoninë nga embargoja e armëve e OKB-së. Menjëherë pas kësaj, të katër helikopterët Mi-17 të Forcave Ajrore të Maqedonisë dhe Forcave të Mbrojtjes Ajrore u ngjyrosën në skema kamuflazhi dhe morën numra serialë ushtarakë.

Katër trajnerë me dy vende Zlin 242L u blenë nga Republika Çeke në vitin 1995. Ato janë të përshtatshme për fluturim bazë, aerobatik, navigacion, instrument dhe fluturim nate, për fluturim formacioni dhe manovra luftarake. Një Zlin 242L humbi më 7 prill 1999 kur u rrëzua rreth 1 kilometër në perëndim të liqenit akumulues të Mantovës, afër Radovishit, me piloti duke ikur me lëndime të lehta.

Vitet e fundit, thashethemet janë shfaqur për blerje të reja të mundshme nga Forcat Maqedonase të Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore. Megjithatë, të gjitha këto thashetheme dukeshin ose të pavërteta ose blerjet dështuan të materializoheshin. Forcat Maqedonase të Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore nuk do të marrin në dorëzim konstruksionin e ri L-59, F-5 turk të përdorur, MiG-21bis dhe Mi-24D bullgar të përdorur. Dorëzimi i 16 helikopterëve Bo-105M të ish-Ushtrisë Gjermane gjithashtu nuk do të bëhet.

Gjatë krizës së Kosovës, Forcat Maqedonase të Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore zhvendosën të gjithë avionët e saj në vende relativisht të sigurta, thellë brenda territorit maqedonas, nga ku u përfshinë në mënyrë aktive në monitorimin e kufijve të trazuar me Kosovën dhe Shqipërinë, si dhe furnizimin e një numri Kampet e refugjatëve shqiptarë të Kosovës me ushqim, ujë dhe kujdes mjekësor.

Pas tërheqjes së Ushtrisë Jugosllave nga Kosova dhe vendosjes së KFOR-it në Kosovë, OKB-ja filloi procesin e çarmatosjes së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Duke filluar nga pranvera e vitit 2000, kryengritësit shqiptarë ndërmorën një shkallë të gjerë sulmesh frontale në stacionet e policisë, pikat e kontrollit dhe pikat kufitare në Serbinë jugore dhe Maqedoninë. Të gjitha këto ngjarje treguan se një pjesë e madhe e UÇK-së tashmë të shpërbërë ishte ende aktive në formën e dy ushtrive të reja çlirimtare: Ushtrisë Çlirimtare të Preshevës, Medvegjës, Bujanocit në Serbinë jugore dhe Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare në Maqedoni.

Kriza midis kryengritësve shqiptarë etnikë dhe forcave qeveritare maqedonase shpërtheu në mars 2001. Gjatë luftimeve, Forcat e Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore Maqedonase u zgjeruan me shpejtësi përmes dorëzimit të njëzet avionëve të tjerë. Dorëzimi i parë në sasi të madhe të avionëve të rinj për Forcat e Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë u bë më 23 mars me Ukrainën duke dhuruar katër helikopterë luftarakë Mi-8MT, që shërbenin me kontingjentin ukrainas të KFOR-it në Kosovë, si dhe dy Mi të tjerë. -Helikopterë sulmues 24V Hind-E. Qeveria greke i dorëzoi dy helikopterë UH-1H Huey edhe për Forcat Maqedonase të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore. Më 15 prill, u dorëzuan edhe dy avionë të tjerë Mi-24, të ndjekur nga një tjetër dërgesë me katër më 15 qershor dhe dy më 4 shtator. Në qershor 2001, katër Su-25 (tre Su-25 dhe një Su-25UB) mbërritën nga Ukraina. duke i bërë ata luftëtarët e parë luftarak të Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë. Në dhjetor 2001, Forcat Maqedonase të Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore morën dy helikopterë Mi-24K Hind-G2 (versioni i foto-zbulimit dhe zbulimit të artilerisë i Mi-24) nga Ukraina.

Në agimin e 25 marsit, si përgjigje ndaj sulmeve të kryengritësve shqiptarë në qytetin e Tetovës në Maqedoninë veriore, forcat qeveritare të sigurimit filluan një ofensivë të plotë për t'i neutralizuar dhe eliminuar ata. Në këtë operacion forcat e Sigurisë së Maqedonisë përdorën helikopterët transportues Mi-17 dhe së fundmi morën helikopterë luftarakë Mi-8MT. Kjo ishte hera e parë që avionët Maqedonas të Luftës Ajrore dhe të Forcave të Mbrojtjes Ajrore u përfshinë në operacione luftarake. Më 23 qershor, një Su-25 u ngrit nga baza ajrore e Petrovecit dhe kreu një zbulim mbi fshatin Araçinovë ku po zhvilloheshin luftime të ashpra. Kjo ishte hera e parë në historinë e Maqedonisë që një aeroplan luftarak i Forcave të Luftës Ajrore të Maqedonisë dhe Mbrojtjes Ajrore me krah fiks kishte operuar nga një bazë ajrore maqedonase.

Sipas Ministrisë së Punëve të Brendshme maqedonase, kryengritësit shqiptarë në Maqedoni kishin në posedim rezerva të mëdha armësh kundërajrore që përfshinin një numër të FIM-92 Stinger dhe Strela-2M (NATO: SA-7b Grail) të lëvizshëm me njerëz, të ulët. -Sistemet SAM në lartësi, 100+ topa kundërajror dhe 500+ armë të rënda kundërajrore. Përkundër kësaj sasie të madhe të armëve kundërajrore në duart e kryengritësve, asnjë avion i Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë nuk humbi nga zjarri tokësor. Humbja e vetme e një avioni të shkaktuar nga Forcat e Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë ishte rrëzimi i helikopterit Mi-17 më 17 mars, pasi tehu i rotorit të helikopterit goditi një shtyllë flamuri gjatë ngritjes në një hotel në vendpushimin e skive Popova Shapka.

Gjatë luftimeve, qarkulluan një sërë zërash për blerje të mundshme nga Forcat e Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë. Këtu përfshiheshin raportet se Maqedonia po përpiqej të merrte gjashtë avionë sulmi tokësor J-21 Jastreb nga Jugosllavia dhe dhjetë vëzhgime me shumë sensorë Pilatus Britten-Norman BN2T-4S Defender 4000 nga një vend i paidentifikuar. Në disa raste pati edhe raportime se Forcat e Luftës Ajrore dhe të Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë po operonin me dy helikopterë Kamov Ka-50 Hokum me mbështetje të afërt të blerë nga Rusia. Ministria e Mbrojtjes e Maqedonisë i ka mohuar këto lajme. Raportime më të diskutueshme u ngritën në qershor kur media maqedonase raportoi se vendi po negocionte me Ukrainën për të blerë gjashtë avionë luftarakë MiG-29 Fulcrum. Kjo u pasua në fillim të gushtit nga njoftimet e mediave greke se Turqia po i ofronte Maqedonisë një qira të dy skuadroneve të avionëve luftarakë F-16C/D Fighting Falcon. Thashetheme të tjera qarkulluan në fillim të gushtit kur Sunday Times raportoi se Maqedonia po mendonte të blinte Su-25 Scorpion, një version i ri "riparues" i Frogfoot, i kompletuar me avionikë izraelitë të pajisur në ish-republikën sovjetike të Gjeorgjisë.

Si pjesë e njëpasnjëshme të pasurisë dhe pajisjeve të ish-Ushtrisë Popullore Jugosllave, më 18 tetor, Jugosllavia i ofroi Maqedonisë një litani armësh dhe pajisjesh që vendi ishte gati t'i dorëzonte ushtrisë maqedonase. Sipas njoftimeve fillestare të mediave maqedonase, vendi, ndër të tjera, do të merrte katër avionë G-4 Super Galeb, një avion transporti An-26, një avion transporti Yak-40, kabinete për trajnimin e pilotëve për Akademinë Ushtarake Maqedonase "Gjeneral Mihailo Apostolski". ", dhe sistemet e raketave tokë-ajër. Deri më sot, nuk ka asnjë përditësim në lidhje me mundësinë e dërgimit të armëve dhe pajisjeve jugosllave në Maqedoni, gjë që ngriti dyshime për besueshmërinë e raporteve.

Në dhjetor 2001, u zbatua një strukturë e re organizative e Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë. Deri atëherë, Brigada e Aviacionit e Forcave Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë (Avio Brigada) ishte e organizuar në tri skuadrone: 101. AE, 101 Skuadrilje luftarake sulmuese (101. Avijaciska Eskadrila), 201. POHE, 201 helikopter antiblindor (201 S1. Protiv Oklopna Helikopterska Eskadrila) dhe 301. TRHE, 301 Transport Helikopter Squadron (301. Transportna Helikopterska Eskadrila). Me ndryshimet e fundit në organizimin e Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë, Brigada e Aviacionit (Avio Brigada) u bë Batalion Ajror (Avio Bataljon), dhe Skuadrilja (Eskadrila) u bë kompani (Çeta), dhe AE u bë 101. ACh, 101 Kompania e Aviacionit (101. Avijaciska Cheta), 201. POHE u bë 201. POHCh, 201 Kompania Anti Armor Helikopter (201. Protiv Oklopna Helikopterska Cheta) dhe 301. TRHE u bë 301. TRHCh, 301 Transport Helikopters. . Në kuadër të këtij riorganizimi të Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë, u krijuan edhe kompani të reja. E quajtur si 401. ShTCh, 401 Training Company (401, Shkolsko Trenazna Cheta), kjo kompani tani operon me katër Zlin 242L, një Zlin 143L të vetëm dhe dy UH-1H. Përpara se të vinin pjesë e 401. ShTCh, katër trajnuesit origjinal Zlin 242L me dy vende ishin pjesë e 101. Helikopterët AE dhe UH-1H ishin pjesë e 301. TRHE. Në vitin 2003, një Zlin 143L me katër ulëse dhe një Zlin 242L me dy vende u blenë nga Autoriteti Maqedonas për Transport Civil Aeronautik dhe Trafik. Trajnimi për Zlinët e rinj do të fillojë në fillim të vitit 2004 kur tre Zlin 242 origjinale do të shkojnë në Moravan Airplanes në Republikën Çeke për riparim.

Elita e Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë, Detashmenti Special i Parashutës 501 (501. Padobransko Diverzantski Odred) ose "501. PDO" i quajtur "Falcons" (Sokoli) u zbulua zyrtarisht gjatë një stërvitje ushtarake që u zhvillua në poligonin ushtarak Cojlija, afër Baza ajrore e Petrovecit, më 28 maj 2002.

Aktivitetet stërvitore të Detashmentit Special të Parashutës 501 "Falcons" përfshinin një prezantim teknik të pajisjeve dhe armatimit, kërkim-shpëtimit luftarak (CSAR) të pilotëve në territorin armiqësor me një operacion taktik të quajtur "Diamanti i vogël". Detashmenti Special i Parashutës 501 "Falcons" demonstruan gjithashtu aftësinë për të drejtuar aeroplanët Maqedonas të Luftës Ajrore dhe zjarrin e topave/raketave drejt pozicioneve të armikut si një ekip i përbashkët operacional për kontrollin e sulmit në terminal (JOTAC), aftësi gjuajtëse nga Mi-8MT dhe Mi- Helikopterë 24 V, kërcime me parashutë duke përdorur parashuta të linjës statike dhe me hapje të ulët në lartësi të madhe (HALO), dhe duke përfunduar me një bastisje të simuluar dhe kapje të objekteve të bazës ajrore.

501. PDO është nën komandën e Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë dhe detyra e saj kryesore është kërkim-shpëtimi, evakuimi mjekësor i ekuipazhit të rrëzuar dhe gjetja e shtigjeve për ndjekje në forcat ajrore të lëvizshme dhe të montuara në automjete. Në rast të një fatkeqësie natyrore, objektivi i tij është të ndihmojë popullatën civile. Anëtarët e 501. PDO janë të gjithë ushtarë profesionistë me përvojë që kanë marrë pjesë në misione që përfshijnë NATO-n dhe shtetet anëtare të Partneritetit për Paqe. Sipas majorit Goran Grujovski, qëllimi i 501.PDO është të bëhet njësia më elitare e ushtrisë maqedonase.

Krijimi i 501. PDO ka rezultuar në nevojën për pajisjen e Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë me avionë transportues. Mediat maqedonase raportojnë se qeveria maqedonase në seancën e mbajtur më 2 prill 2002 ka vendosur të refuzojë iniciativën për blerjen e një avioni transportues An-74 Coaler nga Ukraina për një çmim prej rreth 6 milionë dollarë. Në dhjetor të vitit 2002 qeveria ruse propozoi shlyerjen e disa borxheve të vjetra ndaj Jugosllavisë që i trashëgoi Maqedonia me një avion transporti (An-74?). Për shkak të pasigurisë në lidhje me blerjen e An-74 nga Maqedonia, Forcat e Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë blenë një avion transporti An-2 nga klubi i aviacionit maqedonas "Kumanovo" në vitin 2003. An-2 do të përdoret për stërvitjen me parashutë të 501. PDO derisa një avion i ri An-74 ose një avion tjetër transportues të bëhet pjesë e Forcave të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore të Maqedonisë. 501. PDO përdor avionë Mi-24V, Mi-8MT, An-2R dhe ndonjëherë UH-1H

Maqedonia e Veriut ishte një nga nëntë vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore që po kërkojnë në mënyrë aktive anëtarësimin në NATO. Me dëshirën për të përmbushur të gjitha detyrimet për integrim të plotë dhe anëtarësim në NATO, Maqedonia e Veriut pajisi Forcat e saj të Luftës Ajrore dhe Mbrojtjes Ajrore me luftëtarë dhe helikopterë me sisteme komunikimi të pajtueshme me NATO-n. Për mbrojtjen më të mirë të kufijve të saj me Kosovën dhe Shqipërinë, veçanërisht gjatë natës, Maqedonia e Veriut planifikon të pajisë disa helikopterë të Forcave Ajrore dhe Forcave të Mbrojtjes Ajrore me pajisje FLIR. Prioritet në blerjet për Brigadën Ajrore të Maqedonisë së Veriut dhe Forcat e Mbrojtjes Ajrore në të ardhmen do të jetë pajisja e helikopterëve të shërbimeve. Katër Su-25 Frogfoot u tërhoqën nga përdorimi në 2004. Maqedonia e Veriut nuk ka ndërmend të operojë avionë luftarakë në të ardhmen dhe do të varet nga aleatët e saj të NATO-s për mbulimin ajror.

## Shiko edhe 
* Forcat e Armatosura të Maqedonisë së Veriut

## Burime