Disku optik

[parapamje|250px|Thjerra optike e [CD lexuesit.]]

**Disku optik** në informatikë dhe në incizimet optike, është një element zakonisht në formën e rrethit i cili përdoret për ruajtjen dhe leximin e të dhënave elektronike. Ai punon në parim duke kodifikuar të dhënat në numra binarë : *vlera binare të 0* që ruhen si pjesë të diskut me mungesë të reflektimit kur e lexon pajisja dhe *vlera binare e 1* që ruhen si pjesë të diskut që reflektojnë gjatë leximit nga pajisja.

Pjesa e diskut ku ruhen te dhënat zakonisht është një shtresë e hollë metalike (zakonisht prej Alumini) e cila vendoset mbi një shtresë më të trashë substrati (zakonisht prej Polikarbonatit) e cila shërben për de-fokusimin e pikëzave të pluhurit në disk. Ruajtja e të dhënave bëhet në formë të spirales duke filluar nga pjesa më e brendshme e diskut nga ajo e jashtmja. Futja e të dhënave në disk bëhet me anë të laserit (i cili formon lugjet 0 dhe 1) në diskun që rrotullohet zakonisht me shpejtësi 200-4000 rrpm ose më tepër varësisht nga tipi i diskut. Lugjet e formuara reflektojnë dritën në formë karakteristike që vërehet si reflektim shumëngjyrësh karakteristik i diskut. Pjesa tjetër e diskut zakonisht përdoret për mbishkrime të ndryshme (informata për të dhënat, firma, kapaciteti,...) dhe formohet zakonisht nga një shtresë letre apo materiali transparent mbi të cilin shkruhen mbishkrimet. Pjesa tjetër e diskut është pjesa nga e cila lexohen informatat dhe për shkak se disku optik zakonisht nuk është i futur në ndonjë kuti mbrojtëse si Disketa mund të dëmtohet lehtë me gërvishtje, shenja gishtash, etj.

Disqet optike zakonisht kanë madhësi prej 7,6&nbsp;cm deri në 30&nbsp;cm, kurse disqet me madhësi 12&nbsp;cm janë më të përdorurat. Zakonisht ka trashësi 1,2&nbsp;mm, ndërsa largësia e rrugëve të shkrimit (spiraleve fqinjë) është rreth 1,6 µm.

## Historiku: 
[parapamje|Një disk optik analog i hershëm i regjistruar në vitin 1935 për [:de:Lichttonorgel|Licht-Tone Orgel]]
Disku optik u zbulua në vitin 1958. Në vitin 1961 dhe 1969, David Paul Gregg regjistroi patentën e parë për përdorimin e diskut optik për ruajtje të video materialeve. Kjo formë e diskut optik ishte një formë shumë e hershme e DVD-ve të sotme. Në vitet ’60, Koorporta muzikore e Amerikës bleu patentën e Gregg-ut dhe kompaninë e tika Gauss Electrophysics.
Më vonë në Holandë në vitin 1969, fizikanët e Philips filluan të eksperimentonin me video-disqe. Në 1975, Philips dhe MCA filluan të punonin bashkë dhe në 1978, komercialisht shumë vonë prezantuan laser-diskun në Atlanta. MCA prodhonte disqet kurse Philips lexuesit. Mirëpo prezantimi ishte një dështim edhe nga ana teknike edhe nga ana komerciale dhe bashkëpunimi Philips/MCA mbaroi.
Në Japoni dhe SH.B.A., Pioneer pati sukses me videodiskun deri në paraqitjen e DVD-së. Në 1979, Philips dhe Sony krijuan një konsorcium dhe me sukses zhvilluan audio kompakt diskun (CD-në) në 1983. Në mesvitet e 1990ta, konsorciumi zhvilloi gjeneratën e dytë të diskut optik, DVD-në. 
Gjenerata e tretë e diskut optik u zhvillua në vitet 2000-2006, dhe u emërua si Blue-ray Disk. U zhvillua nga Shoqata e Blue-ray Disk-ut, një grup i përbërë prej kompanive më të mëdha elektronike (si: Apple, LG, HP, Panasonic, Sony, JVC, Sharp, Dell, etj.). Ky format u zhvillua me qëllim që të mundësonte incizimin, rishkruarjen dhe leximin e videove me definicion të lartë HD, si dhe informacionit të shumtë. Formati lejon ruajtjen e më shumë se pesë herë më shumë të dhënave se DVD-ja tradicionale dhe mund të mbajë deri në 25GB të dhëna në një shtresë.Ky kapacitet si dhe avancimet e shumta në mënyrën e ruajtjes së të dhënave video e audio përmirësuan dukshëm eksperiencën me definicion të lartë HD te konsumatori.
Përderisa gjeneratat e mëhershme të disqeve si DVD, DVD±R, DVD±RW, dhe DVD-RAM përdorin laser të kuq për të shkruar dhe lexuar të dhënat, formati i gjeneratës së tretë përdorë laser të kaltër prej nga e merr edhe emrin Blue-ray (ang. Blue=shq.kaltër). Edhe pse përdorin laser të ndryshëm, lexuesit e Blue-ray lehtë mund të bëhen kompatibil që të lexojnë kombinimin BD/DVD/CD me lexues special. Benifiti i përdorimit të laserit blu-violet(405&nbsp;nm) është se ai ka një gjatësi valore të dritës më të shkurtër se laseri i kuq(650&nbsp;nm), dhe me këtë mundëson fokusimin me precizitet më të lartë. Kjo mundëson paketim më të mirë të të dhënave në hapësirë më të vogël, që bën të mundur futjen e shumë më shumë të dhënave në disqe me madhësi të njëjtë me CD/DVD. Kërkimet e fundit nga kompani si Pioneer kanë arritur të nxjerrin edhe disqe deri në 500GB duke përdorur rreth 20 shtresa. Blue-ray në fakt me përparësitë e tij është bërë lloji kryesor i shpërndarjes së mediave me definicion të lartë duke mundur rivalin e gjeneratës së tretë HD DVD. Disqet standarde Blue-ray mund të mbajnë 25GB të dhëna, DVD-ja 4.7GB dhe CD-ja rreth 700MB.

### Gjenerata e parë 
Në fillim, disqet optike përdoreshin për ruajtjen e muzikës dhe programeve kompjuterike. Me zhvillimin e laserdiskut filluan të ruheshin edhe video përmbajtjet analoge, por laserdisku humbi në luftë komerciale me kasetën VHS për shkak të çmimit dhe mungesës së mundësive për rishkruarje.
Shumica e disqeve të gjeneratës së parë përdornin koka lexuese me laser infra të kuq. Madhësia minimale e pikës së laserit është proporcionale me gjatësinë valore të tij, kështu gjatësia valore bëhet faktor limitues në paketimin sa më të dendur të informatave. Drita infra e kuqe, është edhe më lartë se diapazoni i gjatësisë së madhe valore që mund të shikojë syri i njeriut, kështu që mun d të ruajmë të dhëna me densitet edhe më të vogël se çdo dritë tjetër e dukshme. Një shembull i densitetit që mund të arrihet me këtë është kompakt disku i cili mund të mbajë 700MB të dhëna në një disk me diametër 12&nbsp;cm.
Faktorë të tjerë që ndikojnë në densitetin e të dhënave janë edhe numri i shtresave incizuese, metoda e rrotullimit(CLV,CAV ose CAV zonale), struktura me gropa dhe gungëza, madhësia e pjesës së diskut të humbur në mes dhe në tehun e diskut.

* Compact disku(CD) dhe të ngjashëm:
** Video CD
** Super Video CD
* Laserdisku
* GD-ROM
* Double Density kompakt disku (DDCD) 
* Disku optiko-magnetik
* MiniDisk

### Gjenerata e dytë 
Gjenerata e dytë e disqeve optike erdhi si nevojë e ruajtjes së sasive të mëdha të të dhënave si dhe videove me kualitet më të lartë. Disqet e tilla përdorin zakonisht laser me dritë të dukshme (e kuqe). Gjatësia më e vogël valore lejon për një fokusim më të madh të dritës, e cila lejon gropëza dhe gungëza më të vogla. Në formatin DVD, kjo lejon ruajtjen e 4.7GB të dhënave në një shtresë të diskut 12&nbsp;cm. Alternativisht disqet më të vogla si MiniDisk dhe DataPlay, kanë kapacitet të rendit të kompakt diskut të thjeshtë 12&nbsp;cm.

* DVD dhe të ngjashëm:
** DVD-Audio
* DualDisc
* Digital Video Express(DIVX)
* Super Audio CD
* DataPlay, etj.

### Gjenerata e tretë 
Gjenerata e tretë edhe tani për tani po zhvillohet. Përdoret për distribucionin e videove me definicion të lartë dhe lejon ruajtjen e të dhënave me kapacitet shumë më të mëdha. Gjenerata e tretë përdorë laser me dritë të dukshme me gjatësi valore shumë të shkurtër dhe vrimëza më të shumta. Disqet Blue-ray përdorin laserët blu-violet dhe fokusojnë dritën në më shumë vrimëza, për të arritur disqe më të vogla dhe me kapacitet më të madh për shtresë. Në praktikë kapaciteti i ruajtjes së mediave video ndihmohet edhe nga kompresimi i të dhënave.

* Në treg tani:
** Blue-ray Disk (deri në 50GB)
** Versatile Multilayer Disc
** China Blue High-Definition Disc

* Në zhvillim:
** Forward Versatile Disc
** Fluorescent Multilayer Disc

* Të dështuara:
** HD DVD

### Gjenerata e katërt 
Disqet e gjeneratës ë katërt do të rrisin kapacitetin dhe do të kenë potencial për rreth (1TB) të dhëna.

## Specifikacionet 
## Referime 
* 
* 
* 

## Vegëzat e jashtme 
* Optical Storage Technology Association
* Reference guide for optical media nga Terence O'Kelly (Memorex Inc.)