open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forcat e Mbrojtjes të Izraelit

parapamje|Stema e Forcave të Mbrojtjes të Izraelit.
**Forcat e Mbrojtjes të Izraelit** (צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל ''Cva ha-Hagana le-Lisra'el'', IDF), janë ushtria kombëtare e shtetit të Izraelit. Ato përbëhen nga tre degë shërbimi: Forcat Tokësore Izraelite, Forcat Ajrore Izraelite dhe Marina Izraelite. IDF drejtohet nga shefi i Shtabit të Përgjithshëm, i cili është në varësi të Ministrit të Mbrojtjes të Izraelit.

Me urdhër të David Ben-Gurion, IDF u formua më 26 maj 1948 dhe filloi të operonte si një ushtarak i rekrutuar, duke tërhequr rekrutët e saj fillestarë nga paraushtarakët tashmë ekzistues të Yishuv-it - domethënë Haganah, Irgun dhe Lehi. Që nga formimi i saj menjëherë pas Deklaratës së Pavarësisë së Izraelit, IDF ka marrë pjesë në çdo konflikt të armatosur që përfshin Izraelin. Ndërsa fillimisht operoi në tre fronte kryesore - kundër Libanit dhe Sirisë në veri, kundër Jordanisë dhe Irakut në lindje dhe kundër Egjiptit në jug - IDF e ka zhvendosur fokusin e saj kryesisht në Libanin jugor dhe territoret palestineze që nga traktati i paqes Egjipt-Izrael i vitit 1979 dhe Traktati i paqes Izrael-Jordani 1994. Megjithatë, incidente të dukshme kufitare izraelito-siriane kanë ndodhur shpesh që nga viti 2011 për shkak të paqëndrueshmërisë rajonale të shkaktuar nga Lufta Civile Siriane e vazhdueshme e shumëanshme.parapamje|250x250px|Komandantët e ardhshëm të IDF praktikojnë manovra këmbësorie në gëmusha që ngjajnë me ato që gjenden në Liban - shumë pemë, bimë dhe shkurre. Forcat e Mbrojtjes së Izraelit
IDF është unike në mesin e ushtrive të botës për shkak të rekrutimit të rregullt të grave që nga formimi i saj. Është një nga institucionet më të spikatura në shoqërinë izraelite për shkak të ndikimit të saj në ekonominë dhe skenën politike të vendit. Ajo përdor disa teknologji të zhvilluara brenda Izraelit, me shumë prej tyre të bëra posaçërisht për të përmbushur nevojat e saj në mjedisin e saj operacional në Levant. Pajisjet ushtarake të shquara të zhvilluara nga Izraeli përfshijnë: Merkava, një tank kryesor luftarak; Achzarit, një transportues personeli i blinduar; Iron Dome, një sistem i mbrojtjes ajrore; Trofeu, një sistem aktiv mbrojtjeje; familjet e pushkëve të sulmit IMI Galil dhe IWI Tavor; dhe Uzi, një familje automatikësh. Që nga viti 1967, IDF ka pasur një marrëdhënie të ngushtë sigurie me Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë bashkëpunimin në kërkim dhe zhvillim, me përpjekje të përbashkëta për F-15I, Laserin Taktik me Energji të Lartë dhe Shigjetën, ndër të tjera.

IDF-ja besohet se ka mbajtur një kapacitet operacional të armëve bërthamore që nga viti 1967, ndoshta me 80 deri në 400 koka bërthamore; struktura e tij e sistemit të shpërndarjes bërthamore dyshohet gjerësisht se është zhvilluar me sukses në një treshe bërthamore, e përbërë kryesisht nga raketa balistike ndërkontinentale me bazë tokësore Jericho, raketa lundrimi me bazë nëndetëse Popeye Turbo dhe avionë të ndryshëm të aftë për shpërndarje.

## Referime
Nvidia

parapamje|SIGGRAPH Azi, 2009.|300x300px
**Nvidia Corporation** është një kompani amerikane teknologjike shumëkombëshe e inkorporuar në Delaware dhe me qendër në Santa Clara, Kaliforni. Është një kompani softuerësh dhe fabulash e cila projekton njësi përpunimi grafik (GPU), ndërfaqe programimi të aplikacioneve (API) për shkencën e të dhënave dhe informatikë me performancë të lartë, si dhe njësi sistem mbi një çip (SoC) për tregun e kompjuterave celularë dhe të automobilave. Nvidia është një lider global në harduerin dhe softuerin e inteligjencës artificiale. Linja e saj profesionale e GPU-ve përdoret në stacione pune për aplikime në fusha të tilla si arkitektura, inxhinieria dhe ndërtimi, media dhe argëtimi, automobila, kërkimi shkencor dhe dizajni i prodhimit.

Përveç prodhimit të GPU, Nvidia ofron një API të quajtur CUDA që lejon krijimin e programeve masivisht paralele që përdorin GPU. Ato janë të vendosura në faqet e superkompjuterëve në mbarë botën. Kohët e fundit, ajo është zhvendosur në tregun e kompjuterave celularë, ku prodhon procesorë celularë Tegra për telefonat inteligjentë dhe tabletët, si dhe sistemet e navigimit dhe argëtimit të automjeteve. Përveç AMD, konkurrentët e saj përfshijnë Intel, Qualcomm dhe kompani të përshpejtuesve të AI si Graphcore.

GPU-të e Nvidia përdoren për informatikë nga skaji në re dhe superkompjuterët. Nvidia zgjeroi praninë e saj në industrinë e lojrave me konzolat e saj të lojërave në dorë, Shield Portable, Shield Tablet dhe Shield TV dhe shërbimin e saj të lojërave cloud GeForce Now.

Nvidia njoftoi planet në 13 shtator 2020, për të blerë Arm nga SoftBank, në pritje të miratimit rregullator, për një vlerë prej 40 miliardë dollarësh në aksione dhe para në dorë, që do të ishte blerja më e madhe e gjysmëpërçuesve deri më sot. SoftBank Group do të blejë pak më pak se 10% të aksioneve në Nvidia dhe Arm do të mbajë selinë e saj në Kembrixh.

Më 7 shkurt 2022, duke u përballur me pengesa të shtuara rregullatore, Nvidia sinjalizoi se po hiqte dorë nga blerja e Armit. Marrëveshja, e cila do të ishte më e madhja ndonjëherë në sektorin e çipave, u vlerësua në 66 miliardë dollarë në kohën e rënies së saj.

## Shiko edhe 
* AMD

## Referime
Adobe Creative Cloud

parapamje|Logoja e Adobe Creative Cloud në 2021
**Adobe Creative Cloud** është një grup aplikacionesh dhe shërbimesh nga Adobe Inc. që u jep abonentëve akses në një koleksion softuerësh të përdorur për dizajn grafik, redaktim video, zhvillim i uebfaqeve, fotografi, së bashku me një sërë aplikacionesh celulare dhe gjithashtu disa shërbime opsionale cloud. Në Creative Cloud, një shërbim abonimi mujor ose vjetor ofrohet përmes internetit. Softueri nga Creative Cloud shkarkohet nga Interneti, instalohet direkt në një kompjuter lokal dhe përdoret për sa kohë që abonimi mbetet i vlefshëm. Përditësimet në internet dhe gjuhë të shumta janë të përfshira në abonimin CC. Creative Cloud fillimisht u organizua në Shërbimet Ueb të Amazon, por një marrëveshje e re me Microsoft-in e ka softuerin, duke filluar me versionin 2017, të pritur në Microsoft Azure.

Më parë, Adobe ofronte produkte individuale si dhe paketa softuerësh që përmbajnë disa produkte (si Adobe Creative Suite ose Adobe eLearning Suite) me një licencë të përhershme softueri.

Adobe njoftoi për herë të parë Creative Cloud në tetor 2011. Një version tjetër i Adobe Creative Suite u lëshua vitin e ardhshëm. Më 6 maj 2013, Adobe njoftoi se nuk do të lëshonte versione të reja të Creative Suite dhe se versionet e ardhshme të softuerit të saj do të ishin të disponueshme vetëm përmes Creative Cloud. Versionet e para të reja të bëra vetëm për Creative Cloud u publikuan më 17 qershor 2013.

## Referime
Lufta kundër-ajrore

parapamje|300x300px|MIM-104 Patriot në stërvitjen Talisman Sabre 21
**Lufta kundërajrore** është përgjigja e hapësirës së betejës ndaj luftës ajrore, e përcaktuar nga NATO si "të gjitha masat e krijuara për të anuluar ose zvogëluar efektivitetin e veprimit ajror armiqësor". Ai përfshin sistemet e armëve të bazuara në sipërfaqe, nëntokësore (të lëshuara nga nëndetësja) dhe me bazë ajri, sistemet e sensorëve të lidhur, aranzhimet e komandës dhe kontrollit dhe masat pasive (p.sh. balonat e breshërisë). Mund të përdoret për të mbrojtur forcat detare, tokësore dhe ajrore në çdo vend. Megjithatë, për shumicën e vendeve, përpjekja kryesore ka qenë mbrojtja e atdheut. NATO i referohet mbrojtjes ajrore ajrore si **kundërajrore** dhe mbrojtjes ajrore detare si **lufta kundërajrore**. Mbrojtja nga raketat është një shtrirje e mbrojtjes ajrore, siç janë iniciativat për të përshtatur mbrojtjen ajrore me detyrën e kapjes së çdo predhe në fluturim.

Në disa vende, si Britania dhe Gjermania gjatë Luftës së Dytë Botërore, Bashkimi Sovjetik dhe moderne NATO-ja dhe Shtetet e Bashkuara, avionët e mbrojtjes ajrore dhe të mbrojtjes ajrore me bazë tokësore kanë qenë nën komandë dhe kontroll të integruar. Megjithatë, ndërsa mbrojtja e përgjithshme ajrore mund të jetë për mbrojtjen e atdheut (duke përfshirë objektet ushtarake), forcat në terren, kudo që janë, ofrojnë mbrojtjen e tyre kundër kërcënimeve ajrore.

Deri në vitet 1950, armët që gjuanin me municione balistike që varionin nga 7.62 mm (.30 in) deri në 152.4 mm (6 in) ishin armët standarde; raketat e drejtuara më pas u bënë dominuese, përveç në rrezet më të shkurtra (si me sistemet e armëve të afërta, të cilat zakonisht përdorin mitraloz rrotullues ose, në sistemet shumë moderne, përshtatje sipërfaqe-ajër të raketave ajër-ajër me rreze të shkurtër veprimi, shpesh të kombinuara në një sistem me mitraloz rrotullues).

## Referime
Mastercard

parapamje|Logoja e Mastercard-it e përdorur në karta dhe nga kompania nga 14 korriku 2016 deri më 1 korrik 2020. Shkronja në fund është FF Mark.
**Mastercard Inc**. (Stilizuar si **MasterCard** nga 1979-2016, **mastercard** nga 2016-2019) është korporata e dytë më e madhe e përpunimit të pagesave në mbarë botën. Ajo ofron një sërë shërbimesh financiare. Selia e saj është në Purchase, Nju Jork. Në të gjithë botën, biznesi i saj kryesor është të përpunojë pagesat midis bankave të tregtarëve dhe bankave lëshuese të kartave ose unioneve të kreditit të blerësve që përdorin kartat e debitit, kreditit dhe të parapaguara të markës Mastercard për të bërë blerje. Mastercard është tregtuar publikisht që nga viti 2006.

Mastercard (fillimisht **Interbank** pastaj **Master Charge**) u krijua nga një aleancë e disa bankave dhe shoqatave rajonale të kartave bankare në përgjigje të BankAmericard të lëshuar nga Banka e Amerikës, e cila më vonë u bë Visa, ende konkurrenti i saj më i madh. Para ofertës së saj fillestare publike, Mastercard Worldwide ishte një kooperativë në pronësi të më shumë se 25,000 institucioneve financiare që lëshojnë kartat e saj të markës.

## Referime
Visa Inc.

parapamje|320x320px|Varianti i vitit 2021 i logos së Visa 2014
**Visa Inc.** (i stilizuar si **VISA**) është një korporatë shumëkombëshe amerikane e shërbimeve financiare me seli në San Francisko, Kaliforni. Ajo lehtëson transferimet elektronike të fondeve në të gjithë botën, më së shpeshti përmes kartave të kreditit të markës Visa, kartave të debitit dhe kartave të parapaguara. Visa është një nga kompanitë më të vlefshme në botë.

Visa nuk lëshon karta, nuk jep kredi ose nuk vendos tarifa dhe tarifa për konsumatorët; përkundrazi, Visa u ofron institucioneve financiare produkte pagesash të markës Visa, të cilat më pas i përdorin për të ofruar kredi, debitim, programe të parapaguara dhe akses në para për klientët e tyre. Në vitin 2015, Nilson Report, një botim që gjurmon industrinë e kartave të kreditit, zbuloi se rrjeti global i Visa (i njohur si **VisaNet**) përpunoi 100 miliardë transaksione gjatë vitit 2014 me një vëllim total prej 6.8 trilion dollarësh.

Visa u themelua në vitin 1958 nga Banka e Amerikës (BofA) si programi i kartës së kreditit BankAmericard. Në përgjigje të konkurrentit Master Charge (tani Mastercard), BofA filloi të licencojë programin BankAmericard për institucione të tjera financiare në vitin 1966. Në vitin 1970, BofA hoqi dorë nga kontrolli i drejtpërdrejtë i programit **BankAmericard**, duke formuar një konsorcium me banka të tjera emetuese të BankAmericard për të marrë mbi menaxhimin e saj. Më pas u riemërua Visa në 1976.

Pothuajse të gjitha transaksionet e Visa në mbarë botën përpunohen përmes VisaNet-it të drejtuar drejtpërdrejt nga kompania në një nga katër qendrat e sigurta të të dhënave, të vendosura në Ashburn, Virxhinia; Highlands Ranch, Kolorado; Londër, Angli; dhe Singapori. Këto objekte janë shumë të siguruara kundër fatkeqësive natyrore, krimit dhe terrorizmit; mund të funksionojnë në mënyrë të pavarur nga njëri-tjetri dhe nga shërbimet e jashtme nëse është e nevojshme; dhe mund të trajtojë deri në 30,000 transaksione të njëkohshme dhe deri në 100 miliardë llogaritje çdo sekondë.

Visa është organizata e dytë më e madhe në botë e pagesave me kartë (kartat e debitit dhe kreditit të kombinuara), pasi u tejkalua nga China UnionPay në 2015, bazuar në vlerën vjetore të pagesave me karta të transaktuara dhe numrin e kartave të lëshuara. Megjithatë, për shkak se madhësia e UnionPay bazohet kryesisht në madhësinë e tregut të saj të brendshëm në Kinë, Visa konsiderohet ende kompania dominuese e kartave bankare në pjesën tjetër të botës, ku zotëron një pjesë të tregut prej 50% të totalit të pagesave me karta.

## Referime
5.56×45mm NATO

parapamje|300x300px|From left to right: Inert dummy round, blank with frangible wooden bullet, ball and tracer mounted on disintegrating belt.
**NATO 5.56×45mm** (nomenklatura zyrtare e NATO-s 5.56 NATO, por shpesh e shqiptuar "pesë-pesë-gjashtë") është një familje fishekësh të ndërmjetëm pa buzë, e zhvilluar në fund të viteve 1970 në Belgjikë nga FN Herstal. Ai përbëhet nga fishekët SS109, L110 dhe SS111. Më 28 tetor 1980, sipas STANAG 4172, ai u standardizua si fisheku i dytë standard i pushkës së shërbimit për forcat e NATO-s, si dhe për shumë vende jo anëtare të NATO-s. Megjithëse ato nuk janë plotësisht identike, familja e fishekëve të NATO-s 5.56×45mm rrjedh nga dhe është dimensionalisht e ngjashme me fishekun .223 Remington të projektuar nga Remington Arms në fillim të viteve 1960.

## Shiko edhe 
* 7.62×51mm NATO
* 12.7x99mm NATO

## Referime
7.62×51mm NATO

parapamje|300x300px|Fishekët e NATO-s 7,62×51 mm. Nga e majta në të djathtë: Bosh me plumb druri të brishtë, top, gjurmues dhe zjarrvënës të montuar në një rrip që nuk shpërbëhet.
**NATO 7.62×51mm** (nomenklatura zyrtare e NATO-s 7.62 NATO) është një fishek pushke pa buzë, me qafë të ngushtë. Është një standard për armët e vogla midis vendeve të NATO-s.

E zhvilluar për herë të parë në vitet 1950, fisheku ishte futur për herë të parë në shërbimin e SHBA-së për pushkën M14 dhe mitralozin M60. Shumë armë zjarri të tjera që përdorin NATO-n 7.62×51mm janë në shërbim sot, veçanërisht pushkë të ndryshme qitës/pushkë snajper dhe mitralozë të mesëm/mitralozë me qëllime të përgjithshme (d.m.th. Pushka Snajper M24 dhe Mitralozi i Mesëm M240). Fisheku përdoret nga personeli ushtarak, në armë të montuara dhe të shërbyera nga ekuipazhi që montohen në automjete, avionë dhe anije.

## Shiko edhe 
5.56×45mm NATO

12.7x99mm NATO

## Referime
Microsoft 365

parapamje|278x278px|Logoja e Microsoft 365 përdoret që nga tetori 2022
**Microsoft 365** është një familje produktesh softuerësh produktiviteti, bashkëpunimi dhe shërbimesh të bazuara në cloud, në pronësi të Microsoft. Ai përfshin shërbime në internet si Outlook.com, OneDrive, Microsoft Teams, programe të tregtuara më parë me emrin Microsoft Office (përfshirë aplikacione të tilla si Word, Excel, PowerPoint dhe Outlook në Microsoft Windows, macOS, pajisje celulare dhe në ueb), produktet dhe shërbimet e ndërmarrjes që lidhen me këto produkte si Exchange Server, SharePoint dhe Yammer. Ai gjithashtu mbulon planet e abonimit që përfshijnë këto produkte, duke përfshirë ato që përfshijnë licenca të bazuara në abonim për softuerin desktop dhe celular, si dhe shërbimet e postës elektronike dhe intranetit të pritur.

Markimi Office 365 u prezantua për herë të parë në vitin 2010 për t'iu referuar një softueri të bazuar në abonim si një platformë shërbimi për tregun e korporatave, duke përfshirë shërbimet e pritura si Exchange, SharePoint dhe Lync Server, dhe Office në ueb. Disa plane përfshinin gjithashtu licenca për softuerin Microsoft Office 2010. Me lëshimin e Office 2013, Microsoft filloi të promovojë shërbimin si modelin kryesor të shpërndarjes për paketën Microsoft Office, duke shtuar plane të fokusuara te konsumatori duke u integruar me shërbime të tilla si OneDrive dhe Skype, dhe duke theksuar përditësimet e vazhdueshme të veçorive (në krahasim me mos-abonimin licencat, ku versionet e reja kërkojnë blerjen e një licence të re dhe nuk marrin përditësime të veçorive).

Në korrik 2017, Microsoft prezantoi një markë të dytë shërbimesh abonimi për tregun e ndërmarrjeve të njohur si Microsoft 365, duke kombinuar Office 365 me licencat e volumit të Windows 10 Enterprise dhe produkte të tjera të sigurisë dhe menaxhimit të pajisjeve të bazuara në cloud. Më 21 prill 2020, Office 365 u riemërua si Microsoft 365, për të theksuar përfshirjen aktuale të shërbimit të produkteve dhe shërbimeve përtej familjes bazë të softuerit Microsoft Office (duke përfshirë mjetet e produktivitetit të bazuara në renë kompjuterike dhe veçoritë e inteligjencës artificiale). Shumica e produkteve që quheshin Office 365 u riemëruan si Microsoft 365 në të njëjtën ditë. Në tetor 2022, Microsoft njoftoi se do të ndërpresë markën "Microsoft Office" deri në janar 2023, ku shumica e produkteve dhe shërbimeve të tij të produktivitetit në internet do të tregtohen kryesisht nën markën "Microsoft 365".

## Referime
Boeing MH-6

parapamje|300x300px|Demonstrimi i MH-6 në Tampa, Florida, maj 2022
**Boeing MH-6M Little Bird** (nofka: **Veza Vrasëse**) dhe varianti i tij sulmues, AH-6, janë helikopterë të lehtë që përdoren për operacione speciale në Ushtrinë e Shteteve të Bashkuara. Fillimisht i bazuar në një OH-6A të modifikuar, më vonë u bazua në MD 500E, me një rotor kryesor të vetëm me pesë tehe. Versioni më i ri, **MH-6M**, bazohet në MD 530F dhe ka një rotor kryesor të vetëm me gjashtë tehe dhe bisht me katër tehe.

## Referime
Boeing AH-6

parapamje|300x300px|Boeing AH-6 Little Bird, Shtetet e Bashkuara - Ushtria Amerikane
**Boeing AH-6** është një seri helikopterësh të lehtë luftarakë të bazuar në familjen MH-6 Little Bird dhe MD 500. Zhvilluar nga Boeing Rotorcraft Systems, këto përfshijnë demonstruesin e **Zogut të Vogël pa pilot** (ULB), **A/MH-6X Mission Enhanced Little Bird** (MELB) dhe **AH-6I** dhe **AH-6S** të propozuar.

## Referime
FAMAS

parapamje|350x350px|Krahasimi i FAMAS në shijet F1 dhe G2
**FAMAS** është një pushkë sulmi bullpup e projektuar dhe prodhuar në Francë nga MAS në 1978, 1 vit Steyr AUG austriak. Njihet nga trupat franceze si Le Clairon (Trumpeta) për shkak të formës së saj të veçantë. FAMAS njihet për shkallën e lartë të zjarrit në 1100 fishekë/minutë. Duke filluar nga viti 2017, FAMAS-i u zëvendësua në shumicën e njësive të vijës së frontit në Ushtrinë Franceze nga HK416F dhe pritet të qëndrojë në shërbim të kufizuar deri në vitin 2028.

## Referime
Raketëhedhësi i shumëfishtë M270

parapamje|250x250px|M270 MLRS - Dakota e Jugut
**Sistemi i Raketave me Lëshim të Shumëfishtë M270** (**M270 MLRS**) është një raketë lëshuese e shumëfishtë e blinduar, vetëlëvizëse, e zhvilluar nga Amerika.

Varianti i ushtrisë amerikane i automjetit MLRS bazohet në shasinë e automjetit luftarak Bradley. M270-ët e parë u dorëzuan në vitin 1983. MLRS u miratua më pas nga disa vende të NATO-s dhe vende të tjera. MLRS pa shërbimin e parë me Shtetet e Bashkuara në Luftën e Gjirit të vitit 1991. MLRS është përmirësuar për të gjuajtur raketa të drejtuara dhe është përdorur nga Ukraina në pushtimin rus të Ukrainës në vitin 2022.

## Shiko edhe 
* Artileria Raketore
* Lëshues i Shumëfishtë Raketash
* M142 HIMARS

## Referime
K2 Black Panther

parapamje|300x300px|Kinematografi: Jeong Seung-ik
**K2 Pantera e Zezë** (ang: **K2 Black Panther**) është një tank luftarak kryesor i Koresë së Jugut, i projektuar nga Agjencia për Zhvillimin e Mbrojtjes dhe i prodhuar nga Hyundai Rotem. Tanku u projektua për të përmbushur kërkesat strategjike të reformës së Ushtrisë së Republikës së Koresë për luftën e manovrimit tredimensional me shpejtësi të lartë bazuar në përdorimin e luftës me qendër rrjetin, e filluar në vitet 1990.

Prodhimi masiv filloi në 2013 dhe K2-të e para u vendosën me forcat e armatosura në korrik 2014.

## Referime
Mil Mi-28

parapamje|300x300px|Mi-28N Berkuts (2020)
**Mil Mi-28** (emri i raportimit të NATO-s "Havoc") është një helikopter sulmues kundër armaturës me dy ulëse, rus për të gjitha motet, ditë-natë, tandem ushtarak. Është një helikopter sulmues pa aftësi të synuara transporti dytësore, i optimizuar më mirë se helikopteri luftarak Mil Mi-24 për këtë rol. Ai mban një armë të vetme një barbete nën hundë, plus ngarkesa të jashtme të bartura në shtylla nën krahë.

## Shiko edhe 
## Referime
Heliporti

parapamje|300x300px|Heliporti i Bashkisë së Talinit - Linnahall Talin, 16 maj 2017 (YL-HSS dhe ES-HRA në heliport; ishulli Aegna në sfond)
**Heliporti** është një aeroport i vogël i përshtatshëm për t'u përdorur nga helikopterët dhe disa avionë të tjerë me ngritës vertikal. Heliportet e përcaktuara zakonisht përmbajnë një ose më shumë zona uljeje dhe ngritjeje, gjithashtu mund të kenë lehtësira të kufizuara si karburant ose hangarë. Në disa qytete dhe qytete më të mëdha, mund të jenë të disponueshme edhe lehtësira doganore.

## Vështrim 
Mbrojtësit e hershëm të helikopterëve shpresonin se heliportet do të përhapeshin, por ato janë bërë të diskutueshme në zonat urbane për shkak të zhurmës së tepërt të shkaktuar nga trafiku i helikopterëve.

Një heliport do të përbëhet nga një ose më shumë platforma helikopterike, të cilat përkufizohen si "një zonë e vogël, e caktuar, zakonisht me një sipërfaqe të përgatitur, në një port helikopteri, aeroport, zonë ulje/ngritjeje, platformë/rampë ose zonë lëvizjeje që përdoret për ngritje, ulje, apo parkim të helikopterëve”.

Në një zonë të madhe metropolitane dhe urbane, një heliport mund t'u shërbejë pasagjerëve që duhet të lëvizin shpejt brenda qytetit ose në rajonet periferike. Në përgjithësi, heliportet mund të vendosen më afër një qyteti ose qendrës së qytetit sesa një aeroport për avionët me krahë fiks . Avantazhi në fluturimin me helikopter në një destinacion, apo edhe në aeroportin kryesor të qytetit, është se udhëtimi mund të jetë shumë më i shpejtë se sa me transport në sipërfaqe.  Për shembull, heliporti në qendër të Manhattan në qytetin e Nju Jorkut ofron shërbime të planifikuara për Aeroportin Ndërkombëtar John F. Kennedy dhe përdoret për të lëvizur shpejt personat e pasur dhe mallra të rëndësishme në destinacionet aq larg si Maryland.

## Shih edhe 
* Aeroporti

## Lidhje të jashtme 
*[UK CAA, CAP 437 Standards for Offshore Helicopter Landing Areas (September 2018)](https://publicapps.caa.co.uk/docs/33/CAP437(SEP2018)E8_A1.pdf) 
*UK CAA, CAP 1264 Standards for Helicopter Landing Areas at Hospitals (First amendment edition, August 2019) 
*National Fire Protection Association (NFPA) 418 Standards for Heliports, 2016.
*International Fire Code
*International Building Code
*National EMS Pilots Association Hospital Helipad Safety  
*Federal Aviation Administration (FAA) Advisory Circular AC 150/5390-2C - Heliport Design..
*Unified Facilities Criteria (UFC) Airfield and Heliport Planning, UFC 3-260-0,1Nov 2008 
*National Interagency Fire Center PMS 510, Interagency Helicopter Operations Guide, Chapter 8 Helicopter Landing Areas, Feb 2013. 
*Helitecnica Light Heliports
*Point Lighting Corporation Helipad/Helideck Lighting - Wind Cones - Obstruction Lighting

## Referime
Qarku Ida-Viru

**Qarku Ida-Viru** ( Estonisht: *Ida-Viru maakond*  ose *Ida-Virumaa* ) është një nga 15 qarqet e Estonisë . Është pjesa më verilindore e vendit. Qarku përmban depozita të mëdha të argjilës së naftës - minerali kryesor i nxjerrë në Estoni. Shisti argjilor i naftës përdoret në prodhimin e naftës argjilore dhe në termocentralet . Kryeqyteti i qarkut është qyteti Jõhvi i cili administrativisht është i bashkuar me famullinë Jõhvi ; megjithatë, Narva është qyteti më i madh në qark për nga popullsia dhe në të njëjtën kohë qyteti i tretë më i madh në Estoni pas Talinit dhe Tartus .

Në janar 2019, Qarku Ida-Viru kishte një popullsi prej 136,240 banorësh – që përbën 10.3% të popullsisë totale në Estoni.   Kufizohet me qarkun Lääne-Viru në perëndim, me qarkun Jõgeva në jugperëndim dhe me Rusinë (Oblasti i Leningradit ) në lindje. Është i vetmi qark në Estoni ku rusët përbëjnë shumicën e popullsisë (73.1% në 2010), i dyti më i lartë është Harju (28%).

## Demografia 
parapamje| Popullsia e qarkut Ida-Viru ra nga 221,807 në 1990 në 168,656 në 2010.
Në janar 2017, popullsia e Ida-Virumaas ishte 143,880, që e bën atë qarkun e tretë më të madh në Estoni (pas qarqeve Harju dhe Tartu, të cilat përfshijnë kryeqytetin Talin dhe qytetin e dytë më të madh të vendit Tartu ). 44.6% e popullsisë janë meshkuj dhe 55.4% femra. 

Si rezultat i migrimit masiv nga Bashkimi Sovjetik, Qarku Ida-Viru është tani i vetmi qark në Estoni ku rusët etnikë kanë zëvendësuar kryesisht popullsinë vendase estoneze .

Sipas origjinës etnike, më 1 janar 2017, 73.1% e popullsisë ishin rusë, 18.9% ishin estonezë, 2.3% ishin ukrainas, 2.1% ishin bjellorusë dhe 0.9% ishin finlandezë . 

## Komunat 
djathtas|parapamje|300x300px| Komunat e qarkut Ida-Viru

## Pikat e referimit 

Skeda:Kuremäe nunnaklooster 2014 01.jpg|Manastiri Pühtitsa
Skeda:Uljaste järv oktoobris.jpg|Liqeni i Uljastes
Skeda:Ida-Viru Tuhamäed.JPG|Kodrat e hirit në qarkun Ida-Viru
Skeda:Avinurme kirik.JPG|Kisha e Avinurmes
Skeda:Selisoo raba, Ida-Virumaa.JPG|Bog Selisoo
Skeda:Narva, Hermann Castle.jpg|Kalaja e Hermanit
Skeda:Mäetaguse mõisa peahoone.jpg|Manor shtëpi Mäetaguse
Skeda:Sillamäe 2008 2.jpg|Bashkia e Sillamäe

## Referime
Helikopteri sulmues

[parapamje|300x300px|Një AH-64D Apache Longbow "Saraf" e Skuadronit të 113-të i [Forca Ajrore e Izraelit|Forcës Ajrore Izraelite.]]
**Helikopteri sulmues** është një helikopter i armatosur me rolin kryesor të një avioni sulmues, me aftësinë sulmuese për të përfshirë objektiva tokësorë si këmbësoria e armikut, automjetet ushtarake dhe fortifikimet.

Helikopterët sulmues mund të përdorin armë duke përfshirë autotopa, mitralozë, raketa dhe raketa antitank si AGM-114 Hellfire. Disa helikopterë sulmues janë gjithashtu të aftë të mbajnë raketa ajër-ajër, edhe pse kryesisht për qëllime vetëmbrojtjeje kundër helikopterëve të tjerë dhe avionëve të lehtë luftarakë me fluturim të ulët.

Një helikopter sulmues modern ka dy role kryesore: të sigurojë mbështetje të drejtpërdrejtë dhe të saktë ajrore të afërt për trupat tokësore; dhe së dyti, roli antitank për të shkatërruar mjetet e blinduara të armikut të grupuar. Helikopterët sulmues përdoren gjithashtu si përcjellës mbrojtës për helikopterë të transportit, ose për të plotësuar helikopterët më të lehtë në rolet e zbulimit të armatosur. Në luftime, një helikopter sulmues parashikohet të shkatërrojë objektiva me vlerë rreth 17 herë më shumë se kostoja e tij e prodhimit përpara se të shkatërrohet.

## Shiko edhe 
* Helikopteri ushtarak
* Helikopteri i përgjithshëm

## Referime
Kamov Ka-50

parapamje|300x300px|Kamov Ka-50 i Forcave Ajrore Ruse
**Kamov Ka-50** "**Black Shark**" (emri raportues i NATO-s: **Hokum A**) është një helikopter sulmues sovjetik/rus, me një ulëse, me sistemin dallues të rotorit koaksial të Byrosë së projektimit Kamov. Është projektuar në vitet 1980 dhe është miratuar për shërbim në ushtrinë ruse në vitin 1995. Është prodhuar nga kompania Progress në Arsenyev. Përdoret si një helikopter zbulues i armatosur rëndë. Ka një sistem nxjerrjeje të shpëtimit, i rrallë për helikopterët.

Gjatë fundit të viteve 1990, Kamov dhe Israel Aerospace Industries zhvilluan një version të kabinës me sedilje tandem, **Kamov Ka-50-2 "Erdogan"**, për të konkurruar në konkursin e helikopterëve sulmues të Turqisë. Kamov projektoi gjithashtu një variant tjetër me dy ulëse, Kamov Ka-52 "Alligator" (emri raportues i NATO-s: **Hokum B**).

## Referime
Kamov Ka-60

parapamje|300x300px|Kamov Ka-60
**Kamov Ka-60** **Kasatka** (ru: Balena Vrasëse) është një helikopter transporti ushtarak rus me dy turbina të mesme, nën zhvillim nga Kamov. Ai kreu fluturimin e tij të parë më 24 dhjetor 1998.

Versioni civil njihet si **Kamov Ka-62**.

## Referime
CAIC Z-10

parapamje|300x300px|Ekspozita Ndërkombëtare e Aviacionit dhe Hapësirës Ajrore në Kinë 2012
**CAIC Z-10** i quajtur edhe **WZ-10**, është një helikopter sulmues mesatar kinez i zhvilluar për Forcën Tokësore të Ushtrisë Çlirimtare Popullore. Ai është projektuar kryesisht për misione luftarake antitank, por gjithashtu ka aftësi dytësore luftarake ajër-ajër.

Iniciuar nga shefi i projektuesit Wu Ximing, projekti pati përfshirje të hershme ruse me Byronë e Dizajnit Kamov të Rusisë sipas një kontrate me qeverinë kineze, por bashkëpunimi u ndërpre papritur për shkak të mosmarrëveshjeve themelore të filozofisë së dizajnit. Dizajnerët kinezë dhe klienti i tyre, Departamenti i Përgjithshëm i Armatimeve të PLA, preferuan një kornizë avioni me peshë më të lehtë dhe më të shkathët, me më pak theks te armatimi. Helikopteri u zhvillua më tej nga Changhe Aircraft Industries Corporation (CAIC) dhe u prodhua në Kinë.

Në shtator 2016, PLA njoftoi se të gjitha njësitë e saj të aviacionit të ushtrisë ishin pajisur me WZ-10.

## Referime
Aerospatiale Gazelle

parapamje|300x300px|352 Forcat Ajrore të Qipros mbajnë ditën e hapur vjetore më 8 nëntor. Ndër helikopterët e tjerë, ky shembull u shfaq në bazën ajrore të Lakatamia.
**Aerospatiale Gazelle** (emërtimet e kompanisë: **SA 340**, **SA 341** dhe **SA 342**) është një helikopter francez me pesë ulëse, i përdorur zakonisht për transport të lehtë, zbulim dhe sulme të lehta. Ai fuqizohet nga një motor i vetëm me turbinë Turbomeca Astazou dhe ishte helikopteri i parë që kishte një bisht fenestron në vend të një rotori, bishti konvencional. Ai u projektua nga Sud Aviation, më vonë Aérospatiale, dhe u prodhua në Francë dhe Mbretërinë e Bashkuar përmes një marrëveshjeje të përbashkët prodhimi me Westland Aircraft. Prodhimi i mëtejshëm me licencë u krye nga SOKO në Jugosllavi dhe Kompania Arabe Britanike e Helikopterëve (ABHCO) në Egjipt.

Që kur u fut në shërbim në vitin 1973, Gazela është prokuruar dhe operuar nga një numër klientësh eksportues. Ajo gjithashtu ka marrë pjesë në konflikte të shumta në mbarë botën, duke përfshirë nga Siria gjatë Luftës së Libanit të vitit 1982, nga Ruanda gjatë Luftës Civile të Ruandës në vitet 1990 dhe nga pjesëmarrës të shumtë në të dyja anët e Luftës së Gjirit të vitit 1991. Në shërbimin francez, Gazelle është plotësuar si një helikopter sulmues nga Eurocopter Tiger më i madh, por mbetet në përdorim kryesisht si një helikopter zbulues.

## Referime
Zhe (cirilike)

**Zhe** (Ж&nbsp;ж; shkrim dore: *Ж*&nbsp;*ж* ) është një shkronjë e shkrimit cirilik .

Zakonisht përfaqëson sibilantin retrofleks të shprehur  ( dëgjo ). Gjithashtu përdoret shpesh afër gërmës  Д për të përafruar tingullin e shkronjës latine J në anglisht  .

Zhe latinizohet me simbolet   ose    .

## Historia 
Nuk dihet se si ka është krijuar gërma  Zhe. Asnjë shkronjë e ngjashme nuk ekziston në greqisht, latinisht apo ndonjë alfabet tjetër të kohës, megjithëse ka disa ngjashmëri grafike me homologun e saj glagolitik Zhivete  (Image:15x15px) që përfaqëson të njëjtin tingull. Megjithatë, origjina e Zhivetës, si ajo e shumicës së gërmave glagolitike, është e paqartë. Një mundësi është që ajo të jetë formuar nga lidhaj e dy shkronjave hebraike Shin , e poshtme e përmbysur.  Zhe mund të rrjedhë gjithashtu nga shkronja koptike janjia ⟨Ϫϫ⟩, toeri që e mbështet edhe vlera fonetike ( janjia përfaqëson tingullin / d͡ʒ / në gjuhën kopte) dhe forma e shkronjës, të cilën homologia glagolitike Zhivete    ngjan më afër.

Mund të jetë një ligaturë, e formuar nga kombinimi i dy shkronjave "K" (njëra mbrapsht) që ndajnë një brinjë të përbashkët. 

Në alfabetin e hershëm cirilik emri i Zhe-së ishte живѣтє ( *živěte* ), që do të thotë "jetoni" (në mënyrën urdhërore).

Zhe nuk përdorej në sistemin numerik cirilik .

## Përdorimi 
Zhe-ja përdoret në alfabetet e të gjitha gjuhëve sllave që përdorin alfabetin cirilik, dhe në shumicën e gjuhëve josllave që përdorin këtë alfabet. Pozicioni në alfabet dhe tingulli i përfaqësuar nga shkronja ndryshojnë nga gjuha në gjuhë.
Mil Mi-24

parapamje|300x300px|Mil Mi 24 Hind
**Mil Mi-24** (emri i raportimit të NATO-s: **Hind**) është një helikopter i madh luftarak, helikopter sulmues dhe për transport trupash me kapacitet të ulët me vend për tetë pasagjerë. Prodhohet nga Fabrika e Helikopterëve Mil Moskë dhe operohet që nga viti 1972 nga Forcat Ajrore Sovjetike dhe pasardhësit e saj, së bashku me 48 vende të tjera.

Në qarqet e NATO-s, versionet e eksportit, **Mi-25** dhe **Mi-35**. Pilotët sovjetikë e quajtën Mi-24 "tanku fluturues", një term i përdorur historikisht me aeroplanin e famshëm të sulmit tokësor Sovjetik të Luftës së Dytë Botërore, Il-2 Shturmovik.

## Referime
Eurocopter Tiger

parapamje|300x300px|Eurocopter Tiger 2
**Eurocopter Tiger** është një helikopter sulmues me katër tehe, me dy motorë, i cili hyri në shërbim për herë të parë në 2003. Është prodhuar nga Airbus Helicopters (ish Eurocopter), i cili u ngrit nga bashkimi i divizioneve përkatëse të helikopterëve të Aérospatiale dhe DASA. Airbus Helicopters e caktoi atë si **EC665**.

Zhvillimi i Tiger filloi gjatë Luftës së Ftohtë dhe fillimisht ishte menduar si një platformë helikopteri antitank për t'u përdorur kundër një pushtimi tokësor sovjetik të Evropës Perëndimore. Gjatë periudhës së tij të zgjatur të zhvillimit, Bashkimi Sovjetik u shemb, duke ndryshuar situatën e sigurisë evropiane. Franca dhe Gjermania zgjodhën të vazhdonin me Tiger, duke e zhvilluar atë si një helikopter sulmues me shumë funksione. Ai arriti gatishmërinë operacionale në vitin 2008.

Tiger është i dalluar sepse është helikopteri i parë tërësisht i zhvilluar në Evropë; edhe modelet më të hershme përfshijnë gjithashtu veçori të tjera të avancuara, si p.sh. një kabinë xhami, teknologji stealth dhe shkathtësi të lartë për të rritur mbijetesën e saj. Variantet e përmirësuara kanë hyrë që atëherë, të pajisura me motorë më të fuqishëm dhe të pajtueshëm me një gamë më të gjerë armësh. Që nga hyrja në shërbim, Tigrat janë përdorur në luftime në Afganistan, Libi dhe Mali.

## Referime
Boeing AH-64 Apache

parapamje|300x300px|Royal International Air Tattoo 2015, Gloucestershire
**Boeing AH-64 Apache** është një helikopter sulmues amerikan me dy turbo-boshte me një rregullim të pajisjes uljeje të tipit të rrotave të pasme dhe një kabinë tandem për një ekuipazh prej dy personash. Ai përmban një grup sensorësh të montuar në hundë për marrjen e objektivave dhe sistemet e shikimit gjatë natës. Ai është i armatosur me një armë zinxhir M230 30mm të bartur midis pajisjes kryesore të uljes, nën gypin e përparmë të avionit dhe katër pika të forta të montuara në shtyllat me krahë cung për transportimin e armatimit dhe depove, zakonisht një përzierje e raketës AGM-114 Hellfire dhe Hydra 70. AH-64 ka një tepricë të konsiderueshme të sistemeve për të përmirësuar mbijetesën luftarake.

Apache filloi si *Model 77* i zhvilluar nga Hughes Helicopters për programin e Avancuar të Helikopterëve Sulmues të Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara për të zëvendësuar AH-1 Cobra. Prototipi YAH-64 u fluturua për herë të parë më 30 shtator 1975. Ushtria e SHBA zgjodhi YAH-64 mbi Bell YAH-63 në 1976, dhe më vonë miratoi prodhimin e plotë në 1982. Pas blerjes së Hughes Helicopters në 1984, McDonnell-Doug vazhdoi prodhimin dhe zhvillimin e AH-64. Helikopteri u prezantua në shërbimin e ushtrisë amerikane në prill 1986. AH-64D Apache Longbow i avancuar iu dorëzua ushtrisë në mars 1997. Prodhimi ka vazhduar nga Boeing Defense, Space & Security, me mbi 2400 AH-64 të prodhuara deri në vitin 2020.

Ushtria e SHBA është operatori kryesor i AH-64. Ai është bërë gjithashtu helikopteri kryesor sulmues i shumë kombeve, duke përfshirë Greqinë, Japoninë, Izraelin, Holandën, Singaporin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Është ndërtuar me licencë në Mbretërinë e Bashkuar si AgustaWestland Apache. AH-64 amerikanë ka shërbyer në konflikte në Panama, Gjirin Persik, Kosovë, Afganistan dhe Irak. Izraeli përdori Apache në konfliktet e tij ushtarake në Liban dhe Rripin e Gazës. Apache britanikë dhe holandezë kanë parë dislokime në luftërat në Afganistan dhe Irak.

## Shiko edhe 
* Helikopteri Ushtarak
* Bell AH-1Z Viper
* TAI/AgustaWestland T129 ATAK

## Referime
TAI/AgustaWestland T129 ATAK

parapamje|300x300px|BG12-1001
**TAI/AgustaWestland T129 ATAK** është një helikopter sulmues me dy motorë, me 2 ulëse, me shumë role dhe për të gjitha motet i bazuar në platformën Agusta A129 Mangusta. T129 u zhvillua nga Turkish Aerospace Industries (TAI) në partneritet me Leonardo (AgustaWestland Helicopters). Helikopteri është projektuar për misione të armatosura zbulimi dhe sulmi në mjedise të nxehta dhe të larta në gjeografi të ashpër si në kushtet e ditës ashtu edhe të natës.

Programi ATAK kishte filluar të plotësonte kërkesat e Forcave të Armatosura Turke për një helikopter sulmues të armatosur për zbulim taktik. **T129** është rezultat i integrimit të avionikës së zhvilluar nga Turqia, modifikimeve të kornizës së avionit dhe sistemeve të armëve në kornizën ajrore AgustaWestland A129, me motorë të përmirësuar, transmision dhe tehe të rotorit. Është në përdorim nga ushtria turke dhe shërbime e tjera përfshirë Xhandarmërinë Turke. Helikopteri ka një kosto për njësi prej rreth 47 milionë euro.

## Referime
Agusta A129 Mangusta

parapamje|300x300px|A129 Mangusta
**Agusta A129 Mangusta** (Mangustë) është një helikopter sulmues i projektuar dhe prodhuar fillimisht nga kompania italiane Agusta. Është helikopteri i parë sulmues që është projektuar dhe prodhuar tërësisht në Evropë. Ajo ka vazhduar të zhvillohet nga AgustaWestland, kompania pasardhëse e Agusta. Është operuar ekskluzivisht nga Ushtria Italiane, e cila e futi në shërbim tipin gjatë vitit 1990.

A129 i është nënshtruar disa dislokimeve luftarake, duke u përdorur në Somali, Afganistan dhe Irak. Është dëshmuar i përshtatshëm për të vepruar në klimat e nxehta, si dhe mjaft fleksibël në terren. 60 rotorcraft origjinal janë përmirësuar disa herë që nga hyrja në shërbim me Ushtrinë Italiane; Përmirësimet kanë përfshirë përputhshmërinë me municione shtesë, sisteme të reja të shënjestrimit, avionikë të përmirësuar, trajtim më të mirë të të dhënave dhe një transmetim më të fuqishëm. Janë propozuar përmirësime të ndryshme dhe modele eksporti, duke përfshirë variante të dedikuara detare dhe zbuluese. Ndoshta derivati më i dukshëm i A129 është TAI/AgustaWestland T129 ATAK, i cili është zhvilluar nga Turkish Aerospace Industries në bashkëpunim me AgustaWestland për Ushtrinë Turke, si dhe shërbime të tjera për eksport. Që nga viti 2017, ka nisur puna për një pasardhës të madh të A129 për Ushtrinë Italiane, të njohur si Helikopterët Leonardo AW249.

## Referime
Bell AH-1Z Viper

parapamje|300x300px|Bell USMC AH-1 Viper
**Bell AH-1Z Viper** është një helikopter sulmues me dy motorë, i bazuar në AH-1W SuperCobra, i projektuar dhe prodhuar nga prodhuesi amerikan i hapësirës ajrore Bell Helicopter. Është një nga anëtarët e fundit të familjes profilike Bell Huey.

AH-1Z u zhvillua gjatë viteve 1990 dhe 2000 si pjesë e programit të përmirësimit H-1 në emër të Trupave Detare të Shteteve të Bashkuara (USMC). Në thelb është një modernizim i AH-1W-ve ekzistues të shërbimit dhe fillimisht ishte menduar të ishte një program rindërtimi përpara se të bëheshin porositë e mëvonshme për helikopterë të ri. Helikopteri i shërbimeve AH-1Z dhe Bell UH-1Y Venom ndajnë një bom të përbashkët, motorë, sistem të rotorit, sistem lëvizës, arkitekturë avionike, softuer, kontrolle dhe ekrane për mbi 84% komponentë identikë. Për më tepër, ai përmban një sistem të përbërë të rotorit kryesor me katër tehe, pa kushineta, transmetim të përmirësuar dhe një sistem të ri të shikimit të objektivit midis përmirësimeve të tjera. Më 8 dhjetor 2000, AH-1Z kreu fluturimin e tij të parë; prodhimi fillestar me normë të ulët filloi në tetor 2003.

Më 30 shtator 2010, USMC deklaroi se AH-1Z kishte arritur gatishmërinë luftarake; ai zëvendësoi plotësisht AH-1W Super Cobra-n e mëparshme gjatë tetorit 2020. Lloji përbën një element kyç të grupit të punës të Elementit Luftarak të Aviacionit (ACE) që mbështet të gjitha fazat e operacioneve ekspeditare të USMC. Që nga prezantimi i tij, USMC ka ndjekur përmirësime të ndryshme, si instalimi i lidhjes së të dhënave Link 16 dhe pajisja e tij me raketën e përbashkët ajër-tokë AGM-179A (JAGM). Për më tepër, klientë të shumtë të eksportit janë kërkuar për AH-1Z, ai ka konkurruar rregullisht me Boeing AH-64 Apache për porosi. Klienti i parë i eksportit ishte Forca Ajrore Mbretërore e Bahreinit, e ka porositur edhe Forca Ajrore Çeke. Në një moment, Pakistani ishte vendosur të operonte AH-1Z-të e tij, por dërgesat u bllokuan për shkak të faktorëve politikë.

## Shiko edhe 
* Helikopteri Ushtarak
* Boeing AH-64 Apache

## Referime
Bell OH-58 Kiowa

parapamje|300x300px|Një luftëtar kroat Bell OH-58D Kiowa në AirVG 2018
**Bell OH-58 Kiowa** është një familje helikopterësh ushtarakë me një motor me një rotor, të përdorur për vëzhgim, shërbime dhe mbështetje të drejtpërdrejtë me zjarrin. Është prodhuar nga prodhuesi amerikan Bell Helicopter dhe është i lidhur ngushtë me helikopterin civil Model 206A JetRanger.

OH-58 u zhvillua fillimisht gjatë fillimit të viteve 1960 si D-250 si Helikopter i Lehtë Vëzhgimi (LOH). Ndërsa rivali Hughes OH-6 Cayuse u zgjodh pas paraqitjes së Bell-it në maj 1965, kompania rafinoi dizajnin e saj për të krijuar Modelin 206A, një variant i të cilit u paraqit me sukses në konkursin e rihapur LOH dy vjet më vonë. Modeli fillestar, i përcaktuar nga shërbimi si OH-58A, u prezantua në maj 1969. Modele të njëpasnjëshme do të pasonin, shpesh me motorë të përmirësuar, sisteme të përmirësuara mbrojtjeje dhe përmirësime të tjera, duke u grumbulluar në OH-58F. Përmirësime shtesë, si OH-58X, u propozuan por në fund nuk u ndoqën.

Gjatë viteve 1970, Ushtria Amerikane u interesua për të ndjekur një helikopter të avancuar zbulues, për të cilin OH-58 do të zhvillohej, vlerësohej më tej, dhe përfundimisht do të prokurohej si *OH-58D Kiowa Warrior*. OH-58D është i pajisur për të kryer misione të armatosura zbulimi dhe për të ofruar mbështetje zjarri për forcat tokësore miqësore; është e pajisur me një pamje të veçantë të montuar në direk (MMS) që përmban sensorë të ndryshëm për marrjen e objektivit dhe përcaktimin me lazer. Një tjetër veçori e dukshme e pranishme në shumicën e OH-58-ve janë zgjatimet si thikë sipër dhe poshtë kabinës që përbëjnë sistemin e mbrojtjes nga goditja e telave. Ndërsa OH-58 të ndërtuara herët ishin të pajisur me një rotor kryesor me dy tehe, nga OH-58D e tutje, në vend të kësaj u përdor një homolog me katër tehe.

OH-58 u prodhua kryesisht për Ushtrinë e Shteteve të Bashkuara. Vetëm dy muaj pas hyrjes në shërbim të tipit, ai u vendos për herë të parë në Luftën e Vietnamit. Ushtria amerikane do të përdorte gjerësisht modele të ndryshme OH-58 nëpër zona të shumta luftarake gjatë dekadave, duke parë luftime aktive gjatë Luftës së Gjirit, Pushtimit të Panamasë dhe Luftës në Afganistan, ndër të tjera. Gjatë vitit 2017, Ushtria Amerikane zgjodhi të tërheqë OH-58-at e saj të mbetur dhe t'i zëvendësojë ato me rotorë më të rinj, si Boeing AH-64 Apache dhe Eurocopter UH-72 Lakota, si dhe rritjen e përdorimit të mjeteve ajrore pa pilot (UAV). Për më tepër, OH-58 është eksportuar në Austri, Kanada, Kroaci, Republikën Domenikane, Tajvan, Arabinë Saudite dhe Greqi. Është prodhuar gjithashtu me licencë në Australi.

## Referime
AgustaWestland AW109

parapamje|300x300px|BD marina AW109-Power-Agusta-Westland
**AgustaWestland AW109** ose **Agusta A109**, është një helikopter me shumë qëllime me peshë të lehtë, me dy motorë, me tetë ulëse, i projektuar dhe prodhuar fillimisht nga prodhuesi italian i rotorëve Agusta. Ishte helikopteri i parë tërësisht italian i prodhuar në masë. Prodhimi i tij ka vazhduar nga kompanitë pasardhëse të Agusta, aktualisht Leonardo S.p.A. (ish AgustaWestland, i shkrirë në Finmeccanica e re që nga 2016-ta).

Zhvillimi i A109 filloi në fund të viteve 1960 si një helikopter autokton i përshtatshëm për operacionet tregtare. Një marrëveshje me dy motorë u ndoq në përgjigje të interesit të tregut, ndërsa puna për modelin civil u prioritizua mbi *projektin A109B* të orientuar drejt ushtrisë. Më 4 gusht 1971, i pari nga tre prototipet bëri fluturimin e tij të parë. Më 1 qershor 1975, tipi mori certifikatën nga Administrata Federale e Aviacionit (FAA), duke lejuar hyrjen e tij në shërbim në 1976. A109 është përdorur në një gamë të gjerë rolesh, duke përfshirë shërbime të lehta, transport VIP, aeromjeku, zbatim të ligjit, kërkim dhe shpëtimi (SAR), dhe disa role ushtarake. Janë prodhuar modele të dedikuara ushtarake si për operacionet tokësore ashtu edhe ato detare. Janë prodhuar disa modele me motorë alternativë, gypa të zgjeruar dhe pajisje alternative të pajisjeve. Disa AW109 kanë një brendshme të konvertueshme për të përshtatur shpejt rotorcraft midis roleve. Kompani të ndryshme të palëve të treta ofrojnë gjithashtu përshtatje dhe shërbime për llojin.

Pas bashkimit të Agusta dhe kompanisë britanike Westland Helicopters për të formuar AgustaWestland, A109 është riemërtuar si AW109. Është ndjekur gjithashtu përfshirja ndërkombëtare në program; kompania ka krijuar linjat përfundimtare të montimit si në Itali ashtu edhe në SHBA. Për më tepër, qindra avionë AW109 janë prodhuar nga kompania polake e hapësirës ajrore PZL-Świdnik që nga mesi i viteve 1990. AgustaWestland formoi një sipërmarrje të përbashkët me Changhe Aircraft Industries Corporation në 2004 që prodhon dhe mbështet AW109, përfshin një linjë përfundimtare montimi, në Kinë. AW109 ka qenë në prodhim të vazhdueshëm për 40 vjet. AgustaWestland AW119 është një derivat i AW109, ndryshimi kryesor është se ai fuqizohet nga një motor i vetëm dhe ka një karrige fikse.

## Referime
Sikorsky UH-60 Black Hawk

parapamje|300x300px|Sikorsky UH-60A Black Hawk (S-70A), Ushtria Amerikane
**Sikorsky UH-60 Black Hawk** është një helikopter ushtarak me katër tehe, me dy motorë, me ngritje mesatare, i prodhuar nga Sikorsky Aircraft. Sikorsky paraqiti dizajnin S-70 për konkursin Utility Taktik të Transportit të Avionëve të Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara (UTTAS) në vitin 1972. Ushtria e caktoi prototipin si *YUH-60A* dhe zgjodhi Black Hawk si fitues të programit në 1976, pas një garimi të fluturimit me Boeing Vertol YUH-61.

I emëruar pas liderit vendas amerikan të luftës Black Hawk, UH-60A hyri në shërbim me Ushtrinë e SHBA në 1979, për të zëvendësuar Bell UH-1 Iroquois si helikopter transportues taktik i Ushtrisë. Kjo u pasua nga vënia në terren e varianteve të luftës elektronike dhe operacioneve speciale të Black Hawk. Janë zhvilluar gjithashtu variante të përmirësuara të shërbimeve UH-60L dhe UH-60M. Versionet e modifikuara janë zhvilluar gjithashtu për Marinën, Forcën Ajrore dhe Rojet Bregdetare të SHBA. Përveç përdorimit të ushtrisë amerikane, familja UH-60 është eksportuar në disa vende. Black Hawks kanë shërbyer në luftime gjatë konflikteve në Grenada, Panama, Irak, Somali, Ballkan, Afganistan dhe zona të tjera në Lindjen e Mesme.

## Referime
Varrezat e Albanit

djathtas|parapamje| Varri i C.F. Gauß në Albanifriedhof
**Varrezat e Albanit** (gjermanisht: *Albanifriedhof*) janë varreza në Göttingen, Gjermani që ndodhen pak jashtë murit të qytetit në juglindje. Vendvarrimi është i famshëm si vendi i fundit i pushimit të Carl Friedrich Gauss dhe Johann Friedrich Herbart. Varreza mban emrin e Kishës Ungjillore Luterane Shën Albani në Göttingen .

Këtu pushojnë mes tjerash edhe:

* Johann Carl Friedrich Gauss (1777–1855), matematikan dhe shkencëtar
* Johann Friedrich Gmelin (1748-1804), natyralist, botanist, entomolog dhe malakolog
* Johann Friedrich Herbart (1776–1841), filozof, psikolog dhe themelues i pedagogjisë si disiplinë akademike
* Otto Jahn (1813–1869), arkeolog, filolog dhe shkrimtar për artin dhe muzikën
* Rudolf Hermann Lotze (1817-1881), filozof dhe logjicien
Hotel Galebi

**Hotel "Galebi"** ishte një hotel në Ulqin, Mali i Zi.

Fillimisht u ndërtua si **Hotel "Ko-op"**, i cili u ngrit në vitet u ngrit në vitet 1938–1939 dhe ishte i projektuar nga Hinko Bauer dhe Marijan Haberle. Hoteli Ko-op ishte hoteli i parë modern në bregdetin e Malit të Zi. Emri *Ko-op* ishte shkurtesë për investimin dhe menaxhimin kooperativist të hotelit. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, tani i riemëruar si **Bujtina "Mbretnesha Teuta"**, u dëmtua nga bombardimet aleate të vitit 1943. Në vitin 1947, rinovohet dhe hapet si pushimore e punëtorëve të Këshillit qendror të Sindikatave të Bashkuara të Jugosllavisë, ndërsa në vitin 1955 riorganizohet si **Grand hotel "Galeb"**. Hoteli u dëmtua rëndë gjatë tërmetit të vitit 1979. Në vitin 1982 u rikonstruktuar tërësisht si **Hotel "Galeb"**, i cili u rrënua në vitin 2007.

## Referime