open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Historia e telefonave celularë

[djathtas|parapamje|200x200px|[Telefoni celular|Telefona celular.]]
**Historia e telefonave celularë** mbulon pajisjet e komunikimit celular që lidhen pa tela me rrjetin telefonik me komutim publik.

Ndërsa transmetimi i të folurit me sinjal ka një histori të gjatë, pajisjet e para që ishin pa tela, celulare dhe gjithashtu të afta për t'u lidhur me rrjetin 

standard telefonik janë shumë më të reja. Pajisjet e para të tilla ishin mezi të lëvizshme në krahasim me pajisjet e sotme të vogla të mbajtura me dorë dhe përdorimi i tyre ishte i ngathët.

Ndryshime drastike kanë ndodhur si në rrjetëzimin e komunikimit pa tel ashtu edhe në përhapjen e përdorimit të tij, me telefonat inteligjentë që janë bërë të zakonshëm globalisht dhe një përqindje në rritje e hyrjes në internet tani bëhet përmes brezit të gjerë celular.

## Shiko edhe 
* Telefoni celular

## Referime
Monument Natyror i Shpellës Tetra

**Monumenti Natyror i Shpellës Tetra** është një shpellë karstike 1.6km në veriperëndim të territorit Tskaltubo në komunën Tskaltubo në rajonin Imereti të Gjeorgjisë. I njohur  vendesisht si **Shpella e Bardhë e cila** ndodhet 140 metra mbi nivelin e detit.

## Morfologjia 
**Shpella Tetra** e formuar në masivin karstik Sataphlia-Tskaltubo.  Është e dekoruar natyralisht me gelqere shkumës që leshon boj të bardhë brenda shpellës. Ne hyrjen e shpellës mbrohet me derë speciale e cila fshihet një e shpuar ne forme vertikale, me diametër 2 metra, me një dysheme të gjatë ne forme horizontale fundore e cila eshte 25 metra e gjatë dhe 3.5 metra e lartë prej guri gëlqeror, me mbetje karakteristike të shkumës së bardhë. Shpella ka një shumëllojshmëri interesante të kanaleve të vjetra të sifonit.

## Vendpushim shëndetësor 
Shpella momentalisht pret objektin e parë të speleoterapisë në Gjeorgji. Pacientët me astmë bronkiale dhe hipertension janë trajtuar këtu gjatë shekullit të kaluar. Matjet e radonit dhe joneve të dritës u kryen brenda shpellës në verën e vitit 2018. Vlera e matur e përmbajtjes së radonit ishte 200÷257 Bq / m3 dhe radioaktiviteti përmbledhës në ajrin e shpellave ishte në intervalin 600÷771 Bq / m3 . Përqendrimi i matur i joneve të dritës ishte 18200÷22250&nbsp;cm −3 për pozitive dhe 24000÷24280&nbsp;cm −3 për jonet negative. Nga këto matje u konstatua se kushtet mikroklimatike, bioklimatike dhe jonizuese në shpellë janë të përshtatshme për qëllime terapeutike. 

## Vend arkeologjik 
Shpella është një vend i mirenjohur i rëndësishëm arkeologjik. Ne kete rajon janë pare objekte të lashta si mbetje qeramike si dhe eshtra kafshësh të ndryshme, si ariu i shpellës, dreri, bizoni, ujku, dhelpra dhe lepuri .
Portugezët

**Portugezët** janë një grup etnik dhe një komb që flet gjuhë romane, autoktonë në Portugali, një vend në perëndim të Gadishullit Iberik në jugperëndim të Evropës, të cilët ndajnë një kulturë, njëprejardhje dhe një gjuhë të përbashkët.

Origjina politike e shtetit portugez mund të gjurmohet në themelimin e Qarkut të Portugalisë në 868. Megjithatë, vetëm në Betejën e Sao Mamede-s (1128) Portugalia fitoi njohjen ndërkombëtare si mbretëri nëpërmjet Traktatit të Zamorës dhe demit papal Manifestis Probatum. Ky themelim i shtetit portugez në shekullin e 12-të hapi rrugën që populli portugez të bashkohej si komb.

Portugezët luajtën një rol të rëndësishëm në lundrim dhe eksploruan disa toka të largëta të panjohura më parë për evropianët në Amerikë, në Afrikë,në  Azi dhe në Oqeani (në jugperëndim të Oqeanit Paqësor). Në 1415, me pushtimin e Ceutës, portugezët filluan të luanin një rol të rëndësishëm në Epokën e Zbulimeve, e cila kulmoi në një perandori koloniale, e konsideruar si një nga perandoritë e para botërore dhe një nga fuqitë kryesore ekonomike, politike dhe ushtarake të botës në shekujt e 15-të dhe të 16-të, me territore që tani janë pjesë e vendeve të shumta.  Portugalia ndihmoi në dominimin e mëvonshëm të qytetërimit perëndimor nga kombet e tjera fqinje evropiane.

Për shkak të shtrirjes së madhe historike nga shekulli i 16-të të Perandorisë Portugeze dhe kolonizimit pasues të territoreve në Azi, në Afrikë dhe në Amerikë, si dhe emigracioni historik dhe i kohëve të fundit, portugezët u shpërndanë në pjesë të ndryshme të botës.
Musa Buto Hoxha

**Musa Buto Hoxha** është dëshmor shqiptar i lindur në vitin 1923, i cili u bë pjesë e lëvizjes partizane kundër pushtuesve nazifashistë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai u bë i njohur për guximin dhe përkushtimin e tij ndaj çështjes së çlirimit të vendit nga okupatori.

Musa Buto Hoxha ishte pjesë e Batalionit "Perlat Rexhepi", një njësi partizane e cila luftonte për çlirimin e Shqipërisë nga pushtuesit gjermanë. Bashkë me malazezin, Gojko Krushka dy të rinjtë partizan, pjesë e lëvizjes nacional - çlirimtare të dy shteteve respektive, u   varrën në litar më 13 janar 1944, në Malin e Zi. 

Musa Buto Hoxha dhe Gojko Krushka u kapën nga forcat armike dhe u torturuan për të rrëmbyer informacione. Megjithatë, ata treguan guxim dhe trimëri duke refuzuar të japin ndonjë informacion për lëvizjen partizane, pavarësisht torturave të ashpra që u nënshtruan.

Si pasojë e vendosmërisë së tyre për të mbrojtur lirinë dhe sovranitetin e vendit të tyre, Musa Buto Hoxha dhe Gojko Krushka u dënuan me vdekje dhe u ekzekutuan në një vend të publik në Cetinje të Malit të Zi. Varja e tyre nën litar ishte një akt i tmerrshëm që synonte ti bënte shembull ndaj të tjerëve.

Emri i Musa Buto Hoxhës dhe i Gojko Krushkës u nderua nga autoritetet shqiptare dhe malazeze për sakrificën e tyre për lirinë dhe pavarësinë e vendeve të tyre. Në qendër të Cetinjës, një monument përkujtimor ngrihet sot për të nderuar veprën e tyre dhe për të mbajtur gjallë kujtimin e tyre heroik.

Edhe pse titulli i "Dëshmor i Atdheut" iu dha atij shumë vonë, 25 vjet pas çlirimit të Shqipërisë, kontributi dhe sakrifica e tij për lirinë e kombit janë të pamohueshme dhe përkujtohen me respekt dhe admirim nga të gjithë shqiptarët. Ministria e Mbrojtjes e ka përfshirë emrin e Musa Buto Hoxhës në librin "Dëshmorët e Atdheut", si një nderim për sakrificën e tij për lirinë e kombit. 

## Burimet
1000 Lekë (1996)

1000 Lekë (1996) ishte një kartëmonedhë e shkëmbyeshme e lëshuar nga Banka e Shqipërisë në vitin 1996. Kjo kartëmonedhë, e cila kishte vlerën nominale të 1000 lekëve, u përdor si monedhë zyrtare e kursimit në Shqipëri për një periudhë të caktuar.

Përmasat e kartëmonedhës ishin 178 mm në gjatësi dhe 78 mm në lartësi. Ngjyra bazë e kartëmonedhës ishte e gjelbër, e cila ishte një prej karakteristikave të njohura të lekëve shqiptarë.

Pamja e përparme e kartëmonedhës përmbante portretin e Heroit Kombëtar, Gjergj Kastrioti-Skënderbeut, ndërsa në qendër shfaqej vlera e kartëmonedhës të shoqëruar me elementë ornamentalë. Pamja e prapme përmbante emblematën e Heroit Kombëtar, Gjergj Kastrioti-Skënderbeut, me Kalanë e Krujës në anën majtas dhe vlerën e kartëmonedhës në anën djathtas.

Kartëmonedha 1000 Lekë (1996) u hodh në qarkullim në datën 1 tetor 1992.  Ajo qe e kursyer në mënyrë ligjore deri më 31 mars 2011. Pas kësaj date, kartëmonedha nuk u pranua më si mjet pagese në transaksione, por mund të grumbullohej nëpërmjet shkëmbimit me 100% të vlerës pranë sporteleve të sistemit bankar.

Afati i fundit për grumbullimin e kartëmonedhës 1000 Lekë (1996) ishte deri më 31 dhjetor 2023. Pas kësaj date, kartëmonedha nuk ka më kurs ligjor dhe nuk mund të shkëmbehet me vlerë në institucionet financiare zyrtare. 

## Burimet
Nacionalizmi çek

[220px|parapamje|djathtas|Monumenti i [František Palacký në Pragë, i mbiquajtur Babai i Kombit, i konsideruar si babai i nacionalizmit çek]]
**Nacionalizmi çek** është një formë nacionalizmi që pohon se çekët janë një komb dhe promovon unitetin kulturor të çekëve. Nacionalizmi modern çek u ngrit në shekullin e 19-të në formën e Rilindjes Kombëtare Çeke. Në vitin 1848, nacionalizmi çek u bë një faktor i rëndësishëm politik në Perandorinë Austriake për shkak të aktiviteteve të Partisë së Vjetër Çeke, të udhëhequr nga František Palacký. Gjatë Luftës së Parë Botërore, politikanët nacionalistë çekë, si Karel Kramář në tokat çeke dhe Tomáš Garrigue Masaryk jashtë vendit, miratuan idenë e pavarësisë nga sundimi austro-hungarez.

Pas vitit 1918 dhe krijimit të Çekosllovakisë, shumica absolute e politikanëve dhe shoqërisë çeke miratuan Çekosllovakizmin, domethënë nocionin e një shteti të bashkuar duke përfshirë Sllovakinë.

Transformimi i Çekosllovakisë në një ekonomi tregu liberale gjatë viteve 1990-1992 pati mosmarrëveshje midis çekëve dhe sllovakëve për karakterin e federatës çekosllovake. Forcat separatiste u forcuan nga aspiratat nacionaliste sllovake si dhe nga nacionalizmi ekonomik çek, ky i fundit i bazuar në perceptimin se tokat çeke po subvenciononin Sllovakinë më pak të zhvilluar. Çekosllovakia u nda në Republikën Çeke dhe Sllovakinë, me Republikën Çeke u bë e pavarur më 1 janar 1993.

## Lista e partive politike nacionaliste çeke 
### Partitë e tanishme nacionaliste ose partitë me fraksione nacionaliste 
#### Krahu i djathtë 
*Liria dhe Demokracia e Drejtpërdrejtë
*Lëvizja Qytetare Tringjyrësh
*Partia Demokratike Qytetare
*Svobodní
*Partia e Mendjes së Përbashkët
*Demokracia Kombëtare
*Partia e Punëtorëve të Drejtësisë Sociale
*Aleanca e Forcave Kombëtare

#### Krahu i majtë 
*Sovraniteti Çek
*Partia Kombëtare Sociale Çeke
*Partia Demokratike e të Gjelbërve

## Shiko gjithashtu 
* Rilindja Kombëtare Çeke
* Çekosllovakizmi

## Referime
David Chubinashvili

**David Chubinashvili** , i njohur ndryshe si **David Yesseevich Chubinov** me formën e rusifikuar të emrit të tij, ishte një leksikograf gjeorgjian, gjuhëtar dhe studiues i letërsisë së vjetër gjeorgjiane .

## Biografia 
Çubinashvili lindi në Tiflis,në atë kohë pjesë e Guvernatorit të Gjeorgjisë të Perandorisë Ruse.Pasi u diplomua në Universitetin e Shën Petersburgut në 1839,ai më vonë dha atje leksione për gjuhën gjeorgjiane,duke u ngritur në gradën e profesorit.Ai ndihmoi në krijimin e Departamentit të Gjuhës dhe Letërsisë Gjeorgjiane dhe e drejtoi atë nga 1855 deri në 1871.Ai u zgjodh në Shoqëritë Perandorake Gjeografike dhe Arkeologjike Perandorake dhe mori pjesë në Shoqërinë me bazë në Tbilisi për Përhapjen e Shkrim-leximit midis Gjeorgjianëve.

Ai shkroi kritikë letrare për shtypin Rus dhe Gjeorgjian,autori i disa veprave mbi gjuhën dhe letërsinë Gjeorgjiane dhe botoi Shota Rustaveli dhe klasikë të tjerë të letërsisë së vjetër gjeorgjiane. Çubinovit iu dha dy herë çmimi Demidov për përpilimin e fjalorëve Gjeorgjisht-Rusisht-Francez dhe Ruso-Gjeorgjisht në 1840 dhe 1846 respektivisht.

Çubinovi vdiq më 5 qershor 1891, në moshën 76 vjeçare. Ai u varros në varrezat e Nikolskoe.Varri i tij përmbante mbishkrime gjeorgjiane, të cilat tani mezi duken dhe pothuajse plotësisht të zbehura.

#### JETA E TIJ 
Çubinashvili lindi në Tiflis, në atë kohë pjesë e Guvernatorit të Gjeorgjisë të Perandorisë Ruse. Pasi u diplomua në Universitetin e Shën Petersburgut në 1839, ai më vonë dha atje leksione në gjuhën gjeorgjiane, duke u ngritur në gradën e profesorit. Ai ndihmoi në krijimin e Departamentit të Gjuhës dhe Letërsisë Gjeorgjiane dhe e drejtoi atë nga 1855 deri në 1871. Ai u zgjodh në Shoqëritë Arkeologjike Perandorake Gjeografike dhe Perandorake dhe mori pjesë në Shoqërinë me bazë në Tbilisi për Përhapjen e Letërsisë Ndër Gjeorgjianët (SSLG).

Ai shkroi kritikë letrare për shtypin rus dhe gjeorgjian, autori i disa veprave mbi gjuhën dhe letërsinë gjeorgjiane dhe botoi Shota Rustaveli dhe klasikë të tjerë të letërsisë së vjetër gjeorgjiane. Çubinovit iu dha dy herë çmimi Demidov për përpilimin e fjalorëve gjeorgjisht-rusisht-francez dhe ruso-gjeorgjisht në 1840 dhe 1846 respektivisht. Ai ia la trashëgim SSLG koleksionin e tij të pasur të dorëshkrimeve gjeorgjiane.

Çubinovi vdiq më 5 qershor 1891, në moshën 76 vjeçare. Ai u varros në varrezat e Nikolskoe.Varri i tij përmbante mbishkrime gjeorgjiane, të cilat tani mezi duken dhe pothuajse plotësisht të zbehura.

## Shiko gjithashtu 
* Lista e leksikografëve

## Referencat 
*  Давид Йессеевич Чубинов, Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary.
Monumenti natyror i Kanionit Okatse

## Morfologjia 
Monumenti Natyror i Kanionit Okatse është një pjesë 2 kilometra e lumit Okatse, 14 kilometra i gjatë, që ka formuar një kanion me largësi 3-6 metra, në disa vende 15-20 metra. Thellësia e kanionit varion nga 20 në 100 metra. Ky kanion ka disa ujëvara, duke përfshirë Monumentin Natyror të Ujëvarës Kinchkha, si dhe disa liqene të vegjël, përkatësisht Oskapo, i gjatë 60 metra. Në disa vende, muret e kanionit bashkohen duke prodhuar shpella natyrore, njërën prej tyre e quajtur Boga, nga e cila duket fundi i kanionit. Poshtë Bogës, thellësia e kanionit arrin në 100 metra. Gjeologët kan identifikuar një shtëllungë tektonike që ngrihej nga korja e Tokës, duke rezultuar në një rritje të pjesës së poshtme të luginës së lumit me disa dhjetra metra në krahasim me pjesën e mesme. Lugina u bllokua nga një thyerje tektonike dhe u formua një liqen Gordian, ku depozitohej balta-rërë. Përmbajtja natyrore e kanionit përfshin shpella që derdhen në lumin Okatse, duke u joshur nga ujrat karstike.

## Flora 
Flora e luginës së kanionit Okatse përfiton nga një furnizim i qëndrueshëm me ujë dhe një mikroklima e veçantë e kanionit, duke rezultuar në rritjen e disa pemëve mjaft të mëdha në brigjet e saj të pjerrëta. Këto pema përfshijnë ekzemplarë të rrallë dhe të rrezikuar të drurit. Lugina e lumit është e mbuluar me shkurre pyjore.Studimi i sedimenteve të liqenit Gordian, të cilat janë 27 metra ose më shumë të trasha, ka zbuluar dëshmi të qarta të reshjeve sezonale, pasi çdo vit ka dy shtresa përkatëse. Analiza palinologjike e sedimenteve ka zbuluar mbetje të specieve arkaike, tashmë të zhdukura në këtë rajon, duke përfshirë selvinë kënetore, Taxodium, Engelhardia, Careya dhe Tsuga. Në shtresat më të larta të sedimenteve, gjurmët e këtyre bimëve nuk u gjetën, duke reflektuar orogjenezën e shkaktuar nga klima. Kjo sugjeron se kjo zona ka një histori të vjetër dhe një evoluim kompleks.

## Pika turistike 
majtas|parapamje|300x300px| Kalim për këmbësorët në kanionin Okatse.
Nga qendra e vizitorëve të Kanionit Okatse në fshatin Gordi, një vendkalim këmbësorësh 6 km i gjatë fillon, duke kaluar nën seksionin e shtruar me gurë 2300 m të gjatë në pyllin historik të Dadianit. Ky shteg çon në pikën e kontrollit të Kanionit Okatse, ku fillon shtegu i varur i shkëmbinjve 780 m. Nga këtu, njëra rrugë përfundon me platformën 20 m të gjatë, e varur mbi kanion, duke ofrore pamje panoramike. Kjo është vendi i preferuar i vizitorëve për të parë zogjtë dhe për të bërë selfie.Shtegu i dytë, shtruar me gurë 645 m i gjatë, me 989 shkallë shkallësh metalike, çon pa probleme në lumin Okatse dhe në fund të kanionit. Këtu, gjerësia e kanionit nuk është më shumë se 4 metra, ndërsa thellësia është 50 metra.Është gjithashtu e mundur të shkoni nga qendra e vizitorëve në pikën e kontrollit të kanionit me makinë ose biçikletë. Qendra e vizitorëve ofron kafene, dyqan suveniresh, dolapën dhe parking.Kanioni Okatse, me Monumentin Natyror të Ujëvarës Kinchkha si terheqja kryesore, ka edhe parkun pyjor Dadiani dhe rrënojat e kështjellës Dadiani.

## Shiko gjithashtu 
* Monument Natyror i Ujëvarës Kinchkha

## Referencat
Monumenti natyror shpella e Prometeut

**Monumenti Natyror i Shpellës së Prometeut**, gjithashtu i njohur si Shpella Kumistavi dhe Shpella Tsqaltubo, është një shpellë karstike vendosur në komunën Tsqaltubo në rajonin Imereti të Gjeorgjisë.

## Morfologjia 
Shpella e Prometeut është një vend i njohur në masivin karstik Sataphlia-Tskaltubo, Gjeorgji. Shpella ka gjatësi të plotë rreth 11 km, por 1800 metra janë të hapura për vizitorët. Ajo ka 22 salla në total, nga të cilat 6 janë të hapura aktualisht për turistët. Vizitorët mund të përjetojnë këto shpella në thellësi rreth 80 metra nën nivelin e tokës.

## Fauna 
Banorët e shpellës përfshijnë *Trachysphaera, Folsomides, Pseudachorutes, Inotrechus, Laemostenus, Bergrothia, Ceratophysella , Hypogastrura, Pseudacherontides, Sphaeridia, Folsomia, Plutomurus , Communication ysella, Codiella, Graptoppia, Oribella , Macrocheles* dhe *Xiphocaridinella.*

## Historia 
Shpella Okatse u zbulua dhe u studiua nga një ekip speleologësh gjeorgjian, i udhëhequr nga z. Jumber Jishkarani, në fillim të viteve 1980. Ajo është pjesë e një sistemi të madh shpellash, të bashkuar nga një lumë nëntokësor. Deri tani, janë hetuar rreth 30 km të lumit, duke përfaqesuar rreth gjysmën e gjatësisë së të gjithë sistemit të shpellave.Në vitin 1985, fillua shndërrimi i shpellës në një destinacion turistik. Një vit më vonë, në vitin 1986, u vendos një rrugë për këmbësorët për rreth 1 kilometër, u ndërtuan shkallët dhe shtigjet, dhe një tunel 150 metra u hap në dalje. Fillua ndërtimi i ndërtesave përdhese dhe shpella u pajis me ndriçim të përkohshëm. Grupet e vogla turistësh filluan ta vizitojnë shpellën.

Në vitin 1990, projektin e shpellës Okatse e mbyllën për shkak të rënies së Bashkimit Sovjetik dhe mungesës së fondeve. Për disa vite, një qytetar vendas, i njohur për mendimin e tij, mbrojt një shpellën nga vandalët, duke përkujtuar këtë ngjarje me një statujë të tij dhe qenit të tij në hyrje të shpellës.

Në vitin 2007, autoritetet gjeorgjiane u kthyen në ide të shndërrimit të Shpellës Okatse në një destinacion turistik. Presidenti i Gjeorgjisë, Mikheil Saakashvili, i cili vizitoi shpellën në vitin 2010, i dha një shtysë shndërrimit të shpellës në një objekt turistik. Ai sugjeroi emrin e ri "Shpella e Prometeut", duke lidhur atë me zinxhirën e Prometeut, protagonist legjendar antik, i cili sipas legendave lokale ishte lidhur me bllofet e Khvamli dhe u torturuar vazhdimisht nga një korb.

Nën disa muajtë, shpella u rinovua dhe u rihap për vizitorët më 26 maj 2011. Kjo ndryshim shiht e përhapun turizmin në rajonin e Okatse.
majtas|parapamje|300x300px| Qendra e vizitorëve të Shpellës së Prometeut.

## Shiko gjithashtu 
* Monument Natyror i Shpellës Bgheri
* Monument natyror i shpellës Didghele
* Monument natyror i shpellës Solkota

## Referencat
Ekipi kombëtar i futbollit për femrat e Gjeorgjisë

**Ekipi kombëtar i futbollit për femra të Gjeorgjisë** përfaqëson Gjeorgjinë në futbollin ndërkombëtar.Gjeorgjia mori pjesë në grupin 7 kualifikues të Kupës së Botës për Kupën e Botës FIFA 1999 për femra,por u tërhoq pas dy ndeshjesh,kundër Jugosllavisë dhe Turqisë.Pas kësaj,Gjeorgjia nuk mori pjesë në kualifikime deri në Kampionatin Evropian të vitit 2009.Më pas,Gjeorgjia u vendos në një grup me Turqinë, Irlandën e Veriut dhe Kroacinë . Gjeorgjia përfundoi e fundit, pa pikë.

Gjeorgjia fitoi ndeshjen e saj të parë më 11 maj 2009,duke fituar 3–1 kundër Maqedonisë,dhe gjithashtu duke shënuar golin e parë në një lojë konkurruese atë vit,në një humbje ndaj Skocisë në kualifikimet për Kupën e Botës 2011.Megjithatë, ata gjithashtu vendosën një rekord të ri negativ atë vit,kualifikimi u hap me një humbje 0–15 ndaj Danimarkës.Në kualifikimet pasuese për Kampionatin Evropian 2013 dhe Kupën e Botës 2015,skuadra nuk mundi të kalonte raundin paraprak,duke u renditur e treta nga katër skuadrat në të dyja rastet.

## Rezultatet dhe ndeshjet 
Listë e rezultateve të ndeshjeve në 12 muajt e fundit,dhe çdo ndeshje e ardhshme që është planifikuar.

### 2023 
*Caps and goals accurate up to and including 7 July 2021.*

The following players have been called up to the squad in the past 12 months.

* Gjeorgjia Rezultatet dhe ndeshjet – Soccerway.com

## Stafi trajner 
### Stafi aktual i trajnerëve 
*Caps and goals accurate up to and including 7 July 2021.*

### Historia e menaxherit 
The following players have been called up to the squad in the past 12 months.

* **Teimuraz Svanadze** (20??–)

## Lojtarët 
### Skuadra aktuale 
* Lojtarët e mëposhtëm ishin pjesë e skuadrës përpara ndeshjes kualifikuese të UEFA-s për Euro 2025 për Femra kundër Lituanisë dhe Bjellorusisë më 6 dhe 9 prill 2024, respektivisht.  

### Thirrjet e fundit 
The following players have been called up to the squad in the past 12 months.

## Të dhënat 
**Lojtarët aktivë me **shkronja të zeza**,statistikat janë të sakta që nga 6 shtatori.*
 

## Rekord konkurrues 
### Kupa Botërore e FIFA-s për femra 
: **Shortet përfshijnë ndeshjet me eliminim direkt të vendosura me goditje dënimi .*

#### Grupi A 
### Kampionati UEFA për femra 
: **Shortet përfshijnë ndeshjet me eliminim direkt të vendosura me penallti.*

## Nderimet 
## Shënime 
## Shiko gjithashtu 
* Sporti në Gjeorgji
** Futbolli në Gjeorgji
*** Futbolli i femrave në Gjeorgji (vend)|Futbolli i femrave në Gjeorgji
* Ekipi kombëtar i futbollit për femra nën 20 vjeç i Gjeorgjisë
* Ekipi kombëtar i futbollit për femra nën-17 vjeç i Gjeorgjisë
* Ekipi kombëtar i futbollit për meshkuj të Gjeorgjisë

## Referime 
## Linqe te jashtme 
* Faqja zyrtare e internetit
* Profili i FIFA-s
Monokuluralizmi

**Monokulturalizmi** është politika ose procesi i mbështetjes, avokimit ose lejimit të shprehjes së kulturës së një grupi të vetëm shoqëror ose etnik. Në përgjithësi rrjedh nga besimet brenda grupit dominues se praktikat e tyre kulturore janë superiore ndaj atyre të grupeve minoritare dhe shpesh lidhet me konceptin e etnocentrizmit, i cili përfshin gjykimin e një kulture tjetër bazuar në vlerat dhe standardet e kulturës së dikujt, megjithëse kjo zakonisht është e pavërtetë nëse nacionalizmi kulturor është mbizotërues, në krahasim me etno-nacionalizmin. Ai gjithashtu mund të përfshijë procesin e asimilimit ku grupet e tjera etnike pritet të përvetësojnë kulturën dhe praktikat e grupit etnik dominues. Monokulturalizmi, në kontekstin e diversitetit kulturor, është e kundërta e multikulturalizmit.

Në vend të shtypjes së grupeve të ndryshme etnike brenda një shoqërie të caktuar, ndonjëherë monokulturalizmi manifestohet si ruajtja aktive e kulturës kombëtare të një vendi nëpërmjet përjashtimit të ndikimeve të jashtme. Japonia, Koreja e Jugut dhe Koreja e Veriut janë shembuj të kësaj forme të monokulturalizmit. Megjithatë, mund të jetë gjithashtu rezultat i faktorëve më pak të qëllimshëm si izolimi gjeografik, homogjeniteti racor historik ose izolimi politik.

## Referime
Ndarjet administrative të Gjeorgjisë (vend)

**Nënndarjet e Gjeorgjisë** janë republika autonome (gjeorgjisht: ავტონომიური რესპუბლიკა, ''avt'onomiuri resp'ublik'a* ), rajone (მხარე, *mkhare*) dhe komuna (gjeorgjisht: მუნიციპალიტეტი}}, *munitsip'alit'et'i'').

Gjeorgjia është një shtet unitar me kufij të përcaktuar me ligj që korrespondojnë me situatën e 21 dhjetorit 1991. Shteti përfshin dy republika autonome, Adjara dhe Abhazinë, ku Abhazia është jashtë kontrollit efektiv të Gjeorgjisë. Njësia autonome e ish-kohës sovjetike e Osetisë së Jugut gjithashtu nuk është aktualisht nën juridiksionin de facto të Gjeorgjisë dhe nuk ka një status kushtetues të përcaktuar përfundimtar në rregullimin territorial të vendit.

Territori i Gjeorgjisë aktualisht ndahet në gjithsej prej 69 komunash, prej të cilave 5 janë qytete me vetëqeverisje, përfshirë kryeqytetin Tbilisi, dhe 64 komuna të tjera që përfshijnë vendbanime urbane dhe rurale të grupuara në komunitete administrative brenda tyre. Komunat jashtë dy republikave autonome dhe Tbilisit janë organizuar, provizorisht, në nëntë rajone: Guria, Imereti, Kakheti, Kvemo Kartli, Mtskheta-Mtianeti, Racha-Lechkhumi and Kvemo Svaneti, Samegrelo-Zemo Svaneti, Samtskhe-Javakheti, dhe Shida Kartli. Vetë Tbilisi është ndarë në dhjetë rrethe.

## Shiko gjithashtu 
* Lista e qyteteve dhe qytezave në Gjeorgji
* Lista e komunave në Gjeorgji
* Lista e rajoneve të Gjeorgjisë sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor
* Kodet ISO 3166-2 për rajonet dhe republikat autonome të Gjeorgjisë

## Referime
Telefoni celular me parapagesë

parapamje|293x293px|Shenjë tipike që tregon se ku mund të bëhen mbushjet.
Një **pajisje celulare me parapagesë**, e njohur gjithashtu si një pajisje celulare **paguaj teksa shkon** (**PAYG**), **paguani kur flisni**, **paguani dhe shkoni**, **telefon shko** ose **telefon** **me parapagim**, është një pajisje celulare si një telefon për e cila kredia është blerë para përdorimit të shërbimit. Kredia e blerë përdoret për të paguar shërbimet e telekomunikacionit në pikën ku aksesohet ose konsumohet shërbimi. Nëse nuk ka kredi, atëherë qasja refuzohet nga rrjeti celular ose nga rrjeti inteligjent. Përdoruesit mund të mbushin kredinë e tyre në çdo kohë duke përdorur një sërë mekanizmash pagese. ("Pay-as-you-go"(paguaj teksa shkon), "PAYG", dhe terma të ngjashëm përdoren gjithashtu për shërbime të tjera jo-telekomunikuese të paguara me paradhënie.)

Metoda tjetër e faturimit (dhe ajo që zakonisht quhet kontratë celulare) është telefoni celular me pagesë, ku një përdorues lidh një kontratë afatgjatë (që zgjat 12, 18 ose 24 muaj) ose një kontratë afatshkurtër (gjithashtu zakonisht e referuar si një kontratë e përhershme ose një kontratë 30-ditore) dhe një marrëveshje faturimi me një operues të telefonisë celulare (operues i rrjetit virtual celular ose operues i rrjetit celular).

## Shiko edhe 
* Telefoni celular me kontratë

## Referime
Telefoni celular me kontratë

__NOINDEX__

**Telefoni celular me kontratë** është një telefon celular për të cilin shërbimi ofrohet me marrëveshje paraprake me një operues të rrjetit celular. Përdoruesi në këtë situatë faturohet sipas përdorimit të shërbimeve celulare në fund të çdo muaji. Zakonisht, kontrata e klientit specifikon një kufi ose një "lejim" të minutave, të mesazheve me tekst etj., dhe klienti do të faturohet me një tarifë fikse për çdo përdorim të barabartë ose më të vogël se ai lejim. Çdo përdorim mbi këtë kufi kërkon tarifa shtesë. Teorikisht, një përdorues në këtë situatë nuk ka kufi në përdorimin e shërbimeve celulare dhe, si pasojë, ka kredi të pakufizuar. Ky shërbim është më i mirë për njerëzit me të ardhura të siguruara.

Telefoni celular i shërbimit me kontratë zakonisht kërkon dy përbërës thelbësorë për ta bërë modelin "pas përdorimit" të zbatueshëm:

# **Historia e kredisë/angazhimi në kontratë.** Kjo është baza mbi të cilën ofruesi i shërbimit është në gjendje t'i besojë klientit pagesën e faturës së tij në kohën e duhur dhe të ketë pasoja ligjore në rast mospagese.
# **Mandati i shërbimit.** Shumica e ofruesve me kontratë kërkojnë që klientët të nënshkruajnë kontrata afatgjata (1–3 vite) që të angazhohen për përdorimin e shërbimit. Mosplotësimi i afatit do ta bënte klientin përgjegjës për tarifat e parakohshme të ndërprerjes. 

Vetë fatura është një përbërës i rëndësishëm i shërbimeve, i cili vepron si ambasador i ofruesit të shërbimit dhe nganjëherë si dëshmi e vetë shërbimit. Fatura duhet të jetë e lexueshme, e kuptueshme si dhe tërheqëse estetikisht që abonenti të jetë i interesuar mjaftueshëm për të parë detaje të tjera përveç shumës së faturës.

Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja janë shembuj të vendeve të sunduara nga ofruesit me kontratë, duke përfshirë AT&T, T-Mobile dhe Verizon në ShBA dhe Bell, Rogers dhe Telus në Kanada, ndër të tjera. Në ShBA një treg më i vogël është kapur nga ofruesit me parapagesë si Boost Mobile, Metro by T-Mobile, Cricket Wireless, TracFone dhe Ting, të cilët përdorin rrjetet e ofruesve me pagesë (p.sh. Cricket funksionon në rrjetin e AT&T).

Mënyra tjetër e faturimit është një telefon celular me parapagesë, ku përdoruesi paguan paraprakisht për kredi, e cila më pas konsumohet duke përdorur shërbimin e telefonisë celulare.

## Shiko edhe 
* Telefoni celular me parapagesë

## Referime
Privatësia në internet

**Privatësia në internet** përfshin të drejtën ose mandatin e privatësisë vetjake në lidhje me ruajtjen, me ri-qëllimin, me ofrimin e palëve të treta dhe me shfaqjen e informacionit që i përket vetes nëpërmjet internetit. Privatësia e internetit është një nëngrup i privatësisë së të dhënave. Shqetësimet për privatësinë janë artikuluar që në fillimet e ndarjes së kompjuterëve në shkallë të gjerë dhe kanë të bëjnë veçanërisht me mbikëqyrjen masive.

Privatësia mund të përfshijë ose informacion personalisht të identifikueshëm (PII) ose informacion jo-PII, siç është sjellja e një vizitori të faqes në një faqe interneti. PII-ja i referohet çdo informacioni që mund të përdoret për të identifikuar një individ. Për shembull, vetëm mosha dhe adresa fizike mund të identifikojnë se kush është një individ pa e zbuluar emrin e tij, pasi këta dy faktorë janë mjaft unikë për të identifikuar një person specifik në mënyrë tipike. Forma të tjera të PII-së mund të përfshijnë të dhënat e gjurmimit GPS të përdorura nga aplikacionet, pasi informacioni i udhëtimit të përditshëm dhe i rutinës mund të jetë i mjaftueshëm për të identifikuar një individ.

Është sugjeruar se "apeli i shërbimeve online është transmetimi i informacionit vetjak me qëllim". Nga ana tjetër, në esenë e tij "Vlera e privatësisë", eksperti i sigurisë Brus Shnajer thotë, "Privatësia na mbron nga abuzimet nga ata që janë në pushtet, edhe nëse nuk po bëjmë asgjë të keqe në kohën e mbikëqyrjes."

## Shiko edhe 
* Privatësia

## Referime
Qendra e lojrave LAN

__NOINDEX__
[parapamje|Në GameOn Party Planners në [Pensilvania|Pensilvani, SHBA. 8 Ekipe nga 3 shtete erdhën këtu për një turne njëditor të lojërave Xbox 360.]]
Një **qendër lojrash LAN** është një biznes ku mund të përdoret një kompjuter i lidhur përmes një LAN-i me kompjuterë të tjerë, kryesisht për qëllimin e luajtjes së lojërave kompjuterike me shumë lojtarë. Përdorimi i këtyre kompjuterëve ose këtyre konsolave të lojërave ka një tarifë, zakonisht për orë ose për minutë; ndonjëherë mund të ketë hyrje pa matje me një leje për një ditë ose për një muaj, etj. Mund të shërbejë ose jo si një kafene e zakonshme, me ushqime dhe me pije që shërbehen. Shumë qendra lojërash kanë evoluar vitet e fundit për të përfshirë gjithashtu lojërat e konsolës. Qendra të tjera ofrojnë riparim dhe këshillim kompjuteri, kompjuterë të ndërtuar me porosi, dizenjim ueb-i, klasa programimi ose kampe verore dhe shërbime të tjera të lidhura me teknologjinë.

Qendrat e lojërave LAN mund të vijnë në madhësi dhe në stile të ndryshme, nga shumë të vegjël (6-8 kompjuterë) deri te shumë të mëdhenj (400+ kompjuterë). Shumica kanë sisteme kompjuterike me pajisje të nivelit më të lartë të ndërtuar posaçërisht për lojëra kompjuterike. Klientët mund të luajnë lojëra me (ose kundër) kundërshtarë(ve) të brendshëm dhe shumica gjithashtu përfshijnë një lidhje interneti me shpejtësi të lartë për t'i lejuar klientët të luajnë lojëra edhe me kundërshtarët në rrjet (zakonisht në të njëjtën kohë). Shumica gjithashtu organizojnë një sërë ngjarjesh të veçanta si turne dhe festa LAN, disa që zgjasin gjatë gjithë natës. Një veçori tjetër tipike është aftësia për të shfletuar ueb-in dhe për të përdorur klientët e mesazheve të çastit. Shpesh këto qendra lojrash u mundësojnë klientëve mundësinë e dhënies me qira të të gjithë ose të një pjese të dyqanit për festa private LAN. Qendrat LAN zakonisht janë të zbukuruara në mënyrë të tillë që të përmirësojnë atmosferën tashmë të pranishme të lojërave, të tilla si shtimi i llambave me dritë të zezë dhe mjeteve të lojërave dhe posterave rreth qendrës. Një qendër standarde lojërash LAN do të ketë rreshta kompjuterësh pranë njëri-tjetrit me karrige kompjuteri prej lëkure të lartë.

Ka mbi 650 qendra LAN në ShBA, ndërsa 90% e qendrave LAN në botë janë në Kinë, më e madhja me mbi 1777 vende.

Është e zakonshme që qendrat e lojërave LAN të shesin lojëra që ata kanë shkarkuar tashmë për kompjuterët e tyre të brendshëm, veçanërisht MMORPG dhe shumë lojëra FPS.

## Shiko edhe 
* Video loja

## Referime
Ladaku

**Ladaku**  është një rajon i administruar nga India si një territor bashkimi  dhe përbën një pjesë lindore të rajonit më të madh të Kashmirit që ka qenë objekt i një mosmarrëveshjeje midis Indisë dhe Pakistanit që nga ajo kohë. 1947 dhe India dhe Kina që nga viti 1959.  Ladaku kufizohet me Rajonin Autonom të Tibetit në lindje, shtetin Indian të Himaçal Pradeshit në jug, si territorin e bashkimit të administruar nga Indiani të Xhamut dhe Kashmirit dhe Gilgit-Baltistanin e administruar nga Pakistani në perëndim, dhe këndi jugperëndimor i Xinjiang përtej Qafës Karakoram në veriun e largët. Ai shtrihet nga akullnaja Siachen në vargmalin Karakoram në veri deri në Himalajet e Mëdha kryesore në jug.   Fundi lindor, i përbërë nga fushat e pabanuara Aksai Çin, pretendohet nga qeveria indiane si pjesë e Ladakut, por është nën kontrollin kinez.    

Në të kaluarën, Ladaku fitoi rëndësi nga vendndodhja e tij strategjike në udhëkryqin e rrugëve të rëndësishme tregtare,  por ndërsa autoritetet kineze mbyllën kufijtë midis Rajonit Autonom të Tibetit dhe Ladakut në vitet 1960, tregtia ndërkombëtare u pakësua. Që nga viti 1974, Qeveria e Indisë ka inkurajuar me sukses turizmin në Ladakh . Meqenëse Ladakh është strategjikisht i rëndësishëm, ushtria indiane mban një prani të fortë në rajon.

Qyteti më i madh në Ladakh është Lehi, i ndjekur nga Kargili, secila prej të cilave ka seli një distrikt.  Rrethi Leh përmban luginat e lumenjve Ind, Shyok dhe Nubra . Rrethi i Kargilit përmban luginat e lumenjve Suru, Dras dhe Zanskar . Rajonet kryesore të populluara janë luginat e lumenjve, por shpatet e maleve mbështesin gjithashtu nomadët baritorë Çangpa . Grupet kryesore fetare në rajon janë myslimanët (kryesisht shiitë ) (46%), budistët (kryesisht budistët tibetianë ) (40%) dhe hindutë (12%) me 2% të mbetur nga fetë e tjera.   Ladaku është një nga rajonet më pak të populluara në Indi. Kultura dhe historia e saj janë të lidhura ngushtë me ato të Tibetit . 

Ladaku u krijua si një territor bashkimi i Indisë më 31 tetor 2019, pas miratimit të Aktit të Riorganizimit të Xhamut dhe Kashmirit. Para kësaj, ai ishte pjesë e shtetit  Xhamusë dhe Kashmirit . Ladaku është territori më i madh dhe i dyti më pak i populluar i bashkimit të Indisë.  

* Kashmiri
* Xhamu dhe Kashmiri (territori i bashkimit)
* Konflikti i Kashmirit
* India
* Pakistani

## Shënime 
## Referencat e pëmendura
Unitarizmi

**Unitarizmi** ( nga latinishtja *unitas* 'unitet, njëshmëri' ) është një degë jotrinitare e krishterimit .  Të krishterët unitarë pohojnë natyrën  të Zotit si krijuesi i vetëm dhe unik i universit,   por ai nuk është i barabartë me vetë Zotin. 

Unitarizmi u krijua për të rivendosur " krishterimin primitiv përpara se të fillonin korruptimet e mëvonshme".  Po kështu, të krishterët unitarë në përgjithësi e refuzojnë doktrinën e mëkatit origjinal .   Mjeshtëria kishtare e Unitarizmit mund të përfshijë emërtime liberale ose emërtime unitare të krishtera që janë më konservatore, me këto të fundit që njihen si unitarianë biblikë .  

Lindja e besimit unitar është afër Reformës Radikale, duke filluar pothuajse njëkohësisht midis Vllaznisë  Polake në Komonuelthin Polako-Lituanez dhe në Principatën e Transilvanisë në mesin e shekullit të 16-të;  emërtimi i parë i krishterë unitar që dihet se është shfaqur gjatë asaj kohe ishte Kisha Unitare e Transilvanisë, e themeluar nga predikuesi dhe teologu unitar Ferenc Dávid (  –1579).    Në shekullin e 17-të, shtypja e rëndë në Poloni bëri që shumë unitarianë të iknin ose të vriteshin për besimin e tyre.  ku ndodhet ende selia e sotme britanike Unitariane . 
## Besimet 
[parapamje| "Zoti është Një" ( ) dritare me xhama të njollosur në një kishë unitare në [Budapesti|Budapest, Hungari.]]

### Kristologjia 
Unitaristët ngrenë mëtimin se Triniteti, ndryshe nga unitarizmi, nuk arrin t'i përmbahet monoteizmit të rreptë. Unitarianët pohojnë se Jezusi ishte një njeri i madh dhe një profet i Zotit, ndoshta edhe një qenie e mbinatyrshme, por jo vetë Zoti.  Ata besojnë se Jezusi nuk pretendonte se ishte Zot dhe se mësimet e tij nuk sugjerojnë ekzistencën e një Zoti triuni .

Kristologjia unitare mund të ndahet sipas faktit nëse Jezusi besohet të ketë pasur një ekzistencë paranjerëzore. Të dy format pohojnë se Zoti është një qenie dhe një person dhe se Jezusi është (ose a) Biri i Perëndisë, por në përgjithësi jo vetë Perëndia. 

* Një Zot dhe njëshmëria ose uniteti i Zotit.
* Jeta dhe mësimet e Jezu Krishtit përbëjnë modelin shembullor për të jetuar jetën e dikujt.
* Arsyeja, mendimi racional, shkenca dhe filozofia bashkëjetojnë me besimin në Zot.
* Njerëzit kanë aftësinë për të ushtruar vullnetin e lirë në një mënyrë të përgjegjshme, konstruktive dhe etike me ndihmën e fesë.
* Natyra njerëzore në gjendjen e saj të tanishme nuk është as në thelb e korruptuar dhe as e shthurur (shih mëkatin fillestar ), por e aftë për të mirën dhe për të keqen, siç synoi Perëndia.
* Asnjë fe nuk mund të pretendojë një monopol absolut mbi Frymën e Shenjtë ose të vërtetën teologjike .
* Ndonëse autorët e Biblës ishin të frymëzuar nga Perëndia, ata ishin njerëz dhe prandaj i nënshtroheshin gabimeve njerëzore.
* Doktrinat tradicionale të paracaktimit, dënimit të përjetshëm dhe teoritë zëvendësuese të sakrificës dhe të kënaqësisë të Shlyerjes janë të pavlefshme sepse ato poshtërojnë karakterin e Perëndisë dhe mbulojnë natyrën dhe misionin e vërtetë të Jezu Krishtit.
Enguri

Enguri (gjuhë gjeorgjiane: ენგური,Mingrelian, Abkhaz, Rusisht: Ингури, Inguri) është një lumë në Gjeorgjinë perëndimore. Ka një gjatësi prej 213 kilometra (132 milje) dhe ka një bazë të daljes prej 4,060 kilometra katrorë (1,570 kilometra katrorë). Ai rrjedh në Ushgul në Svanetën veriperëndimore dhe kryen një rol të rëndësishëm duke siguruar energji hidroelektrike në zonën e krijuar.
majtas|parapamje| Lugina e Engurit
majtas|parapamje| Ura mbi lumin Enguri pranë bregut. Në sfond zona e Abkhazisë
majtas|parapamje| Gryka e lumit Enguri me kullën e pamjes, shtator 2018
Lumi del nga Kaukazi i lartë afër malit më të  madh e me te lartë  në Gjeorgji, Shkhara, dhe pershkon  nëpër luginat malore në veriperëndim përpara se të kthehet në jugperëndim për t'u derdhur në Detin e Zi pranë Anaklisë.

Që nga konflikti Abhazio-Gjeorgjian, Gjeorgjia dhe Abkhazia kanë trupa ushtarake të vendosura në afërsi të lumit; Rusia gjithashtu ka trupa paqeruajtëse në zonën e konfliktit. Në vend që të përkojë me marrëveshjet ndërkombëtare, një nga pikat e kalimit të ligjshmërisë është Uri Bridge që ndërtua nga të burgosurit gjermanë për më shumë se 800 metra. Ka edhe lidhje të tjera joformale përtej lumin të cilat sërish nuk e përkojnë me rregullat ndërkombëtare.

Diga e Engurit është një burim kryesor i energjisë elektrike në Gjeorgji, duke prodhuar rreth 40% të energjisë kombëtare. Me një kapacitet prej 1300 megavat, diga është një nga ndërtimet më të mëdha në Kaukaz, duke u lartësuar në 240 metra dhe me gjërësi prej 750 metrash. Me një kapacitet prej 1.1 milion metra kub uji, diga e Engurit luajnë një rol të rëndësishëm në sigurimin e furnizimit të energjisë në Gjeorgji.

## Shiko gjithashtu 
* Kufiri Abkhazi-Gjeorgji
* Mulkhura

## Referencat 
## Lidhje te jashtme 
* Die Brücke der Deutschen Eurasian Magazine
Popujt bantu

**Popujt Bantu** janë një grupim etno-gjuhësor i rreth 400 grupeve të veçanta etnike vendase afrikane që flasin gjuhët bantu . Gjuhët janë vendase në 24 vende të përhapura në një zonë të gjerë nga Afrika Qendrore në Afrikën Juglindore dhe në Afrikën Jugore .   

Ka disa qindra gjuhë Bantu. Në varësi të përkufizimit të "gjuhës" ose "dialektit", vlerësohet se ekzistojnë midis 440 dhe 680 gjuhë të ndryshme.  Numri i përgjithshëm i folësve është në qindra miliona, duke filluar nga afërsisht 350 milion në mesin e viteve 2010 (afërsisht 30% e popullsisë së Afrikës, ose afërsisht 5% e popullsisë së përgjithshme botërore ).  Rreth 60 milionë folës (2015), të ndarë në rreth 200 grupe etnike ose fisnore, gjenden vetëm në Republikën Demokratike të Kongos .

Më të mëdhatë nga grupet individuale Bantu kanë popullsi prej disa milionësh, p.sh., njerëzit e Ruandës, Tanzanisë, Ugandës, Kenias, Burundit (25 milionë), populli Baganda  i Ugandës (5.5 milionë që nga viti 2014), Shona të Zimbabvesë (17.6 milionë që nga viti 2020), zulutë e Afrikës së Jugut (14.2 milionë më 2016  ), Luba e Republikës Demokratike të Kongos (28.8 milion më 2010 ), Sukuma e Tanzanisë (10.2 milionë më 2016), Kikuyu i Kenias (8.1 milion më 2019), populli Xhosa i Afrikës Jugore (9.6 milionë më 2011) dhe Pedi i Afrikës së Jugut (7 milionë më 2018).
## Etimologjia 
djathtas|parapamje|500x500px| Harta e gjuhëve kryesore Bantu e paraqitur brenda familjes së gjuhëve Niger-Kongo, me gjuhët jo-bantu në shkallë gri.
Abantu është fjala Xhosa dhe Zulu për njerëzit. Është shumësi i fjalës 'umuntu', që do të thotë 'person' dhe bazohet në rrjedhën '--ntu', plus parashtesën e shumësit 'aba'. 

Në gjuhësi, fjala *Bantu*, për familjet gjuhësore dhe folësit e saj, është një term artificial i bazuar në termin e rindërtuar Proto-Bantu për "njerëz" . Ai u paraqit për herë të parë në akademinë moderne (si *Bâ-ntu* ) nga Wilhelm Bleek në 1857 ose 1858 dhe u popullarizua në *Gramatika Krahasuese* të 1862.  Thuhej se emri u krijua për të përfaqësuar fjalën për "njerëz" në Proto-Bantu të rindërtuar lirshëm, nga prefiksi i shumësit të klasës ''* që kategorizon "njerëzit" dhe rrënja **ntʊ̀ -'' "disa (entitet), çdo" (p.sh. Xhosa umntu "person" abantu "njerëz", zulu umuntu "person", abantu "njerëz").

## Historia 
### Origjina dhe zgjerimi 
Gjuhët bantu rrjedhin nga gjuha e rindërtuar Proto-Bantu, që vlerësohet të jetë folur rreth 4000 deri në 3000 vjet më parë në Afrikën Qendrore (zona e Kongos së sotme). Ata supozohet se u përhapën në të gjithë Afrikën Qendrore, Lindore dhe Jugore në të ashtuquajturin zgjerim Bantu, një përhapje relativisht e shpejtë duke marrë afërsisht dy mijëvjeçarë dhe dhjetëra breza njerëzor gjatë mijëvjeçarit të parë para Krishtit dhe mijëvjeçarit të parë pas Krishtit. 
parapamje| Rindërtimi i shpërndarjes së popullsive që flasin bantu.
Edikti i Nantës

parapamje| Henriku IV i Francës,
parapamje| Edikti i Nantës
**Edikti i Nantes** ( ) u nënshkrua në prill 1598 nga mbreti Henri IV dhe i dha pakicës protestante kalviniste të Francës, të njohur gjithashtu si Hygenotë, të drejta thelbësore në komb, i cili ishte kryesisht katolik .

Ndërsa mbështeste katolicizmin si fenë e vendosur dhe kërkonte rivendosjen e adhurimit katolik në vendet që kishte skaduar,  ai u dha tolerancë fetare hygenotëve protestantë, të cilët kishin bërë një luftë të gjatë dhe të përgjakshme për të drejtat e tyre në Francë. Përmbajtja kryesore ishte si më poshtë:  

* Liria e ndërgjegjes dhe e drejta për të praktikuar fenë e tyre (protestantizmi) në disa qytete dhe qyteza të caktuara në të gjithë Francën.
* E drejta për të mbajtur poste publike, duke përfshirë të drejtën për të shërbyer si gjyqtarë dhe administratorë, pa pasur nevojë të heqin dorë nga feja e tyre.
* E drejta për të patur shkollat dhe universitetet e tyre dhe për të marrë fonde nga qeveria për to.
* E drejta për të fortifikuar qytetet dhe qytezat ku jetonin për mbrojtjen e tyre.
* E drejta për të mbajtur forcat e tyre ushtarake (të njohura si "milicia hygenote"), të cilat do të paguheshin nga qeveria franceze.
* E drejta për t'u angazhuar në zanate dhe profesione të caktuara, duke përfshirë prodhimin dhe shitjen e tekstileve dhe armëve.
* E drejta për të udhëtuar lirshëm në të gjithë Francën, pa iu nënshtruar kontrolleve apo sekuestrimeve të pronës së tyre.
* E drejta për të varrosur të vdekurit e tyre në varrezat e tyre.

Edikti i Nantes ndihmoi për t'u dhënë fund luftërave fetare në Francë, të cilat ishin ndezur për dekada të tëra. Ai gjithashtu siguroi që pakica protestante në Francë të kishte një farë lirie fetare dhe politike dhe ndihmoi në krijimin e Francës si një shoqëri më tolerante dhe pluraliste. Sidoqoftë, Edikti u anulua përfundimisht nga Mbreti Luigji i XIV në 1685, duke çuar në një eksod masiv të hygenotëve nga Franca dhe në një humbje të talenteve dhe burimeve për vendin.

Në këtë dekret, Henri synonte kryesisht të promovonte unitetin civil.  Dekreti ndau unitetin civil nga feja, trajtoi disa protestantë për herë të parë si më shumë se skizmatikë dhe heretikë të thjeshtë dhe hapi një rrugë për shekularizmin dhe tolerancën. Në ofrimin e një lirie të përgjithshme të ndërgjegjes për individët, dekreti u ofroi protestantëve shumë lëshime specifike, të tilla si amnistia dhe rivendosja e të drejtave të tyre civile, duke përfshirë të drejtën për të punuar në çdo fushë, madje edhe për shtetin, dhe për të sjellë ankesa drejtpërdrejt. te mbreti. Ajo shënoi me sukses fundin e Luftërave Franceze të Fesë, të cilat kishin goditur Francën gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 16-të.

Edikti i Fontainebleau, i cili shfuqizoi Ediktin e Nantës në tetor 1685, u shpall nga Luigji XIV, nipi i Henrikut IV. Ky akt nxiti një eksod të protestantëve dhe rriti armiqësinë e kombeve protestante në kufi me Francën.
Bejkon

**Bejkoni** (ang. *bacon*) është një lloj mishi i derrit të pjekur me kripë  i bërë nga prerje të ndryshme, zakonisht nga barku ose pjesët më pak yndyrore të shpinës. Ai hahet si një pjatë anësore (veçanërisht në mëngjes ), përdoret si një përbërës qendror (p.sh., sanduiçi me proshutë, marule dhe domate (BLT) ), ose si aromatizues ose theks (si në copat e proshutës në një sallatë).

 

Mishi i kafshëve të tjera, të tilla si viçi, qengji, pula, dhia ose gjeli i detit, gjithashtu mund të pritet, të kurohet ose të përgatitet ndryshe për t'i ngjashëm me bejkonin, madje mund të quhet, për shembull, " bejkon gjeldeti ".  Një përdorim i tillë është i zakonshëm në zonat me popullsi të konsiderueshme hebreje dhe myslimane pasi të dyja fetë e ndalojnë konsumimin e mishit të derrit.  Ekzistojnë gjithashtu bejkon vegjetarian si "bejkoni i sojës".
parapamje| Një sanduiç me bejkon, marule dhe domate (BLT).
Shurup panje

**Shurupi i panjës** është një shurup i bërë nga lëngjet e pemëve të panjës . Në klimat e ftohta, këto pemë ruajnë niseshtenë në trungjet dhe rrënjët e tyre para dimrit; niseshteja më pas shndërrohet në sheqer që rritet në lëngune e pemës në fund të dimrit dhe në fillim të pranverës. Pemët e panjës shfrytëzohen duke shpuar vrima në trungjet e tyre dhe duke mbledhur lëngun e pemës, i cili përpunohet duke ngrohur për të avulluar shumë nga uji, duke lënë shurupin e përqëndruar.

Shurupi i panjës u bë fillimisht nga popujt indigjenë të Amerikës Verilindore të Veriut. Praktika u adoptua nga kolonët evropianë, të cilët gradualisht ndryshuan metodat e prodhimit. Përmirësimet teknologjike në vitet 1970 rafinuan më tej përpunimin e shurupit. Pothuajse i gjithë shurupi i panjës në botë prodhohet në Kanada dhe Shtetet e Bashkuara. Provinca kanadeze e Kebekut është prodhuesi më i madh, përgjegjës për 70% të prodhimit botëror; Eksportet kanadeze të shurupit të panjës në vitin 2016 ishin 487 milionë dollarë kanadezë (rreth 360 milionë dollarë ), me Kebekun që përbën rreth 90 për qind të këtij totali.  

Shurupi i panjës klasifikohet në bazë të ngjyrës dhe shijes së tij. Saharoza është sheqeri më i përhapur në shurupin e panjeve. Në Kanada, shurupet duhet të bëhen ekskluzivisht nga lëngu i panjës për t'u kualifikuar si shurup panje dhe gjithashtu duhet të jenë të paktën 66 për qind sheqer.  Në Shtetet e Bashkuara, një shurup duhet të bëhet pothuajse tërësisht nga lëngu i panjeve për t'u etiketuar si "panje", megjithëse shtetet si Vermont dhe Nju Jorku kanë përkufizime më kufizuese.

Shurupi i panjës përdoret shpesh si erëz për petullat, vaflat, bukën e thekur franceze, tërshërën ose qullin . Përdoret gjithashtu si një përbërës në pjekje dhe si një ëmbëlsues ose aromatizues. Ekspertët e kuzhinës kanë vlerësuar shijen e saj unike, megjithëse kimia përgjegjëse nuk është kuptuar plotësisht.