Zoroastrizmi

parapamje|250x250px|Faravahar.
**Zoroastrianizmi** është një fe iraniane dhe një nga besimet më të vjetra të organizuara në botë, bazuar në mësimet e profetit Zoroaster që flet gjuhën iraniane. Ajo ka një kozmologji dualiste të së mirës dhe së keqes brenda kornizës së një ontologjie monoteiste dhe një eskatologjie që parashikon pushtimin përfundimtar të së keqes nga e mira. Zoroastrianizmi lartëson një hyjni të pakrijuar dhe dashamirës të urtësisë të njohur si Ahura Mazda (shqip 'Zoti i Urtësisë') si qenien e tij supreme. Historikisht, veçoritë unike të Zoroastrianizmit, si monoteizmi i tij, mesianizmi, besimi në vullnetin e lirë dhe gjykimin pas vdekjes, konceptimi i parajsës, ferrit, engjëjve dhe demonëve, midis koncepteve të tjera, mund të kenë ndikuar në sisteme të tjera fetare dhe filozofike, duke përfshirë Fetë abrahamike dhe gnosticizmi, budizmi verior dhe filozofia greke.

Me rrënjë të mundshme që datojnë në mijëvjeçarin e 2-të para Krishtit, Zoroastrianizmi hyn në historinë e regjistruar rreth mesit të shekullit të 6-të pes. Ajo shërbeu si feja shtetërore e perandorive të lashta iraniane për më shumë se një mijëvjeçar (përafërsisht nga viti 600 p.e.s. deri në vitin 650 të e.s.), por ra nga shekulli i VII i e.s. si rezultat i drejtpërdrejtë i pushtimit arabo-musliman të Persisë (633–654). es), gjë që çoi në persekutimin në shkallë të gjerë të popullit Zoroastrian. Vlerësimet e fundit e vendosin numrin aktual të Zoroastrianëve në botë në maksimum rreth 110,000–120,000, me shumicën e kësaj shifre që jeton në Indi, Iran dhe Amerikën e Veriut; numri i tyre mendohet të jetë në rënie.

Tekstet më të rëndësishme të Zoroastrianizmit janë ato që gjenden brenda Avesta-s, e cila përfshin shkrimet qendrore që mendohet se janë kompozuar nga Zoroaster të njohura si *Gathas*, që përcaktojnë mësimet e Zoroasterit dhe që janë poema brenda liturgjisë së adhurimit, *Yasna* të cilat shërbejnë si bazë për adhurim. Filozofia fetare e Zoroastrit i ndau perënditë e hershme iraniane të traditës proto-indo-iraniane në emanacione të botës natyrore si *ahura* dhe *daeva*, nga të cilat kjo e fundit nuk konsiderohej e denjë për adhurim. Zoroaster shpalli se Ahura Mazda ishte krijuesi suprem, forca krijuese dhe mbështetëse e universit nëpërmjet *Ashës*, dhe se qenieve njerëzore u jepet një zgjedhje midis mbështetjes ose jo të Ahura Mazda-s, duke i bërë ata në fund të fundit përgjegjës për zgjedhjet e tyre. Megjithëse Ahura Mazda nuk ka forcë të barabartë kontestuese, *Angra Mainyu* (shpirti/mentaliteti shkatërrues), forcat e të cilit lindin nga *Aka Manah* (mendimi i keq), konsiderohet të jetë forca kryesore kundërshtare e fesë, duke qëndruar kundër *Spenta Mainyu* (shpirt krijues/ mentaliteti). Letërsia persiane e mesme e zhvilloi Angra Mainyu më tej në Ahriman, duke e çuar atë në kundërshtarin e drejtpërdrejtë të Ahura Mazda.

Për më tepër, forca jetësore që buron nga Ahura Mazda, e njohur si *Asha* (e vërteta, rendi kozmik), qëndron në kundërshtim me Druj (gënjeshtra, mashtrim). Ahura Mazda konsiderohet të jetë gjithçka e mirë pa asnjë të keqe që buron nga hyjnia. Ahura Mazda punon në *gētīg* (sfera e dukshme materiale) dhe *mēnōg* (sfera e padukshme shpirtërore dhe mendore) përmes shtatë (gjashtë kur përjashtohet Spenta Mainyu) Amesha Spentas.

## Shiko edhe 
* Zoroasteri

## Referime