Gjysmëhëna

[parapamje|Gjysmëhëna është dekoruar me ngjyra dhe është ndriçuar bukur gjatë [Ramazanit]]
parapamje|Dielli dhe Hëna (Paraqitje nga viti 1493)
[parapamje|*[Hierogamia* e Diellit dhe Hënës (Dorëshkrim nga shekulli XVI)]]
parapamje|Monedhë e Perandorit Romak Hadriani
[parapamje|[Dioskurët]]
parapamje|Stema e Ilirisë
**Gjysmëhëna** (arabisht: هلال *hilal*) është një formë e paraqitjes simbolike ose emblematike të fazave të hënës në tremujorin e parë (si "drapër" - *sickle mun*), ose me një simbol që përfaqëson vetë Hënën. Përdoret si simbol astrologjik për Hënën, dhe si simbol alkimik për argjendin. Ajo ishte gjithashtu emblema e Dianës / Artemisit, dhe kështu përfaqësonte virgjërinë. Në nderimin mërian Katolik Romak, ajo shoqërohet me Virgjëreshën Mëri. Nga përdorimi i tij si çati përfundimtare në xhamitë e epokës osmane, ajo gjithashtu është lidhur me Islamin, dhe gjysmëhëna u prezantua si simbol kapelan për kapelanët myslimanë në ushtrinë amerikane në vitin 1993.
parapamje|Selena dhe Endimioni

## Përmbledhje 
Simboli i gjysmëhënës përdoret kryesisht për të paraqitur Hënën, jo domosdoshmërisht në një fazë të veçantë hënore. Kur përdoret për të përfaqësuar një fazë të dobësimit ose zbehjes hënore, "gjysmëhëna" ose "ngritës-increscent" i referohet tremujorit të parë, ndërsa simboli që përfaqëson tremujorin e fundit në rënie quhet "zbritës-decresent".

Simboli i gjysmëhënës u përdor për një kohë të gjatë si një simbol i Hënës në astrologji, dhe si shtesë e Argjendit (si metali përkatës) në alkimi. Përdorimi astrologjik i simbolit dëshmohet në papiruset e hershëm grekë që përmbajnë horoskopë. *Në planisferën e Bianchini të* shekullit II, personifikimi i Hënës tregohet me një gjysmëhëne të bashkangjitur në kokën e saj. 

Lidhja e saj e lashtë me tandemin Ishtar/Astarte dhe Dianën ruhet në Hënë (e simbolizuar nga një gjysmëhëne) që përfaqëson parimin femëror (në krahasim me Diellin që përfaqëson parimin mashkullor), dhe çifti (Artemis-Diana duke qenë një perëndeshë e virgjër) veçanërisht virgjëria dhe dëlirësia femërore. Në traditën katolike romake, gjysmëhëna hyri në ikonografinë mëriane, nga lidhja e Mërisë me Gruan e Apokalipsit (e përshkruar me "hënën nën këmbët e saj, dhe mbi kokën e saj një kurorë prej dymbëdhjetë yjesh" në Zbulesë) Përfaqësimi më i njohur i Mërisë si Gruaja e Apokalipsit është Virgjëresha e Guadalupes.

Shën Jeronimi nga Iliria, që konsiderohej mbrojtës i ilirëve, në ikonat për nder të tij, shenjtori shfaqet me simbolikë të ndryshme: në një pozicion gjysmë të gjunjëzuar para kryqit, me gjurin e tij të djathtë në shkëmb, me një luan ku shenjtori heq një gjemb nga këmba e tij, me kapelën e një kardinali, Shkrimin e Shenjtë dhe simbolet e gjysmëhënës dhe yllit. Origjina e këtij shenjtori dhe kjo simbolikë lidhen pashmangshmërisht me ilirët. Heraldika ilire që shfaqet në mesjetë, pothuajse në mënyrë të pashmangshme, përdor të dyja këto simbole (gjysmëhënën me një yll dhe ikonën e Shën Jeronimit).
[parapamje|Vula e cilindrit [sumerian, e datuar në  para Krishtit, duke treguar perëndinë e Hënës (ulur) me një simbol të gjysmëhënës]]
Forma e gjysmëhënës përdoret për të përfaqësuar Hënën, dhe hyjninë e Hënës Nana/Sin nga një kohë e hershme, e dukshme në vulat cilindrike Akadiane që në vitin 2300 para Krishtit.

Në ikonografinë e periudhës helenistike, gjysmëhëna u bë simboli i Artemid - Diana, perëndeshë e virgjër gjuetare e lidhur me Hënën. Paraqitjet e shumta tregojnë çiftin Artemid-Diana të veshur me gjysmëhënën si pjesë e kokës së saj. Simboli i lidhur i yllit dhe gjysmëhënës ishte emblema e dinastisë Mithridates në Mbretërinë e Pontit dhe u përdor gjithashtu si emblema e Bizantit.

Kombinimi i yllit dhe gjysmëhënës paraqitet gjithashtu në Lindjen e Afërt të lashtë, që përfaqëson Hënën dhe Ishtarin (planeti Venus), shpesh të kombinuara në një treshe me diskun diellor. Ajo u trashëgua si në ikonografinë sasane ashtu edhe në atë helenistike.

Perëndesha Diana ishte e lidhur me Hënën në mitologjinë klasike. Në lidhje me këtë, bizhuteri femërore që përfaqësonin gjysmëhënat, veçanërisht diademat, u bënë të njohura në periudhën e hershme moderne. Karta tarot e " Popes " gjithashtu mban një gjysmëhënë në kokën e saj.

Gjysmëhëna mbeti në përdorim si një emblemë në Persinë Sasaniane, e përdorur si një simbol mbretëror zoroastrian ose astrologjik. Në kohën e Kryqëzatave ajo u ndërlidh me Orientin (Perandoria Bizantine dhe Levanti) dhe u përdor gjerësisht (shpesh së bashku me një yll) në vulat dhe monedhat e Kryqtarëve. Ajo u përdor si një ngarkesë heraldike në fund të shekullit XIII. Anna Notaras, vajza e *megas Douxit të* fundit të Perandorisë Bizantine Loukas Notaras, pas rënies së Kostandinopojës dhe emigrimit të saj në Itali, bëri një vulë me stemën e saj e cila përfshinte "dy luanë që mbanin mbi gjysmëhënën një kryq ose një shpatë". 

Nga përdorimi i tij në Persinë Sasaniane, gjysmëhëna gjithashtu gjeti rrugën e saj për në ikonografinë islame pas pushtimit mysliman të Persisë. Thuhet se Hazret Omeri kishte varur dy zbukurime në formë gjysmëhëne të kapura nga kryeqyteti sasanid Ctesiphon në Qabe. Gjysmëhëna duket se është miratuar si një emblemë mbi flamujt ushtarakë nga ushtritë islamike të paktën nga shekulli XIII, megjithëse konsensusi shkencor thotë se përdorimi i gjerë i gjysmëhënës në Islam zhvillohet më vonë, gjatë shekujve XIV - XV. Përdorimi i flamujve të tillë pasqyrohet në *Libro del Conoscimiento të* shekullit XIV dhe Atlasin Katalanas . Shembujt përfshijnë flamujt që i atribuohen Gabes, Tlemcen, Tunis dhe Buda,  Nubia / Dongola (dokumentuar nga Angelino Dulcert në vitin 1339) dhe Mamlukët e Egjiptit.

Moda katolike romake e përshkrimit të Madonës në këmbë ose ulur në një gjysmëhëne zhvillohet në shekullin XV.

Miratimi zyrtar i yllit dhe gjysmëhënës si simbol i shtetit osman filloi gjatë sundimit të Mustafa III (1757-1774) dhe përdorimi i tij u zyrtarizua gjatë periudhave të Abdul Hamid I (1774-1789) dhe Selim III (1789-1807). Një ''* (dekret) i vitit 1793 thotë se anijet në flotën osmane kanë atë flamur.

Muhammed Ali, i cili u bë Pasha shqiptar i Egjiptit në vitin 1805, prezantoi flamurin e parë kombëtar të Egjiptit, të kuq me tre gjysmëhëna të bardha, secila e shoqëruar nga një yll i bardhë.

Shoqërimi i gjysmëhënës me Perandorinë Osmane duket se ka rezultuar në një lidhje graduale të formës së gjysmëhënës me Islamin në shekullin XX. Gjysmëhëna e Kuqe duket se është përdorur si zëvendësim i Kryqit të Kuq qysh në Luftën Ruso-Turke të viteve 1877/8 dhe u miratua zyrtarisht vetëm në vitin 1929.

Ndërsa disa organizata islamike që nga vitet 1970 e kanë përqafuar gjysmëhënën si logon ose stemën e tyre (p.sh *Revista Crescent International'', e themeluar në vitin 1980), botimet myslimane kanë tendencë të theksojnë se interpretimi i gjysmëhënës, i përdorur historikisht në flamujt e ushtrive myslimane, si një "simbol fetar" i Islamit ishte një gabim i bërë nga "të krishterët e Evropës". Identifikimi i gjysmëhënës si një "simbol islamik" është përmendur nga James Hastings si një "gabim i zakonshëm" ndaj të cilit "edhe shkrimtarët e aprovuar mbi temat orientale" janë të prirur qysh në vitin 1928.

Gjysmëhëna mbetet në përdorim si simbol astrologjik dhe simbol astronomik që përfaqëson Hënën. Përdorimi i një gjysmëhëne të pavarur në flamuj është më pak e zakonshme sesa kombinimi i yllit dhe gjysmëhënës. Gjysmëhënat pa yje gjenden në flamurin shtetëror të Karolinës së Jugut (1861), All India Muslim League (1906-1947), flamuri i Pakistanit (1947), flamuri i Maldiveve (1965), flamuri i Organizatës së Bashkëpunimit Islamik (1981) dhe flamuri i Lëvizjes/Ushtrisë Çlirimtare të Sudanit (rreth 2002).

New Orleans quhet "Qyteti i Gjysmëhënës", dhe një gjysmëhënë (ose gjysmëhëna dhe ylli) përdoren për të përfaqësuar qytetin në emblemat zyrtare.

Gjysmëhënat, shpesh me fytyra, gjenden në stemat e shumta bashkiake moderne në Evropë, p.sh Gjermani: Bönnigheim, Dettighofen, Dogern, Jesenwang, Karstädt, Michelfeld (Angelbachtal), Waldbronn; Zvicra: Boswil, Dättlikon, Neerach (nga stema e Neuamt e shekullit XVI); Francë: Katzenthal, Mortcerf; Maltë: Qormi; Suedi: Trosa.

## Galeria 

Crescents badge of the king Henry II of France.png|Shenja gjysmëhënore e Henrit II të Francës (Château d'Écouen)
BadWaldsee Frauenbergkirche Gemälde Madonna.jpg|Madonna në gjysmëhënën, kisha Bad Waldsee (shekulli i 17-të)
Pompeo Batoni - Retrato de Dama como Diana Caçadora.jpg|*Portreti i një Zonje si Diana* me gjysmëhënën mbi kokë, nga Pompeo Batoni (vitet 1760)
Lepanto f1.jpg|Piktura e Betejës së Lepantit 1571 nga Tommaso Dolabella (rreth 1632) tregon një larmi flamujsh detarë me gjysmëhëna që i atribuohen Perandorisë Osmane.
Three_Mamelukes_with_lances_on_horseback.jpg|Lanert Mamluk, fillimi i shekullit të 16 -të (gdhendje nga Daniel Hopfer)
Laureys_a_Castro_-_A_Sea_Fight_with_Barbary_Corsairs.jpg|Një pikturë e betejës detare e shtetit barbar të Algjerit Osman, e titulluar *Një luftë në det me korsaret barbare* nga Laureys a Castro, shek. 1681
DEU Bönnigheim COA.svg|Stema e qytetit Bönnigheim - Gjermani
DEU Dettighofen COA.svg|Stema e qytetit Dettighofen - Gjermani
Wappen Dogern.png|Stema e qytetit Wappen Dogern - Gjermani
DEU Jesenwang COA.svg|Stema e qytetit Jesenwang - Gjermani
Blason ville fr Mortcerf (Seine-et-Marne).svg|Stema e qytetit Blason ville fr Mortcerf (Seine-et-Marne) - Francë
CHE Boswil COA.svg|Stema e qytetit Wappen Boswil - Zvicër
Trosa vapen.svg|Stema e qytetit Trosa - Suedi
Qormi coa.svg|Stema e qytetit Qormi - Maltë

## Shih edhe 
* Ylli
* Dielli
* Hëna
* Ylli dhe gjysmëhëna

## Referime