Arkitektura ARM

**ARM**-ja është një arkitekture me instruksione (instruction set architecture (ISA)) RISC (reduced instruction set computer) 32-bit e krijuar nga ARM Holdings.  Ishte e njohur si **Makineria RISC e avancuar**, dhe përpara kësaj si **Acorn RISC Machine**.  Arkitektura ARM është ISA 32-bit me e përdorur sipas sasisë së prodhuar.  Fillimisht u konceptua si një procesor për kompjutera personal me desktop nga Acorn Computers, një treg tashmë i zotëruar nga familja x86 e përdorur nga kompjutera te pajtueshëm me platformën IBM PC.  Thjeshtësia relative e procesorëve ARM i beri ato te përshtatshëm për aplikacione me fuqi të vogël.  Kjo i bëri ato zotërues në tregun e celularëve dhe elektronikës së ngulitur si mikroprocesore dhe microcontrollues relativisht te vegjël dhe me çmim te ulët.

Në 2007, rreth 98 % e më shumë se një bilion celulareve të shitur përdorin të paktën një procesor ARM.
Në 2009, procesorët ARM japin llogari për afërsisht 90 % të të gjithë procesorëve te ngulitur RISC 32-bit. Procesorët ARM përdoren gjerësisht në elektronikën e konsumit, duke përfshirë PDA-të, celularët, median digjitale, konzolat e lojërave që mbahen në dorë, makinave llogaritëse dhe për hard drive-t dhe router-et.

Arkitektura ARM është e licensueshme.  Kompanitë që kanë ose kanë patur licencën ARM përfshijnë Alcatel-Lucent, Apple Inc., Atmel, Broadcom, Cirrus Logic, Digital Equipment Corporation, Freescale, Intel (përmes DEC), LG, Marvell Technology Group, NEC, Nuvoton, NVIDIA, NXP (më parë e quajtur Philips), Oki, Qualcomm, Samsung, Sharp, STMicroelectronics, Symbios Logic, Texas Instruments, VLSI Technology, Yamaha dhe ZiiLABS.

Procesorët ARM krijohen nga ARM dhe të licencuarit e ARM-së.  Shembujt më të njohur të familjeve të procesorëve ARM të ARM Holdings përfshijnë ARM7, ARM9, ARM11 dhe Cortex.  Shembuj të procesorëve ARM të krijuar nga të licencuarit e rëndësishëm përfshijnë DEC StrongARM, Freescale i.MX, Marvell (më parë e quajtur Intel) XScale, Nintendo, NVIDIA Tegra, ST-Ericsson Nomadik, Qualcomm Snapdragon, dhe linjës se produkteve Texas Instruments OMAP.

## Historia 
Pasi arritën ca sukses me kompjuterin BBC Micro, Acorn Computers Ltd konsideruan si të ecnin përpara nga procesori MOS Technology 6502 relativisht i thjeshtë për të adresuar tregjet e biznesit si ai që së shpejti do zotërohej nga IBM PC, i filluar në 1981. Plani *Acorn Business Computer* (ABC) kërkonte një numër procesorësh të dytë të bëhen të punojnë me platformën BBC Micro, por procesorët si Motorola 68000 dhe National Semiconductor 32016 ishin të papërshtatshëm, dhe 6502 nuk kishte fuqi të mjaftueshme për një shpërfaqje grafike për përdoruesit.

Acorn-it do t'i duhej një arkitekture e re, pasi testoi të gjithë procesorët e disponueshëm dhe vuri re që i mungonin gjëra. Acorn-i pastaj konsideroi seriozisht projektimin e një procesori të vetin, dhe inxhinierët e tyre gjetën ca letra mbi projektin Berkeley RISC. Ata ndjenë se në qoftë se një klase studentësh te diplomuar mund të krijonin një procesor 32-bit konkurrues, atëherë Acorn nuk  do e kishte fare problem. Një udhëtim tek Western Design Center në Phoenix i tregoi inxhinierëve te Acorn-it Steve Furber dhe Sophie Wilson që nuk kishin nevojë për burime masive.

Wilson vendosi të krijonte kompletin e instruksioneve, duke shkruar një simulim te procesorit ne BBC Basic që përdorej në BBC Micro me një procesor të dyte 6502. Kjo ia mbushi mendjen inxhinierëve te Acorn-it se ishin ne rrugën e duhur. Gjithsesi, para se të shkonin më larg, do kishin nevojë për më shumë burime. Erdhi koha për Wilson-in t'i afrohej shefit ekzekutiv te Acorn-it, Hermann Hauser, dhe t'i shpjegonte çfarë ishte në përgatitje e sipër. Pasi të merrte konfirmimin, një skuadër e vogël u krijua për të zbatuar modelin e Wilson-it në hardware.

[right|parapamje|A [Conexant ARM processor used mainly in routers]]

### Makineria Acorn RISC: ARM2 
Projekti zyrtar *Makineria Acorn RISC* filloi në tetor 1983. Projektimi drejtohej nga Wilson dhe Furber, me një qellim projektimi kryesor për te arritur trajtimin e hyrjes dhe daljes se te dhënave me sa më pak vonese si MOS Technology 6502 që u përdor në projektimet ekzistuese kompjuterike te Acorn. Arkitektura e hyrjes në memorie e 6502 kishte lejuar krijuesit të prodhojnë makineri të shpejta pa përdorimin e hardware-ve të kushtueshme për hyrje direkte në memorie. VLSI prodhoi silikonin e pare ARM me 26 prill 1985&nbsp;– u njoh si ARM1 ne prill 1985. Sistemet e para te "vërteta" të prodhimit të quajtur ARM2 ishin te disponueshëm vitin pasardhës.

Aplikacioni i tij i parë praktik ishte si një procesor i dytë për BBC Micro-n, ku u përdor për të krijuar software-t e simulimit për të përfunduar punën mbi çipet mbështetëse (VIDC, IOC, MEMC) dhe të shpejtonte operimin e software-it CAD të përdorur ne krijimin e ARM2. Më pas Wilson kodoi BBC Basic në gjuhën assembly, dhe njohuritë e thella të përfituara nga projektimi i kompletit të instruksioneve lejoi kodin të bëhej shumë i dendur, duke bërë ARM BBC Basic një testim ekstremisht të mirë për çfarëdo emulatori ARM. Qëllimi origjinal i një kompjuteri të bazuar kryesisht në ARM u arrit në 1987 me daljen e Acorn Archimedes.

Kaq e madhe ishte fshehtësia rreth projektit ARM CPU sa që kur Olivetti po diskutonin për të kontrolluar një pjesë te Acorn-it në 1985, atyre nuk i treguan për skuadrën e krijimit derisa bisedimet u kryen. Ne 1992 Acorn fitoi përsëri çmimin Queen's Award for Technology për ARM.

ARM2 paraqiti një transportues te dhënash me 32-bit, një hapësire adresash me 26-bit dhe 16 regjistra me 32-bit. Kodi i programit duhet të ishte brenda 64 Mb memorie, sepse program counter-i ishte i limituar deri në 26-bit sepse 4 bit-at e pare dhe 2 te fundit të regjistrit 32-bit shërbejnë si flamuj për status. ARM2 ishte mikroprocesori më i thjeshtë i dobishëm 32-bit në të gjithë botën, me vetëm 30,000 tranzistore (krahaso  numrin e transistoreve me modelin 6 vjet më të vjetër të Motorola-s, Motorola 68000 me rreth 70,000 transistorë). Shumë prej kësaj thjeshtësie vjen ngaqë nuk ka mikrokod (që përfshin rreth një-te-katërtën deri në një-të-tretën e 68000) dhe, si shumica e CPU-ve të sotshëm, nuk përmban cache. Kjo thjeshtësi coi ne harxhimin e vogël të energjisë, duke performuar më mirë se Intel 80286. Një pasardhës, ARM3, u prodhua me cache 40 Kb, që e përmirësoi edhe më tepër performancën.

### Apple, DEC, Intel:  ARM6, StrongARM, XScale 
Rreth fundit te viteve 80, Apple Computer dhe VLSI Technology filluan te punonin me Acorn ne versione me te reja te ARM. Puna ishte aq e rëndësishme saqe Acorn krijoi një kompani te re me skuadrën e krijimit ne 1990, dhe e quajti Advanced RISC Machines Ltd.  Për këtë arsye, fjala ARM nganjëherë zgjerohet si Advanced RISC Machine ne vend te Acorn RISC Machine. Advanced RISC Machine u be ARM Ltd kur kompania prind, ARM Holdings plc, u hodh ne London Stock Exchange dhe NASDAQ ne 1998.

Puna e re Apple-ARM përfundimisht do kthehej në ARM6, fillimisht i dalë në treg në fillim të 1992. Apple përdorte ARM 610 të bazuar në ARM6, si bazë për PDA-ne Apple Newton. Në 1994, Acorn përdori ARM 610 si CPU kryesore në kompjuterët e tyre Risc PC. DEC licencoi arkitekturën ARM6 (gjë që shkaktoi konfusion sepse ato gjithashtu prodhonin mikroprocesorë Alpha) dhe prodhoi StrongARM. Ne 233&nbsp;MHz kjo CPU harxhonte vetëm 1 Watt energji (versionet e mëvonshme harxhonin shumë më pak).

### Rritje e Licencës 
Bërthama e ARM-së ka qëndruar pothuajse e njëjta në madhësi gjatë këtyre ndryshimeve.  ARM2 kishte 30.000 transistorë, ndërsa ARM6 shkoi vetëm deri në 35.000. Biznesi i ARM-së gjithmonë ka qenë te shesë IP cores, që të licencuarit i përdorin për te krijuar mikrokontrolluesit dhe CPU-të e bazuara në këtë bërthamë. Implementimi më i suksesshëm është ARM7TDMI me qindra miliona shitje.  Idea është qe Original Design Manufacturer të kombinojë bërthamën ARM me një numër pjesësh jo të detyrueshme për të prodhuar një CPU të plotë, një që të mund të ndërtohet në semiconductor fabs të vjetra dhe prapë të ketë performancë të konsiderueshme me çmim të ulët. Atmel ka qenë një qendër projektimi pararendëse në Sistemin e Ngulitur të bazuar në ARM7TDMI.

ARM licencoi rreth 1,6 bilion bërthama në 2005. Në 2005, rreth 1 bilion bërthama ARM u futen në celulare. , më shumë se 10 bilion bërthama ARM janë ndërtuar, dhe iSuppli parashikon që 5 bilion në vit do të transportohen në 2011.

Arkitektura e smartphones, personal digital assistants dhe aparaturave të tjera që mbahen në dorë është ARMv5. Procesorët XScale dhe ARM926 janë ARMv5TE, dhe tashmë janë më të shumtë në aparatura high-end se sa StrongARM, ARM9TDMI dhe ARM7TDMI te bazuar ne procesorë ARMv4, por aparaturat lower-end mund te përdorin bërthama më të vjetra me çmime më të ulëta licencimi. Procesorët ARMv6 paraqitën një hap më lartë në performancë se sa nga bërthamat standarde ARMv5, dhe janë përdorur në disa raste, por procesorët Cortex (ARMv7) tashmë sigurojnë opsione më të shpejta se te gjithë brezat e mëparshëm. Cortex-A ka objektiv procesorët e aplikacioneve, siç i nevojiten smartphone-ve që më përpara përdornin ARM9 ose ARM11. Cortex-R ka objektiv aplikacionet në kohë reale, dhe Cortex-M ka objektiv mikrokontrolluesit.

Ne 2009, disa prodhues prezantuan netbook-et bazuar në CPU me arkitekture ARM, në konkurencë direkte me netbook-et e bazuar në Intel Atom.

## Bërthamat ARM 
ARM siguron një përmbledhje te shitësve të shumtë të cilët implementojnë bërthamat ARM në projektimet e tyre (shiko 2003 Line Card). KEIL gjithashtu siguron një përmbledhje pak më të re për shitësit e procesorëve te bazuar ne ARM.

## Arkitektura 
Për një kohë të gjate ka qenë një "Manual referimi për arkitekturën ARM", duke dalluar ndërfaqet që të gjithë procesorët ARM duhet të mbajnë (si psh semantikat e udhëzimit) nga detajet e implementimit që mund të ndryshojnë.  Arkitektura ka evoluar me kalimin e kohës, dhe duke filluar me arkitekturën v7, janë përcaktuar tre "profile": "A"-ja (aplikacion), "R"-ja (ne kohe reale), dhe "M"-ja (mikrokontrollues).

Profilet lejohen të ndajnë arkitekturën.  Për shembull profili ARMv7-M është i dalluar sepse mban vetëm modën Thumb processor dhe prandaj ekzekuton instruksione Thumb2, dhe profili ARMv6-M është një nënndarje e profilit ARMv7-M (duke mbajtur më pak instruksione).

### Kompleti i instruksioneve 
Për t'a mbajtur projektimin të pastër, te thjeshtë dhe të shpejtë, implementimi origjinal i ARM-së u vendos pa mikrokod, si procesori shumë më i thjeshtë 8-bit 6502 i përdorur në mikrokompjuterat e mëparshëm Acorn.

#### Tiparet RISC 
Arkitektura ARM ka këto tipare RISC:
* Ngarkon/ruan arkitekturën.
* Nuk mbështet akses te padrejtuar në memorie (që tani mbështetet në bërthamat ARMv6, me disa përjashtime të lidhur me ngarkimin/ruajtjen e instruksioneve me shumë fjale).
* File regjistri uniformë 16 × 32-bit.
* Është rregulluar gjerësia 32 bit e instruksionit për të lehtësuar deshifrimin dhe pipelining, duke ulur dendësinë e kodit. Më vonë, "Thumb mode" rriti dendësinë e kodit.
* Më së shumti ekzekutim një-ciklik.

Për të kompensuar për projektimin e thjeshtë, krahasuar me procesorët bashkëkohor si Intel 80286 dhe Motorola 68020, disa tipare të tjera projektimi u përdoren:
* Ekzekutim i kushtezuar i shumicës se instruksioneve, duke kompensuar për mungesën e një parashikues degëzimi.
* Instruksionet aritmetike ndryshojnë kodet e kushtëzimit vetëm kur dëshirohen.
* Barrel shifter 32-bit që mund të përdoret pa ç'avantazh në performancë me shumicën e instruksioneve aritmetike dhe llogaritjeve të adresave.
* Mënyra adresimi të fuqishme me indekse.
* Një rregjister lidhjesh për thirrje të shpejtë të funksioneve.
* Nënsistem ndërprerjeje i thjeshtë por i shpejtë i nivelit të dytë të përparësisë me banka regjistri të ndryshuara.

#### Ekzekutimi i kushtezuar 
Tipari i ekzekutimit të kushtëzuar (i quajtur predication) është implementuar me një selektorë kodi kushtëzimi 4-bit (i quajtur predicate) për çdo instruksion; një nga kodet 4-bit rezervohet si "kod daljeje" për të specifikuar disa instruksione të pakushtëzuara, por pothuajse të gjithë instruksionet e zakonshme janë të kushtëzuara. Shumica e arkitekturave të CPU-ve kanë vetëm kode te kushtëzuara në instruksionet e degëzuara.

Kjo pakëson në mënyrë të konsiderueshme bit-et e kodimit te disponueshme për zhvendosje në instruksionet e aksesit në memorie, por nga ana tjetër shmang instruksionet e degëzuara gjatë gjenerimit të kodit për statement-et e vegjël "if". Shembulli standard për këtë është algoritmi Euklidian i bazuar në zbritje:

Ne gjuhen e programimit C, cikli është:

```c
while (i != j)
    {
       if (i > j)
           i -= j;
       else
           j -= i;
    }
```

Ne assembly-n e ARM-se, cikli është:

```asm
loop   CMP    Ri, Rj       ; vendos kushtin "NE" nëse (i != j),
                            ;               "GT" nëse (i > j),
                            ;            ose "LT" nëse (i < j)
        SUBGT  Ri, Ri, Rj   ; nëse "GT" (me e madhe se), i = i-j;
        SUBLT  Rj, Rj, Ri   ; nëse "LT" (me e vogle se), j = j-i;
        BNE    loop         ; nëse "NE" (jo e barabarte), atëherë cikli
```

i cili shmang degëzimet rreth pjesëzave `then` dhe `else`.
Vini re se nëse `Ri` dhe `Rj` janë te barabarta atëherë asnjë prej instruksioneve `SUB` nuk do ekzekutohet, duke optimizuar nevojën për një degëzim të kushtëzuar për të implementuar kontrollin me `while` në fillim të ciklit, për shembull nëse do ishte përdorur `SUBLE` (më e vogël ose e barabartë).

Një nga mënyrat që kodi Thumb përdor për të siguruar një kodim më të dendur është të heqë selektorin 4-bit nga instruksionet e padegëzuara.

#### Tiparet e tjera 
Procesori ARM ka gjithashtu disa tipare që shihen shumë rrallë në arkitektura të tjera RISC, siç është adresimi PC-relativ (në të vërtete, tek ARM-ja PC është një nga 16 regjistrat e saj) dhe mënyrat e adresimit pre- dhe post-increment.

Një tjetër gjë për t'u vërejtur është se ARM ka ekzistuar për një farë kohe, me kompletin e instruksioneve duke u rritur me kalimin e kohës.  Disa procesore më të hershëm ARM (para ARM7TDMI), për shembu ll, nuk kanë instruksion për të ruajtur një sasi 2-byte, pra, për to nuk është e mundur te krijojnë kod efikas qe sillet në mënyre të njëjtë me objektet e C të tipit "volatile int16_t".

#### Bashkëprocesorët 
Arkitektura siguron një mënyre jo-intrusive për të zgjeruar kompletin e instruksioneve duke përdorur "bashkëprocesoret" që mund të adresohen duke përdorur MCR, MRC, MRRC, MCRR, dhe instruksione të tjera të ngjashme. Hapësira e bashkëprocesorit ndahet logjikisht ne 16 bashkëprocesorë me numra 0 deri ne 15, ku bashkëprocesori 15 (cp15) është i rezervuar pvr disa funksione kontrolli tipike si menaxhimi i cache-ve dhe operimin e MMU (te procesorët që e kanë një të tillë).

Në aparaturat e bazuara në ARM, pajisjet periferike janë zakonisht të lidhura me procesorin duke hartuar regjistrat e tyre fizike në hapësirën e memories ARM ose në hapësirën e bashkëprocesorit ose duke lidhur një tjetër pajisje e cila pastaj lidhet me procesorin. Hyrjet ne bashkëprocesor kanë vonesë më te vogël kështu që disa periferike (për shembull kontrolluesi i ndërprerjeve XScale) janë projektuar që të jenë të arritshëm në të dy mënyrat (përmes memories dhe përmes bashkëprocesorëve).  Në raste të tjera, projektuesit e çipeve integrojnë hardware vetëm duke përdorur mekanizmin e bashkëprocesorit. Për shembull, një motor për përpunim imazhesh mund të jetë një bërthamë e vogël ARM7TDMI e kombinuar me një bashkëprocesor që ka veprime të specializuara për të mbajtur një komplet specifik primitivësh transkodimi HDTV.

### Thumb 
Për të përmirësuar dendësinë e kodit të kompiluar, procesorët nga ARM7TDMI e më pas kanë paraqitur modën **Thumb**. ("T"-ja në "TDMI" tregon tiparin Thumb.) Në këtë modë, procesori ekzekuton instruksione 16-bit. Shumica e këtyre instruksioneve Thumb 16 bit hartohen direkt me instruksionet ARM. Kursimi i hapësirës vjen duke bërë të nënkuptueshme disa madhësi të instruksioneve dhe duke limituar numrin e mundësive krahasuar me instruksionet e plota në modën ARM.

Në Thumb, kodet më të vogla të operimit kanë më pak funksionalitet.  Për shembull, vetëm degëzimet mund të jenë të kushtëzuara, dhe shumë kode operimi kanë akses të kufizuar vetëm në gjysmën e regjistrave të CPU-se. Kodet e shkurtra të operimit japin përmirësim të përgjithshëm të dendësisë së kodit, edhe pse disa veprime kërkojnë instruksione ekstra. Në situata ku gjerësia e portës së memories është më pak se 32-bit, kodet e shkurtra Thumb të operimit japin performancë në rritje në krahasim me kodin 32-bit të ARM, meqë më pak kod programi ka nevojë të ngarkohet në procesor përmes gjerësisë së vogël të memories.

Hardware-t e ngulitur, si Game Boy Advance, zakonisht kanë një sasi të vogël të RAM-it të arritshëm me një datapath të plotë 32-bit; shumica arrihet me një datapath dytësor 16-bit ose më të ngushtë. Në këtë situatë, zakonisht kodi Thumb kompilohet dhe optimizohen manualisht disa nga sektorët me më shumë punë intensive të CPU, duke përdorur instruksione ARM të plota 32-bit, duke vendosur këto instruksione më të gjera në memorie 32-bit të arritshme nga cdo bus.

Procesori i parë me një ckodues instruksionesh Thumb ishte ARM7TDMI.  Të gjithë ARM9 dhe familjet e mëvonshme, duke përfshirë XScale, kanë përmbajtur një ckodues instruksionesh Thumb.

### Instruksionet e përmirësimit të DSP 
Për të përmirësuar arkitekturën ARM për perpunim sinjalesh digjitale dhe aplikacioneve të multimedias, disa instruksione të reja iu shtuan kompletit. Këto tregohen me një "E" në emrat e arkitekturave ARMv5TE dhe ARMv5TEJ. Variantet E përfshijnë gjithashtu T, D, M, dhe I.

### Jazelle 
Jazelle është një teknikë që lejon Java Bytecode të ekzekutohet direkt në arkitekturën ARM si një gjendje (dhe komplet instruksionesh) e tretë ekzekutimi së bashku me ARM dhe Thumb-mode. Kjo gjendje tregohet me "J" në arkitekturën, dhe në emrat e bërthamave ARM9EJ-S dhe ARM7EJ-S. Mbështetja për këtë gjendje është e nevojshme duke filluar nga ARMv6 (përvec profilit ARMv7-M), edhe pse bërthamat më të reja përfshijnë vetëm një implementim të thjeshtë që nuk siguron përshpejtim hardware.

### Thumb-2 
Teknologjia **Thumb-2** u shfaq në **berthamën ARM1156**, e shpallur në 2003. Thumb-2 zgjeron kompletin e intruksioneve Thumb të limituar në 16-bit me më tepër intruksione 32-bit për t'i dhënë kompletit të instruksioneve një shkallë më të lartë. Një qëllim i caktuar për Thumb-2 është të arrijë dendësi kodi të ngjashme me atë të Thumb-it me performancë të ngjashme me atë te kompletit te instruksioneve të ARM-së në memorje 32-bit. Mund të themi se në ARMv7, ky qëllim u arrit.

Thumb-2 zgjeron kompletin e instruksioneve ARM dhe Thumb me edhe më shumë instruksione, duke përfshirë manipulimin e bit-field, degëzimeve të tabelave, dhe ekzekutimit të kushtëzuar. Një "Gjuhë Assembly e Unifikuar" (UAL) mbështet edhe brezin e instruksioneve të ARM, edhe të Thumb-2 nga i njëjti kod burim; versionet e Thumb të parë në procesorët ARMv7 janë aq të afta sa kodi ARM (duke përfshirë aftësinë për të shkruar manovruesa ndërpresish). Kjo kërkon pak kujdes, dhe përdorim të një instruksioni të ri "IT" (if-then), që lejon deri në 4 instruksione të njëpasnjëshme të ekzekutohen bazuar në një kusht të testuar. Gjatë kompilimit në kod ARM, kjo dhe injorohet, por gjatë kompilimit në Thumb-2 kjo krijon një intruksion. Per shembull:

```asm
; nqs (r0 == r1)
CMP r0, r1
ITE EQ        ; ARM: nuk është kod ... Thumb: instruksion IT
; atehere r0 = r2;
MOVEQ r0, r2  ; ARM: e kushtezuar; Thumb: kusht nepermjet ITE 'T' (atehere)
; perndryshe r0 = r3;
MOVNE r0, r3  ; ARM: e kushtezuar; Thumb: kusht nepermjet ITE 'e' (perndryshe)
; kujtoni se instruksioni MOV ne Thumb nuk ka asnje bit per te koduar "EQ" ose "NE"
```

Te gjithë çipet ARMv7 mbështesin kompletin e instruksioneve Thumb-2.
Disa çipe, si Cortex-M3, mbështesin vetëm kompletin e instruksioneve Thumb-2. Çipe të tjerë në seritë Cortex dhe ARM11 mbështesin edhe "modën me komplet instruksionesh ARM" dhe "modën me komplet instruksionesh Thumb-2".

### Mjedisi i ekzekutimit te Thumb-it (ThumbEE) 
**ThumbEE**, i njohur gjithashtu si **Thumb-2EE**, dhe i tregtuar si Jazelle RCT (Runtime Compilation Target), u shpall në 2005, dhe u shfaq për herë të parë në procesorin **Cortex-A8**. ThumbEE është një modë e katërt procesori, duke bërë ndryshime të vogla në kompletin e instruksioneve Thumb të zgjeruar nga Thumb-2. Këto ndryshime e bëjnë kompletin e instruksioneve vecanërisht të përshtatshëm për kod të krijuar gjatë ekzekutimit të programit (p.sh. nga kompilimi JIT)  në **Mjediset e menaxhuara të ekzekutimit**. ThumbEE është një objektiv për gjuhet si Limbo, Java, C#, Perl dhe Python, dhe lejon kompajlerat JIT të nxjerrë kod te kompiluar më të vogël pa ndikuar në performancë.

Tiparet e reja të ThumbEE përfshijnë kontrolle automatike të pointer-ave null në cdo instruksion ngarkimi dhe ruajtjeje, një instruksion për të kontrolluar kufijtë e array, akses në regjistrat r8-r15 (ku mbahet gjendja Jazelle/DBX Java VM), dhe instruksione speciale që thërrasin një manovrues(handler). Manovruesit janë sektorë të vegjël kodi që thërritet shpesh, zakonisht i përdorur për të implementuar një tipar të një gjuhe programimi të nivelit të lartë, si psh rezervimi i memorjes për një objekt të ri.

### Advanced SIMD (NEON) 
Shtojca **Advanced SIMD**, e tregtuar si teknologjia **NEON**, është një komplet instruksionesh SIMD i kombinuar 64- dhe 128-bit, që siguron përshpejtim të standartizuar për aplikacionet e përpunimit të medias dhe të sinjaleve. NEON mund të ekzekutojë ckodim audio-je MP3 në CPU me 10&nbsp;MHz dhe mund të ekzekutojë codec-un e të folurit GSM AMR me më pak se 13&nbsp;MHz. Ka një komplet instruksionesh të hollesishëm, file regjistrash të ndara dhe hardware ekzekutimi të pavarura. NEON mban numra të plotë 8-, 16-, 32- dhe 64-bit dhe punon në operime SIMD për të manovruar përpunimin e audios dhe videos si dhe përpunimin e grafikës dhe te lojërave. Në NEON, SIMD mban deri në 16 punë në të njëjtën kohë.

### VFP 
Teknologjia **VFP** (Vector Floating Point) është një shtojcë bashkëprocesori në arkitekturën ARM. Siguron përpunim numrash me presje me një-precision dhe dopjo-precision me pak shpenzim. VFP siguron përpunim numrash me presje të përshtatshëm për një spektrum të gjerë aplikacionesh si PDA, smartphone, kompresim dhe dekompresim zëri, grafika tre-dimensionale dhe audio digjitale, printera, dhe aplikacione automotive. Arkitektura VFP gjithashtu mund të ekzekutojë instruksione të shkurtra vektore por këto punojnë në cdo element vektor njëri pas tjetrit dhe nuk ofrojnë performancën e vërtetë të paralelizmit SIMD. Kjo modë mund të jetë akoma e dobishme në aplikacione për procesim grafikash dhe sinjalesh meqë lejon një reduktim në madhësinë e kodit.

## See also 
* AMULET – a family of asynchronous ARMs
* ARMulator, ARM Instruction Set Simulator
* ARMware, a virtual machine that emulates an ARM-based PDA.
* QEMU, a virtual machine, supports also a lot of ARM processors (armXXXX, cortex-XX, ti925t, pxa2XX, pxa270-XX, any).
* Inferno
* NXP/Philips LPC2000 ARM7TDMI-S Microcontrollers
* SkyEye simulator – an open source ARM Instruction Set Simulator
* Smartbook
* Texas Instruments OMAP – an ARM core plus DSP and application acceleration cores
* Symbian OS
* Windows CE and Windows Mobile
* iOS
* Android

## References 
## External links 
* ARM Ltd.
* ARM Documentation
* ARM architecture opcode map, for ARMv4T and ARMv5TE
* TrustZone(TM) Technology
* ARM Microcontroller Development Resources – header files, schematics, CAD files, etc..
* Arm Architecture
* ARM Instruction Set Quick Reference Card
* ARM and Thumb-2 Instruction Set Quick Reference Card
* ARM Architecture Procedure Call Standard
* Xduino project supports easy ARM programming, ARM compiler, IDE, and  Arduino syntax (only for Cortex-M3 STM32)
* ARM Processor Instruction Set Architecture
* Advanced RISC Machines, The ARM Instruction Set , a very good overview of ARM
* The ARM-THUMB Procedure Call Standard
* Install Debian on ARM on qemu
* ARM and OMAP architecture history diagram