Kryekisha e Shën Kollit

**Kryekisha e Shën Kollit** (Cattedrale di San Nicola di Mira), e njohur si *Kisha e Shën Kollit*, është kisha kryesore e eparkisë së Ungras, selia e kishës italo-shqiptare për Kalabrinë dhe Italinë kontinentale që nga viti 1919, e cila ka juridiksion mbi të gjitha famullitë e qendrave shqiptare të Italisë së Jugut që praktikojnë ritin bizantin .

E vendosur në via Mons. Giovanni Stamati në pjesën e mesme të qendrës urbane, me pamje nga Piazza Agostino Casini në një pozicion të ngritur, ku ndodhet busti i Giorgio Castriota Scanderbeg . Rektorati ndodhet në via Girolamo De Rada .

Kryekisha, e ndërtuar në shekullin e 18-të pas shkatërrimit të të mëparshmit, shquhet për gjerësinë e saj midis të gjitha kishave të tjera në zonën përreth.  

## Historia 
Më 21 dhjetor 1722 filloi puna për ndërtimin e Kryekishës, ku punonin "punëtorët neapolitanë" dhe pothuajse një vit më vonë u ndërtuan themelet. Ajo, në thelbin e saj strukturor, u përfundua në 1776 mbi rrënojat e kishës së mëparshme të ndërtuar në 1547.

Në vitin 1822 u hap për adhurim dhe u ngrit një Kryekishë, ndërsa ndërtimi kryesor përfundoi në vitinë1832. Megjithatë viti 1825 ishte viti që shënoi përfundimin strukturor të kishës.Për shtrirjen artistike nuk mund të caktohet një datë e saktë për përfundimin e punimeve, pasi edhe sot punimet me mozaik si dhe elementët dekorativë. të kishës janë ende duke u ekzekutuar.nefet qendrore dhe anësore të tempullit. Në 1829, arkitekti Paolo Anselmi përfundoi dekorimet e para të brendshme, ndërsa artistët e shkollës napolitane afreskuan qemerët; Emri i Paolo Anselmit duket qartë në nefin qendror në krye të harkut së bashku me vitin. Në vitin 1916 përfunduan të gjitha punimet me ndërtimin e kambanores.

Në vitin 1919, Kryekishës i mungonin, megjithatë, detaje të rëndësishme estetike që iu besuan arkitektit Aristide Armentano. Arkitekti zhvilloi një prospekt të parë në vitet në të cilat u krijua Eparkia e Ungras nga Papa Benedikti XV (13 shkurt 1919). Rreth vitit 1923 punimet e Armentanos përfunduan me ndërtimin e një fasade të re dhe eliminimin e kambanores.

Në vitin 1955 filloi puna për përshtatjen e hapësirës së brendshme me nevojat e kultit bizantin që përfshinte shembjen e altarëve në nefet anësore, ndërtimin e ikonostasit dhe krijimin e mozaikëve dhe pikturave murale.

## Përshkrimi 
### Fasada 
Fasada e jashtme, e rimodeluar disa herë dhe tashmë në formë neoklasike, u përfundua, projektuar nga arkitekti Armentano, në vitin 1922 . Ai është i organizuar në lartësi në dy rende të cilat shohin në nivelin poshtë gjashtë shirita pilastrash me kapitele toskane prej të cilave, qendroret, vazhdojnë përtej tablosë horizontale, në pjesën qendrore duke përfunduar me kapitelet joniane deri te pedimenti trekëndor brenda të cilit ndodhet. një dritare e rrumbullakët.

### Planimetria 
Ajo ka një plan bazilikë romaneko-barok, me tre nefet, me një absidë të madhe dhe kupolë qendrore. Ai paraqet ndërprerje stilistike për shkak të arkitektëve të ndryshëm që ndërtuan kompleksin. I pasur me mozaikë, ikona dhe afreske bizantine, ai ka bukurinë e strukturave të shenjta të krishtera lindore.

### Brendësia 
[parapamje| Naosi qendror i Kryekishës. Vini re gjethet [Dafina (bimë)|e dafinës të shpërndara në dysheme, tipike të së Shtunës së Madhe]]
parapamje| Mozaiku i Krishtit Pantokrator, vepër e J. Droboniku (1994-1996)
Vendi i shenjtë ndahet nga pjesa tjetër e kishës me ikonostasin, i pari i ndërtuar në kishë pas krijimit të eparkisë së Ungras . Duke filluar nga viti 1921, pas ngritjes së eparkisë së Ungra, më 1919, nga Papa Benedikti grek . Arkitektura romaneko-baroke e kishës, megjithëse nuk ndryshon strukturat e mureve dhe dizajnin origjinal të ndërtesës së shenjtë, i jep vetes, me hapësirat e saj të mëdha, përshtatjen me frymën dhe nevojat liturgjike të Kishës Lindore .

Kryekisha e eparkisë së Ungras, e pasur me mozaikë, paraqet Pantokratorin i cili mbulon të gjithë sipërfaqen e kupolës qendrore, d.m.th afërsisht 120&nbsp;m², e cila është e brendshme dhe nuk del nga çatia dhe ka një lartësi prej 18 metrash. I rëndësishëm është edhe mozaiku i pellgut të madh të absidës që përfaqëson Nënën e Zotit në fron, sipas llojit të Hodegetria-s, pra ajo që të çon te Biri, e rrethuar nga kryeengjëjt Gabriel dhe Mikael, Mbreti David. dhe Profeti Isaia . Në tondo lart Krishti përfaqësohet në lavdi. Mozaiku u krijua në vitin 1982 nga Prof. Augusto Ranocchi i Akademisë së Arteve të Bukura në Romë .

« ''Duke krijuar mozaikun e Nënës së Zotit, ne donim të ktheheshim në pellgun e konceptit që është vështrimi amnor i Nënës së Zotit që pret besimtarët, kur hyjnë në kishë, për t'i paraqitur me Krishtin, i cili ulet. në gjunjët e saj. Vargu i Himnit të Akathistos "Tungjatjeta, ti që u shfaqe si froni i Mbretit" synon të jetë një shpjegim dhe një interpretim i figurës, e cila gjithashtu përfaqëson Nënën e Zotit si Basilissa, Mbretëreshë. Mbreti David mban rrotullën "Nga rrënja e Isait...". në lidhje me profecinë që shpalli se Mesia do të lindte nga linja e Davidit. Profeti Isaia mban në dorë rrotullën me shkrimin "Ja, Virgjëresha do të mbetet shtatzënë dhe do të lindë një djalë..." profecia e Isaias e cila shpall ngjizjen e Virgjëreshës Mari me veprën e Frymës së Shenjtë'' . (Arkimandriti Pietro Mario Tamburi) 

Mozaiku i kapelës së Grykës së Pagëzimit, i krijuar nga piktori dhe mozaisti shqiptar Josif Droboniku, i cili krijoi mozaikun e madh të kupolës qendrore me Krishtin Pantokrator . Mozaiku i Gjykimit të Fundit, i cili dominon në derën qendrore të Kryekishës, është i të njëjtit artist shqiptar.

Në sakristinë e Kryekishës ka një dëshmi të çmuar të kishës antike mesjetare bizantine të Santa Maria delle Fonti, e përbërë nga një fragment i një afresku që përshkruan Shën Paraskeve ( shek. 12 ), së bashku me piktura të çmuara të shkollës napolitane dhe statujat prej druri të mjeshtëri e mirë.  . Dritaret e tempullit dhe të dy nefeve anësore që përshkruajnë profetët e bëjnë Kryekishën e Ungras një vend unik në Itali ku arti bizantin dhe spiritualiteti oriental plotësojnë mozaikun e çmuar të botës italo-greke shqiptare  . Në nefin qendror, sipër, ende mund të admironi pikturat napolitane dhe shkrimin përkujtimor, në latinisht, të arkitektit Paolo Anselmi.

#### Ikonostasi 
Në vitin 1955, gjatë punimeve për t'iu përshtatur nevojave të kultit bizantin, u ndërtua ikonostasi aktual. Në murin e ikonostasit, që ndan hapësirën e presbiterit nga salla, përfaqësohej cikli i jetës, vdekjes dhe ringjalljes së Krishtit.

#### Rrjedhat 
Nefet anësore të tempullit, tashmë të afreskuara nga K. Tsitlavidis, piktor maqedonas, së fundmi janë pasuruar me kanavacë nga artistët grekë T. Charalambos dhe T. Gregorio të Selanikut, të cilët respektojnë kanunet kromatike të traditës bizantine. Të vendosura në naosin në anën e majtë, gjashtë pikturat përfaqësojnë jetën e Shën Nikollës së Mirës, shenjt mbrojtës i Ungras (dhe i njëjti naos përfundon me statujën e shenjtorit). Veprat në anësin e djathtë që përfaqësojnë jetën e Jezu Krishtit janë të të njëjtëve autorë.

#### Dyertë 
Me punim artistik të dukshëm janë tre dyert prej bronzi me relieve të larta të punuara me teknikën e dyllit të humbur nga skulptori kalabrez Talarico të cilat paraqesin skenat e ungjillit.

Krijimi i fundit, dera qendrore, propozon festat e mëdha në të cilat Jezu Krishti është protagonist: Krishtlindjet, Pagëzimi, Darka e Fundit, Ringjallja, Shpallja, Paraqitja në Tempull, Shpërfytyrimi, Kryqëzimi, Ngjitja dhe Rrëshajët. .

Dera anësore në të djathtë i kushtohet Madonës, ndërsa tetë panelet e asaj në të majtë paraqesin disa nga episodet më të rëndësishme në jetën e Shën Nikollës së Mirës, që nga lindja e shenjtorit deri në shenjtërimin e tij si peshkop i Myra, nga dhënia e prikës për tri vajza të varfra kapitenit të shpëtuar nga mbytja e anijes, nga çlirimi i tre gjeneralëve të dënuar padrejtësisht me vdekje, deri te internimi, vdekja dhe marrja e fronit të Shën Nikollës në rolin e mbrojtësit të Ungras  .

## Shih edhe 
* Ungra
* Arbëreshët
* Eparhia e Ungrës
* Liturgjia bizantine
* Java e Shenjtë e Eparkisë së Ungrës

## Referime 
## Lidhjet e jashtme 
* Kisha e San Nicola di Mira (Ungra) në BeWeB - Trashëgimia kishtare në ueb