Riksdag

parapamje|Parlamenti, selia e Riksdag që nga viti 1905
**Riksdag** (   ose   ) është parlamenti dhe organi suprem vendimmarrës i Mbretërisë së Suedisë . Prej vitit 1971, Riksdag është parlament njëdhomësh me 349 anëtarë (  ), zgjedhur me metodë proporcionale. Nga viti 1994, mandatet janë të caktuara katër vjet. Zgjedhjet e fundit u zhvilluan ne vitin 2022 dhe te ardhshmet do të jenë në brenda shatorit 2026.

## Emri 
parapamje|Parlamenti i Vjetër në Riddarholmen ishte selia e Riksdag nga viti 1833 deri në vitin 1905.
[parapamje|*Kulturhuset* te Sergels torg shërbeu si seli e përkohshme për Riksdag, nga 1971 deri në 1983, gjatë punimeve për rinovimit e ndërtesës Riksdag në [Helgeandsholmen.]]
Fjala suedeze , në formën e përcaktuar , është një term i përgjithshëm për "parlament" ose "kuvend", por zakonisht përdoret vetëm për legjislaturën e Suedisë dhe disa institucione të lidhura me të.    Përveç parlamentit të Suedisë, përdoret edhe për Parlamentin e Finlandës dhe Riigikogu të Estonisë, si dhe për Reichstag (kuvendi historik gjerman) dhe  danez. Në përdorimin suedez,  zakonisht nuk shkruhet me shkronjë të madhe.   rrjedh nga rasa gjinore e fjalës , duke iu referuar pushtetit mbretëror, dhe , që do të thotë dietë ose konferencë; fjala gjermane  dhe fjala daneze  kanë të njëjtën etimologji.

## Histori 
parapamje|Përpjestimi historik i ulëseve në Riksdagun Suedez 1902–2018
Rrënjët e Riksdagut mund të gjenden në vitin 1435 në qytetin e Arbogës; megjithatë, vetëm tre nga klasat ishin ndoshta të pranishme: fisnikëria, kleri dhe qytetarët.  Ky organizim joformal u modifikua në vitin 1527 nga mbreti i parë modern suedez, Gustav I Vasa, për të përfshirë përfaqësues nga të katër klasat shoqërore: fisnikëria, kleri, qytetarët (njerëzit e thjeshtë që zotëronin prona në qytete, si tregtarët etj.), dhe fshatarët. Forma e përfaqësimit *Ständestaat* zgjati deri në vitin 1866, kur u zëvendësua nga parlamenti dydhomësh, por nuk konsiderohet parlament në kuptimin modern derisa u vendosën parimet parlamentare në sistemin politik suedez në vitin 1917.

Më 22 qershor 1866, Riksdagu vendosi të rikonstituohej si një legjislaturë dydhomëshe, e përbërë nga *Första kammaren* ose Dhoma e Parë, me 155 anëtarë dhe *Andra kammaren* ose Dhoma e Dytë me 233 anëtarë. Dhoma e Parë zgjidhej në mënyrë indirekte nga këshilltarët e qarkut dhe bashkisë/komunës, ndërsa Dhoma e Dytë zgjidhej drejtpërdrejt me votim të përgjithshëm. Kjo reformë ishte rezultat i pakënaqësive me sistemin e mëparshëm, i cili, si rrjedhojë e Revolucionit Industrial, nuk ishte më në gjendje të siguronte një përfaqësim të mjaftueshëm për segmente të mëdha të popullsisë.

Me një amendament në  Kushtetutën e 1809ës, zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1970 ishin të parat e një asambleje njëdhomëshe me 350 vende. Zgjedhjet e përgjithshme pasuese për Riksdagun njëdhomësh në vitin 1973 i dhanë qeverisë mbështetjen e vetëm 175 anëtarëve, ndërsa opozita mundi të mobilizonte një forcë të barabartë prej 175 anëtarësh. 

Pas disa rastesh kur rezultonte një barazi votash, vendimi përfundimtar duhej të përcaktohej me short. Për të shmangur çdo përsëritje të kësaj situate të paqëndrueshme, nga viti 1976 numri i vendeve në Riksdag u ul në 349.

## Fuqitë dhe struktura 
Riksdag kryen funksionet normale të një legjislature në një demokraci parlamentare: miraton ligje, ndryshon kushtetutën dhe emëron një qeveri. Në shumicën e demokracive parlamentare, kreu i shtetit ngarkon një politikan për të formuar një qeveri. Sipas Kushtetutës të miratuar në vitin 1974, kjo detyrë iu hoq mbretit dhe iu dha Kryetarit të Riksdagut. Për të bërë ndryshime në Kushtetutë, amendamentet duhet të miratohen dy herë, në dy periudha zgjedhore të njëpasnjëshme me zgjedhje të rregullta të përgjithshme të mbajtura ndërmjet tyre.

## Anëtarët 
Riksdagu përbehet nag 349 përfaqësues.

Që nga shtatori i vitit 2022, 163 ligjvënëse, ose 46.7%, janë gra. Pesë parti kanë shumicën e deputeteve femra:

Partia me pjesën më të ulët të deputeteve femra është Demokratët e Suedisë (18 nga 73, 24.7%).

Anëtarët e Riksdag-ut janë ligjvënës me kohë të plotë me një pagë bazë prej 81'400 korona suedeze në muaj, që nga 1 janari 2026. Kryetarët e komiteteve marrin 20% shtesë dhe zëvendëskryetarët marrin 15% shtesë. 

Sipas një hetimi anketues nga sociologia Jenny Hansson, anëtarët e Riksdag-ut kanë një javë pune mesatare prej 66 orësh, duke përfshirë të gjita përgjegjësitë dytësore. Hetimi i Hansson raporton më tej se anëtari mesatar fle 6.5 orë në natë. 

### Presidiumi 
Presidiumi përbëhet nga një kryetar dhe tre zëvendëskryetarë të zgjedhur për një mandat 4-vjeçar. Kryetarit nuk ka të drejtë vote, por tre zëvendëskryetarët po.

## Partitë 
Asnjë parti nuk ka fituar një shumicë absolute në Riksdag që nga viti 1968. Si pasojë, partitë politike me axhenda të ngjashme bashkëpunojnë në temat përkatëse, duke formuar qeveri koalicioni ose aleanca të tjera të formalizuara.

Deri në vitin 2019, dy blloqe kryesore ishin **Kuq-e-gjelbërit** (socialistët / të gjelbërit) dhe **Aleanca** (konservatorët / liberalët); kjo e fundit - e përbërë nga Partia e Moderuar, Liberalët, Partia e Qendrës dhe Kristian Demokratët - qeverisi Suedinë nga viti 2006 deri në 2014 (pas vitit 2010 si qeverie minoritare). Blloku Kuq-e-gjelbër u shpërbë më 26 tetor 2010, por vazhdoi të konsiderohej opozita kryesore deri në zgjedhjet e vitit 2014, pas të cilave Social Demokratët dhe Partia e Gjelbër formuan një qeveri me mbështetjen e Partisë së Majtë. 
parapamje|Brendësia e ndërtesës Riksdag
parapamje|Dhoma e dytë

## Zgjedhjet 
Të 349 anëtarët e Riksdag-ut zgjidhen në zgjedhjet e përgjithshme që mbahen çdo katër vjet. Qytetarët suedezë që mbushin 18 vjeç jo më vonë se ditën e zgjedhjeve dhe janë banorë të regjistruar, kanë të drejtë vote. Për t'u kandiduar, shtetasi duhet të ketë të drejtë vote dhe të emërohet nga një parti politike. Një minimum prej 4% të votave kombëtare nevojiten që një parti të hyjë në Riksdag, ose 12% ose më shumë brenda një zone zgjedhore. Për çdo deputet zgjidhen edhe një listë zëvendësish, ndaj zgjedhjet e jashtëzakonshme janë të rralla. Në rast të zgjedhjeve të parakohshme, anëtarët e sapozgjedhur thjesht shërbejnë pjesën e mbetur të mandatit. 

### Zonat zgjedhore dhe ndarja kombëtare e vendeve 
Sistemi zgjedhor në Suedi është proporcional . Nga 349 vendet në Riksdagun njëdhomësh, 310 janë vende të përcaktuara në zona zgjedhore, të ndara në 29 zona zgjedhore me shumëemërore në lidhje me numrin e votuesve në secilën zonë zgjedhore. 39 vendet e mbetura përdoren për të korrigjuar devijimet nga shpërndarja proporcionale kombëtare që mund të lindë gjatë ndarjes së vendeve të përcaktuara në zonat zgjedhore. Vetëm partitë që kanë marrë të paktën 4% të votave në nivel kombëtar marrin pjesë në shpërndarjen korrigjuese të vendeve. Megjithatë, një parti që ka marrë të paktën 12% të votave në një zonë zgjedhore merr pjesë në shpërndarjen e vendeve të asaj zone zgjedhore. 
## Referime