Parada e Krenarisë

**Parada e Krenarisë** ose Parada LGBT është qëndrimi pozitiv kundër diskriminimit dhe dhunës ndaj grave lesbike, homoseksualëve, biseksualëve dhe transeksualëve (LGBT) për të nxitur vetafirmimin, dinjitetin, të drejtat e barazisë, rritjen e dukshmërisë së tyre si grup social, festojnë diversitetin seksual dhe ndryshimet gjinore. Krenaria, në krahasim me turpin dhe stigmën sociale, është pikëpamja mbizotëruese që rrit më së shumti lëvizjet e të drejtave LGBT në të gjithë botën.

Në formën e marshimeve të thjeshta ose e karnavaleve, aktivitetet e Krenarisë mbahen zakonisht gjatë muajit të komunitetit LGBT, i cili varion në shtete të ndryshme, ose në ndonjë periudhë tjetër që përkujton një pikë kthese në historinë e komunitetit LGBT të një vendi, për shembull Parada e Moskës mbahet në maj për përvjetorin e dekriminalizimit të homoseksualitetit të Rusisë në 1993.

## Historia 
parapamje|254x254px|Pamje nga revolta e Stonewall
Gjatë viteve 1950 dhe 1960, në Shtetet e Bashkuara ishte një periudhë jashtëzakonisht represive ligjore dhe sociale për njerëzit e komunitetit LGBT. Në këtë kontekst, organizatat homofile amerikane si Bijat e Bilitis-it dhe Shoqëria Mattachine koordinuan disa demonstrata të lëvizjes moderne të të drejtave LGBT.

Në vitin 1968, pionieri i të drejtave të komunitetit gej dhe pjesëmarrës në fillimet e lëvizjes LGBT, Frank Kameny, përdori sloganin " Të qenët gej është mirë" (Gay is Good!)  për të luftuar stigmën shoqërore dhe ndjenjat vetjake të fajit dhe turpit.

Më 28 qershor 1969, personat homoseksualë, biseksualë, transgjinorë dhe përkrahës së tyre u revoltuan pas një bastisjeje policie në "Stonewall Inn", një bar homoseksual në rrugën 43 "Christopher" në Nju Jork. Trazirat dhe revoltat u kthyen në protestë, e cila shënoi dhe pikënisjen e lëvizjes moderne të së drejtave LGBT dhe shërbeu gjithashtu si shtysë për organizimin e marshimeve të krenarisë LGBT në një shkallë shumë më të madhe publike.

Më 2 nëntor 1969, Craig Rodwell (Kreig Roduell), partneri i tij Fred Sargeant (Fred Sarxhent), Ellen Broidy (Ellen Broidi) dhe Linda Rhodes (Linda Rodes) propozuan mbajtjen e paradës së parë të krenarisë  në Nju Jork.

28 qershori i vitit 1970 shënoi përvjetorin e parë të trazirave "Stonewall" dhe marshimin e parë Gay Pride (Parada Gej) në historinë e SHBA-së, duke mbuluar 51 blloqe në "Central Park". Marshimi mori më pak se gjysmën e kohës së planifikuar për shkak të gëzimit të madh të turmave, por edhe për shkak të kujdesit që duhej patur për të ecur nëpër qytet me parulla homoseksuale dhe shenja për përkrahjen e komunitetit. Edhe pse leja e paradës u dorëzua vetëm dy orë para fillimit të marshimit, marshuesit hasën pak rezistencë nga shikuesit dhe banorët e qytetit.
parapamje|254px|Parada e 18-të e Gay Pride në Sao Paolo të Brazilit, 2014. Në vitin 2006, u vlerësua si parada më e madhe e krenarisë në botë nga Guinness World Records me rreth 2.5 milionë pjesëmarrës.
Në të njëjtën fundjavë aktivistët homoseksualë në Bregun Perëndimor të Shteteve të Bashkuara mbajtën një marshim në Los Anxhelos dhe në San Francisko. Një ditë më parë, të shtunën, më 27 qershor 1970, parada e krenarisë ishte mbajtur dhe në Çikago.

Një vit më pas, marshimet të Gay Pride-it u zhvilluan në Boston, Dallas, Milwaukee, Londër, Paris, Berlinin Perëndimor dhe Stokholm. Në vitin 1972, qytetet pjesëmarrëse përfshinin Atlantën, Brighton, Buffalo, Detroit, Uashington DC, Miami dhe Filadelfia, si dhe San Francisko.

Në vitet 1980, ndodhi një ndryshim i madh kulturor në përkujtimet e Stonewall Riot. Organizimet e mëparshme, u zëvendësuan nga parada të udhëhequra nga elementë më të organizuar dhe më pak radikal të komunitetit homoseksual. Marshimet filluan të hiqnin "Çlirimin" dhe "Lirinë" nga slloganet e tyre nën presionin e anëtarëve më konservatorë të komunitetit, duke i zëvendësuar ata me filozofinë e "Krenarisë Gej".

Në vitet pasuese, Presidenti Bill Clinton shpalli qershorin "Muajin e Krenarisë për Gej dhe Lesbike" më 11 qershor 1999 dhe në vitin 2000. Më pas, në vitet 2009 - 2016, paradat filluan të mbahen rregullisht në muajin qershor, pasi Presidenti Barack Obama deklaroi sërish muajin qershor si muaj të krenarisë

## Parada e Krenarisë në Shqipëri 
Në Shqipëri edicioni i parë i Paradës së Krenarisë u organizua në vitin 2012 dhe që prej atëhere mbahet çdo vit rreth datës 17 maj (Ditës Ndërkombëtare kundër homofobisë, bifobisë dhe transfobisë) ose javën pasuese. Ndërsa në Kosovë që prej vitit 2017, Parada e Krenarisë mbahet në muajin tetor.

## Referime