Historia demografike e Kosovës

djathtas|parapamje|Shpërndarja etnike e shqiptarëve, *Atlasi historik*, Nju Jork, 1911
Ky artikull përfshin informacione mbi **historinë demografike** të Kosovës.

## Parahistoria 
Dardanët ( /ˈ d ɑːr d ə n aɪ / ) ishin një fis paleo-ballkanik, i cili jetonte në një rajon që u quajt Dardania pas vendosjes së tyre atje.   Pjesët lindore të rajonit ishin në zonën e kontaktit trako-ili.. Në kërkimet arkeologjike, emrat ilirë mbizotërojnë në Dardaninë perëndimore (Kosova e sotme), dhe herë pas here shfaqen në Dardaninë lindore (Serbia e sotme juglindore), ndërsa emrat trakë gjenden në pjesët lindore, por mungojnë në atë perëndimore. Kështu, identifikimi i tyre qoftë si fis ilir apo thrakas ka qenë objekt debati; Marrëdhënia etnogjuhësore midis dy grupeve është kryesisht e pasigurt dhe e debatuar edhe vetë.   Përputhja e emrave ilirë, duke përfshirë edhe ata të elitës sunduese, në Dardani me ata të ilirëve të jugut sugjeron një "thrakizim" të pjesëve të Dardanisë.   Straboni në gjeografinë e tij i përmend ata si një nga tre popujt më të fortë ilirë, dy të tjerët janë Ardianët dhe Autariatët.  

## Antikiteti romak 
Pas pushtimit romak të Ilirisë, romakët kolonizuan dhe themeluan disa qytete në rajon, si Ulpiana, Theranda dhe Vicianum,  më vonë duke e përfshirë në provincën romake të Ilirikut në vitin 59 pes. Më pas, ajo u bë pjesë e Moesia Superior në vitin 87 pes. Rajoni u ekspozua ndaj një numri në rritje të sulmeve 'barbare' nga shekulli i IV pes e tutje, duke kulmuar me shpërnguljet sllave të shekujve VI dhe VII. Arkeologjikisht, mesjeta e hershme përfaqëson një ndërprerje në të dhënat materiale.  Rënia e gjetjeve materiale korrespondon me efektet që murtaja e Justinianit ndoshta ka pasur në të gjithë Ballkanin pasi miliona njerëz vdiqën dhe shumë rajone u shpopulluan. Rënia e popullsisë në Ballkan ndikoi pjesërisht në shpërnguljet sllave që pasuan në shekujt e ardhshëm. 

## Mesjeta e hershme 
Rajoni kishte qenë pjesë e romakëve dhe bizantit derisa u zhvilluan sulmet e para të mëdha sllave në mesin e mbretërimit të Justinianit. Në vitet 547 dhe 548 sllavët pushtuan territorin e Kosovës moderne, dhe më pas arritën deri në Durrës në bregdetin verior shqiptar dhe arritën deri në Greqi. 

Megjithëse Ballkani ishte bastisur nga fiset sllave, vendosja dhe fuqia e hershme sllave në Kosovë nuk ishte e madhe,  derisa rajoni më vonë u zhyt në Perandorinë Bullgare në vitet 850, ku krishterimi dhe kultura bizantine-sllave u çimentua. Kjo epokë paraqet formimin e shumicës së toponimeve sllave në Kosovë të cilat pasqyrojnë zhvillimin e vjetër bullgar.  Goranët në Kosovë përfaqësojnë popullsinë e fundit në Kosovë që ende flet një dialekt bullgar/maqedonas. 

Pas rënies së Perandorisë Bullgare, Rajoni u bë më vonë përsëri pjesë e Perandorisë Bizantine pasi perandoria u rivendos plotësisht dhe do të qëndronte nën sundimin bizantin për gati dy shekuj pas kësaj  deri më vonë kur Princi i Madh serb Stefan Nemanja, i cili e kishte zgjeruar perandorinë e tij në jug dhe në Kosovë e pushtoi në fund të shekullit të 12-të. 

Sipas studiuesve serbë, edhe pse shqiptarët jetonin midis liqenit të Shkodrës dhe lumit Devoll në vitet 1100, shpërngulja e shqiptarëve në fushat e RRafshin e Dukagjinit  filloi në fund të shekullit në fjalë.  Disa nga shqiptarët e ardhur u asimiluan nga serbët dhe malazezët. 

Sipas historianit Noel Malcolm, gjuhët vllaho - rumune dhe arumune e kanë origjinën në rajon nga ilirët dhe trakët e romanizuar  e cila ishte një zonë kontakti midis gjuhës shqipe dhe rumune  

Toponimet vllaho - rumune dhe arumune janë të pranishme në zonat përreth, si Surdul në Serbinë Jugore. Donji Katun, Gornji Katun, Katun (Aleksinac) Katun (Vranje) në Serbinë Jugore, Katun, Pljevlja, Katun Božički dhe Katun Nahija në Mal të Zi . Katun është një stil jetese i lidhur me njerëzit e romancës lindore . Katun do të thotë 'fshat' në gjuhën shqipe, arumune dhe rumune.

Kur Stefan Deçani themeloi manastirin e tij të Deçanit në vitin 1330, ai iu referua 'fshatrave dhe katuneve të vllehëve dhe shqiptarëve' në zonën e Drinit të Bardhë.  Mbreti Stefan Deçani i dha manastirit të Deçanit tokë kullotë së bashku me katunët vllahë dhe shqiptarë përreth lumenjve Drin dhe Lim, nga të cilët duhej të mbanin kripë dhe të siguronin punë bujkrobërie për manastirin. 

Kodi i Dushanit përfshinte një ndalim të martesave ndërmjet serbëve dhe vllehëve  

Mbrojtja e fshatarëve sllavë me Kodin e Dushanit detyroi shumë vlleh të shpërngulen nga Serbia.

Disa emra personalë shqiptarë dhe emra vendesh shfaqen në pjesë të ndryshme të Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut në shekullin e 13-të, emri i parë i identifikueshëm shqiptar që u shfaq në Kosovë, i dëshmuar në një deklaratë të vitit 1253 nga serb *Knez* Miroslav.  Një popullsi e vjetër shqiptare jetonte në rajon para periudhës osmane   

## Shekujt 9-13 
### Sundimi bullgar 
Midis viteve 830 dhe rreth 1015 rajoni ishte bullgar. Sipas Richard J. Crampton, zhvillimi i shkrim-leximit të kishës së vjetër sllave gjatë shekullit të 10-të pati efektin e parandalimit të asimilimit të sllavëve të jugut në kulturën bizantine, gjë që promovoi formimin e një identiteti të veçantë bullgar në atë zonë.  Më pas ajo iu dorëzua Perandorisë Bizantine si një provincë e quajtur Bullgaria Bizantine .

### Sundimi bizantin 
Në vitin 1072 në këtë zonë u ngrit një rebelim i pasuksesshëm i udhëhequr nga pronari vendas bullgar Georgi Voiteh dhe në vitin 1072 në Prizren ai u kurorëzua "Car i Bullgarisë". Në fund të shekullit të 11-të, domenet bizantine në Ballkan u bënë një arenë armiqësish të ashpra. Në fund të shekullit të 12-të, zyrtarisht Bizanti ishte ende sovran. Shpërbërja e Bizantit ishte e plotë kur në vitin 1204 Kryqëzata e Katërt pushtoi Kostandinopojën.

## Mesjeta e vonë 
Krisobullët që lidhen me të drejtat tatimore për manastiret ortodokse përbëjnë shumicën dërrmuese të burimeve ekzistuese për demografinë e disponueshme të Kosovës në shekullin e 14-të. Krisobullët e Deçanit (1321–31) të mbretit serb Stefan Deçanski përmbajnë një listë të detajuar të pronave dhe të drejtave bujqësore të taksave që manastiri ortodoks serb i Manastiri i Deçanit mbante mbi vendbanimet dhe komunitetet e ndryshme në një zonë që shtrihej nga Serbia jugore (Sanxhaku modern). Kosova, Mali i Zi dhe pjesë të Shqipërisë veriore . Krisobullët u nënshkruan nga mbreti Stefan Urosh III, i cili konfirmoi të drejtat ekzistuese dhe i dha të reja manastirit.  Krizobullët listuan se Manastiri Deçanit kishte të drejta bujqësore tatimore mbi 2097 familje meropsi (bujq-bujqër të varur), 266 familje vllahe (komunitete baritore) dhe 69 *sokalniki* (mjeshtrit).  Në mesin e vendbanimeve mbi të cilat Deçani kishte të drejta tatimore në Kosovën e sotme, gjenden serbët që jetojnë përkrah shqiptarëve dhe vllehëve. Në krisobulën e artë të Stefan Dushanit (1348) gjithsej nëntë fshatra shqiptare përmenden në rrethinën e Prizrenit në mesin e komuniteteve që kishin detyrime tatimore.   Gjatë kësaj periudhe, tek një pjesë e shqiptarëve duket se ka ndodhur një shkallë serbizimi dhe konvertimi në ortodoksinë serbe. 

Regjistrimi i taksave kadastrale osmane (defter) i vitit 1455 në rrethin e Brankoviqit (defter Vuk-ili) është një nga regjistrat tatimorë osmanë më të vjetër në Ballkan. Rrethi i Brankoviqit në kohën e defterit përfshinte pjesë të Serbisë qendrore (rrethi i sotëm i Toplicës dhe rajoni historik i Rashkës), një pjesë të Malit të Zi verilindor dhe pjesë të Kosovës lindore (rrafshin e Kosovës).

* 480 fshatra,
* 13,693 meshkuj të rritur,
* 12,985 banesa,
* 14.087 kryefamiljarë (480 të veja dhe 13.607 meshkuj të rritur).

Studiuesit jugosllavë dhe serbë që përkthejnë defterin, duke arritur në përfundimin se: 

* 13,000 banesa të pranishme në të 480 fshatrat dhe qytetet
* 75 banesa në 34 fshatra
* 46 banesa në 23 fshatra
* 17 banesa në 10 fshatra
* 5 në Laushë, Viçitrin
* 1 banesë në Viçitrin

Nga të gjithë emrat e përmendur në këtë regjistrim, të kryer nga osmanët në vitin 1455, në një pjesë të Kosovës Lindore, 96,3% e emrave ishin me origjinë sllave, 1,90% me origjinë romake, 1,56% me origjinë të pasigurt, 0,26% me origjinë shqiptare, 0,25% me origjinë greke etj. Studiuesit serbë konsiderojnë se defteri tregon një popullsi vendase me shumicë dërrmuese serbe. Madgearu në vend të kësaj argumenton se seria e defterëve nga viti 1455 e tutje "tregon se Kosova... ishte një mozaik i fshatrave serbe dhe shqiptare", ndërsa Prishtina dhe Prizreni kishin tashmë popullsi të konsiderueshme myslimane shqiptare, dhe se i njëjti defter i vitit 1455 tregon praninë e shqiptarëve në Tetovë  Ky interpretim i shtetasve që jetojnë atje është i paqartë dhe i pasigurt për të përcaktuar në fakt serbët, shqiptarët, bullgarët, grekët, hebrenjtë dhe kroatët që kanë jetuar në Kosovë në vitin 1455 për arsye se osmanët nuk kanë kryer asnjëherë regjistrime të popullsisë në bazë të kombësisë. ose gjuhës. Të dhënat tatimore kadastrale osmane përmendin vetëm fenë e banorëve në Kosovë dhe jo nacionalitetet.  Saktësia dhe qëndrueshmëria e regjistrimit është vënë në dyshim siç tregohet në shembullin e Janjevës (një fshat kryesisht katolik kroat në Kosovën lindore) e cila sipas leximit të regjistrit kishte vetëm një familje kroate. 

Duke qenë se defterët regjistronin vetëm mbajtësit e timareve dhe fermerët e varur, grupet që shoqërisht nuk bënin pjesë në asnjërën nga këto dy klasa nuk përfshiheshin në defter. Kjo është me shumë mundësi arsyeja që vllehët (si një kategori shoqërore që nuk bënte pjesë në hierarkinë feudale osmane) nuk u regjistruan në rajonin që mbulonte defteri.

## Shekulli i 16-të 
### 1520–1535 
* Viçitrina: 19.614 amvisëri
** të krishterët
** 700 familje myslimane (3.5%)
* Prizreni
** të krishterët
** 359 familje myslimane (2%)

### 1591 
Defter osman nga viti 1591: 

* Prizreni&nbsp;– Shumica e krishterë, pakicë e rëndësishme myslimane
* Gora&nbsp;– Nuk regjistrohen kombësi. vetëm përkatësitë fetare të banorëve.
* Opoje&nbsp;– Shumica e krishterë, pakicë e rëndësishme myslimane

## Shekujt 17-18 
Në shekullin e 17-të në pjesë të rajonit të Kosovës Perëndimore duket se flitej shqip, ndërsa rajoni lindor fliste sllavisht.  

Peshkopi katolik Pjetër Mazreku vuri në dukje në vitin 1624 se katolikët e Prizrenit ishin 200, serbët (ortodoksë) 600 dhe myslimanët, pothuajse të gjithë shqiptarë, numëronin 12,000  Në veprën e tij të vitit 1662, udhëtari osman Evlija Çelebi vuri në dukje se banorët të Vushtrrisë ishin kryesisht shqiptarë.  Sipas Evlija Çelebiut, Kosova perëndimore dhe qendrore ishte e banuar me shqiptarë 

Një ambasadë angleze në Stamboll në vitin 1690 raportoi se austriakët kishin kontaktuar me 20,000 shqiptarë në Kosovë që kishin kthyer armët kundër turqve 

Johann Georg von Hahn vuri në dukje se popullsia shqiptare në Kosovë në vitin 1689 kishte dalë në anën e austrisë kundër turqve 

Grupe të rëndësishme të popullsive shqiptare jetonin në Kosovë, veçanërisht në perëndim dhe qendër para dhe pas pushtimit të Habsburgëve të viteve 1689-1690.   Për shkak të luftërave osmane-habsburge dhe pasojave të tyre, disa shqiptarë nga Shqipëria veriore bashkëkohore dhe Kosova Perëndimore u vendosën brenda zonës së gjerë të Kosovës në gjysmën e dytë të shekullit të 18-të, ndonjëherë të nxitur nga autoritetet osmane.  

Persekutimet e njëpasnjëshme të serbëve nga osmanët në Ballkanin jugor rezultuan në migrime në zonat nën kontrollin e monarkisë Hapsburge, veçanërisht gjatë Luftës së Madhe Turke të viteve 1683-1699.  Gjatë asaj lufte midis osmanëve dhe habsburgëve, ajo çoi në arratisjen e një numri të konsiderueshëm shqiptarësh dhe serbësh që kishin qëndruar në anën e Austrisë, nga brenda dhe jashtë Kosovës, në Vojvodinën e kontrolluar nga Austria dhe në kufirin ushtarak .&nbsp;– Patriarku Arsenije III, një nga refugjatët, i referohej 30,000 ose 40,000 shpirtrave, por një burim monastik shumë më i vonë i referohej 37,000 familjeve. Historianët serbë e kanë përdorur këtë burim të dytë për të folur për një migrim të madh të serbëve . Luftërat e viteve 1717–1738 çuan në një eksod të dytë të refugjatëve (shqiptarë dhe serbë) nga brenda dhe jashtë Kosovës, së bashku me reprezaljet, skllavërimin dhe dëbimin e një numri shqiptarësh dhe serbësh nga osmanët fitimtarë. 

Sipas Noel Malcolm, dëshmitë historike nuk mbështesin një eksod masiv të serbëve në vitin 1690 dhe as një vendbanim masiv të dhunshëm të shqiptarëve  

Nëse popullsia serbe u shterua në vitin 1690, duket sikur ajo duhet të jetë zëvendësuar me hyrje të serbëve nga zona të tjera  Migrime të tilla serbe në Kosovë kanë ndodhur pas vitit 1690 me kalimin e kohës, nga shumë zona të ndryshme.  Përveç kësaj, autoritetet osmane filluan një fushatë të gjerë të islamizimit të sllavëve vendas që mbetën në Kosovë gjatë kësaj kohe. Në rajonin e Gorës, islamizimi i detyruar i popullsisë vendase sllave pa shfaqjen e një grupi të veçantë etnik të islamizuar sllav të njohur si populli goran.

Sipas Noel Malcolm, shqiptarët që u detyruan dhe u zhvendosën nga osmanët ishin kryesisht fisi katolik Kelmendi nga malet e Shqipërisë së Veriut që ishin rebeluar dhe kishin kryer bastisje kundër osmanëve. Si pasojë, osmanët i vendosën me forcë në fusha për t'i kontrolluar më mirë. Shumë nga këto familje u kthyen në Shqipërinë e Veriut, ndërsa disa qëndruan. 

## Shekulli 19 
djathtas|parapamje| Harta etnografike e Ballkanit (detaj), *Atlas Général Vidal-Lablache*, Paris, 1913.
Kosova ishte pjesë e Vilajetit të Kosovës, i cili përfshinte Kosovën, pjesë të Maqedonisë veriore dhe veriperëndimore, pjesë të Malit të Zi modern lindor dhe një pjesë të madhe të rajonit të Sanxhakut . Të dhënat e shekullit 19 për Vilajetin e Kosovës priren të jenë mjaft kontradiktore, duke u dhënë herë epërsi numerike herë shqiptarëve e ndonjëherë serbëve. Statistikat osmane konsiderohen si jo të besueshme, pasi perandoria numëronte qytetarët e saj sipas fesë dhe jo kombësisë, duke përdorur të dhënat e lindjeve dhe jo anketat e individëve.

Një hartë e botuar nga etnografi francez G. Lejean  në vitin 1861 tregon se shqiptarët jetonin në rreth 57% të Vilajetit të Kosovës ndërsa një hartë e ngjashme, e botuar nga udhëtarët britanikë G.M. Mackenzie dhe A.P. Irby  në vitin 1876, J. Hahn  e botuar në vitin 1899 vlerëson popullsinë e Vilajetit të Kosovës :

* 349,350

prej të cilave nuk përmendet përkatësia kombëtare sipas burimit

Gjatë dhe pas Luftës Serbo-Otomane tëviteve 1876–78, midis 30,000 dhe 70,000 myslimanëve, kryesisht shqiptarë, u dëbuan nga ushtria serbe nga Sanxhaku i Nishit (që ndodhet në veri-lindje të Kosovës bashkëkohore) dhe u larguan në Vilajetin e Kosovës .      Serbët nga rajoni i Llapit u shpërngulën në Serbi gjatë dhe pas luftës së vitit 1876 dhe refugjatët shqiptarë të ardhur (*muhaxhirë*) ripopulluan fshatrat e tyre.  Përveç rajonit të Llapit, një numër i konsiderueshëm refugjatësh shqiptarë u zhvendosën në pjesë të tjera të Kosovës veriore krahas kufirit të ri osmano-serb.   Shumica e refugjatëve shqiptarë u zhvendosën në mbi 30 vendbanime të mëdha rurale në Kosovën qendrore dhe juglindore.   Shumë refugjatë gjithashtu u shpërndanë dhe u vendosën në qendrat urbane që rritën ndjeshëm popullsinë e tyre.    Diplomatët perëndimorë që raportuan në vitin 1878 e vendosën numrin e familjeve të refugjatëve në 60,000 familje në Maqedoni, me 60-70,000 refugjatë nga Serbia të shpërndara brenda Vilajetit të Kosovës. 

Në periudhën e vonë osmane, Vilajeti i Kosovës përmbante një popullsi të larmishme të shqiptarëve myslimanë dhe serbëve ortodoksë, e cila ishte e ndarë sipas vijave fetare dhe etnike. 

Shqiptarët myslimanë përbënin shumicën e popullsisë në Vilajetin e Kosovës që përfshinte një pjesë të rëndësishme të klasave urbane-profesionale dhe pronare të qyteteve të mëdha.  Kosova perëndimore përbëhej nga 50.000 banorë dhe një zonë e dominuar nga sistemi fisnor shqiptar me 600 shqiptarë që vdisnin çdo vit nga gjakmarrja.  Malësia e Gjakovës përmbante 8 fise që ishin kryesisht myslimanë dhe në zonën e Lumës afër Prizrenit kishte 5 fise, kryesisht myslimanë.  Popullsia e zonave fisnore përbëhej nga malësorë kosovarë.  Refugjatët çerkezë të ardhur nga Rusia u zhvendosën nga autoritetet osmane brenda Vilajetit të Kosovës në vitin 1864, duke numëruar rreth 6,000 njerëz deri në vitet 1890.  Disa mijëra arumunë banonin në Vilajetin e Kosovës.

Të dhënat provinciale osmane për vitin 1887 vlerësojnë se shqiptarët përbënin më shumë se gjysmën e popullsisë së Vilajetit të Kosovës të përqendruar në sanxhaqet e Pejës, Prizrenit dhe Prishtinës.  Në sanxhaqet e Jenipazarit, Tashligjes dhe Shküpit, shqiptarët përbënin një pjesë më të vogël të popullsisë. 

Shënim: Territori i Vilajetit të Kosovës ishte krejt ndryshe nga Kosova e sotme.

## Fillimi i shekullit të 20-të 
parapamje| Përbërja etnike e Kosovës në vitin 1911
Studiuesi gjerman Gustav Weigand dha këto të dhëna statistikore për popullsinë e Kosovës,  bazuar në situatën e paraluftës në Kosovë në vitin 1912:

* Rrethi i Prishtinës : 53 *%* shqiptarë, *37 %* serbë
* Rrethi i Prizrenit : *63%* shqiptarë, *36%* serbë
* Rrethi i Viçitrinës : *90%* shqiptarë, *10%* serbë
* Rrethi i Ferizajt : *70%* shqiptarë, *30%* serbë
* Rrethi i Gjilanit : *75%* shqiptarë, *23%* serbë
* Rrethi i Mitrovicës : *60%* serbë, *40%* shqiptarë

Dukagjini me qytetin e Gjakovës përkufizohet më tej si pothuajse ekskluzivisht shqiptare nga Weigand.  Duke cituar burime serbe, Noel Malcolm gjithashtu thekson se në vitin 1912 kur Kosova ra nën kontrollin serb, "popullsia ortodokse serbe [ishte] në më pak se 25%" e gjithë popullsisë së Kosovës. 

Duke filluar nga viti 1912, Mali i Zi filloi përpjekjet e tij për kolonizim dhe miratoi një ligj për procesin gjatë vitit 1914 që synonte shpronësimin e 55,000 hektarëve tokë shqiptare dhe transferimin e saj tek 5,000 kolonët malazezë.  Një kolonizim serb i Kosovës ndodhi gjatë Luftërave Ballkanike.  Serbia ndërmori masa për kolonizim duke miratuar një dekret që synonte kolonistët brenda "zonave të sapoçliruara" që u ofronte familjeve 9 hektarë tokë.    Kosova ishte një zonë ku serbët nuk ishin popullatë shumicë dhe shteti kërkonte ndryshime demografike në ato zona përmes reformës së tokës dhe politikës së kolonizimit.  Një dekret i ri i nxjerrë në vitin 1919 dhe më vonë në vitin 1920 rifilloi procesin e kolonizimit në vendet ku jetonin shqiptarët në Kosovë dhe në Maqedoninë e Vardarit. 

### Regjistrimi i vitit 1921 
djathtas|parapamje|300x300px| Harta etnografike e Evropës në vitin 1922, C.S. Hammond & Co.
djathtas|parapamje|300x300px| Shpërndarja e racave në Gadishullin Ballkanik dhe Azinë e Vogël në 1923, William R. Shepherd Atlas

* Regjistrimi i popullsisë së Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve të vitit 1921 për territoret që përfshijnë Kosovën e sotme numëronte 439,010 banorë:

: Sipas fesë:
* Muslimanët : 329,502 ( *75.1%* )
* Serbët ortodoksë lindorë : 93,203 ( *21.2%* )
* Katolikët romakë: 15,785 ( *3.6%* )
* Hebrenj : 427
* Katolikët grekë : 26

: Sipas gjuhës amtare:
* Shqip : 288,907 ( *65.8%* )
* Serbe ose kroate : 114,095 ( *26.0%* )
* Turqisht : 27,915 ( *6.4%* )
* Rumanisht -Cincarian ( Arumune ): 402
* Sllovenisht : 184
* gjermanisht : 30
* Hungarisht : 12

Në regjistrimin e popullsisë jugosllave të vitit 1921, shqiptarët përbënin shumicën e popullsisë së Kosovës me rreth 64 për qind me rreth 72 për qind që i përkisnin besimit mysliman.  Kolonizimi i Kosovës dhe Maqedonisë së Vardarit i sponsorizuar nga qeveria filloi në vitin 1920 kur më 24 shtator Kuvendi i Mbretërisë Jugosllave miratoi *Dekretin për kolonizimin e Krahinave Jugore të Jugosllavisë* .   Dekretet ishin menduar si një shpërblim për ish-ushtarët dhe çetnikët për shërbimin e tyre gjatë Luftërave Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore me stimuj të ofruar për t'u vendosur në Kosovë që u lejonin atyre të pretendonin midis 5 dhe 10 hektarë tokë.    Gjatë viteve 1919–1928 erdhën rreth 13.000 deri në 15.914 familje serbe për të jetuar në Kosovë sipas kushteve të dekreteve.  Ndërmjet viteve 1918 dhe 1923, si rezultat i politikave shtetërore, 30.000 deri në 40.000 shqiptarë kryesisht myslimanë migruan në rajonet turke të Izmirit dhe Anadollit .  Sipas Antonio Baldacci, regjistrimi jugosllav i vitit 1921 nënvlerësoi ndjeshëm numrin e shqiptarëve që jetonin në Kosovë. 

### Regjistrimi i vitit 1931 
* Sipas regjistrimit të popullsisë të Mbretërisë së Jugosllavisë të vitit 1931, në Kosovën e sotme kishte 552.064 banorë.

: Sipas fesë:
* Muslimanët : 379,981 ( *68.83%* )
* Serbë ortodoksë : 150,745 ( *27.31%* )
* Katolikët romakë: 20,568 ( *3,73%* )
* Ungjilltarët : 114 ( *0,02%* )
* të tjera: 656 ( *0.12%* )

Skeda:KiM_-_Verski_sastav_po_naseljima_1931.gif|Struktura fetare e Kosovës sipas vendbanimeve 1931 (organizimi territorial nga viti 1961)

djathtas|parapamje|250x250px| Kolonizimi serb në Kosovë dhe Maqedoninë e Vardarit ndërmjet viteve 1920 dhe 1930. Zonat e kolonizuara janë në vija të trasha të zeza të çelura dhe vendbanimet e kolonizuara tregohen si katrorë të zinj

: Sipas gjuhës amtare:
* Shqiptarë : 331,549 (60.06 *%* )
* Serbët, Kroatët, Sllovenët dhe Maqedonasit : 180,170 (32.64 *%* )
* Hungarezët : 426 ( *0.08%* )
* Gjermanët : 241 ( *0.04%* )
* sllavë të tjerë: 771 ( *0.14%* )
* të tjera: 38,907 ( *7.05%* )

Skeda:KiM_-_Jezicki_sastav_po_naseljima_1931.gif|Struktura gjuhësore e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1931 (organizimi territorial nga viti 1961)
Deri në vitet 1930, përpjekjet dhe angazhimet për rritjen e popullsisë serbe kishin dështuar pasi regjistrimi i popullsisë jugosllave (1931) tregoi se shqiptarët përbënin 62 përqind të popullsisë së Kosovës.   Kolonizimi kishte arritur të ndryshojë pjesërisht situatën demografike në Kosovë dhe përqindja e shqiptarëve ishte ulur nga 65 për qind (289.000) në vitin 1921 në 61 për qind (337.272) në vitin 1931 dhe serbët nga 28 për qind (114.000) u rritën në 32 për qind (178.848).  Autoritetet shtetërore u përpoqën të zvogëlojnë popullsinë shqiptare përmes "migrimit të detyruar", një proces që u rrit gjatë dekadës.  Kjo fazë e kolonizimit u konsiderua e pasuksesshme sepse vetëm 60 deri në 80 mijë njerëz (rreth 17-20 mijë familje) treguan gatishmëri për t'u bërë kolonë dhe për të fituar tokë, nga të cilët shumë nuk arritën ta ndiqnin.  Për vitet 1918-1921, Sabrina Ramet citon vlerësimin se dëbimet e shqiptarëve e zvogëluan numrin e tyre nga rreth 800,000 – 1,000,000 brenda Kosovës në rreth 439,500.  Midis 1923-1939, rreth 115,000 qytetarë jugosllavë migruan në Turqi dhe burimet jugosllave dhe turke thonë se shqiptarët përbënin pjesën më të madhe të atij grupi të popullsisë.  Burimet jugosllave minimizuan numrin e shqiptarëve që u larguan nga rajoni. Burimet zyrtare jugosllave pohuan se midis viteve 1927-1939 rreth 23,601 myslimanë nga Kosova u larguan për në Turqi (19,279) dhe në Shqipëri (4,322). Numri i saktë i shqiptarëve që u dëbuan është vështirë të përcaktohet, por midis 200,000 dhe 300,000 emigrantë u zhvendosën nga Jugosllavia kryesisht në Turqi midis Luftës së Parë Botërore dhe Luftës së Dytë Botërore. Nga viti 1923 deri në vitin 1939, shqiptarët përbënin rreth 100,000 në totalin e popullsisë që u largua nga Jugosllavia.   Deri më sot, arkivi i Ministrisë së Jashtme turke nuk është i disponueshëm në lidhje me këtë çështje dhe si i tillë është i vështirë të përcaktohet numri total i shqiptarëve që kanë mbërritur në Turqi gjatë periudhës mes dy luftërave. 

## Lufta e Dytë Botërore 
djathtas|parapamje| Kosova në vitin 1941
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, një zonë e madhe e Kosovës iu bashkëngjit Shqipërisë së kontrolluar nga Italia .  Shumica e kolonëve malazezë dhe serbë të përbërë nga burokratë dhe *dobrovoljac* ikën nga Kosova në Serbinë ose Malin e Zi të pushtuar nga Boshti .   Burime të tjera serbe e tregojnë numrin në 250,000.  Gjatë kësaj periudhe, Vickers vlerëson se forca pushtuese italiane lehtësoi vendosjen e deri në 72,000 shqiptarëve nga Shqipëria në Kosovë. 

Pasoi një konflikt tredimensional, i cili përfshinte përkatësitë ndëretnike, ideologjike dhe ndërkombëtare, ku i pari ishte më i rëndësishmi. Megjithatë, këto konflikte ishin relativisht të nivelit të ulët në krahasim me zonat e tjera të Jugosllavisë gjatë viteve të luftës, me një historian serb që vlerësoi se 3,000 shqiptarë dhe 4,000 serbë e malazezë u vranë, dhe dy të tjerë vlerësuan të vdekur nga lufta në 12,000 shqiptarë dhe 10,000 serbë e malazezë. .  Një hetim zyrtar i kryer nga qeveria jugosllave në vitin 1964 regjistroi rreth 8,000 vdekje të lidhura me luftën në Kosovë ndërmjet viteve 1941 dhe 1945, 5,489 prej të cilëve ishin serbë dhe malazezë dhe 2,177 ishin shqiptarë. 

## Jugosllavia komuniste 
Pas Luftës së Dytë Botërore dhe vendosjes së sundimit komunist në Jugosllavi, programi i kolonizimit u ndërpre, pasi Presidenti Tito donte të shmangte konfliktet sektare dhe etnike.  Tito miratoi një dekret të përkohshëm në mars 1945 që ndalonte kthimin e kolonistëve, ku përfshiheshin disa çetnik dhe pjesa tjetër që u larguan gjatë luftës duke kërkuar strehim.  Në total, rastet e kthimit ishin 11,168, me 4,829 raste të konfirmuara, 5,744 raste të konfirmuara pjesërisht dhe 595 raste të mohuara.  Një pjesë e vogël e popullsisë së mëparshme koloniste u kthye në Kosovë dhe riposedoi tokën, me një pjesë më të madhe të numrit të tyre (4000 familje) më vonë u larguan në zona të tjera të Jugosllavisë.  Në të njëjtën kohë, një fazë e re e kolonizimit ndodhi në rajon pasi familjet malazeze dhe serbe u vendosën në Kosovë. 

### Regjistrimet 
#### Regjistrimi i vitit 1948 
djathtas|parapamje|247x247px| Në vitin 1945, dekreti që ndalonte përkohësisht kthimin e kolonistëve u botua në listën periodike qeveritare *Službeni list*.
727 820 gjithsej banorë

* 498,242 shqiptarë ( *68.46%* )
* 171,911 serbë ( *23.62%* )
* 28,050 malazezë ( *3.86%* )
* 11,230 romë ( *1.54%* )
* 5290 kroatë ( *0.73%* )
* 1,315 turq ( *0.18%* )
* 526 maqedonas ( *0.07%* )
* 362 rusë ( *0,05%* )
* 283 sllovenë ( *0.04%* )
* 197 gjermanë ( *0.03%* )
* 83 hungarez ( *0.01%* )
* 77 bullgarë ( *0.01%* )
* 39 italianë
* 31 rusin
* 29 çekë
* 18 rumunë
* 2 sllovakë
* 9,679 muslimanë të pavendosur ( *1.33%* )
* 456 të tjera dhe të panjohura ( *0.06%* )

#### Regjistrimi i vitit 1953 
963.959 gjithsej banorë

* 524,559 shqiptarë ( *64.91%* )
* 189,969 serbë ( *23.51%* )
* 34,583 turq ( *4.28%* )
* 31,343 malazezë ( *3.88%* )
* 6201 kroatë ( *0.77%* )
* 972 maqedonas ( *0.12%* )
* 411 sllovenë ( *0.05%* )
* 6,241 jugosllavë të pavendosur ( *0.77%* )
* 401 sllavë të tjerë ( *0.05%* )
* 13,561 të tjerë ( *1.68%* )

#### Regjistrimi i vitit 1961 
1 956 196 gjithsej banorë

* 646,604 shqiptarë ( *67.08%* )
* 227,016 serbë ( *23.55%* )
* 37,588 malazezë ( *3.9%* )
* 8,026 muslimanë etnikë ( *0.83%* )
* 7251 kroatë ( *0.75%* )
* 5203 jugosllavë ( *0.54%* )
* 3,202 romë ( *0.33%* )
* 1,142 maqedonas ( *0.12%* )
* 510 sllovenë ( *0.05%* )
* 210 hungarez ( *0.02%* )

Skeda:Kosovo ethnic 1961.png|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:SRB_-_KiM_-_ES_N_1961.GIF|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:SRB_-_KiM_-_ES_N_1961_2.GIF|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:Kosovo1961Ethnic.gif|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:KiM-UA-1961.GIF|Shpërndarja e shqiptarëve në Kosovë e Metohi sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:SRB - KiM - US N 1961.GIF|Shpërndarja e serbëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:SRB - KiM - US 1961.gif|Shpërndarja e serbëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:SRB - KiM - UC N 1961.GIF|Shpërndarja e malazezëve në Kosovë e Metohi sipas vendbanimeve 1961.
Skeda:SRB - KiM - UH N 1961.GIF|Shpërndarja e kroatëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1961.

#### Regjistrimi i vitit 1971 
* 916.168 shqiptarë ose 73,7% 
* 228,264 serbë ( *18.4%* )
* 31,555 malazezë ( *2.5%* )
* 26,000 myslimanë sllavë ( *2.1%* )
* 14,593 romë ( *1.2%* )
* 12,244 turq ( *1.0%* )
* 8,000 kroatë ( *0.7%* )
* 920 jugosllavë ( *0.1%* )

Skeda:SRB_-_KiM_-_ES_N_1971.GIF|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:SRB_-_KiM_-_ES_N_1971_2.gif|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:Kosovo1971Ethnic.GIF|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:SRB_-_KiM_-_UA_N_1971.gif|Shpërndarja e shqiptarëve në Kosovë e Metohi sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:KiM - Udeo Albanaca po naseljima 1971.GIF|Shpërndarja e shqiptarëve në Kosovë e Metohi sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:SRB - KiM - US 1971.GIF|Shpërndarja e serbëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:SRB - KiM - UC 1971.GIF|Shpërndarja e malazezëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1971.
Skeda:SRB - KiM - UM 1971.GIF|Shpërndarja e myslimanëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1971.

#### Regjistrimi i vitit 1981 
359,346 banorë gjithsej 

* 1,226,736 shqiptarë ( *77.42%* )
* 209,498 serbë ( *13.2%* )
* 27,028 malazezë ( *1.7%* )
* 2676 jugosllavë ( *0.2%* )

Skeda:SRB_-_KiM_-_ES_N_1981.gif|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:SRB_-_KiM_-_ES_N_1981_2.GIF|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:Kosovo1981Ethnic.gif|Struktura etnike e Kosovës dhe Metohisë sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:SRB - KiM - UA N 1981.GIF|Shpërndarja e shqiptarëve në Kosovë e Metohi sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:SRB - KiM - UA 1981.gif|Shpërndarja e shqiptarëve në Kosovë e Metohi sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:KiM-US-1981.GIF|Shpërndarja e serbëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:SRB - KiM - UM N 1981.gif|Shpërndarja e myslimanëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:KiM-UC-1981.GIF|Shpërndarja e malazezëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:SRB - KiM - UR 1981.gif|Shpërndarja e romëve në Kosovë dhe Metohi sipas vendbanimeve 1981.
Skeda:Ethnic composition of Kosovo 1981.png|Përbërja etnike e Kosovës në vitin 1981 me enklavat serbe të paraqitura si në vitin 2011

#### Regjistrimi i vitit 1991 
##### Popullsia e regjistruar 
Sipas rezultateve zyrtare statistikore jugosllave, pothuajse të gjithë shqiptarët dhe disa romë dhe myslimanë etnikë bojkotuan regjistrimin pas thirrjes së Ibrahim Rugovës për të bojkotuar institucionet serbe.

359,346 banorë gjithsej  Në atë kohë, qeveria nën Presidentin Slobodan Millosheviç ndoqi kolonizimin mes një situate vështirësish financiare dhe burimesh të kufizuara.  Pak serbë e pranuan ofertën për shkak të përkeqësimit të situatës në Kosovë në atë kohë. 

Rreth 10,000 refugjatë serbë nga Krajina dhe mbi 2000 nga Bosnja u zhvendosën në Kosovë, për shkak të Luftërave Jugosllave .   dhe 6000 në fillim të vitit 1999  Me përkeqësimin e situatës sociopolitike, shqiptarët e Kosovës që numëronin rreth 300,000 u larguan gjatë kësaj periudhe për në Evropën Perëndimore.  Pas shpërthimit të konfliktit ndërmjet qeverisë së Millosheviçit dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, në fillim të vitit 1997, rreth 9,000 refugjatë serbë dhe afër 20,000 serbë lokalë u larguan nga Kosova. 

### Lufta e Kosovës (1999) 
Gjatë luftës së Kosovës (1997–1999), forcat serbe, me sa duket, dëbuan nga Kosova mes 800,000 – 1,000,000 shqiptarë duke përdorur taktika të tilla si konfiskimi i dokumenteve personale për ta vështirësuar ose parandaluar ndonjë kthim në të ardhmen.  Shqiptarët e Kosovës më vonë u kthyen pas ndërhyrjes së NATO-s dhe përfundimit të luftës.

Në vitin 1999, më shumë se 11,000 vdekje u raportuan në zyrën e Gjykatës Penale Ndërkombëtare për ish-prokuroren e Jugosllavisë, Carla Del Ponte .  Gjatë luftës u vranë gjithsej rreth 10,317 civilë, nga të cilët 8,676 ishin shqiptarë, 1,196 serbë dhe 445 romë dhe të tjerë, përveç 3,218 anëtarëve të vrarë të formacioneve të armatosura.  Deri në vitin 2010, rreth 3,000 persona ishin ende të zhdukur, nga të cilët 2,500 shqiptarë, 400 serbë dhe 100 romë . 

Në ditët pas tërheqjes së Ushtrisë Jugosllave, afër 80,000 (pothuajse gjysma e 200,000 që vlerësohet se jetonin në Kosovë) civilë serbë dhe të tjerë joshqiptarë u larguan nga Kosova.      Vlerësimet e numrit të serbëve që u larguan kur forcat serbe u larguan nga Kosova variojnë nga 65,000  në 250,000.  Përveç kësaj, më pak se njëqind refugjatë serbë nga Kroacia mbetën në Kosovë.  Sipas të dhënave, kjo është përbërja etnike e Kosovës:
* Shqiptarë : 1,616,869 (92.9%)
* Serb *: 25,532 (1.5%)
* boshnjakë : 27,553 (1.6%)
* Turqit : 18,738 (1.1%)
* Ashkali : 15,436 (0.9%)
* Egjiptianët : 11,524 (0.6%)
* goranë : 10,265 (0.6%)
* Romë : 8,824 (0.5%)
* Të tjera: 2352 (0.1%)
* Të paspecifikuara: 2752 (0.1%)

Që nga viti 2014, ka rreth 96,000 serbë të Kosovës dhe rreth 3/4 e tyre jetojnë në veri të Kosovës.
Skeda:Kosovo ethnic map 2011 census.GIF|Harta etnike e Kosovës 2011 sipas vendbanimeve.
Skeda:Albanians in Kosovo 2011 census.GIF|Shpërndarja e shqiptarëve në Kosovë 2011 sipas vendbanimeve.
Skeda:Serbs in Kosovo 2011 census.GIF|Shpërndarja e serbëve në Kosovë 2011 sipas vendbanimeve.
Skeda:Bosniaks in Kosovo 2011 census.GIF|Shpërndarja e boshnjakëve në Kosovë 2011 sipas vendbanimeve.
Skeda:Turks in Kosovo 2011 census.GIF|Shpërndarja e turqve në Kosovë 2011 sipas vendbanimeve.
Skeda:Gorani in Kosovo 2011 census.GIF|Shpërndarja e goranëve në Kosovë 2011 sipas vendbanimeve.
Skeda:Roma(ashkali,egyptians) in Kosovo 2011 census.GIF|Shpërndarja e romëve, ashkalive dhe egjiptianëve në Kosovë 2011 sipas vendbanimeve.

## Shih edhe 
* Demografia e Vilajetit të Kosovës
* Enklavat serbe në Kosovë
* Demografia e Kosovës

## Literatura 
*
*
*
*
*
* 
*
* 
* 

## Referime