Horaci

**Quintus Horatius Flaccus** (8 dhjetor 65 pes  – 27 nëntor 8 p.e.s), i njohur zakonisht në botën anglishtfolëse si **Horace**, ishte poeti lirik kryesor romak gjatë kohës së Augustit (i njohur gjithashtu si Octavian). Retoriku Quintilian i konsideroi *Odet* e tij si të vetmet lirika latine që ia vlen të lexohen: "Ai mund të jetë i lartë ndonjëherë, por ai është gjithashtu plot sharm dhe hir, i gjithanshëm në figurat e tij dhe guximshëm në zgjedhjen e fjalëve". 

Horace krijoi gjithashtu vargje elegante hekzametrash ( *Satira* dhe *letra* ) dhe poezi kaustike iambike ( *Epode* ). Heksametrat janë vepra zbavitëse, por serioze, me tone miqësore, duke e shtyrë satiristin e lashtë Persius të komentojë: "Ndërsa miku i tij qesh, Horaci me dinakëri vë gishtin mbi çdo faj të tij; sapo të futet, ai luan për fijet e zemrës". 

Karriera e tij përkoi me ndryshimin e rëndësishëm të Romës nga një republikë në një perandori. Një oficer i ushtrisë republikane i mundur në Betejën e Filipit në 42 para Krishtit, ai u miqësua nga krahu i djathtë i Oktavianit në çështjet civile, Maecena, dhe u bë zëdhënës i regjimit të ri. Për disa komentues, shoqërimi i tij me regjimin ishte një ekuilibër delikat në të cilin ai ruante një masë të fortë pavarësie (ai ishte "një mjeshtër i anashkalimit të këndshëm")  por për të tjerë ai ishte, sipas frazës së John Dryden, "një skllav i edukuar i oborrit".  

## Biografia 
Horace mund të konsiderohet si autobiografi i parë në botë.  Në shkrimet e tij, ai na tregon shumë më tepër për veten, karakterin, zhvillimin dhe mënyrën e tij të jetesës, se çdo poet tjetër i madh i antikitetit. Një pjesë e materialit biografik që përmban vepra e tij mund të plotësohet nga libri i shkurtër, por i vlefshëm "Jeta e Horacit" nga Suetonius (në *jetën e tij të poetëve* ). 

Horace mund të konsiderohet si autobiografi i parë në botë.  Në shkrimet e tij, ai na tregon shumë më tepër për veten, karakterin, zhvillimin dhe mënyrën e tij të jetesës, se çdo poet tjetër i madh i antikitetit. Një pjesë e materialit biografik që përmban vepra e tij mund të plotësohet nga libri i shkurtër, por i vlefshëm "Jeta e Horacit" nga Suetonius (në *jetën e tij të poetëve* ). 

Ai lindi më 8 dhjetor 65 pes  në jug të Italisë Samnite .  Qyteti i tij i lindjes, Venusia, shtrihej në një rrugë tregtare në rajonin kufitar midis Pulia dhe Lucania ( Basilicata ). Në këtë zonë fliteshin dialekte të ndryshme italike dhe kjo ndoshta e pasuroi ndjenjën e tij për gjuhën. Ai mund të kishte qenë i njohur me fjalët greke që kur ishte i ri dhe më vonë u tall me zhargonin e përzier të greqishtes dhe oskanit të folur në Kanusium fqinj.  Një nga veprat që ai ndoshta ka studiuar në shkollë ishte *Odisia* e Livius Andronicus, e mësuar nga mësues si ' Orbilius ' i përmendur në një nga poezitë e tij.  Veteranët e ushtrisë mund të ishin vendosur atje në kurriz të familjeve vendase të çrrënjosura nga Roma si ndëshkim për pjesën e tyre në Luftën Sociale (91-88 para Krishtit) .  Një migrim i tillë i sponsorizuar nga shteti duhet të ketë shtuar akoma më shumë larmi gjuhësore në zonë. Sipas një tradite lokale të raportuar nga Horace,  një koloni romake ose latinësh ishte instaluar në Venusi pasi Samnitët ishin dëbuar në fillim të shekullit të tretë. Në atë rast, Horaci i ri mund ta kishte ndier veten si romak   edhe pse ka gjithashtu indikacione se ai e konsideronte veten si Samnit ose Sabellus nga lindja.   Italianët në kohët moderne dhe të lashta kanë qenë gjithmonë të përkushtuar ndaj qyteteve të tyre, edhe pas suksesit në botën e gjerë, dhe Horace nuk ishte ndryshe. Imazhet e mjedisit të fëmijërisë së tij dhe referenca për të gjenden nëpër poezitë e tij. 

Babai i Horace ishte ndoshta një Venutian i zënë rob nga romakët në Luftën Sociale, ose ndoshta ai kishte prejardhje nga një Sabine i kapur në Luftërat Samnite . Sido që të jetë, ai ishte skllav për të paktën një pjesë të jetës së tij. Me sa duket, ai ishte një njeri me aftësi të forta megjithatë dhe arriti të fitonte lirinë e tij dhe të përmirësonte pozitën e tij shoqërore. Kështu, Horaci pretendonte se ishte djali i lirë i një 'koaktori' të begatë.  Termi 'coactor' mund të nënkuptojë role të ndryshme, si mbledhës taksash, por përdorimi i tij nga Horace  u shpjegua nga scholia si referencë për 'coactor argentareus' dmth një mbajtës ankandi me disa nga funksionet e një bankieri, duke paguar shitësin. nga fondet e veta dhe më vonë duke rikuperuar shumën me interes nga blerësi. 

Babai shpenzoi një pasuri të vogël për arsimimin e djalit të tij, duke e shoqëruar përfundimisht në Romë për të mbikëqyrur shkollimin dhe zhvillimin e tij moral. Poeti më vonë e nderoi atë në një poezi  që një studiues modern e konsideron memorialin më të mirë nga çdo djalë për babain e tij.  Poema përfshin këtë pasazh:Nëse karakteri im është me të meta nga disa gabime të vogla, por përndryshe është i denjë dhe moral, nëse mund të vini në dukje vetëm disa të meta të shpërndara në një sipërfaqe të papërlyer, nëse askush nuk mund të më akuzojë për lakmi, për maturi ose për shthurje, nëse bëj një jetë të virtytshme, pa ndotje (falë, për një çast, vetëlavdërimi im), dhe nëse për miqtë jam një mik i mirë, babai im meriton të gjitha meritat... Siç është tani, ai meriton nga unë mirënjohje dhe lavdërim të pakursyer. Nuk mund të turpërohesha kurrë për një baba të tillë dhe as nuk ndjej nevojë, siç bëjnë shumë njerëz, të kërkoj falje që jam bir i një liri. *Satira 1.6.65–92*Ai kurrë nuk e përmendi nënën e tij në vargjet e tij dhe mund të mos kishte ditur shumë për të. Ndoshta edhe ajo kishte qenë skllave. 

Horace u largua nga Roma, ndoshta pas vdekjes së babait të tij, dhe vazhdoi arsimin e tij formal në Athinë, një qendër e madhe mësimi në botën antike, ku arriti në moshën nëntëmbëdhjetë vjeç, duke u regjistruar në Akademi . E themeluar nga Platoni, Akademia tani dominohej nga epikurianët dhe stoikët, teoritë dhe praktikat e të cilëve bënë një përshtypje të thellë tek i riu nga Venusia.  Ndërkohë, ai u përzie dhe u lakua me elitën e rinisë romake, si Markusin, djalin e papunë të Ciceronit dhe Pompeun, të cilit më vonë i drejtoi një poezi.  Ishte gjithashtu në Athinë që ai ndoshta fitoi një njohje të thellë me traditën e lashtë të poezisë lirike greke, në atë kohë kryesisht ruajtja e gramatikanëve dhe specialistëve akademikë (qasja në një material të tillë ishte më e lehtë në Athinë sesa në Romë, ku bibliotekat publike kishin ende do të ndërtohej nga Asinius Pollio dhe Augustus). 

Problemet e Romës pas vrasjes së Jul Cezarit ishin shpejt që ta kapnin atë. Marcus Junius Brutus erdhi në Athinë duke kërkuar mbështetje për kauzën republikane. Brutus u festua nëpër qytet në pritje madhështore dhe ai vendosi të ndiqte leksione akademike, gjatë gjithë kohës duke rekrutuar mbështetës mes të rinjve që studionin atje, duke përfshirë Horacin.  Një i ri romak i arsimuar mund të fillonte shërbimin ushtarak në gradat e larta dhe Horace u emërua tribunus militum (një nga gjashtë oficerët e lartë të një legjioni tipik), një post që zakonisht rezervohet për burrat e rangut senatorial ose të kalorësisë dhe që duket se ka frymëzuar xhelozi në mesin e tij. konfederatë të lindur mirë.   Ai mësoi bazat e jetës ushtarake gjatë marshimit, veçanërisht në zonat e egra të Greqisë veriore, peizazhi i ashpër i të cilit u bë një sfond për disa nga poezitë e tij të mëvonshme.  Ishte atje në vitin 42 para Krishtit që Oktaviani (më vonë Augusti ) dhe bashkëpunëtori i tij Mark Antoni shtypën forcat republikane në Betejën e Filipit . Horaci më vonë e regjistroi atë si një ditë turpi për veten e tij, kur ai iku pa mburojën e tij,  por duhet të lejohet humori i tij vetëpërçmues. Për më tepër, incidenti e lejoi atë të identifikohej me disa poetë të famshëm që kishin braktisur kohë më parë mburojat e tyre në betejë, veçanërisht heronjtë e tij Alcaeus dhe Archilochus . Krahasimi me poetin e fundit është i çuditshëm: Archilochus humbi mburojën e tij në një pjesë të Thrakisë afër Filipit dhe ai u përfshi thellë në kolonizimin grek të Thasos, ku më në fund u dorëzuan shokët e guximshëm të Horacit.  Në realitet, nuk kishte para nga verifikimi. Në rastin më të mirë, ai ofronte perspektiva të së ardhmes përmes kontakteve me poetë të tjerë dhe patronët e tyre mes të pasurve.  Ndërkohë, ai mori sinekurën e *scriba quaestorius*, një pozicion në shërbimin civil në *aerarium* ose Thesar, mjaftueshëm fitimprurës për t'u blerë edhe nga anëtarët e *ordo equester* dhe jo shumë kërkues në ngarkesën e tij të punës, pasi detyrat mund t'i delegoheshin *scribae* ose nëpunës të përhershëm.  Pikërisht në këtë kohë ai filloi të shkruante *Satirat* dhe *Epodet* e tij.

Mbetjet e vilës së Horace ndodhen në një kodër të pyllëzuar mbi lumin në Licenza, i cili bashkohet me Aniene ndërsa derdhet në Tivoli.

## Shkrimet 
* *Satirat 1* (rreth 35–34 p.e.s.) 
* *Satirat 2* (rreth 30 para Krishtit)
* *Epodet* (30 para Krishtit)
* *Odet 1–3* (rreth 23 para Krishtit) 
* *Letrat 1* (rreth 21 para Krishtit)
* *Carmen Saeculare* (17 pes)
* *Letrat 2* (rreth 11 para Krishtit)  
* *Odet 4* (rreth 11 para Krishtit) 
* *Ars Poetica* (rreth 10–8 pes) 

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime