Ngulimi portugez në Çitagong

Çitagongu, qyteti i dytë më i madh dhe porti kryesor i Bengalit, ishte streha e një ngulimi të lulëzuar tregtar të Perandorisë Portugeze në lindje në shekujt e XVI dhe XVII. Portugezët mbërritën për herë të parë në Çitagong rreth vitit 1528 dhe e lanë në vitin 1666 pas pushtimit mogul. Qe enklava e parë evropiane në rajonin historik të Bengalit.

## Etimologjia
Çitagongu ishte porti më i madh detar në Sulltanatin e Bengalit, që quhej "Shahi Bangalah" (Bengali perandorak) në persisht dhe bengalisht. Portugezët i referoheshin qytetit-port si *Porto Grande de Bengala*, që do të thotë "Porti i Madh i Bengalit". Termi shpesh thjeshtëzohej si *Porto Grande*.

## Mbërritja e Portugezëve 
Më 9 maj 1512, një flotë prej katër anijesh të komanduara nga João da Silveira nga "Estado da India" mbërriti në Çitagong nga Goa. Ata u ndoqën nga mjaft të dërguar nga Mbretëria e Portugalisë në Sulltanatin e Bengalit, atëherë i konsideruar si rajoni më i pasur në nënkontinentin Indian. Ata krijuan qendrën e parë tregtare portugeze në Bengal Çitagong në 1517. Rajonin e frekuentonin gjithashtu tregtarë nga Malaka, Bombei dhe Cejloni portugez. Për më tepër, disa nga portugezët u vendosën në Pipli (Orissa e tanishme në Indi) në 1514, që vizituan Bengalin Perëndimor.

## Krijimi i bazës tregtare 
Në 1528, Sulltani i Bengalit i lejoi portugezët të krijonin qendra tregtare dhe dogana në Portin e Çitagongut. U fut sistemi *cartaz*, që kërkonte që të gjitha anijet në zonë të blinin licensa nga portugezët. Në 1590, portugezët pushtuan ishujt e afërt të Sandvipit nën udhëheqjen e António de Sousa Godinhos. Në 1602, ishulli i Sandvipit të Çitagongut u pushtua nga portugezët nga Kedar Rai i Sripurit.

Piratët portugezë, të quajtur Gonçalves dhe Carvalho, e sunduan ishullin e Sandvipit për mjaft vite. Çdo vit rreth 300 anije të ngarkuara me kripë niseshin për në Liverpool nga Sandvipi. Sandvipi në atë kohë ishte shumë i famshëm për ndërtimin e anijeve dhe prodhimin e kripës. Në 1616, pas mbërritjes së Delvar Khanit, një zyrtar i lartë i marinës mogule, piratët portugezë u dëbuan nga Sandvipi dhe Delvar Khani e sundoi ishullin në mënyrë të pavarur për rreth 50 vjet.

Limani i Çitagongut u bë porti më i rëndësishëm për portugezët, për shkak të vendosjes së tij, shërbimet lundruese dhe ankorimi i sigurt. Porti ndodhet shumë afër me grykë-derdhjen e Meghnas, që ishte rruga kryesore për në kryeqytetin mbretëror të Goudas.

Portugezët e konsideronin Çitagongun si një vend shumë të përshtatshëm për të jetuar. Nga fundi i shekullit XVI, porti i Çitagongut ishte kthyer në një port të lulëzuar, që tërhoqi si tregtarë dhe ngulime portugeze. Sipas një shënimi të 1567-ës së Caesar Federeci-t, çdo vit tridhjetë ose tridhjetë e pesë anije, të mëdha dhe të vogla, ankoroheshin në portin e Çitagongut. Në 1598 në Çitagong dhe Arakan jetonin rreth 2 500 portugezë dhe euroaziatikë. Portugezët nxitën gjithashtu martesat e përziera me popullsinë vendore.

Në 1615, Marina portugeze mundi një flotë Arakaneze-Hollandeze pranë qytetit port. Si përgjigje, portugezët shkatërruan bregun Arakan dhe e shpunë plaçkën e marrë te mbreti i Barisalit.

## Skllavëria
Portugezët morën pjesën lindore të rrjetit arab të tregëtisë së skllevërve dhe i shitën skllevërit e tyre në Tamluk dhe Balasore, dhe në portet e Dekanit. Skllevërit shiteshin në Dianga dhe Pipli, duke u transportuar me anije. Portugezët ndërtuan një fortesë në Pipli në 1599 për të burgosurit e siell nga Arakanezët. Në 1629 portugezët nën komandën e Diego Da Sa sulmuan Dhakën duke marë shumë robër, përfshirë gruan e një oficeri të ushtrisë mogule, që e shpunë me pranga në Dianga. Robërit u konvertuan në të krishterë.

## Fundi i ngulimit 
Në 1632, ushtria mogule i përzuri portugezët nga Satgaoni (Hughli), për shkak të lidhjes së portugezëve me tregtinë e skllevërve, rrëmbimi dhe refuzimi për të mbështetur Shah Xhahanin. Në 1666, mëkëmbësi mogul Shaista Khan rimori kontrollin e Çitagongut pas mundjes së arakanezëve një një luftë detare. Pushtimi Mogul i Çitagongut solli fundin e e mbizotërimit portugez prej më shumë se 130 vjet në qytetin port. Pushtimi i portit të Çitagongut synonte që në mënyrë të ngjashme kryesisht të largonte nga Bengali sulmet skllavëruese arakaneze. Pasi Mogulët morën Çitagongun, portugezët u zhvendosën në Pazarin Ferengi në Dhaka. Pasardhësit e portugezëve banojnë akoma në këto vende. Në 1498, eksploruesi i krishter Vasco da Gama udhëtoi në Bengal.

## Trashëgimia
Pasardhësit e tregtarëve portugezëve në Çitagong janë të njohur si *firingi*. Ata jetojnë në zonat e Patharghatas dhe Pazarit Firingi në Çitagongun e Vjetër. Ka shumë huazime portugeze në bengalisht, duke përfshirë shumë terma të zakonshëm shtëpiakë, veçanërisht në dialektin çitagongias. Portugezët sollën shumë fruta ekzotike, lule dhe bimë, veçanërisht nga kolonitë e tyre Latino-Amerikane. Ata futën në Bengal piperkat, delonix regia-n, guavan, ananasin, papajën, mangot alfonso. Portugezët patën një ndikim të madh mbi tregtinë, kulturën, karakterin dhe gjuhën e banorëve të Çitagongut.

Ka pak kisha dhe rrënoja. Disa emra gjeografikë mbeten, si Ishujt Dom Manik, Point Palmiras në bregun e Orissas, Pazari Firingi në Dhaka dhe Çitagong.

## Shiko edhe
* Historia e Bengalit
* Historia e Bangladeshit
* Portugezët në Dhaka
* Ngulimi hollandez në Raxhshahi
* Bengali Hollandez
* Armenët në Bengal
* India Portugeze

## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*