Sakoku

**Sakoku** (, "*vend i mbyllur*") ishte politika e jashtme izoluese e shogunatit japonez Tokugava, nën të cilin marrëdhëniet dhe tregtia midis Japonisë dhe vendeve të tjera ishin të kufizuara ashpër, pothuajse të gjithë të huaj u ndaluan të hyjnë në Japoni dhe njerëzit e zakonshëm japonezë u mbajtën nga largimi vendi për një periudhë prej mbi 220 vjetësh. Politika u miratua nga shogunati Tokugava nën Tokugawa Iemitsu nëpërmjet një numri të dekreteve dhe politikave nga 1633-1639, dhe përfundoi pas vitit 1853, kur *anijet e zeza* amerikane të komanduara nga Matthew Perry detyruan hapjen e Japonisë ndaj amerikanëve (dhe, për më tepër) të tregtisë përmes një sërë traktatesh të pabarabarta.

U parapri nga një periudhë e tregtisë së pakufizuar dhe piraterisë së përhapur kur marinarët japonezë udhëtuan në Azi dhe ambasadat zyrtare dhe të dërguarit vizituan shtetet aziatike, Spanjën e Re (tani Meksikën) dhe Evropën. Kjo periudhë u vërejt edhe për numrin e madh të tregtarëve dhe piratëve të huaj, të cilët banonin në Japoni dhe që ishin aktivë në ujërat japoneze.

Termi *Sakoku* fillon nga vepra dorëshkrim Sakoku-ron () e shkruar nga astronomi dhe përkthyesi japonez Shizuki Tadao në vitin 1801. Shizuki e sajoi fjalën pasi ishte duke përkthyer veprat e udhëtarit gjerman të shekullit të XVII Engelbert Kaempfer në lidhje me Japoninë.

Megjithatë, Japonia nuk ishte krejt e izoluar nën politikën *sakoku*. Ishte një sistem në të cilin rregullat strikte u zbatuan për tregtinë dhe marrëdhëniet e jashtme nga shogunati dhe nga disa fusha feudale (han). Ka pasur tregti të gjerë me Kinën përmes portit të Nagasakit, në perëndim të Japonisë, me një zonë banimi për kinezët. Politika deklaroi se ndikimi i vetëm evropian i lejuar ishte fabrika holandeze në Dexhima të Nagasakit. Tregtia me banorët ainu ishte e kufizuar në domenin Matsumae në Hokaido, dhe tregtia me Mbretërinë Rjukju u zhvillua në domenin Satsuma (Prefektura Kagoshima e sotme). Përveç këtyre kontakteve të drejtpërdrejta tregtare në provincat periferike, vendet tregtare dërguan misione të rregullta në shogun në Edo dhe Kështjellën e Osakës.

## Tregtia gjatë *sakoku*
Japonia tregtonte në këtë kohë me pesë njësi ekonomike, përmes katër "portave hyrëse". Më e madhja ishte tregtia private kineze në Nagasaki (e cili gjithashtu tregtonte me Mbretërinë Rjukju), ku Kompania Holandeze e Indisë Lindore gjithashtu u lejua të veprojë. Çifligu i klanit Matsumae në Hokaido (atëherë quhej Ezo) tregtonte me pupullin Ainu. Nëpërmjet *daimjove* të klanit Sō të Tsushimas, kishte marrëdhënie me Korenë e dinastisë Joseon. Rjukju, një mbretëri gjysmë e pavarur për pothuajse të gjithë periudhën Edo, kontrollohej nga *daimjot* e klanit Shimazu të çifligut Satsuma. Tashiro Kazui ka treguar se tregtia midis Japonisë dhe këtyre subjekteve ishte e ndarë në dy lloje: Grupi A në të cilin ai i vendosi Kinën dhe holandezët, "marrëdhëniet e të cilëve ranë nën juridiksionin e drejtpërdrejtë të Bakufu në Nagasaki" dhe Grupi B, të përfaqësuar nga Mbretëria Koreane dhe Mbretëria Rjukju", përkatësisht që u morën me çifligjet Tsushima (klani Sō) dhe Satsuma (klani Shimazu)".

Shumë artikuj të tregtuar nga Japonia në Kore dhe Mbretërinë Rjukju u dërguan në Kinë. Në ishujt Rjukju dhe Kore, klanet e ngarkuara me tregtinë ndërtuan qytete tregtare jashtë territorit japonez, ku tregtia në të vërtetë ndodhte. Për shkak të domosdoshmërisë që subjektet japoneze të udhëtonin nga dhe në këto poste tregtare, kjo i ngjante diçka si një tregti dalëse, me subjektet japoneze që bënin kontakte të rregullta me tregtarët e huaj në një vend, në thelb eksterritorial. Tregtia me tregtarët kinezë dhe holandezë në Nagasaki u zhvillua në një ishull të quajtur Dexhima, i ndarë nga qyteti me një ngushticë të ngushtë; të huajt nuk mund të hynin në Nagasaki nga Dexhima, as japonezët nuk mund të hynin në Dexhima pa leje ose autorizim të veçantë. Për banorët e ishullit, kushtet në Dexhima ishin poshtëruese; policia e Nagasakit mund t'i ngacmonte sipas dëshirës dhe në çdo kohë një roje e fortë japoneze ishte vendosur në urën e ngushtë për në kontinent për t'i parandaluar largimin e tyre nga ishulli.

## Terminologjia
Tregtia në të vërtetë përparoi gjatë kësaj periudhe, dhe ndonëse marrëdhëniet dhe tregtia ishin të kufizuara në disa porte, vendi ishte larg nga mbyllja. Në fakt, edhe pse shogunati dëboi portugezët, ata u angazhuan njëkohësisht në diskutime me përfaqësuesit holandezë dhe koreanë për të siguruar që vëllimi i përgjithshëm i tregtisë nuk vuajti. Kështu, në dhjetëvjeçarët e fundit është bërë gjithnjë e më e zakonshme që politika e marrëdhënieve të jashtme të periudhës nuk është si sakoku, duke nënkuptuar një vend krejtësisht të izoluar, dhe të "mbyllur", por me termin *kaikin* (, "ndalimet detare") të përdorur në dokumentet në atë kohë dhe që rrjedh nga koncepti i ngjashëm kinez *haijin*.

## Fundi i izolimit
thumb|300px|left|Flota e komandantit Perry për vizitën e tij të dytë në Japoni më 1854.
Më 8 korrik 1853, komandanti i marinës amerikane, Matthew C. Perry me katër luftanije kërkoi Japonisë për ta hapur tregtinë me Perëndimorët. Në vitin tjetër 1854, Perry u kthye me shtatë anije dhe detyroi shogunin për të nënshkruar "Marrëveshjen Paqësore dhe Miqësore", duke krijuar marrëdhënie formale diplomatike midis Japonisë dhe Shteteve të Bashkuara. Mbretëria e Bashkuar nënshkroi Traktatin të Miqësisë Anglo-Japonez në fund të vitit 1854.

Midis viteve 1852 dhe 1854, admirali i marinës ruse, Yevfimiy Putyatin tentoi të marrë prej shogunatit tregti për Rusinë. Në qershor 1853, ai solli në Gjirin Nagasaki një letër nga Ministri i Jashtëm Karl Nesselrode dhe i tregoi Tanaka Hisashige një motor me avull, ndoshta hera parë që u pa në Japoni. Përpjekjet e tij kulmuan me nënshkrimin e Traktatit së Shimodës në shkurt të vitit 1855.

Brenda pesë viteve, Japonia kishte nënshkruar traktate të ngjashme me vendet e tjera perëndimore. Traktati i Harris-it u nënshkrua me Shtetet e Bashkuara më 29 korrik 1858. Këto "Traktate Ansei" u konsideruan gjerësisht nga intelektualët japonezë si të pabarabartë, pasi ishin detyruar në Japoni përmes *diplomacisë kanoniere* dhe si një shenjë e dëshirës së Perëndimit për të përfshirë Japoninë në imperializëm që kishte pushtuar kontinentin. Ndër masat e tjera, ato u dhanë kombeve perëndimore kontroll të qartë të tarifave mbi importet dhe të drejtën e ekstraterritorialitetit për të gjithë shtetasit e tyre vizitorë. Ato do të mbeteshin një pikë fërkimi në marrëdhëniet e Japonisë me Perëndimin deri në fund të shekullit të XX-të.

### Misionet në Perëndim
Disa misione u dërguan jashtë vendit nga *Bakufu*, në mënyrë që të mësonin rreth qytetërimit Perëndimor, të rishikonin traktatet dhe të vononin hapjen e qyteteve dhe porteve për tregtinë e jashtme.

Një ambasadë japoneze në Shtetet e Bashkuara u dërgua në vitin 1860, në bordin e *Kanrin Maru*.

Në vitin 1861 në Incidentin Tsushima një flotë ruse u përpoq të hapte me forcë një liman, jo zyrtarisht të hapur për tregtinë e jashtme me vendet e huaja, por më në fund u spraps me ndihmën e britanikëve.

Një ambasadë në Evropë u dërgua në vitin 1862, dhe një ambasadë e dytë në Evropë në vitin 1863. Japonia dërgoi gjithashtu një delegacion dhe mori pjesë në Panairin Botëror 1867 në Paris.

Misione të tjera, të ndryshme nga ato të shogunatit, u dërguan gjithashtu në Evropë, të tilla si Pesë Chōshū, dhe misione nga feud i Satsuma.

## Referime