Vasili Kandinski

**Vasilij Vasiljeviç Kandinskij** (rusisht: Васи́лий Васи́льевич Канди́нский, transiletirimi *Vasílij Vasílʹeviç Kandínskij*; 16 dhjetor 1866 – 13 dhjetor 1944) ishte një piktor rus dhe teoricien i artit. Kandinski përgjithësisht merret si pionier i artit abstrakt. Lindur në Moskë, Kandinski e kaloi fëmijërinë e tij në Odesë, ku u diplomua në Shkollën e Artit Grekov Odessa. Ai u regjistrua në Universitetin e Moskës, duke studiuar ligj dhe ekonomi. I suksesshëm në profesionin e tij – atij iu ofrua një punë si profesor (karrige e Ligjit Romak) në Universitetin e Dorpatit – Kandinski filloi studimet e pikturës (vizatimi i jetës, skicimi dhe anatomia) në moshën 30 vjeçare. 

Në vitin 1896, Kandinski u vendos në Mynih, duke studiuar së pari në shkollën private të Anton Ažbe dhe më pas në Akademinë e Arteve të Bukura. Ai u kthye në Moskë në vitin 1914, pas shpërthimit të Luftës së Parë Botërore. Pas Revolucionit Rus, Kandinski "u bë i brendshëm në administratën kulturore të Anatoli Lunacharsky" dhe ndihmoi në themelimin e Muzeut të Kulturës së Pikturës. Sidoqoftë, deri atëherë "këndvështrimi i tij shpirtëror,ishte i huaj ndaj materializmit argumentativ të shoqërisë sovjetike" dhe mundësitë që u bënë në Gjermani, në të cilat ai u rikthye në vitin 1920. Atje ai mësoi në shkollën e artit dhe arkitekturës Bauhaus nga viti 1922 derisa nazistët e mbyllën atë në vitin 1933. Ai pastaj u zhvendos në Francë, ku jetoi për pjesën tjetër të jetës, duke u bërë një qytetar francez në 1939 dhe duke prodhuar disa prej veprave të tij të artit më të shquara. Ai vdiq në Neuilly-sur-Seine në vitin 1944. 

## Periudhat artistike 
Kandinski krijoi një vepër abstrakte që ndoqi një periudhë të gjatë zhvillimi dhe maturimi i mendimit intensiv bazuar në përvojat e tij artistike. Ai e quajti këtë përkushtim për bukurinë e brendshme, zjarrin e shpirtit dhe *nevojën e brendshme të* dëshirës shpirtërore; Ishte një aspekt qendror i artit të tij. 

### Rinia dhe frymëzimi (1866-1896) 
[alt=Painting of white horse and blue rider galloping across a green meadow from right to left|parapamje|majtas|345px|*Der Blaue Reiter* ([1903)]]
Kandinski lindi në Moskë, biri i Lidia Tiçeva dhe Vasili Silvestroviç Kandinski, një tregtar çaji. Një nga gjyshet e tij ishte një princeshë Gantimurova, ndoshta duke shpjeguar "tiparet e lehta mongole në tiparet e tij".

Kandinski mësoi nga një shumëllojshmëri burimesh, kur ishte në Moskë, ai studioi shumë fusha në shkollë, duke përfshirë ligjin dhe ekonominë. Më vonë në jetë, ai do të kujtohej duke u hipnotizuar dhe stimuluar nga ngjyra si fëmijë. Magjia e tij me simbolizmin e ngjyrave dhe psikologjinë vazhdoi ndërsa u rrit. Në vitin 1889, ai ishte pjesë e një grupi kërkimi etnografik, i cili udhëtoi në rajonin Vologda në veri të Moskës. Te *Vështrim në të Kaluarën*, ai tregon se shtëpitë dhe kishat ishin të zbukuruara me ngjyra të tilla të ndritshme, që pasi hyje në to, ai ndjeu se po lëvizte në një pikturë. Kjo përvojë, dhe studimi i tij mbi artin popullor të rajonit (sidomos përdorimi i ngjyrave të ndritshme në një sfond të errët), u reflektua në pjesën më të madhe të punës së tij të hershme.

Disa vjet më vonë ai e krahasoi pikturën me kompozimin e muzikës në mënyrën për të cilën do të vinte në dukje, duke shkruar: "Ngjyra është tastiera, sytë janë harmonia, shpirti është piano me shumë vargje. Artisti është dora që luan, duke prekur një çelës ose një tjetër, që të shkaktojë dridhje në shpirt". Kandinski ishte gjithashtu xhaxhai i filozofit ruso-francez Alexandre Kojève (1902-1968). 

[alt=Colourful abstract painting with buildings and a church in the background|parapamje|Punim i periudhës së hershme, *Mynih-Shvabing me Kishën e Shën Ursulës* ([1908)]]
Në vitin 1896, në moshën 30 vjeçare, Kandinski hoqi dorë nga një karrierë premtues për mësimdhënie në jurisprudencë dhe ekonomi për t'u regjistruar në Akademinë e Mynihut, ku mësuesit e tij përfundimisht do të përfshinin Franz von Stuck. Atij nuk iu dha menjëherë pranimi, dhe filloi të mësonte artin vetë. Po atë vit, para se të nisej nga Moska, ai pa një shfaqje të pikturave nga Monet. Ai u mor veçanërisht me stilin e mbresëlënjes të *Mullarëve*; kjo, për të, kishte një ndjenjë të fuqishme të ngjyrës pothuajse të pavarur nga vetë objektet. Më vonë, ai do të shkruante për këtë përvojë: 

«*Ishte një katalog mullarësh që më informoi. Nuk munda ta identifikoi atë. Kjo mos-njohje qe e dhimbshme për mua, duke parë se piktori nuk kishte të drejtë të pikturonte pa dallim. Ndjeva i mërzitur se objekti i pikturës mungonte. Dhe ndjeva i befasuar dhe me konfuzion se piktura, jo vetëm më mbërtheu, por e nguliti veten në mënyrë të paçrrënjosshme në kujtesën time. Piktura mori një fuqi dhe shkëlqim përralle*.» — Vasili Kandiski

Kandinski u ndikua në mënyrë të ngjashme gjatë kësaj periudhe nga *Lohengrini* i Riçard Vagnerit, nga i cili, ai ndjeu se i shtynte kufijtë e muzikës dhe melodisë përtej lirizmit standard. Ai gjithashtu u ndikua nga Madame Blavatski (1831-1891), eksponenti më i njohur i teozofisë. Teoria teozofiste parasheh që krijimi është një progresion gjeometrik, duke filluar me një pikë të vetme. Aspekti krijues i formës shprehet nga një seri zbritëse e qarqeve, trekëndëshat dhe sheshet. Libri i Kandinskit *Lidhur me artin shpirtëror* (1910) dhe *Pika dhe rruga drejt planit* (1926) i bëri jehonë këtij parimi teozofik. Ilustrimet nga John Varley në *Format e Mendimit* (1901) e ndikuan atë vizualisht.

### Metamorfoza 
parapamje|majtas|339px|Mali Blu, 1909
Në verën e vitit 1902, Kandinski ftoi Gabriele Münter që t'i bashkohej atij në orët e pikturës së tij verore, pak në jug të Mynihut, në Alpe. Ajo pranoi dhe marrëdhënia e tyre u bë më personale sesa profesionale. Shkolla e artit, zakonisht e konsideruar e vështirë, ishte e lehtë për Kandinskin. Gjatë kësaj kohe që ai filloi të shfaqej si një teoricien i artit, si dhe një piktor. Numri i pikturave të tij ekzistuese u rrit në fillim të shekullit të XX-të; shumë mbetje të peizazheve dhe qyteteve që ai pikturoi, duke përdorur njolla të gjera ngjyrash dhe formash të njohura. Për pjesën më të madhe, megjithatë, pikturat e Kandinskit nuk shfaqnin ndonjë figurë njerëzore; një përjashtim është *E dielë, Rusia e Vjetër* (1904), në të cilën Kandinski rikrijon një pamje shumë të gjallë (dhe fantastike) të fshatarëve dhe fisnikëve para mureve të një qyteti. *Çifti mbi kalë* (1907) përshkruan një njeri mbi kalë, duke mbajtur një grua me butësi dhe kujdes kur kalojnë një qytet rus me mure të ndritshme përgjatë një lumi blu. Kali është i heshtur, ndërsa gjethet në pemë, qyteti dhe reflektimet në lumë shkëlqejnë me pika ngjyrash dhe ndriçim. Kjo punë tregon ndikimin e pointilizmit në mënyrën se si thellësia e fushës është shembur në sipërfaqen e sheshtë, lumineshente. Fauvizmi është gjithashtu i dukshëm në këto vepra të hershme. Ngjyrat përdoren për të shprehur përvojën e Kandinskit për temën e subjektit, për të mos përshkruar natyrën objektive. 

Ndoshta më e rëndësishmja e pikturave të tij që nga dekada e parë e vitit 1900, ishte " *Der Blaue Rieter*" (1903), e cila tregon një figurë të vogël me pelerinë të hipur mbi një kalë që kalon me shpejtësi përmes një livadhi shkëmbor. Rroba e kalorësit është blu e mesme, e cila hedh një hije të errët blu. Në plan të parë janë hijet më amorfe blu, kundërpjesët e pemëve vjeshtore në sfond. Kalorësi blu në pikturë është i shquar (por jo i përcaktuar qartë), dhe kali ka një ecje të panatyrshme (të cilën Kandinski duhet ta ketë njohur). Disa historianë të artit besojnë se një figurë e dytë (ndoshta një fëmijë) po mbahet nga kalorësi, edhe pse kjo mund të jetë një hije tjetër nga kalorësi i vetmuar. Kjo shkëputje e qëllimshme, duke i lejuar shikuesit të marrin pjesë në krijimin e artit, u bë një teknikë gjithnjë e më e vetëdijshme e përdorur nga Kandinski në vitet e mëvonshme; ajo kulmoi në veprat abstrakte të periudhës 1911-1914. Te *The Blue Rider*, Kandinski tregon kalimtarin më shumë si një seri ngjyrash sesa në detaje të veçanta. Kjo pikturë nuk është e jashtëzakonshme në këtë drejtim, kur krahasohet me piktorët bashkëkohorë, por tregon drejtimin që Kandinski do të merrte vetëm disa vjet më vonë. 

Nga viti 1906 deri në vitin 1908, Kandinski kaloi shumë kohë duke udhëtuar nëpër Evropë (ai ishte një bashkëpunëtor i grupit simbolist *Blue Rose* të Moskës), derisa u vendos në qytetin e vogël bavarez të Murnaut. Në vitin 1908 ai bleu një kopje të *Formave të Mendimit* nga Annie Besant dhe Charles Webster Leadbeater. Në vitin 1909 ai iu bashkua Shoqërisë Teozofike. *Mali Blu* (1908-1909) u pikturua në këtë kohë, duke treguar tendencën e tij drejt abstraksionit. Një mal me ngjyrë blu është i rrethuar nga dy pemë të gjera, një të verdhë dhe një të kuqe. Një procesion, me tre kalorës dhe disa të tjerë, kalon në pjesën e poshtme. Fytyrat, veshjet dhe shalat e kalëruesve janë secila një ngjyrë e vetme dhe as ata, as figurat duke ecur në këmbë nuk shfaqin ndonjë detaj të vërtetë. Planet e sheshta dhe konturet gjithashtu tregojnë ndikimin fauvist. Përdorimi i gjerë i ngjyrës në *Malin Blu* ilustron prirjen e Kandinskit drejt një arti në të cilin, ngjyra paraqitet në mënyrë të pavarur nga forma dhe ku çdo ngjyre i jepet vëmendje e njëllojtë. Kompozimi është më planar; piktura është e ndarë në katër seksione: qielli, pema e kuqe, pema e verdhë dhe mali blu me tre kalorësit.

Vassily Kandinsky, 1898 - Odessa Port.jpg|*Porti i Odesës*, 1898, Galeria Tretyakov, Moskë
Kandinsky, Poster of Phalanx, 1901.jpg|*Phalanx*, litografi në stilin Art-Nouveau, poster për ekspozitën Phalanx, 1901
Vassily Kandinsky, 1901 - Akhtyrka.jpg|*Akhtyrka*, 1901, Lenbachhaus, Kunstarealm, Mynih 
Kandinsky, Dame mit Fächer.jpg|*Gruaja me erashkë*, xilografi, 1903
Kandinsky Sunday.jpg|*E diela (Rusia e vjetër)*, 1904
Kandinsky Bildnis Gabriele Münter PA291004.jpg|*Portreti i Gabriele Münter*, 1905
Vassily Kandinsky, 1906 - Rotterdam sun.jpg|*Dielli i Roterdamit*, 1906 
Kandinsky - Lied (Chanson), 1906.png|*Lied (Chanson)*, 1906
Wassily Kandinsky - Reitendes Paar - GMS 26 - Lenbachhaus.jpg|*Çifti mbi kalë*, 1906–07, Lenbachhaus, Mynih
Kandinsky Das bunte Leben PA291001.jpg|*Das bunte Leben*, 1907
Vassily Kandinsky, 1908, Murnau, Dorfstrasse.jpg|*Murnau, Rruga në kryesore (rrugë fshati)*, 1908, koleksioni i Werner Merzbacher&nbsp; &#x5B;de&#x5D;
Vassily Kandinsky, 1908 - Houses in Munich.jpg|*Shtëpi në Mynih*, 1908 
Vassily Kandinsky, 1909 - Murnau train et château.jpg|*Murnau, treni & kështjella*, 1909 
N.K.V.M. Mitgliedsausweis.jpg|Shkëmbinjtë dhe kalorësi, ksilografi, 1909, (karta e anëtarësisë së N.K.V.M.)

### Periudha e Kalorsit Blu (1911-1914) 
[parapamje|majtas|327px|Vasili Kandinski, [1910, *Peisazh me Oxhakun e Fabrikës*, vaj mbi kanavacë, 66.2 x 82 cm, Muzeu Solomon R. Guggenheim ]]
Pikturat e Kandinskit nga kjo periudhë janë më të mëdha, me ngjyra ekspresive të vlerësuara në mënyrë të pavarur nga format dhe linjat; këto nuk shërbejnë më për të kufizuar ato, por mbivendosen lirisht për të formuar piktura me fuqi të jashtëzakonshme. Muzika ishte e rëndësishme për lindjen e artit abstrakt, pasi muzika është abstrakte nga natyra - nuk përpiqet të përfaqësojë botën e jashtme, por shpreh në mënyrë të menjëhershme ndjenjat e brendshme të shpirtit. Kandinski ndonjëherë përdorte terma muzikor për të identifikuar veprat e tij; ai i quajti "improvizimet" e tij piktura  spontane dhe përshkroi veprat e përpunuara si "kompozime". 

Përveç pikturës, Kandinski ishte një teoricien i artit; ndikimi i tij në historinë e artit perëndimor rrjedh ndoshta më shumë nga veprat e tij teorike sesa nga pikturat e tij. Ai ndihmoi në gjetjen e Neue Künstlervereinigung München (Shoqata e artistëve të rinj të Mynihut), duke u bërë presidenti i saj në vitin 1909. Megjithatë, grupi nuk mund të integronte qasjen radikale të Kandinskit (dhe të tjerëve) me konceptet konvencionale artistike dhe grupi i tretur në fund të vitit 1911. Kandinski pastaj formoi një grup të ri, *Kalorësi Blu* () me artistë me prirje të ngjashme si August Macke, Franz Marc, Albert Bloch dhe Gabriele Münter. Grupi realizoi një almanak (*The Blue Rider Almanac*) dhe zhvilloi dy ekspozita. Më shumë ishin planifikuar, por shpërthimi i Luftës së Parë Botërore në vitin 1914, u dha fund këtyre planeve dhe e dërgoi Kandinskin përsëri në Rusi nëpërmjet Zvicrës dhe Suedisë. 

[parapamje|345px|Vasili Kandinski, *Improvizimi 27 (Kopshti i Dashurisë II)*, [1912, vaj mbi kanavacë, 120,3 x 140,3 cm, Muzeu Metropolitan i Artit, Nju Jork. Ekspozuar në 1913 *Armory Show*.]]
Shkrimi i tij te *The Blue Rider Almanac* dhe traktati "Për artin shpirtëror" (i cili u nxor në vitin 1910) ishin si një mbrojtje dhe promovim i artit abstrakt dhe një pohim se të gjitha format e artit ishin njësoj të aftëa për të arritur një nivel të spiritualitetit. Ai besonte se ngjyra mund të përdoret në një pikturë si diçka autonome, përveç përshkrimit vizual të një objekti apo forme tjetër. 

Këto ide kishin një ndikim pothuajse të menjëhershëm ndërkombëtar, veçanërisht në botën anglishtfolëse. Që në fillim të vitit 1912, *Mbi Artin Shpirtëror* u vlerësua nga Michael Sadleir te *Art News* me bazë në Londër.* Interesi për Kandinskin u rrit shpejtë kur Sadleir botoi një përkthim në anglisht të *On the Spiritual In Art" në vitin 1914. Ekstrakte nga libri u botuan atë vit në periodikun *Blast* të Percy Wyndham Lewis dhe në gazetën e përjavshme kulturore *The New Age* të Alfred Orage. Megjithatë, Kandinski ishte njohur më herët në Britani; në vitin 1910, ai mori pjesë në Ekspozitën e Artistëve Aleatë (organizuar nga Frank Rutter) në Royal Albert Hall në Londër. Kjo bëri që puna e tij të veçohej nga lavdërimet në një vlerësim të asaj shfaqjeje nga artisti Spencer Frederick Gore te *The Art News*. 

Interesi i Sadleirit për Kandinskin gjithashtu çoi futjen e veprave të para të Kandinskit në një koleksion arti britanik; Babai i Sadleirit, Michael Sadler, bleu disa ksilografi dhe pikturën abstrakte *Fragment for Composition VII* në vitin 1913, pas një vizite të babait dhe të birit për të takuar Kandinskin në Mynih atë vit. Këto vepra u shfaqën në Lids, ose në Universitet ose në ambientet e Klubit të Arteve të Lidsit, midis viteve 1913 dhe 1923.

Vassily Kandinsky, 1910 - The Cow.jpg|*Lopa*, 1910, Lenbachhaus, Mynih 
Kandinsky Study for Improvisation V MIA 67342.jpg|*Studimi për Improvizimin V*, 1910 
Untitled (First Abstract Watercolor) by Wassily Kandinsky.jpg|*E patitulluar*, piktura e parë me bojëra uji, 1910-1913, Centre Pompidou, Paris
Wassily Kandinsky, 1911, Reiter (Lyrishes), oil on canvas, 94 x 130 cm, Museum Boijmans Van Beuningen.jpg|*Reiter (Lirikë)*, 1911 
Vassilly Kandinsky, 1912 - Landscape With Two Poplars.jpg|*Peizazh Me Dy Plepa*, 1912
Vassily kandinsky, con l%27arco nero, 1912.JPG|*Mit dem Schwarzen Bogen*, 1912, Centre Pompidou, Paris
Vassily Kandinsky, 1913 - Landscape With Red Spots.jpg|Peizazh me njolla të kuqe, 1913
Vassily Kandinsky, 1913 - Color Study, Squares with Concentric Circles.jpg|*Katrorë me Qarqe Koncentrike*, 1913 
Vassily Kandinsky, 1913 - 293.jpg|*Opera 293*, 1913
Vassily Kandinsky, 1913 - Composition 6.jpg|*Kompozimi 6*, 1913 
W. Kandinsky - Bild mit rotem Fleck.jpg|*Tableau à la tache rouge*, 1914 
W. Kandinsky - Bild mit rotem Fleck.jpg|*Pikturë me një njollë të kuqe*, 1914

### Kthimi në Rusi (1914-1921) 
Në vitin 1916 ai takoi Nina Andrevskajën (1899-1980), me të cilën u martua më 11 shkurt 1917. 

«*Dielli e shkriu të gjithë Moskën në një njollë të vetme që, si një tuba e çmendur, filloi ti vibronte të gjitha zemrat dhe shpirtrat. Por jo, ky uniformitet në të kuqe nuk është ora më e bukur. Është vetëm korda fundore e një simfonie që mer çdo ngjyrë në zenitin e jetës që, si fortissimo e orkestrës së madhe, është edhe e detyruar dhe e lejuar nga Moska të bierë*.» — Vasili Kandinski

Nga viti 1918 deri në vitin 1921, Kandinski ishte i përfshirë në politikën kulturore të Rusisë dhe bashkëpunoi në edukimin artistik dhe reformën muzeore. Ai pikturonte pak gjatë kësaj periudhe, por ia kushtoi kohën e tij mësimdhënies artistike, me një program të bazuar në formën dhe analizën e ngjyrave; ai gjithashtu ndihmoi në organizimin e Institutit të Kulturës Artistike në Moskë, i cili ishte drejtori i saj i parë. Pikëpamja e tij shpirtërore dhe ekspresioniste e artit përfundimisht u refuzua nga anëtarët radikalë të Institutit si shumë individualiste dhe borgjeze. Në vitin 1921, Kandinski u ftua për të shkuar në Gjermani, për të marrë pjesë në Bauhausin e Weimar-it nga themeluesi i saj, arkitekti Walter Gropius. 

### Kthimi në Gjermani dhe Bauhaus (1922-1933) 
[parapamje|*On White II*, [1923.]]
Në maj 1922 ai mori pjesë në Kongresin Ndërkombëtar të Artistëve Progresivë dhe nënshkroi "Shpalljen Themelore të Bashkimit të Artistëve Ndërkombëtar Progresivë". 

Kandinski dha mësim klasën bazë të dizajnit për fillestarë dhe kursin mbi teorinë e avancuar në Bauhaus; ai gjithashtu drejtoi klasa pikture dhe një punishte në të cilën ai shtoi teorinë e tij të ngjyrave me elementë të rinj të psikologjisë së formës. Zhvillimi i veprave të tij në studimin e formave, veçanërisht të pikave dhe format e vijave, çoi në botimin e librit të tij të dytë teorik (*Pika dhe Vija drejtë Planit* ) në vitin 1926. Studimet e tij për efektet e forcave në vijat e drejta, duke çuar në tonet kontrastuese të vijave të lakuara dhe këndore, përkonin me hulumtimin e psikologëve *Gestalt*, puna e të cilëve diskutohej edhe në Bauhaus. Elementet gjeometrike morën rëndësi në rritje si në mësimdhënie, ashtu dhe në pikturë, veçanërisht rrethi, gjysmë-rrethi, këndi, vijat e drejta dhe lakoret. Kjo periudhë qe intensivisht prodhimtare. Kjo liri karakterizohet në veprat e tij me trajtimin e planeve të pasura me ngjyra dhe shkallëzime - si te *E verdhë-e kuqe-blu* (1925), ku Kandinski ilustron distancën e tij nga lëvizjet e konstruktivizmit dhe suprematizmit në atë kohë. 

[parapamje|majtas|372px|*E verdhë-e kuqe-blu*, [1925, Musée National d’Art Moderne, Paris]]Dy-metra e gjerë, *E verdhë-e kuqe-blu* (*Yellow-red-blue*, 1925) me mjaft forma kryesore: një drejtkëndësh i verdhë vertikal, një kryq i kuq të pjerrët dhe një rreth i madh blu i errët; një shumësi vijash të zeza (ose sinuoze) të zeza, harqesh rrethore, qarqesh monokromatikë dhe të shpërndarë, bordeve me ngjyrë balancuese kontribuojnë në kompleksitetin e saj delikat. Ky identifikim i thjeshtë vizual i formave dhe masave kryesore të ngjyrosura, të paraqitura në kanavacë është vetëm një qasje e parë ndaj realitetit të brendshëm të veprës, vlerësimi i të cilit kërkon një vrojtim më të thellë - jo vetëm të formave dhe ngjyrave të përfshira në pikturë, por marrëdhëniet e tyre, pozicionet e tyre absolute dhe relative në kanavacë dhe harmoninë e tyre. 

Kandinski ishte një nga anëtarët e *Die Blaue Vier* (*Katër Blutë*), grup i formuar në vitin 1923 me Paul Klee, Lyonel Feininger dhe Alexej von Jawlensky, të cilët me nxitjen e Galka Scheyer, e ekspozuan punën e tyre në Shtetet e Bashkuara nga viti 1924 e në vazhdim. Për shkak të armiqësisë së krahut të djathtë, Bauhaus u largua nga Weimar-i dhe u vendos në Desau në vitin 1925. Pas një fushate nazifashiste Bauhaus u largua edhe nga Desau në vitin 1932 për në Berlin, deri në shpërbërjen e tij në korrik 1933. Kandinski pastaj u largua nga Gjermania, duke u vendosur në Paris.

Vassily Kandinsky, 1922 - Kleine Welten I (new file).jpg|*Botë të vogla I*, 1922 
Vassily Kandinsky, 1923 - On White II.jpg|*On White II*, Centre Pompidou, 1923, Paris
Vassily Kandinsky, 1923 - Circles in a Circle.jpg|*Rrathë në një Rreth*, 1923, Philadelphia Museum of Art, Filadelfia 
Vassily Kandinsky, 1926 - Several Circles, Gugg 0910 25.jpg|*Disa rrathë*, 1926, Solomon R. Guggenheim Museum, Nju Jork Siti
Vassily Kandinsky, 1927 - Molle rudesse.jpg|*Soft Hard*, 1927
Wassily Kandinsky - Inner Alliance - 1929.jpg|*Aleancë e brendshme*, 1929, Albertina, Vjenë 

### Sinteza e Madhe (1934-1944) 
Duke jetuar në një apartament në Paris, Kandinski i krijoi punët e tij në një dhomë ndenjjeje-studio. Format biomorfike me konture fleksibile dhe jo-gjeometrike paraqiten në pikturat e tij, forma që sugjerojnë organizma mikroskopikë, por shprehin jetën e brendshme të artistit. Kandinski përdori kompozime me ngjyra origjinale, duke evokuar artin popullor sllav. Ai gjithashtu herë pas here, përzieu rërë me bojë për të dhënë një teksturë kokrrizore, fshatare pikturave të tij. 

Kjo periudhë korrespondon me një sintezë të punës së mëparshme të Kandinskit në të cilën ai përdori të gjitha elementet, duke i pasuruar ato. Në vitin 1936 dhe 1939, ai pikturoi dy kompozimet e tij të fundit madhore, llojin e kanavacave të përpunuara që ai nuk kishte prodhuar për shumë vite. *Kompozimi IX* ka diagonale me kontrast të lartë, të fuqishme, forma qendrore e të cilave jep përshtypjen e një embrioni në mitër. Katrorët e vegjël të ngjyrave dhe të fashave të ngjyrosura dalin kundër sfondit të zi të *Kompozimit X* si fragmente yjore (ose filamente ), ndërsa hieroglifet enigmatike me tone pasteli mbulojnë një masë të madhe, e cila duket se pluskon në cepin e sipërm të majtë të kanavacës. Në punën e Kandinskit, disa karakteristika janë të dukshme, ndërsa disa prekje të caktuara janë më të nënkuptuar dhe të mbuluara; ato zbulohen vetëm në mënyrë progresive për ata që thellojnë lidhjen e tyre me punën e tij. Ai synonte formën (të cilën ai e harmonizoi dhe e vendosi) për të rezonuar me shpirtin e vëzhguesit.

Vassily Kandinsky, 1935 - Brown with supplement.jpg|*Kafe me shtojcë*, 1935, Museum Boijmans van Beuningen, Roterdam
Vassily Kandinsky, 1936 - Composition IX.jpg|*Kompozimi IX*, 1936, Musée national d’art moderne, Paris
Vassily Kandinsky, 1939 - Composition 10.jpg|*Kompozimi X*, 1939, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Dyseldorf
Kandinsky - Various Actions, 1941.jpg|*Various Actions*, 1941, Solomon R. Guggenheim Museum, Nju Jork

## Konceptimi i artit të Kandinskit 
### Artisti si profet 
[alt=Large, colourful abstract painting|parapamje|*Kompozimi VII*, Galeria Tretyakov. Sipas Kandinskit, kjo është pjesa më komplekse që ai ka pikturuar ndonjëherë ([1913)]]
Duke shkruar se "muzika është mësuesi i fundit" Kandinski u angazhua në shtatë vitet e para të dhjetë *kompozimeve* të tij. Tre të parat mbijetojnë vetëm në fotografi të bardhë e zi të marra nga artistja ndjekëse dhe mikja Gabriele Münter. *Kompozimi I* (1910) u shkatërrua nga një sulm ajror britanik mbi qytetin e Braunshvigut, në Saksoninë e Poshtme gjatë natës së 14 tetorit 1944. 

Ndërsa ekzistojnë studime, skica dhe improvizime (veçanërisht të *Kompozimit II*), një bastisje naziste në Bauhaus në vitet 1930, rezultoi në konfiskimin e tre *kompozimeve* të para të Kandinskit. Ato u shfaqën në ekspozitën e sponsorizuar nga shteti të *Artit të Degjeneruar*, dhe pastaj do të shkatërroheshin (së bashku me veprat e Paul Klee, Franz Marc dhe artistëve të tjerë modernë). 

I magjepsur nga eskatologjia e krishterë dhe perceptimi i ardhjes së një Epoke të Re, një temë e përbashkët midis shtatë *kompozimeve* të para të Kandinskit është apokalipsi (fundi i botës siç dihet). Duke shkruar për *artistin si profet* në librin e tij, *Concerning the Spiritual in Art*, Kandinski krijoi piktura në vitet që i paraprijnë menjëherë Luftës së Parë Botërore, duke treguar një kataklizëm në ardhje, që do të ndryshonte realitetin individual dhe shoqëror. Duke pasur një besim të devotshëm në Krishtërimin Ortodoks,

Kandinski mori nga tregimet biblike të Arkën e Noesë, Jona dhe balenës, ringjalljes së Krishtit, të Katër Kalorësve të Apokalipsit në Librin e Zbulesës, tregimet popullore ruse dhe përvojat e përbashkëta mitologjike të vdekjes dhe rilindjes. Asnjëherë nuk u përpoq të përfytyronte një nga këto histori si një tregim, ai përdori imazhet e tyre të mbuluara si simbole të arketipeve të vdekjes-rilindjes dhe krijim-shkatërrimit që ai ndjeu se ishin të afërta botën para Luftës së Parë Botërore. 

Siç ai pohon te *Concerning the Spiritual Art* (shih më poshtë), Kandinski ndjeu se një artist autentik që krijonte artin nga "një domosdoshmëri e brendshme" jeton në majë të një piramide që ngrihet lartë. Kjo piramidë e përparuar është depërtuese dhe vazhdon në të ardhmen. Ajo që ishte e çuditshme apo e pakonceptueshme dje është e zakonshme sot; ajo që është *pararojë* sot (dhe kuptohet vetëm nga pak) është dituri e zakonshme nesër. Profeti-artist modern qëndron vetëm në kulmin e piramidës, duke bërë zbulime të reja dhe duke futur në realitetin e së nesërmes. Kandinski ishte në dijeni të zhvillimeve të fundit shkencore dhe përparimet e artistëve modernë, të cilët kishin kontribuar në mënyra radikale të reja për të parë dhe përjetuar botën. 

[alt=Rectangular, multicoloured abstract painting|parapamje|389px|*Kompozimi VI* ([1913)]]
*Kompozimi IV* dhe pikturat e mëvonshme janë të lidhura kryesisht me evokimin e një rezonance shpirtërore te shikuesi dhe artisti. Si në pikturën e tij të apokalipsit nga uji (*Kompozimi VI*), Kandinski e vendos shikuesin në situatën e përjetimit të këtyre miteve epike duke i përkthyer ato në terma bashkëkohore (me një ndjenjë dëshpërimi, stuhishme, urgjence dhe konfuzioni). Kjo bashkësi shpirtërore e shikuesit-pikturës-artistit / profet mund të përshkruhet brenda kufijve të fjalëve dhe imazheve. 

### Teoricieni artistik dhe shpirtëror 
Siç tregojnë esetë e teorive të *Der Blaue Reiter Almanac* dhe kompozitori Arnold Schoenberg, Kandinski gjithashtu shprehu bashkimin mes artistit dhe shikuesit si të disponueshme për të dyja shqisat dhe mendjen (sinestezia). Tonet e dëgjimit dhe akordet si ai pikturoi, Kandinski teorizoi se (për shembull), e verdha është ngjyra e C-së së mesme në një trumpet tunxhi; e zeza është ngjyra e mbylljes dhe fundit të gjërave; dhe se kombinimet e ngjyrave prodhojnë frekuenca vibrimi, të ngjashme me akordet e luajtura në piano. Në vitin 1871 Kandinski i ri  mësoi të luante në piano dhe violinçelë. 

Kandinski zhvilloi gjithashtu një teori të figurave gjeometrike dhe marrëdhënieve të tyre, duke pretenduar, për shembull, se rrethi është forma më paqësore dhe përfaqëson shpirtin njerëzor. Këto teori janë shpjeguar te libri *Pika dhe Vija përkundrejtë Planit*. 

Projektimi legjendar i Kandinskit për një shfaqje të Musorgskit, "*Piktura në një ekspozitë*", ilustron konceptin e tij sinestetik të një përkimit universal të formave, ngjyrave dhe tingujve muzikorë. Në vitin 1928, në teatrin e Desaut, Vasili Kandinski realizoi skenën e produksionit të "Piktura në një ekspozitë". Në vitin 2015, dizajnet origjinale të elementëve të skenës u animuan me teknologjinë moderne video, duke u sinkronizuar me muzikën sipas shënimeve përgatitore të Kandinskit dhe tekstit të drejtorit të Felix Klee. 

Gjatë studimeve që Kandinski bëri në përgatitjen për *Kompozimin IV*, ai u ndje i rraskapitur, duke punuar në një pikturë dhe shkoi për një shëtitje. Ndërsa ai ishte jashtë, Gabriele Münter e e rregulloi studion e tij dhe pa dashje e ktheu kanavacën e tij në anën e tjetër. Pas kthimit dhe duke parë kanavacën (por ende pa e njohur atë) Kandinski ra në gjunjë dhe qau, duke thënë se ishte piktura më e bukur që kishte parë ndonjëherë. Ai ishte liruar nga lidhja me një objekt. Ashtu si kur ai pa për herë të parë *Mullarët* e Monesë, përvoja do ti ndryshonte jetën.

Në një tjetër episod me Münter gjatë viteve të Ekspresinizmit Abstrakt bavarez, Kandinski po punonte mbi *Kompozimin VI*. Prej afërsisht gjashtë muajsh studimesh përgatitëse, ai synonte që punimi të evokonte një përmbytje, pagëzim, shkatërrim dhe rilindje njëkohësisht. Pasi e konturoi veprën mbi një tablo druri të përmasave të një muraleje, ai u bllokua dhe nuk mund të vazhdonte. Gabriele Münter i tha se ai ishte bllokuar në intelektin e tij dhe nuk mund të arrinte subjektin e vërtetë të pikturës. Ajo i sugjeroi që ai thjeshtë të përsëriste fjalën  (*përmbytje*) dhe të përqëndrohej në tingullin e saj në vend të kuptimit. Duke e përsëritur këtë fjalë si një mantra, Kandinski e pikturoi duke e përfunduar veprën monumentale në tre ditë. 

## Shkrimet teorike mbi artin 
Analizat e Kandinskit mbi format dhe ngjyrat nuk rezultojnë nga ide-asociacione të thjeshta arbitrare, por nga përvoja e brendshme e piktorit. Ai kaloi vite duke krijuar piktura abstrakte, shqisërisht të pasura, duke punuar me formën dhe ngjyrën, duke i vrojtuar pa u lodhur pikturat e tij dhe ato të artistëve të tjerë, duke vërejtur efektet e tyre mbi ndjenjën e tij të ngjyrës. Kjo përvojë subjektive është diçka që gjithëkush mund ta bëjë - jo vrojtime shkencore/objektive, por të brendshme/subjektive, të cilën filozofi francez Michel Henry e quan "subjektiviteti absolut" ose "jeta fenomenologjike absolute". 

### Lidhur me shpirtëroren në art 
[parapamje|majtas|Kapaku i librit *Über das Geistige in der Kunst*, nga Vasili Kandinski, [1911]]
I botuar në Mynih në vitin 1911, teksti i Kandinskit *Über das Geistige in der Kunst* (Në Lidhje me shpirtëroren në art), përcakton tre lloje pikturash: impresione, improvizime, dhe kompozime. Ndërsa impresionet bazohen në një realitet të jashtëm, që shërben si një pikë nisjeje, improvizimet dhe kompozimet paraqesin imazhe që dalin nga e pandërgjegjshmja, megjithëse kompozimet dalin nga një këndvështrim më formal. Kandinski krahason jetën shpirtërore të njerëzimit me një piramidë - artisti ka një mision për të udhëhequr të tjerët me majën e punës së tij. Maja e piramidës janë ata pak artistë të mëdhenj. Kjo është një piramidë shpirtërore, që përparon dhe ngrihet ngadalë edhe pse ndonjëherë duket e palëvizshme. Gjatë periudhave dekadente, shpirti zhytet në fund të piramidës; njerëzimi kërkon vetëm sukses të jashtëm, duke i injoruar forcat shpirtërore. 

Ngjyrat në paleta e piktorit ngjallin një efekt të dyfishtë: një efekt thjesht fizik në sy, të magjepsur nga bukuria e ngjyrave para së gjithash, e cila shkakton një përshtypje të ngjashme me gëzimin kur hamë një sheqerkë. Por ky efekt mund të jetë shumë më i thellë, megjithatë, duke shkaktuar një emocion dhe dridhje të shpirtit ose një *rezonancë të brendshme*, i cili është një efekt pastërtisht shpirtëror nga i cili ngjyra prek vetë shpirtin. 

*Nevoja e brendshme*, për Kandinskin, është parimi i artit dhe themeli i harmonisë së formave dhe ngjyrave. Ai e përkufizon atë si parimin e kontaktit efikas të formës me shpirtin njerëzor. Çdo formë është përcaktimi i një sipërfaqeje nga një tjetër; ajo zotëron një përmbajtje të brendshme, e cila është efekti që prodhon tek ai që e sodit atë me vëmendje. Kjo domosdoshmëri e brendshme është e drejta e artit për lirinë e pakufizuar, por kjo liri bëhet liçencë nëse nuk është e bazuar në një domosdoshmëri të tillë. Arti lind nga domosdoshmëria e brendshme e artistit në një mënyrë misterioze, enigmatike dhe mistike, përmes së cilës fiton një jetë autonome; ai bëhet një subjekt i pavarur, i animuar nga frymëmarrja shpirtërore. 

Cilësitë e para që janë të dukshme për syrin kur shikojmë një ngjyrë të izoluar, duke e lënë atë të veprojë vetëm, janë nga njëra anë ngrohtësia ose ftohtësia e tonit të ngjyrave, ndërsa në anën tjetër janë qartësia ose errësira e atij toni. Ngrohtësia është një tendencë drejt të verdhës, ndërsa ftohtësia një tendencë ndaj blusë; e verdha dhe bluja formojnë kontrastin e parë madhor, i cili është dinamik. E verdha ka një lëvizje të *çuditshme*, ndërsa bluja një lëvizje *koncentrike*; një sipërfaqe e verdhë duket se po afrohet më pranë nesh, ndërsa një sipërfaqe blu duket se largohet.  E verdha është një ngjyrë tipike tokësore, dhuna e të cilës mund të jetë e dhimbshme dhe agresive. Bluja është një ngjyrë qiellore, duke evokuar një qetësi të thellë. Kombinimi i ngjyrës blu dhe të verdhë jep palëvizshmëri dhe qetësi totale, e cila është e gjelbëra. 

Qartësia është një tendencë ndaj të bardhës dhe errësira është një tendencë ndaj zezë. E bardha dhe e zeza formojnë kontrastin e dytë të madh, i cili është statik. E zeza është asgjëja pa mundësi, një heshtje e përjetshme pa shpresë dhe përkon me vdekjen. Çdo ngjyrë tjetër ngjason fort me fqinjët e saj. Përzierja e së bardhës me të zezën çon në gri, që nuk posedon forcë aktive dhe tonaliteti i të cilit është afër asaj të gjelbër. Grija përkon me paqëndrueshmërinë pa shpresë; ajo tenton ta humbasë shpresën kur të bëhet e errët, duke rimarrë pak shpresë kur ajo ndriçohet. 

E kuqa është një ngjyrë e ngrohtë, e gjallë dhe e shqetësuar; është forcë, një lëvizje në vetvete. Përzier me të verdhën, ajo fiton ngrohtësi dhe bëhet portokalli, e cila jep një lëvizje rrezatuese në rrethinat e saj. Kur e kuqja është e përzier me ngjyrën blu, ajo largohet nga njeriu për t'u dhënë vjollcën, e cila është një e kuqe e ftohur. E kuqja dhe e gjelbra formojnë kontrastin e tretë të madh, portokallia dhe vjollca të katërtin. 

[parapamje|Ballina e librit *Punkt und Linie zu Fläche*, [1926, Mynih]]
### Pika dhe vija përkundrejtë planit 
Ky libër i dytë u botua në vitin 1926 (Mynih, nga Verlag Albert Langen, seria: Bauhausbücher IX), kur Kandinski ishte profesor në Bauhaus.
Në të, Kandinski analizoi elementët gjeometrikë që përbëjnë çdo pikturë, përkatësisht *pika* dhe *vija*, ashtu si dhe mbështetja fizike dhe sipërfaqja materiale në të cilën artisti vizaton ose ngjyros *planin themelor*. Ai nuk i ka analizuar ato në mënyrë objektive, por nga këndvështrimi i efektit të tyre të brendshëm ndaj vëzhguesit. 

Një pikë është një ngjyrë e vogël e vënë nga artisti në kanavacë. Nuk është as pikë gjeometrike, as një abstraksion matematikor; është zgjerim, formë dhe ngjyrë. Kjo formë mund të jetë një katror, një trekëndësh, një rreth, një yll ose diçka më komplekse. Pika është forma më koncize, por sipas vendosjes në planin bazë, do të marrë një tonalitet të ndryshëm. Ajo mund të jetë e izoluar ose të rezonoi me pikat ose vijat e tjera. 

[parapamje|majtas|*Pikat*, [1920, 110.3 × 91.8 cm, Ohara Museum of Art]]
Një vijë është produkt i një force që është aplikuar në një drejtim të caktuar: forca e ushtruar mbi laps ose furçë nga ana e artistit. Format lineare të prodhuara mund të jenë të llojeve të ndryshme: një *vijë e drejtë*, e cila rezulton nga një forcë e vetme e ushtruar në një drejtim të vetëm; një vijë *këndore*, si rezultat i alternimit të dy forcave në drejtime të ndryshme, ose një *vijë e lakuar* (ose *vijë në formë të valëzuar*), e prodhuar nga efekti i dy forcave që veprojnë njëkohësisht. Një *plan* mund të merret nga kondensimi (nga një vijë e rrotulluar rreth një nga skajet e saj).

Efekti subjektiv i prodhuar nga një vijë varet nga orientimi i saj: një vijë *horizontale* përkon me tokën në të cilën njeriu qëndron dhe lëviz; ajo zotëron një tonalitet të errët dhe të ftohtë afektiv, të ngjashëm me të zezën ose blunë. Një vijë *vertikale* përkon me lartësinë dhe nuk ofron mbështetje; ajo zotëron një tonalitet të ndritshëm, të ngrohtë, afër të bardhës dhe të verdhës. Një *diagonale* zotëron një tonalitet pak a shumë të ngrohtë ose të ftohtë, sipas prirjes së saj drejt horizontales ose vertikales. 

Një forcë që shpaloset, pa pengesa, siç është ajo e prodhuar nga një vijë e drejtë përkon me *lirizmin*; disa forca që ballafaqohen (ose shqetësojnë) njëra-tjetrën, formojnë një *dramë*. *Këndi* i formuar nga vija këndore ka gjithashtu një sonoritet të brendshëm, i cili është i ngrohtë dhe i afërt me të verdhën për një kënd ngushtë (një trekëndësh), i ftohtë dhe i ngjashëm me blunë për një kënd të gjerë (një rreth), dhe i ngjashëm me të kuqen, për një kënd të drejtë (një katror). 

Plani bazë është, në përgjithësi, drejtkëndor ose katror. prandaj, është i përbërë nga vija horizontale dhe vertikale, të cilat e kufizojnë dhe përcaktojnë atë si një entitet autonom, që mbështet pikturën, duke komunikuar tonalitetin e saj afektiv. Ky tonalitet përcaktohet nga rëndësia relative e vijave horizontale dhe vertikale: horizontalet i japin një tonalitet të qetë dhe të ftohtë në planit themelor, ndërsa vertikalet i japin një tonalitet të qetë dhe të ngrohtë. Intuita e artistit e ndjen efektin e brendshëm të formatit dhe dimensioneve të kanavacës, të cilën ai e zgjedh sipas tonalitetit që dëshiron t'i japë veprës së tij. Kandinski e konsideronte planin themelor një qenie të gjallë, të cilën artisti "fertilizon" dhe i ndjen "frymëmarrjen". 

Çdo pjesë e planit themelor ka një ngjyrim emocional; kjo ndikon tonalitetin e elementeve pikturore që do të nxirren në të dhe kontribuon në pasurinë e kompozimit, që rezulton nga vendosja e tyre në kanavacë. E sipërmja e pamjes themelore përkon me lehtëinë dhe ndriçimin, ndërkohë që vijimësia ngjall kondensim dhe rëndesë. Puna e piktorit është të dëgjojë dhe të njohë këto efekte për të prodhuar piktura që nuk janë vetëm efekt i një procesi të rastësishëm, por fryt i punës autentike dhe rezultat i një përpjekjeje për bukurinë e brendshme. 

Ky libër përmban shumë shembuj fotografikë dhe nxjerr nga veprat e Kandinskit, të cilat ofrojnë demonstrimin e vëzhgimeve teorike të tij dhe që i lejojnë lexuesit të riprodhojë në të qartësinë e brendshme me kusht që ai të marrë kohë për t'i parë ato fotografi me kujdes, duke vepruar në ndjeshmërinë e vet dhe që ai le të vibrojë vargjet e ndjeshme dhe shpirtërore të shpirtit të tij. 

## Informacione të ndryshme 
### Tregu i artit 
Në vitin 2012, Christie’s hodhi në ankand *Studie für Improvisationin 8* (studim për Improvizimin VIII) të Kandinskit, një pamje e vitit 1909 e një njeriu që mbante një shpatë në një fshat ngjyrë-ylberi, për 23 milionë dollarë. Piktura ishte në huazim për Kunstmuseum Winterthur në Zvicër, që nga viti 1960 dhe iu shit një koleksionisti evropian nga Volkart Foundation, krahu bamirës i firmës tregtare zvicerane Volkart Brothers. Para kësaj shitjeje, rekordi i fundit i artistit u vendos në vitin 1990, kur Sotheby’s shiti veprën e tij, *Fugue* (1914) për 20.9 milionë dollarë. Më 16 nëntor 2016, Christie’s shiti në ankand veprën e Kandinskit *Rigide et courbé (I ngurtë dhe i përkulur)*, një pikturë e madhe abstrakte, 1935, për 23.3 milionë dollarë, një rekord i ri për Kandinskin. Solomon R. Guggenheim fillimisht e bleu pikturën drejtpërdrejt nga artisti në vitin 1936, por nuk u ekspozua pas vitit 1949 dhe më pas u shit në ankand tek një koleksionist privat në vitin 1964 nga Solomon R. Guggenheim Museum.

### Në kulturën popullore 
Shfaqja e vitit 1990, *Gjashtë Diploma të Ndarjes* i referohet një pikture "Kandinski i dyanshëm". Asnjë pikturë e tillë nuk dihet të ekzistojë; në versionin e filmit të vitit 1993, piktura e dyanëshme është portretizuar si pikturë e Kandinskit, piktura *Black Lines* në njërën anë dhe pikturën e tij të vitit 1926, *Disa Qarqe* në anën tjetër. 

Filmi i *Xheopardizëm i dyfishtë* i vitit 1999, bën referenca të shumta për Kandinskin dhe një pjesë e tij, *Sketch*, figurat e dallueshme plotë vija. Protagonistja, Elizabeth Parsons (Ashley Judd), përdor regjistrin e regjistrimit për punën për të gjurmuar bashkëshortin e saj nën emrin e tij të ri. Në film janë paraqitur edhe dy variantet e koleksionit të almanakut të *Blaue Rieter*. 

Në vitin 2014, Google përkujtoi ditëlindjen e 148-të të Kandinskit, duke shfaqur një Doodle të Google bazuar në pikturat e tij abstrakte. 

Një libër-biografik me fotografi me titull *The Box Noisy Paint*: Ngjyrat dhe Tingujt e Artit Abstrakt të Kandinskit* u botua në vitin 2014. Ilustrimet e tij nga Mary GrandPre e fituan atë një Honor Caldecott 2015. 

Nipi i tij ishte profesori dhe shkrimtari muzikolog Aleksei Ivanovich Kandinsky (1918-2000), karriera e të cilit ishte e përqendruar dhe përqendruar në Rusi. 

### Ekspozitat 
Muzeu Solomon R. Guggenheim mbajti një retrospektivë të madhe të punës së Kandinskit nga 2009-2010, e quajtur *Kandinsky*. Në vitin 2017, një përzgjedhje e punës së Kandinskit ishte në ekspozim në Guggenheim. 

## Shiko edhe 
* Pablo Picasso
* Paul Cézanne
* Henri Matisse
* Paul Gaugin
* Vincent van Gogh
* Edvard Munch
* Joan Miro
* Klod Monet
* Georges Seurat
* Ernst Ludwig Kirchner
* Umberto Boccioni
* Modernizmi
* Postmodernizmi
* Arti Avant-Garde
* Pointilizmi
* Ekspresionizmi
* Ekspresionizmi Abstrakt
* Surrealizmi
* Dadaizmi
* Racionalizmi (arkitekturë)
* Tonalizmi
* Kubizmi

### Referime 
### Libra nga Kandinski 
* Wassily Kandinsky, MT Sadler (Përkthyese), Adrian Glew (Redaktor). *Lidhur me Shpirtërore në Art*. (New York: Publications MFA dhe London: Tate Publishing, 2001). 192pp.   ISBN &nbsp; 0-87846-702-5 
* Wassily Kandinsky, M. T Sadler (Përkthyesi). *Lidhur me Shpirtërore në Art*. Dover Publ. (Paperback). 80 f. &nbsp;  ISBN &nbsp; 0-486-23411-8. ose: Lightning Source Inc Publ. (Paperback).   ISBN &nbsp; 1-4191-1377-1 
* Wassily Kandinsky. Klänge. Verlag R. Piper & Co., Munich 
* Wassily Kandinsky. *Pika dhe Linja në Plane*. Dover Publications, Nju Jork.   ISBN &nbsp; 0-486-23808-3 
* Wassily Kandinsky. *Kandinsky, shkrimet e plota mbi Art*. Da Capo Press.   ISBN &nbsp; 0-306-80570-7 

### Referimet në anglisht 
* John E Bowlt dhe Rose-Carol Washton Long. *Jeta e Vasilii Kandinsky në artin rus: një studim i "On the spiritual in art" nga Wassily Kandinsky*. (Newtonville, MA.: Oriental Research Partners, 1984).   ISBN &nbsp; 0-89250-131-6 
* Magdalena Dabrowski. *Përbërjet e Kandinsky*. (New York: Muzeu i Artit Modern, 2002).   ISBN &nbsp; 0-87070-405-2 
* Hajo Düchting. *Wassily Kandinsky 1866-1944: Një Revolucion në Pikturë''. (Taschen, 2000).   ISBN &nbsp; 3-8228-5982-6 
* Hajo Düchting dhe O'Neill. *Avangardë në Rusi*. 
* Do Grohmann. *Wassily Kandinsky.* *Jeta dhe Puna*. (Nju Jork: Harry N Abrams Inc., 1958). 
* Thomas M. Messer. *Vasily Kandinsky*. (Nju Jork: Harry N Abrams Inc, 1997). (Illustrated).   ISBN &nbsp; 0-8109-1228-7. 
* Margarita Tupitsyn, *kundër Kandinskit* (Mynih: Muzeu Villa Stuck, 2006). 
* Michel Henry : *Duke parë të padukshmen.* *Në Kandinsky* (Continuum, 2009).   ISBN &nbsp; 1-84706-447-7 
* Julian Lloyd Webber, "Duke parë të kuqe, duke u dukur blu, duke u ndjerë jeshil", *Daily Telegraph* 6 korrik 2006. 
* Sabine Flach, "Nëpërmjet gazit në kërkim", në: *Birdhouse intelektuale* (London: Koenig Books, 2012).   ISBN &nbsp; 978-3-86335-118-2 
* Natalia Avtonomova. *Duke shënuar 150 vjetorin e lindjes së Wassily Kandinsky.* Revista e Galerisë së Tretyakov, # 2 2017 (55) 
* Natalia Avtonomova. *Wassily Kandinsky në Norvegji*. Magazina e Galerisë Tretyakov, Çështje speciale. NORVEGJI-RUSIA: NË RRUGËT E KULTURAVE 

### Referimet në frëngjisht 
* Michel Henry. ''Voir l'invisible.* *Sur Kandinsky* (Shtyp Universiteti i Francës)      
* Nina Kandinsky. *Kandinsky et moi* (eld. Flammarion)      
* Jéléna Hahl-Fontaine. *Kandinsky* (Marc Vokar éditeur)      
* François le Targat. *Kandinsky'' (ed. Albin Michel, që janë grumbulluar me maîtres de l'art contemporain)      
* *Kandinsky.* *retrospektive* (Fondacioni Maeght)           
* *Kandinsky. Œuvres de Vassily Kandinsky (1866-1944)* (Qendra Georges Pompidou)      

## Linqe të jashtme 
* Xhirim i filmit të prodhimit në skenën e "Piktura në një ekspozitë" nga Kandinsky në vitin 1928 në Dessau, 2015. 
* Gazeta Wassily Kandinsky, 1911-1940. Instituti i Kërkimeve të Getty, Los Anxheles, California. 
* Diskutimi i *Verdha - Red-Blue* nga Janina Ramirez dhe Marc Canham: Art Detective Podcast, 19 Prill 2017 

; Shkrime nga Kandinski 

*