Eva Jablonka

**Eva Jablonka** (    ) (e lindur në vitin 1952) është një teoriciene evolucionare dhe gjenetikiste izraelite, e njohur veçanërisht për interesin e saj për trashegiminë  epigjenetike . E lindur më 1952 në Poloni, ajo emigroi në Izrael në 1957. Ajo është profesoreshë në Institutin Cohn për Historinë e Filozofisë së Shkencës dhe Ideve në Universitetin  e Tel Avivit

Në 1981 asaj iu dha çmimi  " Lindlau i Israelit"  për punë të jashtëzakonshme Master i Shkencave (M.Sc.)  dhe  në  1988, çmimi " Marcus"  për Ph.D.  Ajo është një ithtare e lirisë akademike, duke pranuar se për çështje të tilla, "çështjet akademike dhe politike",  megjithëse nuk është ithtare e zgjidhjeve të thjeshta dhe tregon një preferencë për të përshkruar pozicionin e saj. 

## Punime në temat evolucionare 
Jablonka boton në lidhje me temat evolucionare, veçanërisht  Epikagjenetika.

Theksi i saj në format jo-gjenetike  të  evolucionit  ka  marrë  interes nga ata që përpiqen të zgjerojnë fushën e  evolucionin e të  menduarit në sfera të tjera. 

Jablonka është përshkruar si në pararojën e një revolucioni të vazhdueshëm brenda biologjisë evolucionare dhe është një ithtar kryesor i sintezës së zgjeruar revolucionare.   

Libri i saj i parë mbi temën e epigjenetikës,  i  bashkëautorizuar  me  Marion Lamb, ishte *Trashëgimia dhe Evolucioni Epigjenetik: Dimensioni Lamarckian* (1995). *Traditat e Kafshëve* (2000), bashkëautor me Eytan Avital, modele të zgjeruara të Trasmetimit kulturor njerëzor në botën e kafshëve jo-njerëzore, për të treguar se evolucioni kulturor  ka luajtur një rol të rëndësishëm në evolucionin e kafshëve.   

Jablonka, përsëri është bashkëautor me Lamb- on. Evolucioni i katër dimensioneve (2005).  

Duke u bazuar në qasjen e biologjise evolucionare  të  zhvillimit dhe gjetjet e fundit të biologjisë molekulare dhe të sjelljes, ata argumentojnë rastin për transmetimin e jo vetëm gjeneve në vetvete, por edhe të variacioneve të trashëgueshme të transmetuara nga brezi në brez me çfarëdo  lloj mënyre.  Ata sugjerojnë që një ndryshim i tillë mund të ndodhë në katër nivele.  

Së pari, në nivelin e vendosur fizik të gjenetikës .  

Së dyti, në nivelin epigjenetik që përfshin ndryshimin në "kuptimin" e fijeve të ADN- së.   Variacionet në përkthimin e ADN-së  gjatë  proceseve të zhvillimit transmetohen më pas gjatë riprodhimit, ië cilat  ( variacionet) më pas mund të kthehen në modifikimin e sekuencës së vetë  ADN-së.   

Dimensioni i tretë është një interes i veçantë për Jablonka, ku  përfshin transmetimin e traditave të sjelljes. Ekzistojnë,  për shembull,  raste të dokumentuara të preferencave të ushqimit, të cilat përcillen nga mësimi shoqëror  në disa lloje kafshësh, të cilat qëndrojnë të qëndrueshme nga brezi në brez pasi  kushtet e lejojnë.  

Dimensioni i katërt është trashëgimia simbolike, e cila është unike për njerëzit ku,  traditat përcillen "përmes aftësisë sonë për gjuhën  dhe kulturën, përfaqësimet tona sesi të sillemi, për  të komunikuar  përmes fjalës dhe shkrimit".   Në trajtimin e këtyre niveleve më të larta, Jablonka dhe Lamb dallojnë qasjen e tyre nga banalitetet e psikologjisë evolucionare, të "memeve" dhe madje edhe nga idetë chomskiane të gramatikës universale.      Ata argumentojnë se ekzistojnë ndërveprime të vazhdueshme midis niveleve - mekanizmave  epigjenetike  të  sjelljes  dhe  madje  edhe  simbolikë  të  trashëgimisë  gjithashtu,  prodhojnë presione të përzgjedhjes në trashëgiminë e bazuar në ADN-në dhe, mund  në disa raste, madje, të ndihmojnë edhe drejtimin e vetë ndryshimeve të ADN-së,   pra "evolucion në zhvillim". 

Për të gjallëruar tekstin e tyre, ata përdorin eksperimente të mendimit dhe dialog me një kërkues skeptik, një  IM-Ifcha  Mistabra,  për "hamendësimin e kundërt". Në vitin 2008, Jablonka dhe Lamb botuan letrën *Trashëgimia e butë:  Sfidimi i Sintezës Moderne, e* cila pretendoi se ka prova për sistemet e kontrollit epigjenetik  që shkaktojnë ndryshime evolucionare në  mekanizmat  themelorë  të  trashëgimisë  epigjenetike , gjithashtu,  mund  të  çojnë në  zgjidhje të  mrekullueshme të  cilat  riorganizojnë   epiaxhenomin.  

Në vitin 2019, Jablonka dhe Simona Ginsburg botuan *Evolucionin e Shpirtit të Ndjeshëm,   "Të Mësuarit dhe Origjinat e Ndërgjegjes".* 

Në të, Jablonka dhe Ginsburg propozojnë një teori të re në lidhje me origjinën e vetëdijes, përqendruar te të mësuarit.   Të  inspiruar  nga  metodologjitë  e  përdorura  për  të   shënuar kalimin nga jo-jeta në jetë, autorët sugjerojnë një sërë kriteresh që shënojnë kalimin në vetëdijen minimale: një formë komplekse e të mësuarit asociativ, që ata e quajnë mësim shoqëror të pakufizuar.

## Pritja 
J. Bruce Walsh ishte skeptik ndaj pohimeve të Jablonka në librin *Epigjenetik Trashëgimia dhe Evolucioni në* lidhje me rëndësinë e trashëgimisë epigjenetike në evolucion.  

RJ Berry , megjithatë, shkroi se libri bëri një çështje të fortë për rëndësinë e trashëgimisë epigjenetike në evolucion dhe rekomandoi librin për biologët evolucionarë. (1996). *Epigenetic Inheritance and Evolution. The Lamarckian Dimension. by E. Jablonka; M. J. Lamb*. Journal of Biogeography, Vol. 23, No. 3. pp. 398-399.

Jan Zima shkroi një përmbledhje pozitive për librin "*Evolucioni në Katër Dimensione"*  duke përfunduar  se  "libri mund t'u rekomandohet shkencëtarëve profesionistë dhe të gjithë studentëve të interesuar në idetë biologjike dhe mënyrat aktuale të të menduarit për biologjinë".  Stuart Newman gjithashtu e vlerësoi pozitivisht librin. 

Thomas Dickens dhe Qazi Rahman kanë shkruar mekanizma epigjenetikë, të tillë si metilimi i ADN-së dhe modifikimi i histonit janë trashëguar gjenetikisht nën kontrollin e përzgjedhjes natyrore dhe nuk e sfidojnë sintezën moderne revolucionare . Megjithatë, Dickens dhe Rahman muarën çështjen e pretendimeve të Jablonka dhe Marion Lamb  mbi proceset epigjenetike Lamarckian. 

## Publikime të zgjedhura 
### Libra 
* Eva Jablonka dhe Marion J. Lamb (1995). *Trashëgimia dhe Evolucioni Epigjenetik: Dimensioni Lamarckian*, Shtypi i Universitetit të Oksfordit.  ,  , 
* Eytan Avital dhe Eva Jablonka. (2000) *Traditat e Kafshëve: Trashëgimia e Sjelljes në Evolucion* . Cambridge University Press. ISBN&nbsp;0-521-66273-7
* Eva Jablonka dhe Marion J. Lamb (2005) *Evolucioni në Katër Dimensione: Variacioni Gjenetik, Epigjenetik, Sjelljes dhe Simbolike në Historinë e Jetës* . Shtypi MIT. ISBN&nbsp;0-262-10107-6
* Simona Ginsburg dhe Eva Jablonka (2019) *Evolucioni i Shpirtit të Ndjeshëm* . Shtypi MIT 
* Eva Jablonka dhe Marion J. Lamb (2020) *Sistemet e Trashëgimisë dhe Sinteza e Zgjatur* . Cambridge University Press 

### Artikuj 
* 
* 
* 
* 
* 

### Libra në hebraisht 
* Eva Jablonka (1994) *Historia e trashëgimisë* . Shtëpia Botuese e Ministrisë së Mbrojtjes, Izrael.
* Eva Jablonka (1994–1997) *Evolution: Një Libër Shkollor në Biologjinë Evolucionare për Universitetin e Hapur*, Izrael. Shtypi i Universitetit të Hapur. 7 njësi. 700 faqe.

## Lidhje te jashtme 
* Eva Jablonka CV
* *Trashëgimia dhe Evolucioni Epigjenetik*|language=en . Teksti i pjesshëm në internet.
* *Evolucioni në katër dimensione*].

## Referime