Marlene Dietrich

**Marie Magdalene "Marlene" Dietrich** (27 dhjetor 1901&nbsp;– 6 maj 1992) ishte një aktore dhe këngëtare gjermano-amerikane.

Dietrich mbeti e popullarizuar gjatë gjithë karrierës së saj të gjatë duke përmirësuar vazhdimisht veten, si në aspektin profesional ashtu edhe mënyrën karakteristike. Në Berlinin e viteve 1920, ajo ka aktruar në skenë dhe në filmat pa zë.

Performanca e sa si Lola-Lola in *The Blue Angel* (1930), i drejtuar nga Josef von Sternberg, i solli asaj famë botërore dhe i garantoj asaj një kontratë me Paramount Pictures, duke filluar të luaj role në Shtetet e Bashkuara.

## Fëmijëria 
Marie Magdalene Dietrich u lind më 27 dhjetor 1901 në Leberstrasse 65, në zonën e njohur si "Rote Insel" (Ishulli i Kuq) të Schöneberg-ut, i cili sot është një lagje e Berlinit. Ajo ishte e dyta e dy vajzave të Wilhelmina Elisabeth Josephine (e lindur Felsing) dhe Louis Erich Otto Dietrich. Motra e saj më e madhe, Elisabeth, kishte lindur një vit më parë.

Familja e nënës së saj, Felsing, ishte e mirënjohur në Berlin dhe zotëronte një biznes të suksesshëm prodhimi të orëve dhe argjendarie. Në të kundërt, babai i saj, Louis Erich Otto Dietrich, ishte një oficer i policisë së vogël. Ai vdiq në vitin 1908, kur Marlene ishte vetëm shtatë vjeçe, nga plagët e marra në Luftën e Dytë të Gjermanisë. 

Pas vdekjes së babait, nëna e Dietrich u ritë martua në vitin 1914 me Eduard von Losch, një oficer ushtarak i shkallës së lartë në kalorësi. Megjithëse von Losch e trajtoi Marlene-n si vajzën e vet, ai vdiq gjatë Luftës së Parë Botërore në 1916, duke e lënë familjen përsëri pa një figurë mashkullore kryesore.

Në moshën e rinisë, Dietrich fillimisht u fokusua në muzikë, duke studiuar violinën me shpresën për të bërë një karrierë si violiniste koncertiste. Megjithatë, një dëmtim në dorën e saj i ktheu ambiciet drejt botës së teatrit, ku filloi të marrë mësime në shkollën e teatrit të Max Reinhardt në Berlin.

## Fillimet e karrierës 
Pas dëmtimit të dorës që i **pengoi karrierën e saj** si violiniste, Dietrich u fokusua në aktrimin. Në fillim të viteve 1920, ajo u regjistrua në shkollën e teatrit të Max Reinhardt, një nga drejtuesit më të njohur teatralë të Gjermanisë së asaj kohe.

Karriera e saj filloi me role të vogla në teatrin e Reinhardt dhe në produksione të filmit të heshtur. Ajo shpesh përshkruhej si një "fräulein" e re e shkathët, duke luajtur kryesisht role të vogla dhe dytësore në komedi dhe drama. Në këtë periudhë, ajo filloi të përdorte emrin "Marlene", një kombinim i emrave të saj të vërtetë, Marie dhe Magdalene.

Nga mesi i viteve 1920, rolet e saj në film filluan të bëheshin më të rëndësishme. Ajo shfaqej në filma si **"Manon Lescaut"** (1926) dhe **"The Box of Pandora"** (1929) të regjisorit G.W. Pabst, ku luajti krahë me aktoren Louise Brooks. Megjithëse këto role i dhanë një farë dukshmërie, ende nuk e ngritën atë në nivelin e një ylli.

Pika kthese e karrierës së saj erdhi në 1929, kur regjisori austriak-amerikan **Josef von Sternberg** e zgjodhi atë për rolin kryesor femëror në filmin **"Der blaue Engel"** ("Engjëlli i Kaltër"). Sternberg kërkoi një aktore që do të mund të përçonte një kombinim unik elegance, sinizmi dhe seksualiteti të hapët. Zgjedhja përfundimtare për rolin e Lola-Lola ra në Dietrich.

Filmi u xhirua në dy versione, një në gjermanisht dhe një në anglisht, dhe u publikua në 1930. Performanca ikonike e Dietrich si Lola-Lola, këngëtareja e kabaretit që shkatërron jetën e profesorit Immanuel Rath (i luajtur nga Emil Jannings), u bë një sensacion ndërkombëtar. Kënga e saj "Falling in Love Again (Can't Help It)" u bë një simbol i epokës.

Suksesi i madh i "Der blaue Engel" e bëri Dietrich një yll ndërkombëtar menjëherë dhe i hapi rrugën për një karrierë madhështore në Hollywood.

## Yll i filmave 
Suksesi bërthamor i *Der blaue Engel* e çoi drejtpërdrejt në Hollywood. Regjisori Josef von Sternberg e nënshkroi atë me studio-n e famshme **Paramount Pictures** dhe ajo shkoi në Shtetet e Bashkuara menjëherë pas xhirimeve. Këtu filloi një nga bashkëpunimet më të njohura dhe më përfolëse në historinë e kinemasë midis një regjisori dhe një aktoreje.

Nën drejtimin e Sternberg, Dietrich u shpërfytyrua si arketipi i "gruas fatale" – sofistikuar, misterioz dhe me një seksualitet të fuqishëm. Gjatë afërsisht pesë vitesh, ata bashkëpunuan në një seri filmash pamorë që definuan imazhin e saj si yll ndërkombëtar:

* **Morocco** (1930): Në filmin e saj të parë hollywoodian, ajo luan një këngëtare në një kabare maroken, duke u dhënë shfaqje të paharrueshme duke puthur një grua dhe duke ndjekur dashurinë e saj (Gary Cooper) në shkretëtirë. Për këtë rol, ajo u **nominua për Çmimin Oscar për Aktoren më të Mirë**.
* **Dishonored** (1931): Një histori spiunazhi ku ajo luan një kurorë që bëhet agjente sekrete.
* **Shanghai Express** (1932): Një nga sukseset e mëdha komerciale të çiftit, ku Dietrich luan rolin e "Shanghai Lily", një grua me reputacion të diskutueshëm, ndërsa udhëton në një tren të rrezikshëm. Filmi fitoi Çmimin Oscar për Kinematografi më të Mirë.
* **Blonde Venus** (1932): Një dramë e fortë ku ajo luan një amvise që kthehet në këngëtare për të shpëtuar familjen e saj.
* **The Scarlet Empress** (1934): Një film historik shumë bujar dhe vizual, ku ajo portretizon Perandoreshnën Russe Katerinën e Madhe.

Këta filmave nuk ishin thjesht sukses komercial; ata ishin vepra arti me një estetikë të lartë, ku kamera e Sternberg adhuronte bukurinë e Dietrich, duke krijuar imazhe që u ngulitën përgjithmonë në kujtesën kolektive. Stili i saj në ekran – veshet e errëta, kostumet elegante, dhe vështrimi misterioz – u bë një ikonë modë e botës.

Pas përfundimit të bashkëpunimit me Sternberg, Dietrich dëshmoi një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme, duke u përshtatur me ritmet e reja dhe llojet e ndryshme të filmave. Ajo tregoi talente komike në western-in **Destry Rides Again** (1939), ku këndoi dhe u përleshje fizikisht, dhe u kthye në drama serioze në filmat e Alfred Hitchcock, **Stage Fright** (1950), dhe në një nga rolet e saj të fundit të mëdha në ekran në **Witness for the Prosecution** (1957) të Billy Wilder, ku u nominua për një Golden Globe.

Gjatë gjithë karrierës së saj filmike, ajo mbajti një kontroll të pazakontë për kohën e saj mbi imazhin dhe karrierën e saj, duke u bërë një nga figurat më të njohura dhe më të adhuruara në ekran.

## Vepra
Gjatë gjithë karrierës së saj të gjatë, Marlene Dietrich shfaqej në më shumë se 50 filma, duke lëvizur me mjeshtëri midis zhanreve të ndryshme – nga drama dhe film noir deri te komeditë dhe western-at. Kjo është një listë e përzgjedhur e disa prej filmeve të saj më të rëndësishme dhe më të njohura.

**1930–1939: Kulminacioni i famës në Hollywood**

* **Der blaue Engel** (*Engjëlli i Kaltër*) (1930) - Lola-Lola
* **Morocco** (1930) - Mademoiselle Amy Jolly
* **Dishonored** (1931) - Marie Kolverer / X-27
* **Shanghai Express** (1932) - Shanghai Lily
* **Blonde Venus** (1932) - Helen Faraday
* **The Song of Songs** (1933) - Lily Czepanek
* **The Scarlet Empress** (1934) - Perandoresha Katerina e Madhe
* **The Devil is a Woman** (1935) - Concha Perez
* **Desire** (1936) - Madeleine de Beaupré
* **The Garden of Allah** (1936) - Domini Enfilden
* **Knight Without Armour** (1937) - Konteshina Alexandra Vladinoff
* **Destry Rides Again** (1939) - Frenchy

**1940–1949: Vitet e luftës dhe dramash**

* **Seven Sinners** (1940) - Bijou Blanche
* **The Flame of New Orleans** (1941) - Claire Ledoux / Lilli
* **Manpower** (1941) - Fay Duval
* **The Lady is Willing** (1942) - Elizabeth Madden
* **Pittsburgh** (1942) - Josie Winters
* **Kismet** (1944) - Jamilla
* **A Foreign Affair** (1948) - Erika von Schlütow

**1950–1978: Karriera e vonë dhe rol memorabel në teatër**

* **Stage Fright** (1950) - Charlotte Inwood
* **No Highway in the Sky** (1951) - Monica Teasdale
* **Rancho Notorious** (1952) - Altar Keane
* **The Monte Carlo Story** (1957) - Marquise Maria de Creveçoeur
* **Witness for the Prosecution** (1957) - Christine Helm / Vërtet
* **Touch of Evil** (1958) - Tana
* **Judgment at Nuremberg** (1961) - Frau Bertholt (Zonja Bertholt)
* **Just a Gigolo** (1978) - Baronesa von Semering (roli i saj i fundit në film)

## Shënime
## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Analiza filmike dhe studime 
## Burime zyrtare dhe arkiva 
## Dokumente historike 
## Lidhje të jashtme
* 
* 
* Marlene Dietrich Collection, Berlin (MDCB)
* Marlene Dietrich &nbsp;– Daily Telegraph obituary

{{sister
|project=commons
|text=Wikimedia Commons ka foto dhe materiale mediatike në lidhje me: ***{{{2|{}}}}***
}}