Kontrolli i lindjeve

parapamje|Një paketë me pilula kontraceptive.|320x320px
**Kontrolli i lindjes**, i njohur gjithashtu si **kontracepsioni**, **antikonceptimi** dhe **kontrolli i fertilitetit**, është përdorimi i metodave ose pajisjeve për të parandaluar shtatzëninë e padëshiruar Kontrolli i lindjes është përdorur që nga kohërat e lashta, por metodat efektive dhe të sigurta të kontrollit të lindjes u bënë të disponueshme vetëm në shekullin e 20-të. Planifikimi, vënia në dispozicion dhe përdorimi i kontrollit të lindjes njerëzore quhet planifikim familjar. Disa kultura kufizojnë ose dekurajojnë aksesin në kontrollin e lindjes, sepse e konsiderojnë atë të padëshirueshëm moralisht, fetarisht ose politikisht.

Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Qendrat e Shteteve të Bashkuara për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve ofrojnë udhëzime për sigurinë e metodave të kontrollit të lindjes tek gratë me kushte specifike mjekësore. Metodat më efektive të kontrollit të lindjes janë sterilizimi me anë të vazektomisë tek meshkujt dhe lidhja e tubave tek femrat, pajisjet intrauterine (IUD) dhe kontrolli i implant i lindjes. Kjo pasohet nga një sërë metodash të bazuara në hormone, duke përfshirë pilula orale, arna, unaza vaginale dhe injeksione. Metodat më pak efektive përfshijnë barrierat fizike si prezervativët, diafragmat dhe sfungjerët e kontrollit të lindjes dhe metodat e ndërgjegjësimit për fertilitetin. Metodat më pak efektive janë spermicidet dhe tërheqja nga mashkulli para ejakulimit. Sterilizimi, megjithëse është shumë efektiv, zakonisht nuk është i kthyeshëm; të gjitha metodat e tjera janë të kthyeshme, shumë menjëherë pas ndalimit të tyre. Praktikat e sigurta të seksit, të tilla si përdorimi i prezervativëve për meshkuj ose femra, mund të ndihmojnë gjithashtu në parandalimin e infeksioneve seksualisht të transmetueshme. Metodat e tjera të kontrollit të lindjes nuk mbrojnë nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme. Kontrolli urgjent i lindjes mund të parandalojë shtatzëninë nëse merret brenda 72 deri në 120 orë pas seksit të pambrojtur. Disa argumentojnë se mos kryerja e seksit është gjithashtu një formë e kontrollit të lindjes, por edukimi seksual vetëm me abstinencë mund të rrisë shtatzënitë adoleshente nëse ofrohet pa edukim për kontrollin e lindjes, për shkak të mospërputhjes.

Tek adoleshentët, shtatzënitë janë në rrezik më të madh për rezultate të dobëta. Edukimi gjithëpërfshirës seksual dhe qasja në kontrollin e lindjes ul shkallën e shtatzënive të padëshiruara në këtë grupmoshë. Ndërsa të gjitha format e kontrollit të lindjes mund të përdoren përgjithësisht nga të rinjtë, kontrolli i kthyeshëm i lindjes me veprim të gjatë si implantet, DIU-të ose unazat vaginale janë më të suksesshme në uljen e shkallës së shtatzënisë adoleshente. Pas lindjes së një fëmije, një grua që nuk ushqen ekskluzivisht me gji mund të mbetet përsëri shtatzënë pas katër deri në gjashtë javë. Disa metoda të kontrollit të lindjes mund të fillojnë menjëherë pas lindjes, ndërsa të tjerat kërkojnë një vonesë deri në gjashtë muaj. Në gratë që ushqejnë fëmijën me gji, preferohen metodat vetëm me progestin sesa pilulat e kombinuara të kontrollit të lindjes nga goja. Në gratë që kanë arritur në menopauzë, rekomandohet që të vazhdohet kontrolli i lindjes për një vit pas periudhës së fundit.

Rreth 222 milionë gra që duan të shmangin shtatzëninë në vendet në zhvillim nuk po përdorin një metodë moderne të kontrollit të lindjes. Përdorimi i kontrollit të lindjes në vendet në zhvillim ka ulur numrin e vdekjeve gjatë ose rreth kohës së shtatzënisë me 40% (rreth 270,000 vdekje u parandaluan në 2008) dhe mund të parandalonte 70% nëse plotësohej kërkesa e plotë për kontrollin e lindjes. Duke zgjatur kohën ndërmjet shtatzënive, kontrolli i lindjes mund të përmirësojë rezultatet e lindjes së grave të rritura dhe mbijetesën e fëmijëve të tyre. Në botën në zhvillim, të ardhurat, pasuritë dhe pesha e grave, si dhe shkollimi dhe shëndeti i fëmijëve të tyre, përmirësohen të gjitha me akses më të madh në kontrollin e lindjeve. Kontrolli i lindjes rrit rritjen ekonomike për shkak të më pak fëmijëve të varur, më shumë grave që marrin pjesë në fuqinë punëtore dhe përdorimit më të vogël të burimeve të pakta.

## Shiko edhe 
## Referime