Teknologjia bërthamore

parapamje|Një detektor tymi për banesa është pjesa më e njohur e teknologjisë bërthamore për disa njerëz.
**Teknologjia bërthamore** është teknologji që përfshin reaksionet bërthamore të bërthamave atomike. Ndër teknologjitë e shquara bërthamore janë reaktorët bërthamorë, mjekësia bërthamore dhe armët bërthamore. Përdoret gjithashtu, ndër të tjera, në detektorët e tymit dhe shënjestrat e armëve.

## Historia dhe sfondi shkencor 
### Zbulimi 
Shumica dërrmuese e fenomeneve të zakonshme natyrore në Tokë përfshijnë vetëm gravitetin dhe elektromagnetizmin, dhe jo reaksionet bërthamore. Kjo ndodh sepse bërthamat atomike në përgjithësi mbahen larg sepse përmbajnë ngarkesa elektrike pozitive dhe për këtë arsye sprapsin njëra-tjetrën.

Në vitin 1896, Henri Becquerel po hetonte fosforeshencën në kripërat e uraniumit kur zbuloi një fenomen të ri që u quajt radioaktivitet. Ai, Pierre Curie dhe Marie Curie filluan të hetonin fenomenin. Në këtë proces, ata izoluan elementin radium, i cili është shumë radioaktiv. Ata zbuluan se materialet radioaktive prodhojnë rreze intensive, depërtuese të tre llojeve të dallueshme, të cilat i etiketuan alfa, beta dhe gama pas tre shkronjave të para greke. Disa nga këto lloje rrezatimi mund të kalonin nëpër materien e zakonshme, dhe të gjitha ato mund të ishin të dëmshme në sasi të mëdha. Të gjithë studiuesit e hershëm morën djegie të ndryshme nga rrezatimi, shumë të ngjashme me djegien nga dielli, dhe nuk mendonin shumë për të.

Fenomeni i ri i radioaktivitetit u shfrytëzua nga prodhuesit e mjekësisë sharlatanike (ashtu siç kishin bërë zbulimet e energjisë elektrike dhe magnetizmit, më parë), dhe u paraqitën një numër ilaçesh dhe trajtimesh të patentuara që përfshinin radioaktivitetin.

Gradualisht u kuptua se rrezatimi i prodhuar nga zbërthimi radioaktiv ishte rrezatim jonizues dhe se edhe sasitë shumë të vogla për t'u djegur mund të përbënin një rrezik të rëndë afatgjatë. Shumë nga shkencëtarët që punonin mbi radioaktivitetin vdiqën nga kanceri si rezultat i ekspozimit të tyre. Barnat e patentuara radioaktive u zhdukën kryesisht, por aplikime të tjera të materialeve radioaktive vazhduan, siç është përdorimi i kripërave të radiumit për të prodhuar numra të shndritshëm në matësa.

Ndërsa atomi u kuptua më mirë, natyra e radioaktivitetit u bë më e qartë. Disa bërthama më të mëdha atomike janë të paqëndrueshme dhe kështu zbërthehen (çlirojnë materie ose energji) pas një intervali të rastësishëm. Tre format e rrezatimit që zbuluan Becquerel dhe Curies janë gjithashtu më të kuptueshme. Zbërthimi alfa është kur një bërthamë lëshon një grimcë alfa, e cila është dy protone dhe dy neutrone, ekuivalente me një bërthamë heliumi. Zbërthimi beta është lëshimi i një grimce beta, një elektron me energji të lartë. Zbërthimi gama çliron rreze gama, të cilat ndryshe nga rrezatimi alfa dhe beta nuk janë materie, por rrezatim elektromagnetik me frekuencë shumë të lartë, dhe për këtë arsye energji. Ky lloj rrezatimi është më i rrezikshmi dhe më i vështiri për t’u bllokuar. Të tre llojet e rrezatimit ndodhin natyrshëm në elementë të caktuar.

Gjithashtu është bërë e qartë se burimi përfundimtar i shumicës së energjisë tokësore është bërthamor, qoftë nëpërmjet rrezatimit nga Dielli të shkaktuar nga reaksionet termonukleare yjore ose nga zbërthimi radioaktiv i uraniumit brenda Tokës, burimi kryesor i energjisë gjeotermale.

## Shiko edhe 
* Reaktori bërthamor

## Referime