open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pavla Jesih

**Pavla Jesih**

**Pavla Jesih** (10 Maj 1901 – 12 Dhjetor 1976) ishte një alpiniste sllovene dhe sipërmarrëse.

Ajo lindi në Lubjanë dhe mësoi të ngjitet me klubin *Skala* të Sllovenisë. Në vitin 1925, ajo dhe Dana Kuraltova përfunduan ngjitjen e parë vetëm për femra në *Rrugën Sllovene* në faqen veriore të Triglav. 

Nga viti 1926 deri në vitin 1933, ajo bëri 18 ngjitjet e para në rrugë teknike në majat si Triglav (varianti përmes dritares, drejtimi Skala, Shtylla e Jugut), Škrlatica (Shtylla e Levit, Shtylla e shkallës), Široka Peč, Špik (drejtimi Šalek, Šiteec, Policia e Kosovës) dhe disa të tjera. Më shpesh, ajo ngjitej në shoqërinë e Miro Markos, Milan Gostisha, Jože Lipovec, Mihe Potočnik, Stanka Tominšek dhe Joža Čop. Ajo është ndoshta më e njohur për ngjitjen e shtyllës qendrore të Triglav, e cila tani quhet Shtylla e Çopit (*Čopov steber*). Në ditën e tretë të ngjitjes së saj në Shtyllën e Çopit, Jesih u lodh shumë për të vazhduar më tej. Kështu, partneri i saj Joča Čop e përfundoi rrugën vetë dhe më pas, shkoi për ta ndihmuar. Kur mbërriti ndihma në ditën e saj të pestë të rrugëtimit, Jesih u ngjit e vetme pa ndihmën e askujt dhe mori meritën për ngjitjen e parë përkrah Joča-s.

Në vitin 1933, Jesih ra 30 metra (98ft) nga maja e thepisur e Mojstrovkës. Gjatë shërimit të saj të gjatë, në kohën e Luftës së Dytë Botërore, ajo hapi një zinxhir të suksesshëm kinemash në Drava Banovinë dhe Jugosllavi. Ajo zotëronte sallën e kinemasë Metropol dhe kinemanë Union në Celje, më pas në Ptuj, dhe në fund, kinemanë Matica në Lubjanë. Ndër të tjera, ajo ishte edhe novatore në teknikat e titrimit.

## Referime
Lili Novy

parapamje| Lili Novy në vitin 1936
**Lili Novy** lindur si **Lili Haumeder** (24 Dhjetor 1885 – 7 Mars 1958) ishte një poete sllovene dhe përkthyese  e poezisë. Ajo konsiderohet si poetja e parë lirike sllovene si dhe një nga poetet më të rëndësishme femra sllovene në përgjithësi.

## Biografia 
Ajo lindi në Graz si Lili Haumeder nga një baba gjerman etnik i quajtur Guid Haumeder dhe një nënë sllovene Ludvika Ahačič. Ajo u arsimua privatisht dhe filloi të shkruante poezi në gjermanisht .

Në mesin e të njëzetave ajo filloi të përfshihej në skenën letrare sllovene dhe nisi të përkthente poezitë gjermane të Presheren në sllovenisht dhe anasjelltas, si edhe nisi të botonte nëpër revista letrare. Ajo, gjithashtu, përktheu në sllovenisht edhe shumë pjesë nga Goethe. Gradualisht, nën ndikimin e Alojz Gradnik, ajo filloi të krijonte poezitë e veta në sllovenisht. Gjatë jetës së saj, u botua vetëm një përmbledhje me poezi të krijuara prej saj: *Temna vrata (Dora e errët)* (1941). Pasi kaloi një jetë të tërë në lëvizje me një bashkëshort në ushtri, Lili Novy përfundimisht u vendos në Lubjanë.

## Vdekja dhe trashëgimia 
Novy vdiq në vitin 1958 në Lubjanë. Ajo ishte 72 vjeç. Busti i saj qëndron në shtëpinë në qendër të qytetit të vjetër ku ajo jetonte. Një nga sallat në Qendrën Kulturore të Sallës Cankar në Lubjanë mban emrin e saj, gjithashtu.

Në vitin 1970, eseistja Jože Javoršek botoi një monografi mbi Novy-n, e cila çoi në një rivlerësim pozitiv të punës së saj.

## Punimet e botuara 
* *Temna vrata* (Dera e Errët) - përmbledhje me poezi (1941)
* *Oboki* (Harqe) - koleksion poezish (1959)
* *Pikapoka* - përmbledhje me poezi për fëmijë (1968)
* *Majhni ste na tem velikem svetu* (Ti je i vogël në këtë botë të madhe) - përmbledhje me poezi për fëmijë (1973)

## Lidhje të jashtme 
* Programi i RTV Sllovenia në Lili Novy (në sllovenisht)
* Lili Novy - Poezija në mišljenje
Elvira Dolinar

**Elvira Dolinar** (pseudonimi **Danica**;1870–1961) ishte një shkrimtare, feministe dhe mësuese sllovene. Ajo njihet më së shumti për shkrimet në favor të të drejtave të grave në revistën *Slovenka*, dhe konsiderohet si feministja e parë sllovene.

## Biografia 
Dolinar lindi në vitin 1870 në Krško nga prindër me origjinë austriake dhe gjermane. Ajo u trajnua si mësuese, pasi mësuesia ishte, në atë kohë, një nga të vetmet profesione intelektuale në Slloveni që konsiderohej i pranueshëm për gratë, por më vonë ajo e ndërpreu mësimdhënien pasi u martua. Ajo dhe burri i saj kishin katër fëmijë. Ajo do të përdorte emrin e vajzës së saj, Danica, si pseudonim.

Dolinar u interesua për çështjet e grave ndërsa studionte për t'u bërë mësuese, gjë që e frymëzoi të shkruante artikuj mbi këtë temë. Ata u botuan në revista të ndryshme austriake. Puna e saj më me ndikim u botua në *Slovenka* ("Gruaja Sllovene"), një revistë që u botua nga viti 1897 deri në vitin 1902. Ajo përmbante shkrime kryesisht nga mësuese femra. Dolinar shkroi më shumë se 40 artikuj për *Slovenka* duke promovuar të drejtat e grave. Me artikullin e saj të parë, "*Ženska emancipacija" ("Emancipimi i grave")*, botuar në vitin 1897, ajo u bë kontribuesja e parë e revistës që promovoi në mënyrë eksplicite të drejtat e grave dhe, që atëherë, është konsideruar si feministja e parë sllovene. Artikulli i saj më me ndikim dhe i lexuar gjerësisht, *"Svobodna ljubezen in zakon" ("Dashuri dhe martesa falas")*, u botua në vitin 1900. Ai shpjegonte se divorci duhet të lejohej kur të dy bashkëshortët e gjenin marrëdhënien "të padurueshme", një ndjenjë që binte në kundërshtim me vlerat katolike të mbajtura nga shumica e sllovenëve në atë kohë. Ajo u kritikua shumë, veçanërisht nga katolikët, për pikëpamjet e saja.

Dolinar vdiq në vitin 1961 në Bled. Gjatë gjithë periudhës kur Sllovenia qeverisej nga Jugosllavia komuniste, duke filluar që nga viti 1945, Dolinar dhe aktivistë të tjerë të lëvizjes feministe u dënuan. Vetëm kur Sllovenia fitoi pavarësinë nga Jugosllavia në vitin 1991, ajo është konsideruar si "një pioniere e mendimit feminist slloven".

## Referime
Irma Čremošnik

**Irma Čremošnik** (12 Janar 1916–29 Qershor 1990) ishte një mësuese, arkeologe dhe filologe sllovene, e njohur kryesisht për punën e gjerë arkeologjike mbi mbetjet e epokës romake në territorin e Bosnjës dhe Hercegovinës.

## Biografia 
Čremošnik lindi në Arad, Austro-Hungari (tani Rumani), në familjen e historianit slloven Gregor Čremošnik. Ajo u rrit në Sarajevë ku babai i saj punonte në Muzeun Kombëtar të Bosnjës dhe Hercegovinës. Pas mbarimit të studimeve për filologji në  Universitetin i Shenjtëve Kiril dhe Metodius të Shkupit, ajo punoi si mësuese e shkollës së mesme, më pas u bë kuratore në një muze arti në Beograd (1944–1947) dhe, më në fund mori një pozicion në Muzeun Kombëtar të Bosnjës dhe Hercegovinës. Paralelisht, ajo kreu kursin e doktoraturës për arkeologji në Fakultetin e Arteve në Lubjanë, duke marrë gradën e doktorit në vitin 1952. Ajo punoi në Muzeun Kombëtar derisa doli në pension në vitin 1976.  

Ajo udhëhoqi gërmime të shumta të vilave dhe vendbanimeve të lashta romake në territorin e Bosnjës dhe Hercegovinës së sotme, veçanërisht në Vishiqi afër Çapljinës dhe në Panik afër Bilećës. Ajo bëri zbulime të rëndësishme edhe nga periudha e hershme feudale e vendbanimit sllav në zonë. Veprat e saj të botuara përfshijnë *Mozaici i zidno slikarstvo rimskog doba ("Mozaikët dhe pikturat murale të epokës romake*", viti 1984). Përveç kësaj, ajo vlerësohet për redaktimin dhe botimin e pjesëve të trashëgimisë së babait të saj.

## Referime
Rose e spine

**Rose e spine** (shqip: Trëndafila dhe gjemba) është një përmbledhje poetike e shkruar nga Pashko Vasa dhe botuar në vitin 1873 në gjuhën italiane, gjatë qëndrimit të tij në Perandorinë Osmane. Kjo vepër paraqet një aspekt tjetër të figurës së Vaso Pashës, duke zbuluar shpirtin e tij të ndjeshëm dhe prirjet e theksuara letrare, përtej veprimtarisë politike dhe patriotike për të cilën ai është më shumë i njohur.

## Vështrim 
Në këtë përmbledhje, "trëndafilat" simbolizojnë idealet e larta, dashurinë e pastër, shpresat dhe gëzimet e jetës, ndërsa "gjembat" përfaqësojnë vuajtjet, vështirësitë, tradhtitë dhe zhgënjimet që njeriu has në udhëtimin e tij jetësor. Përmes vargjeve të tij, Pashko Vasa ngre pyetje të thella mbi natyrën e fatit, të drejtësisë, dhe moralit, duke reflektuar mbi përplasjen e idealeve me realitetin shpesh të dhimbshëm të botës.

Stili i poezive në Rose e spine është i ngrohtë, i ndjerë dhe herë-herë melankolik, me një frymë të qartë romantike dhe ndikime të dukshme nga letërsia italiane e shekullit XIX. Megjithatë, përmes shprehjeve elegante dhe metaforave të fuqishme, Pashko Vasa ruan gjithmonë një individualitet të veçantë që i jep poezisë së tij një tingull personal dhe autentik.

Edhe pse është shkruar në italisht dhe fillimisht u drejtua më shumë publikut të huaj, kjo vepër konsiderohet pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore shqiptare. Ajo dëshmon për ndjeshmërinë, humanizmin dhe idealizmin që karakterizonin një pjesë të madhe të mendimit rilindas. Nëpërmjet Rose e spine, Pashko Vasa shpreh edhe një mall të thellë për liri, drejtësi dhe përmirësim shoqëror, tema që i lidhin drejtpërdrejt veprat e tij letrare me misionin e tij atdhetar.

Përmes kësaj përmbledhjeje, ai e paraqet jetën si një fushë ku trëndafilat dhe gjembat bashkëjetojnë në mënyrë të pandashme, një metaforë e fuqishme për realitetin e njeriut, dhe sidomos për fatin e popullit shqiptar në atë kohë të trazuar.

## Referime
Elizaveta Mukasei

Nënkolonel Elizaveta Ivanovna Mukasei (Rusisht: **Елизавета Ивановна Мукасей**; 21 Mars 1912, Ufa &#x2013; 19 Shtator 2009, Moskë) ishte një spiune sovjetike me emrin e koduar Elza. Së bashku me bashkëshortin e saj Mikhail Mukasei (emri i koduar i të cilit ishte Zephyr), ajo mori pjesë në një numër të madh operacionesh të fshehta në Evropën Perëndimore dhe Shtetet e Bashkuara nga vitet 1940 deri në vitet 1970. Ajo vdiq më 19 shtator 2009, në Moskë në moshën 97-vjeçare. Burri i saj vdiq më 19 gusht 2008, në moshën 101 vjeçare. 

## Referencat 
## Lidhje të jashtme 
Elizaveta Ivanovna Mukasey në faqen e internetit të Shërbimit të Inteligjencës së Jashtme Ruse
Rabiga Kushaeva

**Rabiga Jangulowna Kushaeva** (rusisht: Рабига Янгуловна Кушаева; 1901–1937) ishte një aktiviste sovjetike për të drejtat e grave me origjinë bashkire.  

## Biografia 
Rabiga Kushaeva Jangulowna lindi në vitin 1901 në fshatin Khassyanovo në Zonën Administrative të Samaras, tani Krahina e Bolshechernigovsky e Oblastit (zonë) të Samaras .

Në vitin 1916, Rabiga Jangulowna u bë mësuese e shkollës së fshatit Burzyan në Zonën Administrative të Samaras. Vëllai i saj më i madh, Kharis Jumagulovich Jumagulov (1891–1937), ishte një nga udhëheqësit e lëvizjes bashkire për pavarësi.

Në vitin 1917, Rabiga Jangulowna mori pjesë në punimet e këshillit bashkir *(Kurultai)* në Orenburg si delegate e bashkirëve të Pugachyov Uyezd. Në këtë asamble, ajo avokoi për barazinë e grave bashkire. Ajo kërkoi të drejta të plota civile dhe politike për gratë, të barabarta me ato të burrave dhe propozoi masa specifike për realizimin e këtyre kërkesave. Dhjetë pikat e saj për barazinë gjinore u përfshinë në rezolutën e Kurultait.

Në vitin 1919, Rabiga Jangulowna u bë kreu i Departamentit të Çështjeve të Grave të Komitetit Rajonal Bashkir të CPSU. Së bashku me të tjerët, ajo organizoi Konferencën Gjith-Bashkire të Grave Punëtore dhe Fshatare, e cila u zhvillua në Sterlitamak në Shtator 1920. Në nëntor 1921, ajo mori pjesë në seancën e IX të Kongresit Gjith-Rus të Sovjetikëve në Moskë. Ajo ishte e përfshirë në organizimin dhe përgatitjen e Kongresit I Gjith-Bashkir të Grave Punëtore dhe Fshatare, i cili u zhvillua në nëntor 1924, dhe Kongresit Gjith-Bashkir të Grave në Sovjet, të mbajtur në Tetor 1927.

Rabiga Jangulowna u martua me Khafis Kuschayevich Kuschayev (1888–1937) në vitin1922, i cili kishte qenë ushtar në Ushtrinë Perandorake Ruse dhe mori pjesë në lëvizjen bashkire për pavarësi pas Revolucionit të Tetorit.

Në vitin 1927, Kuschajewa u bë drejtor i Shtëpisë së Fëmijëve Khudaiberdin në Ufa. Në vitin 1929, ajo u bë inspektore e Departamentit të Shtëpive të Fëmijëve të Komisariatit Popullor për Arsimin e RSFSR në Moskë.

Në verën e vitit 1937, Kuschajewa vdiq në një aksident ndërsa kthehej në shtëpi me tren elektrik. Në të njëjtin vit, gjatë Spastrimit të Madh, burri i saj u ekzekutua si nacionalist bashkir më 27 Shtator (i rehabilituar në vitin 1957) dhe vëllai i saj u pushkatua në Dhjetor (i rehabilituar në vitin1959).

Kuschajewa kishte tre fëmijë. Vajza e saj e parë, Minsylu, vdiq nga difteria në vitin 1923. Vajza e saj e dytë, Tansylu (Dina) (1925–1996), u bë balerinë në Perm. Pas vdekjes së prindërve të tyre, djali i tyre pesëvjeçar, Ireku, u dërgua në një jetimore.

## Referime
Zugura Rakhmatullina

Zugura Yaganurovna Rakhmatullina (rusisht:  *Зугура Ягануровна Рахматуллина*; bashkur: *Зөһрә Йыһанур ҡыҙы Рәхмәтуллина*, romanizuar: *Zöhrä Yıhanur qızı Räxmätullina*;) lindi më 26 Gusht 1961, në Nizhniye Lemezy, Qarkun Iglinsky, Bashkir ASSR, RSFSR, Bashkimi Sovjetik). Ajo është një filozofe, shtetase dhe politikane ruse nga partia Rusia e Bashkuar

## Arsimi 
Në vitin 1985, Zugura u diplomua në Universitetin Shtetëror Bashkur. Në vitin 1991 mbrojti tezën për gradën Kandidat i Shkencave Filozofike në UShB. Në vitin 2000 mbrojti tezën e doktoraturës.

## Çmime dhe nderime 
* 2006 - Anëtar i Akademisë Ruse të Shkencave të Natyrës 
* 2016 – Medalje e Urdhrit “Për Merita ndaj Atdheut”, shkalla II 

## Aktivitetet politike 
Ajo përfaqësoi zonën elektorale të Beloretsk në Dumën e Shtetit nga 21 dhjetor 2011 deri në 12 Tetor 2021. Ajo nuk kërkoi rizgjedhje në zgjedhjet legjislative ruse të vitit 2021. 21 dhjetor 2011 – 5 tetor 2016

## Shihni gjithashtu 
* Lista e anëtarëve të Dumës së 7-të të Shtetit Rus që nuk u rizgjodhën

## Referime
Ahmedin Shkreli

**Ahmedin Shkreli** (Serbisht: *Ahmedin Škrijelj*, i lindur më 8 gusht 1982) është politikan serb me prejardhje shqiptare. Ai është pjesë i Partisë e Veprimit Demokratik të Sanxhakut (SDAS). 

## Referime
Mario Karaj

parapamjeMario Karaj (lindur më 24 tetor 1982) është një udhëheqës i njohur shqiptaro-amerikan në sektorin e shëndetësisë. Ai është Drejtor Ekzekutiv (CEO) i Grupit të Spitaleve Amerikane në Shqipëri dhe Kosovë, që përfshin edhe Spitalin Hygeia në Tiranë.

**Edukimi**

Karaj ka përfunduar arsimin e mesëm në shkollën teknike amerikane “Harry Fultz” në Tiranë, në degën e biznesit. Studimet e larta i vijoi në Baruch College në New York, ku u specializua në Menaxhim dhe Ekonomi. Më pas, përfundoi një program Master në Administrim Biznesi (MBA) në Mbretërinë e Bashkuar.

**Karriera**

Në vitin 2010, Karaj iu bashkua Spitalit Amerikan në Shqipëri si Menaxher i Përgjithshëm. Në vitin 2018, u emërua Drejtor Ekzekutiv i Spitalit Hygeia në Tiranë. Në tetor të vitit 2024, mori postin e CEO-së së Grupit të Spitaleve Amerikane në Shqipëri dhe Kosovë.

Para rikthimit në Shqipëri, Karaj ka punuar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në fushën e financave. Sipas një interviste për BalkanWeb, ai ka përfituar përvojë profesionale në Wall Street, duke bashkëpunuar me firma financiare dhe duke u specializuar në analiza tregu dhe menaxhim kapitali.

Karaj ka shprehur interes për zhvillimin e turizmit mjekësor në Shqipëri. Në një intervistë për “USA Today”, ai theksoi synimin për ta shndërruar Spitalin Amerikan në një destinacion kyç për turizmin shëndetësor global, duke ofruar shërbime të personalizuara sipas standardeve bashkëkohore për pacientët ndërkombëtarë.
----

## References 
# Mario Karaj – CEO i Spitalit Amerikan, intervistë ekskluzive për prestigjozen “USA Today”. Spitali Amerikan. 5 mars 2025.  
# Mario Karaj exclusive interview for “USA Today”: American Hospital, leader in private healthcare in the region. Kosovapress. 25 mars 2025.  
# Spitali Amerikan – Shantazhet e këqija në Shqipëri. BalkanWeb. 13 dhjetor 2023.
Qytet-muze

**Qytet-muze** është një qendër qytetare, që ka vlera të jashtëzakonshme historike, arkitekturore, kulturore dhe artistike dhe ruan në mënyrë të veçantë trashëgiminë kulturore materiale dhe jomateriale. Mbrohen me ligj nga shteti për shkak të rëndësisë së tyre për historinë dhe identitetin kombëtar.

## Përkufizimi sipas legjislacionit të shtetit shqiptar 
Sipas ligjit nr. 9048 “PËR TRASHËGIMINË KULTURORE” një qytet-muze është një zonë urbane që:

* Ruhet në mënyrë të veçantë për vlerat e saj historike dhe arkitektonike.
* Ka ndërtesa, rrugë, objekte kulturore, dhe elementë urbanë të periudhave të ndryshme historike.
* Është nën mbrojtje shtetërore për të siguruar konservimin, restaurimin dhe promovimin e trashëgimisë kulturore.

## Shembuj qytetesh-muze në Shqipëri 
* Berati – shpallur qytet-muze në vitin 1961, i njohur për arkitekturën osmane dhe lagjet karakteristike si Mangalemi e Gorica dhe është gjithashtu pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.
* Gjirokastra – shpallur qytet-muze në vitin 1961, me arkitekturën unike të shtëpive të gurta dhe trashëgiminë historike dhe është gjithashtu pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.
* Kruja (pazari i vjetër) – shpallur qytet-muze në vitin 1961
* Durrësi (nëntoka) – shpallur qytet-muze në vitin 1961

## Referime
Shqipëria në Festivalin Evropian të Këngës 2025

Shqipëria u përfaqësua në Festivalin Evropian të Këngës 2025 (Eurovizion) me këngën ““, shkruar nga Beatriçe Gjergji, Kolë Laca dhe Lekë Gjeloshi, dhe interpretuar nga Gjergji dhe Laca si . Transmetuesi shqiptar pjesëmarrës,  (RTSH), e përzgjodhi këngën e saj përmes konkursit tradicional kombëtar të përzgjedhjes Festivali i Këngës.

## Sfondi 
Para festivalit 2025,  (RTSH) kishte marrë pjesë në Festivalin Evropian të Këngës duke përfaqësuar Shqipërinë 20 herë që nga hyrja e parë më . Vendi më i lartë i saj në garë, deri në këtë pikë, kishte qenë vendi i pestë, i cili u arrit në  me këngën “" interpretuar nga Rona Nishliu. Shteti arriti vendin e dytë më të lartë kur mori pjesë për herë të parë në vitin 2004, me këngën "The Image of You" interpretuar nga Anjeza Shahini, duke përfunduar në vendin e shtatë. Gjatë qëndrimit në garë, Shqipëria nuk arriti të kualifikohej në finale tetë herë. Më  nuk arriti të kualifikohej në finale, duke u renditur në fund e pesëmbëdhjeta në gjysmëfinale me këngën “Titan”, realizuar nga Besa.

Në kuadër të detyrës si transmetues pjesëmarrës, RTSH-ja transmeton ngjarjen në vend dhe organizon , një konkurs vjetor muzikor i cili është përdorur vazhdimisht si formati i tij kombëtar përzgjedhës për konkursin që nga debutimi i tij në 2004. Më 30 shtator 2024, RTSH-ja konfirmoi synimin për të marrë pjesë në konkursin e 2025-tës dhe se Festivali i Këngës do të zgjidhte pjesëmarrjen e tij.

## Para Eurovizionit 
###  
Përfaqësuesja shqiptare në Eurovizion 2025 është përzgjedhur në edicionin e 63-të të , një konkurs vjetor muzikor në Shqipëri i organizuar nga RTSH në Pallatin e Kongreseve në Tiranë. Ngjarja u zhvillua midis 19 dhe 22 dhjetor 2024 dhe u drejtua nga Enkel Demi dhe . Festivali paraqiti një kategori, e cila gjithashtu zgjodhi hyrjen e Shqipërisë në Eurovizion. Transmetuesi hapi një periudhë aplikimi për artistët dhe kompozitorët e interesuar që të dorëzonin aplikimet e tyre më 27 shtator 2024, që zgjat deri më 29 shtator 2024, dhe në fund zgjodhi 30 konkurrentë. Pas shpalljes së hyrjeve, Olsi Bylyku u tërhoq, por Klea Dina u caktua si zëvendësuese e tij. Juria përzgjodhi 15 finalistë, me rezultatin përfundimtar të përcaktuar nga një kombinim i votave të një jurie profesionale, votave nga jashtë të hedhura përmes një platforme online (të titulluar "Votat e diasporës") dhe votimit me SMS në Shqipëri dhe Kosovë.

#### Finalja 
Finalja e  u mbajt më 22 dhjetor 2024.  me këngën  "" doli fituese dhe u zgjodh kështu si përfaqësuesja shqiptare për Festivalin 2025.

## Pas Eurovizionit 
Festivali Evropian i Muzikës 2025 (Eurovizioni) u zhvillua në Shën Jakobshalle në Bazel, në Zvicër, dhe u përbë nga dy gjysmëfinale më 13 dhe 15 maj dhe një finale më 17 maj.

Shqipëria u kualifikua për finalen e madhe dhe doli në vend të tetë.

## Referime
Gjimnazi i Vranjës

**Gjimnazi i Vranjës** () është një shkollë e mesme publike bashkëedukuese ( gjimnaz, i ngjashëm me shkollën përgatitore ) që ndodhet në Vranjë në Serbinë jugore . Shkolla u krijua në vitin 1881 si një nga gjimnazet e para në Serbi, vetëm tre vjet pasi qyteti u çlirua nga Perandoria Osmane në Betejën e Vranjës gjatë Luftërave Serbo-Otomane të 1876-1878 .  Anëtarë të njohur të fakultetit të shkollës përfshijnë Jashar Prodanoviq, Radoje Domanoviq, Ljubomir Davidoviq, Ilija Vukiçeviq, Svetisllav Simiq dhe të tjerë.  Gjatë pushtimit bullgar të Serbisë gjatë Luftës së Parë Botërore, shkolla nuk funksionoi.  Kur Vranja u pushtua përsëri gjatë Luftës së Dytë Botërore, Gjimnazi i Vranjës u bë shkolla e vetme në Serbi që pushoi së funksionuari. Nën pushtimin bullgar, ai u shndërrua në një burg policie.  Pas Luftës së Parë Botërore, për shkak të rritjes së numrit të nxënësve dhe kushteve joadekuate, filloi iniciativa për ndërtimin e një objekti të dedikuar shkollor.  Ndërtimi i ndërtesës së re filloi në vitin 1931 dhe studentët hynë për herë të parë në klasat e saj në shtator 1933.  Vendosja e shtatë busteve, Vuk Stefanoviq Karaxhiq, Borisav Stankoviq, Ivan Gunduliq, Shën Sava, Ivan Mazhuraniq, Francë Presheren dhe Petar Petroviq Njegosh, në fasadën e gjimnazit të Vranjës pasqyron frymën e mbretërisë së sapokrijuar jugosllave . identitetin e përbashkët dhe unitetin kulturor.  Në vitin 1959, shkolla u emërua zyrtarisht "Bora Stanković" sipas Borislav Stanković, por ajo ende zakonisht quhet nga vendasit si Gjimnazi i Vranjes. 

Gjimnazi i Vranjës ka luajtur një rol të rëndësishëm, sidomos për periudhën kur shqiptarët ende nuk kishin institucione të plota arsimore në gjuhën amtare.

Në vitin 1961, në kuadër të përpjekjeve për të zgjeruar qasjen në arsim të mesëm për popullatën shqiptare, në Preshevë u hapën paralelet e para të Gjimnazit të Vranjës. Këto paralele funksiononin si degë të këtij institucioni, duke u mundësuar nxënësve shqiptarë që të vijonin mësimin më afër vendbanimeve të tyre, megjithëse struktura programore dhe organizative mbetej nën varësinë e Gjimnazit të Vranjës.

Me kalimin e kohës, ky organizim pësoi disa reforma dhe ndryshime strukturore. Në kuadër të këtyre reformave, aktiviteti arsimor u transferua nga Presheva në Bujanoc, ku nisi të zhvillohej një qendër më e madhe dhe më stabile e arsimit të mesëm për shqiptarët e zonës.

Në përpjekje për të zgjeruar më tej mundësitë arsimore, në vitin shkollor 1978/79 në Medvegjë u hapën gjithashtu dy paralele në gjuhën shqipe pranë shkollës së mesme lokale. Këto paralele ishin një hap i rëndësishëm drejt përfshirjes së komunitetit shqiptar në Medvegjë në rrjetin e arsimit të mesëm. Megjithatë, ato nuk arritën të qëndrojnë gjatë: në vitin shkollor 1987/88, këto paralele u mbyllën, pas presioneve politike dhe shtrëngimeve që u shtuan ndaj shqiptarëve në gjithë territorin e ish-Jugosllavisë.

## Shih edhe 
* Arsimi në Serbi

## Referime
Gjimnazi "Gjergj Kastrioti Skënderbeu" në Preshevë

]]
**Gjimnazi Gjergj Kastrioti Skënderbeu** në Preshevë i njohur shkurt si **Gjimnazi i Preshevës** është themeluar në vitin 1961, në një kohë kur shqiptarët e Luginës së Preshevës kishin shumë nevojë për institucione të arsimit të mesëm në gjuhën e tyre amtare. 

## Vështrim 
Në fillim, për shkak të mungesës së kuadrove dhe kushteve të përshtatshme, ai funksiononte në rrethana të vështira, por me kalimin e viteve u konsolidua si një qendër e rëndësishme arsimore. Mësimi në gjuhën shqipe ka qenë dhe mbetet një nga shtyllat kryesore të ekzistencës së këtij institucioni.

Gjatë dekadave të kaluara, ky gjimnaz ka nxjerrë një numër të madh intelektualësh, mjekësh, profesorësh, inxhinierësh, artistësh dhe veprimtarësh të çështjes kombëtare, të cilët kanë kontribuar jo vetëm në Luginën e Preshevës, por edhe më gjerë në hapësirën shqiptare dhe ndërkombëtare.

Në periudha të vështira politike, siç ishte pas viteve ’90 dhe gjatë krizës së Luginës në fund të viteve 1990 dhe fillim të viteve 2000, Gjimnazi i Preshevës u bë një vatër rezistence kulturore, duke ruajtur frymën kombëtare dhe duke i dhënë përparësi ruajtjes së arsimit shqip, pavarësisht trysnive dhe sfidave politike.

Në ditët e sotme, Gjimnazi i Preshevës synon të ofrojë arsim cilësor dhe bashkëkohor, duke i përgatitur të rinjtë për të qenë konkurues në tregun e dijes dhe punës, brenda dhe jashtë vendit. Ai është i lidhur edhe me projekte bashkëpunimi ndërkombëtar dhe me përpjekje për modernizimin e procesit mësimor.

## Drejtimet 
Gjimnazi i Preshevës ofron disa drejtime, ndër të cilat më të spikatura janë:

* Drejtimi i shkencave natyrore, që përgatit nxënësit për studime të mëtejshme në fusha si mjekësia, inxhinieria dhe shkencat ekzakte;
* Drejtimi i shkencave shoqërore, që fokusohet në fushat e drejtësisë, ekonomisë, shkencave politike dhe historisë;

Së fundmi janë zhvilluar edhe programe të orientuara drejt teknologjisë dhe inovacionit.

## Shih edhe 
* Arsimi në Serbi
* Lugina e Preshevës
* Arsimi në Luginën e Preshevës

## Referime
Ganimete Nura Vula

__NOINDEX__

Ganimete Vula Nura është parashutistja e parë shqiptare, një pioniere e sportit të aviacionit dhe një figurë e rëndësishme në historinë e emancipimit të grave në Kosovë dhe më gjerë në trevat shqiptare. Me guximin dhe arritjet e saj, ajo ka shërbyer si model frymëzimi për breza të rinj, duke thyer barrierat gjinore në një periudhë kur pjesëmarrja e grave në sporte ekstreme ishte shumë e kufizuar.

### Jeta dhe karriera 
Ganimete Vula Nura lindi në Gjakovë, Kosovë. Në një kohë kur sportet ajrore ishin një fushë pothuajse ekskluzive për burrat, ajo vendosi të sfidonte normat shoqërore dhe të ndiqte pasionin për fluturimin dhe parashutizmin. Trajnimi i saj profesional dhe përkushtimi ndaj sportit e çuan atë të bëhet parashutistja e parë shqiptare, duke kryer hedhjet e para me parashutë në një nivel zyrtar dhe të organizuar.

Veprimtaria e saj si parashutiste përfaqësonte jo vetëm sukses personal, por gjithashtu një avancim për përfaqësimin e grave në sport dhe në hapësirat publike në përgjithësi. Ajo mori pjesë në gara, demonstrime sportive dhe aktivitete të tjera që promovonin aviacionin dhe sportet ajrore ndër shqiptarët.

### Trashëgimia 
Ganimete Vula Nura kujtohet për rolin e saj si një ndër gratë e para që theu barrierat gjinore në Kosovë dhe hapësirën shqiptare. Përmes arritjeve të saj, ajo kontribuoi në rritjen e pjesëmarrjes së grave në sport dhe në promovimin e ideve të reja mbi rolin e gruas në shoqëri.

## Shikoni dhe 
## Referimet 
* Radio Televisioni i Kosovës: Dallëndyshja e Parë
Shkolla fillore "Ibrahim Kelmendi" në Preshevë

**Shkolla fillore "Ibrahim Kelmendi"** në Preshevë është njëra nga institucionet arsimore fillore në territorin e Komunës së Preshevës.  

## Vështrim 
Shkolla Fillore "Ibrahim Kelmendi" në Preshevë është një nga institucionet më të mëdha arsimore në Luginën e Preshevës dhe ndër më të mëdhatë në Serbi. Ajo mban emrin e patriotit dhe intelektualit shqiptar Ibrahim Kelmendi që nga viti 2008, duke reflektuar përkushtimin e saj ndaj edukimit dhe trashëgimisë kombëtare.

Shkolla ka filluar punën në vitin 1965 dhe ka kaluar nëpër disa faza zhvillimi. Fillimisht, ajo mbante emra të ndryshëm si "18 Nëntori" dhe "15 Nëntori", përpara se të merrte emrin aktual në nder të Prof. Ibrahim Kelmendit .​

Shkolla ka një numër të madh nxënësish dhe stafit profesional pedagogjik. Në vitin shkollor 2010/11, ajo kishte 2.035 nxënës, ndërsa në vitin 2020/21, ky numër ishte 1.347 . Stafi përbëhet nga 143 punonjës, përfshirë mësues dhe personel ndihmës .​

Shkolla është e njohur për organizimin e aktiviteteve kulturore dhe edukative. Në vitin 2024, ajo bashkëpunoi me Shoqatën për Trashëgimi dhe Krijimtari Kulturore në Preshevë për një projekt që synonte edukimin e nxënësve të klasës së pestë përmes trashëgimisë kulturore. 

## Shih edhe 
* Komuna e Preshevës
* Arsimi në Luginën e Preshevës 

## Lidhje të jashtme 
* SHF "Ibrahim Kelmendi" (Faqe zyrtare) 

## Referime
Abdullah Veliu

**Abdullah Haxhi Veliu** (1896–1981) ishte një ndër figurat më të dalluara të rajonit të Preshevës në mesin e shekullit XX, i njohur për kontributin e tij të vyer në fushën e arsimit, patriotizmit dhe zhvillimit të komunitetit shqiptar në Luginën e Preshevës. 

## Biografia 
Abdullah Veliu u lind në një familje të njohur të qytetit, dhe u formua si një tregtar i suksesshëm, por më shumë sesa pasuria materiale, u bë i njohur për shpirtin e tij atdhetar dhe përkushtimin ndaj çështjes kombëtare shqiptare.

Në kohën kur arsimi në gjuhën shqipe në Preshevë ishte pothuajse i pazhvilluar për shkak të represionit politik, Abdullah Haxhi Veliu u shqua si nismëtar dhe mbështetës i madh i edukimit kombëtar. Në vitin 1936, ai ndërtoi një ndërtesë moderne për kohën, të njohur si Vila Letafet, e cila fillimisht shërbente si shtëpia e tij private. Kjo vilë, përveçse një dëshmi e zhvillimit ekonomik të qytetit, shpejt do të shndërrohej në një monument të rëndësishëm të kulturës dhe arsimit.

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, më 7 shkurt 1945, me nismën e Abdullah Haxhi Veliut dhe përkrahjen e intelektualëve të kohës, në Vilën Letafet u hap shkolla e parë shqipe në Preshevë. Ai e vuri këtë pronë në shërbim të komunitetit pa ndonjë përfitim personal, duke treguar një nivel të lartë vetëdijeje kombëtare. Në këtë shkollë nisën të mësojnë fëmijë shqiptarë që deri atëherë ishin privuar nga mundësia për të marrë mësim në gjuhën e tyre amtare. Mësuesit e parë që dhanë mësim ishin figura si Hilmi Qerimi, Nazmi Mustafa, Abdulla Ukshini dhe Tajar Zylfiu.

Përveç angazhimit të tij në arsim, Abdullah Haxhi Veliu ishte i përfshirë në organizata kombëtare që kishin për qëllim bashkimin e trojeve shqiptare dhe përmirësimin e kushteve të shqiptarëve në Jug të Serbisë. Në vitin 1941, ai mori pjesë në themelimin e Lëvizjes Kombëtare për Çlirim dhe Bashkim të Trojeve Shqiptare në Shkup, një organizatë që kërkonte bashkimin e trojeve shqiptare me Shqipërinë etnike.

Gjatë jetës së tij, Abdullah Haxhi Veliu tregoi një shembull të rrallë të përkushtimit qytetar dhe kombëtar, duke e parë arsimin si bazën më të fuqishme për mbijetesën dhe përparimin e identitetit shqiptar në Preshevë. Ai gëzoi respekt të gjerë në mesin e qytetarëve të Preshevës dhe mbeti në kujtesën e brezave të ardhshëm si një figurë që e lidhi pasurinë, dijen dhe veprën e vet me shërbimin ndaj kombit.

Sot, Vila Letafet ruhet në kujtesën historike si një vend i shenjtë i arsimit shqiptar në Luginë, dhe emri i Abdullah Haxhi Veliut respektohet për rolin jetik që luajti në një kohë kur shqiptaria në këto anë kishte nevojë për njerëz të guximshëm dhe vizionarë. 

## Shih edhe 
* Arsimi në Luginën e Preshevës

## Referime
Vila Letafet

**​Vila Letafet** është një ndërtesë historike në Preshevë, e ndërtuar në vitin 1936 në rrugën që lidh qytetin e Preshevës me Gjilanin. Ajo është pronë e Abdulla Haxhi Veliut, një tregtar dhe atdhetar i njohur, një ndër themeluesit e Lëvizjes Kombëtare për Çlirim dhe Bashkim Kombëtar në Shkup. Emri "Letafet" i është dhënë në nder të vajzës së madhe të Abdulla Veliut.​ Objekti njihet për rolin e rëndësishëm në historinë e arsimit shqiptar në këtë rajon.​

## Vështrim 
Në vitin 1945, pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Presheva nuk kishte ambiente të përshtatshme për zhvillimin e mësimit në gjuhën shqipe. Në këtë kontekst, Abdullah Haxhi Veliu, një tregtar dhe atdhetar i njohur preshevar, ofroi shtëpinë e tij të banimit, të njohur si Vila Letafet, për të shërbyer si ambienti i parë i shkollës shqipe në Preshevë . Kjo shkollë u hap më 7 shkurt 1945 dhe shënoi një moment historik në përpjekjet për promovimin e arsimit në gjuhën amtare në Luginën e Preshevës.​

Abdullah Haxhi Veliu (1896–1981) ishte një figurë e shquar në Preshevë, i njohur për kontributin e tij në fushën e arsimit dhe përkushtimin ndaj çështjes kombëtare shqiptare. Ai ishte një nga themeluesit e Lëvizjes Kombëtare për Çlirim dhe Bashkim të Trojeve Shqiptare, e cila u themelua më 1941 në Shkup . Përveç angazhimit të tij politik, Veliu ishte i njohur për ndihmën që ofronte komunitetit, duke përfshirë edhe ofrimin e Vilës Letafet për nevojat e shkollës së parë shqipe në Preshevë.
​

Në Vilën Letafet, mësuesit e parë që filluan mësimdhënien ishin: Hilmi Qerimi, Nazmi Mustafa, Abdulla Ukshini dhe Tajar Zylfiu . Nxënësit e parë përfshinin fëmijë të moshave të ndryshme, nga 7 deri në 15 vjeç, të cilët nuk kishin pasur mundësi të ndiqnin shkollën gjatë kohës së luftës .​

Vila Letafet mbetet një simbol i përkushtimit ndaj arsimit dhe identitetit kombëtar në Preshevë. Kontributi i saj në hapjen e shkollës së parë shqipe është një dëshmi e rëndësishme e historisë së arsimit në këtë rajon.

## Shih edhe 
* Arsimi në Luginën e Preshevës

## Referime
Stacioni hekurudhor i Preshevës

thumb|Stacioni hekurudhor i Preshevës
**Stacioni hekurudhor i Preshevës** është stacioni i fundit në linjën hekurudhore Nish-Preshevë. Gjendet në qytetin e Preshevës të komunës së Preshevës . Hekurudha vazhdon drejt Stacionit të Tabanocit (Maqedonia e Veriut) në një drejtim dhe Stacionit hekurudhor të Bukurocit. Stacioni hekurudhor i Preshevës përbëhet nga 4 binarë.

## Përmbledhje 
Stacioni hekurudhor i Preshevës ndodhet në jug të Serbisë, pranë kufirit me Maqedoninë e Veriut, një pikë kyçe në rrjetin hekurudhor të këtij rajoni. Duke qenë i pozicionuar rreth 4 kilometra nga qendra e qytetit të Preshevës, ky stacion është pjesë e linjës së rëndësishme hekurudhore që lidh qytetin e Nishit me kufirin jugor të Serbisë dhe më tej me Maqedoninë e Veriut, duke u bërë një segment i rëndësishëm i Korridorit X panevropian.

Stacioni operohet nga kompania e transportit hekurudhor të Serbisë, Srbija Voz, stacioni i Preshevës është një ndalesë thelbësore për udhëtarët që lëvizin mes veriut dhe jugut të vendit. Aktualisht, nga ky stacion mund të udhëtohet me tren drejt qyteteve të mëdha si Nishi, Beogradi dhe Shkupi. Një udhëtim i zakonshëm drejt Nishit zgjat afërsisht tre orë e gjysmë, ndërsa udhëtimi drejt kryeqytetit Beograd kërkon rreth njëmbëdhjetë orë.

Për shkak të rëndësisë së saj strategjike, kjo linjë është përfshirë në projekte të mëdha modernizimi që synojnë të përmirësojnë shpejtësinë, efikasitetin dhe cilësinë e transportit hekurudhor. Deri në fund të vitit 2025, parashikohet që trenat në këtë segment të lëvizin me një shpejtësi maksimale prej 160 km/h, duke e bërë udhëtimin më të shpejtë dhe më të rehatshëm për të gjithë pasagjerët.

Stacioni i Preshevës mbetet kështu jo vetëm një pikë ndalimi e rëndësishme për banorët e Luginës së Preshevës, por edhe një portë e hapur që lidh Serbinë me Maqedoninë e Veriut si dhe me rajonin më të gjerë të Ballkanit dhe më tej me Evropën Jugore.

## Shih edhe 
* Lugina e Preshevës
* Komuna e Preshevës
Stacioni hekurudhor i Bujanocit

thumb|Stacioni hekurudhor i Bujanocit
**Stacioni hekurudhor i Bujanocit** është një nga stacionet hekurudhore në linjën hekurudhore Nish-Preshevë. Gjendet në vendbanimin Bozhinjec të komunës së Bujanocit. Hekurudha vazhdon drejt Stacionit të Bukurocit në një drejtim dhe Stacionit të Ristocit në drejtimin tjetër. Stacioni hekurudhor i Bujanocit përbëhet nga 4 shina.

## Përmbledhje 
Stacioni hekurudhor i Bujanocit ndodhet në jug të Serbisë, në komunën e Bujanocit, pranë fshatit Bozhinjec. Ky stacion është pjesë e linjës hekurudhore që lidh Beogradin me Preshevën dhe më tej me Maqedoninë e Veriut, duke shërbyer si një nyje e rëndësishme në Korridorin X panevropian.

Stacioni është i pozicionuar në një lartësi prej 384 metrash mbi nivelin e detit. Ai ndodhet në afërsi të fshatit Bozhinjec, duke e bërë një pikë të rëndësishme për komunitetin lokal dhe udhëtarët që kalojnë nëpër këtë rajon.

Në vitin 2016, segmenti hekurudhor midis Bujanocit dhe Bukurocit, me gjatësi 14 km, iu nënshtrua një rehabilitimi të plotë. Ky projekt përfshiu përmirësimin e infrastrukturës, duke përfshirë ndërrimin e traversave, përmirësimin e sinjalizimit dhe telekomunikacionit, si dhe rritjen e shpejtësisë maksimale të trenave deri në 120 km/h. Ky modernizim kontribuoi në përmirësimin e efikasitetit dhe sigurisë së transportit hekurudhor në këtë segment.

Stacioni i Bujanocit ofron lidhje të rregullta hekurudhore me qytete të tjera në Serbi, si Nishi dhe Beogradi. Udhëtimi me tren nga Bujanoci në Nish zgjat rreth 3 orë e 28 minuta, ndërsa udhëtimi nga Bujanoci për në Beograd, përmes Nishit, zgjat rreth 10 orë e 45 minuta. Këto lidhje ofrojnë mundësi të rëndësishme për udhëtarët që dëshirojnë të lëvizin nëpër Serbi dhe më tej.

Stacioni hekurudhor i Bujanocit luan një rol të rëndësishëm në lidhjen e komuniteteve lokale me rrjetin më të gjerë hekurudhor të Serbisë dhe rajonit. Ai shërben si një pikë kyçe për udhëtarët dhe për transportin e mallrave, duke kontribuar në zhvillimin ekonomik dhe social të zonës.

## Shih edhe 
* Lugina e Preshevës
* Komuna e Bujanocit
* Stacioni hekurudhor i Preshevës
Stacioni hekurudhor i Bukurocit

thumb|Binarët pak para stacionit hekurudhor të Bukurocit
**Stacioni hekurudhor i Bukarevacit** është një nga stacionet hekurudhore në linjën hekurudhore Nish-Preshevë. Gjendet në vendbanimin Bukuroc në komunën e Preshevës . Hekurudha vazhdon drejt Stacinit hekurudhor të Preshevës në një drejtim dhe Stacionit hekurudhor të Bujanocit në tjetrin. Stacioni hekurudhor i Bukurocit përbëhet nga 3 binarë.

## Përmbledhje 
Stacioni hekurudhor i Bukurocit ndodhet në komunën e Preshevës, në jug të Serbisë, pranë fshatit me të njëjtin emër. Ky stacion është një ndalesë e vogël në linjën hekurudhore që lidh Serbinë me Maqedoninë e Veriut, duke shërbyer si një pikë tranziti për banorët lokalë dhe udhëtarët që kalojnë nëpër këtë rajon.

Stacioni ndodhet në një lartësi prej 429 metrash mbi nivelin e detit. Ai është i kufizuar me fshatra të vogla si Corroticë dhe Shoshaja e Poshtme, duke e bërë atë një pikë të rëndësishme për komunitetin lokal. 

Edhe pse është një ndalesë e vogël, stacioni i Bukurocit është pjesë e linjës hekurudhore që lidh Serbinë me Maqedoninë e Veriut, duke e bërë atë një pikë tranziti për udhëtarët që kalojnë nëpër këtë rajon. Kjo linjë është pjesë e Korridorit X panevropian, një rrugë e rëndësishme transporti që lidh Evropën Qendrore me Evropën Juglindore.

Stacioni i Bukurocit është një ndalesë e vogël dhe nuk ofron shërbime të avancuara për pasagjerët. Megjithatë, ai shërben si një pikë e rëndësishme për udhëtarët lokalë dhe për ata që kalojnë nëpër këtë zonë.

Stacioni hekurudhor i Bukurocit është një shembull i mënyrës se si infrastruktura e transportit mund të lidhë komunitetet lokale me rrjetin më të gjerë hekurudhor, duke ofruar mundësi për udhëtime dhe zhvillim ekonomik në rajon.

## Shih edhe 
* Lugina e Preshevës
* Komuna e Preshevës
Shtëpia e Halilit dhe Nexhibës në Preshevë

**Shtëpitë e Halilit dhe Nexhibes në Preshevë** është një kompleks uranistik që ndohet në qytetin e Preshevës . Ajo gjendet në rrugën Marshali Tito, nr. 28, është në pronësi private dhe është shpallur monument kulture.

## Përmbledhje 
Ky kompleks urbanistik ndërtimor ndodhet në qendër të Preshevës, përballë kompleksit të Xhamisë së Ibrahim Pashës, dhe përbëhet nga një shtëpi banimi dhe një objekt me dyqane të Naxhibës dhe Halil Esadit.

Esad Hudaverdi, babai i vjehrrit të Nexhibes, e bleu shtëpinë për banim në vitin 1878 pas shpërnguljes nga Vranja në Preshevë, menjëherë pas çlirimit të Vranjës nga turqit . Pasardhësit e Hudaverdit, gjeneral nderi, i cili u nderua me Urdhrin e Shën Savës nga Milan Obrenoviq. 

Shtëpia e banimit është ndërtuar në thellësi të oborrit dhe në anën veriore është e strehuar nga një ndërtesë me dyqane, me portik të mbuluar prej druri në lindje, ndërsa pjesa e përparme jugore ka pamje nga oborri, i gjelbëruar me bimë të ulëta zbukuruese.  Shtepia eshte ne terren te sheshte dhe nuk ka bodrum, eshte e ndertuar me tulla me mbushje thurje, mbi nje mur mbajtes guri .  Ndërtesa ka një themel simetrik të zhvilluar mirë dhe përbëhet nga një katin përdhes dhe një katin e sipërm, me të njëjtën planimetri dhomash, kështu që korridori qendror të çon në dy dhoma - një dhomë dhe një kuzhinë në katin përdhes dhe dy dhoma në katin e sipërm.  

Çatia me katër kateshe e shtëpisë me një seksion kate mbi verandë fillimisht ishte e mbuluar me tjegulla të tipit çeremide, të cilat më vonë u zëvendësuan me tjegulla të zakonshme (të palosura). Një kuzhinë verore, ose një shtëpi më e vogël me tulla njëkatëshe, u ndërtua në skajin juglindor të oborrit. Ndërtesa me dyqanet ishte ngritur prapa shtëpisë, në mënyrë që dyqanet në katin përdhes të kishin pjesën e përparme, anën veriore të kthyer nga rruga. 

Kjo ndërtesë dyshe, njëkatëshe, me bazë në formën e shkronjës L, është ngritur në kryqëzimin mes shek. 19 dhe 20. nën ndikimin e arkitekturës civile, dhe për nevojat e postës dhe bankës së parë në Preshevë . Është i ndërtuar me qerpiç dhe i mbuluar me pllaka. Në fasadën kryesore, e ndarë në katër pjesë me pilastra të cekët me kapitele të mprehta, në katin përdhes ka portalet e dyqaneve prej druri, dhe në katin e parë ka dritare me radhë dhe një ballkon i vogël me kangjella hekuri të punuar, të një periudhe të mëvonshme. 

## Shih edhe 
* Lugina e Preshevës
* Komuna e Preshevës

## Lidhje të jashtme 
* Shtëpitë e banimit dhe ndërtesat me dyqanet e Naxhibës dhe Halil Esadit në faqen e internetit *nasledje.gov.rs*

## Referime
Ngacmimi

parapamje|Piktura e një gruaje nga Shvabia që ngacmon një burrë duke i mbuluar sytë nga prapa (1890).
**Ngacmimi** ka kuptime dhe përdorime të shumëfishta. Në ndërveprimet njerëzore, ngacmimi ekziston në tre forma kryesore: i gjallë, i lëndueshëm dhe edukativ. Ngacmimi mund të ketë një sërë efektesh, varësisht nga mënyra se si përdoret dhe efekti i synuar. Kur ngacmimi është i padëshirueshëm, ai mund të konsiderohet si ngacmim ose mobbing, veçanërisht në vendin e punës dhe në shkollë, ose si një formë ngacmimi ose abuzimi emocional. Nëse bëhet në publik, mund të konsiderohet si poshtërim. Ngacmimi gjithashtu mund të konsiderohet si edukativ kur përdoret si një mënyrë e të mësuarit informal. Të rriturit në disa nga komunitetet indigjene amerikane shpesh i ngacmojnë fëmijët për t'u ilustruar me shaka dhe për t'u mësuar atyre se si sjellja e tyre ndikon negativisht në komunitet. Fëmijët në shumë komunitete indigjene amerikane mësojnë gjithashtu duke vëzhguar atë që bëjnë të tjerët përveç bashkëpunimit me ta. Së bashku me ngacmimin, kjo formë e të mësuarit informal është e ndryshme nga mënyrat se si mësojnë fëmijët e Amerikës Perëndimore. Mënyrat informale të të mësuarit të fëmijëve përfshijnë përgjegjësi të ndërsjellë, si dhe bashkëpunim aktiv me të rriturit dhe bashkëmoshatarët. Kjo dallon nga mënyra më formale e të mësuarit sepse nuk është e orientuar drejt të rriturve. Njerëzit mund të ngacmohen për çështje të tilla si pamja e tyre, pesha, sjellja, familja, gjinia, besimi, problemet shëndetësore/mjekësore, aftësitë, veshja dhe inteligjenca. Nga pikëpamja e viktimës, ky lloj ngacmimi është shpesh i lëndueshëm, pavarësisht nga qëllimi i ngacmuesit.

Dikush mund të ngacmojë edhe një kafshë. Disa kafshë, siç janë qentë dhe macet, mund ta njohin këtë si lojë ose si ngacmim.

## Shiko edhe 
* Ngacmimi i vazhdueshëm
* Ngacmimi seksual

## Referime
Ngacmimi provokues

[parapamje|"*Tallja me tymin nga një pipë*" nga [Thomas Rowlandson, 1823.]]
Një **ngacmim provokues** apo **ngacmim keqdashës** është një britmë beteje, vërejtje sarkaztike, gjest ose fyerje që synon të demoralizojë ose armiqësojë personin. Tallja mund të ekzistojë si një formë e konkurrencës shoqërore për të fituar kontrollin e kapitalit kulturor të objektivit (domethënë, statusit). Në teorinë sociologjike, kontrolli i tre kapitaleve shoqërore përdoret për të prodhuar një avantazh në hierarkinë shoqërore, për të imponuar pozicionin e dikujt në lidhje me të tjerët. Kjo mund të përdoret gjithashtu si një taktikë për të përfituar nga reagimi iracional i kundërshtarit të tyre. Tallja kryhet duke i inkurajuar drejtpërdrejt ose tërthorazi të tjerët të tallnin objektivin. Objektivi mund të japë një përgjigje në natyrë për të ruajtur statusin, si në fjalët luftarake dhe bisedat e pahijshme.

Talljet janë gjithashtu një zhanër i folklorit sipas "Ritet Poetike të Bisedës", nga John H. McDowell, botuar në Journal of Folklore Research.

Praktika e talljes ka një kontekst të pasur historik, që daton që nga kohërat e lashta. Në luftën mesjetare, për shembull, tallja ishte një taktikë e zakonshme psikologjike e përdorur për të provokuar armiqtë ose për të minuar moralin e tyre. Një shembull i dukshëm i kësaj mund të gjendet në rrëfimin e Betejës së Agincourt (1415) gjatë Luftës Njëqindvjeçare. Përpara betejës, forcat angleze dhe franceze u përballën me njëra-tjetrën, duke shkëmbyer tallje të destinuara për të provokuar një sulm. Siç është regjistruar nga rrëfimet e dëshmitarëve okularë, të dy ushtritë u angazhuan në një përleshje verbale, me secilën palë që përpiqej ta nxiste tjetrën të bënte hapin e parë. Kjo luftë psikologjike ishte një pjesë integrale e strategjisë së betejës, duke demonstruar se si tallja është përdorur prej kohësh si një mjet në konflikt.

## Shiko edhe 
* Ngacmimi
* Tallja

## Referime
Tallja

parapamje|Tallja e Bufit: një pikturë e shekullit të 17-të nga Jan van Kessel Plaku, që përshkruan lirshëm një skenë nga poema e shekullit të 13-të, Bufi dhe Bilbili, në të cilën bufi tallet për karakteristikat e tij nga zogj të tjerë.
**Tallja** ose **përqeshja** është akti i fyerjes ose i nënçmimit të një personi ose diçkaje tjetër, ndonjëherë thjesht duke e tallur, por shpesh duke krijuar një karikaturë, duke pretenduar të angazhohesh në imitim në një mënyrë që nxjerr në pah karakteristikat e pahijshme. Tallja mund të bëhet në një mënyrë të lehtë dhe të butë, por mund të jetë edhe mizore dhe e urryer, në mënyrë të tillë që "ngjall imazhe të korruptimit, degradimit të qëllimshëm, madje edhe përmbysjes; kështu, 'të qeshësh me përbuzje, të bësh shaka' (OED)". Tallja duket se është unike për njerëzit dhe shërben për një numër funksionesh psikologjike, të tilla si zvogëlimi i çekuilibrit të perceptuar të pushtetit midis figurave të autoritetit dhe njerëzve të thjeshtë. Shembuj të talljes mund të gjenden në letërsi dhe arte.

## Shiko edhe 
* Ngacmimi
* Ngacmimi provokues

## Referime
Pëshpëritja

parapamje|Një vajzë i pëshpërit një vajze tjetër.
**Pëshpëritja** është një mënyrë pa zë e fonacionit në të cilën kordat vokale rrëmbehen në mënyrë që të mos dridhen; ajri kalon midis kërceve aritenoide për të krijuar turbulencë të dëgjueshme gjatë të folurit. Artikulimi supralaringeal mbetet i njëjtë me të folurin normal.

Në të folurin normal, kordat vokale alternojnë midis gjendjeve të zërit dhe mungesës së zërit. Në pëshpëritje, vetëm segmentet e zërit ndryshojnë, në mënyrë që kordat vokale të alternojnë midis pëshpëritjes dhe mungesës së zërit (megjithëse ndryshimi akustik midis dy gjendjeve është minimal). Për shkak të kësaj, zbatimi i njohjes së të folurit për të folurin e pëshpëritur është më i vështirë, pasi diapazoni karakteristik spektral i nevojshëm për të zbuluar rrokjet dhe fjalët nuk jepet përmes mungesës totale të tonit. Megjithatë, mund të përdoren teknika më të avancuara si rrjetet nervore, siç bëhet nga Amazon Alexa.

Nuk ka simbol në IPA për fonacionin e pëshpëritur, pasi nuk përdoret fonemikisht në asnjë gjuhë. Sidoqoftë, një nënpikë nën segmentet e zërit fonemikisht shihet ndonjëherë në literaturë, siç duhet për të pëshpëritur.

## Roli shoqëror 
Pëshpëritja përdoret përgjithësisht në heshtje, për të kufizuar dëgjimin e të folurit vetëm tek ata që janë më afër folësit; për shembull, për të përcjellë informacione sekrete pa u dëgjuar ose për të shmangur shqetësimin e të tjerëve në një vend të qetë si një bibliotekë ose një vend adhurimi. Pëshpëritja me zë të lartë, e njohur si pëshpëritje skenike, përdoret përgjithësisht vetëm për qëllime dramatike ose emfatike. Pëshpëritja mund t'i tendosë kordat vokale më shumë sesa të folurit e rregullt tek disa njerëz, për të cilët rekomandohet të folurit me zë të ulët.

## Shiko edhe 
* Zëri njerëzor
* Tingulli

## Referime
AFC Liga Elite e Kampionëve

**AFC Liga Elite e Kampionëve** (anglisht: *AFC Champions League Elite*) është një garë e përvitshme futbollistike që organizohet nga AFC, ku konkurojnë klubet elitare të ligave azisë.

## Kampionët
### Performanca sipas klubeve
## Referime dhe shënime 
## Shikoni edhe 
* Asian Football Confederation
* AFC Champions League Two
* AFC Challenge League
* AFC Women's Champions League

## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare e kompeticionit