Kroacia e bardhë

djathtas|parapamje| Gama e qeramikës sllave të kulturës Pragë-Penkovka e shënuar me të zezë, të gjithë etnonimet e njohura të kroatëve janë brenda kësaj zone. Rrugët e supozuara të migrimit të kroatëve tregohen me shigjeta, sipas V.V. Sedov (1979).
**Kroacia e bardhë** (gjithashtu **Kroacia e Madhe** ose **Chrobatia**;' 'kroatisht: Bijela Hrvatska,* dhe *Velika Hrvatska*) është rajoni nga i cili një pjesë e kroatëve të bardhë emigruan në Ballkanin Perëndimor. Disa historianë besojnë se, pas migrimit të kroatëve të bardhë në shekullin e VII, atdheu i tyre i dikurshëm humbi gradualisht primatin e tij dhe u ndikua nga popuj të tjerë sllavë, si ukrainasit, polakët dhe çekët. Të tjerë thonë se nuk ka pasur kurrë një shtet të veçantë të njohur si Kroacia e Madhe apo e Bardhë.  Sipas *Kronikës mesjetare të Priftit të Dukljes*, një zonë tjetër e referuar si Kroacia e Bardhë ndodhej në jug të Posavinës së bashku me Kroacinë e Kuqe në Dalmaci .  Zona në perëndim të Kroacisë së Bardhë njihej si Serbia e Bardhë .

## Referime 
Traktati i shekullit të 10-të *De Administrando Imperio* ("Mbi menaxhimin e Perandorisë", më vonë *DAI'' ), i shkruar në greqisht nga Konstandini VII Porphyrogennetos, është i vetmi dokument i njohur që sugjeron "Kroacia e Bardhë" si vendi nga emigruan kroatët në Dalmaci ., në kufi me vijën bregdetare të detit Adriatik . Në kapitullin 30, nën titullin "Historia e provincës së Dalmacisë", thuhet se "kroatët në atë kohë banonin përtej Bagibareia, ku janë tani Belokroatët. . . Pjesa tjetër e kroatëve qëndruan pranë Francës, dhe tani quhen Belocroats, domethënë Kroatët e Bardhë, dhe kanë arkontin e tyre; ata i nënshtrohen Otto-s, mbretit të madh të Francës, që është gjithashtu Saksonia, dhe janë të papagëzuar, dhe martohen dhe janë miqësorë me turqit ".

Në kapitullin 31, "Për kroatët dhe për vendin ku ata banojnë tani", thuhet se kroatët në Dalmaci "e kanë prejardhjen nga kroatët e papagëzuar, të quajtur gjithashtu "të bardhë", të cilët jetojnë përtej Turqisë dhe pranë Francës, dhe ata në kufi me sllavët, serbët e papagëzuar... Kroacia e lashtë, e quajtur edhe "e bardhë", është ende e papagëzuar edhe sot e kësaj dite, siç janë edhe serbët fqinjë të saj... të plaçkitur vazhdimisht nga frankët, turqit dhe peçenegët ... jetojnë larg. nga deti, nga vendi ku jetojnë deri në det duhen 30 ditë udhëtim. Deti në të cilin zbresin pas 30 ditësh është ai që quhet i errët”.

Në kapitullin 32, "Për serbët dhe për vendin ku ata banojnë tani", u tha për serbët e papagëzuar ("të bardhë"), se "fqinj i tyre është Francia, siç është edhe Megali Croatia, e papagëzuara, e quajtur gjithashtu " e bardhë '  . 

*Croatia Alba*, ose Kroacia e Bardhë, përmendet në *Kronikën latine të Priftit të Dukljes*, e përpiluar jo më herët se shekulli i 12-të. Kjo vepër i referohet Kroacisë së Bardhë si pjesa e poshtme e Dalmacisë ( *Croatia Alba, que et inferior Dalmatia dicitur* ), në krahasim me *Kroacinë e Kuqe*, e cila i referohet Dalmacisë së sipërme ( *Croatia Rubea, que et superior Dalmatia dicitur* ). Sipas historianit të shekullit të 21-të A. Mayorov, territori i kësaj *Alba të Kroacisë* ishte më i zhvilluari dhe më i denduri i populluar dhe përbënte thelbin e shtetit kroat në zhvillim. 

Në pjesën pa datë të *Kronikës Fillore* Ruse të shekullit XII, e cila tregon për zhvendosjen e sllavëve nga Danubi, kroatët e bardhë u përmendën një herë, së bashku me serbët dhe korutanët (karintasit). Sipas A. Mayorov, ky tregim bazohet në traditën mesjetare të Evropës Perëndimore dhe përputhet me *Kronikën e Priftit të Dukljes* . 

Përveç kësaj, ka shumë burime të tjera që përmendin kroatët që banojnë në Evropën Qendrore dhe Evropën Lindore midis fiseve sllave lindore, por askush nuk i quan ata "të bardhë". 

## Etimologjia 
parapamje| Kufiri territorial dhe etnik i kroatëve të bardhë sipas arkeologëve dhe historianëve ukrainas.
Epiteti "i bardhë" për kroatët dhe atdheun e tyre Kroacinë, si dhe "i madh" ( *megali* ) për Kroacinë, është në lidhje me simbolikën e përdorur në kohët e lashta. "E bardha" lidhet me përdorimin e ngjyrave midis popujve euroaziatikë për të treguar drejtimet kardinale . E bardha nënkuptonte "Kroatët perëndimorë/Kroacia", në krahasim me tokat në lindje ku ata kishin jetuar. Epiteti "i madh" ndoshta nënkuptonte "atdheun e vjetër, të lashtë, të dikurshëm" për kroatët e bardhë dhe kroatët e sapoardhur në provincën romake të Dalmacisë .     Historiani A. Mayorov thekson se termi "Kroatët e Bardhë" dhe "Kroacia e Bardhë" përkatëse janë terma relativisht të reja që janë aplikuar historikisht pasi kroatët migruan në territore të reja. Sipas *De Administrando Imperio* ( *DAI* ) të shekullit të 10-të, kroatët që mbetën të jetonin në tokat e tyre të mëparshme pranë kufijve të Francës u quajtën vetëm kohët e fundit "Kroatë të Bardhë". 

## Kundërthëniet 
Sipas studimeve të shekullit të 21-të, historianët nuk bien dakord për vendndodhjen apo edhe ekzistencën e Kroacisë së Madhe dhe Kroacisë së Bardhë.  Studiuesit besojnë se kroatët u zhvendosën gradualisht nga Lindja në Perëndim dhe Jug.   Sipas Majorov, në shekullin e 10-të, kroatët etnikë besohet se kanë mbijetuar në komunitetet e mbetura, të shpërndara në Perëndim në Bohemi, me të tjerët në Lindje në Poloni, Sllovaki dhe Ukrainë.  Duke pasur parasysh traditën e përdorimit të ngjyrave për drejtimet kardinale, Leontii Voitovych argumentoi se Kroacia e Madhe e përmendur në shekullin e 6-të nuk ekzistonte më në shekullin e 10-të. Termi Kroacia e Bardhë u përdor për t'iu referuar pjesës perëndimore të territorit të saj.  Disa studiues si F. Rački, M. Kos, L. Niederle dhe Nada Klaić besonin në ekzistencën e saj, të tjerë si V. Jagić, JB Bury, K. Jireček dhe A. Brückner kanë hedhur poshtë ekzistencën e një të pavarur politikë, ndërsa L. Hauptmann besonte në ekzistencën e saj në kuptimin që Konstandini VII i referohej Dukatit të Bohemisë .   Në mënyrë të ngjashme, VV Sedov vuri në dukje se nuk ka asnjë material arkeologjik për të vërtetuar ekzistencën e tij.   Megjithatë, kërkimet e fundit arkeologjike të vendeve të shekullit 7-10 në Ukrainën Perëndimore sugjerojnë të kundërtën,  se Kroacia e Madhe ka shumë të ngjarë të ishte një proto-shtet policentrik.  

Interpretimet kanë ndryshuar për atë zonë gjeografike të cilës i referohet termi *Bagibaria* . Disa studiues e kanë lidhur atë me *Babia Góra* pranë lumit Vistula dhe Kraków në Poloninë e Vogël, por më shpesh konsiderohet të jetë një referencë për Bavarinë .   Tibor Živković vëren se ky term mund të vijë nga emri latin i Bavarisë ( *Bagoaria* ose, më pak ndoshta, *Baioaria* ) dhe, për rrjedhojë, burimi i këtij informacioni për *DAI* mund të jetë me origjinë nga Evropa Perëndimore/Romake Perëndimore. (ndoshta nga Anastasius Bibliothecarius nga Roma ). 

Një mosmarrëveshje tjetër ka të bëjë me pikën e referencës gjeografike të "detit" të përmendur në të cilin zbresin pas 30 ditësh, është ai që quhet i errët. Disa studiues besojnë se kjo është një referencë për Detin Baltik, në të cilin njerëzit mund të udhëtojnë në më pak se 15 ditë nga Polonia e Vogël.  Të tjerë thonë se është Deti i Zi, në të cilin udhëtimi do të zgjaste rreth 30 ditë nga Prykarpattia (lumi San, Dniester i Epërm dhe qyteti i Przemyśl ).  Bizantinët e dinin shumë mirë për Detin e Zi të sotëm, por ata nuk e quanin atë si "i zi" ose "i errët", por me një fjalë që do të thotë "mikpritës" (Εὔξεινος), një eufemizëm për "i pamikpritur" . Ata përdorën gjithashtu një term tjetër për fjalën "det" në rastin e saj ("Πόντος" ( *Póntos* ) dhe jo "θάλασσα" ( *Tálassa* )).  Megjithatë, më e mundshme është një referencë për Detin e Zi, sepse në *DAI* nuk ka asnjë referencë për Detin Baltik, kapitulli ka informacione që zakonisht gjenden në burimet arabe të shekullit të 10-të si Al-Masudi, Deti i Zi ishte më me interes për tregtarët lindorë dhe Perandoria Bizantine, dhe emri i saj pers "Deti i errët" ( *axšaēna-* ) ishte tashmë i njohur.    Burime të tjera arabo-persiane gjithashtu përshkruajnë një shtet të madh sllav me qytetin *Khordab* dhjetë ditë larg Peçenegëve, përmes të cilit kalon një lumë (Dniestër) dhe kufizohet nga malet (Karpatet), që vendos kroatët. dhe Kroacia në Prykarpattia. 

*DAI* ka të dhëna të tjera kontradiktore. Edhe pse kroatët përshkruhen se jetonin pranë Frankëve në Perëndim, u tha se ata ishin subjekt i bastisjeve të përsëritura nga peçenegët, të cilët jetonin shumë në lindje të këtij territori. *DAI* thotë se Peçenegët jetonin në veri të hungarezëve dhe se kroatët kufizoheshin me hungarezët në jug. Këta kapituj dihet se janë bazuar në disa burime arkivore. Łowmiański, Sedov dhe Majorov sugjerojnë se *DAI* gabimisht iu referua vendndodhjeve dhe migrimeve të popujve të shekullit të 7-të bazuar në vendndodhjen e kroatëve bashkëkohorë në Dukatin e Bohemisë dhe burime të ndryshme kur u përpilua tregimi.     Łowmiański kritikoi përdorimin parësor të një burimi nga Jugu ( *DAI* ) në vend të burimeve nga veriu, gjë që i bën ata më të besueshëm për të përcaktuar vendndodhjen e kroatëve të veriut. 

Në kapitullin e 13-të që përshkruan fqinjët hungarezë, frankët në perëndim, peçenegët në veri dhe moravianët në jug, përmendet gjithashtu se "në anën tjetër të maleve, kroatët janë fqinjë me turqit". përmenden peçenegët në veri, ndërsa në shekullin e IV kroatët përmenden si fqinjët jugorë të hungarezëve, tregimi ka një kuptim të paqartë,  por me shumë mundësi u referohet kroatëve që jetojnë "në anën tjetër" të maleve Karpate. .  

## Galeria 

Skeda:Polska Rosja Skandynawia w IX w.jpg|Belochrobates në Poloninë e Vogël dhe Ukrainën Perëndimore, nga Antoine Philippe Houze (1844)
Skeda:Die Völker und Reiche der Slaven zwichen Elbe und Don bis 1125 - Chrobacia.jpg|Chrobaci rreth Krakovit, nga Karl Spruner von Merz (1855)
Skeda:1856 р. Луї-Етьєн Дюсьє Фрагмент.png|Belo Crhobates në Ukrainën Perëndimore, nga Louis Dussieux (1856)
Skeda:1861 р.. Ходзько Борейко Леонард Стан на 862 р.jpg|Grande-Khrobatie-Blanche dhe Khrobatie-Rouge në Poloninë e Vogël, Sllovakinë dhe Ukrainën Perëndimore, nga Leonard Chodźko (1861)
Skeda:1877 р. Фрагмент карти 843 р.png|Bielo Chrobaten në Poloninë e Vogël dhe Sllovakinë, nga Dietrich Reimer (1877)
Skeda:Poland under Boleslaw Chrobry.jpg|Chrobatia midis Krakovit dhe Sandomirit, nga Johann Gustav Droysen (1886)
Skeda:Heiliges Römisches Reich 1000.PNG|Chrobatia midis Krakovit dhe Sandomierz, nga Johann Gustav Droysen (1886)
Skeda:LEROY-BEAULIEU(1893) p1.097 RUSSIA IN THE 9th CENTURY.jpg|Kroatët e Bardhë në Ukrainën Perëndimore, nga Henri Jean Baptiste Anatole Leroy-Beaulieu & Francis Sidney Weller (1893)
Skeda:Western empire verdun 843.png|Chrobatia në lindje të çekëve, afërsisht në Poloninë e Vogël, redaktuar nga JB Bury (1903)
Skeda:Poland in the 11th century (128904766).jpg|Chrobatien në jug të Silesisë dhe Mazovias, afërsisht në Poloninë Juglindore, Meyers Konversations-Lexikon (1890)
Skeda:Slavic peoples 9c map.jpg|*W. Chrobatians* dhe *R. Chrobatians* në Poloninë e Vogël dhe Ruteninë Karpate nga Edward Henry Lewinski Corwin (1917)
Skeda:Central Europe, 919-1125.jpg|Chrobatia në 919–1125, në luginën e Vistulës së Epërme dhe Kraków, nga William Robert Shepherd (1934)
Skeda:White serbia white croatia01.png|Kroacia e Bardhë dhe Serbia e Bardhë rreth vitit 560, nga Francis Dvornik (1949)

## Shih edhe 
* Kroacia
* Kroacia e kuqe
* Kroatët e bardhë
* Prejardhja e kroatëve

## Referime