open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pista

Sipas Organizatës Ndërkombëtare të Aviacionit Civil (ICAO), një **pistë** është një "zonë e përcaktuar drejtkëndore në një aerodrom tokësor të përgatitur për uljen dhe ngritjen e avionëve". Pistat mund të jenë një sipërfaqe e krijuar nga njeriu (shpesh asfalt, beton ose një përzierje e të dyjave) ose një sipërfaqe natyrale (bar, papastërti, zhavorr, akull, rërë ose kripë). Pistat, rrugët lidhëse dhe rampat, nganjëherë referohen si "asfalt", megjithëse shumë pak pista janë ndërtuar duke përdorur pistë. Zonat e ngritjes dhe uljes të përcaktuara në sipërfaqen e ujit për hidroavionët në përgjithësi quhen **rrugë ujore**. Gjatësia e pistës tani jepet zakonisht në metra në mbarë botën, me përjashtim të Amerikës së Veriut ku zakonisht përdoren këmbët.

## Shiko edhe 
* Aeroporti

## Referime
Qendra e thirrjeve

(2006).]]
Një **qendër thirrjesh** apo **qendër e thirrjeve** është një aftësi e menaxhuar që mund të jetë e centralizuar ose e largët që përdoret për marrjen ose transmetimin e një vëllimi të madh të pyetjeve me telefon. Një qendër thirrjesh hyrëse operohet nga një kompani për të administruar mbështetjen e produkteve ose shërbimeve në hyrje ose kërkesat e informacionit nga konsumatorët. Qendrat e thirrjeve në dalje zakonisht operohen për qëllime shitjeje si telemarketing, për të kërkuar donacione bamirësie ose politike, mbledhjen e borxheve, hulumtimin e tregut, njoftimet emergjente dhe bankat e gjakut për nevoja urgjente/kritike. Një **qendër kontakti** është një zgjerim i mëtejshëm për aftësitë e qendrave të thirrjeve të bazuara në telefon, administron trajtimin e centralizuar të komunikimeve individuale, duke përfshirë letrat, fakset, softuerin mbështetës të drejtpërdrejtë, mediat sociale, mesazhet e çastit dhe emailin.

Një qendër thirrjesh shihej më parë si një hapësirë e hapur pune për agjentët e qendrës së thirrjeve, me stacione pune që përfshijnë një kompjuter dhe ekran për çdo agjent dhe të lidhur me një sistem të menaxhimit të thirrjeve hyrëse/dalëse, dhe një ose më shumë stacione mbikëqyrëse. Mund të operohet në mënyrë të pavarur ose të lidhet në rrjet me qendra shtesë, shpesh të lidhura me një rrjet kompjuterik të korporatës, duke përfshirë korporatat kryesore, mikrokompjuterët/serverët dhe rrjetet LAN.

Qendra e kontaktit është një pikë qendrore nga e cila menaxhohen të gjitha kontaktet e klientëve. Nëpërmjet qendrave të kontaktit, informacioni i vlefshëm mund të dërgohet te njerëzit ose sistemet e duhura, kontaktet mund të gjurmohen dhe të dhënat mund të mblidhen. Në përgjithësi është një pjesë e infrastrukturës së menaxhimit të marrëdhënieve me klientët e kompanisë. Shumica e kompanive të mëdha përdorin qendrat e kontaktit si një mjet për të menaxhuar ndërveprimet e tyre me klientët. Këto qendra mund të operohen ose nga një departament i brendshëm përgjegjës ose nga kontraktimi i ndërveprimit të klientit në një agjenci të palëve të treta (të njohura si Qendrat e Thirrjeve të Transferimit).

## Shiko edhe 
* Komunikimi

## Referime
Aeroporti ndërkombëtar

Një **aeroport ndërkombëtar** është një aeroport me pajisje doganore dhe kontrolli kufitar që u mundëson pasagjerëve të udhëtojnë midis vendeve anembanë botës. Aeroportet ndërkombëtare janë zakonisht më të mëdha se aeroportet vendase dhe duhet të kenë pista më të gjata dhe të kenë lehtësira për të akomoduar avionë më të rëndë si Boeing 747 dhe Airbus A380 që përdoren zakonisht për udhëtime ndërkombëtare dhe ndërkontinentale. Aeroportet ndërkombëtare shpesh presin gjithashtu fluturime të brendshme, të cilat shpesh ndihmojnë në furnizimin e pasagjerëve dhe ngarkesave në ato ndërkombëtare (dhe anasjelltas).

Ndërtesat, operacionet dhe menaxhimi janë bërë gjithnjë e më të sofistikuara që nga mesi i shekullit të 20-të, kur aeroportet ndërkombëtare filluan të ofrojnë infrastrukturë për fluturimet ndërkombëtare civile. Janë zhvilluar standarde teknike të hollësishme për të garantuar sigurinë dhe sistemet e përbashkëta të kodimit të zbatuara për të siguruar qëndrueshmëri globale. Strukturat fizike që u shërbejnë miliona pasagjerëve individualë dhe fluturimeve janë ndër më komplekset dhe më të ndërlidhurat në botë. Në dekadën e dytë të shekullit të 21-të, mbi 1200 aeroporte ndërkombëtare ekzistonin me pothuajse dy miliardë pasagjerë ndërkombëtarë së bashku me 50 milionë tonë metrikë ngarkesë që kalonin nëpër to çdo vit.

## Shiko edhe 
* Aeroporti

## Referime
Çmimi i energjisë elektrike

**Çmimi i energjisë elektrike** apo **tarifa e energjisë elektrike** mund të ndryshojë gjerësisht sipas vendit ose sipas lokalitetit brenda një vendi. Çmimet e energjisë elektrike varen nga shumë faktorë, si çmimi i prodhimit të energjisë, taksat apo subvencionet qeveritare, taksat CO2, modelet lokale të motit, infrastruktura e transmetimit dhe shpërndarjes dhe rregullimi i industrisë me shumë nivele. Çmimi ose tarifat mund të ndryshojnë gjithashtu në varësi të bazës së klientit, zakonisht nga lidhjet rezidenciale, tregtare dhe industriale.

Sipas Administratës së Informacionit të Energjisë të SHBA (EIA), "Çmimet e energjisë elektrike në përgjithësi pasqyrojnë koston për ndërtimin, financimin, mirëmbajtjen dhe funksionimin e termocentraleve dhe rrjetit të energjisë elektrike". Aty ku parashikimi i çmimeve është metoda me të cilën një gjenerues, një kompani e shërbimeve komunale ose një konsumator i madh industrial mund të parashikojë çmimet e shitjes me shumicë të energjisë elektrike me saktësi të arsyeshme. Për shkak të komplikimeve të prodhimit të energjisë elektrike, kostoja e furnizimit me energji elektrike ndryshon minutë pas minute.

Disa kompani të shërbimeve janë subjekte fitimprurëse dhe çmimet e tyre përfshijnë një kthim financiar për pronarët dhe investitorët. Këto shoqëri mund të ushtrojnë pushtetin e tyre politik brenda regjimeve ekzistuese ligjore dhe rregullatore për të garantuar një kthim financiar dhe për të reduktuar konkurrencën nga burime të tjera si gjenerimi i shpërndarë.

## Shiko edhe 
* Energjia elektrike

## Referime
Tejdukshmëria dhe tejdritësia

djathtas|parapamje|Filtrat dyngjyrësh krijohen duke përdorur materiale optikisht të tejdukshëm.
Në fushën e optikës, **tejdukshmëria** (e quajtur edhe **shkathtësia** ose **diafaniteti** ) është vetia fizike e shkallës së kalimit të dritës përmes materialit pa shpërndarje të dukshme të dritës . Në një shkallë makroskopike (në të cilën dimensionet janë shumë më të mëdha se gjatësitë e valëve të fotoneve në fjalë), fotonet mund të thuhet se ndjekin ligjin e Snellit . **Tejdritësia** lejon që drita të kalojë, por jo domosdoshmërisht (përsëri, në shkallën makroskopike) ndjek ligjin e Snellit; fotonet mund të shpërndahen në njërën nga dy ndërfaqet, ose brenda, ku ka një ndryshim në indeksin e përthyerjes. Me fjalë të tjera, një material i tejdukshëm përbëhet nga përbërës me indekse të ndryshme thyerjeje. Një material i tillë përbëhet nga përbërës me një indeks thyerje të njëtrajtshëm.  Materialet e tejdukshme paraqiten të qarta, me pamjen e përgjithshme të një ngjyre ose ndonjë kombinimi që çon në një spektër të shkëlqyer të çdo ngjyre. Vetia e kundërt e tejdukshmërisë është opaciteti . Kategoritë e tjera të dukjes pamore, të lidhura me perceptimin e reflektimit dhe transmetimit të rregullt ose të përhapur të dritës, janë organizuar nën konceptin e cesias në një sistem renditjeje me tre ndryshore, duke përfshirë tejdukshmërinë, tejdritësinë dhe opacitetin midis aspekteve të përfshira.

Kur drita ndeshet me një material, ajo mund të ndërveprojë me të në mënyra të ndryshme. Këto ndërveprime varen nga gjatësia e valës së dritës dhe natyra e materialit. Fotonet ndërveprojnë me një objekt nga një kombinim i reflektimit, përthithjes dhe transmetimit. Disa materiale, të tilla si xhami i pllakave dhe uji i pastër, transmetojnë shumë nga drita që bie mbi to dhe reflektojnë pak prej saj; materialet e tilla quhen optikisht të tejdukshme. Shumë lëngje dhe tretësira ujore janë shumë të tejdukshme. Mungesa e defekteve strukturore (boshllëqe, çarje, etj.) dhe struktura molekulare e shumicës së lëngjeve janë kryesisht përgjegjëse për transmetimin e shkëlqyer optik.

Materialet që nuk transmetojnë dritë quhen opake . Shumë substanca të tilla kanë një përbërje kimike që përfshin ato që quhen qendra përthithje . Shumë substanca janë përzgjedhëse në thithjen e tyre të frekuencave të dritës së bardhë . Ata thithin pjesë të caktuara të spektrit të dukshëm ndërsa reflektojnë të tjerat. Frekuencat e spektrit që nuk përthithen ose reflektohen ose transmetohen për vëzhgimin tonë fizik. Kjo është ajo që krijon ngjyrën . Dobësimi i dritës në të gjitha frekuencat dhe gjatësitë e valëve është për shkak të mekanizmave të kombinuar të përthithjes dhe shpërndarjes . 

Tejdukshmëria mund të sigurojë kamuflim pothuajse të përsosur për kafshët në gjendje ta arrijnë atë. Kjo është më e lehtë në ujin e detit me ndriçim të dobët ose të turbullt sesa në ndriçim të mirë. Shumë kafshë detare si kandilët e detit janë shumë transparente.

djathtas|parapamje|353x353px| Krahasimet e 1. opacitetit, 2. tejdritësisë dhe 3. tejdukshmërisë; prapa çdo paneli (nga lart poshtë: gri, e kuqe, e bardhë) është një yll.
Makineria hidraulike

**Makinat hidraulike** përdorin fuqinë e lëngut të lëngshëm për të kryer punë. Automjetet e rënda të ndërtimit janë një shembull i zakonshëm. Në këtë lloj makinerie, lëngu hidraulik pompohet në motorë të ndryshëm hidraulikë dhe cilindra hidraulikë në të gjithë makinën dhe bëhet nën presion sipas rezistencës së pranishme. Lëngu kontrollohet drejtpërdrejt ose automatikisht nga valvulat e kontrollit dhe shpërndahet përmes zorrëve, tubave ose tubave.

Sistemet hidraulike, si sistemet pneumatike, bazohen në ligjin e Paskal-it i cili thotë se çdo presion i aplikuar në një lëng brenda një sistemi të mbyllur do ta transmetojë atë presion në mënyrë të barabartë kudo dhe në të gjitha drejtimet. Një sistem hidraulik përdor një lëng të pakompresueshëm si lëng të tij, në vend të një gazi të ngjeshshëm.

Popullariteti i makinerive hidraulike është për shkak të sasisë shumë të madhe të fuqisë që mund të transferohet përmes tubave të vegjël dhe zorrëve fleksibël, densitetit të lartë të fuqisë dhe një gamë të gjerë aktivizuesish që mund ta përdorin këtë fuqi, dhe shumëzimit të madh të forcave që mund të arrihet duke ushtruar presione në sipërfaqe relativisht të mëdha. Një pengesë, në krahasim me makinat që përdorin ingranazhe dhe boshte, është se çdo transmetim i fuqisë rezulton në disa humbje për shkak të rezistencës së rrjedhjes së lëngut nëpër tubacione.

## Shiko edhe 
* Fuqia e lëngut

## Referime
Fuqia e lëngut

**Fuqia e lëngjeve** është përdorimi i lëngjeve nën presion për të gjeneruar, kontrolluar dhe transmetuar energji. Fuqia e lëngjeve ndahet në mënyrë konvencionale në hidraulikë (duke përdorur një lëng si vaj mineral ose ujë) dhe pneumatikë (duke përdorur një gaz të tillë si ajri i kompresuar ose gazra të tjerë). Megjithëse avulli është gjithashtu një lëng, fuqia e avullit zakonisht klasifikohet veçmas nga fuqia e lëngut (duke nënkuptuar hidraulikë ose pneumatikë). Sistemet e ajrit të kompresuar dhe presionit të ujit dikur përdoreshin për të transmetuar energji nga një burim qendror te përdoruesit industrialë në zona të gjera gjeografike; Sistemet e energjisë me lëngje sot janë zakonisht brenda një ndërtese të vetme ose makinerie të lëvizshme.

Sistemet e fuqisë së lëngjeve kryejnë punën nga një lëng nën presion që mban direkt në një piston në një cilindër ose në një motor me lëng. Një cilindër lëngu prodhon një forcë që rezulton në lëvizje lineare, ndërsa një motor lëngu prodhon çift rrotullues që rezulton në lëvizje rrotulluese. Brenda një sistemi energjie me lëngje, cilindrat dhe motorët (të quajtur edhe aktivizues) bëjnë punën e dëshiruar. Komponentët e kontrollit si valvulat rregullojnë sistemin.

## Shiko edhe 
* Makineria hidraulike

## Referime
Shkrirja (metalurgji)

**Shkrirja** është një proces i aplikimit të nxehtësisë dhe një agjenti reduktues kimik në një mineral për të nxjerrë një produkt të dëshiruar nga metali bazë. Është një formë e metalurgjisë nxjerrëse që përdoret për të marrë shumë metale si hekuri, bakri, argjendi, plumbi dhe zinku. Shkrirja përdor nxehtësinë dhe një agjent reduktues kimik për të dekompozuar mineralin, duke larguar elementët e tjerë si gazra ose skorje dhe duke lënë metalin pas. Agjenti reduktues është zakonisht një burim i lëndës djegëse fosile të karbonit, si monoksidi i karbonit nga djegia jo e plotë e koksit - ose, në kohët e mëparshme, e qymyrit. Oksigjeni në xeheror lidhet me karbonin në temperatura të larta pasi energjia potenciale kimike e lidhjeve në dioksid karboni (CO2) është më e ulët se lidhjet në mineral.

Xeherorët e sulfurit si ato që përdoren zakonisht për të marrë bakër, zink ose plumb, piqen para shkrirjes në mënyrë që të shndërrohen sulfidet në okside, të cilat reduktohen më lehtë në metal. Pjekja e ngroh mineralin në prani të oksigjenit nga ajri, duke oksiduar mineralin dhe duke çliruar squfurin si gaz dioksid squfuri.

Shkrirja më së shumti bëhet në një furrë shpërthyese për të prodhuar hekur, i cili shndërrohet në çelik.

Impiantet për reduktimin elektrolitik të aluminit quhen shkritore alumini.

## Shiko edhe 
## Referime
Rendi dhe ligji (politikë)

Në politikën moderne, "**ligj dhe rend**" është një qasje ideologjike që fokusohet në zbatimin dhe dënimet më të ashpra si mënyra për të reduktuar krimin. Dënimet për autorët e çrregullimeve mund të përfshijnë afate më të gjata burgimi, dënime të detyrueshme, ligje për tre goditje dhe madje edhe dënim me vdekje në disa vende.

Mbështetësit e "ligjit dhe rendit" argumentojnë se burgimi është mjeti më efektiv për parandalimin e krimit. Kundërshtarët argumentojnë se një sistem i dënimit të ashpër penal është përfundimisht i paefektshëm, sepse ai vetëpërjetëson krimin dhe nuk trajton shkaqet themelore ose sistematike të krimit. Ata gjithashtu e vlerësojnë atë me lehtësimin e militarizimit më të madh të policisë dhe kontributin në burgosjen masive në Shtetet e Bashkuara.

Pavarësisht popullaritetit të gjerë të ideve dhe qasjeve të "ligjit dhe rendit" midis viteve 1960 dhe 1980, të ilustruar nga kandidatët presidencialë, përfshirë Richard Nixon dhe Ronald Reagan, duke konkurruar me sukses në një platformë "të ashpër ndaj krimit", statistikat mbi krimin treguan një rritje të konsiderueshme të krimi gjatë viteve 1970 dhe 1980 në vend të kësaj, dhe normat e krimit filluan të bien vetëm nga vitet 1990 e tutje.

Në përmasa të ndryshme, krimi ka qenë gjithashtu një çështje e spikatur në politikën kanadeze, britanike, australiane, afrikano-jugore, franceze, gjermane dhe të Zelandës së Re.

## Shiko edhe 
* Zbatimi i ligjit

## Referime
Letargjia dimërore

[parapamje| Lakuriqët e natës veriorë në letargji në [Norvegjia|Norvegji]]
parapamje| Lakuriqët e natës duke letarguar në një minierë argjendi
**Letargji** është një gjendje e aktivitetit minimal dhe depresionit metabolik të cilës i nënshtrohen disa lloje të kafshëve. Letargji është një heterotermi stinore e karakterizuar nga temperatura e ulët e trupit, frymëmarrje e ngadaltë dhe ritmi i zemrës dhe ritmi i ulët metabolik . Më së shpeshti shfaqet gjatë muajve të dimrit .

Megjithëse termi dikur rezervohej për kafshë të tilla si brejtësit, termi është ripërkufizuar duke përfshirë kafshë si arinjtë dhe tashmë bazohet në shtypjen e metabolizmit aktiv në vënd të rënies së termperaturës trupore. 

Letargjia kursen energji kur nuk ka ushqim të mjaftueshëm. Për të arritur këtë kursim energjie, një kafshë endotermike ul shpejtësinë e saj metabolike dhe në këtë mënyrë temperaturën e trupit.  Letargjia mund të zgjasë ditë, javë ose muaj - në varësi të specieve, temperaturës së ambientit, kohës së vitit dhe gjendjes së trupit të individit. Përpara se të hyjnë në letargji, kafshët duhet të ruajnë energji të mjaftueshme për të zgjatur gjatë periudhës së fjetjes së tyre, ndoshta për një dimër të tërë. Llojet më të mëdha bëhen hiperfagjike, duke ngrënë një sasi të madhe ushqimi dhe duke ruajtur energjinë në trupin e tyre në formën e depozitave të yndyrës. Në shumë specie të vogla, ruajtja e ushqimit zëvendëson ngrënien dhe dhjamosjen. 

Disa lloje gjitarësh letargjojnë gjatë shtatzënisë së të vegjëve, të cilët lindin ose kur nëna bie në letargji ose pak më vonë.  Për shembull, arinjtë e zinj femra shkojnë në letargji gjatë muajve të dimrit për të lindur pasardhësit e tyre.  Nënat shtatzëna e rrisin ndjeshëm masën trupore para gjumit letargji dhe kjo rritje reflektohet më tej në peshën e pasardhësve. Mbledhja e yndyrës u mundëson atyre të sigurojnë një mjedis mjaftueshëm të ngrohtë dhe  për të sapolindurit e tyre. Gjatë letargji, ata humbasin më pas 15-27% të peshës së tyre para letargjisë duke përdorur yndyrat e tyre të ruajtura për energji. 

Kafshët ektotermike gjithashtu i nënshtrohen periudhave të shtypjes metabolike dhe të përgjumjes, e cila në shumë jorruazorë quhet diapauzë. Disa studiues dhe anëtarë të publikut përdorin termin brumatë për të përshkruar përgjumjen dimërore të zvarranikëve, por termi më i përgjithshëm letargji besohet se është i përshtatshëm për t'iu referuar çdo përgjumjeje dimërore.  Shumë insekte, të tilla si grenza *Polistes exclamans*, shfaqin periudha të përgjumjes të cilat shpesh janë referuar si letargji, pavarësisht nga ektotermia e tyre.  Botanistët mund të përdorin termin "letargjia e farës" për t'iu referuar një forme të përgjumjes së farës.

## Shiko edhe 
* Letargjia

## Referime
Vanilja

djathtas|parapamje| *Planifolia e vaniljes*, lule
djathtas|parapamje| Bishtaja vanilje të thara
**Vanilja** është një erëz që rrjedh nga orkide të gjinisë *Vanilla*, e marrë kryesisht nga bishtajat e vaniljes me gjethe të sheshta ( *V.planifolia* ). 

Pjalmimi kërkohet që bimët të prodhojnë frutin nga i cili merret erëza e vaniljes.  Në 1837, botanisti belg Charles François Antoine Morren zbuloi këtë fakt dhe filloi një metodë të pjalmimit artificial të bimës. Metoda rezultoi e papërshtatshme financiarisht dhe nuk u përdor komercialisht. Në 1841, Edmond Albius, një skllav 12-vjeçar që jetonte në ishullin francez të Réunion në Oqeanin Indian, zbuloi se bima mund të pjalmohej me dorë .  Pjalmimi me dorë lejoi kultivimin botëror të bimës. Botanisti dhe koleksionisti i njohur francez Jean Michel Claude Richard pretendoi në mënyrë të rreme se e kishte zbuluar teknikën tre ose katër vjet më parë. Nga fundi i shekullit të 20-të, Albius u konsiderua zbuluesi i vërtetë. 

Vanilja është erëza e dytë më e shtrenjtë (e matur në termat e çmimit mesatar sipas njësisë së peshës) pas shafranit, sepse rritja e farave të vaniljes kërkon punë intensive. Sidoqoftë, vanilja përdoret gjerësisht si në pjekje komerciale ashtu edhe në ato shtëpiake, në prodhimin e parfumeve dhe në aromaterapinë, pasi nevojiten vetëm sasi të vogla për të dhënë shijen dhe aromën e saj të veçantë.

parapamje| Ekstrakti i vaniljes shfaq ngjyrën e tij të veçantë.

## Prodhimi 
## Përdorimet 
[qendër|parapamje| Rum vanilje, [Madagaskari|Madagaskar]]
Katër përgatitjet kryesore tregtare të vaniljes natyrale janë:

* pod i tërë
* Pluhur (bishtaja e bluar, e mbajtur e pastër ose e përzier me sheqer, niseshte ose përbërës të tjerë) 
* Ekstrakt (në tretësirë alkoolike ose herë pas here glicerol ; të dyja format e pastra dhe ato imituese të vaniljes përmbajnë të paktën 35% alkool) 
* Sheqer vanilje, një përzierje e paketuar e sheqerit dhe ekstraktit të vaniljes

E konsideruar si aroma më e njohur në botë,    vanilja është një përbërje aromatike dhe shije e përdorur gjerësisht për ushqime, pije dhe kozmetikë, siç tregohet nga popullariteti i saj si aromë akulloreje .  Edhe pse vanilja është një agjent aromatizues i çmuar më vete, ajo përdoret gjithashtu për të përmirësuar shijen e substancave të tjera, të cilave aroma e saj shpesh është plotësuese, si çokollata, krem, karamel, kafe dhe të tjera. Vanilja është një përbërës i zakonshëm në produktet e pjekura të ëmbla perëndimore, të tilla si biskotat dhe ëmbëlsirat .  Pavarësisht shpenzimeve, vanilja vlerësohet shumë për shijen e saj.
Ndëshkimi kolektiv

për vrasjen e 2300 civilëve në masakrën e Kragujevcit, si hakmarrje për 10 ushtarë gjermanë të vrarë nga partizanët jugosllavë në Serbinë e pushtuar nga nazistët, 1941.]]
**Ndëshkimi kolektiv** është një dënim ose sanksion i shqiptuar ndaj një grupi për veprimet e supozuara të kryera nga një anëtar i atij grupi, i cili mund të jetë një grup etnik ose politik, ose thjesht nga familja, miqtë dhe fqinjët e autorit. Për shkak se individët që nuk janë përgjegjës për aktet janë në shënjestër, ndëshkimi kolektiv nuk është në përputhje me parimin bazë të përgjegjësisë individuale. Grupi i ndëshkuar shpesh mund të mos ketë asnjë lidhje të drejtpërdrejtë me autorin e veprës, përveçse që jeton në të njëjtën zonë dhe nuk mund të supozohet se ushtrojë kontroll mbi veprimet e autorit. Dënimi kolektiv është një krim lufte i ndaluar me traktat si në konfliktet e armatosura ndërkombëtare ashtu edhe në ato jondërkombëtare, më konkretisht neni i përbashkët 33 i Konventës së Katërt të Gjenevës dhe neni 4 i Protokollit Shtesë II.

## Shiko edhe 
* Krimet e luftës

## Referime
Financier (tortë)

parapamje|Financiers
Një **financier** ( ) (e njohur më parë nën emrin **visitandine**  ( )) është një tortë e vogël franceze me bajame, e aromatizuar me beurre noisette, zakonisht e pjekur në një kallëp të vogël.   I lehtë dhe i lagësht me një pamje të jashtme të freskët, si lëvozhga veze,  financuesi tradicional përmban gjithashtu të bardha veze, miell dhe sheqer pluhur. Kallëpet janë zakonisht bukë të vogla drejtkëndëshe të ngjashme në madhësi me të katërtat e vogla .
Vitréais

**Vitréais**, e njohur në gjuhën bretone si **Gwitregad**, është një tortë bretone . Është një specialitet i komunës Vitré, një qytet në Bretaninë lindore, Francë . Është një tortë e bërë me mollë me karamel gjalpë të kripur, vezë dhe bajame.
Jezuite

**Jesuite** është një pastë trekëndore, e mbushur me krem frangipane dhe e mbushur me bajame të prera në feta dhe sheqer pluhur. Ëmbëlsira e ka origjinën në Francë dhe emri i referohet formës trekëndore të kapelës së jezuitëve . 

Një pjatë uruguaiane me një emër të ngjashëm është jesuita, një sanduiç i pjekur me proshutë dhe djathë me një kore pastiçerie që hahet zakonisht në pjesë të Amerikës së Jugut dhe konsiderohet si një klasik i kuzhinës argjentinase, ku njihet si një fosforito.
Antilopa afrikane

Antilopa afrikane ose gnuja,është një bovid që gjendet në savanat e Afrikës.Eshte një barngrenes me përmasa mesatare.Ka dy specie,gnuja blu dhe gnuja bishtbardhe.Jeton në tufa të mëdha,me mbi 100 individë.Peshon 120-270kg dhe është e lartë 1.15 metra të femrat dhe 1.2 metra te meshkujt.Vrapojne deri në 80 kilometra(ose 50 milje) në orë.
Nga Noelio Malasi.
Palmier

djathtas|parapamje| Veshët e derrit
Një **palmier** ( nga frëngjishtja, shkurt për *feuille de palmier* 'gjethe palme'), **vesh derri**,  **zemër palme**, ose **veshë elefanti**  është një pastri franceze në formën e gjetes së palmës ose një formë fluture, e quajtur ndonjëherë *gjethe palme*, *cœur de France*, *zemra franceze*, *shollë këpucësh* ose *syze* që u shpik në fillim të shekullit të 20-të.

## Varietetet 
Ëmbëlsira njihen si *palmera* ("palma") në Spanjë, dhe ato mund të mbushen me kokos ose çokollatë; ato janë gjithashtu të gatshme për blerje në një version më të madh.  Në versionin Puerto Rikan, ato janë të mbushura me mjaltë. Në Meksikë dhe vende të tjera të Amerikës Latine ata njihen si *orejas* ("veshë") ose *orejitas* ("veshë të vegjël"). Në Kolumbi ata njihen si *mariposas* ("fluturat"). Në Argjentinë dhe Kili, ata njihen si *palmeritas*, që rrjedhin nga emërtimi spanjoll.
Riz à l'imperatrice

parapamje|Ilustrim i pjatës 'Riz a l'imperatrice'
'''Riz à l'Impératrice'* ( ) është një version i përpunuar i formësuar i pudingut të orizit në *kuzhinën e lartë'' franceze. Pudingu i orizit përzihet me kremin bavarez, vendoset në një kallëp sharlotte, përzihet dhe më pas zbukurohet me fruta të ëmbëlsuara të maceruara në alkool si kirsch ose maraschino . 

Ëmbëlsirë thuhet se është emëruar për nder të perandoreshës Eugénie de Montijo, perandoreshë e Francës nga viti 1853 deri në 1870.  

Marsel Proust i referohet pjatës në vëllimin e parë të tij Në kërkim të kohës së humbur . 

## Referime
Petit four

djathtas|parapamje| Asortiment francez i petits four
Një **petit four** (shumësi: **petits fours**, i njohur gjithashtu si **mignardises** ) është një ëmbëlsirë e vogël ose meze umami . Emri është francez, *petit four* ( ), që do të thotë "furrë e vogël".
Imazhi me rezonancë magnetike

**Imazhe me rezonancë magnetike** (**MRI**) është një teknikë e imazhit mjekësor që përdoret në radiologji për të formuar pamje të anatomisë dhe proceseve fiziologjike të trupit. Skanerët MRI përdorin fusha të forta magnetike, gradientë të fushës magnetike dhe valë radio për të gjeneruar imazhe të organeve në trup. MRI nuk përfshin rrezet X ose përdorimin e rrezatimit jonizues, gjë që e dallon atë nga tomografia e kompjuterizuar (CT) dhe tomografia me emetim pozitron (PET). MRI është një aplikim mjekësor i rezonancës magnetike bërthamore (NMR) i cili mund të përdoret gjithashtu për imazhe në aplikime të tjera NMR, siç është spektroskopia NMR.

MRI përdoret gjerësisht në spitale dhe klinika për diagnostikimin mjekësor, skedimin dhe ndjekjen e sëmundjes. Krahasuar me CT, MRI siguron kontrast më të mirë në imazhet e indeve të buta, p.sh. në tru ose në bark. Megjithatë, ajo mund të perceptohet si më pak e rehatshme nga pacientët, për shkak të matjeve zakonisht më të gjata dhe më të forta me subjektin në një tub të gjatë dhe të kufizuar, megjithëse dizajnet "e hapur" të MRI kryesisht e lehtësojnë këtë. Për më tepër, implantet dhe metalet e tjera jo të lëvizshme në trup mund të përbëjnë rrezik dhe mund të përjashtojnë disa pacientë që t'i nënshtrohen një ekzaminimi MRI në mënyrë të sigurt.

MRI fillimisht quhej NMRI (imazhi i rezonancës magnetike bërthamore), por "bërthamore" u hoq për të shmangur lidhjet negative. Disa bërthama atomike janë në gjendje të thithin energjinë e radiofrekuencës (RF) kur vendosen në një fushë magnetike të jashtme; Polarizimi i spinit në zhvillim që rezulton mund të nxisë një sinjal RF në një spirale të radiofrekuencës dhe në këtë mënyrë të zbulohet. Në MRI klinike dhe kërkimore, atomet e hidrogjenit përdoren më shpesh për të gjeneruar një polarizim makroskopik që zbulohet nga antenat afër subjektit që ekzaminohet. Atomet e hidrogjenit janë natyrshëm me bollëk te njerëzit dhe organizmat e tjerë biologjikë, veçanërisht në ujë dhe yndyrë. Për këtë arsye, shumica e skanimeve MRI në thelb hartojnë vendndodhjen e ujit dhe yndyrës në trup. Pulset e valëve të radios ngacmojnë tranzicionin e energjisë së rrotullimit bërthamor dhe gradientët e fushës magnetike lokalizojnë polarizimin në hapësirë. Duke ndryshuar parametrat e sekuencës së pulsit, mund të krijohen kontraste të ndryshme midis indeve bazuar në vetitë relaksuese të atomeve të hidrogjenit në to.

Që nga zhvillimi i saj në vitet 1970 dhe 1980, MRI ka provuar të jetë një teknikë e gjithanshme imazherike. Ndërsa MRI përdoret më së shumti në mjekësinë diagnostike dhe kërkimet biomjekësore, ajo gjithashtu mund të përdoret për të formuar imazhe të objekteve jo të gjalla, siç janë mumiet. MRI difuzioni dhe MRI funksionale zgjerojnë dobinë e MRI për të kapur traktet neuronale dhe rrjedhën e gjakut përkatësisht në sistemin nervor, përveç imazheve të detajuara hapësinore. Rritja e vazhdueshme e kërkesës për MRI brenda sistemeve shëndetësore ka çuar në shqetësime për efektivitetin e kostos dhe mbidiagnozën.

## Shiko edhe 
* Radiologji

## Referime
Nonnet (ëmbëlsirë)

**Nonnette** është një pastë franceze, që përkthehet fjalë për fjalë në "murgesha të vogla". Është një kek i vogël me xhenxhefil i bërë me mjaltë, miell thekre dhe zakonisht i mbushur me marmelatë portokalli ose mjaltë . Gjithashtu zakonisht lustrohet me një përzierje të të bardhëve të vezëve, sheqerit dhe lëngut të limonit dhe shërbehet shpesh gjatë Krishtlindjeve. 

Nonnetat priren të kenë një teksturë ngjitëse, të lagësht për shkak të glazurës së tyre dhe një shije pikante për shkak të një kombinimi të kardamomit, xhenxhefilit, kanellës, arrëmyshkut dhe gjirëzash .

## Galeri 

File:Nonettes_de_Dijon.JPG|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nonettes_de_Dijon.JPG|nonnettes
File:Nonettes_de_Dijon_Mulot_et_PetitJean.JPG|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nonettes_de_Dijon_Mulot_et_PetitJean.JPG|Nonnettes de Dijon të krijuara nga Mulot & Petitjean
File:Assiette_de_nonnettes.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Assiette_de_nonnettes.jpg|Nonnettes në stivë
Ëmbëlsia

[djathtas|parapamje| Ushqimet e ëmbla, të tilla si kjo kekus [Luleshtrydhja|me luleshtrydhe, hahen shpesh për ëmbëlsirë .]]
**Ëmbëlsia** është një shije bazë që më së shpeshti perceptohet kur hahen ushqime të pasura me sheqerna. Shijet e ëmbla përgjithësisht konsiderohen si të këndshme. Përveç sheqernave si saharoza, shumë përbërje të tjera kimike janë të ëmbla, duke përfshirë aldehidet, ketonet dhe alkoolet e sheqerit . Disa janë të ëmbla në përqendrime shumë të ulëta, duke lejuar përdorimin e tyre si zëvendësues të sheqerit pa kalori. Të tillë ëmbëlsues pa sheqer përfshijnë sakarinën dhe aspartamin . Komponime të tjera, të tilla si mirakulina, mund të ndryshojnë perceptimin e vetë ëmbëlsisë.

Marda (intensiteti) i perceptuar i sheqernave dhe ëmbëlsuesve me fuqi të lartë, të tilla si aspartami dhe neohesperidin dihydrochalcone, janë të trashëgueshme, me efektet gjenetike që përbën afërsisht 30% të variacionit. 

Baza kimikondijore për zbulimin e ëmbëlsisë, e cila ndryshon si midis individëve dhe specieve, ka filluar të kuptohet vetëm që nga fundi i shekullit të 20-të. Një model teorik i ëmbëlsisë është teoria e lidhjes me shumëpikësore, e cila përfshin vende të shumta lidhëse midis një ndijuesi të ëmbëlsisë dhe një substance të ëmbël.

Studimet janë treguese se përgjigjja ndaj sheqernave dhe embëlsisë ka fillesa evolutive të lashta. Të sapolindurit parapëlqejnë (preferojnë) për përqëndrime të larta të sheqerit dhe parapëlqejnë tretësira që janë më të ëmbla se laktoza. Ëmbëlsia duket se ka pragun më të lartë të shijes duke qënë e dallueshme në 1/200 pjesë sukrozë në një tretësirë. Për krahasim, thartësai duket se ka pragun më të ulët njohës me 1 në 2 milionë për kininë në tretësirë.
Pistou

parapamje|237x237px|Pistou
**Pistou** ( provansalisht : *pisto* (klasike) ose *pistou* (mistraliane) ), ose **salca pistou**, është një salcë e ftohtë provençale e bërë nga thelpinjtë e hudhrës, borzilok të freskët dhe vaj ulliri dhe nganjëherë shoqërohet me bajame, thërrime buke ose patate. Është disi e ngjashme me peston liguriane, megjithëse i mungojnë arra pishe dhe djathë megjithëse disa versione moderne përfshijnë djathë.
Provenca

[djathtas|parapamje|274x274px| Një hartë e rajonit administrativ [Provenca-Alpet-Bregu i Kaltër|Provence-Alpes-Côte d'Azur]]
djathtas|parapamje|274x274px| Provinca historike e Provencës (portokalli) brenda rajonit bashkëkohor të Provence-Alpes-Côte d'Azur në Francën juglindore
**Provence** ( , Shqip: *Provenca*, *Provensa* ; Ocitanisht: *Provença* )  është një rajon gjeografik dhe provincë historike e Francës juglindore, e cila shtrihet nga bregu i majtë i Ronës së poshtme në perëndim deri në kufirin italian në lindje; në jug kufizohet me Detin Mesdhe .  Ai korrespondon kryesisht me rajonin modern administrativ të Provence-Alpes-Côte d'Azur dhe përfshin departamentet e Varit, Bouches-du-Rhône, Alpes-de-Haute-Provence, si dhe pjesë të Alpes-Maritimes dhe Vaucluse .  Qyteti më i madh i rajonit dhe kryeqyteti i tij modern është Marseja .

Romakët e bënë rajonin provincën e parë romake përtej Alpeve dhe e quajtën *Provincia Romana*, e cila u zhvillua në emrin aktual. Deri në vitin 1481, ai drejtohej nga Kontët e Provencës nga kryeqyteti i tyre në Aix-en-Provence, më pas u bë një provincë e Mbretërve të Francës .  Ndërsa ka qenë pjesë e Francës për më shumë se 500 vjet, ajo ende ruan një identitet të veçantë kulturor dhe gjuhësor, veçanërisht në brendësi të rajonit. 
File:Marseille_hafen.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marseille_hafen.jpg|Porti i vjetër i Marsejës.
File:France_Arles_Place_Republique.JPG|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:France_Arles_Place_Republique.JPG|Sheshi i Republikës në Arles
File:Moustiers_Sainte_Marie_1.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Moustiers_Sainte_Marie_1.jpg|Moustiers-Sainte-Marie, në Provencën e Epërme
File:Provence_street.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Provence_street.jpg|Rrugë fshati provençale
File:Camargueflamingos.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Camargueflamingos.jpg|Flamingot në Camargue
File:Sisteron_2004.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sisteron_2004.jpg|Sisteron
File:Avant_l'orage.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Avant_l'orage.jpg|Pont Saint-Bénézet në perëndim
File:Croix_de_Provence_Sainte_Victoire.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Croix_de_Provence_Sainte_Victoire.jpg|Kryqi i Provencës në Mount Sainte-Victoire

[majtas|parapamje| Hyrja e shpellës Cosquer, e zbukuruar me piktura të auksve, [Bizoni|bizonëve, fokave dhe skica duarsh që datojnë nga viti 27,000 deri në 19,000 pes, ndodhet 37 metra nën sipërfaqen e Calanque de Morgiou në Marsejë .]]
Pot de crème

**Pot de crème** ( ),  shumësi **pots de crème** (shqiptohet njëlloj), është një krem ëmbëlsire franceze e lirshme që daton në shekullin e 17-të. Emri do të thotë "poçe/kusi me krem" ose "poçe me kustardë", që gjithashtu i referohet kupave prej porcelani në të cilat shërbehet ëmbëlsira.
Poire belle Hélène

***Poire belle Hélène*** ( ;  ) është një ëmbëlsirë e bërë nga dardha e pjekur në shurup sheqeri dhe e shërbyer me akullore vanilje dhe shurup çokollate . Ajo u krijua rreth vitit 1864 nga kuzhinieri Auguste Escoffier dhe u emërtua sipas operetës *La belle Hélène* nga Jacques Offenbach .  Versionet më të thjeshta zëvendësojnë dardhat e ziera me dardha të konservuara dhe bajame të prera në feta.
Dame blanche (ëmbëlsirë)

parapamje|Dame Blanche
***Dame blanche*** ( frëngjisht, "zonja e bardhë") është emri i përdorur në Belgjikë dhe Holandë për një ëmbëlsirë të ëmbël të përbërë nga akullore vanilje me krem pana dhe çokollatë të shkrirë të ngrohtë.  Në Gjermani dhe në Zvicër, i njëjti lloj ëmbëlsire njihet si ***Coupe Dänemark*** . Ëmbëlsira është e ngjashme me sundae amerikane. 

Pjata origjinale e krijuar nga Auguste Escoffier në fakt përbëhej nga akullore me qumësht bajamesh, pjeshkë të zier, sherbet limoni dhe rrush pa fara të bardha.
Jean-François Gravier

**Jean-François Gravier** ishte një gjeograf francez i famshëm për veprën e tij *Parisi dhe Shkretëtira Franceze* botuar në 1947 dhe ribotuar në 1953 dhe 1972. Ai denoncon përqendrimin e skajshëm të Francës në Paris dhe monopolin e atij qyteti mbi burimet franceze. Informacion i detajuar në anglisht gjendet në linkun JF Gravier

## citate
Muri i Reformimit

djathtas|parapamje|300x300px| Muri i Reformimit shtrihet për 100 m, duke përshkruar figura të shumta protestante nga e gjithë Evropa.
[djathtas|parapamje|300x300px| Në qendër të Murit janë statujat e [William Farel, John Calvin, Theodore Beza dhe John Knox . Kristogrami mund të shihet poshtë statujave.]]
djathtas|parapamje|300x300px| Monumenti Ndërkombëtar i Reformacionit, pamje ajrore
**Monumenti Ndërkombëtar i Reformacionit** (frëngjisht: *Monument international de la Réformation* ; gjermanisht: *Internationales Reformationsdenkmal* ), i njohur zakonisht si **Muri i Reformimit**  (frëngjisht: *Mur des réformateurs* ), u përurua në vitin 1909 në Gjenevë, Zvicër. Ai nderon shumë nga individët, ngjarjet dhe dokumentet kryesore të Reformës Protestante duke i përshkruar ato në statuja dhe basorelieve.

Muri ndodhet në mjediset e Universitetit të Gjenevës, i cili u themelua nga Gjon Kalvini, dhe u ndërtua për të përkujtuar 400-vjetorin e lindjes së Kalvinit dhe 350 vjetorin e themelimit të universitetit. Ai është ndërtuar në muret e vjetra të qytetit dhe vendndodhja e monumentit atje është projektuar për të përfaqësuar rëndësinë integrale të fortifikimeve, dhe rrjedhimisht të qytetit të Gjenevës, për reformimin.

Gjatë Reformimit, Gjeneva ishte qendra e kalvinizmit, dhe historia dhe trashëgimia e saj që nga shekulli i gjashtëmbëdhjetë ka qenë e lidhur ngushtë me atë të protestantizmit . Për shkak të lidhjeve të ngushta me atë teologji, individët më të spikatur të përshkruar në Mur ishin kalvinistë; megjithatë, përfshihen edhe figura kyçe nga teologji të tjera.

Në qendër të monumentit, përshkruhen katër statuja 5 metra të përkrahësve kryesorë të kalvinizmit:

* William Farel (1489–1565)
* John Calvin (1509–1564)
* Theodore Beza (1519–1605)
* John Knox (rreth 1513–1572)

Përgjatë murit, në të dyja anët e statujave qendrore, është gdhendur motoja e Reformacionit dhe Gjenevës: *Post Tenebras Lux* (latinisht për *Pas errësirës, dritë* ). Në piedestalin qendror të statujave është gdhendur një Kristogram : *ΙΗΣ*.
Huldrych Zwingli

parapamje|Ulrih Cvingili
 

**Huldrych** ose **Ulrich Zwingli**   (1 janar 1484&nbsp;– 11 tetor 1531) ishte një udhëheqës i Reformacionit në Zvicër, i lindur gjatë një kohe të shfaqjes së patriotizmit zviceran dhe kritikave në rritje ndaj sistemit mercenar zviceran . Ai ndoqi Universitetin e Vjenës dhe Universitetin e Bazelit, një qendër studimore e humanizmit të Rilindjes . Ai vazhdoi studimet e tij ndërsa shërbeu si pastor në Glarus dhe më vonë në Einsiedeln, ku u ndikua nga shkrimet e Erasmusit.

Në 1519, Zwingli u bë  (prifti i popullit) i Grossmünster në Cyrih ku filloi të predikonte idetë për reformën e Kishës Katolike. Në polemikën e tij të parë publike në 1522, ai sulmoi zakonin e agjërimit gjatë Kreshmës . Në botimet e tij, ai vuri në dukje korrupsionin në hierarkinë kishtare, promovoi martesën e priftërinjve dhe sulmoi përdorimin e imazheve në vendet e adhurimit. Ndër kontributet e tij më të shquara për Reformimin ishte predikimi i tij shpjegues, duke filluar në vitin 1519, përmes Ungjillit të Mateut, përpara se të përdorte përfundimisht interpretimin biblik për të kaluar nëpër tërë Dhiatën e Re, një largim rrënjësor nga mesha katolike .  Në 1525, ai prezantoi një liturgji të re kungimi për të zëvendësuar meshën. Ai gjithashtu u përplas me anabaptistët, gjë që rezultoi në persekutimin e tyre. Historianët kanë debatuar nëse ai e ktheu Cyrihun në një teokraci apo jo. 

Reformimi u përhap në pjesë të tjera të Konfederatës Zvicerane, por disa kantone rezistuan, duke preferuar të mbeten katolikë . Cvingili formoi një aleancë të kantoneve të reformuara që ndanë Konfederatën sipas linjave fetare. Në 1529, një luftë u shmang në momentin e fundit midis dy palëve. Ndërkohë, idetë e Zwinglit ranë në vëmendjen e Martin Luterit dhe reformatorëve të tjerë. Ata u takuan në Kolokuin e Marburgut dhe ranë dakord për shumë pika të doktrinës, por nuk arritën një marrëveshje për doktrinën e Pranisë së Vërtetë të Krishtit në Eukaristinë.

Në 1531, aleanca e Zwinglit zbatoi një bllokadë të pasuksesshme ushqimore në kantonet katolike. Kantonet u përgjigjën me një sulm në një moment kur Cyrihu ishte i papërgatitur keq dhe Zwingli vdiq në fushën e betejës . Trashëgimia e tij jeton në rrëfimet, liturgjitë dhe urdhrat e kishës së kishave të reformuara të sotme.

djathtas|parapamje|260x260px| Një hartë e Konfederatës Zvicerane në 1515
&#x5B; *Nevojitet referencë për imazhin* &#x5D;
Theodore Beza

**Theodore Beza** ( Latinisht: *Theodorus Beza* ;   ose *de Besze* ; 24 qershor 1519 – 13 tetor 1605) ishte një teolog, reformator dhe dijetar protestant francez kalvinist, i cili luajti një rol të rëndësishëm në reformimin protestant . Ai ishte një dishepull i Gjon Kalvinit dhe jetoi pjesën më të madhe të jetës së tij në Gjenevë. Ai pasoi Kalvinin në postin e udhëheqësit shpirtëror të Republikës së Gjenevës .
majtas|parapamje| Beza në moshën 24-vjeçare, portret i shekullit të 16-të
Konteja e Foshit

**Qarku i Foix** (  , ; Ocitanisht: *Comtat de Foix*) ishte një çiflig/feud mesjetar në Francën jugore, dhe më vonë një provincë e Francës, territori i së cilës korrespondonte afërsisht me pjesën lindore të *departamentit* modern të Ariezhës. 

Gjatë Mesjetës, konteja e Foshit u qeveris nga kontët e Foshit, kështjella e të cilit ka pamje nga qyteti i Foshit . Në 1290, kontët e Foix fituan viskontenë e Béarnit, e cila u bë qendra e domenit të tyre, dhe që nga ajo kohë kontët e Foshit banonin rrallë në kontenë e Foshit, duke preferuar Béarnin më të pasur dhe më të gjelbër.

Konteja e Foshit ishte një feud autonom i mbretërisë së Francës dhe përbëhej nga një grumbull pronash të vogla të sunduara nga zotërit, të cilët, megjithëse ishin në varësi të kontëve të Foshit, kishin njëfarë zëri në qeverinë e kontesë. 

Pronat provinciale të qarkut, një organ legjislativ që mund të gjurmohet në shekullin e 14-të, përbëheshin nga tre rende dhe zotëronin fuqi dhe energji të konsiderueshme. Në shekujt 17 dhe 18, Foix formoi një nga tridhjetë e tre , ose zona ushtarake, të Francës dhe i mbajti pronat e saj provinciale deri në Revolucionin Francez . Në 1790 ajo u bashkua me Couserans për të formuar in e Ariezhës. 

Konteja e Foshit, siç ekzistonte pak para Revolucionit Francez, kishte një sipërfaqe prej 2,466&nbsp;km 2.

Në regjistrimin e vitit 1999 kishte 76,809 banorë që jetonin në territorin e ish-provincës së qarkut Foix, që do të thotë një dendësi prej vetëm 32 banorë për km 2. Zonat më të mëdha urbane janë Pamiers, me 17,715 banorë në 1999, dhe Foix, me 10,378 banorë në 1999.

majtas|parapamje|300x300px| Kështjella e Foshit ngrihet mbi qytet, me Pirenejtë pas.
majtas|89x89px
Limuzin (krahinë)

**Limuzina** ( Ocitanisht: *Lemosin* ) është një provincë e dikurshme e Mbretërisë së Francës . Ai ekzistonte nga viti 1589 deri në vitin 1790, kur Asambleja Kushtetuese Kombëtare miratoi një ndarje më të njëtrajtshme në departamente ( *departamente* ) dhe qarqe ( *arrondissements* ). Ndodhet në rrëzë të skajit perëndimor të Masivit Qendror dhe rrethon qytetin e Limozhit ( Ocitanisht: Limòtges). 

Territori i ish-provincës së Limuzinit korrespondon me një zonë më të vogël se rajoni administrativ, që përfshin departamentin e tanishëm të Corrèze, gjysmën jugore të Haute-Vienne (përfshirë Limozhin, kryeqytetin e saj historik) dhe një pjesë të vogël të Dordonjës .
[qendër|parapamje| Harta e ish-provincës Limuzin, Francë, që tregon [Komunat e Francës|komunat sipas ndarjes aktuale administrative.]]
Beaujolais (provincë)

**Beaujolais** (; Arpitanisht: *Biôjolês* ) është një provincë historike dhe rajon prodhues i verës në Francë. Ndodhet në veri të Lionit dhe mbulon pjesë të departamenteve të Ronës dhe Saône-et-Loire . Rajoni është i njohur ndërkombëtarisht për traditën e tij të gjatë të prodhimit të verës, dhe së fundmi për Beaujolais nouveau .

## Gjeografia 
djathtas|parapamje| Vendndodhja e Beaujolais në Francë
djathtas|parapamje| Peizazhi i Beaujolais
Kryeqyteti historik i provincës është Beaujeu ( Arpitanisht: *Bôjor / Biôjœr*) dhe kryeqyteti ekonomik i zonës është Villefranche-sur-Saône (  ).

## Vera 
Pothuajse e gjithë vera e prodhuar në rajon është verë e kuqe nga rrushi Gamay, nga i cili Beaujolais Nouveau i tregtuar shumë është më i njohuri dhe fshati Crus më i çmuari.
Westhoek (rajon)

**Westhoek** ( ;; Hollandisht për "këndi perëndimor") ose **Flandra** **Detare** (  ) është një rajon në Belgjikë dhe Francë dhe përfshin zonat e mëposhtme:

* **Westhoek-u belgu** ( Hollandisht: *Belgische Westhoek* ) duke përfshirë  e Flandrës Perëndimore e Diksmuide, Ypres dhe Veurne duke përfshirë qytetet Veurne, Poperinge, Wervik, Ypres, De Panne, Langemark-Poelkapelle, Diksmuide dhe Koekelare . Sidoqoftë, tre bashkitë bregdetare belge të De Panne, Koksijde dhe Nieuwpoort shpesh konsiderohen si një rajon i veçantë i njohur si Bregu Perëndimor Belg ose Flaman ( ).
* **Westhoek-u frëng** (  ; Hollandisht: *Franse Westhoek*), afërsisht  e Dunkirkut, duke përfshirë qytetet e Dunkirk, Gravelines dhe Hazebrouck, vetë pjesë e një zone më të madhe të njohur si Flandera Franceze .

Jashtë burimeve në gjuhën holandeze, Westhoek ndonjëherë i referohet vetëm Frengjisht Westhoek.

### Gjuha 
Gjuha tradicionale e Westhoek-ut frëng është një dialekt holandez i quajtur flamandishte perëndimore, nëndialekti francez i të cilit njihet si flemishte frënge . Dikur ishte gjuha mbizotëruese e rajonit, por një politikë e gjatë francizimi, duke filluar me futjen e frëngjishtes si gjuhë arsimore në 1853, ka çuar në zëvendësimin e holandishtes me frëngjisht në rajon. Nga popullsia e rreth 380,000 banorëve të Westhoek francez, tani ka nga 10,000 deri në 20,000 folës të përditshëm të flamandishtes perëndimore, shumë prej të cilëve jetojnë në rrethin dhe qytetin e Dunkirk, dhe dy herë më shumë që përdorin herë pas here këtë dialekt. Flamishtja u njoh kohët e fundit si një gjuhë rajonale e Francës, por nuk ka tabela rrugësh dygjuhëshe dhe frëngjishtja mbetet e vetmja gjuhë zyrtare në zonë.
djathtas|parapamje|275x275px|Ndryshimet në gjuhën në rrethin e Dunkirkut midis 1874 dhe 1972. Me sa duket, popullsia flamande ka rënë ndjeshëm që nga viti 1972.
Diagonalja e zbrazët

alt=Population density by French department showing the empty diagonal.|parapamje| Dendësia e popullsisë së Francës sipas departamenteve. Vijat e thyera shënojnë kufijtë e përafërt të diagonales së zbrazët. Linja e ngurtë është linja Le Havre-Marsejë, në lindje të së cilës jeton 60% e popullsisë franceze.
**Diagonalja e zbrazët** (  ) është një grup popullsie me densitet të ulët që shtrihet nga departamenti francez i Landesit në jugperëndim deri në Mëzë në verilindje. Dendësia e popullsisë së diagonales është shumë e ulët në krahasim me pjesën tjetër të Francës.

## Përshkrim 
Dendësia e ulët e popullsisë (më pak se 30/km²) është shkaktuar kryesisht nga eksodi rural dhe urbanizimi i shekujve XIX dhe XX. Disa komentues  preferojnë të flasin për një "diagonale me densitet të ulët" (  ) dhe e konsiderojnë termin "diagonale boshe" si pezhorativ dhe të ekzagjeruar. Megjithatë, DATAR  përdori termin dhe ai mbetet termi më i zakonshëm.

Modeli është më i dukshëm në nivel departamenti sesa në nivel rajonal .   Është pjesë e një modeli më të gjerë të densitetit të ulët të popullsisë që shtrihet në Spanjë dhe Portugali dhe njihet si diagonalja kontinentale .  

## Historia dhe evolucioni 
Para shfaqjes së diagonales së zbrazët, një tipar demografik i mëparshëm ishte linja Saint-Malo - Gjenevë që shtrihej nga veriperëndimi në juglindje dhe ndante verilindjen industriale nga jugperëndimi agrar. Charles Dupin e identifikoi atë në traktatin e tij të vitit 1837  . &#x5B; '** &#x5D;

Në vitin 1947, gjeografi Jean-François Gravier shkroi për një "shkretëtirë franceze" që korrespondon, pak a shumë, me nocionin modern të diagonales së zbrazët. &#x5B; **' &#x5D;

Hervé Le Bras dhe Emmanuel Todd argumentojnë se koncepti nuk është më i vlefshëm në shekullin e 21-të për shkak të rritjes që vërehet në disa departamente si Indre dhe Gers .  Sipas analizave të tyre, zona e rritjes së papërfillshme ose negative të popullsisë shtrihet vetëm nga Masivi Qendror deri në Lorenë . Megjithatë, një analizë në nivelin e kantoneve dhe komunave tregon se zona e rënies shtrihet përtej boshtit Masiv-Lorenë  dhe se rritja e vëzhguar nga Le Bras dhe Todd është e brishtë dhe e nxitur nga një fluks i përkohshëm i pensionistëve. &#x5B; '''' &#x5D;

## Galeri 

File:DepartementsFranceDensitePopulation.svg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DepartementsFranceDensitePopulation.svg|Harta e dëndësisë së popullësisë për çdo departament, duke treguar diagolane e zbrazët me blu
File:Estimations_carroyees_de_population.png|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Estimations_carroyees_de_population.png|Hartë e hollësishme  e dëndësisë, me zonat më pak të populluara me të bardhë.
Łapczyna Wola

**Łapczyna Wola** [wapˈt͡ʂɨna ˈvɔla] është një fshat në rrethin administrativ të Gmina Kluczewsko, brenda qarkut Włoszczowa, Voivodeship Świętokrzyskie, në Poloninë jug-qendrore. Shtrihet afërsisht 7 kilometra në veri të Kluczewsko, 16 kilometra në veri të Włoszczowa, dhe 52 kilometra në perëndim të kryeqytetit rajonal Kielce . 
[parapamje| Rrënojat e kishës [Kalvinizmi|kalviniste në Łapczyna Wola.]]

## Kisha kalviniste 
Në 1704 ekzistonte në Łapczyna Wola, një kishë kalviniste . Më 1730, ministri i kishës ishte Samuel Aram. Në 1754, kisha u mbyll.