open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andizetët

**Andizetët** të njohur edhe si Andisetes (Greqisht: Ἀνδιζήτιοι), ishte një fis i vogël ilir nga grupi i panonëve  që jetonte në territorin e Bosnjës dhe Hercegovinës së sotme. Nuk dihet shumë për këtë fis, përveç që gjendet në listën e fiseve ilire që u ngritën kundër Perandorisë Romake gjatë Kryengritjes së Madhe Ilire. Emri personal Andi, një variant i emrit Andis i njohur në mesin e ilirëve të Panonisë jugore dhe pjesës më të madhe të Dalmacisë veriore (që korrespondon afërsisht me Bosnjën dhe Hercegovinën moderne), mund të rrjedhë nga emri i këtij fisi.  Ata filluan të marrin shtetësinë romake gjatë sundimit të Trajanit. 

## Shih edhe 
* Panonët
* Panonia
* Kryengritja e madhe ilire
* Lista e fiseve antike ilire

## Referimet
Ditionët

**Ditionët** ishin një fis ilir, i cili banonte në viset nga Krka dhe Zrmanja (në perëndim) e deri në rajonin e sotëm Grahovo dhe Glamoćkopolje dhe Livno- Polje, duke përfshirë malin që sot quhet Ilica. Përmes kësaj zone kalonte një komunikacion i rëndësishëm në drejtimin jugperëndim - verilindje, nga lugina e Kërkës në luginat e lumenjve të pellgut Una. Duket se Romakët kishin lidhjet kryesore nga brendësia e kësaj pjese të Ballkanit përmes grykës së Grabit ( *Rastello di Grab* ), në një kalim relativisht të ulët të Dinarideve të brendshme (l / m 813 m).   Fqinjët jugorë ishin dalmatët, në veriperëdim (me gjasë) Liburnët, në verilindje Mezejët (me të cilët ata ndanin një pjesë të territorit në pellgun e lumit Sana).   

Ashtu si Mezejët, edhe Ditionët përmendet së pari në shkrimet e Strabos, i cili i konsideron ata Panonianë . Mund të thuhet se, në atë kohë, ata ishin një popull i madh, me 239 dekurie, i cili vlerësohet si ekuivalent i 60,000 banorëve (sipas disave, 47.800 banorë). 

Sipas disave,  kufiri i Panonisë dhe Dalmacisë ishte në këtë zonë, e cila në kuptimin hapësinor-gjeografik mund të korrespondonte me marrëdhëniet e sotme gjeografike në terren.   

Nga personalitetet e famshme që mund të lidhen me këtë fis dhe rajonin e tyre është edhe Jeronimi nga Stridoni i njohur edhe si Shën Jeronimi (Sophronius *Eusebius Hieronymus Stridonensis*, Εὐσέβιος Σωφρόνιος Ἱερώνυμος) i cili dihet se ka lindur në qytezën Stridon (Strido Dalmatiae?).   Sidoqoftë, kjo nuk është vërtetuar ende, kështu që është e mundur që qyteza Stridon të mos ishte një zonë e banuar nga Ditionët. Sipas Bojanovskit, është e mundur që vendbanimi *Arduba* ndodhej në territorin e tyre ose të Mezejëve, ndërsa Mesihović beson se vendbanimi *Seretion* është në fakt Stridoni dhe ndodhej atje. 

## Shih edhe 
* Ilirët 
* Mezejët 
* Japodët 
* Dalmatët 
* Lista e fiseve ilire
* Jeronimi nga Stridoni 

## Referime
Glintidionët

**Glinditionët** (në latinisht *glinditiones*) ishin një fis ilir që jetonte në rajonin e Panonisë në Iliri, në qarkun e sotēm të Lubunjës ( Hercegovinë ). Ata përmenden nga Plini Plaku . 
## Shih edhe 
* Iliria
* Fiset ilire
* Lista e fiseve antike ilire
## Referime
Jasët

djathtas|parapamje|280x280px| Fise ilire
**Jasët** ( lat  ***Iasi*** ) ishin një fis iliro - kelt që banonte në të dy brigjet e lumit Drava në kohërat antike. Kontakti i parë i Jasëve me Romakët u bë gjatë pushtimit romak të vendbanimit të Segesticas (Sisakut), në vitin 159 ose 156 para Krishtit. Pas shtypjes së kryengritjes së Batos (6-9), romakët krijuar një kamp ushtarak në luginën e Daruvarit, në vendin e një opidumi të dikurshëm të Jasëve. Gjatë procesit të Romanizimit, vendbanimi kryesor i tyre fitoi statusin e Res Publike Jasorum. Gjatë mbretërimit të Hadrianit, emigrantët italianë, veteranët dhe përfituesit e huaj të të drejtave qytetare Romake, së bashku me popullsinë vendase, organizuan të ashtuquajturin  Municipium Jasorum në vendin e një opidumi antik. Qyteti ishte qendra administrative e Jasëve, në territorin e madh të të cilit u formuan vendbanime të tjera, të tilla si Aquae Iasae dhe Civitas Iovia (Ludbreg). 

## Shih edhe 
* Panonia 
* Panonët 
* Lista e fiseve ilire
Keraunët

**Keraunët** (, ) ishte emri i një fisi ilir që jetonte afër pirustëve aq sa nganjëherë konsideroheshin si nënfis i tyre.  Territori i tyre shtrihej diku në Malin e Zi modern. Ata kishin 24 dekuriae. Emri i tyre duket se rrjedh nga fjala greke për 'vetëtimën'.

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Iliriku
* Ilirologjia
* Fiset ilire
* Mbretëria e Ilirisë
* Malet Akrokeraune
* Lista e fiseve antike ilire

## Referimet
Kolapianët

**Kolapianët** ( Latin *Colapiani* ) ishin një komunitet jugor i Panonisë që jetonin si në një shoqëri fisnore në rajonin e sotëm Pokolpje midis Bela Krajinës dhe Karlovacit. 

Kolapianët përmenden nga Plini dhe Ptolemeu, dhe të dy i referohen burimeve më të vjetra. Duket se Kolapianët nuk ishin të një etnie me keltët, por që si duket i takonin një etnie jugore panoniane në lidhje me Segestanët dhe Japodët, ekonomia e të cilave mbështetej kryesisht në transportin lumor, tregtinë dhe metalurgjinë. 

## Shih edhe 
* Panonia
* Panonët
* Lista e fiseve ilire
Azalët

parapamje|250x250px| Azalët fillimisht jetonte në Panoninë jugore. Në epokën romake, ata u zhvendosën në kufirin verior romak në rajonin e Brigetio (Hungaria veriore)
**Azalët** ishin një fis i lashtë ilirë panonian të cilët fillimisht jetonin në Panoni, në Ilirinë veriore. Ata ishin njëri nga grupet fisnore që ngritën krye në të ashtuquajturën Bellum Batonianum dhe si ilirët e tjerë panonianë, u shpërngulën me forcë nga rajoni. 
## Përmbledhje 
Data e saktë e zhvendosjes së azalëve është e paqartë pasi zona transdanubiane, ku ata u vendosën, kaloi nën kontrollin romak pas revoltës ilire. Azalët u vendosën në kufirin romak midis dy fiseve kelte: Boive  dhe Eraviskëve.  Në atdheun e tyre të ri ata u organizuan si civitas (*municipium Azaliorum*). Vendbanimi i tyre kryesor ishte Brigetio, Szőny bashkëkohor.

Kultura e ilirëve azalë është përshkruar në relievet e varreve në Brigtion dhe Szomód. Gratë azale që janë paraqitur në gurët e varreve mbanin "fustane me mëngë të gjata nën një rrobe", mbulesë koke dhe herë pas here një vello. 

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Ilirologjia
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Literatura 
*
*
*

## Referime
Baridustët

**Baridustët** ishin një fis ilir që jetonte në Dalmaci, në zonën përreth qytetit Baridum, një vendbanim që ndodhej midis Salonës dhe Servitiumit, më saktë 30 milje në veri të Salonës. Baridum është identifikuar me zonën e qytetit Livno, në Bosnjë dhe Hercegovinën e sotme.  Ato dëshmohen vetëm në materialin epigrafik. 
## Përmbledhje 
Baridustët janë dokumentuar, së bashku me fise të tjera ilire si Pirustët dhe Sardiatët, në materialin epigrafik të Alburnus Maior në Dakinë Romake, një qytet minierash ku disa fise ilire u shpërngulën në kohën e perandorit romak Trajani. Një numër i madh mbishkrimesh u gjetën kohët e fundit që raportojnë emrin fisnor të Baridustëve, të cilat u krijuan pasi ata u zhvendosën në qytetin e ri në Dakia nga zonat e tyre të lashta fisnore në Dalmaci.  Një *k(astellum) Baridust(arum)* dëshmohet edhe në Alburnus Maior; ku banorët e saj formuan një *kolegjium*.  Ekzistenca e *kolegjiumeve* të Baridustëve dhe të Sardiatëve sigurisht sugjeron një vendndodhje të këtyre komuniteteve brenda ose pranë rrethit të minierave. 

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Ilirologjia
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Literatura 
*
*

*
*

*

## Referime
Endirudinët

]]
**Endirudinët** ( në greqishten e lashtë *Interphrourinoi - Ἰντερφρουρῖνοι*) të njohur edhe me emrin **Rudinët**, ka qenë një fisi ilir të cilët i përmend Plini Plaku si pjesë e grupacionit të njohur me emrin Illyrii proprie dicti ose ilirët e vërtetë. 

## Përmbledhje 
Lidhur me Rudinët Plini Plaku më konkretisht thot mes tjerash: "... ky rajon përmbante Labeatët, Senedët, Rudinët, Sasaet, Grabët, të quajtur si duhet Ilirë, dhe Taulantët dhe Pyraejët ..."   Rudinët përkatësisht endirudinët i përmendin edhe autorë të tjerë si p.sh Apiani  Quinto Ennio dhe ndonjë autorë tjetër.   Kryeqendra e tyre ndodhej në verilindje të Liqenit të Shkodrës në Anderba - Enderon pranë Nikshiqit. Rudinët apo Endirudinët më vonë shkrihen në fisin e dokletaëve. Karakteristika themelore dalluese e tyre ishte profesioni i blegtorisë dhe sidomos dhentarisë aq sa një racë delesh e mbarështuar prej tyre, edhe sot e kësaj dite quhet delja rudë  ndërsa djathi i prodhuar prej tyre ishte i njohur gjerësisht dhe madje eksportohej edhe në Romë. 

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Ilirologjia
* Dokleatët
* Delja Rudë
* Ilirët e vërtetë
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Referime
Grabët

**Grabët** ose Grabaei të njohur gjithashtu edhe si **Kambaioi** ; Greek    ) ishin një fis në Iliria, diku në atë që është sot Shqipëria.  Ata përmendën nga Plini Plaku (23–79 pas Krishtit). 

## Historia 
Pasi Filipi II i Maqedonisë mposhti Bardhylisin (358 para Krishtit), Grabët, nën udhëheqjen e Grabosit, u bënë fisi më i fuqishëm në Iliria.  7,000 ilirë u vranë nga ushtria e Filipit të Dytë në një fitore të madhe, duke aneksuar territorin deri në Liqenin e Ohrit.  Ai pastaj dobësoi Grabët, shënjestroi një tjetër mbret ilir të quajtur Pleuratin (konsideruar nga disa studiues modern një kryeprift ardian ose taulantian ), mundi Triballët (339 para Krishtit), dhe luftoi me Pleuratin, mbretin e Autariatëve (337 p.e.s. ). 

Pas vitit 9, pasardhësit e disa fiseve ilire u zhvendosën në qytetet bregdetare të reja, më të mëdha dhe më të zhvilluara të njohura si *civitates* ; Grabët (të quajtur edhe *Kambaioi* ) ishin ndër këto fise, të përmendura edhe nga Plini Plaku.  

Kretschmer etimologjikisht e kishte lidhur emrin e tyre me *grabǔ* sllave, "shkoza ", me një rrënjë nga gjuha greke *gábros* (γάβρος, "lisi-druri"), e miratuar kjo nga shumica e dijetarëve (1982).  Emri i tyre ka qenë i lidhur me gjuhën umbriane *Krapuvi* dhe *Grabovie*, perënditë e Gubio (Iguvium).  Gabraeum ( *Gabraion*  ), një vend në Epir,  por që mund të jetë i lidhur me fisin e gabrëve.  Emri i mbretit ilir grabos (Grabus) sugjeron një lidhje me fisin në fjalë.  

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Taulantët 
* Mbretëria e Ilirisë 
* Lista e fiseve antike ilire 

## Referime 
*
*
*
*
*

## Referime
Plerejët

**Plerejët** të njohur edhe si pyrejët (Greqishtja e lashtë *Πυροι, Παλάριοι,* Latin *Pyrae, Plerae* ) ishin një fis ilir që i përkisnin Ilirëve të jugut. Burimet historike i përmendin në lidhje me një kryengritje kundër romakëve që në shekullin II pes. 
## Historia 
Plini Plaku dhe Pomponius Mela i përmendin plerejët në Luftën e Tretë Romake-Ilire në vitin 168 pes. midis fiseve ilire nën sundimin romak, krahas me taulantët, grabët, labeatët, dhe fise të tjera më të vogla. Ne e dimë nga Plini Plaku dhe Pomponius Mela që plerejët i takonin grupit të ashtuquajtur Ilirët e vërtetë. Ata ruajtën identitetin e tyre deri në shekullin I. Lokalizimi i saktë i vendbanimeve të tyre nuk dihet dhe gjithçka që mund të thuhet është se sipas të gjitha gjasave ata duhej të jetonin në një zonë të pushtuar nga Roma, në rajonin midis luginës së lumit të Naronës (Neretvës) dhe Lisusit (Lezhës). Në përpjekjen e studiueses sllovene Šašel Kos, ajo i vendos ata në një rajon mes bregut të majtë të Naronës dhe Epidaurumit, përreth një qyteze në bregdetin Adriatik si fqinjë të daorsëve dhe ardianëve. Apiani na njofton se plerejët së bashku me ardianët, ishin mes kryengritësve kundër sundimit romak, por që duke u përballur me një forcë ushtarake prej 10,000 këmbësorësh dhe 200 kalorësish nën komandën e konullit Servius Fulvius Flacusit pësuan disfatë.

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Ilirologjia
* Detaria ilire
* Mitologjia ilire
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Burimet 
* Ceka, Neritan (2013) The Illyrians to the Albanians. Tirana: Migjeni. ISBN 9789928407467  
* Papazoglou, Fanula (1965) Les origines et la destinée de l’État illyrien: Illyrii proprie dicti.  Historia – Zeitschrift für Alte Geschichte, XIV.  Nr.2. (1965. apr.) 143–179.
* Šašel Kos, Marjeta (2013) The Roman conquest of Illyricum (Dalmatia and Pannonia) and the problem of the northeastern border of Italy.  Studia Europaea Gnesnensia, VII. 169–200.
* Wilkes, John (1992) The Illyrians. Oxford;  Cambridge: Blackwell. = The Peoples of Europe, ISBN 0631146717
Sasaejët

]]
**Sasejët** () ishte një fis ilir i përmendur nga Plini Plaku në veprën e tij me titull *Historia natyrore* duke i rreshtuar në kuadër të Ilirëve të mirëfilltë (Illyrii proprie dicti). Më konkretisht Plini Plaku në këtë vepër mes tjerash thot edhe këtë:"... ky rajon përmbante Labeatët, Senedët, Rudinët, **Sasejët**, Grabët, të quajtur siç duhet ilirë, dhe Taulantët dhe Plerejët ...". (, )  

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Ilirologjia
* Detaria ilire
* Ilirët e mirëfilltë
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Referime
Armistët

**Armistët** () ishin një fis i vogël ilir të cilët i përmend Plini Plaku në veprën e tij me titull *Historia Naturalis*.    Armistët së bashku me Ozuejët, Parthenët, Hemasinët, Artitët konsideroheshin si nënfise në kuadër të grupit të deremistëve. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Deremistët
* Lista e fiseve antike ilire

## Referime
Ozuejët

**Ozuejët** ishin një fiseve ilir të cilët i përmend Appiano i Aleksandrisë gjatë fushatave ushtarake të Oktavianit në Iliri (35-33 pes).  Duket se Ozuejët së bashku me fiset e tjerë formuan një grup kompakt fisesh ilire të njohur me emrin Deremistët që shtriheshin në skajin jugperëndimor të *Ilirikut* . Disa prej tyre gjithashtu mbijetuan më vonë, si një komunitet i *Conventus iuridicus* të Naronës . Prandaj ata u vendosën midis lumenjve Narenta dhe Drilon.  

## Shih edhe 
* Iliria
* Iliriku
* Deremistët
* Lista e fiseve ilire

## Literatura 
* Apiani i Aleksandrisë:  (traduzione inglese ).
* Plini Plaku:  (  e versione inglese).
* J. Wilkes (1962) 
* J. Wilkes (1969) 

## Referime
Daunët

parapamje| Enë qeramike dauniane, terrakota, stili subgeometrik (Daunian II), 550-400 para Krishtit
[parapamje|Kolonitë ilire në [Gadishulli Apenin shekullin VI p.e.s.]]
**Daunët** ose **Daunianët** (; )) ishin një fis ilir japigian që banonte në rajonin e Puliasë Veriore në periudhën e antikitetit klasik. Dy fise të tjera japigiane, Peucetianët dhe Mesapët, kanë banuar në rajonin e Pulias qendrore përkatësisht jugore. Të tre fiset flisnin gjuhën mesapishte, por kishin zhvilluar kultura të ndara arkeologjike deri në shekullin e shtatë para Krishtit. Sidoqoftë, në territorin Daunian flitej gjuha oscan, ashtu siç dëshmohet nga legjendat e monedhave të gjetura në vend.   

Daunët (Daunianët) jetonin në rajonin *Daunia*, i cili shtrihej nga lumi i Maleve Dauniane në juglindje deri në Gadishullin Gargano në veriperëndim.  Ky rajon koincidon me Provincën e Fogjias dhe një pjesë të Provincës Barleta-Andria-Trani. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Daunia 
* Japigët 
* Peucetët 
* Mesapët 
* Lista e fiseve ilire 

## Referime
Peucetët

[parapamje|Kolonitë ilire në [Gadishulli Apenin në shekullin VI p.e.s.]]
**Peucetët** ( ; më vonë edhe;  ) ishin një fis japigë që banonte Pulian perëndimore dhe qendrore në antikitet klasike . Dy fise të tjera japyge, Daunianët dhe Mesapianët, banonin në pjesën veriore dhe jugore të Apulias. Të tre fiset flisnin gjuhën mesapiane, por kishin zhvilluar kultura të ndara arkeologjike deri në shekullin VII para Krishtit; sidoqoftë, në territorin Peucetian u fol edhe gjuha e lashtë greke dhe oscane, pasi legjendat e monedhave nga Rubi dhe Azetium ishin tregjuhëshe.  Peucetianët jetuan në rajonin eponim **Peucetia**, i cili kufizohej me lumin Ofanto dhe Murge në veri, lumin Bradano në perëndim dhe territoret e kolonisë greke të Taras dhe Mesapianët në jug.  Ky rajon sot koincidon me Qytetin Metropolitan të Barit dhe pjesë të krahinave të Taranto dhe Barletta-Andria-Trani. 

*Enciklopedia* nën termin "Peuceti", i dallon ata nga një popull tjetër i lashtë, *Peucetioe* që jetonte në Liburnia në krye të Adriatikut, me një referencë për Callimachus, siç citohet në veprat e Plini Sekundi ( *HN* III.21) duke vendosur vendbanimin e tyre në kohën e Plinit si pjesë e Ilirisë.  

Etnografia moderne e konsideron termin 'Poedicli' si një sinonim të 'Peuceti'.  

Ata kishin tre qytete të rëndësishme: Canosa, Silvium dhe Bitonto ; kryeqyteti aktual i Pulisë, Bari, asokohe nuk kishte shumë rëndësi. 

Me rritjen e helenizimit të tyre eponimi paraardhës, dhënë emrit *Peucetis,* është thënë nga Dionisi i Halikarnasit  të ketë qenë djali i arkadianëve Lycaon dhe vëllai i Oenotrus. Lycaon pasi ndau Arkadian midis njëzet e dy djemve të tij, Peuceti u frymëzua të kërkonte fat më të mirë jashtë vendit.  

Strabo i vendos ata në veri të Kalabrisë  duke shtuar se (VI.8) "... termat Peucetii dhe Daunii nuk përdoren fare nga banorët vendas përveçse në kohërat e hershme" Në kohën e Strabos territori i populluar nga Peucetët shtrihej në shtigje mushkash që ishte lidhja e vetme midis Brindisi dhe Benevento.  Provat qeramike pararomake justifikojnë klasifikimin e Strabos të Daunëve, Peucetëve dhe Mesapëve, të cilët ishin të gjithë folës të gjuhës mesapiane. Kishte dymbëdhjetë protostatelete fisnore midis Peucetëve, njëra prej të cilave përfaqësohet nga Altamura moderne. 

## Shih edhe 
* Japigët 
* Mesapët 
* Daunianët 
* Lista e fiseve ilire 

## Referime
Batiatët

**Batiatët** (Bathiatae) ishin një fis ilir për të cilin nuk ka të dhëna të mjaftueshme.  

## Shih edhe 
* Ilirët
* Iliria
* Fiset Ilire
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Referimet
Daorsët

**Daorsët** ishin një fis ilir pasardhës të Daorsës, bijës së Ilirit dhe Galateas. Ata që banonin në rrjedhën e sipërme të Narones (Neretva e sotme). Bënin pjesë në Mbretërinë Ilire në kohën e Gentit. Gjatë luftës III iliro-romake u hodhën në anën e romakëve. Kryeqendra e daorsëve ishte Daorsoni qytet i themeluar në shek.IV-III p.e.s. në vendin e quajtur Oshanicë. Qyteti mbrohej me mure të tipit poligonal si në Lis. Nga mesi i shek.II p.e.s. daorsët prenë monedha që mbajnë emrin e bashkësisë së tyre fisnore.

## Shih edhe 
* Iliri
* Iliria
* Daorsa
* Daorsoni
* Ilirologjia
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Literatura 
*Pierre Cabanes, 1988: Les illyriens de Bardulis à Genthios (IVe–IIe siècles avant J.-C.). Paris: SEDES. 1988. = Regard sur l’histoire, 65. ISBN 2718138416
*Neritan Ceka, 2013: The Illyrians to the Albanians. Tirana: Migjeni. 2013. ISBN 9789928407467
*N. G. L. Hammond, 1966: The kingdoms of Illyria circa 400–167 B.C. The Annual of the British School at Athens, LXI. évf. (1966) 239–253. o.
*Marjeta Šašel Kos, 2013: The Roman conquest of Illyricum (Dalmatia and Pannonia) and the problem of the northeastern border of Italy. Studia Europaea Gnesnensia, VII. évf. (2013) 169–200. o.
*John Wilkes, 1992: The Illyrians. Oxford;  Cambridge: Blackwell. 1992. = The Peoples of Europe, ISBN 0631146717
Mezejët

parapamje| Zonat e fiseve ilire, Mezejët MAEZAEI ndodhen në qendër t hartës
**Mezejët** ose **Mezët** ( Greqishtja e lashtë : Μαζαῖοι / Μαιζαῖοι)  ishin një nënfis i ilirëve, nga grupi i Panonëve dhe të cilët jetonin në atë që më vonë u bë e njohur si Panonia .  Ata ishin autoktonë, dhe banonin në brendësi të Bosnjës dhe Hercegovinës së sotme, kryesisht në pellgun e lumit Sana, rrjedhën e mesme të Vrbasit, dhe përreth lumenjve Vrbanja dhe Ugar. 

## Përmbledhje 
Disa zona të territorit të tyre u ndanë gjithashtu midis Desidiatëve dhe Autariatëve. Ata kufizoheshin në lindje nga Desidiatët, në perëndim nga Liburnët, lumi Una, ujëvarat e Kërkës, dhe vendabanimi Iasis, në veri nga lumenjtë Sava - Drava dhe Danubi, në jug nga Ditionët, Sardeatët, Deurët dhe Delmatët, dhe në veri nga Oserijatët dhe Breukët. 

Ashtu sikur ilirët e tjerë, edhe Mezejët jetonin në vendbanime të fortifikuara ose gjysmë të fortifikuara, ndërsa veprimtaritë kryesore të tyre ishin bujqësia, gjuetia dhe peshkimi. Shkrimtarët antikë si Herodiani, Livi, Plini, Strabo, Theofrasti dhe të tjerë i përshkruanin ilirët si luftëtarë të gjatë, të fortë dhe dashamirës të pijeve. Pohimet e disa shkrimtarëve antikë se gjoja ata nuk kujdeseshin për higjenën personale duken tendencioze. Çdo tetë vjet ata ndanin tokat e tyre sipas betejave dhe rezistencës ndaj armikut. Mezejët kishin edhe një sistem gjyqësor me gjithësej 269 gjyqtarë.  

Në vitin 10 pas Krishtit administratorët romakë e ndanë krahinën e Ilirikut në provinca të reja: Panonia në veri dhe Dalmatia në jug. Termi Iliria mbeti në përdorim edhe në latinishtën e vonë dhe gjatë gjithë periudhës mesjetare. 

## Shih edhe 
* Panonia 
* Panonët 
* Lista e fiseve ilire 

## Referime
Deretinët

**Deretinët** () të njohur edhe si **Derriopët** () 
ishte një fis ilir që jetonte në rajonin përreth qytetit Narona dhe që sipas regjistrimit romak kishte 14 dekurie.

## Shih edhe 
* Iliria
* Narona
* Fiset Ilire
* Lista e fiseve antike ilire

## Referimet
Diestët

**Diestët** ose **Dyestët** (; ) ishin një fis ilir të cilët i përmend Straboni.  Ata jetonin përreth minierave të Damastionit dhe mund të konsiderohen si nënfis i dardanëve.  

## Shih edhe 
* Fiset Ilire
* Damastioni
* Iliria dhe Ilirët
* Dardania dhe Dardanët
* Lista e fiseve antike ilire

## Referimet
Helidonët

**Helidonët** (,  - Chelidones dhe  - Chelidonioi) ishin një fis i vogël ilir në kuadër të taulantëve. Emri i tyre në greqisht do të thotë 'kërmill-njeri'. Ata jetonin në luginat e Matit ose Drinit.  Fqinjët e tyre në perëndim ishin abrët, në veri Labeatët dhe në jug Taulantët pjesë e të cilëve ishin. Sipas Stipqeviqit, ngjashëm me taulantët, emri i tyre sugjeron praktikimin e totemizmit të kafshëve, i cili ishte i përhapur te popujt ilirë.

## Shih edhe 
* Iliria
* Fiset Ilire
* Lista e fiseve antike ilire

## Referime
Kinambrët

dhe Liqeni i Shkodrës]]
**Kinambrët** (,  - Kinambroi) ishin një fis ilir të cilët përfundimisht i pushtoi Oktaviani në vitin 33 pes. Kryeqendra e tyre ishte qyteti i lashtë Kinna i cili ndodhej në lindje të Liqenit të Shkodrës, në luginën e lumit të Cemit. 
## Shih edhe 
* Iliria
* Kinna
* Fiset Ilire
* Lumi i Cemit
* Lista e fiseve antike ilire

## Referime
Sardeatët

**Sardeatët** ishin një fis ilir të cilët jetonin në zonën e Bosnjës veriperëndimore. Sipas Plini Plakut, pjestarët e *Sardeates civitas* shtriheshin në atë që është tani Bosanski Petrovac dhe Drvar, në juglindje të Japodëve. Sardeatët ishin pjesë e konventës Salonitane, kishin 52 dekurie, gjë që sipas disa vlerësimeve, kishte rreth 7.800-10.400 banorë, ndërsa sipas Mesihovicit rreth 13,000 banorë. 

Sot dihet se fqinjët e tyre ishin Dalmatët në jug / jugperëndim, Japodët në perëndim dhe Mezejët në veri / verilindje.         

Për hyjnitë në Luginën e Ounces përmenden sidomos Jupiteri dhe *Silvanus*. Kjo sugjeron përfundimin se feja ishte e njëjtë ose shumë e ngjashme me atë të Dalmatasve fqinj, gjë që vlen edhe për ceremonitë e varrimit. Besohet se antroponimia dhe onomastika e Sardeatëve, ishte e ngjashme me atë dalmate, gjë që mund të konkludohet nga shembujt nga fusha fqinje e Bosanska Grahovës. 

## Shih edhe 
* Iliria 
* Mezejët
* Japodët 
* Dalmatët 
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e fiseve antike ilire

## Referime
Selepitanët

**Selepitanët** (Latinisht *Selepitani* ) ishte një fis i ilirëve të lashtë që jetonin në zonën mes bregut të Detit Adriatik dhe Liqenit të Shkodrës. Përmenden në dispozitat e miratuara nga Senati Romak për t'i dhënë fund Luftës së Tretë Romake-Ilire, ku mes tjerash u kërkohej Selepitanëve dhe fiseve tjera të nënshtruara ilire që për pushtetin e ri të Republikës Romake si fitimtare dhe pushtuese e Mbretërisë Ilire, të paguanin gjysmën e taksës që kishin paguar më parë për mbretin e tyre ilir. 

## Shih edhe 
* Ilirët dhe Iliria
* Mbretëria e Ilirisë
* Dardanët dhe Dardania
* Lista e fiseve antike ilire

## Burimet 
* Cabanes, Pierre (1988) Les illyriens de Bardulis à Genthios (IVe–IIe siècles avant J.-C.). Paris: SEDES.  = Regard sur l’histoire,  65. ISBN 2718138416  
* Ceka, Neritan (2013) The Illyrians to the Albanians. Tirana: Migjeni.  ISBN 9789928407467  
* Hammond, N.G.L. (1966) The kingdoms of Illyria circa 400–167 B.C.  The Annual of the British School at Athens,   LXI. évf.   (1966)   239–253. o.
* Wilkes, john (1992) The Illyrians. Oxford;  Cambridge: Blackwell.  = The Peoples of Europe,  ISBN 0631146717
Peonia

**Peonia** ose **Paionia** ishte vendi dhe mbretëria antike e **paionëve - peonëve** () një grup fisesh ilire që banonin në luginën e sipërme të Aksiosit (Vardari) dhe degëve të tij, duke u shtrirë në lindje deri te lugina e Strymonit (Struma) në kufi me fise trake, në perëndim deri tek dardanët, penestët dhe dasaretët e Ilirisë.  

## Përmbledhje 
Kufijtë e saktë origjinalë të Paeonisë, si historia e hershme e banorëve të saj, janë të paqarta, por dihet që afërsisht i korrespondon pjesës më të madhe të Maqedonisë Veriore të sotme dhe pjesëve veri-qendrore të Maqedonisë Greke (d.m.th. ndoshta komunat greke të Paionia, Almopia, Sintiki, Irakleia, dhe Serres ), dhe një pjesë e vogël e Bullgarisë jug-perëndimore.     Autorët antikë e vendosën atë në jug të Dardanisë (një zonë që korrespondon me Kosovën e sotme dhe Maqedoninë Veriore), në perëndim të maleve Thrakiane dhe në lindje të Ilirëve më jugorë.  Ajo u nda nga Dardania me malet nëpër të cilat kalon lumi Vardar nga fusha e Scupit ( Shkupi modern) në luginën Bylazora (afër Sveti Nikollës moderne). 

Në Iliada, Peonianët thuhet se kanë qenë aleatë të trojanëve . Gjatë pushtimit persian të Greqisë, Paeonasit e pushtuar deri në Liqenin Prasias, përfshirë Paeoplae dhe Siropaiones, u dëbuan nga Paeonia në Azi.  

Në vitin 355–354 p.e.s. Filipi II i Maqedonisë shfrytëzoi vdekjen e mbretit Agi të Paeonisë dhe bëri fushatë kundër tyre për t'i pushtuar ata. Kështu që pjesa jugore e Paeonisë antike u aneksua nga mbretëria antike e Maqedonisë dhe u emërua "Paeonia e Maqedonisë"; kjo pjesë përfshinte qytetet Astraion (më vonë Stromnitsa), Stenae (afër Demir Kapija moderne), Antigoneia (afër Negotinës moderne), etj. 

## Fiset 
* Agrianët  (gjithashtu, *Agriani* dhe *Agrii* ). 
* Almopianët  (gjithashtu *Almopioi* ) 
* Derronët  (gjithashtu *Derroni* ). 
* Doberët
* Laianët  (gjithashtu *Laeaei* dhe *Laiai* ) 
* Odomantët  (gjithashtu *Odomanti* ).  
* Siropaionët
* Paioplaët (një fis i lashtë paionas me origjinë thrakase)

## Mbretërit 
djathtas|parapamje|300x300px| Monedhë e Patrausit, mbreti i Paeonisë 335-315 para Krishtit
* Agisi (vdiq 358 &nbsp; BC) 
* Likei (356–340) &nbsp; Pes)  
* Patrai (340–315) &nbsp; BC) 
* Audoleoni (315–285) &nbsp; Pes),  djali i Patrausit 
* Aristoni (286–285) &nbsp; Pes),  djali i Audoleonit 
* Leoni (278–250) &nbsp; Pes)  
* Dropioni (250–230) &nbsp; Pes),  djali i Leon 
* Bastareu (? -? BC) 

## Shih edhe 
* Iliria
* Paionët
* Dardania
* Lista e fiseve ilire

## Literatura 
* Eleonora Petrova:*Paeonia in the 2nd and the 1st millennia BC.* Editio Monumenta Macedoniae. 3, Skopje 1999.
* Grace H. Macurdy: *Troy and Paeonia. With glimpses of ancient Balkan history and religion.* New York, 1925
*        . 
* Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology (Fjalor i biografisë dhe mitologjisë greke dhe romake) Online at Perseus London
*Pausanias, *Description of Greece*. W. H. S. Jones (translator). Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. (1918). Vol. 1. Books I–II: .

## Referime
Marjeta Šašel Kos

**Marjeta Šašel Kos** (1952) është arkeologe dhe filologe sllovene. 

## Biografia 
Marjeta Šašel Kos mori gradën master në vitin 1980 nga Departamenti i Arkeologjisë, i Fakultetit të Arteve i Universitetit të Ljubljanës, dhe në vitin 1989 mbrojti doktoratën e saj në Departamentin e Filologjisë Klasike, pranë Fakultetit të Arteve të Universitetit të Ljubljanës. Ajo është këshilltare shkencore në Institutin e Arkeologjisë pranë Akademisë Sllovene të Shkencave dhe e Arteve.  Në vitin 2006, ajo mori Çmimin Zois për arritje të jashtëzakonshme në historinë antike.  

## Vepra 
* *Inscriptiones Latinae in Graecia repertae. Additamenta ad CIL III* - 1979
* *The Goddess Aecorna in Emona* - 1996
* *Pre-Roman Divinities of the Eastern Alps and Adriatic* - 1999
* *Appian and Illyricum* - 2005
* *Teuta - Illyrian Queen* - 2012
* *The Disappearing Tombstone and Other Stories from Emona* - 2015

## Shih edhe 
* Universiteti i Lublanës
* Akademia Sllovene e Shkencave dhe e Arteve

## Referime
Amezaiku

240px|parapamje|Peshk i artë amezaiku nga Shinri Tezuka
**Amezaiku** (飴 細 工) është arti japonez i artizanatit të ëmbëlsirave. Një artist merr mizuame me shumë ngjyra dhe, duke përdorur duart dhe mjetet e tjera të tilla si piskatore dhe gërshërë, krijon një skulpturë. Artistët amezaiku gjithashtu pikturojnë karamelet e tyre të skalitura me ngjyra ushqimore për t’i dhënë veprës së përfunduar më shumë karakter. Kafshët dhe insektet janë forma të zakonshme amezaiku të krijuara për t'u tërhequr fëmijëve. Karakteret e ndërlikuara të kafshëve krijohen me shpejtësinë e ekspertëve. Disa artistë të amezaikut janë gjithashtu interpretues të rrugës që kryejnë truket magjike dhe tregojnë histori së bashku me argëtimin e tyre me artizanale karamele.

## Historia
Gjatë periudhës Heian, arti i amezaiku u përdor në Japoni për blatime karamele të bëra në tempuj në Kyoto. Zanati amezaiku u përhap përtej tempullit gjatë periudhës Edo, kur shumë forma të interpretimit në rrugë lulëzuan në Japoni dhe kur përbërësi i saj bazë, mizuame, u bë gjerësisht i disponueshëm. Në Edo ajo u shfaq në formën e saj të tanishme artistike.

## Metodat
Baza e ëmbëlsirave përgatitet paraprakisht, duke përdorur një recetë shurupi të ngrirë që kërkon monitorim të kujdesshëm për të siguruar qëndrueshmëri dhe pamjen e duhur. Përzierja gatuhet dhe tërhiqet me dorë, dhe formohet në një top të madh për tu ruajtur derisa të jetë gati për t’u përdorur. Tek stalla, topi i karamelave nxehet për ta bërë atë përsëri të zbatueshëm. Artisti vendos dorën në masën e nxehtë për të mpiksur materialin e nevojshëm; edhe kjo është një aftësi, pasi artisti duhet të mësojë të tolerojë nxehtësinë e dhimbshme të mediumit. Karamele e nxehtë rrokulliset dhe montohet shpejt në një shkop, pastaj tërhiqet, shtrembërohet dhe kapet në formë, zakonisht një kafshë e një lloji dhe shpesh e ndërlikuar. Shpejtësia është e nevojshme për artin pasi skulptura duhet të përfundojë para se karamele të ftohet dhe të forcohet përsëri.

Skeda:Amezaiku cut01 ameshin.JPG|
Skeda:Amezaiku cut02 ameshin.JPG|
Skeda:Amezaiku cut03 ameshin.JPG|
Skeda:Amezaiku cut04 ameshin.JPG|
Skeda:Amezaiku melt the surface ameshin.JPG|
Skeda:Amezaiku Transparent goldfish ameshin.JPG|

## Referime
Rezervati Ndërkufitar Ohër-Prespë

**Rezervati Ndërkufitar i Biosferës Ohër - Prespë** është një rezervat i biosferës që përfshin zonën e Liqenit të Ohrit dhe Liqenit të Prespës, në Maqedoninë e Veriut dhe Shqipëri.  Rezervati u deklarua në qershor të vitit 2014 dhe përfshin një ndërthurje të sipërfaqeve ujore dhe relieveve malore përreth, duke mbuluar një sipërfaqe prej   

## Deklarata 
Zona Nërkufitare e Biosferës Ohër-Prespa u shpall rezervat i biosferës më 11 qershor të vitit 2014 në seancën e komisionit ndërkombëtar të UNESCO - s të mbajtur në Jönköping, Suedi.  Propozimi u bë nga Sekretariati Bilateral i Liqenit të Ohrit, së bashku me komisionet kombëtare të UNESCO-s të Maqedonisë dhe Shqipërisë, si dhe ministritë e tyre përkatëse të mjedisit. 

## Ekologjia 
[parapamje|[Korani|Trofta e Ohrit, specie endemike e Liqenit të Ohrit ]]
Rezervati Ndërkufitare Ohër-Prespa përfshin ekosisteme të ndryshme, duke filluar nga zonat malore përreth liqeneve, deri te pyjet e buta nën tropikale që gjenden në lartësi më të ulëta përreth pellgjeve ujore.  Rreth 140 specie gravitojnë në këtë zonë. 

Rezervati Ndërkufitar i Biosferës Ohër-Prespa ka një popullsi të vlerësuar prej 455,000 banorësh, që përfaqëson një zonë të larmisë kulturore, etnike dhe fetare. Vendbanimet gjenden vetëm në zonat kalimtare  dhe përfshijnë vendbanime relativisht të qëndrueshme në aspektin demografik, ndërsa zonat e tjera të populluara (sidomos qytetet e Ohrit dhe Strugës në bregun e Liqenit të Ohrit dhe Pogradecit në Shqipëri), kanë mijëra vizitorë gjatë sezoni turistik 

Në Shqipëri, aktiviteti kryesor ekonomik i popullsive lokale është bujqësia, akoma e pranishme në zonën kalimtare dhe disa pjesë të tampon zonës.  Kohët e fundit, industria e përpunimit të ushqimit ka pëjetuar një zhvillim të rëndësishëm (sidomos në Korçë ), paralelisht me bujqësinë tradicionale, duke rezultuar edhe në vendbanime të reja. 

Sektori më i rëndësishëm i zhvillimit në rajonin e rezervatit është sektori parësor. Në shumë zona, fermat familjare të familjeve të vogla zëvendësohen me një lloj prodhimi më intensiv (siç janë pemishte të mëdha në zonën e Resnjës ). Në disa pjesë malore, pylltaria është një aktivitet i rëndësishëm ekonomik. Blegtoria është gjithashtu e rëndësishme në të gjithë rajonin ndërkufitar. 

Turizmi është fusha kryesore e zhvillimit në të gjithë rajonin e rezervatit të biosferë ndërkufitare. Vetëm qyteti i Ohrit vizitohet nga një numër i madh vizitorësh gjatë sezonit të lartë turistik, gjashtë herë më shumë se popullsia e tij e përhershme (42,000 banorë). 

Peshkimi është një tjetër aktivitet kryesor me ndikime ekologjike dhe ekonomike në liqene. 

## Shih edhe 
* Liqeni i Ohrit
* Plazhi Pogradecit
* Lumi (Parku) Driloni
* Gjeografia e Shqipërisë
* Bregliqeni Shqiptar i Ohrit
* Gjeografia e Republikës së Maqedonisë

## Vendbanime 
; Maqedonia e Veriut 

* Qytetet: Ohër, Strugë, Resen, Manastir 
* Komunat: Debërca, Vevçani 

; Shqipëri 

* Korçë, Pogradec, Bilisht, Maliq 

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Rezervati Ndërkufitar i Biosferës Ohër-Prespa - UNESCO
Todi Gjini

**Todi Gjini** sportist shqiptar, ish-volejbollist dhe ish-trajner i Apolonisë së Fierit. Ai për vite me radhë kontribuoi si sportist dhe trajner me KS Apolonia, ndërsa ka qenë një nga nismëtarët e sportit të volejbollit në qytetin e Fierit.  U nda nga jeta më 23 Korrik 2020. 
    

## Burimet
Segestanët

**Segestanët** (në Greqisht Сеγεστανοί) ishin një popullsi ilire që jetonte në Kroacinë e sotme  në kohën e Republikës Romake, rreth qytetit të *Segestica* ( Sisaku modern)  . 

Në vitin 119 p.k. konsujt, Lucio Aurelio Cotta dhe Lucio Cecilio Metello, së bashku kryen një fushatë fitimtare kundër Segestanëve, ku për herë të parë rrethuan kryeqytetin e tyre, *Segesta* (kalaja e ardhshme romake Siscia), në bashkimin e lumenjve Kupa dhe Sava në Panoni  . Në vitin 35 p.k., Segestanët u sulmuan dhe u nënshtruan nga Oktaviani, i cili pushtoi kryeqytetin e tyre dhe la atje një garnizon të përhershëm  . 

## Shih edhe 
* Panonia
* Panonët
* Lista e fiseve ilire

## Referime 
*  (përkthimi anglisht ).
* 
* 
*
Mizuame

parapamje|240px|Mizuame
**Mizuame** (水飴) është një ëmbëlsues nga Japonia që përkthehet fjalë për fjalë në "karamele uji".

Një lëng i qartë, i trashë, ngjitës, bëhet duke e kthyer amidonin në sheqerna. Mizuame i shtohet *wagashi* për t’i dhënë atyre një shije, të hahet në mënyra të ngjashme me mjaltin, dhe mund të jetë një përbërës kryesor në ëmbëlsirat. Mizuame është prodhuar në një mënyrë shumë të ngjashme me shurupin e misrit dhe është shumë e ngjashme në shije.

Dy metoda janë përdorur për të kthyer amidonin në sheqerna. Metoda tradicionale është marrja e orizit glutinoz të përzier me malto dhe le të zhvillohet procesi natyror enzimatik, duke e kthyer amidonin në shurup. Metoda e dytë dhe më e zakonshme përdor patatet ose patatet e ëmbla si burim amidoni, dhe acidin e shtuar, siç janë acidet klorhidrike, sulfurike ose nitrike. Nëse bëhet me metodën e parë, produkti përfundimtar, i njohur si *mugi mizuame* (麦 水 飴), konsiderohet më shumë aromatizues sesa versioni i patates.
Natan Bianco

**Natan Bianco** [] lindi më 29 gusht 1998 në, Argjentinë. Është një aktor argjentinas.

## Lidhje të jashtme 
* 
*
Tasi

parapamje|Një tas nga Tajlanda
Një **tas** është një pjatë ose enë e rrumbullakët që zakonisht përdoret për të përgatitur dhe shërbyer ushqim. Brendësia e një tasi është në formë karakteristike si një kapak sferik, me skajet dhe pjesën e poshtme formon një kurbë pa shtresë. Kjo i bën enët e përshtatshme veçanërisht për mbajtjen e lëngjeve dhe ushqimit të lirshëm, pasi përmbajtja e tasit natyrisht përqendrohet në qendrën e saj nga forca e gravitetit. Pjesa e jashtme e një tas është më shpesh e rrumbullakët, por mund të jetë e çdo forme, përfshirë drejtkëndëshe.

Madhësia e tasave ndryshon nga taset e vegjël që përdoren për të mbajtur një shërbim të vetëm ushqimi në tasët e mëdha. siç është tasi i salladave, që shpesh përdoren për të mbajtur ose ruajtur më shumë se një pjesë të ushqimit. Ekziston një mbivendosje midis tasave, filxhanave dhe pjatave. Pjatat shumë të vogla, siç është tasi i çajit, shpesh quhen filxhan, ndërsa pjatat veçanërisht të thella shpesh quhen tase.

Në shumë kultura tasat janë lloji më i zakonshëm i enës që përdoret për shërbimin dhe ngrënien e ushqimit. Historikisht taset e vogla u përdorën gjithashtu për të shërbyer si çaj dhe pije alkoolike. Në kulturën perëndimore pjatat dhe filxhanat përdoren më shpesh.

Taset moderne mund të bëhen prej qeramikës, metalit, drurit, plastikës dhe materiale të tjera. Taset janë bërë për mijëra vjet. Taset shumë të hershme janë gjetur në Kinë, Greqinë e lashtë, Kretë dhe në disa kultura amerikane të vendasve.
Banka Kombëtare e Maqedonisë së Veriut

**Banka Kombëtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut**(, BKRMV) është banka qendrore e Maqedonisë së Veriut, e vendosur në kryeqytet, Shkup. 

Që nga 22 maji 2018, Anita Angelovska Bezhoska është guvernatore e BKRMV. Para ndryshimit të emrit në vitin 2019, Banka Kombëtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut njihej si **Banka Kombëtare e Republikës së Maqedonisë**. 

## Funksionet 
BKRMV kryen këto funksione: 

* krijon dhe drejton politikën monetare; 
* rregullon likuiditetin në pagesa ndërkombëtare; 
* vendos dhe drejton denarin; 
* trajton dhe administron rezervat e këmbimit valutor; 
* rregullon sistemin e pagesave; 
* jep licencë për themelimin dhe funksionimin e një banke dhe një shtëpie të kursimeve dhe mbikëqyr bankat dhe shtëpitë e kursimeve; 
* jep një licencë për kryerjen e shërbimeve të transferimit të shpejtë të parave dhe mbikëqyr punën e subjekteve që kryejnë shërbime të transferimit të shpejtë të parave në përputhje me një ligj; 
* jep licencat e operimit në zyrat e këmbimit valutor dhe mbikëqyr punën e tyre në përputhje me ligjin; 
* emeton kartëmonedhat dhe monedhat; 
* kryen veprimtari për llogari të qeverisë qendrore dhe organeve të administratës qeveritare. 

## Guvernatorët 
* Borko Stanoevski, 1986-1997
* Ljube Trpeski, 1997-2004 
* Petar Goshev, 2004-2011 
* Dimitar Bogov, maj 2011 - maj 2018 
* Anita Angelovska Bezhoska, maj 2018 - 

## Referime 
## Shiko edhe 
* Ekonomia e Evropës 
* Ekonomia e Maqedonisë së Veriut 
* Lista e bankave në Maqedoninë e Veriut 
* Lista e bankave qendrore 

## Lidhje të jashtme 
* (në maqedonisht dhe anglisht) National Bank of the Republic of North Macedonia official site, www.nbrm.mk
Komposto

[parapamje|240px|Një komposto me [Raveni|raven dhe mollë (djathtas)]]
**Komposto** (nga frëngjishtja *compote* që do të thotë përzierje) është një ëmbëlsirë me origjinë nga Evropa mesjetare, e përbërë nga fruta të plota ose copa në shurup sheqeri. Frutat e plota gatuhen në ujë me sheqer dhe erëza. Shurupi mund të kalohet me vanilje, lëvore limoni ose portokalli, shkopinj kanellë ose pluhur, karafil, erëza të tjera, bajame të bluara, kokos të grirë, fruta të ëmbëlsuar ose stafidhe. Kompostoja shërbehet ose e ngrohtë ose e ftohtë.

## Historia
Komposti konform besimit mesjetar se frutat e gatuara në shurup sheqeri balancuan efektet e lagështisë në trup. Emri rrjedh nga fjala latine *compositus*, që do të thotë përzierje. Në Anglinë mesjetare së vonëshme ajo u shërbye në fillim të pjatës së fundit të një ahengu (ose nganjëherë e dyta nga tre pjatat), e shoqëruar shpesh nga një supë i trashë me krem. Gjatë Rilindjes, ajo u shërbye e ftohur në fund të darkës. Për shkak se ishte i lehtë për t’u përgatitur, i bërë nga përbërës të lirë dhe nuk përmbante produkte të qumështit, kompostoja u bë një element kryesor i familjeve hebraike në të gjithë Evropën. Në frëngjishten moderne, termi i referohet pureve me fruta zakonisht të pangopur pa copëza frutash, siç është salcë molle.

## Referimet
Kapelë frutash

[thumb|right|Carmen Miranda në ''[The Gang's All Here (film 1943)|The Gang's All Here* (film 1943)]]
Një **kapelë frutash** është një lloj kapele festive dhe shumëngjyrësh e popullarizuar nga Carmen Miranda dhe e lidhur me lokale të ngrohta.

Këngëtarja braziliane "bëri një zakon të veshë kapelë ekzotike shpesh të zbukuruara me fruta" dhe u shfaq si një këngëtare me emrin Dorita në filmin e vitit 1943 *The Gang's All Here''. Filmi përfshinte një numër muzikor të quajtur "Zonja me Kapelë Tutti Frutti" me vajza të zbathura dhe të veshura me çallmë të verdha, majë të zezë kulture, dhe fustane të shkurta të verdhë të zhurmshëm".

Frymëzuar nga kjo kostum, prodhuesi dhe shpërndarësi amerikan i bananeve, Chiquita Brands kishte një logo e një femre me kapelë frutash. Logoja u krijua nga Dik Browne në vitin 1944. Në reklamat e viteve 1940, zëri i personazhit të logos u sigurua nga vokalisti Patti Clayton i ndjekur nga Elsa Miranda, June Valli dhe Monica Lewis.

Më vonë Chiquita Brands ndryshoi logon e saj në një banane veshur me kapelë frutash. Ajo ishte përshkruar si një banane deri në vitin 1987, kur artisti Oscar Grillo, krijues i Panterës Rozë, e shndërroi atë në një grua. Ndryshimi reflektonte imazhin që kishte publiku i Miss Chiquita si një person i vërtetë.

## Referime
Banka Qendrore e Malit të Zi

**Banka Qendrore e Malit të Zi** (malazezisht: *Centralna Banka Crne Gore*) është banka qendrore e Malit të Zi. Misioni i bankës qendrore është krijimi dhe mirëmbajtja e një sistemi të shëndoshë bankar dhe politikës monetare. 

## Përmbledhje 
Banka Qendrore e Malit të Zi u krijua në bazë të *Ligjit për Bankën Qendrore të Malit të Zi*, miratuar nga Parlamenti i Republikës së Malit të Zi në nëntor 2000. Me themelimin e saj, Republika e Malit të Zi mori një autoritet të pavarur përgjegjës për politikën monetare, dhe krijimin dhe mirëmbajtjen e një sistemi të shëndoshë bankar dhe operacionet efikase të sistemit të pagesave. 

Mali i Zi (Përmbajtja Digjitale e EUR) nuk lëshon monedha ose shtyp kartëmonedha euro ose i importon ato nga vendet e tjera që janë pjesë e Eurozonës. 

## Guvernatorët 
Guvernatori aktual i bankës qendrore të Malit të Zi është Radoje Žugić, që nga 1 tetori 2016. Pozicioni i Guvernatorit u krijua pasi Mali i Zi arriti pavarësinë në 2006. Bartësi i zyrës konfirmohet me votim në Parlamentin e Malit të Zi. 

* Ljubiša Krgović, mars 2001 - nëntor 2010
* Radoje Žugić, nëntor 2010 - dhjetor 2012
* Milojica Dakić, janar 2013 - tetor 2016
* Radoje Žugić, Tetor 2016 -

## Shiko edhe 
* Ekonomia e Malit të Zi 

## Referime 
* 

## Lidhje të jashtme 
* (malazezisht) (në anglisht) Faqja zyrtare e Bankës Qendrore të Malit të Zi
Marius Dervishi

**Marius Dervishi**, emri skenik **Zebervoki** (lindur më 21 maj 1995), është një producent, regjisor dhe aktor shqiptar i njohur për filmat e tij aksion, dramë dhe komedi. 

## Jeta personale 
Diplomuar ne universitetin “Aleksander Xhuvani “ ne degen Administrim Biznesi si dhe diplomuar gjithashtu ne  Akademine Baze te Policise se Shtetit.

## Karriera 
Ai per publikun Shqiptar u be i njohur nepermjet videove komike ne rrjetet sociale Instagram & Youtube e duke sjelle me pas per publikun Filma me metrazh te shkurter .  Ne vitin 2018 ai nisi xhirimet per projektin e tij te pare filmik me metrazh te gjate te cilin e titulloi “Seder” nje film I zhanerit Komedi - Aksion - Dramë premiera e te cilit u mbajt ne kinema me Dt 19.09.2019 . Nisur nga suksesi i madh i filmit te tij te pare Marius Dervishi ne 11.05.2022 ai solli ne kinema Filmin e tij te dyte te zhanerit Komedi - Aksion - Drame te titulluar “Seder 2” . Ne Dhjetor te vitit 2023 Mariusi ose njohur ndryshe Zebervoki nis xhirimet per filmin e tij te trete ne Zhanerin Komedi - Romance dhe me Date 26.09.2024 beri promovimin e tij ne kinemate e Shqiperise , Kosoves dhe Maqedonise ku pati nje sukses te jashtezakonshem !

### Si vlogger dhe influencues 
Zebervoki është një emër artistik ku sipas artistit është influencuar nga filmi Liza në Botën e Çudirave."Ishte përbindeshi Jaberwocky dhe duke dashur t’a përshtas në shqip dhe më shqiptarçe e bëra Zebervoki."

I njohur per personalitetin artistik dhe humoristik nga shoqeria Zebervoki e nisi rrugetimin e tij kur shperndau per here te pare nje video imitim ne Instagram në vitin 2017 qe u be virale kudo ne rrjet. Për vetëm 18 muaj ai ka arritur të ketë mbi 120 mijë ndjekës dhe videot e tij arrijnë në 3 milion shikime.. Vlen të përmendet dhe pjesëmarrja  e një prej aktorëve më të spikatur të kinematografisë shqiptare, Mehdi Malkaj.Gjithçka nis pas një sherri me dy fëmijëve duke filluar më pas deri tek përdorimi i armëve.

## Filmografia 
## Referime
Edukimi artistik

**Edukimi artistik** është mësimi artistik që zhvillohet në shkolla dhe institucione tjera arsimore, edukative dhe artistike duke përfshirë, artet pamore, vizatimin, pikturën, skulpturën, gravurën, qeramikën, thurjen, etj. dhe fusha tjera më praktike siç janë grafika komerciale dhe orenditë shtëpiake. Temat bashkëkohore përfshijnë edhe fotografinë, videon, filmin, dizajnin dhe artin kompjuterik. Edukimi artistik mund të përqendrohet te nxënësit dhe studentët që krijojnë art, pastaj në aftësimin për të kritikuar ose vlerësuar artin dhe veprat artistike, ose ndonjë kombinim tjetër të të dyjave.   

Arti shpesh mësohet përmes vizatimit, pikturës, skulpturës, instalacionit, etj. Vizatimi shihet si një veprimtari empirike që përfshin shikimim, interpretimin dhe zbulimin e shenjave të përshtatshme për të riprodhuar një fenomen të vërejtur. Udhëzimet për vizatimin kanë qenë pjesë përbërëse e arsimit zyrtar në botën perëndimore që nga periudha helenistike. Në Azinë Lindore, mësimi i arteve për artistë joprofesionistë përqendrohej zakonisht në furça; kaligrafia numërohej midis Gjashtë Arteve të zotërinjve në Kinë që nga koha e Dinastisë Zhou, e ku kaligrafia dhe piktura kineze numëroheshin midis Katër Arteve të dijetarëve zyrtarëve në Kinën perandorake. 

Ka pikëpamje dhe mendime sipas të cilave edukimi artistik është pjesë e një koncepti dukshëm më të gjerë të njohur si edukimi estetik sepse përderisa koncepti edukim artistik është më i kufizuar dhe ka të bëjë vetëm me të bukurën në artin e krijuar, edukimi estetik ka të bëjë me të bukurën përgjithësisht, në natyrë dhe në jetë, si dhe në cilëndo krijimtari njerëzore, fizike, mendore, morale, psikike, etj. 

## Shih edhe 
* Arti
* Arsimi
* Estetika
* Edukata
* Edukimi estetik

## Referime
Hallucinate

"**Hallucinate**" është një këngë e këngëtares angleze me origjinë shqiptare Dua Lipa nga albumi i saj i dytë në studio *Future Nostalgia* (2020). Kënga është shkruar nga Lipa përkrah Frances dhe SG Lewis, me prodhimin që trajtohet nga ky i fundit dhe Stuart Price. Ajo u publikua si kënga e katërt e albumit më 17 korrik 2020. "Hallucinate" përfshin shumë zhanre duke përfshirë pop-in e plazhit, disko - house, psikedelik dhe synth-pop dhe tërheq ndikimin nga muzika elektronike dhe e viteve 2000. 

Pas publikimit të *Future Nostalgia*, "Hallucinate" mori kryesisht vlerësime pozitive nga kritikët e muzikës. Një video me tekst u publikua më 9 prill 2020, e ndjekur nga një video zyrtare muzikore tre muaj më vonë, më 10 korrik 2020. 

## Muzika dhe teksti 
"Hallucinate" është një këngë pop, disko-house, psikhedelike dhe këngë synth-pop, duke tërhequr ndikimin nga muzika elektronike dhe e viteve 2000. Është e kompozuar në notën B  mitur me një ritëm prej 122 rrahje në minutë. 

## Publikimi dhe promovimi 
## Pritja kritike 
## Performanca tregtare 
## Video muzikore 
## Referime 
## Lidhje të jashtme