Arizona

**Arizona** (shqiptimi: Erizouna) është një shtet federal që gjendet në jugperëndim të SHBA-ve. Është i 6-ti më i madhi dhe i 14-ti më i populluari nga 50 shtetet. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh i saj është Phoenix. Arizona ndan rajonin Four Corners me Utah në veri, Kolorado në verilindje dhe Nju Meksiko në lindje; shtetet e tjera fqinje të saj janë Nevada në veriperëndim dhe Kalifornia në perëndim dhe shtetet meksikane të Sonora dhe Baja California në jug dhe jugperëndim.

Arizona është shteti i 48-të dhe i fundit i shteteve që kanë vijë kufitare me një tjetër shtet amerikan, që u pranua në Shtetet e Bashkuara më 14 shkurt 1912. Ajo ishte pjesë e territorit të *Alta California* në Spanjën e Re, kur ajo u bë pjesë e Meksikës së pavarur në vitin 1821. Pasi u mund në luftën meksikano-amerikane, Meksika humbi shumicën e këtij territori tek Shtetet e Bashkuara në vitin 1848. Pjesa më jugore e shtetit të Arizonës u ble në vitin 1853 përmes Blerjes Gadsden.

[Arizona Jugore]] njihet për klimën e saj shkretëtirë, me verë shumë të nxehtë dhe dimër të butë. Arizona veriore ka pyje me pisha dhe bredha, Pllajën e Kolorados, disa vargmale (të tilla si malet San Françisko); si dhe kanione të thella e të mëdha.

## Historia 
Gjatë Revolucionit Meksikan nga viti 1910 deri në vitin 1920, disa beteja u zhvilluan në qytetet meksikane pikërisht përtej kufirit nga vendbanimet e Arizonës. Gjatë gjithë revolucionit, shumë Arizonanë u regjistruan në një nga disa ushtri që luftonin në Meksikë. Vetëm dy angazhime të rëndësishme u zhvilluan në tokën e SHBA-së midis forcave amerikane dhe meksikane: Bastisja e Kolombit të Pancho Villa më 1916 në Nju Meksiko dhe Beteja e Ambos Nogales më 1918 në Arizona. Betejën e parë e fituan meksikanët dhe këtë të fundit e fituan amerikanët.

Pasi trupat federale meksikane qëlluan mbi ushtarët amerikanë, garnizoni amerikan nisi një sulm në Nogales, Meksikë. Meksikanët përfundimisht u dorëzuan pasi të dyja palët pësuan viktima të rënda. Disa muaj më parë, vetëm në perëndim të Nogales, kishte ndodhur një betejë e Luftës Indiane, e konsideruar si angazhimi i fundit në Luftërat Indiane Amerikane, e cila zgjati nga 1775 deri në 1918. Ushtarët amerikanë të vendosur në kufi u përballën me indianët Yaqui që po përdornin Arizonën si bazë për të bastisur vendbanimet e afërta meksikane, si pjesë e luftërave të tyre kundër Meksikës.

Arizona ishte vendi i kampeve gjermane të të burgosurve të luftës gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe kampeve të internimit japonez amerikan. Për shkak të frikës së kohës së luftës nga një pushtim japonez në Bregun Perëndimor të SHBA-së (i cili në fakt u materializua në fushatën e Ishujve Aleutian në qershor 1942). Nga viti 1942 deri në vitin 1945, ata u detyruan të banonin në kampet e internimit të ndërtuara në brendësi të vendit. Shumë humbën shtëpitë dhe bizneset e tyre. Kampet u shfuqizuan pas Luftës së Dytë Botërore.

## Ekonomia 
Prodhimi i përgjithshëm bruto i shtetit për vitin 2011  ishte 259 miliard dollarë. Kjo shifër tregon që Arizona ka një ekonomi më të madhe se vende të tilla si Irlanda, Finlanda dhe Zelanda e Re. Përbërja e ekonomisë së shtetit është mesatarisht e shumëllojshme; edhe pse kujdesi shëndetësor, transporti dhe institucionet qeveritare mbeten sektorët më të mëdha.

Të ardhurat për frymë të shtetit janë 40.828 dollarë, duke u renditur i 39-ti në SHBA. Shteti kishte të ardhura mesatare familjare prej 50.448 dollarë, duke e bërë atë të 22-tin në vend dhe vetëm pak nën mesataren kombëtare të SHBA. Në fillim të historisë së saj, ekonomia e Arizonës mbështetej në prodhimin e bakrit, pambukut, gjedhit, agrumeve, dhe turizmit. Bakri ende e nxirret gjerësisht nga shumë miniera mbi tokë dhe nëntokë, duke përbërë dy të tretat e prodhimit të vendit.

## Referime