Antipatrea

**Antipatreia** (greqishtja e vjetër *Ἀντιπάτρεια;* latinisht *Antipatrea;* bizantine *Πουλχεριόπολις / Pulkheriopolis;* shqip *Antipatrea* dhe *Pulheriopolis*) është një qytet i lashtë ilir në rajonin e Dasaretisë, të Mbretërinë e Ilirisë jo larg kufirit me Maqedoninë e lashtë, atëherë nën sundimin romak, në provincën e Maqedonisë . Popullsia e saj mbeti e vazhdueshme edhe pas lashtësisë, në vend të saj sot qëndron kalaja mesjetare e qytetit qendror shqiptar të Beratit, e cila mbrohet si trashëgimi botërore që nga viti 2008.

## Historia 
Sipas traditës historiografike, qyteti Antipatreia u themelua në vitin 314 para Krishtit nga mbreti maqedonas Kasandros dhe u emërua për nder të babait të tij, Antipatros . Bazuar në mbetjet qeramike të gërmimeve arkeologjike, një vendbanim i fortifikuar ishte tashmë në shekullin e VII para Krishtit, i cili, sipas supozimeve, banohej nga popullsia ilire që i përkiste fisit të Dasaretëve *(Δασσαρῆται)* . Antipatreia u ndërtua në një vend të rëndësishëm strategjik, në majë të një kodre që dominon grykën e lumit Osum, në kufirin perëndimor të Maqedonisë . Kassandrosz e rrethoi vendbanimin 9 hektarësh me mure të forta të qytetit në shekujt 4-3 para Krishtit. dhe në fund të shekullit, në anën e kundërt të grykës së Osumit, në kodrën mbi pjesën e qytetit të njohur sot si Goricë, u ndërtua një kundërfortesë më e vogël. Dy fortifikimet ndërruan pushtetin disa herë gjatë Luftës së Parë dhe të Dytë Maqedonase . Në vitin 217 p.e.s. mbreti i Dinastia e ardianëve, Skerdialidi, e pushtoi atë nga Filipi V, dhe më pas në 200 para Krishtit kalaja ra në duart e romakëve . Sipas kronikës së Titus Livius, romakët që pushtuan qytetin masakruan të gjithë popullsinë mashkullore të Antipatreisë.

Historia e lashtë e qytetit pas pushtimit romak është kryesisht e panjohur dhe besohet se ka humbur rëndësinë e tij strategjike si pjesë e brendshme e Perandorisë Romake. Në vitin 440 II. Theodosius e bëri qytetin seli episkopale dhe në të njëjtën kohë e quajti atë Pulkheriopolis për nder të motrës së tij Pulkheria . Një shekull më vonë, gjatë mbretërimit të Justinianit I (527–565), muret e kështjellës antike ende në këmbë u forcuan ndjeshëm.

## Përshkrimi arkeologjik 
Gjatë gërmimeve të kryera në zonën e Kalasë së Beratit, u zbuluan disa pjesë të murit antik të qytetit të ndërtuar në shekullin e IV para Krishtit, si dhe u identifikua edhe porta e qytetit të asaj periudhe. Këto mund të shihen ende në disa vende, të ndërtuara në murin mesjetar të qytetit dhe në portën e qytetit.

Rrënojat e kundërfortesës së Goricës, muri i kalasë, mbetjet e katër kullave dhe dy portave të kalasë mund të shihen edhe sot. Muret rrethojnë një sipërfaqe prej 1.5 hektarësh, sot të stërmbushur me pisha, ku gjatë gërmimeve u zbuluan njëzet e pesë ndërtesa dhe materiale të pasura qeramike. Në vitin 1990, një grup arkeologësh gjetën në zonë vegla stralli të neolitit dhe të epokës së bronzit dhe fragmente qeramike.

## Shih edhe 
* Berati
* Kalaja e Beratit
* Lista e vendbanimeve ilire

## Literatura 
* Robert Elsie (2010) *Historical dictionary of Albania.* 2nd ed. Lanham: Scarecrow Press. 2010. 46. o. = European Historical Dictionaries, 75. 
* Oliver Gilkes (2013) *Albania: An archaeological guide.* London; New York: I. B. Tauris. 2013. 67–68., 87. o.