Mongozi Javanez

**Mongozi Javanez** (*Urva javanica*) është një lloj mongozi amtare në Azinë Juglindore e Jugore që ka qenë gjithashtu i përhapur në shumë rajone të botës.

## Takaonomia 
*Ichneumon javanicus* ishte emri shkencor i propozuar nga Étienne Geoffroy Saint-Hilaire në 1818. Në shekujt 19 dhe 20, u përshkruan disa ekzemplarë zoologjikë , të cilët tani konsiderohen sinonime :

*       *Mangusta auropunctata* nga Brian Houghton Hodgson në 1836 ishte një ekzemplar i mbledhur në Nepalin qëndror.
*       *Herpestes exilis* nga Paul Gervais në 1841 ishte një ekzemplar nga Tourane në Vietnam .
*       *Mangusta pallipes* nga Edward Blyth në 1845 ishin mongoz të vëzhguara në Kandahar , Afganistan.
*       *Mungos rubifrons* nga Joel Asaph Allen në vitin 1909 ishin tetë ekzemplarë të rritur të mbledhur rreth malit Wuzhi në ishullin Hainan , Kinë. 
*       *Mungos exilis peninsulae* nga Ernst Schwarz në 1910 ishte një mongoz me lëkurë kafkë i gjetur në Bangkok. 
*       *Mungos siamensis* nga Cecil Boden Kloss në 1917 ishte një lëkurë e një mongoz femër të rritur të mbledhur në Tajlandën veriore. 
*       *Herpestes palustris* nga RK Ghose në 1965 ishte një mongooz i rritur mashkull i mbledhur në një moçal në skajin lindor të Kolkata , Indi. 

Sot, njihen nënspeciet e mëposhtme : 

*       *H. j. javanicus*
*       *H. j. auropunctatus*
*       *H. j. exilis*
*       *H. j. orientalis*
*       *H. j. pallipes*
*       *H. j. palustris* ( Mongozi i Bengalit )
*       *H. j. peninsulae*
*       *H. j. perakensis*
*       *H. j. rafflesii*
*       *H. j. rubrifrons*
*       *H. j. Siamensis*
*       *H. j. tjerapai*

**Filogjenia**

Analiza e ADN- së mitokondriale zbuloi se grupi i Azisë Juglindore të nënspecieve ndryshon gjenetikisht nga mangusta javaneze që ndodhin më larg në perëndim. Lumi Salween në Myanmar është ndoshta një pengesë midis dy grupeve.

## Anatomia 
Trupi është i hollë dhe koka është e zgjatur me një gungë të theksuar. Gjatësia e kokës dhe trupit është 509–671 milimetra (20,0–26,4 in). Veshët janë të shkurtra. Ata kanë pesë këmbë me kthetra të gjata. Gjinitë ndryshojnë në madhësi me meshkujt që kanë një kokë më të gjerë dhe trupa më të mëdhenj.

Mangusta javaneze mund të dallohet nga mongoza gri indiane ( *H. edwardsii* ) për nga madhësia e tij disi më e vogël. Ёshtë më i madh në lindje të diapazonit të tij, ku mongoza gri indiane nuk ndodhet, duke treguar një dimorfizëm seksual më të fortë, ndërsa meshkujt janë relativisht më të mëdhenj se femrat. 

## Shprndarja dhe habitati 
Mangusta javaneze është vendas në veri të Lindjes së Mesme , Azisë Jugore dhe Juglindore , dhe është futur në Havai , Bahamas , Kuba , Kroaci , Xhamajka , Hispaniola , Porto Riko , Antilet e Vogla , Belize , Honduras , Panama , Trinidad dhe Tobago , Kolumbia , Suriname , Venezuela , Guajana dhe ishullin Mafia . Ai jeton në një larmi të habitateve. 
parapamje|Mongozi javanez në Havai

### **Sjellja në Havai** 
1800-ta ishte një shekull i madh për kallam sheqeri, dhe plantacione u qëlluan në shumë ishuj tropikalë përfshirë Havain , Fixhi dhe Xhamajka . Me kallam sheqeri erdhën minjtë , të tërhequr nga bima e ëmbël, e cila përfundoi duke shkaktuar shkatërrim dhe humbje të bimëve. U bënë përpjekje për të futur speciet në Trinidad në 1870, por kjo dështoi. Një gjyq i mëpasshëm me katër meshkuj dhe pesë femra nga Kalkuta , megjithatë, u krijua në Xhamajka në 1872. Një letër e botuar nga WB Espeut që vlerësonte rezultatet intriguar pronarët e plantacioneve Havait, të cilët, në 1883, sollën 72 mongoz nga Xhamajka në Hamakua Bregu në ishullin e Madh. Këto u rritën dhe pasardhësit e tyre u dërguan në plantacione në ishuj të tjerë. 

Vetëm ishujt e Lana'i dhe Kaua'i mendohet të jenë pa mongoz. Ekzistojnë dy histori kontradiktore se pse u kursye Kaua'i. E para është se banorët e Kaua'it ishin kundër kafshëve në ishull dhe kur anija që mbante pasardhësit arriti në Kaua'i, kafshët u hodhën jashtë dhe u mbytën. Një histori e dytë tregon se kur mbërriti në Kaua me një zemërimi, populli hodhi kafshët e kafazit në port për t'u mbytur. 

Llogaritë nga industria e sheqerit në fillim të shekullit të 20-të thonë se mongozat e futura ishin efektive në uljen e ndjeshme të numrit të minjve dhe insekteve.

### **Sjellja në Karaibe** 
Duke filluar nga viti 1870, mangusta javaneze u prezantua në Xhamajka , Kubë , Hispaniola , St. Croix (1884), për të gjuajtur mijnt e zinjë ( *Rattus rattus* ) që po shkatërrojnë industrinë e sheqerit. Një tjetër arsye për prezantimin e mongozës ishte zvogëlimi i gjarpërinjve në fushat e kallamishteve. Ndërsa ishte shumë i suksesshëm në zvogëlimin e dëmtimit të sheqerit nga minjtë, prezantimi pati një ndikim negativ në zvarranikët dhe kafshët e tjera. Iguana e gjelbër ( *Iguana iguana* , gjithashtu besohet të jetë një specie të futura) është reduktuar në masë të madhe në numër dhe hardhuca terren *Ameivau* *polops* u eleminua nga ishulli i Shën Croix para vitit 1962 (por jo nga ishujt Protestant Cay , Green Cay , Ruth Cay dhe Buck  ). Zogjtë e tokës fole mund të jenë prekur gjithashtu. 

### **Sjellja në Okinava** 
Mangusta u prezantua në ishullin Okinava në 1910 dhe ishullin Amami Islandshima në 1979 në një përpjekje për të kontrolluar popullsinë e gjarpërit helmues *Protobothrops flavoviridis* , një specie endemike dhe dëmtuesve të tjerë, por që ato janë bërë vetë dëmtuesit.

## Sjellja dhe ekologjia 
Mangusta javaneze përdor rreth 12 vokale të ndryshme. Në studimet ku grackat u përdorën në përpjekje për të hequr mangozën, u zbulua se suksesi i kurtheve ishte gati zero në kushte shiu. 

Kryesisht është i vetmuar; meshkujt nganjëherë formojnë grupe sociale dhe ndajnë brazda. Femrat janë shtatëzënë deri në 49 ditë dhe lindin një pjellë prej 2-5 të rinj. Meshkujt mund të bëhen potencialisht të pjekur seksualisht në moshën 4 muajsh. Ai kryesisht ha insekte, por janë ushqyes oportunistë dhe hanë gaforre , bretkosat , merimangat , akrepat , gjarpërinjtë , gjitarë të vegjël , zogj dhe vezë .

Mongozat mund të mbajnë leptospirozë , dhe janë një vektor kryesor i tërbimit në Porto Riko (megjithëse incidenca reale tek njerëzit është e ulët). Në Okinava, mangozi javanez mund të mbajë shtame rezistente ndaj antimikrobit të *E. coli* .

## Gjenetika 
Popullsitë e paraqitura tregojnë diversifikimin gjenetik për shkak të izolimit të driftit dhe popullatës. Popullsitë në ishuj në të gjithë botën janë rritur në madhësi dhe dimorfizëm seksual, duke u ngjarë me popullsitë në lindje të diapazonit të tyre, ku ata nuk kanë konkurrentë ekologjikë. 

## Speciet pushtuese 
Futja e mongozit ishte shumë e suksesshme në kontrollin e miut, por mongozi gjuan edhe zvarranikë, zogj dhe vezë të shpendëve , duke kërcënuar shumë lloje të ishujve lokal.

Ai gjithashtu ka qenë jashtëzakonisht e suksesshme në lidhje me qëllimin e tij të dytë për të hequr qafe gjarpërinjtë; në shumë prej ishujve të Karaibeve, ku u lëshua, gjarpërinjtë vendas janë shfarosur dhe tani ekzistojnë vetëm në ishujt në det të hapur, të paktën një specie nga St. Croix në Ishujt e Virgjër tani mund të zhduket.

Në vitin 2016, Komisioni Evropian e vendosi mongozën në listën e specieve pushtuese të huaj në BE. 

## Referime