Rigjanët

**Rigjanët**  kanë qenë një nga fiset historike të Malit të Zi dhe një nga regjionet e Hercegoviës së vjetër dhe Malit të Zi modern që nga periudha mesjetare deri në aneksimin e Principatës së Malit të Zi në shekullin 18.

## Histori 
### Origjina 
Edhe pse Rigjanët duket se kanë qenë kryesisht një popull i romanizuar (vllehë), midis tyre shfaqen edhe emra shqiptarë, siç ishte rasti me një nga udhëheqësit e tyre, i njohur si katunari *Shimrak* . 

### Epoka paraosmane 
Përmendja e parë e Rigjanëve (Riđani) ishte në një dokument të vitit 1335. Territori ku banonin ishte midis lumit Zeta në Onogošt *Zupë* (county) dhe Ledenice pranë Risan.  Në gjysmën e parë të shekullit të 15-të, territori i Riđani i përkiste Dukërisë së Shën Sava. *Kenezi* i tyre ishte Radivoj Sladojević.  Në dokumentet bashkëkohore Ragusan, ata përshkruhen si Vlachs. 

The earliest Ragusan sources about this tribe are early 15th-century records in which they are mentioned as *Vlachi Rigiani*. In 1429, the Ragusan senate invited them to take their livestock to Konavle mountains during the summer, for a certain fee. Riđani frequently invaded the region of Konavle and robbed it, so Ragusans complained to Stjepan Vukčić Kosača.

Në vitin 1430, u arrit një marrëveshje midis Rigjanit dhe disa fshatrave pranë Risanit (Morinje, Policia). Në të, Rigjani pranon të ndalojë sulmet ndaj fshatrave, të përcaktojë kufijtë e kullotave, si dhe të lejojë kalimin e lirë të karvanëve dhe tranziteve të tjera nëpër zonën e tyre. Përfaqësuesit e Rigjanit në takim ishin *Radjen Metiković*, *Vlatko Milobratović*, *Milorad Dragošević* dhe *Vukosav Bukumirović* . 

### Epoka osmane 
Pasi osmanët pushtuan rajonin e populluar nga Riđani, ai u bë i njohur si *nahija* e Riđanit, me seli në Grahovo.  Një guvernator osman administronte nahijen, ndërsa fisi qeverisej nga *vojvoda* e tij (i Drobnjacit dhe Banjanit ) ose nga *knezi* i tyre (i Riđanit).  Në vitin 1466, *subashi* i Riđanit ishte Širmerdi.  Në vitin 1469, Riđani ishin një nga fiset "vllahe" që morën pjesë në rrëmbimin e një popullsie të re meshkujsh dhe femrash të Konavles dhe Hercegovinës. Dy vëllezër e motra Riđani, *Dobretić* dhe *Bukmiri* i shitën ata për 16 dukatë te subashinjtë, vojvodat, martolosët dhe myslimanët osmanë në Trebinje, të cilët nga ana tjetër i shitën si skllevër.   Rixhani u regjistruan në *defterin* (regjistrin) e parë osman të taksave të Sanxhakut të Hercegovinës ,  si pjesë e *kadilukut* Novi ( Herceg Novi i sotëm). 

Në vitin 1597, të dërguarit e Patriarkut serb Jovan Kantul dhe vojvodës Grdan, kryetarit të fiseve Nikshiqi dhe Rixhani, i raportuan Papës Klementi VIII rreth mundësive për të ngritur një kryengritje anti-osmane. 

Në mesin e shekullit të 17-të, kryetari i tyre ishte Raduli i Ridjanit .  Ridjanit u dalluan në luftën kundër osmanëve, veçanërisht gjatë Luftës së Moresë në fund të shekullit të 17-të.  Ridjanit iku ngadalë në perëndim drejt Hercegovinës, veçanërisht pasi osmanët e vendosën Nikshiqin si fortesën e tyre, ndërsa mbetjet e Ridjanit me Uskokët e sapoemigrantë formuan tre shoqëri fisnore: Krivoshije, Grahovo dhe Nikshicke Rudine.  Në vitin 1749, kuvendi fisnor malazez ( *zbor* ), i cili ishte organi suprem qeverisës i Malit të Zi, vendosi ta pranonte Ridjanin si të tyren.  Pas kësaj ngjarjeje, fisi pushoi së ekzistuari. 

## Trashëgimia 
Emri i saj është ruajtur në toponime dhe traditë popullore. Disa familje serbo-kroate të ditëve të sotme (përfshirë familjen Merćep) rrjedhin nga Riđani.  Sipas disa legjendave, ata populluan territorin e Krivošije dhe Cerovo Ždrijelo pranë Grahovos.  Sipas besimit tradicional, Riđani ishte përpjekur të migronte nga atdheu i tyre malor në tokat pjellore të Grahovos (pranë Nikshiqit ), duke u përballur me rezistencën e popullit të tyre vendas. 

## Referime