Komuna e Kumanovës

**Komuna e Kumanovës** është komuna më e madhe në Maqedoni, e cila gjendet në pjesën veriperëndimore të Republikës së Maqedonisë, 12 km nga kufiri me Republikën e Serbisë (Tabanovc). Ka një sipërfaqe prej 1212 kilometra katrorë, që përfaqëson 4,71% të territorit të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

## Historia-Gjeografia 
Faktet e para për zonën e banuar të Kumanovës datojnë në vitin 1519 dhe burimi i informacionit vjen nga arkivat në Stamboll të Turqisë. Në fillim kjo zonë banohej nga 52 familje dhe 300 banorë. Të dhënat më të detajuara vijnë nga Evlija Çelebija, i cili ka udhëtuar në rajon dhe i cili ka theksuar si vijon: *“Zona e populluar e Kumanovës gjendet në territorin e rrethit të Shkupit. Qyteti ka shumë lumenj dhe rreth 600 shtëpi të mbuluara me tjegulla. Xhamia e cila ndodhet në lagjen komerciale është e bukur dhe ka shkollë (medrese), hamam, qendër tregtare, ndërsa klima e qytetit është e butë. Ka shumë vreshta dhe tokë ku mbillen lloje të ndryshme frutash”.* *     *

Kumanova bëhet një zonë urbane me qendër administrative, Nahiat, në fund të shekullit të 16-të ose në fillim të shekullit të 17-të. Pas kryengritjes së Karposhit në vitin 1689, Kumanova hyri në një periudhë stagnimi dhe deri në fund të shekullit XVIII ishte kasaba (qytet i vogël) turk. Nga fundi i shekullit të 19-të, qyteti përjetoi një lulëzim ekonomik (bujqësi, zejtari dhe tregti), por nuk pati zhvillim të rëndësishëm industrial deri në fund të Luftës së Dytë Botërore. Pas vitit 1945 Kumanova përjetoi zhvillim të vrullshëm ekonomik, administrativ dhe kulturor. Sot është një qytet modern me më shumë se 105.484 banorë.

Si rezultat i historisë dhe mjedisit të pasur, në territorin e qytetit dhe në rrethinat e qytetit ka një numër të madh monumentesh historike dhe kulturore, që datojnë nga periudha parahistorike e deri në ditët e sotme. Lokalitetet më të vjetra janë: Kostoperska karpa, Gradishte afër fshatit Pelincë, lokaliteti neolitik afër fshatit Dolno Nagoriçane. Kisha e Shën Gjergjit (Staro Nagoricane) e ndërtuar në vitin 1071, e rindërtuar në vitin 1318 dhe kisha e Shën. Bogorodica (fshati Matejçe) nga viti 1350 janë objektet më të njohura kulturore dhe fetare të kësaj epoke. Nga shekulli i 17-të në Kumanovë kanë mbetur këto monumente: kisha e Shën. Petka në fshatin Staro Nagoriçane, kisha e Shën Nikollës, si dhe manastiri në fshatin Gradishtë.

Kumanova, qyteti i ndërthurur i kulturave, feve dhe traditave, kujtimeve dhe bashkëjetesës. Qyteti ku do të ecni përgjatë Uqumat-sokagi, një nga rrugët më të vjetra (aktualisht Rruga 11 Oktomvri), do të takoni shumë zanate të vjetra, do të shijoni ushqime të shijshme dhe do të dëgjoni shumë legjenda. Këtu, kënga dhe batuta do t'ju mirëpresin në çdo hap. Qyteti i shakaxhiut të njohur Batko Gjorgjija, për të cilin do të dëgjoni diçka nga të gjithë.

E vendosur në pjesën verilindore të Republikës së Maqedonisë së Veriut, në lartësi mbidetare prej 340 metrash.Kumanova ndodhet pikërisht në kryqëzimin e dy korridoreve më të rëndësishme në vend (Korridori 8 – Korridori 10). Për nga popullsia, Kumanova është komuna më e madhe në Republikën e Maqedonisë së Veriut, me një sipërfaqe prej 509.48 km 2 . Karakteristikat e klimës së butë-kontinentale mbizotërojnë gjatë të gjitha stinëve. Qyteti i mosbindjes dhe revolucionit, Kumanova sot paraqet një qendër të vërtetë multietnike.

Kumanova dhe rrethina që gravitojnë drejt saj gjenden në pjesën veriore të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Pjesët më veriore të këtij territori janë në veri të Kozjakut, në zonën e fshatit Mglincë, në luginën e Mala Rekës, dhe pjesa më jugore ndodhet në zonën e fshatit. Të jetuarit. Nga pjesa më veriore deri në pjesën më jugore në Kumanovsko, distanca është 43 km me fluturimin e sorrës, dhe në drejtimin lindje-perëndim distanca është 50.4 km. Zona e Kumanovës ndahet nga zonat fqinje me pjesë të maleve të vjetra masive. Në perëndim ngrihen degët e Skopska Crna Gora, të cilat në këtë rajon njihen me emrin Karadak. Në veri janë shpatet e Rouen-it, ndërsa shpatet e malit Kozjac zbresin drejt zonës tregtare. Në lindje ndodhet mali gjerman me luginën e Sllavishkës, ndërsa në anën jugore dhe juglindore janë terrenet kodrinore të malit të Gradiskës, që ndan Polin e valëzuar Kumanovsko nga Lugina e Shkupit dhe Ovçe Polen. Rajoni i Kumanovës (komuna e vjetër e Kumanovës), në kuadër të të cilit sot ekzistojnë pesë njësi të qeverisjes vendore (Kumanovë, Staro Nagoriçan, Likovë, Orašac dhe Kleçovcë) mbulon një sipërfaqe prej 1212 kilometra katrorë, që përfaqëson 4,71% të territorit të Republika e Maqedonisë së Veriut. Në zonën e përmendur ka 110 vendbanime, kryesisht të banuara nga një popullsi etnikisht heterogjene.

Në të kaluarën, nëpër këtë zonë kalonin rrugë të rëndësishme nëpërmjet të cilave vendoseshin lidhjet midis zonave rreth detit Adriatik dhe atyre përreth Egjeut dhe Detit të Zi. Sot për rajonin e Kumanovës rëndësinë më të madhe e ka Lugina Moravo-Vardar, përgjatë së cilës kalon linja hekurudhore e ndërtuar në vitin 1800, si dhe një rrugë e asfaltuar që është autostradë moderne në jug të Kumanovës. Në drejtimin përpara përdoren dy rrugë: njëra përmes Kriva Pallankës drejt Bullgarisë dhe Turqisë fqinje, ndërsa tjetra, duke shkuar në juglindje, përmes Ovçe Poles, mban lidhje me zonat e banuara në Republikën Lindore të Maqedonisë së Veriut.

Struktura gjeologjike e Kumanovskos është e larmishme, me mosha të ndryshme dhe kryesisht i përket dy zonave: Vardarit dhe Rodopit. Malet kryesisht i përkasin masivit Rodope, i cili konsiderohet më i vjetër. Kjo pjesë përfshin malet e Shkupit Crna Gora, Ruen dhe Kozjak. Në perëndim të Kumanovës shtrihen degët e Skopska Crna Gora, në të cilën ndodhet maja më e lartë e zonës, Ramno me 1651 metra. Në pjesën veriore të zonës shtrihen pjesë të malit Rouen, pjesa më e madhe e të cilit ndodhet në Serbi. Në lindje të Ruenës ndodhet mali mesatar i lartë Kozjak, i njohur në historinë e re për shumicën e betejave të NOB-së, si dhe për Sesionin e Parë historik të ASNOM-it, mbajtur më 2 gusht 1944, në manastirin "Shën At Prokhor". Pçinjski”. Mali i Kozjakut shtrihet kryesisht midis dy lumenjve më të mëdhenj në këtë zonë, Pçinjës dhe Kriva Rekës. Gryka e Bislimit në lumin Pçinjë është një vend me bukuri natyrore. Për shkak të fortësisë së shkëmbinjve që pret, gryka në vende të caktuara ka pamjen e një kanioni, me një numër të madh shpellash përgjatë anëve shkëmbore.

Përveç dy lumenjve të përmendur, në rajonin e Kumanovës gjenden edhe ujëra nëntokësore, burime minerale, si dhe rezervuare artificiale. Përveç lumenjve Pçinjë dhe Kriva Reka, lumenjtë më të rëndësishëm në këtë zonë janë Kumanovska Reka, e cila buron nga Lipkovska dhe Koynarska Reka, pastaj Sllupçanska, Otljanska dhe Matejačka Reka. Në rajonin e Likovës, në lumin Likovë janë ndërtuar dy rezervuarë: diga harkore e Likovës, e ndërtuar në vitin 1958, 37 metra e lartë me sipërfaqe prej 0,40 km 2  dhe rezervuari i Gllazhnjës, gjithashtu një digë me hark betoni, e ndërtuar në 1971, 80 metra i gjatë, 344 metra, me një liqen që mbulon një sipërfaqe prej 0,97 kilometra katrorë.

Në zonën e Kumanovës ka disa burime të ujit mineral. Më të njohurit janë ato afër fshatit Proevcë, pastaj në Likovë, afër fshatit. Strnovac, në Kleçovcë e të tjerë. Ujërat shëruese nga këto burime deri më tani janë shfrytëzuar vetëm në fshatin Proevcë, me Banja Kumanovska dhe shfrytëzimin e ujërave minerale në fshatrat Proevcë dhe Kleçovcë. Temperatura e ujit në burimet Proev është 28 gradë.

Do të veçonim disa nga kushtet më karakteristike klimatike të rajonit të Kumanovës. Temperatura më e ulët e regjistruar në Kumanovë dhe Kumanovsko ishte -24 gradë C, e matur më 27 janar 1954, dhe më e larta +40 gradë C më 22 gusht 1952. Sasia mesatare vjetore e reshjeve është 549.3 mm për metër katror. Era më e zakonshme që fryn në këto zona është ajo veriore, e ndjekur nga veriperëndimi. Veriu është më i zakonshëm në janar, qershor dhe korrik, dhe ai veriperëndimor është më i zakonshëm nga maji deri në tetor. Mesatarja vjetore e diellit në Kumanovë është 2200 orë.

Thesaret natyrore në Kumanovë janë të shumëllojshme. Përveç ujërave, karakteristikë është pasuria e tokave pjellore, flora e larmishme dhe vendburimet e xeheve metalike dhe jometale. Nga vendburimet metalike njihet një vendburim antimono-arseniku në afërsi të fshatit Lojanë, ndërsa nga ato jometalike në afërsi të fshatit ka rezerva bazalti dhe argjile. Mllado Nagoriçane. Në fshat Travertini përdoret në Likovë, ndërsa në fshatin Beljakovc ka vendburime të opal breccias, gjegjësisht mermerit afër Vuksanit.

## Demografia 
Kumanova ka 98.104 banorë, që është shumë më pak në krahasim me regjistrimin e vitit 2002 kur numëronte 105.484 banorë. Sipas strukturës etnike, në Kumanovë ka rreth 55 për qind maqedonas, rreth 27 për qind shqiptarë, 0,15 për qind turq, rreth 3 për qind serbë etj.

Sipas ndarjes së re territoriale të gushtit 2004, komuna e Kumanovës është komuna më e madhe në Republikën e Maqedonisë së Veriut me 103.205 banorë. Struktura e popullsisë në Komunën e Kumanovës është heterogjene, jo vetëm në qytet, por edhe në pjesën më të madhe të zonave rurale ku jeton një popullatë e disa nacionaliteteve dhe grupeve etnike, me strukturë të ndryshme arsimore, moshore dhe gjinore, me të ndryshme. zakonet, fetë dhe zakonet, profesionet e ndryshme dhe karakteristika të tjera.

## Ekonomia 
Popullata e komunës së Kumanovës më së shumti merret me bujqësi dhe blektori sidhe artizante të ndryshme. Përndryshe komuna e Kumanovës njihet edhe si qyteti më i zvilluar industrial në teritorin e Republikës së Maqedonisë

## Vendbanimet 
Komuna e Kumanovës i përfshin këto vendbanime:

## Shiko edhe 
* Kumanova

## Lidhje të jashtme 
* Faqja Zyrtare