open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barazia para ligjit

parapamje|Graffiti në Cape Town: "Të gjithë do të jenë të barabartë para ligjit".
**Barazia para ligjit**, e njohur edhe si **barazia nën ligj**, **barazia në sytë e ligjit**, **barazia ligjore** ose **barazia juridike**, është parimi që të gjithë njerëzit duhet të mbrohen në mënyrë të barabartë nga ligji. Parimi kërkon një sundim sistematik të së drejtës që respekton një proces të rregullt për të ofruar drejtësi të barabartë dhe kërkon mbrojtje të barabartë duke siguruar që asnjë individ apo grup individësh të mos jetë i privilegjuar mbi të tjerët nga ligji. I quajtur ndonjëherë parimi i izonomisë, ai lind nga pyetje të ndryshme filozofike në lidhje me barazinë, drejtësinë dhe drejtësinë. Barazia para ligjit është një nga parimet bazë të disa përkufizimeve të liberalizmit. Është e papajtueshme me skllavërinë ligjore.

Neni 7 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut (DUDNJ) thotë: “Të gjithë janë të barabartë përpara ligjit dhe kanë të drejtë pa asnjë diskriminim për mbrojtjen e barabartë të ligjit”. Kështu, të gjithë duhet të trajtohen në mënyrë të barabartë sipas ligjit, pavarësisht nga raca, gjinia, ngjyra, përkatësia etnike, feja, paaftësia ose karakteristika të tjera, pa privilegje, diskriminim apo paragjykime. Garancia e përgjithshme e barazisë sigurohet nga shumica e kushtetutave kombëtare të botës, por zbatimet specifike të kësaj garancie ndryshojnë. Për shembull, ndërsa shumë kushtetuta garantojnë barazi pavarësisht nga raca, vetëm disa përmendin të drejtën e barazisë pavarësisht nga kombësia.

## Shiko edhe 
## Referime
Sundimi i ligjit

parapamje|267x267px|Një mozaik që përfaqëson aspektet juridike dhe legjislative të ligjit. Gruaja në fron mban një shpatë për të ndëshkuar fajtorët dhe një degë palme për të shpërblyer meritorët. Lavdia rrethon kokën e saj dhe mburoja e Minervës nënkupton armaturën e drejtësisë dhe mençurisë.
**Sundimi i ligjit** është filozofia politike që të gjithë qytetarët dhe institucionet brenda një vendi, shteti ose komuniteti janë përgjegjës ndaj të njëjtave ligje, duke përfshirë ligjvënësit dhe liderët. Shteti i së drejtës përkufizohet në *Enciklopedinë Britannica* si "mekanizmi, procesi, institucioni, praktika ose norma që mbështet barazinë e të gjithë qytetarëve para ligjit, siguron një formë joarbitrare të qeverisjes dhe në përgjithësi parandalon përdorimin arbitrar të pushtetit. ." Termi shtet i së drejtës është i lidhur ngushtë me konstitucionalizmin si dhe me Rechtsstaat dhe i referohet një situate politike, jo ndonjë rregulli ligjor specifik.

Përdorimi i frazës mund të gjurmohet në Britaninë e shekullit të 16-të. Në shekullin e ardhshëm, teologu skocez Samuel Rutherford e përdori atë për të argumentuar kundër të drejtës hyjnore të mbretërve. John Locke shkroi se liria në shoqëri do të thotë t'i nënshtrohet vetëm ligjeve të nxjerra nga një legjislativ që zbatohet për të gjithë, me një person që përndryshe është i lirë nga kufizimet qeveritare dhe private mbi lirinë. "Sundimi i ligjit" u popullarizua më tej në shekullin e 19-të nga juristi britanik A. V. Dicey. Sidoqoftë, parimi, nëse jo vetë fraza, u njoh nga mendimtarët e lashtë. Aristoteli shkroi: "Është më e përshtatshme që ligji të qeverisë se çdo qytetar: sipas të njëjtit parim, nëse është e dobishme të vendoset pushteti suprem në disa persona të veçantë, ata duhet të caktohen vetëm si kujdestarë dhe shërbëtorë. të ligjeve”.

Sundimi i ligjit nënkupton që çdo person i nënshtrohet ligjit, duke përfshirë personat që janë ligjvënës, zyrtarë të zbatimit të ligjit dhe gjyqtarë. Në këtë kuptim, ajo qëndron në kontrast me tiraninë apo oligarkinë, ku pushtetarët mbahen mbi ligjin.

## Shiko edhe 
* Ligji

## Referime
Shtiza

parapamje|482x482px|Hopliti me shtizë nga Luftërat Greko-Persiane.
**Shtiza** është një armë me shtyllë e përbërë nga një bosht, zakonisht prej druri, me një kokë të mprehtë. Koka mund të jetë thjesht fundi i mprehur i vetë boshtit, siç është rasti me shtizat e ngurtësuara me zjarr, ose mund të jetë prej një materiali më të qëndrueshëm të lidhur në bosht, si kocka, stralli, obsidiani, hekuri, çeliku ose bronzi. Dizajni më i zakonshëm për gjueti ose shtiza luftarake që nga kohërat e lashta ka përfshirë një majë shtize metalike në formë të një trekëndëshi, loze ose gjetheje. Kokat e shtizave të peshkimit zakonisht kanë gjemba ose skaje të dhëmbëzuara.

Fjala shtizë vjen nga anglishtja e vjetër spere, nga protogjermanishtja speri, nga një rrënjë proto-indo-evropiane *sper- "shtizë, shtyllë". Shtizat mund të ndahen në dy kategori të gjera: ato të dizajnuara për goditje si armë përleshjeje dhe ato të dizajnuara për gjuajtje si armë me rreze (zakonisht të referuara si shtiza ose shigjeta).

Shtiza është përdorur gjatë historisë njerëzore si mjet gjuetie dhe peshkimi dhe si armë. Së bashku me shkopin, thikën dhe sëpatën, është një nga mjetet më të hershme dhe më të rëndësishme të zhvilluara nga njerëzit e hershëm. Si armë, ajo mund të përdoret me një ose dy duar. Është përdorur pothuajse në çdo konflikt deri në epokën moderne, ku edhe atëherë vazhdon në formën e bajonetës së fiksuar në një armë të gjatë dhe është ndoshta arma më e përdorur në histori.

## Shiko edhe 
## Referime
S'më bëhet vonë

'''S'më bëhet vonë''' është një këngë e këngëtares Shqiptaro-Amerikane Bleona Qereti. Kënga u publikua dhe doli në shitje në vitin 2001. Ajo u shndërrua në hitin më të pëlqyer të asaj kohe. Kënga është pjesë e albumit me të njëjtin emër që doli në treg në vitin 2001.
Videoklipi i këngës u xhirua nga regjizori Italian Nicola Deorsola.
Hajmalia

parapamje|244x244px|Hajmali e Karlit të Madh, gjithashtu një relikuare, thuhet se iu gjet në trup kur u hap varri i tij.
Një **hajmali** është çdo objekt i atribuar me fuqi fetare ose magjike që synon të mbrojë, shërojë ose dëmtojë individët për të cilët janë krijuar. Talismanët janë shpesh objekte portative që barten mbi dikë në mënyra të ndryshme, por gjithashtu mund të instalohen përgjithmonë në arkitekturë. Hajmalitë janë të lidhura ngushtë me amuletë, duke përmbushur shumë nga të njëjtat role, por një ndryshim kryesor është në formën dhe materialitetin e tyre, me hajmalitë që shpesh marrin formën e objekteve (p.sh. veshje, armë ose pergamenë) të cilat janë të gdhendura me tekste magjike.

Talismanët janë përdorur në shumë qytetërime gjatë historisë, me lidhje me praktikat astrologjike, shkencore dhe fetare; por teoria rreth përgatitjes dhe përdorimit ka ndryshuar në disa kultura me teori më të fundit, të epokës së re, talismanike. Talismanët përdoren për një gamë të gjerë funksionesh, të tilla si: mbrojtja personale e mbajtësit, të dashurve ose sendeve, ndihma në pjellorinë dhe ndihma për prodhimin e të korrave.

## Shiko edhe 
* Amuleti

## Referime 
__PATP__
Autariatët dhe ardianët

**Autariatët dhe ardianët** kanë qenë dy fise fqinje ilire që janë përplasur për shekuj me radhë në zonat e masivit të Bjelasnicës. Të dhënat e siguruara nga Pseudo-Aristoteli, Straboni dhe Apiani flasin për një korrelacion kompleks të marrëdhënieve midis këtyre dy fiseve ilirë të ndërlidhur. Bashkëjetesa e tyre në zonën kufitare zgjati mjaft gjatë dhe konflikti vazhdoi deri në bashkimin përfundimtar të komuniteteve të autariatëve në një subjekt të vetëm politik, i cili ishte i pari që pati sukses në mesin e fiseve të shumta ilire. 

Problemi i marrëdhënieve midis autariatëve dhe ardianëve qëndronte në bazën e ekonomisë së tyre, në blegtori.

Edhe pse të lidhur në origjinë dhe kulturë, këto dy fise ilire ishin konkurrentë të ashpër në luftën për kullota të pasura dhe burime të kripura. Autariatet e zhvilluan strukturën e tyre sociale, politike dhe ekonomike më shpejt, ndërsa komuniteti i Ardianëve, megjithëse ishin më afër bregdetit, ngecnin në zhvillim.
[parapamje|[Autariatët dhe Ardianët pas ndarjes mes tyre]]

## Historia 
### Nënshtrimi i ardianëve 
Presioni autoritar në zonën e Ardianëve kishte rrjedhur nga tre drejtime, nga pellgu i Praçës, Podrinja e sipërme përgjatë lumenjve Bistrica dhe Sutjeska dhe përtej masivit Bjelashnica. Megjithëse arsyeja e luftës ishte një burim me ujë të kripur, shkaqet e konfliktit qëndrojnë kryesisht në përparimin e përmendur tashmë të autariatëve dhe në dëshirën për të kënaqur orekset e "aristokracisë" princërore dhe luftëtare autariate të forcuar dhe të pasuruar. 

Historiani polak Pajakovski beson se Ardianët, pas konfliktit me Autariatët, u vendosën në zonën e Malit të Zi verilindor dhe në zonën e Rrafshit të Dukagjinit në Kosovë. Nga ajo zonë, ata u imponuan si sundimtarë të shtetit ilir, duke filluar nga Pleuratit II, rreth vitit 270 p.e.s. Të gjithë sundimtarët e mëvonshëm të Ilirisë ishin nga dinastia ardiane. Vetëm pas disfatës në Luftën e tretë iliro-romake, në vitin 155, ata u tërhoqën në grykën e Neretvës. 

Vetëm romakët ishin në gjendje që të shtypnin ardianët, duke i shkatërruar në vitin 135 p.e.s. si një faktor i rëndësishëm politik dhe ushtarak në bregun lindor të Adriatikut. Edhe atëherë ata nuk u zhdukën plotësisht, por në shekullin I të erës sonë përmenden 15 dekuriet ardiane.

## Shih edhe 
* Iliria
* Fiset ilire
* Mbretëria e Ilirisë
* Dinastia e ardianëve dhe labeatëve

## Referime
Mahfiruz Hatun

**Hatixhe Mahfiruz Hatun** ose **Mahfiruze Hatun** (turqisht osmane: ماه فروز خاتون, "Hëna e lavdishme" ose "Hëna e ditës" ose "Hëna bruz"; rreth 1590 - para 1618) ishte bashkëshorte e sulltanit osman Ahmed I (s. 1603–17) dhe nëna e Osmanit II (s. 1618–22).

## Biografia 
Për shkak të epërsisë së Kösem Sultan gjatë mbretërimit të Ahmedit, nuk ka shumë të dhëna për jetën e saj. Ajo ishte një konkubinë, e cila mund të ketë qenë me prejardhje çerkeze. Ajo ishte konkubina e parë e Ahmedit dhe më 3 nëntor 1604 ajo lindi të parëlindurin e Ahmedit, Osmanin II të ardhshëm, duke e bërë Ahmed I sulltanin më të ri osman që kishte një fëmijë.

Pavarësisht kësaj, asaj nuk iu dha titulli Haseki Sultan, i cili përkundrazi iu dha Kösem, bashkëshortes dhe nënës më të dashur të djalit të dytë të Ahmedit, Şehzade Mehmedit, dhe të paktën tre djemve dhe tre vajzave të tjera, gjë që ia hoqi Mahfiruzit të gjithë pushtetin. Megjithatë, ajo mori titullin Başkadın (nëna e të lindurit të parë mashkull).

Ajo zhduket nga regjistrat e haremit menjëherë pas lindjes së Osmanit. Ndërsa fillimisht besohej se ajo u turpërua dhe u internua, tani besohet se ajo vdiq midis 1608 dhe 1613, ndoshta në lindje, dhe për këtë arsye nuk ishte kurrë Valide Sultan i djalit të saj, i cili hipi në fron në vitin 1618. Sulltani i 16-të i Perandorisë Osmane.
Përveç Osmanit, shumë historianë spekulojnë se ajo mund të ketë pasur një fëmijë të dytë me Ahmedin, edhe nëse nuk pajtohen për identitetin e këtij dhe nuk ekzistojnë prova të caktuara për këtë.

Pra, Mahfiruze mund të ketë qenë gjithashtu nëna e njërit midis:
* Gevherhan Sultan (l. 1605 ose 1608, përgjithësisht besohet të jetë vajza e Kösem Sultan). 
* Hatixhe Sultan (i lindur më 1608, i vdekur më 1610; amësia e panjohur).
* Şehzade Süleyman (i lindur më 1613, përgjithësisht besohet të jetë djali i Kösem Sultan).
* Şehzade Bayezid (lindur në dhjetor 1612, amësi e panjohur).
* Şehzade Hüseyin (lindur në 14 dhjetor 1613, amësi e panjohur).

## Në kulturën popullore 
Në serialin televiziv turk të vitit 2015 *Muhteşem Yüzyıl: Kösem*, Mahfiruze u portretizua nga aktorja Ceyda Olguner. Këshilltarët historikë të serialit vunë në dukje se Mahfiruze ishte një çerkeze nga lindja. Në episodin e pestë të serisë së parë, personazhi u riformua me aktoren Dilara Aksüyek dhe u prezantua si "Çerkes güzeli Raşa" (bukuroshja çerkeze Rasha) përpara se të riemërohej në Mahfiruze.

## Referime 
* 
* 
* 

## Shënimet 
## Referime
İlayda Alişan

**İlayda Alişan** (lindi më 26 shkurt 1996) është një aktore turke.

## Jeta dhe karriera
Alişan lindi më 26 shkurt 1996 në Stamboll. Ajo është diplomuar në shkollën e mesme Behçet Kemal Çağlar.

Interesi i saj për aktrimin filloi që në moshë të re dhe ajo bëri debutimin e saj televiziv në vitin 2011 me një rol në serinë televizive *Bir Çocuk Sevdim*. Ajo vazhdoi karrierën e saj me role të përsëritura në seriale si p.sh *Rüya*, *Bana Sevmeyi Anlat*, *Gönül Hırsızı*, *Benim Adım Gültepe* dhe *Serçe Sarayı*. Në vitin 2017, Alişan u përfshi në serialin televiziv *Çukur*, duke luajtur së bashku me Aras Bulut İynemli dhe Dilan Çiçek Deniz. Në vitin 2019, ajo iu bashkua kastit *Şampiyon*.

Midis 2019 dhe 2020, ajo pati një rol të përsëritur në serialin origjinal të Netflix *Hakan: Muhafız*. Më pas ajo u shfaq në serialin origjinal Gain *Terapist* më 2021. Në vitin 2021, Alişan luajti në serialin *Mahsumiyet* dhe përshkruante personazhin e Elës, në shfaqje luajtën Hülya Avşar, Mehmet Aslantuğ dhe Deniz Çakır si personazh kryesor. Ajo u shfaq edhe si e ftuar në *Kırmızı Oda* me Erdem Şanlı.

Në vitin 2022, ajo luajti në serialin komedi romantike *Seversin* së bashku me Burak Yörük. Në vitin 2023, ajo luajti në *İyi Adamın 10 Günü*, një përshtatje Netflix i një romani me të njëjtin titull. Në të njëjtin vit, ajo filloi të luante në serialin televiziv *Ateş Kuşları*.

## Filmografia
## Referime
Sutjeska

**Sutjeska** është një një lumë me gjatësi 35 km në Bosnjë dhe Hercegovinën lindore. Ai është degë e lumit Drina, me të cilin takohet në jug të Foçës .

## Gjeografia 
Lumi Sutjeska mund të konsiderohet si pellgu kryesor lumor i vendosur kryesisht brenda vetë Parkut Kombëtar të Sutjeskës. Sutjeska ndan malin Zelengora nga malet Maglić, Volujak dhe Bioç dhe ka gdhendur kanionin mbresëlënës  thellë, dhe lugina Tjentište përmes mesit të parkut.  

## Degët 
djathtas|parapamje| Lugina e lumit Hrčavka, degë e Sutjeskës brenda Parkut Kombëtar Sutjeska
Degët e Sutjeskës janë:

* Degët e majta janë përroi i Klobuçaricës, përroi i Jabuçnicës dhe lumi Hrčavka;
* Degët e djathta janë Përroi Suški (i quajtur edhe Lumi Suha ose Përroi Sušica), Përroi i Prijevorit dhe Përroi i Peruçicës .

## Ekologjia dhe ihtiofauna 
Duke kaluar kryesisht nëpër parkun kombëtar i cili kërkon nivel të lartë mbrojtjeje, lumi Sutjeska është i pasur me salmonide, kryesisht troftë të murrme, dhe ofron terrene për peshkim me miza . Në rrjedhën e poshtme të tij lumi është gjithashtu vend i rëndësishëm për vezët për huçen të cilat hyjnë në lumë gjatë sezonit të vezëve nga lumi Drina.

## Rëndësia historike 
Lumi i Sutjeskës është i famshëm për faktin se ka qenë vendi i Betejës së Sutjeskës në Luftën e Dytë Botërore .

## Shih edhe 
* Lumi Tara
* Lumi i Pivës
* Lumi i Drinës
* Lumi i Neretvës

## Lidhjet e jashtme 
* Faqja zyrtare e internetit 
* Parku Kombëtar Sutjeska - Uebfaqja zyrtare e turizmit të BH 

## Referime
Hildegard Björck

djathtas|parapamje|325x325px| Hildegard Björck në një foto të realizuar gjatë kohës së saj si studente
**Thora Maria Fredrika Hildegard Björck** (1 maj 1847 - 7 prill 1920) ishte gruaja e parë suedeze e cila përfundoi një gradë akademike .    Ajo sot konsiderohet si një femër pioniere akademike në Suedi.  Ajo diplomoi në shkollën fillore Nya në Stokholm në qershor 1872 dhe vitin e ardhshëm hyri në Universitetin Uppsala  Pasi të dy burrat vdiqën nga pleqëria, Björck punoi si kujdestare private për një numër individësh në Francë dhe Angli.  Njëra prej tyre, Julia Ewelöf, u bë shoqe e ngushtë dhe ato jetuan së bashku në Lozanë në të njëjtën banesë deri në vdekjen e Björck më 7 prill 1920.  

Hiri i Björck iu dha të afërmve të saj në Suedi në vitin 1928 dhe ajo u varros në varrin e familjes Björck në varrezat Skogskyrkogården në Stokholm pranë vëllait të saj Rudolf.  

## Referencat 
*
Fusha e Gackës

**Fusha e Gackës** është një fushë karstike në kuadër të komunës Gackës në Bosnje dhe Hercegovinë, që përfshin 57–60&nbsp;km 2, duke qenë rreth. 24&nbsp;km në gjatësi dhe rreth. 3,6&nbsp;km gjerësi, në drejtimin veriperëndim-juglindje. Ndodhet midis maleve Bjelashnica dhe Lebrshnik në lartësinë 930 deri në 1000 m. Lumenjtë nëntokësorë të Graçanicës dhe Mushnicës përshkojnë fushën. Vendbanimi më i madh është Gacko. Pranë fushës janë malet dhe streha e Çemernos (me pellgun ujëmbledhës të detit), burimi i Trebishnjicës, Liqeni i Klinjes dhe Parku Kombëtar Sutjeska. Fusha karakterizohet me një bujqësi dhe blegtori të zhvilluar .

## Shih edhe 
* Hercegovina

## Referime 
* 
* Safet HadžiMuhamedović (2018) *Waiting for Elijah: Time and Encounter in a Bosnian Landscape*. New York and Oxford: Berghahn Books.
Ellen Fries

**Ellen Fries** (23 shtator 1855 – 31 mars 1900) ishte një feministe dhe shkrimtare suedeze. Ajo u bë gruaja e parë me Ph.D. në Suedi më 1883.  Ajo ishte e përfshirë edhe në themelimin e disa organizatave të grave.

## Biografia 
Ajo u lind në 1855 në Rödslegård në Törnsfall, Qarku Kalmar, nga koloneli Patrik Constantin Fries dhe Beata Maria Borgström.  Ajo studioi në Åhlinska flickskolan dhe u diplomua me një diplomë profesionale nga Wallinska skolan në Stokholm më 19 maj 1874. Ajo studioi gjuhë dhe art duke udhëtuar në Paris dhe Leipzig dhe ishte mësuese e gjuhës në Wallinska skolan në 1875-1877. Universitetet në Suedi ishin hapur për të dy gjinitë në 1870. Fries u regjistrua si studente në Universitetin Uppsala më 12 tetor 1877. Ajo studioi histori, gjuhë nordike dhe shkenca politike dhe iu dha bursa Kraemerska stipendiet. Ajo u bë gruaja e parë me Ph.D. në Suedi më 31 maj 1883. Ajo ishte mësuese e historisë në Wallinska skolan në Stokholm 1884–1886 dhe në shkollën  Åhlinska flickskolan nga 1885; në 1890, ajo u bë drejtoresha e saj. 

Në 1884, ajo ishte një nga gjashtë që thirrën takimin e parë të lëvizjes feministe Shoqata Fredrika Bremer ; ajo inicioi themelimin e Këshillit Kombëtar të Grave Suedeze (  ) në 1896, dhe një nga pesë bashkëthemeluesit e shoqërisë Nya Idun . 

Nga viti 1881, ajo ishte aktive në gazetën feministe të Sophie Adlersparre, *Tidskrift për hemmet*, kryesisht duke kontribuar me biografitë e grave, dhe ajo ishte gjithashtu redaktore e përbashkët e gazetës në 1883-1885. Ajo kontribuoi me artikuj si profesioniste e pavarur në gazeta të ndryshme, të tilla si *Dagny* 1886–1895, *Framåt* 1886, *Verdandi* 1888, *Hemåt* 1892, *Nya Idun* 1891–1892, *Stockholms Dagblad* 1884–1885, si dhe fjalorin *norvegjez* 1884–1885, si dhe *18 bokdis* 1885, si dhe 1885. 

Në 1886 dhe 1899-1900, ajo dha leksione për shekujt 17 dhe 18 në Pedagogiska lärokursen në Stokholm.

Fries vdiq në Stokholm në vitin 1900.

## Punimet 
* , 2 vol. (1890–1891)
*  (1893)
* . (1896–)
*  (part 1, 1895)

Pjesa e dytë u botua pas vdekjes së saj nga babai i saj:

*  (part 2, 1900)
*  (1920)
* "", *Dagny* no. 2 (1892)
* "", *Dagny* no. 8 (1892)
* "" *Dagny*, no. 6 (1893)
* "" *Dagny* no. 4–5 (1895)
*  (travelogue, 1885)

## Referime
Hadije Pirana - Gjinali

__NOINDEX__

Me prejardhje nga qyteti i bukur e historik i Prizrenit, u linde nga nje familje zejtaresh. Qysh ne vegjeli ajo ishte shume kurioze per boten dhe pere gjithqka qe e rrethonte. Pas perfundimit te shkollimit fillore ajo u regjistua ne shkollen e posa hapur te muzikes ne Prizren. Per shkak te rrethanave kohore, nga pushtimi i okupatorit serb nuk kishe mjaftueshem pedagog te gjuhes amtare dhe ishte e detyruar te shkollimin e saj ta vazhdoj ne gjuhen serbe, edhe pse ne shtepin e saj flisnin ne gjuhen Turke. Deshira e saj ishte te arsimohej i dha vullnet qe ti tejkaloj sfidat qe i dilnin gjate rrugetimit te saj, e qe nuk ishin asnjehere aspak te lehta.

Gjate vazhdimit te shkollimit te saj ajo paragjikohej shume per drejtimin te cilin e kishte perzgjedhur. Bashke moshataret e perqeshnin madje edhe e ngacmonin sepse nuk kishin pare qe nje vajze te kishte violine ne dore, ku per vendasit e saj ishte diqka e pakuptueshme. Mirepo Hadija ishe nje vajze e vendosur dhe nuk ua vinte veshin, madje ajo punoj akoma me shume te i tregonte te gjitheve se ajo mund te i'a dilte dhe te arrije synimin e saj. Inspirimin e gjente tek dashuria per muziken dhe entuziazmi per instrumentet e tjera, mirepo nga te gjitha ne zemren e saj kishte zene vend Piano.

Pasi perfundoj studimet ne Shkollen e Larte te Muzikes ne Prishtine, ajo filloi punen si pedagoge ne Shkollen e ulet dhe te mesme te Muzikes po ashtu ne Prishtine. Shume nga nxenesit qe mesoi e ndoqen rrugetimin muzikore ku ata u bene te njohur si brenda ashtu edhe jashte vendit. 

Pas pensionimit ajo jeten e vazhdoi ne Londer, ku edhe pse ne moshe me te shtyer ajo nuk u ndal, ku vazhdoi te punoj si pedagoge e pianos me nxenesit nga komuniteti shqiptare atje, duke kultivuar dhe rrenjosur dashurin per muziken por edhe artin ne pergjithesi.

## Shikoni dhe 
## Referime
Sevdije Boshnjaku Zajmi

__NOINDEX__

**Sevdije Boshnjaku Zajmi** ishte nje gjuhetare dhe nje nder poetet e para ne Kosove. Pas vetes ka lene nje doreshkrim me poezi. Sevdija i krey te gjitha klasat. Pastaj vazhdoi studimet ne Beograd ku i perfundoi me sukses. Kur u kthye punoj nje kohe si mesuese ne Vushtrri. Ajo arriti te behej nje profesore e letersise e cila i nxiste nxenesit te mesonin. Pas marteses jetoi ne Prizeren, ku e kaloi pjesen me te madhe te jetes.

Poezite filloi ti botonte neper revistat e kohes si * Zeri i Rinise * , * Bota e Re *,, si dhe ishte pjese e antologjise se titulluar * Femrat shkruajne *. Ishte nje ndere poetet e para ne Kosove, ku filloi te shkruaj qysh kur ishte studente ne Beograd. Poezija e saj me e njohur u be * Leter nga Mergimi*. 

Pas vdekjes e la doreshkrimin me poezi qe pritet te botohet.Drenusha  wrote:Sevdije Boshnjaku - Zajmi

(1943-1992)

Letër prej mërgimi

E dashura Dritë. Jam shum larg prej jush

Mû si n`shkreti, në një vend të lanun tretë,

Ku njerzit s`na duen, si t`ishim kurkush,

Dhe i gjalli vllaznisht nuk na përshëndetë.

Këtu bari vrik thahet, lulja mbetet e shkretë,

Bylbyli struket posa drita del.

Për ne ditë të bardha veç atje kanë mbetë

Dhe malli për ju zemrat na i vjelë.

Jo, këndej s`fryen flladi i pranverës

Si në vendin tonë  Kosovën e gjanë 

Që përgëdhel si nana fëmin n`prag t`derës,

Kur vajit ia nisë edhe ngishëm qanë.

Çdo gjá para nesh ësht memece e s`na fletë,

Sikurse edhe kjo letër që sod po ta shkruej

Me fjalë t`ambla, dije, askush s`na pret,

Pse jém mërgimtarë- në vendin e huej!

## Shikoni dhe 
## Lidhjet e jashtme 
## Referime
Gese Wechel

**Gese Wechel** (lindur në Hamburg, vdiq në Lübeck 1645), ishte drejtoreshë menaxhuese e Postës Suedeze, *Postverket,* nga 1637 deri në 1642. Ajo ishte drejtoresha e dytë e Postës Suedeze dhe drejtuesja e parë femër e postës në Suedi, e titulluar *Sveriges rikes postmästarinna* (Postare e Mbretërisë Suedeze).
## Jeta 
Gese Wechel fillimisht ishte një shërbëtore shtëpiake në shtëpinë e të dërguarit suedez në Hamburg të Gjermanisë. Në vitet 1630, ajo u martua me Anders Wechel, një gjerman në shërbimin suedez i cili menaxhonte zyrën postare suedeze në Hamburg. Në vitin 1636, u themelua Zyra e Postës Suedeze dhe ajo vazhdoi me burrin e saj në Suedi, ku ai mori postin si drejtor i parë menaxhues i postës. Anders Wechel ishte në gjendje të keqe shëndetësore dhe në të vërtetë ajo u detyrua të menaxhonte punën e tij si drejtor.

Në vitin 1637, ajo u bë e ve dhe vazhdoi të drejtonte zyrën postare, dhe më 25 tetor 1638 ajo u konfirmua zyrtarisht në pozicionin e saj si drejtore me pranimin se ajo kishte funksionuar tashmë si e tillë për dy vjet. Ajo punoi së bashku me Steen von Steenhausen, i cili kujdesej për çështjet juridike të zyrës dhe të gjitha urdhrat duhej të nënshkruheshin nga ata bashkërisht.

Në 1642, Wechel u pushua nga posti i saj në lidhje me gjininë e saj. Ajo u zhvendos në Lübeck, ku vdiq. Gese Wechel ishte shembulli i parë i postistëve femra në Suedi që morën përsipër profesionin e tyre nga bashkëshortët e tyre të ndjerë: nga viti 1637 deri në 1722, tetë përqind (ose 40) e drejtuesve të postës në Suedi ishin femra dhe Margareta Beijer kishte të njëjtin pozicion si Wechel në 1669-1673. Gratë u përjashtuan nga shërbimi në rregulloren e re të 1722-tës, dhe u lejuan përsëri në 1863.

## Shiko gjithashtu 
* Alexandrine von Taxis
* Dorothea Krag

## Referencat 
* Ingemar Lundkvist, Cirkeln är sluten for brevet, Under Strecket, SvD, 16 maj 2007.
* Forssell, Nils: Svenska Postverkets Historia, Stokholm, 1936.
* Mansdominans dhe Förändring: om ledningsgrupper och styrelser : betänkande Av Sverige Utredningen om kvinnor på ledande poster në näringslivet, Stokholm, 2003
Hatmone Haradinaj-Demiri

**Hatmone Haradinaj-Demiri** (e lindur më 1960, në Gllogjan të Komunës së Deçanit) njihet për shkak të veprimtarisë së saj politike për çka edhe u arrestua në mars të vitit 1982. 

## Shkollimi 
Shkollën fillore e përfundoi në fshatin Irzniq. Diplomoi në vitin 1987 në degën Gjuhë dhe Letërsi Shqipe në Fakultetin Filologjik. 

Gjatë viteve të 90-ta, ajo ishte e angazhuar në Forumin e Grave të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ndërsa në vitin 2000 filloi punën si mësuese e gjuhës dhe letërsisë shqipe. 

Aktualisht ligjëron në Shkollën e Mesme të Shkencave Sociale Ahmet Gashi në Prishtinë.

## Aktivizmi në vitin 1981 
Bashkë me nxënës të tjerë nuk mund të qëndronin të heshtur ndaj ngjarjeve të asaj kohe dhe me vetiniciativë shkruanin parulla ("Kosova Republikë"), lëshonin e dëgjonin këngë patriotike. Më pas, më 11 mars ndodhi diçka e papritur për ta.  Forcat hynë në konvikte dhe u zhvillua një demonstratë me gaz lotsjellës. Ishte ky moment që i bashkoi shumë njerëz për të njëjtat arsye. 

## Referime
Betty Pettersson

**Betty Maria Carolina Pettersson** (Visby, 14 shtator 1838-7 shkurt Stokholm 1885), ishte një mësuese suedeze. Ajo u bë studentja e parë zyrtare në universitet në Suedi në 1871. Ajo ishte gjithashtu studentja e parë femër e Universitetit Uppsala, gruaja e parë në Suedi që kishte mbaruar një universitet dhe gruaja e parë që ka qenë mësuese në një gjimnaz.

## Jeta 
Betty Pettersson lindi nga prodhuesi i shalave Olof Pettersson dhe Magdalena Sofia Carolina Kullberg në Visby. Ajo nuk ka lindur në një familje të pasur; megjithatë, kur u zbulua se ishte një studente e talentuar, asaj iu dha mundësia të studionte në një shkollë private vajzash në Visby, ku normalisht pranoheshin vetëm nxënës nga familje të pasura. Si e rritur, ajo punoi si guvernate për disa familje të ndryshme fisnike që nga vitet 1850 e tutje.

Me një reformë në 1870, grave iu dha e drejta për të studiuar në universitete. Pettersson u pranua si studente në të njëjtin vit, megjithëse ajo nuk filloi studimet e saj në përpjekjen e parë. Ajo u diplomua nga *Nya elementarskolan* në Stokholm më 16 maj 1871 si e para në seksin e saj që e bëri këtë. Duke qenë se kjo ishte një shkollë për meshkuj dhe nuk kishte ende gjimnaz (shkollë) për gratë (Wallinska skolan ishte shkolla e parë e vajzave që iu dha e drejta për të administruar Studentexamen në 1874), ajo u detyrua të studionte privatisht, si një u quajt privatist, dhe më pas u diplomua në Nya elemantarskolan. Përsëri si pioniere, ajo u pranua në universitetin Uppsala më 27 shkurt 1872. Më në fund, ajo u bë historike pas diplomimit të saj më 28 janar 1875. Ajo u prit me një mospëlqim të madh nga shumë shokë studentë.

Pas diplomimit, ajo punoi si mësuese në një gjimnaz (shkollë) për djem, *Ladugårdslands lägre elementarläroverk*, nga 1877 deri në 1884. Ajo ishte sërish pioniere si mësuesja e parë femër në një gjimnaz (shkollë) . Si person, ajo përshkruhej si e përgjegjshme, e njohur në mesin e studentëve të saj dhe një edukatore e aftë. Si mësuese, ajo u përshkrua: “Kësaj thirrjeje i dha gjithë shpirtin; për më tepër, ajo kishte aftësinë, në një shkallë shumë të lartë, të fitonte besimin dhe dashurinë e nxënësve të saj dhe përmes kësaj ajo ndikoi në sjelljen e tyre në jo më pak diplomë; klasa e saj ishte gjithmonë e dukshme për rendin dhe sjelljen e saj të mirë." 

## Shiko gjithashtu 
* Aurora Liljenroth, femra e parë në Suedi që ka mbaruar një gjimnaz (shkollë) në 1788.

## Referencat 
* Österberg, Carin et al., *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare* (Gratë suedeze: paraardhësit, pasardhësit) Lund: Signum 1990.
* Betty MC Pettersson, urn:sbl:7224, Svenskt biografiskt leksikon (art nga Britta Lövgren), hämtad 2015-06-16.
Elsa Andersson

**Elsa Teresia Andersson** (27 prill 1897 në Strövelstorp, Suedi – 22 janar 1922) ishte aviatorja e parë femër e Suedisë dhe parashutiste.

Ajo ishte vajza e një fermeri të varfër në Strövelstorp në fshatin Skanian . Nëna e saj vdiq kur ajo ishte gjashtë vjeç. Vëllai i saj i madh la familjen dhe kërkoi një jetë të re në Amerikë.

Duke treguar gjithmonë vendosmëri dhe ambicie, ajo donte të bëhej më shumë se vetëm gruaja e një fermeri dhe kështu, në moshën 21-vjeçare, në vitin 1920, mësoi të fluturonte, duke u bërë gruaja e parë pilote e Suedisë. Diploma e saj ishte “nr.203”. E pa kënaqur me kaq, ajo shkoi në Gjermani për të mësuar kërcimin me parashutë.

Në vitin 1922, Andersson u vra në kërcimin e saj të tretë në Askersund, Suedi. Mijëra spektatorë po mblidheshin poshtë në akullin e liqenit të ngrirë Alsen . Ajo kishte vështirësi të lëshonte parashutën e saj, e cila më në fund u shpalos vetëm në një distancë të vogël nga majat e pemëve dhe ajo u përplas fuqishëm në tokë.

Në vitin 1926, Klubi Suedez Aero ngriti një obelisk tre metra të lartë si një memorial në vendin ku ajo u gjet e vdekur.

## Roman dhe film 
* Në vitin 1996, romancieri suedez Jacques Werup përshtati jetën e saj në romanin e tij *Den ofullbordade himlen* ("Qielli i papërsosur").
* Në vitin 2001 romani ishte baza për filmin e Jan Troell *Så vit som en snö* (apo *E* *bardhë si bora* )   në të cilën Andersson u luajt nga aktorja Amanda Ooms . Filmit iu dha çmimi i kritikës suedeze për filmin më të mirë suedez të vitit. Filmi e përshkruante atë si të kishte lidhje me të dy gjinitë, por nuk është e qartë se sa saktë pasqyronte kjo jetën reale të Andersson.
* Werup, Jacques: *Den ofullbordade himlen* . [Stokholm] : Bonnier, 1996. -  (botimi suedez).

## Shënime 
## Lexime tjera 
* Elsa Andersson at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

## Linqe te jashtme 
Media related to Elsa Andersson at Wikimedia Commons
Johanna Hedén

'''*Johanna* Maria Hedén'*, i linduri *Bowall* (21 korrik 1837 - dhjetor 1912) ishte një mami suedeze, Feldsher (ose kirurg berber ), farmaci dhe berber . Ajo është (feldsherja) e parë e njohur e licencuar në Suedi dhe si e tillë kirurgeja e parë e njohur e arsimuar dhe e trajnuar në Suedi.
## Jeta 
Johanna Hedén lindi në një familje të varfër. Nëna e saj vdiq në lindje për shkak të një mamie të paaftë. Babai i saj e mohoi shkollimin e saj për shkak të gjinisë së saj dhe i dha asaj një pozicion si shtëpiake në Stokholm. Megjithatë, punëdhënësi i saj e bindi vëllain e saj që ta lejonte të studionte.

Hedén mori licencën e saj si mami në 1858, pas së cilës ajo u trajnua edhe si farmaciste. Në atë kohë, feldsher dhe berber ishte titulli për një kirurg që kryente operacione më pak të komplikuara kirurgjikale. Johanna Hedén bëri betimin e saj dhe mori provimin e saj si kirurge berbere dhe feldsher në *Sundhetskollegium* më 7 gusht 1863,  duke e bërë atë zyrtarisht kirurgun e parë femër të trajnuar në Suedi, duke i dhënë asaj lejen për të qenë aktive profesionale në këtë fushë. Vetë ajo ka komentuar zyrtarisht për këtë: "Unë e dhashë provimin tim si feldsher për pakënaqësinë e madhe të kolegëve të mi meshkuj, dhe më pas ushtrova në komplekset industriale dhe shpesh ndihmoja në lëndime". 

Në 1867, Hedén u bë mësues në institucionin e obstetrikës në Gothenburg. Johanna Hedén themeloi *Göteborgs Barnmorskesällskap* (Shoqata e Mamive të Goteborgut) në 1885, e cila ishte sindikata e parë për gratë në vendin e saj; *Svenska Barnmorskeförbundet* (Shoqata Suedeze e Mamive) në 1886, dhe gazeta *Jordemodern* për mamitë në 1888.

Hedén ishte i martuar dhe kishte një vajzë e cila, megjithatë, vdiq në moshën një vjeçare në 1877.

## Trashëgimia 
Një rrugë në Goteborg u emërua pas vdekjes se Johanna Hedén.

Ekziston një statujë e Johanna Hedén nga Inga-Louise Lindgren përpara spitalit Östra në Goteborg.

## Referencat 
## Burimet 
* Johanna Maria Bowall dhe Wilhelmina Stålberg: *Anteckningar om svenska qvinnor* (1864)
* Idun 1895. Biografia e Johanna Hedén
* Pia Höjeberg: *Jordemor'' (2011)

## Leximi më tej 
* Johanna Hedén at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon
Louise Hammarström

parapamje|Louise Hammarström
**Louise (Lovisa) Katarina Hammarström** (25 maj 1849  &#x2013; 5 nëntor 1917),  ishte një kimiste suedeze. Ajo ishte e para kimiste femër suedeze e trajnuar dhe e arsimuar zyrtarisht. 

Louise Hammarström ishte vajza e një famullitari. E mbetur jetime në moshë të re, ajo është rritur në një fabrikë hekuri në Dalarna, në Suedinë qendrore, ku është interesuar për substancat kimike. Ajo ishte studente në Konstfack, studioi kiminë me mësime private dhe në 1875 u punësua në laboratorin e inxhinierit Werner Cronquist në Stokholm, ku ishte aktive si asistente në 1876-1881.  Më pas ajo ishte aktive si kimiste minerale në fabrikat e hekurit të Bångbro (1881–87), Fagersta (1887–91) dhe Schisshyttan (1891–93). Në 1893, ajo hapi laboratorin e saj, në të cilin u fokusua kryesisht në minerale dhe studime gjeologjike.

### Burimet
Ingrid Gärde Widemar

parapamje| Ingrid Gärde Widemar
**Ingrid Gärde Widemar** (1912–2009) ishte një avokate dhe politikane suedeze ( Partia Popullore Liberale (Suedi) ). Ajo ishte gjyqtarja e parë femër e Gjykatës së Lartë në Suedi.

## Biografia 
Gärde lindi më 24 mars 1912.  Babai i saj ishte Natanael Gärde, një gjykatës dhe politikan.  Ajo vdiq më 2 janar 2009. 

## Shënime 
## Referime 
Tvåkammarriksdagen 1867–1970, grupi 1 (Almqvist & Wiksell International 1988)

## Lexime tjera 
* Ingrid Gärde Widemar at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon
Esma Mulla

parapamje|Esma Mulla ilustruar nga Erion Kllokoqi|309x309px
**Esma Mulla** (22 shtator, 1952 - 29 qershor, 2022) ishte balerinë e gjeneratës së parë të balerinave të Kosovës, të cilat ndoqën ëndërrat e tyre dhe ndërtuan themelet e Baletit Kombëtar të Kosovës. Në këtë rrugëtim, ato thyen të gjitha paragjykimet e përballuara dhe gjallëruan shpirtin e skenës.

## Jeta 
Me një dashuri për baletin që nga fëmijëria, ajo përfundoi shkollën e baletit në Shkup, ku u kualifikua me brezin e artë gjinor. Aseti i saj performativ i mundësoi një fuqizim të përgjithshëm të vrullit teatror. Pasi që Esma e kishte kuptuar fuqinë e baletit që herët, ajo përdori gjuhën e trupit dhe vallëzimit për të shprehur gëzimin, dashurinë e hidhërimin, e shoqëruar me muzikë pa pasur nevojë të përdorte fjalë. Vetëm dashuria për baletin ishte mjaftueshëm për ta shtyrë përpara. Ca fjalë që gjithmonë ia thoshte vetes ishin "Esma, ti ke të drejtë, prandaj mos u tërhiq", duke simbolizuar kështu karakterin e saj të fortë edhe në vështirësi.

## Karriera 
Ajo ishte fabulë jetike për disa role në shfaqje si: "Legjenda mbi ngadhënjimin", "Vallja pranverore", "Kënga e Rexhës", "Romeo dhe Xhulieta", "Besa", "E bukura More", "Fyelltari", "Balloja e Kadetëve", "Don Kishoti", "Era dhe Kolona" e shumë të tjera.

Një ndër këshillat e Esmës për të gjithë ata që nuk dorëzohen ishte: "Kurrë mos hezitoni t'i arrini synimet tuaja. Nëse doni, mund të arrini çdo gjë."

## Referime
Bakmuti

parapamje|350px|Bahmut
**Bakmut** ose **Bahmut** (ukrainisht dhe rusisht: Бахмут *Bakhmut*), midis 1924 dhe 2016 **Artemivsk** (ukrainisht: Артемівськ) ose *Artiomovsk* (rusisht: Артёмовск), është një qytet në Oblastin Doneck, Ukrainë dhe qendra administrative e rrethit Bakmut.

Popullsia e saj ishte 71,094 banorë më 1 janar 2022 dhe vetëm 12,000 banorë më 10 dhjetor 2022 për shkak të ikjes së banorëve të shkaktuar nga bombardimet rusë.

Bakmuti është themeluar teknikisht në shekullin e XVI si një zonë apo barrierë e vogël kufitare në kufirin jugor të shtetit Rus. Popullsia e këtij qyteti u rrit në fillimin e shekullit të XVIII, dhe ka shërbyer si qytet i Sllavo-Serbisë (1753-1764) që ishte një koloni ne Perandorinë Ruse e themeluar nga emigrantët nga Ballkani, kryesisht nga serbët.
## Shih edhe 
* Beteja e Bakhmutit
* Pushtimi rus i Ukrainës në 2022
Ku ta gjej daullen gjyshi?!

**Ku ta gjej daullen gjyshi?!** vjersha dhe përralla për fëmijë me autor Tasim Gjokutaj. Botuar në Tiranë në vitin 1995 nga Shtëpia Botuese Toena. Libri ka 32 faqe.
Lirika e dasmës tradicionale gjirokastrite

**Lirika e dasmës tradicionale gjirokastrite** libër me autor Tasim Gjokutaj. Botuar në Tiranë në vitin 1996 nga Shtëpia Botuese Toena. Libri ka 235 faqe.
Sihana Jakupi

**Sihana Jakupi** është një instrumetaliste shqiptare e borisë nga Shkupi, Maqedonia e Veriut, e cila ka qenë pjesë e Operës dhe Baletit Nacional të Maqedonisë deri në vitin 2018.
Sihana vazhdimisht ka marrë pjesë në koncerte të ndryshme muzikore, përveç të cilave edhe në koncerte të tjera artistike, duke përfshirë *"Vera e Shkupit 2022"* dhe *"Festivali Ndërkombëtar Folklorik të Këngëve dhe Valleve Popullore “Dr. Vladimir Polezhinoski ”"*.

## Referime
Air Prishtina

**Air Prishtina** është një kompani ajrore me seli në Prishtinë, Kosovë . Ajo fluturon nga Prishtina në pjesë të tjera të botës kryesisht në Evropë . Linja ajrore është themeluar në vitin 1981 nga Bexhet Sallahu në Zvicër . Drejtoresha aktuale e kompanisë është vajza e Sallahut, Leyla Ibrahimi-Salahi. 

## Shih edhe 
* Lista e linjave ajrore të Kosovës

## Lidhjet e jashtme 
* Faqja zyrtare e internetit 

## Referime
Sadije Aliti

**Sadije Aliti** është poete e njohur shqiptare. Ka diplomuar në Universitetin e Shkupit, profesoreshë e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe, ku edhe ka magjsitruar në shkencat e letërsisë. Sadije Aliti më shumë se tre dekada në opinionin e gjërë është e njohur si gazetare, profesoreshë dhe mësimdhënëse e gjuhës shqipe, humaniste dhe aktiviste e sektorit qytetar sidomos në aspektin e fushëveprimit të të drejtave të grave, poete me 18 tituj të botuar. 

## Botime
1. “Koha Blu”, Shtëpia Botuese “Konica 95”, Tetovë, 1996;

2. “Dasmë zanash”, Shtëpia Botuese “Toena”, Tiranë, 2000;

3. “Vallëzim parajse”, Shtëpia Botuese “Arbëria Dizajn”, Tetovë, 2002;

4. “Fjalë të heshtura”, Shtëpia Botuese “Tringa Dizajn”, Tetovë, 2006;

5. “Valixhe kujtimesh”, Shtëpia Botuese “Tringa Dizajn”, Tetovë, 2008;

6. “Shkëndija është një dhe mbi të gjitha”, Sh.Sinani, Monografi,

7. “A do t’më falësh nënë”, Shtëpia Botuese “Tringa Dizajn”, Tetovë, 2012;

8. “Sporti na bashkoi”, monografi, bashkautor me Sh. Sinani, Tetovë 2012;

9. “Dritë dashurie”-“ Lumina iubirii”, vëllim poetik, përkthim në gjuhën rumune,

10. “E nesërmja“ Shtëpia Botuese “Feniks”, Preshevë, 2014;

11. “Kurorë dashurie”-“ВЕНЕЦ НА ЉУБОВТА”, përkthim në gjuhën maqedone, Shtëpia

12. “Romaca dashurie”-“Liebesromanzen”- “Romances d‘amour”, përkthim në gjuhën gjermane dhe franceze, Shtëpia Botuese “Albas” Tetovë-Tiranë, 2015;

13. “Të jesh i pari”, Sadije Aliti, Shaban Sinani, Monografi, Shtëpia Botuese “Arbëria”, Tetovë, 2016,

14. “Stinë dashurie”- “Doba ljubezni”, përkthim në gjuhën sllovene, Shtëpia Botuese “ “, Tetovë, 2017

15. “Mbretëri dashurie”- “Regno d’amore”, përkthim në gjuhën italiane, Tetovë, 2018

16. “Ylbere dashurie”-“Regnbåges kärlek”, përkthim në gjuhën suedeze, Tetovë, 2019

17. “Dashuri ëme”- „ANYASZERETET”-„IUBIRE DE MAMĂ”- Përkthim në gjuihën rumune dhe hungareze, poezi, Shtëpia Botuese, Prishtinë, 2019,

18.”Dashuri shtegtare”, poezi, Shtëpia Botuese, Prishtinë, 2019,
Lilly Engström

**Lilly Engström** (1843–1921) ishte një aktiviste suedeze për të drejtat e grave dhe Bordi arsimor .  Në vitin 1890, ajo u bë anëtarja e parë femër e një Bordi arsimor në Suedi, pas një reforme një vit më parë, në të cilën gratë u lejuan të shërbenin në bordet qeveritare.

## **Jeta** 
Engström u diplomua nga Högre lärarinneseminariet në 1864 dhe ishte mësues në Statens normalskola för flickor në 1864–1907. Ajo ishte anëtare e bordit të Fredrika-Bremer-Förbundet në 1884-1920, e Svenska lärarinnors pensionsförening (fondi i pensionit për mësueset femra) në 1873-1920, e angazhuar në lëvizjen e të drejtës së votës së grave dhe e konsideruar si një *pioniere* e *sällskapet* (Shoqëria Pedagogjike). Engström ishte një anëtare e shoqatës së grave Nya Idun, e themeluar në 1885, dhe ishte një nga anëtarët e parë të komitetit të saj.  

Në 1889, një reformë ligjore lejoi që gratë të bëheshin nëpunëse civile dhe vitin e ardhshëm, Engström u bë nëpunësja e parë civile femër në Suedi kur ajo u bë anëtare e bordit arsimor të shkollës shtetërore të famullisë Hedvig Eleonora në Stokholm.

## Referime 
* Engström, Karolina Augusta (Lilly) dhe Nordisk familjebok (suplement andra upplagans, 1923)
* Engström, släkter, urn:sbl:16166, Svenskt biografiskt leksikon (art nga BENGT HILDEBRAND.), hämtad 2015-05-04.
Pasquale Scutari

**Pasquale Scutari (Shkodra ose Shkodrani)** është gjuhëtar dhe albanolog italian . 

## Biografia 
Scutari lindi në Arbëreshe San Costantino Albanese në Provincën e Potenzës, në Italinë jugore në vitin 1952. Ai u diplomua në "Istituto Magistrale di Lagonegro" dhe më vonë u regjistrua në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Barit në vitin 1976. 

Si një person shumë i dhënë pas gjuhës arbëreshe, ai ka marrë pjesë në shumë manastirë dhe seminare, midis të tjerave "La diversità linguistica, patrimonio kulturore della Basilicata" (Diversiteti gjuhësor, trashëgimia kulturore e Basilicata), mbajtur në San Costantino Albanese në vitin 2004.

Ai mori titullin docent nga Universiteti i Bazilikatës në vitin 2003 me titullin "Operatore linguistico e Culturee di area arbëreshe" (Operator gjuhësor dhe kulturor në zonën arbëreshe). Scutari është bashkëpunëtor i së përditshmes *Bashkia* (Komuna), seksioni kulturor, botuar nga Bashkia S.Constantino Albanese.

Scutari është autor i shumë studimeve dhe monografive për të folmet shqipe të Italisë. 

## Publikimet 
* *Gli Arbëreshë e la «Rilindja».* *Kontribuoj në Risorgimento degli Intellettuali në San Costantino Albanese* (Arbëreshët dhe "Rilindja". Kontributi në bashkimin e intelektualëve shqiptarë të San Costantino Albanese), Consenza: Università della Calabria, Dipartimento di Linguistica, Sezione di Albanologia, 2010.  .
* *Dizionario arbëresh di San Costantino Albanese* (Fjalori arbëresh i San Costantino Albanese), Rende, 2010. OCLC 867173600.
* *Spigolature lessicali sulla parlata degli Arbëreshë di San Costantino Albanese* (Përmbledhje leksikore të arbëreshëve të folur në San Costantino Albanese), Sl: sn: 1991. OCLC 883711451.
* *Il lessico della parlata arbëreshe di San Costantino Albanese* (Fjalori i arbëreshëve të folur në San Costantino Albanese), Rende: 2002, seria: *Studi e testi di albanistica*, 11,  .
* *I nomi delle piante nella comunità albanese del Pollino Lucano* (Emrat e bimëve në komunitetin shqiptar të Pollino Lucano), Rende (CS): CELUC, 2005, seria: *Studi e testi di albanistica*, 15. ISBN&nbsp;9788874580354 .
* *Uno studio fonologico morfologico sulla parlata arbereshe di San Costantino Albanese* (Një studim mbi arbëreshen morfologjike fonologjike të folur në San Costantino Albanese),Cosenza: Benvenuto, 1997. OCLC 157053016.

## Shih edhe 
* Françesko Altimari
* Arbëreshët në Itali

## Referime
Taki Fiti

**Taki Fiti** është ekonomist dhe ish- ministër i Financave i Maqedonisë së Veriut .

## Biografia 
Taki Fiti lindi më 7 nëntor 1950  në Krushevë, Maqedonia e Veriut. Ai është arumun etnik.  Ai mori masterin në vitin 1980 dhe doktoraturën. në vitin 1983 në Fakultetin Ekonomik në Shkup . Nga viti 1996 - 1998 ka qenë Ministër i Financave i Maqedonisë së Veriut .    Aktualisht është udhëheqës i Qendrës për Hulumtime Strategjike, Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Maqedonisë (MANU). 

Fusha e interesave të tij shkencore përfshin ekonominë, rritjen dhe zhvillimin ekonomik, rregullimin shtetëror, rrjedhën ndërkombëtare të kapitalit dhe sipërmarrjen. Ai është autor dhe bashkautor i 19 librave, nga të cilët më të rëndësishëm janë: "Kompanitë transnacionale dhe eksporti i kapitalit", "Kapitalizmi modern", "Sipërmarrja dhe menaxhimi i sipërmarrjes", "Ekonomia - qasja mikroekonomike", dhe "Ekonomia - makroekonomike". qasje”. 

## Shih edhe 
* Universiteti Kirili dhe Metodi

## Referime
Isë Havolli

**Isë Havolli** apo **Isë Arif Havolli** (11 janar 1943 - 24 dhjetor 1998) lindi në fshatin Llapashticë e Epërme, Komuna e Podujevës. Ishte pjesëtar i UÇK-së. Presidenti Hashim Thaqi e dekoroi me Urdhrin "Hero i Kosovës".

## Jeta 
## Familja 
Isa pas vetes la një djalë dhe një vajzë të cilët jetojnë në Shkup.

## Aktivitetet në UÇK 
### Shkatërrimi i tankut serb 
Gjatë Betejës së Podujevës, në mëngjesin e hershëm të 24 dhjetorit të vitit 1998 forcat serbe ndërmorën ofensivë befasuese në drejtim të pozicioneve të UÇK-së, te Tabet e Llapashticës. Luftëtarët e UÇK-së ishin në pozicione. Edhe Isai ishte në pozicionin e tij në tabe. Me një arsenal të madh luftarak forcat armike mësynë pozicionet e UÇK-së, por hasën një rezistencë të madhe të luftëtarëve të lirisë. U zmbrapsën disa herë dhe pas një beteje të ashpër që u zhvillua atë ditë, pas përforcimeve të mëdha që ju erdhën forcave armike në teknikë dhe njerëz dhe pas humbjeve të mëdha të pësuara, ata prapë mësynë tabet dhe kur tanku i parë deshi të depërtoi në tabe, Isë Havolli me trimëri të pashoqe u hodh mbi tankun e armikut dhe ua futi granatën në tank. Tanku tjetër shtiu në drejtim të Isës, ku ai ra dëshmor. Aty u thye miti se ushtria serbe është e pathyeshme.

## Shiko edhe 
* Beteja e Podujevës
* Urdhri Hero i Kosovës
* Ushtria Çlirimtare e Kosovës

## Lidhje të jashtme 
Radio Kosova e Lirë - Isë Arif Havolli - https://www.radiokosovaelire.com/ise-arif-havolli-11-01-1943-24-12-1998/

## Referime
Ushtria Gjermane (1935–1945)

parapamje|227x227px|Etiketa e helmetës së përdorur nga ushtria gjermane në mesin e viteve 1940.
**Ushtria Gjermane** (gjermanisht: *Heer*) ishte përbërësi i forcave tokësore të Wehrmacht-it, Forcave të Armatosura të rregullta të Gjermanisë naziste, nga viti 1935 deri sa pushoi së ekzistuari në 1945 dhe më pas u shpërbë zyrtarisht në gusht 1946. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, gjithsej rreth 13.6 milionë ushtarë shërbyen në ushtrinë gjermane. Personeli i ushtrisë përbëhej nga vullnetarë dhe rekrutët.

Vetëm 17 muaj pasi Adolf Hitleri shpalli programin gjerman të riarmatimit në 1935, ushtria arriti qëllimin e saj të parashikuar prej 36 divizionesh. Në vjeshtën e vitit 1937 u formuan edhe 2 trupa të tjera. Në vitin 1938 u formuan 4 trupa shtesë me përfshirjen e 5 divizioneve të Ushtrisë Austriake pas *Anschluss* në mars. Gjatë periudhës së zgjerimit të saj nën Hitlerin, Ushtria Gjermane vazhdoi të zhvillonte konceptet e pionierëve gjatë Luftës së Parë Botërore, duke kombinuar asetet tokësore dhe ajrore në forcat e armatosura të kombinuara. E shoqëruar me metoda operacionale dhe taktike si rrethimet dhe "beteja e asgjësimit", ushtria gjermane arriti fitore të shpejta në dy vitet e para të Luftës së Dytë Botërore, një stil i ri lufte i përshkruar si *Blitzkrieg* (luftë rrufe) për shpejtësinë dhe fuqinë e tij shkatërruese.

## Shiko edhe 
* Wehrmacht

## Referime