Fabiola Gianotti

**Fabiola Gianotti** (e lindur më 29 tetor 1960) është një fizikane italiane e grimcave eksperimentale dhe gruaja e parë që ka qenë drejtoreshë e përgjithshme në CERN (Organizata Evropiane për Kërkime Bërthamore) në Zvicër .   Mandati i saj filloi në 1 janar 2016 dhe zgjati për një periudhë pesë vjeçare. Në Sesionin e tij të 195-të në 2019, Këshilli i CERN zgjodhi Gianotti për një mandat të dytë të paparë si Drejtore e Përgjithshme. Mandati i saj i dytë pesë-vjeçar filloi në 1 janar 2021 dhe vazhdon deri në 2025. Kjo është hera e parë në historinë e CERN që një Drejtore e Përgjithshme emërohet për një mandat të plotë të dytë. 

## Jeta dhe edukimi 
Që në moshë të vogël, Gianotti interesohej për natyrën dhe botën përreth saj.   

Gianotti gjeti pasionin e saj për kërkimin shkencor pasi lexoi një biografi për Marie Curie . Më parë, ajo kishte studiuar shkencat humane, duke u përqëndruar në muzikë dhe filozofi në Liceun klasik.   Gianotti mori një doktoraturë në fizikën e grimcave eksperimentale nga Universiteti i Milanos në 1989. 

## Jeta dhe karriera 
### Karriera akademike dhe profesionale 
Që nga viti 1996, Gianotti ka punuar në CERN, duke filluar me një bursë dhe duke vazhduar të bëhet një fizikane e kërkimit me kohë të plotë. Në vitin 2009 ajo u gradua në udhëheqëse të projektit dhe Zëdhënëse e Bashkëpunimit ATLAS . Ajo gjithashtu ka punuar në WA70, UA2 dhe Aleph eksperimentet në CERN, ku ajo ishte e përfshirë në zhvillimin detektor, zhvillimin e programeve dhe analizën e të dhënave. Në 2016 ajo u zgjodh të jetë drejtoresha e parë femër e CERN. Ajo që nga ajo kohë është riemëruar për një mandat të dytë, i cili do të përfundojë në 2025.  

Ajo ka qenë anëtare e disa komiteteve ndërkombëtare, të tilla si Këshilli Shkencor i CNRS  në Francë, Komiteti Këshillues i Fizikës i Fermilab në SHBA, Këshilli i Shoqërisë Fizike Evropiane, Këshilli Shkencor i Laboratorit DESY  në Gjermani, dhe Komiteti Këshillimor Shkencor i NIKHEF  në Hollandë. Ajo është anëtare e Bordit Këshillmor Shkencor  të Sekretarit të Përgjithshëm të KB. Ajo u zgjodh një Anëtare e Huaj e Shoqërisë Mbretërore (ForMemRS) në 2018. 

Gianotti është gjithashtu anëtare e Akademisë Italiane të Shkencave ( Accademia Nazionale dei Lincei ),  një anëtar i asociuar i huaj i Akademisë Kombëtare të Shkencave të SHBA dhe bashkëpunëtor i huaj i Akademisë Franceze të Shkencës Ajo u zgjodh gjithashtu një Anëtare e Shoqërisë Filozofike Amerikane në 2019.

### Zbulimi i Higgs boson 
Gjatë kohës së Gianotti si Zëdhënëse e ATLAS, eksperimenti ishte një nga dy të përfshirë në vëzhgimin e Higgs boson. Më 4 korrik 2012, Gianotti njoftoi zbulimin e grimcave. Deri në vëzhgim, Higgs boson ishte një pjesë thjesht teorike e Modelit Standard të fizikës së grimcave. Kuptimi i thellë i Gianotti për eksperimentin ATLAS dhe udhëheqja e saj, u njohën si faktorët kryesorë në zbulimin.  

### Publikimet 
Gianotti është autore ose bashkëautore e më shumë se 500 botimeve në revista shkencore të vlerësuara nga kolegët.  

Disa nga botimet e saj më të shquara përfshijnë "Vëzhgimi i një Grimce të Re në Kërkimin e Modelit Standard Higgs Boson me Detektorin ATLAS në LHC", ku CERN prezantoi vëzhgimin e Higgs boson,  "Kërkimet për supersimetri në  përplasësit me energji të lartë: e kaluara, e tashmja dhe e tashmja dhe e ardhmja ”në IOP Science, New Journal of Physics,  dhe“ Kalorimetria për fizikën e grimcave ”në APS Physics Journal. 

### Nderime dhe çmime 
Gianotti u përfshi në mesin e "Top 100 grave më frymëzuese" nga gazeta The Guardian në 2011,  renditet e 5-ta në Personalitetin e Vitit të revistës Time në 2012, ishte nënkampione për Personin e Vitit të revistës Time në të njëjtin vit,  u përfshi në mesin e "Top 100 grave më me ndikim" nga revista Forbes në 2013,  dhe u konsiderua në mesin e "Leaders Global Thinkers of 2013" nga revista Foreign Policy në 2013. 

Ajo ka marrë gradë doktorature nderi nga Universiteti i Uppsala,  Ecole polytechnique fédérale de Lausanne (EPFL),  University McGill,  Universiteti Oslo,  Universiteti i Edinburgut,  Universiteti i Napolit Federico II,  Universiteti i Çikagos,  Universiteti i Savojës,  dhe Instituti i Shkencave Weizmann . 

Që nga viti 2013, ajo është një profesore nderi në Universitetin e Edinburgut. 

* Në Dhjetor 2014, asaj iu dha Urdhri i Meritës së Republikës Italiane nga presidenti italian, Giorgio Napolitano . 
* Në Shtator 2013, asaj iu dha Çmimi Enrico Fermi i Shoqërisë Fizike Italiane . 
* Në nëntor 2013, asaj iu dha Medaljen e Nderit të Institutit Niels Bohr . 
* Në Dhjetor 2012, asaj iu dha Çmimi Përparime në Fizikën Themelore për rolin e saj udhëheqës në zbulimin e Higgs boson. 
* Në dhjetor 2012, asaj iu dha Medalja e Artë (e njohur si "Ambrogino d'oro", e emëruar pas shenjtit mbrojtës të Milanos, Saint Ambrose ) nga komuna e Milanos. 
* Në vitin 2018, ajo u rendit si një nga 100 Gratë e BBC-së. 
* Në Shkurt 2020, asaj iu dha Çmimin Bruno Pontecorvo (2019) 
* Në Shtator 2020, ajo u emërua një anëtare e zakonshme e Akademisë Papnore të Shkencave nga Papa Françesku . 

## Referime