Saga

**Sagat** janë tregime dhe histori në prozë, të kompozuara në Islandë dhe në një masë më të vogël gjetkë në Skandinavi.

Zhanri më i famshëm i sagës është *Íslendingasögur* (sagat në lidhje me islandezët), të cilat përfshijnë udhëtimet e vikingëve, migrimin në Islandë dhe grindjet midis familjeve islandeze. Megjithatë, tema e sagave është e larmishme, duke përfshirë legjendat skandinave parakrishtere; shenjtorë dhe peshkopë nga Skandinavia dhe gjetkë; mbretërit skandinav dhe politika bashkëkohore islandeze; dhe romancat kalorësiake ose të përkthyera nga gjuhët evropiane kontinentale ose të kompozuara në vend.

Sagat filluan në Mesjetë, por vazhduan të kompozoheshin në shekujt që pasuan. Ndërsa gjuha mbizotëruese e shkrimit të historisë në Evropën mesjetare ishte latinishtja, sagat u kompozuan në gjuhën popullore: nordishtja e vjetër dhe pasardhësit e saj të mëvonshëm, kryesisht islandishtja.

Ndërsa sagat shkruhen në prozë, ato ndajnë disa ngjashmëri me poezinë epike dhe shpesh përfshijnë strofa ose poezi të tëra në vargje aliterative të ngulitura në tekst.

## Etimologjia dhe kuptimi 
Kuptimi kryesor i fjalës *saga* (shumës *sǫgur*) janë 'çfarë thuhet, shprehje, rrëfim gojor, njoftim' dhe kuptimi i përdorur në këtë artikull: 'rrëfim (i strukturuar), histori (për dikë)'.

Fjala vazhdon të përdoret në këtë kuptim në gjuhët moderne skandinave: saga islandeze (shumës *sögur*), *søga* faroeze (shumës *søgur*), *soge* norvegjeze (shumës *soger*), *saga* daneze (shumës *sagaer*), dhe *saga* suedeze (shumës *sagor*). Zakonisht ka edhe kuptime më të gjera si 'histori', 'përrallë' dhe 'tregim'. Mund të përdoret gjithashtu për një zhanër romanesh që tregojnë histori që përfshijnë gjenerata të shumta, ose për t'iu referuar trillimeve fantazi të frymëzuara nga saga. *Folksaga* suedeze do të thotë përrallë ose përrallë popullore, ndërsa *konstsaga* është termi suedez për një përrallë nga një autor i njohur, si Hans Christian Andersen. Në historiografinë suedeze, termi *sagokung*, "mbret i sagës", synohet të jetë i paqartë, pasi përshkruan mbretërit gjysmë legjendar të Suedisë, të cilët njihen vetëm nga burime jo të besueshme.

## Zhanret 
[parapamje|[Snorri Sturluson, portret nga Christian Krohg: illustrim për *Heimskringla* 1899-Edition]]
Sagat nordike në përgjithësi klasifikohen si më poshtë.

### Sagat e mbretërve 
Sagat e mbretërve (*konungasögur*) janë nga jetët e mbretërve skandinavë. Ato u krijuan në shekujt XII-XIV. Një shembull i shquar është *Heimskringla*, ndoshta i përpiluar dhe kompozuar nga Snorri Sturluson. Këto saga citojnë shpesh vargje, pa ndryshim të rastit dhe lavdërojnë poezinë në formën e vargjeve skaldike.

### Sagat e islandezëve dhe tregime të shkurtra të islandezëve 
Sagat e islandezëve (*Íslendingasögur*) supozohet se (dhe ndonjëherë në fakt) janë histori ngjarjesh reale, të cilat zakonisht ndodhin nga vendbanimi i Islandës në vitet 870 deri në brezin ose dy pas konvertimi i Islandës në krishterim në vitin 1000. Ata shquhen për shfaqjen e shpeshtë të një stili realist. Duket se tregimet nga këto kohë u përcollën në formë gojore derisa përfundimisht u regjistruan me shkrim si *Íslendingasögur*, forma e të cilit u ndikua si nga këto tregime gojore, ashtu edhe nga modelet letrare si në nordishten e vjetër ashtu edhe në gjuhë të tjera. Vargu i cituar në sagat bashkëkohore është varg skaldik.

Sipas historianit Jón Viðar Sigurðsson, "Dijetarët në përgjithësi pajtohen se sagat bashkëkohore janë burime mjaft të besueshme, bazuar në kohën e shkurtër midis ngjarjeve dhe regjistrimit të sagave, normalisht njëzet deri në shtatëdhjetë vjet... Argumenti kryesor për këtë pikëpamje mbi besueshmëria e këtyre burimeve është se audienca do ta kishte vënë re nëse autorët e sagës do të shpifnin dhe nuk do ta portretizonin besnikërisht të kaluarën.”

### Saga legjendare 
Saga legjendare (*fornaldarsögur*) përziejnë historinë e largët, të vendosura në kontinent përpara vendbanimit të Islandës, me mitin ose legjendën. Qëllimi i tyre është zakonisht të ofrojnë një rrëfim dhe argëtim të gjallë. Ata shpesh e portretizojnë të kaluarën pagane të Skandinavisë si një histori krenare dhe heroike. Disa saga legjendare citojnë vargje - veçanërisht *Vǫlsunga saga* dhe *Heiðreks saga* - dhe kur e bëjnë atë është pa ndryshim vargu Eddaik.

Disa saga legjendare mbivendosen përgjithësisht me kategorinë tjetër, sagat kalorësiake.

## Referime