open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gjeografia e Gambisë

Ky është një artikull mbi **Gjeografinë e Gambies**.
Gambia ndodhet në Afrikën Perëndimore me dalje në Oqeanin Atlantik dhe në brendi të Senegalit.

Sipërfaqja e përgjithshme e Gambies është 11,300 km2 (pakëz më e madhe se Kosova), nga e cila 1,300 km2 janë ujë. Gambia shtrihet rreth koordinatave gjeografike .

Gambia ka një bregdet një 80 km të gjatë dhe vijë kufitare 740 km, që e ndanë atë nga Senegali.

Klima e Gambies është e njëjtë me vendet ekuatoriale, e nxehtë, me sezonin e reshjeve nga qershori deri në nëntor dhe sezonin e thatësisë nga nëntori deri në maj.

Relievi i Gambies është terren me rrafshnalta që vërshohen lehtë nga lumi Gambia, përanash rrafshnaltave gjenden disa male. Pika më e ultë e relievit është 0 m, përgjatë Oqeanit Atlantik, ndërsa më e larta ka lartësi mbidetare prej 53 metrave.

Si pasuritë natyrore të Gambies, sipas CIA-Factboock llogariten të jenë peshkimi. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 25% e sipërfaqes së vendit.

## Shiko edhe
* Gambia
* Gjeografia e Beninit
* Gjeografia e Burkina Fasosë
* Gjeografia e Bregut të Fildishtë
* Gjeografia e Ganës
* Gjeografia e Guinejës
* Gjeografia e Guinejës Ekuatoriale
* Gjeografia e Guinejës Bizare
* Gjeografia e Liberisë
* Gjeografia e Kepit të Gjelbër
* Gjeografia e Malit
* Gjeografia e Mauritanisë
* Gjeografia e Nigerisë
* Gjeografia e Nigerit
* Gjeografia e Senegalit
* Gjeografia e Siera Leonës
* Gjeografia e Togosë
* Afrika Perëndimore

## Referenca
Gjeografia e Ganës

**Gjeografia e Ganës**

Gana ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në gjirin e Guinesë, në mes të Bregut Fildishtë dhe Togosë. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Ganës është 239.460 km2 (8 herë e diçka ma e madhe se Shqipëria) prej së cilës 8.520 km2 janë ujë. Gana shtrihet rreth koordinatave gjeografike  8 00 **V**, 2 00 **P**.   

Gana ka një vijë bregdetare 539 km të gjatë dhe vijë kufitare 2.094 km që e ndanë atë nga : Burkina Faso 549 km, Bregu i Fildishtë 668 km dhe Toga 877 km

Klima në Gana është ekuatoriale e nxehtë, përgjatë bregdetit në pjesën juglindore e thatë, në jugperëndim shumë e nxehtë dhe në veri e thatë dhe e shumë e nxehtë.

Relievi i Ganës është kryesisht terren rrafshnaltë i ultë i cili shpërndahet në jug të pjesës qendrore. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 880 metrave në malin "Afadjato" (ang.: Mount Afadjato).

Si pasurit natyrore të Ganës sipas CIA-Factboock llogariten të jenë :  Ari *(Au)*, Pyjet (druri), Diamante industriale, Boksiti, Mangani *(Mn)*, Peshkimi, Kauçuku dhe Prurja e ujit. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 3,1 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Guinejës Ekuatoriale

**Gjeografia e Guinejës Ekuatoriale**

Guineja Ekuatoriale ndodhet në Afrikën qendrore me dalje në oqeanin Atlantik, në mes të Kamerunit e Gabonisë. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Guinesë Ekuatoriale është 28.051 km2 (pakëz ma e vogël se Shqipëria) dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 2 00 **V**, 10 00 **L**.  

Guineja Ekuatoriale ka një vijë bregdetare 296 km të gjatë dhe vijë kufitare 539 km që e ndanë atë nga : Kameruni 189 km dhe Gaboni 350 km.  

Klima në Guinen Ekuatoriale është ekuatoriale dhe gjatë tërë vitit mbanë nxehtësi me lagështi.  

Relievi i Guinesë Ekuatoriale është kryesisht terren bregdetar i rrafshët që në brendi formon shkëmbinj ndërsa në ishuj është terren i krijuar nga vullkanet. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 3.008 metrave në vendin e quajtur "Piko Bazile" (ang.: *Pico Basile*).

Si pasurit natyrore të Guinesë Ekuatoriale sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Nafta, Vajguri, Pyjet (druri), rezerva të vogla të pa eksploruara të arit *(Au)*, Mangani *(Mn)*, Urani *(U)*, Titani *(Ti)* dhe Hekuri *(Fe)*. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 4,63 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Eritresë

Eritrea ndodhet në Afrikë  me dalje në detin e Kuq dhe gjendet në mes të Xhibutit e Sudanit. Sipas ndarjes rajonale të OKB-së Eritrea plasohet në rajonin Afrikës veriore ndërsa disa organizata tjera e plasojë në rajonin e Afrikës lindore varësisht nga veprimtaria e tyre.

Sipërfaqja e përgjithshme e Eritresë është 121,320 km2 ( 4 herë e diçka ma e madhe se Shqipëria) dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 15 00 **V**, 39 00 **L**.   

Eritrea ka një vijë bregdetare të përgjithshme 2,234km dhe vijë kufitare tokësore 1,626 km dhe e ndanë atë nga : Xhibuti 109 km, Etiopia 912 km, Sudani 605 km

Klima e Eritresë është e nxehtë, përgjatë bregdetit të detit Kuq e djerrët, në pjesë malore në brendi e lagësht (rreth 61cm reshje shiu ), në pjesët tjera malore dhe rrafshnalta është klimë gjysmë shkretinore me reshje shiu të ashpra gjatë sezonit qershor-shtator e sidomos në pjesën shkretinore përgjatë bregdetit.

Relievi e Eritresë në përgjithësi dominohet nga vargmalet që zgjerohen nga pjesa veri-jugore e Etiopisë. Në pjesën lindore përshkohet nga fushat shkretinore deri në bregdet dhe pjesa veriperëndimor ka një teren shkëmborë të cilat kalojnë në rrafshnalta të parregullta në pjesën jug-perëndimore. Pika më e ultë e relievit është -75 m në afërsi të Kulul-it në luginën e quajtur "Denakil" dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 3,018 metrave në vendin e quajtur "Soira", në jug-lindje të kryeqytetit Asmara. 

Si pasurit natyrore të Eritresë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Ari *(Au)*, Karbonate Kaliumi, Zinku *(Zn)*, Bakri *(Cu)*, Kripa, me gjasë duhet të ketë rezerva Nafte e Gazi natyrorë si dhe Peshkimi. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 4.95% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Kamerunit

**Gjeografia e Kamerunit**

Kameruni ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në oqeanin Atlantik në mes të Guinesë Ekuatoriale dhe Nigerit.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Kamerunit është 475.440 km2 (rreth 16 herë më e madhe se Shqipëria), nga e cila 6.000 km2 janë ujë. Kameruni shtrihet rreth koordinatave gjeografike 6 00 **V**, 12 00 **L**.  

Kameruni ka një bregdet të gjatë 402 km në gjirin e Biafra-së dhe vijë kufitare 4.591 km që e ndanë atë nga : Republika Qendrore Afrikane 797 km, Çadi 1.094 km, Republika e Kongos 523 km, Guineja Ekuatoriale 189 km, Gabonia 298 km, Nigeria 1.690 km.  

Klima e Kamerunit varet shumë nga relievi përgjatë bregdetit është tropike ndërsa në veri sundon një klimë e thatë shkretëtire.

Relievi e Kamerunit është me terrene të shumëllojshme, me rrafshnalta bregdetare në jugperëndim e të shpërndara në pjesën qendrore ndërsa pjesa perëndimore e relievit është teren malorë dhe me fusha në veri. Pika më e ultë e relievit është 0 m përgjatë bregdetit  dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 4.095 metrave në vendin e quajtur "Fako" në malin Kamerun (ang. : Mount Cameroon), në përmendim të kryeqytetit, përgjatë vijës bregdetare.

Si pasurit natyrore të Kamerunit sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Vajguri, Boksiti, Hekuri *(Fe)*, Pyjet (druri) dhe Prurja e ujit. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku  12,81 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Kenisë

Kenia ndodhet në Afrikën lindore me dalje në oqeanin Indian, në mes të Somalisë dhe Tanzanisë. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Kenisë është 582.650 km2 (22 herë e diçka me e madhe se Maqedonia) prej së cilës 13.400 km2 janë ujë.  Kenia shtrihet rreth koordinatave gjeografike 1 00 ‘‘‘V’’’, 38 00 ‘‘‘L’’’.  

Kenia ka një vijë bregdetare 536 km të gjatë dhe vijë kufitare 3.477 km që e ndanë atë nga : Etiopia 861 km, Somalia 682 km, Sudani 232 km, Tanzania 769 km dhe Uganda 933 km.  

Klima në Keni është e ndryshueshme nga tropikale në bregdet gjerë në shkretinore në brendi të vendit.   

Relievi i Kenisë përbëhet nga tereni me lugina të cilat në pjesën qendrore përfundojnë me malet e larta e të mëdha të ndara nga fusha e madhe e Rift-it, ku fillojnë fushat pjellore.  Pika më e ultë e relievit 0 m përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e larta lartësi mbidetare prej 5.199 metrave në malet e Kenisë (ang. : Mount Kenya), në pjesënqendre të vendit, në veri-lindje të kryeqytetit.  

Si pasuritë natyrore të Kenisë, sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Ari *(Au)*, Guri gëlqerorë, pluhur Natriumi, Kripa, Kauçuk (goma), Flurosfate, , Gjuetia dhe Prurja e ujit.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 8,08 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Guinejës

**Gjeografia e Guinejës**

Guineja ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në oqeanin Atlantik, në mes të Guinesë Bizare e Siera Leonës. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Guinesë është 245.857 km2 (22 herë e diçka ma e madhe se Kosova) dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 11 00 **V**, 10 00 **P**.  

Guineja ka një vijë bregdetare  320 km të gjatë dhe vijë kufitare 3.399 km që e ndanë atë nga : Bregu i Fildishtë 610 km, Guineja Bizare 386 km, Liberia 563 km, Mali 858 km, Senegali 330 km dhe Siera Leone 652 km.  

Klima në Guine në përgjithësi është e nxehtë dhe lagësht. Sezoni i reshjeve fillon në korrik dhe përfundon në nëntor ndërsa sezoni i thatësisë mbanë nga dhjetori deri në maj.  

Relievi i Guinesë në përgjithësi është teren i rrafshët bregdetar që në bredi të vendit merr formën e malore. Pika më e ultë e relievit 0m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1,752 metrave në majën e malit  "Nimba" (ang.: Mont Nimba), në jug, afër trekëndëshit kufitar Bregu i Fildishtë-Liberi-Guine.  

Si pasurit natyrore të Guinesë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë :   Boksiti, Hekuri *(Fe)*, Diamante, Ari *(Au)*, Urani *(U)*, Prurja e ujit dhe Peshkimi. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 3.63% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Guinejës Bizare

**Gjeografia e Guinejës Bizare**

Guineja Bizare ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në gjirin e Guinesë, në mes të Guinesë dhe Senegalit. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Guinesë Bizare është 36.120 km2 (pakë ma e madhe se Shqipëria) prej së cilës 8.120 km2 janë ujë.  Guineja Bizare shtrihet rreth koordinatave gjeografike 12 00 **V**, 15 00 **P**.  

Guineja Bizare ka një vijë bregdetare  350 km të gjatë dhe vijë kufitare 724 km që e ndanë atë nga : Guineja 386 km dhe Senegali 338 km.  

Klima në Guinenë Bizare është ekuatoriale dhe në përgjithësi e nxehtë dhe e thatë. Sezoni i reshjeve fillon në qershor dhe përfundon në nëntor ndërsa sezoni i thatësisë zgjatë nga dhjetori në maj.  

Relievi i Guinesë Bizare është kryesisht terren i rrafshet dhe i ulët dhe në lindje rrafshi i xhunglës (savana). Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 300 metrave diku në pjesën verilindore.  

Si pasurit natyrore të Guinesë Bizare sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Peshkimi, Pyjet (druri), Fosfate, Boksiti dhe rezerva të pa eksploruara Vajguri.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 10,67 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Lesotosë

**Gjeografia e Lesotosë**

Lesoto ndodhet në Afrikën jugore një enklavë në Afrikën e Jugut.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Lesotosë është 30,355 km2 (gati tri herë ma e madhe se Kosova) dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 29 30 ‘‘‘J’’’, 28 30 ‘‘‘L’’’.  

Lesoto është një "enklavë" gjeo-politike dhe vija kufitare me Afrikën e Jugut është 909 km i gjatë.  

Klima në Lesoto është e larmishme, në dimër e freskët gjerë në të ftoftë dhe e thatë ndërsa në verë e bujshme me reshje shiu.  

Relievi i Lesotosë është kryesisht terren me rrafshnalta e lugina por nuk mungojnë edhe malet e bjeshkët.  Pika më e ultë e relievit 1.400 m është në pikë-prerjen e lumenjve Portokalli dhe Makalengu (ang. : "Orange" dhe "Makhaleng") dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 3.482 metrave në Tabana Nëtlënjana (ang. :  Thabana Ntlenyana).  

Si pasurit natyrore të Lesotos sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Uji (për vaditje), Agrikultura dhe livadhet, disa Diamante dhe minerale tjera.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 10,87 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Liberisë

**Liberia** ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në pjesën veriore të oqeanit Atlantik, në mes të Bregut Fildishtë dhe Siera Leonës. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Liberisë është 111,370 km2 (4 herë e diçka ma e madhe se Maqedonia) prej së cilës 15,050 km2 janë ujë. Liberia shtrihet rreth koordinatave gjeografike  6 30 **V**, 9 30 **P**.   

Liberia ka një vijë bregdetare 579 km të gjatë dhe vijë kufitare 1,585 km që e ndanë atë nga : Guineja 563 km, Bregu i Fildishtë 716 km dhe Siera Leone 306 km

Klima në Liberi është ekuatoriale e nxehtë dhe e lagësht, e thatë në dimër me ditë të nxehta e net të freskëta deri të ftohta, ndërsa verës janë të dukshme reshjet e shpeshta të shiut.

Relievi i Liberisë në pjesën më të madhe është terren i rrafshët me ngritje valore dhe në verilindje ka rrafshnalta që në mënyrë valore formojnë disa male të ulëta. Pika më e ultë e relievit 0m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1,380 metrave në malin "Vuteve" (ang.:Mount Wuteve), në pjesen veriore të vendit.

Si pasurit natyrore të Liberisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Hekuri *(Fe)*, Pyjet (druri), Diamante, Ari *(Au)* dhe Prurja e ujit. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 3.95% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Libisë

**Gjeografia e Libisë**

Libia ndodhet në Afrikën veriore me dalje në detin Mesdhe dhe gjendet në me të Egjiptit e Tunizisë

Sipërfaqja e përgjithshme e Libisë është 1,759,540 km2 ( 125 herë ma e madhe se Malcia ), dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 25 00 **V**, 17 00 **L**.   

Libia ka një bregdet të gjatë 1,770km dhe vijë kufitare tokësore 4,348 km dhe e ndanë atë nga : Algjeria 982 km, Çadi 1,055 km, Egjipti 1,115 km, Nigeri 354 km, Sudani 383 km, Tunizia 459 km

Klima e Libisë është klimë mesdheu përgjatë bregdetit dhe shumë e nxehtë në pjesën shkretinore. 

Relievi i Libisë është io djerrët përbëhet nga fushat e gjëra shkretinore të cilat ngritën dhe ulen në forma valore. Pika më e ultë e relievit është -47 m në vendin e quajtur Sabkhat Guzauil (ang.:Sabkhat Ghuzayyil) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,267 metrave në endin e quajtur "Biku Biti" (ang.:Bikku Bitti), në jug, në kufi me Çadin. 

Si pasurit natyrore të Libisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Vajguri, Gazi natyrorë dhe Gipsi. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 1.03% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Madagaskarit

**Gjeografia e Madagaskarit**

Madagaskar ndodhet në Afrikën lindore, një ishull në 
oqeanin Indian, në lindje të Mozambikut. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Madagaskës është 587,040 km2 (20 herë e diçka ma e madhe se Shqipëria) prej së cilës 5,500 km2 janë ujë. Madagaska shtrihet rreth 
koordinatave gjeografike 20 00 ‘‘‘J’’’, 47 00 ‘‘‘L’’’. 

Madagaska ka një vijë bregdetare 4,828 km të gjatë dhe shtrihet si vendi i 
vetëm në tërë ishullin.

Klima në Madagaskë përgjatë bregdetit është tropikale ndërsa në brendi normalizohet 
e në jug është e thatë. 

Relievi i Madagaskës në pjesën qendrore është malorë zbresin në rrafshnalta deri në 
bregdet. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e 
larta në lartësi mbidetare prej 2,876 metrave në Maromokotro, ë pjesn më verioe të vendit.

Si pasurit natyrore të Madagaskës, sipas CIA-Factboock 
llogariten të jenë : Grafiti, Rërë Kromi *(Cr)* , Qymyri, Boksiti, Kripa, Kuarci, Rërë "tar",, Gaca të zjarrta, Peshkimi dhe Prurja e ujit . Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 5.07 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Kepit të Gjelbër

**Gjeografia e Kepit të Gjelbër** 

Kepi i Gjelbër ndodhet në Afrikën perëndimore, një grup ishujsh në Oqeanin Atlantik në perëndim të Senegalit.  Ky vend është një pikë strategjike ushtarake, tregtare e lakmueshme për shtete e fuqishme me interes në Afrikë e atlantikë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Kepit Gjelbër është 4.033 km2 (dy herë e ma shumë, ma e vogël se Kosova), dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 16 00 **V**, 24 00 **L**.  

Kepi i Gjelbër ka një Vijë bregdetare prej 965 km ndërsa kufi tokësorë me ndonjë vend tjetër nuk ka.  

Klima në ishujt e Kepit Gjelbër është e nxehtë, me verë të thatë.  Reshjet e shiut janë të pakta kohë pas kohe por shumë të parregullta.  

Relievi i ishujve të Kepit Gjelbër është  me një teren me lartësia të pjerrëta, me shkëmbinj gëlqerorë dhe vullkanik.  Pika më e ultë e relievit është përgjatë bregdetit të oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2.829 metrave në vullkanin e ishullit Fogo.  

Si pasurit natyrore të Kepit Gjelbër sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Kripa, Guri shkëmborë, Guri gëlqerorë, Karolina - një lloj toke e bardhë nga e cila përfitohet porcelani dhe Peshkimi.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 9,68 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Malavit

**Gjeografia e Malavit**

Malavi ndodhet në kontinentin Afrikanë, në lindje të Zambias.  
Sipas OKB-së ky vend hynë në rajonin e Afrikës lindore mirëpo  
disa organizate e institute e fusin në Afrikën jugore. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Malavit është 118,480 km2 (8 herë e diçka ma e madhe se Mali i Zi) prej së cilës 24,400 km2 janë ujë. Malavi shtrihet rreth  
koordinatave gjeografike 13 30 ‘‘‘J’’’, 34 00 ‘‘‘L’’’.   

Malavi nuk ka vijë bregdetare por ka dalje në liqenin Njaza ndërsa  
vija kufitare është 2,881 km e gjatë dhe e ndanë atë nga :  
Mozambiku 1,569 km, Tanzania 475 km dhe Zambia 837 km

Klima në Malavi është sub-tropikale. Sezoni i reshjeve fillon në nëntor dhe  
zgjatë gjerë në maj ku edhe fillon thatësia gjerë në fillimin e reshjeve në maj. 

Relievi i Malavit përbëhet nga rrafshnalta të ngushta e të përzgjatura që krijon  
bregore dhe male të rrumbullakëta dhe disa bjeshkë. Pika më e ultë e relievit 37 m është në pikë-prerjen e lumit Shire dhe kufirit me Mozambikun (ang.: Shire) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 3,002 metrave gjendet në bjeshkët Mlanje në majën Sapitva (ang.: Sapitwa (Mount Mlanje)), në pjesën jug-lindore të vendit, afër kufrit me Mozambikun.

Si pasurit natyrore të Malavit, sipas CIA-Factboock llogariten  
të jenë :  Guri gëlqerorë, Toka e punueshme, Prurja e ujit, rezerva të pa  
eksplouatuara Urani *(U)*, Qymyri dhe Boksiti. Si tokë e  
punueshme llogaritet të jetë diku 23.38 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Malit

**Gjeografia e Malit**

Mali ndodhet në Afrikën perëndimore, në jugperëndim të Algjerisë. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Malit është 1,240,000 km2 (Sa 15-të herë sipërfaqja e Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë edhe Malcisë bashkë) prej së cilës 20,000 km2 janë ujë. Mali shtrihet rreth koordinatave gjeografike   17 00 **V**, 4 00 **P**.   

Mali nuk ka bregdet, vija kufitare është 2,094 km e gjatë dhe e ndanë atë nga : Algjeria 1,376 km, Burkina Faso 1,000 km, Guineja 858 km, Bregu i Fildishtë 532 km, Mauritania 2,237 km, Nigeri 821 km dhe Senegali 419 km

Klima në Malë është gjysmë ekuatoriale deri shkretinore. Nga muaji shkurt deri në qershor mbanë mot i nxehtë dhe i thatë nga këtu fillojnë reshjet deri në nëntor ku fillon të mbajë mot i freskët dhe i thatë deri në shkurt.

Relievi i Malit është kryesisht terren i rrafshët me rrafshnalta përplot me zallë, xhungla gjendet në pjesën jugore ndërsa tereni shkëmborë mbulojnë pjesë verilindore. Pika më e ultë e relievit 23 m  është përgjatë lumit Senegal dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1,155 metrave në vendin e quajtur "Hombori Tondo" .

Si pasurit natyrore të Malit sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Ari *(Au)*, Fosfate, Kaoliniti (mineral i bardhë), Kripa, Guri gëlqerorë, Urani *(U)* dhe Prurja e ujit. këtu duhet pasur parasysh që rezerva Boksiti, Hekuri *(Fe)*, Mangani *(Mn)*, Kallai *(Sn)*, dhe Bakri *(Cu)* janë të njohura por nuk janë të eksploatuara. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 3.82% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Marokut

**Gjeografia e Marokut**

Maroku ndodhet në Afrikën veriore me dalje në oqeanin Atlantik e detin Mesdhe dhe gjendet në mes të Algjerisë e Saharës Perëndimore

Sipërfaqja e përgjithshme e Marokut është 446,550&nbsp;km2 ( 15 herë ma e madhe se Shqipëria )nga kjo sipërfaqe 250&nbsp;km2 janë ujë. Maroku shtrihet rreth koordinatave gjeografike 32 00 **V**, 5 00 **P**.

Maroku ka një bregdet të gjatë 1,835&nbsp;km dhe vijë kufitare tokësore 2,017.9&nbsp;km dhe e ndanë atë nga : Algjeria 1,559&nbsp;km, Sahara Oksidentale 443&nbsp;km, Spanja (Ceuta) 6.3&nbsp;km, Spanja (Melilla) 9.6&nbsp;km

Klima e Marokut është klimë Mesdheu përgjatë bregdetit dhe kalon në shkretinore në brendinë e thellë të vendit.

Relievi i Marokut përbëhet nga terreni malorë që kufizojnë rrafshnaltat e shumta në bregdet dhe brendi.  Pika më e ultë e relievit është -55 m në vendin e quajtur Sebkha Tah (ang.:Sebkha Tahl) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 4,165 metrave në majën "Jbel Toubkal" (ang.:Jbel Toubkal), në pjesën qendrore të vendit.

Si pasurit natyrore të Marokut sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Fosfate, Hekuri *(Fe)*, Mangani *(Mn)*, Plumbi *(Pb)*, Zinku *(Zn)*, Peshkimi dhe Kripa. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 19.61% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Mauritanisë

Mauritania ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në oqeanin Atlantik, në mes të Senegalit dhe Saharës Perëndimore. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Mauritanisë është 1,030,700 km2 (73 herë e diçka ma e madhe se Malcia) prej së cilës 300 km2 janë ujë. Mauritania shtrihet rreth koordinatave gjeografike   20 00 **V**, 12 00 **P**.   

Mauritania ka një vijë bregdetare  754 km të gjatë dhe vijë kufitare 5,074 km që e ndanë atë nga : Algjeria 463 km, Mali 2,237 km, Senegali 813 km dhe Sahara Perëndimore

Klima në Mauritani është klimë shkretëtire dhe gjithnjë e nxehtë, e thatë me temperatura konstante. 

Relievi i Mauritanisë është kryesisht jo pjellorë, terren i ultë i Saharës me disa shkëmbinjë në pjesën qendrore. Pika më e ultë e relievit -5m është në luginën "Sebkhet Tenxhamça" (ang.:Sebkhet Te-n-Dghamcha) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 915 metrave në majën "Kediet Ijill" (ang.:Kediet Ijill), afër pjesës qendrore.

Si pasurit natyrore të Mauritanisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Hekuri *(Fe)*, Gipsi, Bakri *(Cu)*, Fosfate, Diamante, Ari *(Au)*, Nafta dhe Peshkimi. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 0.48% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Komorosit

**Gjeografia e Komorosit**

Komorosi ndodhet në kontinentin Afrikanë, një grup ishujsh në veri të Kanalit Mozambiku, diku dy të tretat e largësisë në mes të veriut të Madakaskës dhe veriut të Mozambikut.  Sipas OKB-së këta ishuj hynë në rajonin e Afrikës lindore mirëpo disa organizate e institute e fusin në Afrikën jugore.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Ishujve Komoros është 2.170 km2 (Sa dy të dhetat e Kosovës) dhe shtrihen rreth koordinatave gjeografike 12 00 ‘‘‘J’’’, 44 15 ‘‘‘L’’’.  

Ishujt Komoros kanë një vijë bregdetare 340 km të gjatë.  

Klima në ishujt Komoros është klimë tropiku detare me sezonin e reshjeve të shiut nga muaji nëntor gjerë në maj.  

Relievi i ishujve Komoros është vullkanorë që larg nga brendia e thellë e ishujve zbutet pakë në male më të ulëta dhe rrafshnalta.  Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanit Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2.360 metrave në pikën Le Kartala (ang. : Le Kartala).  

pasurit natyrore të ishujve Komoros, sipas CIA-Factboock nuk ka, ndonjë burim nuk përmendet.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 35,87 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Mauritiusit

**Gjeografia e Mauritiusit**

**Ishulli Mauritius** ndodhet në kontinentin Afrikanë , në lindje të  
Madagaskës. Sipas OKB-së ky ishull hynë në rajonin e Afrikës  
lindore mirëpo disa organizate e institute e fusin në Afrikën  
jugore.

Sipërfaqja e përgjithshme e ishullit Mauritius është 2,040 km2 duke llogaritur Ishujt Agalega, Kargados Karajos Shoals-in  (ang.: Cargados Carajos Shoals (Saint Brandon) ) dhe Rodrigrezin (ang.:Rodrigues), prej së cilës sipërfaqe 10 km2 janë ujë. Ishuli Mauritius shtrihet rreth koordinatave gjeografike 20 17 ‘‘‘J’’’, 57 33 ‘‘‘L’’’.   

Ishulli Mauritius ka një vijë bregdetare 177 km dhe nuk ka ndonjë fqinjë për të ndarë kufirin tokësor.

Klima në Mauritius është tropikale e ndikuar nga fryma kalimtare juglindore. Sezoni i thatësi në dimër fillon në muajin maj dhe përfundon në nëntor nga ku fillojnë reshjet që zgjasin gjatë sezonit verorë deri në maj. 

Relievi i Mauritius-it rripi i ngushtë bregdetarë vazhdon në male të parregullta që e rrethojnë rrafshnaltën në pjesën qendrore. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 828 metrave në majën Piton (ang.: Mont Piton).

Si pasurit natyrore të Mauritius-it sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Toka e punueshme dhe Peshkimi. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 49.26 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Mozambikut

**Gjeografia e Mozambikut**

Mozambiku ndodhet në Afrikën lindore me dalje në kanalin e Mozambikut (oqeanin Indian), në mes të Afrikës së Jugut dhe Tanzanisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Mozambikut është 801.590 km2 (31 herë e diçka ma e madhe se Maqedonia) prej së cilës 17.500 km2 janë ujë.  Mozambiku shtrihet rreth koordinatave gjeografike 18 15 ‘‘‘J’’’, 35 00 ‘‘‘L’’’.  

Mozambiku ka një vijë bregdetare 2.470 km të gjatë dhe vijë kufitare 4.571 km që e ndanë atë nga : Malevia 1.569 km, Afrika e Jugut 491 km, Suazilandia 105 km, Tanzania 756 km, Zambia 419 km dhe Zimbabvea 1.231 km.  

Klima në Mozambik është tropikale gjerë më sub-tropikale.  

Relievi i Mozambikut në pjesën bregdetare është terren i ulët dhe i rrafshët, në pjesën qendrore paksa më i ngritur, në pjesën verilindore gjenden rrafshnaltat dhe në perëndim është kryesisht terren malorë.Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2.436 metrave në majën Binga (ang. : Monte Binga), në veriun e largët të vendit, afër kufirit me Tanzaninë.  

Si pasurit natyrore të Mozambikut sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Qymyri, Titani *(Ti)*, Gazi natyrorë, Prurja e ujit, Tantali dhe Grafiti.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 5,1 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Namibisë

**Gjeografia e Namibisë**

Namibia ndodhet në Afrikën jugore me dalje në Oqeanin Atlantik (pjesën jugore), në mes të Angolës dhe Afrikës së Jugut.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Namibisë është 825.418 km2 (28 herë e diçka ma e madhe se Shqipëria) dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 22 00 ‘‘‘J’’’, 15 00 ‘‘‘L’’’.  

Namibia ka një vijë bregdetare 1.572 km të gjatë dhe vijë kufitare 3.936 km që e ndanë atë nga : Angola 1.376 km, Botsuana 1.360 km, Afrika e Jugut 967 km dhe Zambia 233 km

Klima në Namibi është e lloj llojshme nga ajo shkretirore e nxehtë deri në pjesët ku mbanë lagshti.  

Relievi i Namibisë përbëhet kryesisht nga rrafshnaltat, përgjatë bregdetit gjendt shkretëtira e Namib dhe në lindje shkretëtia Kalahari.  Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2.606 metrave në Konigstein (ang.: Konigstein).  

Si pasurit natyrore të Namibisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Diamante, Bakri *(Cu)*, Urani *(U)*, Ari *(Au)*, Plumbi *(Pb)*, Kallai *(Sn)*, Litiumi *(Li)*, cadmium, zinc, Kripa, vanadiumi *(V)*, Gazi natyrorë, Prurja e ujit dhe Peshkimi, ku duhet pasur parasyshë që llogarite të ketë edhe rezerva Vajguri, Qymyri, dhe Hekuri *(Fe)*. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 0,99 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Nigerisë

**Gjeografia e Nigerisë**

Nigeria ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në gjirin e Guinesë (Oqeani Atlantik), në mes të Beninit dhe Kamerunit. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Nigerisë është 923,768 km2 (65 herë e diçka ma e madhe se Malcia) prej së cilës 13,000 km2 janë ujë. Nigeria shtrihet rreth koordinatave gjeografike 10 00 **V**, 8 00 **P**.   

Nigeria ka një vijë bregdetare 853 km të gjatë dhe vijë kufitare 4,047 km që e ndanë atë nga : Benini 773 km, Kameruni 1,690 km, Çadi 87 km dhe Nigeri 1,497 km

Klima në Nigeri është e ndryshueshme. Në pjesën jugore ekuatoriale në atë qendrore topike dhe klimë shkretëtire në veri.

Relievi i Nigerisë është terren i rrafshët që vije duke u shenduar në malorë në pjesën qendrore ndërsa në jug shkëmbor e në veri ka disa rrafshnalta. Pika më e ultë e relievit 0m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,419 metrave në malin "Çapal Vadi" (ang.:Chappal Waddi), në jug-lindje të kryeqytetit, në kufi me Kamerunin.

Si pasurit natyrore të Nigerisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Gazi natyrorë, Vajguri, Kallai *(Sn)*, Kolumbite, Hekuri *(Fe)*, Qymyrguri, Guri gëlqerorë, Plumbi *(Pb)*, Zinku *(Zn)* dhe Toka e punueshme. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 31.29% e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Republikës Demokratike të Kongos

Republika Demokratike e Kongos ndodhet në Afrikën qendrore me dalje në Oqeanin Atlantik, në verilindje të Angolës.   

Sipërfaqja e përgjithshme e Republikës Demokratike të Kongos është 2.345.410 km2 (215 herë e diçka ma e madhe se Kosova) prej së cilës 77.810 km2 janë ujë.  Republika Demokratike e Kongos shtrihet rreth koordinatave gjeografike 0 00 ‘‘‘V’’’, 25 00 ‘‘‘L’’’.  

Republika Demokratike e Kongos ka një vijë bregdetare 37 km të gjatë dhe vijë kufitare 10.730 km që e ndanë atë nga : Angola 2.511 km (nga e cila 225 km janë të kufirit të provincës së diskutueshme Cabinda), Burundi 233 km, Republika Qendrore Afrikane 1.577 km, Republika e Kongos 2.410 km, Ruanda 217 km, Sudani 628 km, Tanzania 459 km, Uganda 765 km dhe Zambia 1.930 km.  

Klima në Republikën Demokratike të Kongos është e shumë llojshme.  Përgjatë lumenjve afër vijës së ekuatorit është tropikale e nxehtë dhe e butë për nga reshjet.  Në malet jugore mbanë motë i ftohtë dhe në malet lindore i ftohtë dhe i lagështë. Në veri të ekuatorit sezoni i reshjeve fillon nga maji prill dhe vazhdon deri në tetor ndërsa sezoni i thatësisë nga dhjetori deri në shkurt. Në pjesën jugore të ekuatorit sezoni i rreshjeve fillon shumë më vonë diku në nëntor dhe zgjatë deri në shkurt ndërsa ai i thatësisë mbanë nga prilli deri në tetor.  

Relievi i Republikës Demokratike të Kongos përbëhet nga një rrafshënaltë e gjerë e hapur dhe tereni malorë në lindje. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 5.110 metrave në vendin e quajtur Pik Margarite në malet Ngaliem (ang. : Pic Marguerite on Mont Ngaliema (Mount Stanley)), në lindje të kryeqytetit, në kufi me Ugandën.  

Si pasurit natyrore të Republikës Demokratike të Kongos, sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Kobalti, Bakri *(Cu)*, Kadmiumi,  Vajguri, Diamante industriale dhe dekorimi, Ari *(Au)*, Argjendi  *(Ar)*, Zinku *(Zn)*, Mangani *(Mn)*, Kallai *(Sn)*, Germaniumi, Urani *(U)*, Radiumi, Boksiti, Hekuri *(Fe)*, Qymyri, Prurja e ujit dhe Pyjet (duri). Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 2,96 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Ruandës

Ruanda ndodhet në kontinentin Afrikanë, në lindje të Republikës Demokratike të Kongos. Sipas OKB-së ky vend hynë në rajonin e Afrikës lindore mirëpo disa organizate e institute e fusin në Afrikën qendrore.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Ruandës është 26.338 km2 (pak ma e vogël se Shqipëria)  prej së cilës 1.390 km2 janë ujë. Ruanda shtrihet rreth koordinatave gjeografike 2 00 ‘‘‘J’’’, 30 00 ‘‘‘L’’’.  

Ruanda nuk ka bregdet ndërsa vija kufitare e saj është 893 km e gjatë dhe e ndanë atë nga :  Burundi 290 km, Republika Demokratike e Kongos 217 km, Tanzania 217 km dhe Uganda 169 km.  

Klima në Ruandë është e shumëllojshme. Në këtë vend ka dy sezone të reshjeve të shiut nga muaji shkurt deri në prill dhe nga nëntori deri në janar, në pjesët malore është e butë dhe me gjasa reshje dëbore.  

Relievi i Ruandës përgjithësisht është moçalorë, me rrafshnalta dhe male.  Relievi anonë me malet nga perëndimi në lindje. Pika më e ultë e relievit 950 m është përgjatë lumit Rusizi dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 4.519 metrave tek gryka e vullkanin Karisimb (ang. : Volcan Karisimbi), në kufi me RD të Kongos.  

Si pasurit natyrore të Ruandës sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Ari *(Au)*, një lloj Kallaji, Tungsteni, Metani, Prurja e ujit dhe Toka e punueshme. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 40,54 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Republikës së Kongos

**Gjeografia e Republikës së Kongos**

**Republika e Kongos** ndodhet në kontinentin Afrikanë me dalje të ngushtë në Oqeanin Atlantik në mes të Angolës dhe Gabonisë. Sipas OKB-së ky vend hynë në rajonin e Afrikës qendrore mirëpo disa organizate e institute e fusin në Afrikën perëndimore.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Republikës së Kongos është 342.000 km2 (4 herë e diçka ma e madhe se Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Malcia bashkë ) prej së cilës 500 km2 janë ujë. Republika e Kongos shtrihet rreth koordinatave gjeografike 1 00 ‘‘‘J’’’, 15 00 **L**.  

Republika e Kongos ka një vijë bregdetare 169 km të gjatë dhe vijë kufitare 5.504 km që e ndanë atë nga : Angola 201 km, Kameruni 523 km, Republika e Afrikës Qendrore 467 km, Republika Demokratike e Kongos 2.410 km dhe Gabonia 1.903 km.  

Klima në Republikën e Kongos është tropikale. Sezoni i reshjeve gjatë marsit dei në korrik dhe sezoni i thatësisë me temperatura konstante të larta nga qershori deri në tetor. 

Relievi i Republikës së Kongos përbëhet kryesisht nga tereni i ulët në pjesën qendrore është terren i ngritur në rrafshnalta. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanini Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 903 metrave në malin Berongu (ang.:Mount Berongou ).

Si pasurit natyrore të Republikës së Kongos, sipas CIA-Factboock llogariten të jenë :  Vajguri, Pyjet (duri), Karbonate Kaliumi, Plumbi *(Pb)*, Zinku *(Zn)*, Urani *(U)*, Bakri *(Cu)*, Fosfate, Gazi natyrorë dhe Prurja e ujit. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 0,51 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Ishujve Sejelles

**Gjeografia e Ishujve Sejelles**

**Grupi i ishujve Sejelles** (ang. : Seychelles) ndodhet në Afrikën lindore, në oqeanin Indian, në verilindje të Madagaskës.  

Sipërfaqja e përgjithshme e ishujve Seychelles-it është 455 km2 (23 herë e diçka ma e vogël se Kosova) dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 4 35 ‘‘‘J’’’, 55 40 ‘‘‘L’’’.  

Ishujt Seychelles kanë një vijë bregdetare 491 km të gjatë dhe nuk kanë kufi që e ndanë me ndonjë vend tjetër.  

Klima në ishujt Seychelles është tropikale bregdetare e butë me dy sezone.  Sezonin e ftoftë që fillon në fund të muajit maj dhe vazhdon deri në shtatorë dhe sezonin e nxehtë përgjatë kohës së "monsunit" veri-perëndimor nga marsi deri në maj.  

Relievi i ishujve Seychelles-it teren shkëmborë prej graniti edhe një rrip i gushtë bregdetar pas së cilit ndodhen shkëmbinj e bjeshkë të pasura me qymyrgur.  Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanini Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 905 metrave në vendin e quajtur Morne Sejselois (ang. : Morne Seychellois).  

Si pasurit natyrore të  ishujve Seychelles-it sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Peshkimi, Kopra dhe një lloj druri i posaçëm .  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 2,22 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Senegalit

**Gjeografia e Senegalit**

Senegali ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në pjesën veriore të oqeanit Atlantik, në mes të Guinesë Bizare e Mauritanisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Senegalit është 196.190 km2 (18 herë e diçka ma e madhe se Kosova) prej së cilës 4.190 km2 janë ujë. Senegali shtrihet rreth koordinatave gjeografike 14 00 **V**, 14 00 **P**.  

Senegali ka një vijë bregdetare 531 km të gjatë dhe vijë kufitare 2.640 km që e ndanë atë nga : Gambia 740 km, Guineja 330 km, Guineja Bizare 338 km, Mali 419 km dhe Mauritania 813 km.  

Klima në Senegal është tropikale e nxehtë dhe e lagësht. Sezoni i reshjeve me një frymë të ashpër nga juglindja fillon në muajin maj dhe përfundon diku në nëntor ndërsa sezoni i thatësisë i dominuar nga nxehtësia dhe fryma e rreptë fillon në dhjetor dhe përfundon në prill.  

Relievi i Senegalit është kryesisht terren i ultë. Në pjesën juglindore me rrafshnalta e bregore.  Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 581 metrave në bregun "Nepen Dijaka" (ang. : Nepen Diakha).  

Si pasurit natyrore të Senegalit sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Peshkimi, Fosfate dhe Hekuri *(Fe)*.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 12,78 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Siera Leonës

**Gjeografia e Siera Leonës**

Siera Leone ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në pesën veriore të oqeanit Atlantik, në mes të Guinesë dhe Liberisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Siera Leones është 71.740 km2 (2 herë e gjysë ma e madhe se Shqipëria) prej së cilës 120 km2 janë ujë.  Siera Leone shtrihet rreth koordinatave gjeografike 8 30 **V**, 11 30 **P**.  

Siera Leone ka një vijë bregdetare 402 km të gjatë dhe vijë kufitare 958 km që e ndanë atë nga : Guineja 652 km dhe Liberia 306 km.  

Klima në Siera Leone është tropikale e nxehtë dhe e lagësht. Sezoni verorë i reshjeve nga muaji maji në dhjetor dhe ai dimërorë i thatësisë nga dhjetori në prill.  

Relievi i Siera Leones përgjatë rripit bregdetarë përshkohet nga moçalet e male me pyje dhe rrafshnalta. Pjesa lindore e relievit është teren malorë. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1.948 metrave në malin "Lona Mansa" (ang. : Loma Mansa (Bintimani)), në veri-lindje të kryeqytetit, në pjesën lindore të vendit.  

Si pasurit natyrore të Siera Leones sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Diamante, Titani *(Ti)*, Boksiti, minerale Hekuri *(Fe)*, Ari *(Au)* dhe gurë Kromi *(Cr)*. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 6,98 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Somalisë

Somalia ndodhet në Afrikën lindore me dalje në gjirin e Aden-ës (Oqeanin Atlantik), në lindje të Etiopisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Somalisë 637.657 km2 (22 herë e diçka ma e madhe se Shqipëria)prej së cilës 10.320 km2 janë ujë. Somalia shtrihet rreth koordinatave gjeografike 10 00 ‘‘‘V’’’, 49 00 ‘‘‘L’’’.  

Somalia ka një vijë bregdetare 3.025 km të gjatë dhe vijë kufitare 2.340 km që e ndanë atë nga : Xhibuti 58 km, Etiopia 1.600 km dhe Kenia 682 km.  

Klima në Somali kryesisht dominon klima shkretinore. Nga dhjetori deri në shkurt në pjesën verilindore "monsune", temperatura mesatare në veri dhe vapë e madhe në jug ndërsa nga maji deri në tetor në pjesën jugperëndimore manë "monsuni", në pjesën veriore vapë e madhe dhe në jug po ashtu vapë po më e butë me reshje shiu të parregullta dhe me lashti në mes të "mosumeve".  

Relievi i Somalisë kryesisht i ulët dhe i rrafshët që ngadal formojnë rrafshnaltën e gjerë që përmbyllet me malet në veri. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2.416 metrave në Shimbiris (ang. : Shimbiris), në pjesën veri-lindore të vendit.  

Si pasurit natyrore të Somalisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Urani *(U)* dhe rezerva të mëdha të pa eksploruar Hekuri *(Fe)*, Kallai *(Sn)*, Gipsi, Boksiti, Bakri *(Cu)*, Kripa, Gazi natyrorë dhe disa rezerva Nafte. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 1,67 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Esvatinit

**Gjeografia e Suazilandisë**

Suazilandia (ang.: Swaziland) ndodhet në Afrikën jugore, në mes të Mozambikut dhe Afrikës së Jugut. 

Sipërfaqja e përgjithshme e Suazilandës 17.363 km2 (pakë ma e madhe se Malcia) prej së cilës 160 km2 janë ujë. Suazilanda shtrihet rreth koordinatave gjeografike 26 30 ‘‘‘J’’’, 31 30 ‘‘‘L’’’.  

Suazilanda nuk ka bregdet ndëra vija kufitare është 535 km e gjatë dhe e ndanë atë nga : Mozambiku 105 km dhe Afrika e Jugut 430 km.  

Klima në Suazilandë ndryshon nga ajo tropikale në temperatura mesatare.  

Relievi i Suazilandës kryesisht malorë dhe shkëmborë me disa rrafshnalta mesatare. Pika më e ultë e relievit 21 m është përgjatë lumit Usuti i madh (ang. : Great Usutu) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1.862 metrave në Emlembe (ang. : Emlembe).  

Si pasurit natyrore të Suazilandës sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Asbesti, Qymyri, tokë qeramike, Kasitiriti, Prurja e ujit, Pyjet (druri), rezerva të vogla  Ari *(Au)* , rezerva Diamante, gur Kuarci dhe Taliumi.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 10,35 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Sudanit

**Gjeografia e Sudanit**

Sudani ndodhet në Afrikën veriore me dalje në detin e Kuq dhe gjendet në mes të Egjiptit e Eritresë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Sudanit është 2.505.810 km2 (97 herë ma e madhe se Maqedonia apo një çerek i ShBA-ve) nga kjo sipërfaqe 129.810 km2 janë ujë.  Sudani shtrihet rreth koordinatave gjeografike 15 00 **V**, 30 00 **L**.  

Sudani ka një vijë bregdetare të gjatë 853 km dhe vijë kufitare tokësore 7,687 km dhe e ndanë atë nga : Republika Qendrore Afrikane 1.165 km, Çadi 1.360 km, Republika Demokratike e Kongos 628 km, Egjipti 1.273 km, Eritrea 605 km, Etiopia 1.606 km, Kenia 232 km, Libia 383 km, Uganda 435 km.  

Klima e Sudanit është klimë e tropeve në jug, e djerrët shkretinore në në veri.  Sezoni i reshjeve varet nga regjioni (nga prilli deri në nëntor).  

Relievi i Sudanit në përgjithësi përbëhet nga terreni i rrafshët me disa male që ju përngjajnë më tepër ngritjeve të ulëta e që në jugun, veri-perëndimin e perëndimin e largët të vendit marrin formën e maleve të mirëfillta.  Pika më e ultë e relievit është përgjatë bregdetit të detit të Kuq dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 3.187 metrave në vendin e quajtur "Kinjeti" (ang. : Kinyetil), në jug, në kufi me Ugandën.  

Si pasurit natyrore të Sudanit sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Vajguri, rezerva të vogla Hekuri *(Fe)*, Bakri *(Cu)*, Kromi *(Cr)*, Zinku *(Zn)*, Mikaniti, Argjendi *(Ar)*, Ari *(Au)* dhe Prurja e ujit. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 6,83 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Tanzanisë

Tanzania ndodhet në Afrikën lindore me dalje në oqeanin Indian, në mes të Kenisë dhe mozambikut.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Tanzanisë 945.087 km2 (36 herë e diçka ma e madhe se Maqedonia) prej së cilës 59.050 km2 janë ujë.  Tanzania shtrihet rreth koordinatave gjeografike 6 00 ‘‘‘J’’’, 35 00 ‘‘‘L’’’.  

Tanzania ka një vijë bregdetare 1.424 km të gjatë dhe vijë kufitare 3.861 km që e ndanë atë nga : Burundi 451 km, Republika Demokratike e Kongos 459 km, Kenia 769 km, Malevia 475 km, Mozambiku 756 km, Ruanda  217 km, Uganda 396 km dhe Zambia 338 km.  

Klima në Tanzani është e ndryshueshme. tropikale përgjatë bregdetit dhe mesatare në malet e brendshme.  

Relievi i Tanzanisë është i ulët e i rrafshët përgjatë bregdetit që ngjitet në rrafshnaltë dhe përfundon me malet e bjeshkë në veri dhe jug.  Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanin Indian dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 5.895 metrave në majën Kilimanxharo (ang. : Kilimanjaro).  

Si pasurit natyrore të Tanzanisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Prurja e ujit, Kallai *(Sn)*, Fosfate, Hekuri *(Fe)*, Qymyri, Diamante, gur të çmuar, Ari *(Au)*, Gazi natyrorë, Nikeli *(Ni)*.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 4,52 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Nigerit

**Gjeografia e Nigerit**

Nigeri ndodhet në Afrikën perëndimore, në verilindje të Algjerisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Nigerit është 1.267.000 km2 (49 herë e diçka ma e madhe se Maqedonia) prej së cilës 300 km2 janë ujë. Nigeri shtrihet rreth koordinatave gjeografike 16 00 **V**, 8 00 **L**.  

Nigeri nuk ka bregdetë, vijë kufitare 5.697 km dhe e ndanë atë nga : Algjeria 956 km, Benini 266 km, Burkina Faso 628 km, Çadi 1.175 km, Libia 354 km, Mali 821 km dhe Nigeria 1.497 km

Klima në Nigerë është klimë shkretëtire.  Më së shpeshti mbanë mot i nxehtë dhe i thatë ndërsa në pjesën e largët jugore të vendit mbanë një mot i klimës ekuatoriale pakë më i freskët se në tërë vendin.  

Relievi i Nigerit është kryesisht terren me rrafshnalta zalli e shkretëtire.  Në pjesën jugore ka disa fusha dhe male të ulëta ndërsa në veri shkëmbinj.  Pika më e ultë e relievit 200 m është përgjatë lumit Niger dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2.022 metrave në malin "Bagzane" (ang. : Mont Bagzane), në qendër të vendit.  

Si pasurit natyrore të Nigerit sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Urani *(U)*, Qymyrguri, Hekuri *(Fe)*, Kallai *(Sn)*, Fosfate, Ari *(Au)* dhe Vajguri.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 3,54 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Togosë

**Gjeografia e Togosë**

Togo ndodhet në Afrikën perëndimore me dalje në gjirin e Beninit (Oqeani Atlantik), në mes të Beninit dhe Ganës.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Togos është 56.785 km2 (2 herë Shqipëria me Kosovën) prej së cilës 2.400 km2 janë ujë. Togo shtrihet rreth koordinatave gjeografike 8 00 **V**, 1 10 **L**.  

Togo ka një vijë bregdetare 56 km të gjatë dhe vijë kufitare 1.647 km që e ndanë atë nga : Benini 644 km, Burkina Faso 126 km dhe Gana 877 km.  

Klima në Togo është tropikale e nxehtë në jug e lagësht ndërsa në veri gjysmë shkretinore.  

Relievi i Togos në veri është terren i xhunglës, në pjesën qendrore shkëmborë dhe me rrafshnalta në pjesën jugore.  Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 986 metrave në malin "Agou" (ang. : Mont Agou).  

Si pasurit natyrore të Togos sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Fosfate, Guri gëlqerorë, Mermeri dhe Toka e punueshme. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 46,15 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Tunizisë

**Gjeografia e Tunizisë**

Tunizia ndodhet në Afrikës veriore  me dalje në detin Mesdhe në mes të Algjerisë dhe Libisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Tunizisë është 163.610 km2 (15 herë e diçka ma e madhe se Kosova), nga e cila 8.250 km2 janë ujë.  Tunizia shtrihet rreth koordinatave gjeografike 34 00 **V**, 9 00 **L**.  

Tunizia ka një bregdet të gjatë 1.148 km në Mesdhe dhe vijë kufitare 1.424 km që e ndanë atë nga : Algjeria 965 km dhe Libia 459 km.  

Klima e Tunizisë është klimë mesdhetare në veri me dimër të butë me reshje shiu e verë të thatë dhe në jug klimë shkretinore.  

Relievi e Tunizisë është terren malorë në veri, në pjesën qendrore male të zhveshura dhe në jug gjendet Sahara.  Pika më e ultë e relievit është -17 m në vendin e quajtur "Shat al Garsah" (ang. : Shatt al Gharsah) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1.544 metrave në vendin e quajtur "Jebel eh Kambi" (ang. : Jebel ech Chambi).  

Si pasurit natyrore të Tunizisë sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Vajguri, Fosfate, Hekuri *(Fe)*, Plumbi *(Pb)*, Zinku *(Zn)* dhe Kripa.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 17,86 % e sipërfaqes së vendit.
Gjeografia e Ugandës

**Gjeografia e Ugandës**

Uganda ndodhet në Afrikën lindore, në perëndim të Kenisë.  

Sipërfaqja e përgjithshme e Ugandës 236.040 km2 (21 herë e diçka ma e madhe se Kosova) prej së cilës 36.330 km2 janë ujë.  Uganda shtrihet rreth koordinatave gjeografike 1 00 ‘‘‘V’’’, 32 00 ‘‘‘P’’’.  

Uganda nuk ka bregdet  përpos daljeve në liqenet e shumta dhe në liqenin e madh Viktoria ndërsa vija kufitare prej 2.698 km e ndanë atë nga : Republika Demokratike e Kongos 765 km, Kenia 933 km, Ruanda 169 km, Sudani 435 km, Tanzania 396 km.  

Klima në Ugandë është tropikale dhe në përgjithësi mund të ndahet në dy sezone të reshjeve, atë nga dhjetori deri në shkurt dhe nga qershori deri në gusht. Në pjesën verilindore është një klimë gjysmë shkretinore.  

Relievi i Ugandës përbëhet kryesisht nga rrafshet e përmbyllura nga malet anash.  Pika më e ultë e relievit 621 m është në liqenin Albert dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 5.110 metrave te pika Margarita në malet Stanley (ang. : Margherita Peak on Mount Stanley ), në kufi me RD Kongos.  

Si pasurit natyrore të Ugandës sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Bakri *(Cu)*, Kobalti *(Co)*, Prurja e ujit, Guri gëlqerorë, Kripa dhe Toka e punueshme.  Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 25,88 % e sipërfaqes së vendit.