Lëvizja për pavarësinë islandeze

**Lëvizja për pavarësinë islandeze** (Islandisht: *Sjálfstæðisbarátta Íslendinga*) ishte përpjekja kolektive e bërë nga islandezët për të arritur vetëvendosjen dhe pavarësinë nga Mbretëria e Danimarkës përgjatë shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të.

Islanda mori një kushtetutë dhe një rregull të kufizuar të brendshëm në vitin 1874. Një ministër për çështjet islandeze u emërua në kabinetin danez më 1904. Pavarësia e plotë u dha në vitin 1918 nëpërmjet Aktit të Bashkimit Danezo-Islandez. Kjo u pasua nga ndërprerja e të gjitha lidhjeve me Danimarkën me shpalljen e republikës më 1944.

## Prapavija 
Nëpërmjet nënshkrimit të Besëlidhjes së Vjetër më 1262, pas grindjeve civile të Epokës së Sturlungs, Islandezët kishin hequr dorë nga sovraniteti ndaj Haakon IV, mbretit të Norvegjisë. Islanda mbeti nën mbretërimin norvegjez deri në vitin 1380, kur vdekja e Olaf IV të Norvegjisë e shuai linjën mbretërore mashkullore norvegjeze. Norvegjia (dhe kështu Islanda) më pas u bë pjesë e Bashkimit të Kalmarit me Suedinë dhe Danimarkën, në të cilin Danimarka ishte fuqia dominuese.

Ndërsa janë bërë përpjekje për të gjetur prova të ndjenjave nacionaliste të para shekullit të 19-të, nuk janë gjetur shumë prova gjithëpërfshirëse të nacionalizmit siç kuptohet sot.

[parapamje|200px|Portreti i [Jónas Hallgrímsson, kontribues i Fjölnir.]]

## Lëvizja nacionaliste 
Rreth mesit të shekullit të 19-të një ndërgjegje e re kombëtare u ringjall në Islandë, e udhëhequr nga intelektualë islandezë të arsimuar në Danimarkë, të cilët ishin frymëzuar nga idetë romantike dhe nacionaliste nga Evropa kontinentale. Më të shquarit prej tyre ishin të ashtuquajturit poetë *Fjölnismenn* dhe shkrimtarë për revistën *Fjölnir*—  Brynjólfur Pétursson, Jónas Hallgrímsson, Konráð Gíslason dhe Tómas Sæmundsson. Sipas historianit Guðmundur Hálfdanarson, thirrjet e para për autonomi në Islandë ishin në fillim të viteve 1830.

Lufta për pavarësi arriti kulmin më 1851 kur danezët u përpoqën të miratonin legjislacion të ri i cili shpërfillte komentet dhe kërkesat e bëra nga islandezët. Delegatët islandezë, nën udhëheqjen e Jón Sigurðsson, miratuan propozimin e tyre, për pakënaqësinë e agjentit të Mbretit, i cili e prishi mbledhjen. Kjo bëri që Sigurðsson të ngrihej me kolegët e tij delegatë dhe të shqiptonte shprehjen *Vér mótmælum allir* ("Ne të gjithë protestojmë").

Historiani Guðmundur Hálfdanarson teorizon se fermerët islandezë u bashkuan me akademikë liberalë islandezë, si Jón Sigurðsson, në kauzën e lirisë kombëtare, sepse ata donin të ulnin ndikimin e liberalizmit danez në pozicionin e tyre të privilegjuar në shoqërinë islandeze. Fermerët islandezë ishin të shqetësuar se kufizimet e ndryshme sociale në shoqërinë islandeze (për shembull, për punën e lirë dhe migrimin e lirë) do të hiqen. Historiani Gunnar Karlsson shpreh njëfarë mbështetjeje për këtë teori, por vëren se "vështirë se ka prova të mjaftueshme për të arritur në përfundimin se konservatorizmi social ishte forca kryesore pas nacionalizmit të fermerëve islandezë". Dështimi i partive liberale nacionaliste (Fronti Kombëtar Islandez), i cili qëndronte për pozicione liberale, demokratike dhe social-radikale (jo socialiste), të ngjashme me ato të partive të majta në Norvegji dhe Danimarkë për të zënë rrënjë dhe për të udhëhequr lëvizjen islandeze për pavarësi mund të jetë shihet si dëshmi e kësaj teorie.

## Referime