Feim Ibrahimi

**Feim Ibrahimi** (Gjirokastër, 20 tetor 1935 – Torino, 2 gusht 1997)  

I cilësuar si kompozitori që tronditi tabutë e realizmit socialist, është nga kompozitorët e parë shqiptarë të formuar tërësisht në vend, duke hyrë në Konservatorin Shtetëror të Tiranës në 1962, ku edhe u diplomua në vitin 1966, nën udhëheqjen e Prof. Tish Daija. Menjëherë pas studimeve, punoi si pedagog i kompozicionit, kontrapunktit dhe harmonisë (1966-1973) dhe në vitet 1973-1977 u emërua zv/drejtor i ILA. Periudhën më të gjatë të jetës se tij e kaloi si sekretar për muzikën në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve (në vitet 1977-1991) dhe më pas drejtor i Teatrit të Operës dhe Baletit (1991-1992). Në fund, ishte profesor i kompozicionit në Akademinë e Arteve deri në largimin e tij nga jeta. 

Gjatë periudhës së izolimit kulturor të Shqipërisë, F. Ibrahimi u tregua një administrator i aftë, duke ushtruar një influencë pozitive në jetën muzikore shqiptare. Edhe pse në kushte jo të favorshme, sepse edhe vetë posti që ai kishte e detyronte të mbronte realizmin socialist, gjatë udhëtimeve të tij jashtë shtetit, Feim Ibrahimi kërkonte të ecte me hapin e zhvillimeve muzikore ndërkombëtare, duke eksperimentuar në mënyrë sekrete muzikën atonale  (p.sh. *Quasi Sonata per violoncello e piano*, 1975, rev. 1990), duke treguar interes për Xenakis që në vitin 1981 dhe duke ftuar në Shqipëri figura avanguardiste, si G. Stabler.

Ai u mundua gjithmonë të sillte të renë në muzikë, duke shkuar kundër rrymës komuniste dhe u përpoq me çdo mjet të çonte muzikën shqiptare në arenën ndërkombëtare. Që në vitin 1978 kërkoi me ngulm  anëtarësimin e Shqipërisë në UNESCO dhe mbas një periudhe 13-vjeçare peripecishë të panumërta, në vitin 1991, u bë themeluesi dhe presidenti i parë i Komitetit Nacional të Muzikës, i cili u anëtarësua, më në fund, në Këshillin Ndërkombëtar të Muzikës pranë UNESCO-s.

Në vitin 1992 themeloi edhe festivalin “Mbrëmje të Muzikës së Re Shqiptare”, duke i dhënë jetë në këtë mënyrë, epokës së re të muzikës sonë.

Në vitin 1994 krijoi shoqatën artistike “Pentaton” (sot Fondacioni Kulturor “Feim Ibrahimi”), që synonte organizimin e eventeve të ndryshme kulturore, si dhe krijimin e një konservatori privat për muzikantë të rinj me aftësi të veçanta muzikore.

Disa nga veprat e tij janë botuar nga Emerson Edition (Angli).

Pas titullit “Artist i Merituar”, për meritat e tij artistike, në vitin 1989 ka marrë edhe titullin “Artist i Popullit”.

Për kontributin e dhënë ne zhvillimin e kulturës shqiptare, Bashkia e Tiranës në vitin 2000 i ka akorduar titullin “Mirënjohja e Tiranës”.

Në vitin 2001 dhe 2008 Bashkitë e Durrësit dhe të Gjirokastrës i kanë dhënë titullin “Qytetar Nderi”.

Shkolla e Mesme e Muzikës së Gjirokastrës, mban emrin e tij. Disa rrugë në Tiranë, Durrës dhe Prishtinë, mbajnë gjithashtu emrin “Feim Ibrahimi”

Ka fituar shumë çmime në konkurset kombëtare dhe në “Koncertet e Majit”. Ka fituar dy çmime te Republikës, çmimi më i lartë për krijimtarinë në Shqipëri.

Në vitin 1990, nё Aalto theaterfoyer, nё Essen (Gjermani), u organizua dita “Feim Ibrahimi – Portret Artisti”, ku u prezantuan veprat e tij mё tё mira instrumentale, si edhe aktiviteti i tij si organizator i muzikёs shqiptare ndёr vite.

Nё vitin 1994, me ftesё tё presidentit tё Brahmsgesellschaft, kaloi njё periudhё si “composer-in-residence”, nё shtёpinё e J. Brahmsit, nё Baden-Baden dhe mё pas qendroi nё Salzburg, pёr tё studiuar muzikёn elektronike nё Mozarteum, periudhё nё tё cilёn kompozoi veprёn “De Profundis”, duke u bёrё kёshtu kompozitori i parё shqiptar qё shkroi muzikё elektroakustike.

Nё vitin 1995, kjo vepёr u zgjodh pёr Festivalin e Muzikёs Elektroakustike “Synthèse”, nё Bourges (Francё) e mё pas ёshtё luajtur edhe nё festivale e koncerte tё tjera tё kёtij zhanri.

Vepra e F. Ibrahimit, i përfshin të gjitha zhanret, që nga miniaturat instrumentale,  muzika e filmit, muzika e dhomës, muzika simfonike, koncertet për instrument solist dhe orkestër e deri tek veprat skenike dhe elektroakustike. Ato ekzekutohen me shumë sukses në Shqipëri, Kosovë, Itali, Francë, Angli, Gjermani, Zvicër, Amerikë, etj.

*Dialogo* pёr violonçel e piano dhe Romanza *“E la tua veste è bianca”* (me vargjet e poetit S. Quasimodo), për soprano, violonçel dhe piano – të dyja të kompozuara në 1997, si dhuratё pёr bijën e tij, pianisten Etrita Ibrahimi – janë veprat e fundit të kompozitorit, i cili vdiq papritur në Torino (Itali), në 2 Gusht 1997.

## Krijimtaria 
**I.  STAGE**

*-Provimi i fundit * (The last examination) choreographic scene, pf., choreography: Pëllumb Agalliu, *KeM*, 

              8 May 1983.

-*Plaga e dhjetë e Gjergj Elez Alisë*  (The tenth wound of Gjergj Elez Alia) ballet, 2, Ismail Kadaré, after epic      

              poems of northern Albania, choreogr. Agron Aliaj, Tirana, *Teatri i Operas e Baletit,* 30 March 1985.

*                                     * 

**II.  FILM**

(First screening in Tirana, unless otherwise stated)

*-Ngadhnjim mbi vdekjen* (Triumph over the death), dir. Gëzim Erebara – Piro Milkani, Gjirokastra, 13 Dec 1967.

-*Përse bie kjo daulle* (Why this *daulle* beats) after Ismail Kadaré’s novel *Dasma* (Wedding), dir.  Piro Milkani, 5 Feb 1969.

-*Kur zbardhi një ditë* (At the dawn of a new day), dir. Pirro Milkani, 8 March 1971.

-*Pylli i lirisë* (The forest of freedom), dir. Gëzim Erebara, 30 Oct 1976.

*-Shembja e idhujve* (The fall of the idols), dir. Pirro Milkani, 28 Aug 1977.

-*Ballë për ballë* (The confrontation), after Ismail Kadaré’s novel *Dimri i madh* (The long winter), dir. Kujtim Çashku – Piro Milkani, 7 Nov 1979.

*-Të paftuarit* (Uninvited), after Ismail Kadaré’s novel *Prilli i thyer* (Ruined April), scenario: Ismail Kadaré, dir. Kujtim Çashku, Dec 1985.

-*Balada e Kurbinit* (The ballad of Kurbin), dir. Kujtim Çashku, 1990.

**III.  VOCAL**

-*Kantatë për komisarin* (Mustafa Matohiti) [The song of commissary (Mustafa Matohiti)], Fatos Arapi, cantata, 4 mvmnts, Mez., mixed chorus, orch., 1969.

-*Tanë Shqipnia asht betue pa gjak malet  mos me i lëshue* (All Albania has sworn that doesn’t leave her mountains without blood), folk, northern Albania, vocal-symphonic poem for the 100th Anniversary of  the League of Prizren, narr., Ten., Bar., mixed chorus, orch., 1978.                          -*Krisën topat* (Roar the canons), folk, vocal-symphonic poem, mixed chorus, orch., *KeM*, 12 May 1983.

-*Pushka ime* (My gun), Th. Mocka, male chorus, orch., *KeM*, 14 May 1983.

*-Suita* (Suite), folk, chorus a cappella, 1984.

-*Dremit liqeri* (The lake sleeps), Lasgush Poradeci, 4vv a cappella, 19 May 1991.

-*Rekuiem për humbjen e engjëjve: Vogëlushëve të Sarajevës, viktima të pafajshme të luftës* (Requiem for the loss of the angels: to the little children of Sarajevo, innocent victims of the war), Xhevahir Spahiu S, A, T, B, mixed chorus, orch., 31 Oct 1995.

-Vera – Vera – Kokovera, folk, 3vv a cappella, Oct 1996.

**IV.  SONGS FOR SOLO VOICE(S) AND PIANO OR INSTRUMENTS** 

*-I kushtohet* (Dedicated), Ismail Kadaré, S./Ten., pf., 17 Dec 1972.

-*Lisi bleron vonë* ( The oak tree greens slowly), Dritëro Agolli, Mez., pf., 1975.

-*Shqiptar* (Albanian), Viktor Qurku, ballad, Ten., pf., May 1977.

-*Djaloshare* (Youthful), Dritëro Agolli, Mez. or dramatic S., pf., n.d. before 1979.

-*Në pranverë* (In spring), Dritëro Agolli, Bar., pf., n.d. before 1982.

-*Toka ime, kënga ime* (My land, my song), Dritëro Agolli, 1v solo, pf., n.d., before 1982.

-*Unë biri yt* (Me, your son), Ali Podrimja, Mez., orch., 1982.

-*Peisazhi i pyllit të rralluar* (Landscape of a destroyed forest), Dritëro Agolli, S., pf., 1986-87.

-*Natë e bukur* (The night is beautiful), Goethe (alb. transl. Perikli Jorgoni), S., pf., 18 Oct 1988.

*-Nessuno*, Salvatore Quasimodo, S., pf., 22 June 1993.

-*Rrjedh s’është lumë* (It flows, yet it is not river), Ali Podrimja, B., pf., 1994.

-*Recital i malësorit* (The mountaineer’s recital), Migjeni, Ten., pf., 1975-95.

-*Dosvidanja* (Farewell), Serguei Essenin, (orig. Russian text), S., pf., 1 May 1996.

-*Kush po shkon ashtu* or *Trimi dhe vasha* (Who goes by like this *or* The young man and the maiden),  Lasgush Poradeci, male and female vv solo, orch., orchestrated by Gjergj Leka, 14 Sept 1996.

-*Vdekja e druvarit* (The death of the lumberjack), Dritëro Agolli, S., pf., 1996-97.

-*Hymni i flamurit* (The hymn of the flag), Fan S. Noli, 1v solo, ?orch., inc, 1987-96.

-*Plaku dhe vdekja* (The old man and death), Naim Frashëri, B., pf., 17 Oct 1990-Oct 1996.

-*E la tua veste è bianca,* Salvatore Quasimodo, S., vlc.,pf., dedicated to his daughter, pianist Etrita Ibrahimi, Torino, 28 June 1997.

**IVa.  LIGHT SONGS**

(1 v solo and orchestra, unless otherwise stated)

*-Këngë* or *Baladë për Selam Musanë* (Song *or* Ballad for Selam Musa); 

*-Këngë për revolucionin* (Song for the Revolution), ?1v, ?vv, orch., all three: 1960s.

-*Xhaketa e kuqe* (Red jacket), Vllasova Musta, 1970.

-*Ku po shkon, o partizan?* (Partisan, where are you heading to?), 2nd Prize of the historical 1972 Albanian RTSH (Albanian Radio-Television) Song Festival.

-*Kushtetutën e re miratoi kuvendi* (The Parliament has ratified the New Constitution), well-known children song, ?Jan 1977.

*-Shkëndij e diellit ndaj manushaqes* (Violet), Naim Frashëri, from the film score *Shembja e idhujve*, 1977.

-*Ti që ke në sy lirinë* (Freedom is mirrored in your eyes), Ruzhdi Qatipi, 1v, orch., 1979.

-*Mirëmëngjes* (Good morning), Natasha Lako, dedicated to his daughter, pianist Etrita Ibrahimi, 1979.

-*Një zambak i bardhë në gur* (A white lily on the rock), Gjok Beci, 1980.

-*Rrjedh në këngë e ligjërime* (Flows a song of wailing), Gjok Beci, 1980.

The last four were among the greatest successes of popular singer Vaçe Zela, a legendary figure of the Albanian musical life in the 70s and 80s.

**V.  ORCHESTRAL**

-*Concerto*, vlc., orch., 1968.

-*Suite*, 3 mvmnts., from film score *Ngadhnjim mbi vdekjen*, 1969 or later.

-*Symphonic poem*, orch., 1970.

-*Concerto*, pf., orch. n° 1 b*b*, 1971.

-*Poem*, vl., orch., n.d., 1970s.

-*Concertino*, pf., orch., n.d. 1970s.

-*Albanian Rhapsody n° 1*, 1973.

*-Epic Dance*, 1974.

-*Concerto*, pf., orch. n° 2, 1975.

-*Albanian Rhapsody n° 2*, 1975.

-*Variations on a folk theme*, fl., orch., 1976.

-*Fantasia*, pf., orch., *KeM*, 9 May 1982.

-*Concerto*, ob., orch., *KeM*, 17 May 1982.

-*Fantasia*, fl., vl., orch., *KeM*, 1984.

-*Poem-concerto*, f, pf., orch., *KeM*, 1985.

-*Symphony*, 4 mvmnts., eng. hn. (3d mvmnt), str., 1987-March 1988. *KeM*

-*Tragic symphony*, d, 3 mvmnts and an epilogue, on 4 poems by Ali Podrimja, Migjeni, Ali Podrimja and Louis Aragon, recited before each movement, S. (textless), orch.: 1st version ?autumn 1990-?May 1992. Definitive version dated 1993-95.

**VI.  CHAMBER AND TAPE**

-*Scherzo*, fl., pf., *ca* 1962-68.

-*String quartet*, f, 3 mvmnts., ?1965-1989.

-*Quasi una Sonata*, vlc., pf., 1 mvmnt., atonal, 1975-90.

-*Scherzo*, vl., pf., 1970.

-*Kontrast* (Contrast), fl., ob., cl., hn., tpt., tbn., perc., pf., vl., vlc., 1992.

-*Homazh për Bela Bartokun* (A tribute to Bela Bartok), solo gui., 1992.

-*Suite*, fl. solo, atonal, 1980-93.

-*De Profundis*, tape (synthesizer, computer *Mirditone*), Apr 1994.

-*Vikamë*, trio, vl., vla., vlc., Aug-Oct 1994.

-*Dialogo “Il regalo di nozze”*, vlc., pf., dedicated to his daughter, pianist Etrita Ibrahimi, Tirana, March – Torino, 27 June 1997.

**VII.  PIANO**

-*Album*, 10 pieces for children, *ca* 1955-60.

-*Toccata*, pf., 1962-68.

-*Various short pieces*, n.d., before 1982.

-*Suite*, pf., and,  *Suite*, pf. 4 hands, from the ballet *Plaga e dhjetë e Gjergj Elez Alisë*, 3 mvmnts,  after 1985.

-*Abel Meditation,* pf., dedicated to the family Abel, Baden-Baden 1994

**BIBLIOGRAPHY** 

-Spiro Kalemi – Sandër Çefa: *Historia e muzikes shqiptare. Analiza e veprave* (The history of Albanian music. Analysis of works), Tirana, 1979, in 2 vols., vol. I, pp.10, 14, 44, 46, 53, 59, 61-62, 88-93, vol. II, pp. 3, 4, 6, 7, 8, 10, 14, 48, 101-105, 131.

-Spiro Kalemi: *Arritjet e artit tonë muzikor. Vepra dhe krijues të muzikës shqiptare* (Achievements of our musical art. Creations and creators of Albanian music), Tirana, 1982, pp. 148-156.

-Various authors: *Historia e muzikës shqiptare* (The history of Albanian music), 2 vols., mimeographed Tirana, 1984-85, vol. I, pp. 215, 216, 222, 224, 239, 241, 243, 244, 250, 262-66, vol. II, pp. 329, 336, 340, 341, 344, 377, 391, 408-9, 417-19, 427-28.

-Abaz Hoxha: *Filmi artistik shqiptar 1957-84, filmografi* (Albanian art-films 1957-84, a filmography), Tirana, 1987, pp. 38, 46, 59, 122, 145, 178.

-George Leotsakos: *Alvaniki moussiki. Historia kai katagrafi enos monadhikou phaenoménou* (Albanian art-music. The history and recording of a unique phenomenon) Provisory title. A volume of *ca* 650 pp. Under publication, by *Panepistimiakés ekdhosseis Kritis* (Creta University Press).

                                                                                                                                                        

                                                                                (*Lista e veprave është marrë nga The New Grove Dictionnary of Music and Musicians)*

### Diskografi 
* *Këngë, Albanian Piano Music, Vol. 1*, Kirsten Johnson, piano, Guild GMCD 7257; përfshin *Toccata for Piano* të Ibrahimit.
* *Rapsodi, Albanian Piano Music, Vol. 2,* Kirsten Johnson, piano, Guild GMCD 7300; përfshin *Vals* dhe *Valle për piano* të Ibrahimit