Aerarium

[parapamje|291px|*Aerarium Saturni* (në krye) dhe rrënojat e tij (poshtë); vizatim nga Jan Goeree, para v. [1704]]
***Aerarium***, rrjedh nga fjala latine *aes* ("bronz, para") + prapashtesën -*ārium* ("vend për"), ishte emri i vënë në Romën e Lashtë për thesarin publik, dhe në një kuptim dytësor për financat publike.

## *Aerarium populi Romani* 
*Aerarium* kryesor, ai i popullit romak, ishte *Aerarium Saturni* i vendosur poshtë Tempullit të Saturnit në rrëzën e Kodrës Kapitoline. Shteti romak i depozitonte aty dokumentet financiare dhe jo financiare shtetërore – duke përfshirë ligjet dhe *senatus consulta* – bashkë me thesarin publik. Ligjet nuk bëheshin të vlefshme deri sa të depozitoheshin aty. Ai mbante edhe standardet e legjioneve romake; gjatë Republikës Romake, kuestorët urbanë e menaxhonin atë nën mbikëqyrjen dhe kontrollin e Senatit. Nga Periudha klasike Republikane, Senati kishte autoritetin përjashtimor për të disbursuar fonde nga ai.

parapamje|majtas|372px|*Denarius* i prerë nga Gneu Neriusi, i cili ishte kuestor urban në v. 49 p.e.s. Faqja kryesore paraqet Saturnin, në tempullin e të cilit mbaheshin *aerarium* dhe standardet e legjioneve. Faqja tjetër tregon një *aquila* midis dy standardeve, me shkrimin H përr *hastati* dhe P për *principes*, dhe emrat e konsujve.
Çezari e zëvendësoi administrimin kuestorian me administrimin e dy aediles. Në vitin 28 p.e.s., Augusti e kaloi *aerarium* te dy *praefecti aerarii*, të zgjedhur për vit nga Senati nga ish-pretorët. Në vitin 23 të e.s., ata do të zëvendësoheshin nga dy pretorë (*praetores aerarii* ose *ad aerarium*), të përzgjedhur me short gjatë mandatit të tyre në detyrë. Klaudi në vitin 44 të e.s. riktheu kuestorët, por duke i emëruar perandori për tre vjetë. Në vitin 56 të e.s., Neroni i zëvendësoi dy ish-pretorët e zgjedhur nën të njëjtit kushte. Me kalimin e kohës, thesaret e guvernatorëve u bashkuan me atë të perandorit në një *fiscus* perandorak. Megjithatë, pas njëfarë kohe, pasi pushteti i perandorëve u rrit më tej, ky dallim midis thesareve të administruar nga senati dhe atyre provincialë u bënë të parëndësishëm. dhe në periudhat e mëvonshme, shtrirja në të cilën rregjistrimet publike përdoreshin vërtetë për referencë është kundërthënëse: studjuesit, p.sh.: Theodor Mommsen, kanë argumentuar se burimet e ligjit në Perandorinë e Vonë Romake nuk mbështeteshin në rregjistrimet shtetërore, por në ato të individëve privatë, shkollat ligjore dhe administratorët provincialë.

parapamje|345px|Tempulli i Saturnit në Forumin Romak, selia e Aerarium
## *Aerarium sanctius* 
Përveç thesarit të përgjithshëm, të mbështetur nga taksat e përgjithshme dhe të ngarkuar me shpenzimet e zakonshme, kishte një fond special rezervë, gjithashtu në Tempullin e Saturnit, *aerarium sanctum* (ose *sanctius*). Ky fond me gjasa fillimisht përbëhej nga plaçka e luftës. Në vijim ai u mbajt kryesisht nga një taks pesë përqint mbi vlerën e të gjitha manumisioneve të skllevërve. Ky fond nuk duhet të prekej përveç në raste të nevojës së skajshme.

## *Aerarium militare* 
Përveç krijimit të *fiscus*, Augusti krijoi gjithashtu në vitin 6 të e.s. një thesar ushtarak *(aerarium militare)* si një fond për përfitimin e veteranëve të tërhequr. Ai fillimisht përmbante 170 miljonë sesterca të fondeve të vetë perandorit, të mbështetur nga taksa të reja, një pesë përqint taksim mbi trashëgimin (*vicesim hereditarium*) dhe një përqint taksim të shitjeve në ankande. Administrimi i tij ishte në duart e tre *praefecti aerarii militaris*. Në fillim ata caktoheshin me short, por më pas nga perandori, nga ish-pretorët, për tre vjetë.

## *Tribuni aerarii* 
*Tribuni aerarii* ("tribunët e thesarit") kanë qenë subjekt i shumë debatesh. Ata supozohej të ishin të njëjtë me *curatores tribuum* dhe të kenë qenë zyrtarë që, nën Organizimin Servian, mblidhnin taksa lufte (tributum) nga fiset dhe taksa për frymë mbi *aerarii* (banorë që nuk bënin pjesë te fiset origjinale romake, që i nënshtroheshin taksimit për frymë). Ata vepronin gjithashtu si llogaritarë të equites dhe ushtarëve në shërbim në secilin fis. Nëpërmjet *Lex Aurelia iudiciaria* (70 p.e.s.) u hartua lista e gjykatësve, përveç senatorëve dhe equites, të *tribuni aerarii*. Nëse këta ishin pasuesit e të mësipërmve, apo një rang i ri ngushtësisht i lidhur me *equites*, ose edhe të njëjtë me këta të fundit, është e paqartë. Nga kjo është argumentuar se *publicum* ishte një fond i administruar nga patricët, por kjo është vënë në diskutim nga të tjerët.

## Shiko gjithashtu
* Haraçi
* Financa
* Banka
* Financa publike
* Buxheti ushtarak
* Kontabiliteti
* Thesari (send)
* Vicesima hereditatium
* Gotthograikia
* Vardariotai
* Abusus
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arcana imperii
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Auctoritas
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Censori
* Cirku Romak
* Civitas
* Cliens
* Consilium principis
* Consistorium
* Contio
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Forumet Romake
* Fructus
* Gens
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperator
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Iurisdictio
* Jus
* Ius civile
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Klima e Romës së Lashtë
* Kodeksi i Justinianit
* Kodeksi i Theodosit
* Kolona e Fitores
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Lustrum
* Lustratio
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Ordines
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Patronus
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Possessio
* Potestas
* Pretori
* Primus inter pares
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Republika Romake
* Rogatio
* Roma quadrata
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Senati Romak
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Usucapio
* Usus
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Villa rustica
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

==Citatime fundore===

### Bibliografia
* 
* 
* 
* Mark Tulius Ciceroni. *In Verrem*, 2.3.
* 
* 
* 
* Tit Livi, *Ab urbe condita*, 2.2)
* Barthold Georg Niebuhr, *Roman History*, II.
* Albert Schwegler, *Römische Geschichte*, II.
* 

## Lidhje të jashtme
*Aerarium (artikull te A Dictionary of Greek and Roman Antiquities e Smithit)
*