Kripteksi

thumb|upright=1.2|Një shembull i kripteksit
Fjala **kripteks** është një neologjizëm i shpikur nga autori Dan Brown për romanin e tij *Kodi i Da Vinçit* i vitit 2003, që tregon një qemer portativ të përdorur për të fshehur mesazhet sekrete. Është një fjalë e formuar nga greqishtja κρυπτός *kryptós*, "i fshehur, i fshehtë" dhe kodiku latin; "një titull i përshtatshëm për këtë pajisje" pasi ajo përdor "shkencën e kriptologjisë për të mbrojtur informacionin e shkruar në rrotullën ose kodeksin e përmbajtur" (f. 199 i romanit). Kripteksi i parë fizik u krijua nga Justin Kirk Nevins në vitin 2004.

Kripteksi punon "pak a shumë si brava e kombinuar e biçikletës" dhe nëse dikush rregullon disqet për të shqiptuar fjalëkalimin e duhur, "gypat brenda rreshtohen, dhe i gjithë cilindri rrëshqet" (f. 200). Në ndarjen e brendshme të kripteksit, informacioni sekret mund të fshihet, i shkruar në një rrotull me papirus të hollë të mbështjellë rreth një shishke të brishtë uthull si një masë sigurie: nëse dikush nuk e di fjalëkalimin, por përpiqet të hap kripteksin me forcë, shishja do të prishet dhe uthulla do të shpërndajë papirusin përpara se të lexohet.

## Në kulturën popullore
*Në sezonin 4, episodi 14 i serisë televizive *Parks and Recreation*, Ron ndihmon Benin të hapë një kripteks që Leslie i ka dhënë atij në një gjueti të hollësishme të Shën Valentinit.
*Në "The Brothers Grimoire", një episod i sezonit të dytë të serisë televizive amerikane *Witches of East End*, Dash dhe Killian trashëgojnë një kripteks nga nëna e tyre.
*Në serialin amerikan *Treasure Hunters*, kripteksi i folezuar ishin ndër enigmat që sfiduan garuesit dhe u përdorën në finale.
*Në "Në faza dhe të hutuara", një episod i sezonit 3 të serisë televizive amerikane *Eureka*, një kripteks gati i pathyeshëm është çelësi për një bunker të fshehur nëntokësor.
*Në episodin 88 të serialit koreane jugore *Running Man*, anëtarët e kastit duhet të gjejnë të dhëna bashkangjitur anëtarëve të tjerë të stafit për të hapur kripteksin e tyre.
*Një episod i sezonit të katërt të serisë televizive amerikane *The Vampire Diaries*, përshkruan një shpatë me një kripteks nën vrimën e saj.
*Në "The Blame Game", një episod i sezonit 8 të serisë televizive amerikane *Castle*, një nga enigmat që personazhet duhet të zgjidhin përfshin një kripteks.
*Në *Lugina e Ujqërve*, kreu i mafies ka një kripteks për të ruajtur ditarin e tij duke treguar veprimet e tij dhe lidhjet politike.
*Versioni Wii i *Tomb Raider: Anniversary* përmban enigma kriptex që Lara Croft duhet t'i zgjidhë për të aktivizuar disa mekanizma. Zgjidhja për secilën enigmë mund të gjendet në afërsi të tij, të cilën Lara e fërkon, dhe lojtarit i jepet një numër i kufizuar i rrotullimeve të diskut për të riprodhuar zgjidhjen para se kripteksi të rivendoset. Në enigmat më të vështira, rrotullimi i një disku do të bëjë që një disk tjetër të rrotullohet njëkohësisht.
*Video loja *The Conduit* (2019) përmban enigma të fshehura "bllokohet piramidale" që funksionojnë si kriptekse, të cilat mund të zgjidhen për të hapur depo sekrete të armëve. Ato i ngjajnë Syrit të Providencës me tre unaza koncentrike jo të plota drejtpërdrejt mbi të, të cilat duhet të rrotullohen në mënyrë të tillë që asnjëri prej tyre të mos mbivendoset me piramidën e simbolit. Në enigmat më të vështira të bllokimit piramidal, rrotullimi i një unaze në një drejtim të caktuar mund të shkaktojë që një ose dy unaza të tjera të rrotullohen njëkohësisht.

## Referime