Narcizmi

* (1597–99) nga Caravaggio; njeriu i dashuruar pas reflektimit të tij.]]

**Narcizmi** është një stil personaliteti i fokusuar në vetvete, i karakterizuar nga një shqetësim i tepruar për veten dhe nevojat e veta, shpesh në dëm të të tjerëve. Narcizmi, i rrënjosur në mitologjinë greke, është zhvilluar në një koncept psikologjik që është studiuar gjerësisht që nga fillimi i shekullit të 20-të, duke theksuar rëndësinë e tij në fushat e ndryshme të shoqërisë.

Narcizmi ekziston në një vijë vazhdimi që shkon nga shprehja normale e personalitetit deri tek shprehja abnormale e personalitetit. Ndërsa shumë psikologë besojnë se një shkallë e moderuar e narcizmit është normal dhe e shëndetshme tek njerëzit, ka edhe forma më ekstreme, të dukshme kryesisht tek ata që janë tejet të përqendruar në veten e tyre, ose tek ata që vuajnë nga një sëmundje mendore si narcizmi i personalitetit (NPD), ku tendenca narcistike ka kaluar në një fazë patologjike, duke çuar në shqetësime funksionale dhe paaftësia psikoshoqërore.

Është një nga tiparet që përbëjnë triadën e errët, së bashku me psikopatia subklinikale dhe Machiavellianizmin.

## Historiku
Termi *narcizëm* rrjedh nga Narcissus, një personazh i mitologjisë greke i njohur më së shumti nga rrëfimi i poetit roman Ovid në *Metamorfozat'', shkruar në vitin 8 të erës sonë. Libri III i poemës tregon historinë mitologjike të një djali të bukur, Narcissus, i cili refuzon avancimet e shumë dashnorëve të mundshëm. Kur Narcissus refuzon nimfën Echo, e cila ishte e mallkuar të pasqyronte vetëm tingujt që bënin të tjerët, perënditë e ndëshkojnë Narcissusin duke e bërë atë të dashurohet me pasqyrimin e tij në një pellg uji. Kur Narcissus e kupton që objekti i dashurisë së tij nuk mund ta dojë atë, ai gradualisht humbet dhe vdes.

Koncepti i egoizmit të tepruar është njohur gjatë gjithë historisë. Në Greqinë e lashtë, ky koncept kuptohej si hubris. Disa lëvizje fetare, si Hussitët, u munduan të rregullonin atë që ata e shihnin si shkatërrimin dhe kulturat narcistike të shekujve të fundit.

Nuk ishte deri në fund të shekullit të 19-të që narsizmi filloi të përcaktohej në terma psikologjikë. Që nga ajo kohë, termi ka pasur një shpërthim të rëndësishëm të kuptimit në psikologji. Ai është përdorur për të përshkruar:
* Një perversion seksuale,
* Një fazë normale zhvillimi,
* Një simptomë në psikozë, dhe
* Një karakteristikë në disa nga llojet e marrëdhënieve objektuale [nënlloj].

Në vitin 1889, psikiatrit Paul Näcke dhe Havelock Ellis përdorën termin "narsizëm", të pavarur nga njëri-tjetri, për të përshkruar një person që trajton trupin e tij në të njëjtën mënyrë siç trajtohet trupi i një partneri seksual. Narsizmi, në këtë kontekst, shihej si një perversion që konsumonte gjithë jetën seksuale të një personi.

Në vitin 1914, Sigmund Freud publikoi teorinë e tij për narsizmin në një ese të gjatë me titull "Për Narsizmin: Një Hyrje". Për Freud-in, narsizmi i referohet drejtpërdrejtësisë së energjisë libidinale nga individi ndaj vetes në vend që të drejtohet ndaj objekteve dhe të tjerëve. Ai postuloj një "narsizëm primar" universalisht, që ishte një fazë zhvillimi seksual në fëmijërinë e hershme – një fazë ndërmjetëse e nevojshme midis auto-erotizmit dhe dashurisë për objektet, dashurisë për të tjerët. Pjesë të këtij 'vetë-dashurie' ose ego-libido janë, në faza më të vonshme të zhvillimit, shprehur jashtë, ose "dhënë" ndaj të tjerëve. Postulimi i Freud-it për një "narsizëm sekondar" erdhi si rezultat i vëzhgimeve të tij mbi natyrën e veçantë të marrëdhënies së shizofrenikëve me veten dhe botën. Ai vuri re se dy cilësitë themelore të këtyre pacientëve ishin megalomania dhe tërheqja e interesit nga bota reale e njerëzve dhe sendeve: "libido që është tërhequr nga bota e jashtme është drejtuar te egoja dhe kështu lind një qëndrim që mund të quhet narsizëm." Ky është një narsizëm sekondar sepse nuk është një krijim i ri, por një rritje e një gjendjeje që ekzistonte më parë (narsizmi primar).

Në vitin 1925, Robert Waelder konceptoi narsizmin si një tipar personaliteti. Definicioni i tij përshkruante individë që janë shfrytëzues, ndihen superiore ndaj të tjerëve, janë të preokupuar me adhurimin, dhe shfaqin mungesë empatie. Puna e Waelder dhe studimi i tij i rastit kanë pasur ndikim të madh në mënyrën si përcaktohet narsizmi dhe çrregullimi klinik i narsizmit (narsizmi personalitetit). Pacienti i Waelder ishte një shkencëtar i suksesshëm me një qëndrim superior, një obsesion me zhvillimin e vetë-respektit, dhe një mungesë të ndjenjave normale të fajit. Pacienti ishte i distancuar dhe i pavarur nga të tjerët, kishte pamundësi për të ndjerë empati për të tjerët, dhe ishte egoist seksualisht. Pacienti i Waelder gjithashtu ishte tepër racional dhe analitik dhe vlerësonte mendimin intelektual abstrakt mbi aplikimin praktik të njohurive shkencore.

Karen Horney (1939) postuloj që narsizmi ishte në një spektër që shtrihej nga vetëvlerësimi i shëndetshëm deri te një gjendje patologjike. Që nga ajo kohë, mediat sociale, blogerët dhe autorët e literaturës për vetë-pomoc kanë aplikuar pa dallim termin "narsizëm" si një etiketë për ata që shërbejnë vetëm për veten dhe për çdo abuzues në marrëdhënie.

## Shiko edhe 
* Efekti Dunning-Kruger
* Çrregullimi i personalitetit narcisist

## Referime