Anıtkabir

**Anıtkabir** (shqip: "varri memorial") është mauzoleu i Mustafa Qemal Ataturkut, udhëheqësit të Luftës së Pavarësisë Turke dhe themeluesi dhe Presidenti i parë i Republikës së Turqisë. Ajo është e vendosur në Ankara dhe është projektuar nga arkitektët Profesor Emin Onat dhe Asistent Profesor Ahmet Orhan Arda, propozimi i të cilit i mundi 48 hyrje të tjera nga disa vende në një konkurs të mbajtur nga Qeveria Turke më 1941 për një "varr monumental" për Ataturkun. 

Vendi është gjithashtu vendi i pushimit përfundimtar të Ismet Inony, Presidenti i dytë i Turqisë, i cili u varros atje pasi vdiq më 1973. Varri i tij gjendet përballë mauzoleut të Ataturkut, në anën e kundërt të Terrenit Ceremonial. 

Mauzoleu ishte përshkruar në kartëmonedha të ndryshme turke gjatë viteve 1966-1987 dhe 1997-2009 dhe u përfshi në dhomën turke të inxhinierëve civilë listën e pesëdhjetë bëmave të inxhinierisë civile në Turqi, një listë e projekteve të mrekullueshme inxhinierike të realizuara në 50-të vitet e para të dhomës. 

## Ndërtimi 
parapamje| Artikulli i Paul Bonatz për projektin Anıtkabir, duke përfshirë paraqitjen dhe planin e vendit
majtas|parapamje| Anitkabir
Zona e zgjedhur për Anıtkabir njihej si *Rasattepe* (*Kodra e Vëzhgimit*), e cila, në kohën e konkursit arkitektonik për Anıtkabir, ishte një vendndodhje qendrore në Ankara dhe mund të shihej nga të gjitha pjesët e qytetit. Gërmimet arkeologjike zbuluan objekte që i përkisnin civilizimit frigjian, të cilat u gërmuan me kujdes dhe u shfaqën në Muzeun e Qytetërimeve Anadolliane, gjithashtu në Ankara. 

Ndërtimi i Anıtkabir, i cili zgjati nëntë vjet  dhe përshkoi katër faza, filloi më 9 tetor 1944 me ceremoninë e hedhjes së gurit të themelit. 
parapamje| Një pamje nga oborri ceremonial.

### Rishikimi i planeve origjinale 
Projekti Anıtkabir fillimisht kishte një tavan të harkuar mbi mauzoleun të bartur nga kolonat rrethuese. Më 4 dhjetor 1951, Qeveria pyeti arkitektët për mundësinë e shkurtimit të kohës së ndërtimit duke ulur 28 metra tavanin e lartë të Sallës së Nderit. Pas studimit të temës, arkitektët arritën në përfundimin se ishte e mundur të mbulohej tavani me një pllakë betoni të armuar në vend të një kasaforte prej guri. Ky ndryshim uli peshën e tavanit dhe gjithashtu eliminoi rreziqe të caktuara ndërtimore. 

### Relieve sipërfaqësore dhe gurë 
Të gjithë gurët dhe mermeret u sollën nga pjesë të ndryshme të Turqisë. Travertina poroze e përpunuar me lehtësi përdoret në veshjen e jashtme të sipërfaqeve të betonit dhe mermeri përdoret për sipërfaqet e brendshme të Sallës së Nderit. 

Travertina e bardhë e përdorur për grupet e skulpturave, figurat e luanëve dhe kolonat e mauzoleve u sollën nga Kajseriu dhe travertina e përdorur brenda kullave u soll nga Polatlı dhe Malıköy. Travertina kuq e zi e përdorur për shtrimin e tokës ceremoniale dhe dyshemetë e kullave vinte nga Kayseri. Travertina e verdhë e sjellë nga Çankırı u përdor për ndërtimin e Ndihmave të Fitores, mureve të jashtme të Sallës së Nderit dhe kolonave rrethuese të tokës ceremoniale. Mermeri me ngjyrë të kuqe, të zezë dhe me krem, që u përdor në dyshemenë e Sallës së Nderit u sollën nga Hatay, Adana dhe akanakkale, dhe për muret e brendshme, u përdor mermeri me formë tigri nga Afyon dhe mermer jeshil nga Bilecik . Sarkofagu, një gur varri monolit me peshë 40 tonë, u soll nga Adana dhe mermeri i bardhë që mbulonte anët e sarkofagut ishte gjithashtu nga Afyon. 

## Plani urbanistik 
Ka katër pjesë kryesore për në Anikabir: Rruga e Luanëve, Plaza Ceremonial, Salla e Nderit (vendndodhja e varrit të Ataturkut) dhe Parku i Paqes që rrethon monumentin. 

### Rruga e Luanëve 
Afrimi i monumentit është një kalim prej  për këmbësorë që është rreshtuar nga të dy anët nga dymbëdhjetë palë luanë të gdhendur në një stil si gjetjet arkeologjike të Hitejve. Luanët përfaqësojnë 24 Fiset Turke Oghuz dhe tregohen të ulur për të përfaqësuar njëkohësisht fuqinë dhe paqen. Një boshllëk prej pesë centimetrash ndan gurët e shtrimit në Rrugën e Luanëve për të siguruar që vizitorët të marrin kohën e tyre dhe të vëzhgojnë sjellje respektuese gjatë rrugës për në varrin e Ataturkut. 

### Plaza ceremoniale 
Plaza Ceremonial ndodhet në fund të Rrugës së Luanit. Zona është  e gjatë dhe  e gjerë dhe ishte krijuar për të akomoduar 15,000 njerëz. Dyshemeja është zbukuruar me 373 modele tepihësh dhe *kilim* (qilim turk), dhe është bërë nga travertina në ngjyra të ndryshme. 

### Salla e Nderit 
[parapamje| [Sarkofag|Sarkofagu simbolik i varrit të Ataturkut brenda Sallës së Nderit. ]]
[parapamje| [Rusia|Presidenti rus Dmitry Medvedev duke vendosur një kurorë në sarkofagun e varrit të Ataturkut brenda Sallën së Nderit. ]]
parapamje| Roje në Anıtkabir
Salla e Nderit është simboli ikonik i Anıtkabir dhe vendndodhja e varrit të Ataturkut. Struktura është  në plan dhe ngrihet në një lartësi prej , me vetë kolonat që janë . 

Varri i Ataturkut ndodhet pikërisht nën sarkofagun simbolik prej 40 tonësh në katin e parë të Sallës së Nderit, dhe trupi i Ataturkut është varrosur nën këtë në një dhomë të veçantë varri në nivelin e bodrumit. Dhoma ka një plan tetëkëndësh në stilet arkitekturore Seljuk dhe Osmane, dhe tavani i tij piramidal është i veshur me mozaikë ari. 

### Parku i Paqes 
Parku që rrethon monumentin quhet "Parku i Paqes" për nder të shprehjes së famshme të Atatürk "Paqja në shtëpi, paqe në botë". Ai përmban rreth 50,000 pemë dekorative, lule dhe shkurre në 104 lloje, dhuruar nga rreth 25 vende. 

## Kullat, statujat dhe muzetë 
Brenda faqes Anıtkabir ka dhjetë kulla të vendosura në një rregullim simetrik. Këto simbolizojnë idealet që ndikuan në kombin turk dhe krijimin e Republikës së Turqisë. Kullat janë të ngjashme për sa i përket planifikimit dhe strukturës: ato janë drejtkëndëshe, afër një sheshi, me çati piramidale. Shigjetat prej bronzi vendosen në majë të çatisë, si në tendat tradicionale të nomadës turke. Brenda kullave, zbukurimet gjeometrike të frymëzuara nga modelet dhe motivet tradicionale të qilimave turq (kilim) mund të gjenden në tavanet e kullave në teknikën e afreskut. Ka edhe mbishkrime me citate nga Ataturku që korrespondojnë me temën e asaj kulle. 

### Kulla e Pavarësisë 
Relievi brenda Kullës së Pavarësisë tregon një djalë të ri duke qëndruar drejt dhe duke mbajtur një shpatë me të dy duart, ndërsa një shqiponjë po ngjitet në një shkëmb pranë tij. Shqiponja përfaqësonte fuqinë dhe pavarësinë në mitologji dhe në artin selxhuk, dhe i riu me shpatë përfaqëson kombin turk që mbron pavarësinë e tij. 

### Grupi i statujave femra 
Përpara Kullës së Pavarësisë, ka një grup statujash prej tri grave me veshje kombëtare turke. Dy gratë në anët po mbajnë një kurorë të madhe që arrin në tokë. Kjo kurorë, e përbërë nga leshterikë, paraqet vendin e bollshëm. Gruaja në të majtë me një filxhan në dorën e saj të shtrirë po kërkon dhembshurinë e Zotit. Gruaja në mes, duke e mbuluar fytyrën me dorë, po qan. Ky grup përfaqëson krenarinë e grave turke, dhe solemnitetin dhe vendosmërinë e tyre madje në pikëllim dhe vështirësi. 

### Kulla e Lirisë 
Relievi brenda Kullës së Lirisë tregon një figurë të një engjëlli që mban një fletë letre dhe një kal të rritur pranë tij. Figura e engjëllit simbolizon shenjtërinë e lirisë dhe fleta e letrës simbolizon Deklaratën Turke të Lirisë. Figura e kuajve është një simbol i lirisë dhe pavarësisë. 

### Grupi i statujave meshkuj 
Përpara Kullës së Lirisë ndodhet një grup statujash i përbërë nga tre burra. Burri në të djathtë me një përkrenare dhe pallto përfaqëson një ushtar turk; në të majtë me një libër në dorë është një i ri dhe intelektual turk; prapa të dyve, me veshje fshati, është një fshatar turk. Shprehjet serioze të fytyrës së të tri statujave paraqesin solemnitetin dhe vullnetin e popullit turk. 

### Kulla e Mehmetçikut 
Kulla e Mehmetçikut ndodhet në të djathtën e fundit të Rrugës së Luanit. Relievi në fasadën e jashtme përshkruan një *mehmetçik* (ushtar turk) duke lënë shtëpinë për në front. Në këtë përbërje, një nënë e trishtuar, por krenare që mban dorën mbi supin e djalit të saj, e dërgon atë në luftë për vendin. Ekziston një librari dhe një dyqan dhuratash në këtë kullë për vizitorët e interesuar për të blerë artikuj në lidhje me Anıtkabir dhe Atatürk. 

### Kulla e Fitores 
Datat e tri fitoreve më të rëndësishme të kombit dhe fjalët e Ataturkut për këto fitore janë mbishkruar në muret e kësaj kulle. Brenda kullës, ekspozohet karroca e armës, e cila mbante arkivolin e Atatürk nga Pallati Dolmabahçe në Sarayburnu dhe i dorëzoi Marinës më 19 nëntor 1938.

### Kulla e Paqes 
Një përbërje relievi që shpreh parimin e Ataturkut për **Paqja në shtëpi, paqe në botë** është e mbishkruar brenda mureve të kullës. Në këtë reliev, fshatarët dhe një figurë ushtarake që i mbron ata duke mbajtur shpatën e tij përshkruhen. Ky ushtar simbolizon Ushtrinë Turke, mbajtësin e fortë dhe të vërtetë të paqes, duke i lejuar njerëzit të jetojnë jetën e tyre të përditshme në paqe të siguruar nga Ushtria Turke. 

### Kulla e 23 Prillit 
djathtas|parapamje|220x220px| Ekrani Cadillac i Serisë 80 në ekran.
Në muret e brendshme të kësaj kulle është një reliev që përshkruan hapjen e Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke më 23 prill 1920. Gruaja që qëndron në këtë vend po mban në dorë një letër me një mbishkrim të datës. Çelësi në anën tjetër, simbolizon hapjen e Kuvendit. 

Makina Cadillac Seria 80 e Ataturkut e vitit 1936, e përdorur mes viteve 1936 dhe 1938, është në ekspozitë në këtë kullë. 

### Kulla e Reformave 
Kjo kullë është shtrirja e muzeut dhe rrobat e Atatürk janë ekspozuar këtu. Relievi brenda murit të kullës tregon një dorë të dobët që mban pishtarin gati të shuhet, duke simbolizuar rënien e Perandorisë Osmane. Një tjetër dorë e fortë që ngre një pishtar rrezatues drejt qiellit simbolizon reformat me të cilat Republika e re Turke dhe Atatürk ngritën Kombin Turk në nivelin e qytetërimit bashkëkohor. 

### Kulla Misak-ı Millî (Pakti Kombëtar) 
Kulla është në hyrje të muzeut (shih më poshtë) dhe relievi brenda kësaj kullë simbolizon detyrimin në bashkësi. Relievi tregon katër duar të bashkuara me një shpatë. Kjo përbërje simbolizon betimin e përbashkët të kombit për të shpëtuar vendin turk. 

### Muzeu Anıtkabir i Ataturkut 
Muzeu Anıtkabir i Ataturkut u hap më 21 qershor 1960. Artikujt personalë të Ataturkut, veshjet e tij dhe disa nga dhuratat e paraqitura të tij janë në ekspozitë në këtë muze. Medaljet, dekorimet dhe disa sende personale të Ataturkut dhuruar në muze nga fëmijët e tij të birësuar janë ekspozuar edhe në muze. 

## Karakteristikat arkitekturale 
Periudha e arkitekturës turke midis viteve 1940 dhe 1950 është klasifikuar nga historianët e arkitekturës si *Lëvizja* e *Dytë Kombëtare e Arkitekturës*. Kjo periudhë karakterizohet më së shumti nga ndërtesa monumentale, simetrike, të veshura me rrasa, me theks të madh dhënë detajeve dhe mjeshtërisë në ndërtim. Anıtkabir përmban të njëjtat karakteristika të kësaj periudhe, dhe konsiderohet nga shumë si monumenti i fundit i epokës. Për më tepër, Anıtkabir përmban karakteristika arkitekturore dhe zbukuruese të selxhukëve dhe osmanëve. Për shembull, qepalla e kullave dhe Salla e Nderit janë të gjitha zbukurimet e stilit të *selxhukëve*. 

## Vizitorët 
parapamje| Një pamje ballore e Anıtkabir.
majtas|parapamje| Një pamje e Anıtkabir.
Më 10 nëntor 2007, 69 vjetori i vdekjes së Atatürk, 546.620 njerëz, nga të cilët 2.420 ishin të huaj, vizituan Anıtkabir, duke vendosur një rekord të lartë për vizitorët e përditshëm. Në 11 muajt e parë të vitit 2007, Anıtkabir mori më shumë se 11 milionë vizitorë, duke tejkaluar numrin e përgjithshëm të vizitorëve për çdo vit të mëparshëm. Në vitin 2006, gjithsej 8,150,000 njerëz dhe në 2005, gjithsej 3,800,000 njerëz vizituan Anıtkabir. 

Më 10 nëntor 2013, 1.089.615 njerëz vizituan Anıtkabir që është rekordi i ri i të gjitha kohërave. Më 29 tetor 2013 që është përvjetori i themelimit të Republikës së Turqisë, 438,451 njerëz vizituan Anıtkabir. Më 10 nëntor 2012, numri i regjistruar i vizitorëve u njoftua si 413,568 njerëz. 

## Galeri 

Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 25.jpg|Rruga e Luanëve
Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 27.jpg|Rruga e Luanëve
Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 29.jpg|Skulptura e burrave turq, e vendosur në hyrje të Rrugës së Luanëve
Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 30.jpg|Skulptura e grave turke, e vendosur në hyrje të Rrugës së Luanëve
Skeda:Cambio de la guardia, Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 03.jpg|Roje ceremoniale në hyrje të mauzoleumit
Skeda:Ankara Anıtkabir Taking care of guard in 2011 01.jpg|Ditë e nxehtë në Anıtkabir
Skeda:Anıtkabir rölyef 2.JPG|Reliev
Skeda:Inonutomb.jpg|Varri i Ismet Inonu
Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 22-24 HDR.jpg|Varri i Ismet Inonys
Skeda:Protect Your Republic Protest - 6 (2007-04-14) edit.jpg|Mbroni Demonstratën tuaj të Republikës
Skeda:20 Old TL reverse.jpg|Kthimi i kartëmonedhës 20 lira (1970)
Skeda:5 Million TL reverse.jpg|Kthim i kartëmonedhës prej 5 milion lira (1990-2005)
Skeda:5 YTL arka.jpg|Kthimi i kartëmonedhës së re 5 lira (2005-2008)
Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 20.jpg|Një pamje e përgjithshme e Anıtkabir

## Shiko edhe 
* Lufta e Pavarësisë Turke
* Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë

## Lidhje të jashtme 
* Uebfaqja zyrtare e Anıtkabir  (in English) 
* 360° turne virtual në Anıtkabir 
* Libri i vizitorëve të Anıtkabir  (in Turkish) 
* Përtej Anıtkabir: Ndërtimi dhe Mirëmbajtja e Kujtesës Kombëtare në Arkitekturën Funerative për Mustafa Kemal Atatürk 
* Anıtkabir në 3D në vendin e saj të vërtetë 

## Referime