Arsimi në Islandë

**Sistemi i arsimit në Islandë** është i ndarë në katër nivele: shkollë lojërash, i detyrueshëm, i mesëm i lartë dhe i lartë, dhe është i ngjashëm me atë të vendeve të tjera nordike . Arsimi është i detyrueshëm për fëmijët e moshës 6-16 vjeç. Shumica e institucioneve financohen nga shteti; ka shumë pak shkolla private në vend. Islanda është një vend me gjimnaze .

## Sfondi 
Ligji i parë kombëtar për arsimin ishte ligji i arsimit i vitit 1907, dhe kurrikula e parë kombëtare u botua në vitin 1926. Edhe pse kurrikula u rishikua periodikisht, sistemi i përgjithshëm arsimor nuk u modernizua ndjeshëm deri në Aktin e Arsimit të Detyrueshëm të vitit 1974 (Compulsory Education Act of 1974), i cili mandatonte shërbimet e arsimit special për të gjithë studentët me aftësi të kufizuara. 

Sipas Ministrisë së Arsimit, Shkencës dhe Kulturës së Islandës:

Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Kulturës ka juridiksionin e përgjegjësisë arsimore. Tradicionalisht, arsimi në Islandë është drejtuar në sektorin publik ; ka një numër të vogël, ndonëse në rritje, të institucioneve arsimore private në vend.  Me kalimin e viteve, sistemi arsimor është decentralizuar dhe përgjegjësia për shkollat fillore dhe të mesme të ulëta bie mbi autoritetet lokale. Shteti drejton shkollat e mesme të larta dhe institucionet e arsimit të lartë.

Ministria nxjerr Udhëzimet e Kurrikulës Kombëtare . Qendra Kombëtare e Materialeve Edukative publikon materiale edukative për institucionet arsimore dhe i lëshon ato pa pagesë. Instituti i Testimit Arsimor është bordi i vetëm i provimit në vend; përgjegjës për nxjerrjen dhe notimin e vlerësimeve kombëtare.

Janë 192 institucione që kujdesen për arsimin e detyrueshëm, 42 shkolla për arsimin e mesëm të lartë dhe 9 institucione të arsimit të lartë.

## Historia 
djathtas|parapamje|150x150px| Ndërtesa kryesore e Menntaskólinn í Reykjavík .
Gjimnazet më të vjetra në vend janë Menntaskólinn í Reykjavík dhe Menntaskólinn á Akureyri. Menntaskólinn í Reykjavík e ka origjinën në vitin 1056, kur u krijua një shkollë në Skálholt . Shkolla u zhvendos në Reykjavík në 1786, por kushtet e këqija të banimit e detyruan atë të zhvendosej përsëri në 1805 në Bessastaðir afër Reykjavík. Në 1846 shkolla u zhvendos në vendndodhjen e saj aktuale dhe një ndërtesë e re u ngrit për të në Reykjavík. 

Universiteti i Islandës ishte institucioni i parë i arsimit të lartë në vend dhe u themelua më 17 qershor 1911, duke bashkuar tre ish shkolla islandeze: *Prestaskólinn*, *Læknaskólinn* dhe *Lagaskólinn*, të cilat mësonin përkatësisht teologjinë, mjekësinë dhe ligjin . Universiteti fillimisht kishte vetëm fakultete për këto tre fusha, përveç një fakulteti të shkencave humane . Rektori i parë i universitetit ishte Björn M. Ólsen, profesor në fakultetin e shkencave humane.

## Nivelet 
[parapamje|450x450px| Nivelet në [Diagrami|formë diagrami .]]
Sistemi arsimor islandez përbëhet nga katër nivele: shkolla e lojërave, arsimi i detyrueshëm, i mesëm i lartë dhe niveli i lartë. 

### Shkollë lojërash 
Shkolla e *lojërave ose leikskóli* , është arsim jo i detyrueshëm për ata nën moshën gjashtë vjeç dhe është hapi i parë në sistemin arsimor. Legjislacioni aktual në lidhje me shkollat e lojërave u miratua në vitin 2007. Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Kulturës është përgjegjëse për politikat dhe metodat që duhet të përdorin shkollat e lojërave, dhe ato nxjerrin Udhëzimet e Kurrikulës Kombëtare. Ata janë gjithashtu përgjegjës për të siguruar që kurrikula të jetë e përshtatshme për ta bërë sa më të lehtë kalimin në arsimin e detyrueshëm . Megjithatë, Ministria nuk i zbaton rregulloret dhe udhëzimet; në vend të kësaj kjo është përgjegjësi e autoriteteve lokale, të cilët financojnë dhe administrojnë shkollat e lojërave. Gjithashtu, autoriteti lokal punëson përfaqësues që mbikëqyrin funksionimin e shkollave të lojërave.

Prindërit duhet të paguajnë që fëmijët e tyre të ndjekin shkollat e lojërave. Rreth 30% e kostove të funksionimit të institucioneve mbulohen nga këto tarifa. Tarifat e shkollave private të lojërave mund të jenë rreth 10–20% më të larta se ato të institucioneve publike. Pothuajse të gjitha shkollat private marrin disa fonde komunale.

Objektet shkollore shpesh ndërtohen me qëllim në një vend ku rreth 30-40 m 2 hapësirë për lojë është në dispozicion për çdo fëmijë në këndin e lojërave . Rreth 6 m 2 për fëmijë ndahen në ambiente të mbyllura. Institucionet synohen të jenë seks të përzier. Shkollat e lojërave janë të destinuara për fëmijët nën moshën gjashtë vjeç; fëmijët më të vegjël që marrin pjesë janë të paktën dy vjeç. Prioritet u jepet fëmijëve të prindërve të vetëm dhe nxënësve dhe në disa raste prioritet u jepet edhe fëmijëve me aftësi të kufizuara. Në shumicën e rasteve, fëmijët ndahen në grupmosha, por në disa komunitete më të vogla ata mund të grupohen së bashku.

Fëmijët ndjekin shkollën e lojërave për të paktën katër dhe maksimumi nëntë orë në ditë. 

### Arsimi i detyrueshëm 
parapamje|381x381px| Një grafik që tregon se si do të ndahet koha e arsimit të detyrueshëm të një fëmije islandezë gjatë një periudhe dhjetëvjeçare.
Arsimi i detyrueshëm ose *grunnskóli* (shqip. “shkolla bazë”), është periudha e arsimit e cila është e detyrueshme për të gjithë. Legjislacioni për arsimin e detyrueshëm u miratua në vitin 2008 dhe në vitin 1996 komunat morën përsipër drejtimin e arsimit të detyrueshëm. Ai përfshin arsimin fillor dhe të mesëm të ulët, i cili shpesh zhvillohet në të njëjtin institucion. Ligji thotë se arsimi është i detyrueshëm për fëmijët dhe adoleshentët nga mosha 6 deri në 16 vjeç. Viti shkollor zgjat nëntë muaj dhe fillon nga 21 gushti deri më 1 shtator, duke përfunduar midis 31 majit dhe 10 qershorit. Numri minimal i ditëve të shkollës është 170, por pas një kontrate të re pagash për mësuesit, kjo do të rritet në 180. Mësimet zhvillohen pesë ditë në javë.

Përgjegjësia është e prindërve për t'u siguruar që fëmijët e tyre të ndjekin dhe regjistrohen në shkollë. Ligji thotë se është përgjegjësi e bashkisë të japë udhëzime dhe të financojë institucionet (kjo përfshin mësimdhënien, mësimin zëvendësues, administratën dhe shërbimet e specializuara), dhe të ofrojë arsim special nëse kërkohet. Nuk ka kërkesa për hyrje për nxënësit dhe shkalla e pranimit është 100% në moshën gjashtë vjeçare. 

Nxënësit kanë të drejtë të ndjekin një shkollë në zonën ku jetojnë. Shteti kërkon që shkolla të integrojë nxënësit me aftësi të kufizuara në arsimin e zakonshëm .

Shteti është përgjegjës për vlerësimin e institucioneve për t'u siguruar që ato funksionojnë sipas ligjit dhe udhëzimeve të kurrikulës kombëtare. Ata gjithashtu prodhojnë materiale edukative dhe zbatojnë ligje dhe rregullore arsimore.

Arsimi i detyrueshëm është i ndarë në dhjetë vjet . Shkollat që kanë të gjitha dhjetë vjet, viti i parë deri në shtatë, dhe vitet tetë deri në dhjetë janë të zakonshme. Ato shkolla që japin mësim nga vitet tetë deri në dhjetë shpesh kanë një zonë më të gjerë ujëmbledhëse . Madhësia e institucioneve është shumë e ndryshme. Në zonën urbane të Reykjavík, shkollat mund të jenë deri në 1200 nxënës. Në zonat rurale, shkollat mund të kenë më pak se 10 nxënës dhe rreth 50% e shkollave kanë më pak se 100 nxënës. Të gjitha institucionet e arsimit të detyrueshëm janë seks të përzier. Shumë shërbime këshillimi janë në dispozicion, duke përfshirë ndihmën për studime dhe lëndë specifike; ofrohet edhe këshillim psikologjik .

Çdo shkollë duhet të ndjekë Udhëzimet e Kurrikulës Kombëtare, por përjashtime bëhen për shkollat me karakteristika të veçanta. Nga shkolla kërkohet të krijojë një plan pune të shkollës dhe një kalendar vjetor, të organizojë mësimdhënien dhe vlerësimin e nxënësve dhe të ofrojë aktivitete jashtëshkollore. Numri i mësimeve për çdo vit është si më poshtë:

Në ditët e sotme, Udhëzimet e Kurrikulës Kombëtare kanë dispozita për ata që mësojnë islandisht, gjuha e parë e të cilëve nuk është islandishtja dhe nxënësit e shurdhër dhe me dëgjim të dëmtuar. Nga nxënësit pritet që të vazhdojnë me ritmin e mësimdhënies; megjithatë ata nxënës që janë në vështirësi marrin mësime plotësuese pa u zhvendosur nga shumica e klasave të tyre. Një theks i kushtohet ofrimit të një shumëllojshmërie metodash mësimore. 

#### Vlerësimi 
Në Islandë vlerësimi dhe vlerësimi i nxënësve kryhet brenda vendit dhe nuk është i standardizuar ndërmjet institucioneve të ndryshme. Nxënësve u jepen raporte të rregullta për të vlerësuar përparimin e tyre; megjithatë mënyra se si bëhet kjo ndryshon ndërmjet shkollave. Për shembull, mund të jepet një notë numerike, ose mund të jepet një vlerësim me gojë dhe me shkrim.

Qëllimi i tyre kryesor është të ndihmojnë në lehtësimin e kalimit në arsimin e mesëm të lartë dhe të ndihmojnë nxënësin të zgjedhë një kurs studimi. Nxënësve u jepet një certifikatë me notat e tyre në fund të periudhës së shkollimit të detyrueshëm.

Përveç vlerësimit të nxënësve, ligji kërkon që shkollat të zbatojnë një formë të vetëvlerësimit për cilësinë e shërbimeve të tyre dhe të sigurohen që institucionet funksionojnë brenda ligjit dhe brenda udhëzimeve. Shkollat vlerësohen nga jashtë çdo pesë vjet nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Kulturës. 

#### Mësuesit 
Ngjashëm me arsimin fillor në vendet e tjera, nga viti i parë deri në shtatë, i njëjti mësues u mëson nxënësve të gjitha lëndët e tyre. Nga viti i tetë e lart, nxënësit marrin mësim nga një numër mësuesish të ndryshëm (kjo shënon kufirin ndërmjet arsimit fillor dhe arsimit të mesëm të ulët). Grupet mund të përzihen nga viti në vit.

Mësuesit e shkollave fillore janë mësues të përgjithshëm që kanë marrë trajnimin e tyre ose në Universitetin e Islandës ose në Universitetin e Akureyri . Kursi tipik zgjat tre vjet. Mësuesit e mesëm të ulët mund të trajnohen gjithashtu në Universitetin e Islandës . Në këtë situatë kërkohet një diplomë BA ose BS . Kurset janë të dizajnuara të jenë akademike dhe praktike. Komunat janë përgjegjëse për punësimin e mësuesve. Kurse fakultative të trajnimit të mësuesve në shërbim ofrohen çdo vit.

### Arsimi i mesëm i lartë 
[parapamje|300x300px| Një klasë në [Gjimnazi|gjimnazin Hraðbraut .]]
Arsimi i mesëm i lartë ose *framhaldsskóli* (shqip. "shkollë e vazhdueshme"), pason arsimin e mesëm të ulët . Këto shkolla njihen edhe si gjimnasia në anglisht. Nuk është i detyrueshëm, por të drejtën e arsimit të mesëm të lartë e ka kushdo që ka kryer arsimin e detyrueshëm .  Kohëzgjatja tipike e kursit është tre vjet, për studentët e moshës 16 dhe 19 vjeç. Kohëzgjatja e kursit mund të ndryshojë, veçanërisht në kurset profesionale . Kjo fazë e arsimit rregullohet nga Ligji për Shkollën e Mesme të Lartë të vitit 2007. Ashtu si të gjitha shkollat e tjera në Islandë, shkollat e mesme të larta janë seksi të përzier.

Studentët nuk duhet të paguajnë tarifat e shkollimit, por ata duhet të paguajnë një tarifë regjistrimi dhe pritet të blejnë vetë tekstet e tyre shkollore. Studentët që regjistrohen në kurset profesionale paguajnë një pjesë të kostove të materialeve që përdorin.

Të gjithë nxënësit kanë të drejtë të hyjnë në arsimin e mesëm të lartë kur mbushin gjashtëmbëdhjetë vjeç. Rreth 97% e nxënësve që braktisin arsimin e mesëm të ulët hyjnë në arsimin e mesëm të lartë; megjithatë ka një shkallë të dukshme braktisjeje. Ekzistojnë kërkesa specifike për hyrje për kurse të ndryshme, por meqenëse të gjithë studentët kanë të drejtën për këtë lloj edukimi, një program i përgjithshëm studimi është i disponueshëm për ata studentë që mund të dështojnë të plotësojnë kërkesat. Disa shkolla gëzojnë më shumë prestigj dhe popullaritet se të tjerat, veçanërisht në Reykjavík, dhe ato mund të kenë nevojë të largojnë qindra studentë çdo vit. 

Viti shkollor zgjat nëntë muaj dhe ndahet në dy periudha : vjeshtë dhe pranverë. Studentët ndjekin rreth 32–40 mësime në javë, secila prej 40–80 minutash. Kjo mund të ndryshojë në mënyrë drastike ndërmjet institucioneve.

Ka rreth dyzet gjimnaze në vend; madhësitë ndryshojnë po aq sa edhe shkollat fillore. Gjimnazitë më të mëdha kanë mbi 3000 nxënës—më i vogli, më pak se pesëdhjetë. Gjimnazia mund të ndahet kështu:

* **shkollat e ciklit të lartë** — që ofrojnë programe studimi trevjeçare, që përfundojnë me provimet e maturës ;
* **shkolla industriale-profesionale —** kurse teorike dhe praktike në profesione të ndryshme;
* **shkollat gjithëpërfshirëse** — që ofrojnë një përzierje kursesh, përveç programeve të specializuara profesionale, kanë cilësi si të gjimnazit ashtu edhe të institucionit industrial-profesional;
* **shkolla të specializuara profesionale** — programe studimi për profesione dhe karriera specifike.

Ligji kërkon që të ketë programe studimi akademike, profesionale, artistike dhe të përgjithshme, të cilat të çojnë në arsimin e lartë . Prandaj, çdo gjimnaz mund të ofrojë provimin e maturës, të quajtur *Stúdentspróf*, me kusht që ai të jetë në përputhje me rregulloret e Ministrisë së Arsimit.

Gjimnazi ka forma që funksionojnë sipas sistemit njësi-kredite, domethënë një term ndahet në njësi kursi, secila prej të cilave vlen një numër të caktuar kreditesh. Rrjedhimisht, studentët janë në gjendje të rregullojnë shpejtësinë e arsimimit të tyre bazuar në rrethanat e tyre personale. Ky sistem përdoret në shumicën e institucioneve të mesme të larta në Islandë.

Shumë institucione ofrojnë gjithashtu klasa në mbrëmje të synuara për të rriturit, disa prej të cilave janë të barabarta me kurset e tyre ditore. Mësimi në distancë ofrohet gjithashtu në shumicën e shkollave.

Ofrohen edhe shërbime këshillimi, si ato të institucioneve të arsimit të detyruar. 

#### Vlerësimi 
Provimet bëhen në fund të çdo semestri në krahasim me fundin e vitit. Vitet e fundit shpesh bazohen në vlerësime dhe detyra të vazhdueshme; megjithatë disa kurse kanë provime përfundimtare. Nuk kishte provime të koordinuara në nivel kombëtar në arsimin e mesëm të lartë deri në vitin shkollor 2003–4, kur u prezantuan disa lëndë. Institucioneve u kërkohet gjithashtu të vetëvlerësojnë; si institucionet e arsimit të detyrueshëm, ato vlerësohen nga jashtë çdo pesë vjet. 

#### Mësuesit 
Mësuesit e mesëm të lartë duhet të kenë përfunduar katër vjet në universitet, nga të cilat të paktën dy vjet duhet t'i jenë kushtuar një lënde kryesore, dhe të paktën një për metodologjinë dhe aftësitë e mësimdhënies. Mësuesit profesional duhet të jenë të kualifikuar në disiplinën e tyre të veçantë, ose duhet të jenë mjeshtër në zanatin e tyre dhe të kenë të paktën dy vjet përvojë.

Ofrohen gjithashtu kurse trajnimi gjatë shërbimit. Mësuesit paguhen nga shteti, por punësohen nga shkolla individuale. 

### Arsimi i lartë 
Niveli përfundimtar është arsimi i lartë, ose *háskóli* (shqip. "shkollë e mesme"). Janë tetë institucione të tilla në vend, shumica e të cilave drejtohen nga shteti. Institucioni i parë, Universiteti i Islandës, u hap në 1911, dhe është ende institucioni kryesor i arsimit të lartë në vend.  Megjithatë, vitet e fundit, më shumë universitete janë hapur në të gjithë vendin, duke zgjeruar gamën e zgjedhjeve të disponueshme. Legjislacioni në lidhje me institucionet e arsimit të lartë u miratua në vitin 1997, i cili përfshin një përkufizim të termit *háskóli* (për të përfshirë universitetet që nuk kryejnë kërkime). Ekziston gjithashtu një legjislacion i veçantë për secilin institucion publik, i cili përcakton rolin e tyre në kërkimin shkencor dhe organizimin e përgjithshëm.  Universitetet private dhe publike marrin fonde nga shteti. 

Administrata e çdo universiteti është e ndarë në Senat, rektor, mbledhje të fakultetit, këshilla fakulteti dhe dekanë (megjithatë, disa universitete nuk ndahen në fakultete). Senati në fund merr vendime për drejtimin dhe organizimin e institucionit dhe formulon politikën. Shteti do të formulojë një kontratë me universitetin, duke përcaktuar objektivat e institucionit dhe masën e financimit që shteti do t'i japë institucionit.

Pavarësisht nga numri në rritje i institucioneve të arsimit të lartë në vend, shumë studentë vendosin të ndjekin arsimin e tyre universitar jashtë vendit (rreth 16%, kryesisht në studimet pasuniversitare ).

Viti akademik zgjat nga shtatori deri në maj dhe ndahet në dy periudha: vjeshtë dhe pranverë. 

#### Pranimi 
Shumica e studentëve do të duhet të kalojnë një formë të provimit të maturës për të hyrë në universitet;  megjithatë ata me përvojë të mjaftueshme pune mund të pranohen në disa raste. Kurset profesionale dhe teknike kanë kërkesa më të lira, vetëm duke deklaruar se aplikanti ka një lloj eksperience në fushën e zgjedhur të studimit. Institucionet janë të lira të vendosin kriteret e tyre të pranimit. Regjistrimi për studentët potencial bëhet nga maji deri në qershor të çdo viti; megjithatë afati i aplikimit për studentët e huaj është më i hershëm: 15 mars. 

#### Financat e studentëve 
Në institucionet shtetërore, studentët duhet të paguajnë vetëm tarifat e regjistrimit; pasi nuk ka tarifa shkollimi. Megjithatë, institucionet private paguajnë tarifa. Të gjithë studentët kanë të drejtë për një mbështetje financiare nga Fondi Islandez i Huasë Studentore ; shuma e saktë varet nga gjendja e tyre financiare dhe personale. Studenti duhet të fillojë t'i shlyejë këto para dy vjet pas përfundimit të programit të studimit. Përveç studentëve islandezë, studentët nga Bashkimi Evropian ose vendet anëtare të EEA - EFTA kanë gjithashtu të drejtë të aplikojnë për kredi, nëse ata kanë punuar në tregtinë e tyre në vend për të paktën një vit.

Çdo vit ka një numër të kufizuar bursash për studentët e huaj për të studiuar gjuhën dhe letërsinë islandeze në Universitetin e Islandës, të ofruara nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Kulturës.

Grantet janë të disponueshme për të diplomuarit në universitetet kërkimore, të cilat jepen në bazë të paraqitjes së përbashkët nga studenti dhe profesori, dhe miratimi nga fakulteti përkatës. 

## Arsimi special 
Përpara Aktit të Arsimit të Detyrueshëm të vitit 1974, vetëm grupe të përzgjedhura nxënësish me aftësi të kufizuara, si nxënës të shurdhër dhe të verbër, merrnin ndonjë arsim special formal, megjithëse nxënësit me aftësi të kufizuara të lehta ishin akomoduar në shkollat rurale që nga viti 1907.  Me ndryshimet në ligj, në Rejkjavik u hap një shkollë speciale për nxënësit me aftësi të kufizuara intelektuale dhe programe të ngjashme pasuan. Nxënësit me aftësi të kufizuara fizike u futën në klasa të rregullta. Universiteti i Arsimit i Islandës zhvilloi programe për të trajnuar mësues dhe specialistë të tjerë për të ofruar shërbime të përshtatshme. 

Duke reflektuar vlerat kulturore islandeze të tolerancës, barazisë dhe festimit të dallimeve në vend të individualizmit, politika aktuale e qeverisë thekson përfshirjen, ose "një shkollë për të gjithë", megjithëse klasat dhe shkollat e ndara janë ende të lejuara dhe të mbështetura. 

Ligji mbi Arsimin e Mesëm të Lartë i vitit 1992 u jep të drejtën studentëve të ndjekin shkollat dhe universitetin dhe të marrin mbështetjen e duhur për ta bërë këtë, por nuk i përjashton ata nga kërkesat normale të hyrjes, siç është demonstrimi i një niveli të caktuar të leximit ose arritjeve në matematikë.  Për rrjedhojë, pas përfundimit të moshës shkollore të detyrueshme, nxënësit me dëmtime të theksuara njohëse e kanë të vështirë të gjejnë arsimim të mëtejshëm. 

## Shih edhe 
* Islanda
* Rejkjaviku
* Universiteti i Islandës

## Referime