Zef Valentini

**Zef Valentini** (it. *Giuseppe Valentini*; Padova, 1 korrik 1900 - Milano, 16 nëntor 1979) ka qenë prift, albanolog dhe bizantinist italian.

## Biografia 
U lind në Padova më 1 korrik 1900, fëmija i parë i Alberto dhe Margherita Olivetto; i ati ishte me zanat mermerpunues, ndërsa e ëma qe aq fetare sa edhe djalin e dytë e dorëzuan tek françeskanët. Më 4 nëntor të vitit 1910 nisi studimet në Seminarin Ipeshkvnor e vendlindjes, por nga temperamenti dhe ligështitë e shëndetit që kishte, i dha mësim privat vetë rektori i Seminarit, Imzot Gaetano Sartori. Sartori e përcolli edukimin e Valentinit deri në maturë më 1918. 

Gjuhën shqipe, të cilën kishte filluar ta mësonte që në Gorizia, e nxuri më tej me gramatikën e Busettit. Pas dy viteve në Shkodër, u kthye në Chieri ku në vitet 1924-1926 studioi filozofi. kahja e politikave arsimore të shtetit shqiptar po diferencohej ndaj institucioneve arsimore të klerit katolik, Valentini u bë mbrojtës i zëshëm i pavarësisë së shkollave katolike në përgjithësi dhe atyre jezuite e Kolegjit Saverian në veçanti.  

Në kohën e pushtimit italian u emërua anëtar Institutit të Studimeve Shqiptare më 5 dhjetor 1940, më 1941 u vendos në Tiranë, ku u caktua edhe sekretar i këshillit të Institutit. 

Vjeshtën e 1946 i ftuar nga kardinali Schuster në Milano, iu besua drejtimi i revistës katolike *Letture.* më 15 dhjetor 1955 mori drejtimin e Katedrës së Gjuhës e të Letërsisë Shqipe pranë Universitetit të Palermos, që u bë një nga kështjellat e kulturës së vërtetë shqiptare jashtë Shqipërisë. Ndërkaq vijoi të drejtonte edhe Katedrën e Filologjisë Bizantine dhe atë të Letërsisë së Lashtë të Krishterë. Vijoi të bashkëpunonte me revistën “Letture” dhe të studionte ikonat bizantine. Më 5 nëntor 1979 përkujtoi në dhomën e spitalit 60-vjetorin e jetës si rregulltar jezuit me një Meshë në gjuhën latine, të kremtuar nga Eprori i Shoqërisë dhe tre jezuitë, që punonin për botimin e “Letture”.*

### Historiografi 
Me rastin e 50 vjetorit të Kolegjit Saverian në Shkodër, i kushtoi veprën e tij të parë “*Kolegja Saveriane ndër 50 vjetët e para 1877/´78-1927/´28*”, botuar shqip në Shkodër më 1928 dhe italisht në Chieri më 1929. si dhe dendur atë të Venedikut. Botoi artikuj kritike letrare si dhe përkthime të veta*, Poliecte* i Corneille në prozë të ritmuar, *Saul'' i Alfierit me metrikën e origjinalit në italisht dhe një biografi të Garcia Moreno. Gjithashtu botoi një traktat mbi metrikën shqipe, të cilin ia dha Ministrisë së Arsimit, por nuk mund ta botonte për t'u përdorur në shkollat e kohës nga trazirat që ngjanë në vitet 1943-44.

Në bashkëautorësi me sivëllaun Cordignano, përpiluan *Ese mbi një regjistër historik të Shqipërisë* (it. ''Saggio di un regesto storico dell'Albania*) i cili u botua nga 1937 deri më 1940, mbulon historiografinë e viseve shqiptare nga viti 1000 deri më 1568, u premiua nga Akademia Mbretërore Italiane me një financim.

### Gjuhësi 
Çmonte ndër mësuesit e vet të gjuhës shqipe Mark Harapin, Mustafa Krujën, Gjon Karmën, Ndre Mjeden, Injac Zamputin, Karl Gurakuqin dhe Aleksandër Xhuvanin. Botoi tek revista *Leka* artikuj të shumtë mbi qasjen ndaj gjuhës, ku theksonte vlerësimin, pasurimin dhe pastaj bashkim i dy dialekteve. Më tej, interesimin e tij mbi gjuhësinë shqiptare e vijoi me artikuj të shumtë tek *Shêjzat.*

## Trashëgimia 
Me botimin e *Acta Albaniae Veneta'' mori famë ndërkombëtare, aq sa Camaj kumton se në mjediset historiografike gjermane bëri mjaft bujë publikimi. Bartl çmonte se po të vazhdonte përpjekja e hershme e Valentinit për t'i bërë një kronologji historisë shqiptare, do të ishte një mjet ndihmës i madh.

Në historiografinë shqiptare gjatë regjimit komunist (nga Rakip Beqaj) u trajtua si përfaqësues i ideologjisë fashiste, bashkëpunëtori më i ngushtë i Krujës dhe i Koliqit.

## Veprat 
### Historiografike 
* “Kolegja Saveriane ndër 50 vjetët e para 1877/´78-1927/´28”
* “Kronologji mbi historinë e Shqipërisë nga viti 313 e deri në shekullin XIII”
* “Akte shqiptaro-veneciane të shekujve XIV-XV”
### Antropologji 
* *Il diritto delle comunità nella tradizione giuridica albanese*, 1956.
* *Legge delle montagne albanesi nelle relazioni della missione volante: 1880-1932*, 1969.
### Përkthime 
* Garcia Moreno, *Biografi*, prej frëngjishtes, 1932.
* Pierre Corneille, *Polieucte*, tragjedi, përkthim së bashku me Injac Zamputin, 1936.
* Vittorio Alfieri, *Sauli*, tragjedi, përkthim me Zamputin.

## Referime