Shtriga

djathtas|parapamje| *Rrethi Magjik* nga John William Waterhouse (1886)
**Shtriga** është një term i rrënjosur në folklorin dhe bestytninë evropiane për një praktikues të magjisë. Tradicionalisht i lidhur me magjinë keqdashëse, me ata që akuzohen për magji kanë qenë objektiv i gjuetisë së shtrigave, në epokën moderne kur termi nëfjalë ka marrë kuptime të ndryshme. Në letërsi, një 'shtrigë' tani thjesht mund t'i referohet një gruaje joshëse e aftë për të 'magjepsur' të tjerët. Në fetë neopagane si Wicca, termi është miratuar ndërkohë si term femëror për një aderuese.

### Terma të ndërlidhura 
*Magjistare* drejtshkrimore moderne me 't' e mesme shfaqet për herë të parë në shekullin e 16-të. Anglishtja e vjetër i kishte të dyja mashkullore (  ) dhe femërore (  ) format e fjalës,  por kuptimi mashkullor u bë më pak i zakonshëm në anglishten standarde, duke u zëvendësuar me fjalë si "  " dhe "  ". Origjina e fjalës është gjermanike, e rrënjosur në foljen e vjetër angleze wiccian, e cila ka një të afërm në gjermanishten e mesme të ulët wicken (e dëshmuar nga shekulli i 13-të, përveç wichelen 'të magjeps').

Një tjetër fjalë e vjetër angleze për 'shtrigë' ishte  ose , e cila u bë fjala moderne angleze " hag " dhe lidhet me fjalën " hex ". Në shumicën e gjuhëve të tjera gjermanike, fjala e tyre për 'shtrigë' vjen nga e njëjta rrënjë si këto; për shembull *heks* gjerman dhe *heks* holandez . Forma e tij proto-gjermanike është rindërtuar si **hagatusjon*, origjina e të cilit është e paqartë. 

Mbiemri ' i keq ' dhe emri 'ligësi' rrjedhin me sa duket nga anglishtja e vjetër  ('magjistare mashkull'). 

R. Lühr lidh fjalën  'profetik, mantik',  'të praktikosh hamendje' (Gjermania e Mesme e Ulët  'magjistare',  ' fallxhore ') dhe sugjeron shprehjen protogjermanishte , të mbilindur në  . Forma bazë do të ishte atëherë ajo femërore,  -  -  me palatalizim për shkak të *i-së* paraardhëse dhe **æ* - **ōn* në ingvaeonin e hershëm. Palatal *-cc-*  në  atëherë do të ishte analoge me atë femërore. 

Vllezërit Grimm në veprën me titull  lidhin "fjalën ingvaeonic "  me weihs gotike 'të shenjta' ( Proto-Indo Evropiane (PIE)  'të ndash', ndoshta nëpërmjet praktikave të hershme gjermanike të kleromancisë si ato të raportuara nga Tacitus ).     
 
Në predikimet e gramatikanit të vjetër anglez Ælfric, që datojnë në fund të shekullit të 10-të, gjejmëshprehje të ngjashme.

Fjala  shfaqet gjithashtu në *Penitentialin latin* të mëparshëm të Halitgarit, por vetëm një herë në frazën  ('siç mësojnë shtrigat'), që duket se është një shtesë e origjinalit të Halitgar, shtuar nga një përkthyes i anglishtes së vjetër të shekullit të 11-të. 

Në fjalorët e anglishtes së vjetër fjalët  dhe  përdoren për të shndritur terma të tillë latinë si augur,  hariolus, conjector dhe pythonyssa, të cilat të gjitha do të thonë 'parashikues, falltar'.

Në Evropën mesjetare dhe të hershme moderne, kishte njerëz që ofronin shërbime të tilla si pengimi i magjisë, shërimi i magjisë, shërimi, hamendja, tregimi i fatit, gjetja e mallrave të humbura ose të vjedhura dhe dashuria e magjisë .   Alan McFarlane shkruan se ato nganjëherë përcaktoheshin si shtriga ' të bardha ', 'të mira' ose 'shtrënguese', por më shpesh njiheshin si popull dinak ose popull i mençur.  Historiani Owen Davies thotë se termi "shtrigë e bardhë" përdorej rrallë përpara shekullit të 20-të.  Emma Wilby thotë se magjistarët popullorë në Evropë shiheshin në mënyrë ambivalente nga komunitetet dhe konsideroheshin po aq të aftë për të dëmtuar sa edhe për shërim,  gjë që mund t'i bënte ata të akuzoheshin si "shtriga" në kuptimin negativ.  Éva Pócs thotë se gjysma e shtrigave të akuzuara në Hungari duket se kanë qenë shëruese,  dhe Kathleen Stokker thotë se "shumica dërrmuese" e shtrigave të akuzuara të Norvegjisë ishin shëruese popullore.  Ronald Hutton thotë se shëruesit dhe njerëzit dinakë "ndonjëherë denoncoheshin si shtriga, por duket se përbënin një pakicë të të akuzuarve në çdo fushë të studiuar". 

Johannes Nider dhe shkrimtarë të tjerë të shekullit të 15-të përdorën termin latin  do të thotë shtrigë - një person që kryente  , akte të dëmshme magjie, kundër të tjerëve. Prezantimi i idesë së forcave demonike që fuqizojnë aktet e  i dha termit *magjistare* konotacione të reja të idhujtarisë dhe braktisjes që u adoptuan nga  (1486), por këto mbetën të diskutueshme pavarësisht urdhrave të papës për të ndërmarrë veprime kundër shtrigave. 

Në Rusinë e shekullit të 17-të, shqetësimi i shoqërisë për praktikën e "shtrigave" lidhej me faktin nëse fuqitë e tyre mund të shkaktonin dëm.  Fshatarët në shoqëritë ruse dhe ukrainase shpesh shmangnin shtrigat, përveç nëse mendonin se kishin nevojë për ndihmë kundër forcave të mbinatyrshme. Impotenca, dhimbjet e stomakut, shterpësia, herniet, absceset, krizat epileptike dhe konvulsionet i atribuoheshin të gjitha së keqes (ose magjisë).  Në Rusi, tre të katërtat e të akuzuarve për magji ishin burra. 

## Bota moderne 
Në anglishten e tanishme bisedore, shprehja *magjistar* përdoret pothuajse ekskluzivisht për gratë, me ekuivalentin mashkullor që është magjistari ose shtrigani. 

Fjalorët bashkëkohorë aktualisht dallojnë katër kuptime të emrit *magjistare*, duke përfshirë: një person (veçanërisht një grua) i besohet fuqive malinje mbinatyrore; një praktikues i traditës ose fesë neopagane (si p.sh. Wicca ); një grua e vjetër ose e shëmtuar: hag crone ; ose, një vajzë ose grua simpatike ose joshëse. 

Përdorimi figurativ për t'iu referuar një vajze të re magjepsëse fillon në shekullin e 18-të,  ndërsa *ai* si një term përçmues për një grua të moshuar dëshmohet që nga shekulli i 15-të. "Një shtrigë e Endorit " (duke aluduar tek 1 Samuel 28:7 ) si një term fantastik për një medium shfaqet në literaturën e shekullit të 19-të.

## Shih edhe 
* Magjia
* Magjia e shtrigës
* Gjuetia e shtrigave

## Referime