Jezid I

**Jezid ibn Muavije** ( Arabisht يزيد بن معاوية بن أبي سفيان ; 647    11 nëntor 683), i njohur zakonisht si **Jasid I**, ishte kalifi i dytë i Kalifatit Omajad. Ai ishte në pushtet për tre vjet nga 680 deri në vdekjen e tij në 683. Emërimi i tij ishte trashëgimia e parë  në historinë islame dhe kalifati i tij u shënua nga vdekja e nipit të Muhammedit, Hysejn ibn Ali dhe fillimi i krizës të njohur si Fitna e Dytë. 

Në 676 (56 H), Muavije e bëri atë trashëgimtarin e tij të dukshëm. Disa muslimanë të shquar nga Hixhazi, përfshirë Hyseinin, Abdullah ibn el-Zubejri dhe Abdullah ibn Omer, refuzuan të pranonin emërimin e tij. Pas pranimit të tij pas vdekjes së Muavijes në vitin 680, Yazidi kërkoi besnikëri nga këta tre, por vetëm ibn Omer e njohu atë, ndërsa dy të tjerët refuzuan dhe u arratisën në Haramin e Mekës. Kur Hyseini ishte duke shkuar në Kufa për të udhëhequr një revoltë kundër Jezidit, ai u vra me grupin e vogël të mbështetësve nga forcat e Jezidit në Betejën e Qerbelasë. Vrasja e Hysejnit çoi në pakënaqësi të përhapura në Hixhaz, ku Abdullah ibn el-Zybejr përqendroi kundërshtimin e tij ndaj sundimit të Jezidit dhe u mbështet nga shumë njerëz në Mekë dhe Medinë. Pas përpjekjeve të dështuara për të rifituar besimin e Ibn Zubejrit dhe njerëzve në Hixhaz përmes diplomacisë, Jezidi dërgoi një ushtri për t'i dhënë fund rebelimit. Ushtria mundi Medinasit në Betejën e el-Harrah në Gusht 683 dhe qyteti u grabit për tri ditë. Më vonë rrethimi vijoi në Mekë, i cili zgjati disa javë, gjatë së cilës Qabja u dëmtua nga zjarri. Rrethimi përfundoi me vdekjen e Jezidit në nëntor 683 dhe hilafeti ra në luftë civile. 

Jezidi konsiderohet një sundimtar i paligjshëm dhe një tiran nga shumë muslimanë për shkak të pushtetit të tij të trashëguar, vdekjes së Hyseinit dhe sulmeve ndaj qytetit të Medinës nga forcat e tij. Historianët modernë paraqesin një pikëpamje të butë dhe e konsiderojnë atë një sundimtar të aftë, megjithëse më pak i suksesshëm se babai i tij. 
[parapamje|300x300px|Monedhë e [Kalifati Emevi|Kalifatit Omajad në kohën e Jezid ibn Muavije. BCRA (Basra) "Ubejdullah ibn Zijad, guvernator". Datë AH 60 = AD 679/680. Busti i stilit Sasanian duke imituar Husrevin II ; Bismilah dhe katër fishekë në marsh / altar zjarri me shirita dhe shërbëtorë; ylli dhe hëna në flakë; data në të majtë, emri në të djathtë.]]

## Jeta e hershme 
Jezidi ka lindur në vitin 646 të Muavijes ibn Ebu Sufjan dhe Maisun bint Bahdal, e bija e udhëheqësit të fuqishëm të Beni Kalb Bahdal ibn Unejf, dhe u rrit me fisin e tij amë, Kalbitët. Ai udhëhoqi disa fushata kundër Perandorisë Bizantine dhe në vitin 670 mori pjesë në një sulm ndaj Konstandinopojës. Ai gjithashtu ka kryer Haxhin në disa raste.  

## Emërimi si kalif 
Deri në fund të luftës së parë civile islame (Gusht 661), Muavije u bë sundues i vetëm i perandorisë si rezultat i një traktati paqeje me Hasan ibn Aliun, i cili kishte kontrolluar pjesën më të madhe të perandorisë pas vrasjes së babait të tij Ali disa muaj më parë. Kushtet e traktatit përcaktonin se Muavije nuk do të propozonte një pasardhës. Megjithatë, në vitin 676, disa vjet para vdekjes së tij, Muavije emëroi Jezidin. Muavije dhe Shura vendosen Jezidin në Damask, ku i pari kishte thirrur njerëz me ndikim nga të gjitha krahinat në kryeqytet dhe i kishte bindur ata në një mënyrë apo tjetrën. Muavije pastaj urdhëroi Meruan ibn Hakamin, në atë kohë guvernatori i Medinës, për të informuar popullin e Medinës, për vendimin e Muavijes. Meruani u përball me rezistencë ndaj këtij njoftimi, veçanërisht nga Hysejn ibn Ali, Abdullah ibn ez-Zybejri, Abdullah ibn Omer dhe Abdurrahman ibn Ebi Bekri. Muavije  shkoi vetë në Medinë dhe filloi të detyronte katër disidentëve, të cilët më pas u arratisën në Mekë. Muavije i ndoqi ata dhe kërcënoi disa prej tyre me jetë, por mori vetëm refuzim. Sidoqoftë ai ishte i suksesshëm në bindjen e popullit të Mekës se këta katër burra kishin premtuar besnikërinë e tyre dhe premtuan besnikëri ndaj Jezidit. Kur u kthye në Damask, ai siguroi besnikëri edhe nga njerëzit e Medinës. Kundërshtarët më pas heshtën. Orientalisti gjerman Julius Wellhausen dyshon në këtë histori, , ndërsa Bernard Lewis shkruan se homazhi ishte rregulluar me përzierje të diplomacisë dhe ryshfetit dhe, në masë më të vogël, me forcë.  

Para se të vdiste, Muavije i la Jezidin një amanet, duke e udhëzuar atë në çështjet e qeverisjes së Hilafetit. Ai e këshilloi atë të ruheshin nga Hyseini dhe Ibn el-Zybejri dhe parashikoi se njerëzit e Irakut do ta tërheqin Hyseinin në rebelim dhe pastaj do ta braktisin atë. Jezidi u këshillua më tej ta trajtojë Hyseinin me kujdes dhe të mos e derdhë gjakun e tij, pasi ai ishte nipi i Muhammedit. Ibn el-Zybair, në anën tjetër, duhej të trajtohej ashpër, nëse nuk arrinte të kuptonte. Muavije gjithashtu e këshilloi atë të trajtojë mirë njerëzit e Hixhazit.  

## Mbretërimi 
Pas suksesit, Jezidi i kërkoi guvernatorëve të të gjitha provincave që të betohen për besnikëri. Betimi i nevojshëm u sigurua nga të gjitha anë e vendit. Ai i shkroi guvernatorit të Medinës Ualid ibn Utba ibn Ebu Sufjan, duke e informuar atë për vdekjen e Muavijes. Ai e lidhi një shënim të vogël me letrën, duke i kërkuar atij të siguronte besnikëri nga Hysejn ibn Ali, Abdullah ibn el-Zybejri dhe Abdullah ibn Umer.  Shënimi shkruante:  Ualidi kërkoi këshillën e Meruan ibn Hakam për këtë çështje. Meruan sugjeroi që ibn el-Zubejri dhe Hysejni duhet të detyroheshin të premtonin besnikërinë pasi që ishin të rrezikshëm, ndërsa ibn Umeri duhej lënë i qetë  pasi nuk paraqiste kërcënim. Kur u thirr nga Ualidi, Hyseni u përgjigj thirrjes, ndërsa ibn el-Zubejri nuk e bëri. Kur Hyseini u takua me Ualidin dhe Meruanin në një takim gjysmë-privat gjatë natës, ai u informua për vdekjen e Muavijes dhe për pranimin e Jezidit në kalifatin. Kur u pyet për premtimin e tij për besnikëri ndaj Jezidit, Husejni u përgjigj se dhënia e besnikërisë së tij private do të ishte e pamjaftueshme, një gjë e tillë duhet të jepet në publik. Ualidi ra dakord për këtë, por Meruani e ndërpreu duke kërkuar që Ualidi të burgoste Hyseinin dhe të mos e linte të largohej derisa të jepte zotimin e besnikërisë ndaj Jezidit. Në këtë ndërprerje, Meruani u qortua nga Hyseini, i cili më pas doli i padëmtuar. Hysejni kishte grupin e tij të përkrahësve të armatosur duke pritur afër vetëm në rast se ndodhte një përpjekje e dhunshme  për ta kapur atë. Menjëherë pas daljes së Hysejnit, Meruani e paralajmëroi Ualidin, i cili e refuzoi Meruanin, duke justifikuar refuzimin e tij për të dëmtuar Hyseinin duke thënë: "Në Ditën e Ringjalljes një njeri që është [përgjegjës] për gjakun e Hyseinit [do të peshojë] pak në Peshoren e Perëndisë ". Ibn el-Zubejri u nis për Mekën natën. Në mëngjes Ualidi dërgoi tetëdhjetë kalorës pas tij, por ai u arratis. Hyseini gjithashtu u largua për në Mekë menjëherë pas, pa bërë betimin e besnikërisë ndaj Jezidit.  I pakënaqur me dështimin e tij për të marrë besnikërinë, Jezidi zëvendësoi Ualidin me Amr ibn Said si guvernator.  

Në kundërshtim me Hyseinin dhe Ibn el-Zybejrin, Abdullah ibn Umeri, Abdurrahman ibn Ebu Bekiri dhe Abdullah ibn Abasi, të cilët kishin kundërshtuar emërimin e Jezidit nga Muavija  , tani i betohen për besnikëri atij.  

### Sulmi në Qerbela 
Në Mekë Hysajni mori letra nga banorët e Kufës, duke e ftuar atë për t'i udhëhequr ata në revoltë kundër Jezidit. Për të vlerësuar situatën në Kufa, Hyseini dërgoi kushëririn e tij Muslim ibn Akil. Ai gjithashtu i dërgoi letra Basrës, por lajmëtari i tij iu dorëzua guvernatorit Ubejdullah ibn Zijadit dhe u vra. Ibn Akili u prit me mbështetje të madhe në Kufa dhe e informoi Hyseinin për situatën, duke sugjeruar që ai të bashkohet me ta në Kufa. Jezidi urdhëroi Ubejdullah ibn Zijadin të shkojë në Kufa dhe të ekzekutojë ose burgosë Ibn Akilin. Ibn Zijad e shtypi rebelimin pa mëshirë dhe vrau ibn Akilin.  

I inkurajuar nga letra e Ibn Akilit, Hysejni u nis për në Kufa, duke injoruar paralajmërimet nga Abdullah ibn Umeri, Abdullah ibn el-Zybejr dhe Abdullah ibn Abas se banorë e Kufës nuk mund të besoheshin. Gjatë rrugës për në Kufa, ai mori raportin e vdekjes së Muslim ibn Akilit në duart e njerëzve të Jezidit dhe se Kufanet kishin ndryshuar anë. Hysejni dhe shokët e tij, megjithatë, vazhduan udhëtimin e tyre drejt Kufës. Ibn Zijad dërgoi rreth 4000 burra, të cilët i detyruan të dilnin në kamp në shkretëtirën e Qerbelasë. Hysejni dhe 72 shokë të tij meshkuj u vranë më 10 tetor 680. Familja e Hysejnit u morën si të burgosur. Kjo ngjarje krijoi një protestë të gjerë dhe imazhi i Jezidit pësoi shumë.  Ai gjithashtu ndihmoi kristalizimin e thjeshtë të kundërshtimit të Jezidit në një lëvizje kundër Omajadëve bazuar në aspiratat e Dinastisë së Aliut  dhe kontribuoi në zhvillimin e identitetit shiit.  

### Revolta e Abdullah ibn el-Zybejrit 
Ibn el-Zybejri fshehurazi filloi marrjen e betimit për besnikëri në Mekë. Pasi dëgjoi këtë, Jezidi dërgoi një zinxhir argjendi tek ibn el-Zybejri me qëllim që ta qetësonte atë. Por ai e fundit refuzoi. Pastaj Jezidi dërgoi për ta arrestuar një forcë  të udhëhequr nga vëllai i ibn el-Zybejrit, Amr, i cili ishte në kundërshtim me vëllain e tij. Forca u mposht dhe Amr u vra. Pas vdekjes së Hyseinit në Qerbela, ndikimi ibn el-Zybejrit arriti në Medinë dhe Kufa.  Për të kundërshtuar ndikimin në rritje të ibn el-Zubejrit në Medinë, Jezidi ftoi njerzit me më ndikim të qytetit në Damask dhe u përpoq të ndikonte tek ata me dhurata. Ata, megjithatë, ishin të pashpresë dhe në kthimin e tyre në Medinë treguan përralla për stilin e jetës së tij dhe praktikave të konsideruara nga shumë njerëz të pavlera, duke përfshirë pirjen e verës, gjuetinë me kafshët dhe dashurinë e tij për muzikën. Medineja hoqi dorë nga besnikëria e tyre ndaj Jezidit pasi dëgjoi këto detaje dhe dëboi guvernatorin dhe omajadët që banonin në qytet. Jezidi dërgoi një ushtri prej 12,000 burra nën komandën e Muslim ibn Ukba për të rifituar Hixhazin. Deri në fund të Gushtit të 683 Ibn Ukba iu afrua Medines dhe i dha Medines tre ditë për të rishikuar, por u refuzua. Kur përfundoi ultimatumi, filloi beteja në të cilën Medinasit u mundën. Pas plaçkitjes së qytetit për tre ditë dhe duke detyruar rebelët të rinovojnë besnikërinë e tyre, ushtria siriane u nis për në Mekë për të nënshtruar ibn el-Zybejrin. Sipas një historie, qyteti nuk u plaçkit, por vetëm kryetarët e rebelimit u ekzekutuan. Ibn Ukba vdiq në rrugën për në Mekë dhe urdhëroi t'i kalonte Hysein ibn Numajr el-Sakuni, i cili e rrethoi Mekën në Shtator 683. Rrethimi zgjati disa javë, gjatë së cilës Qabja u dogj. Vdekja e papritur e Jezidit në Nëntor 683 përfundoi fushatën dhe e hodhi kalifatin në rrëmujë dhe luftë civile. Ibn el-Zybejri e shpalli veten hapur kalif ku Iraku dhe Egjipti erdhën në pushtetin e tij.   

## Vdekja dhe pasardhësit 
Jezidi vdiq në Nëntor 683 në Huvarin. Mosha e tij raportohet të ketë qenë midis 35 dhe 39 vjeç. Djali i tij Muavije II, të cilin e kishte emëruar, u bë halif. Megjithatë, kontrolli i tij ishte i kufizuar në disa pjesë të Sirisë megjithatë, dhe ai vdiq pas disa muajsh nga disa sëmundje. Disa burime të hershme pohojnë se Muavije II abdikoi para vdekjes së tij. Sidoqoftë, Marvan ibn Hakami u bë kalifi më pas dhe halifati Sufjanid mbaroi. 

## Trashëgimia 
Jezidi konsiderohet si një figurë e keqe nga shumë myslimanë, veçanërisht nga Shiitët. Ai ishte personi i parë në historinë e Kalifatit që emëruar si trashëgimtar në bazë të lidhjes me gjak, dhe kjo u bë traditë më pas. Ai konsiderohet si një tiran që ishte përgjegjës për tri krime të mëdha gjatë kalifatit të tij: vdekja e Hysein ibn Ali dhe pasuesve të tij në Betejën e Qerbelasë e cila konsiderohet një masakër; pas betejës së el-Harra, në të cilën trupat e gjeneralit të Jezidit, Muslim ibn Ukba plaçkitën qytetin e Medinës; dhe djegia e Qabes gjatë rrethimit të Mekës, e cila u hodh mbi komandantin e Jezidit Hysejn ibn Numejr. Për më tepër, për shkak të zakoneve të tij të pirjes, vallëzimit dhe gjuetisë, dhe mbajtja e kafshëve shtëpiake si qenët dhe majmunët, ai konsiderohet i pavlerë dhe i padenjë për udhëheqjen e bashkësisë muslimane. 

Përkundër reputacionit të tij në qarqet fetare, historianët akademikë përgjithësisht portretizojnë një pikëpamje më të favorshme për Jezidin. Sipas Jullius Wellhausen, Jezidi ishte një sundimtar i butë, i cili përdori dhunën vetëm kur ishte e nevojshme dhe nuk ishte një tiran që tradita fetare e portretizon atë. Michael Jan de Goeje e përshkruan atë si "një princ dashamirës dhe bujar". Sipas GR Hawting, ai u përpoq të vazhdonte politikat diplomatike të babait të tij. Por, ndryshe nga Muavije, ai nuk pati sukses në fitimin e opozitës me dhurata dhe ryshfete. Në pikëpamjet e Bernard Lewis, Jezidi ishte një sundimtar i aftë, por u kritikua shumë nga historianët e arabëve më vonë. 

Ai ndërpreu politikën e Muavijes për bastisjet kundër Perandorisë Bizantine dhe u përqëndrua në stabilizimin e kufijve. Ishujt në Detin e Marmara u braktisën. 

## Referime 
*      
*      
*      

## Leximi të mëtejshëm 
*      

## Shënime