Saadi Shirazi

**Ebu Mohammad Moshrefoldin Mosleh ebn Abdollah ebn Mosharraf**, i njohur më mirë me pseudonimin e tij **Saadiu**, i njohur gjithashtu si **Saadiu i Shirazit** (, *Saʿdī Shīrāzī*; lindur më 1210; vdekur më 1291 ose 1292), ka qenë poet dhe prozator i Epokës së Artë Islame. Ai njihet për cilësinë e shkrimeve të tij dhe për thellësinë e mendimeve të tij shoqërore dhe morale.

Saadiu njihet gjerësisht si një nga poetët më të mëdhenj të traditës letrare klasike, duke i dhënë atij nofkën "Mjeshtri i Fjalës" ose "Fjalëthurësi" (  *ostâd-e soxan* ) ose thjesht "Mjeshtër" ( *ostâd*) midis dijetarëve persianë. Ai është cituar edhe në traditat perëndimore. Libri i tij, *Bostani,* është renditur si një nga 100 librat më të mëdhenj të të gjitha kohërave nga *The Guardian*.

## Sfondi dhe emri 
Saadiu ishte me prejardhje persiane dhe data e lindjes së tij është e pasigurt; shumica e studiuesve e konsiderojnë atë të ketë lindur në vitin 1209 ose 1210. Ai ishte nga qyteti i Shirazit, kryeqyteti provincial i provincës Fars. Që nga viti 1148, provinca kishte qenë nën sundimin e Salghuridëve, një dinasti persiane me origjinë turkomane.

Ka pak siguri në lidhje me jetën e Saadi-t. Edhe pse shkrimet e tij, veçanërisht *Bostani* dhe *Gjylistani*, përmbajnë shumë kujtime të supozuara autobiografike, shumë prej tyre historikisht nuk kanë gjasa të jenë të tilla dhe ka të ngjarë të jenë të sajuara ose të shkruara në vetën e parë për efekt retorik. Edhe referencat më të hershme për të në literaturën e jashtme ndryshojnë në detaje thelbësore. Edhe emri i tij i vërtetë është i pasigurt. Nëpër burime, i gjithë emri i tij - i cili përbëhet nga emri i tij i dhënë, *llagapi*, *kunja* dhe patronimi - shkruhet në disa mënyra të ndryshme.

Burimi më i vjetër i njohur që përmend emrin e tij të plotë është *Talḵiṣ al-majmaʿ al-ādāb fi moʿjam al-alqāb* ("Përmbledhje e përmbledhjes së përsosjeve në lidhje me leksikonin e fjalëve nderuese") nga Ibn al-Fuwati (vdiq në 1323). Në një letër të datës 1262, ai i kërkoi Saadi-t shembuj të poezisë së tij arabe dhe përmendi emrin e tij të plotë si "Muslih al-Din Abu Muhammad Abd-Allah ibn Musharrif". Studiuesi iranian Saeed Nafisi favorizoi këtë version të emrit të tij të plotë. Megjithatë, shumica e akademikëve të tjerë favorizojnë informacionin e gjetur në dorëshkrimet e hershme të shkrimeve të Saadi-t. Për shembull, iranologu britanik Edward Granville Browne përdori një tekst nga viti 1328 për të argumentuar se emri i plotë i Saadi-t ishte "Musharrif al-Din ibn Muslih al-Din Abd-Allah". Shumica e akademikëve të mëvonshëm perëndimorë, përfshirë Arthur John Arberry, Jan Rypka dhe R. Davis, përfshijnë "Abd-Allah" në patronimin e Saadi-t, pra "Abu Abd-Allah Musharrif al-Din Muslih".

Studiuesi iranian Zabihollah Safa arriti në përfundimin se "Muslih" ishte emri i dhënë i Saadiut dhe e jep emrin e tij të plotë si "Abu Muhammed Musharrif al-Din Muslih ibn Abd-Allah ibn Musharrif" bazuar në parathënien e një prej përmbledhjeve më të vjetra të mbijetuara të veprave të mbledhura të Saadiut, e cila u krijua nga bashkëqytetari i tij Ali ibn Ahmed ibn Ebu Bekr Bisotun në vitin 1326. Në librin e tij *Nafahat al-Uns*, poeti persian Xha'ami (vdiq në vitin 1492) ofron praktikisht të njëjtin version të emrit. Ky version mbështetet edhe nga iranologu Paul E. Losensky.

Pseudonimi i tij "Saadi" është i qartë pasi shfaqet shpesh në veprat e tij dhe shërben si nënshkrimi i tij në të gjitha *gazelet* e tij. Megjithatë, ka dyshime se nga erdhi. Meqenëse dy anëtarë të dinastisë Salghuride të quajtur "Sa'd" sunduan për pjesën më të madhe të jetës së Saadiut, ka të ngjarë që frymëzimi për emrin erdhi nga besnikëria e tij ndaj tyre. Studiuesi iranian Abdolhossein Zarrinkoob argumenton se "Sa'd" ose "Banu Sa'd" ishte gjithashtu emri i vetë dinastisë, prandaj edhe përvetësimi i emrit nga Saadi, i cili tregoi besnikërinë e tij ndaj tyre.

## Referime