open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kabardino-Ballkaria

**Republika e Kabardino-Balkarisë** (Rusisht: Кабарди́но-Балка́рская Респу́блика, *Kabardino-Balkarskaya Respublika*; Karbadianisht: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ, *Ķêbêrdej-Baĺķêr Respublikê*; Karaçaj-Balkarisht: Къабарты-Малкъар Республика, *Qabartı-Malqar Respublika*) ose **Kabardino-Balkaria** (Rusisht: Кабарди́но-Балка́рия, *Kabardino-Balkariya*), është republikë anëtare e Federatës Ruse, e ndodhur në Kaukazin e Veriut. Sipas regjistrimit të vitit 2010, popullsia e tij ishte 859,939. Kryeqytet është Nalçik. Zona përmban malin më të lartë në Evropë, malin Elbrus, me 5,642 m. Mali Elbrus ka 22 akullnaja që ushqejnë tre lumenj - Baksan, Malka dhe Kuban. Mali është i mbuluar me borë gjatë gjithë vitit.

Burimet natyrore të Kabardino-Balkaria përfshijnë molibden, tungsten dhe qymyr. Republika ka klimë kontinetiale.

## Historia
Kabardino-Balkaria u bë një republikë e plotë në vitin 1991 dhe në mars 1992 u bë një nga republikat përbërëse të Federatës Ruse.

## Ndarjet administrative
Republika e Kabardino-Balkarisë është e ndarë administrativisht në 10 distrikte, 8 qytete/qyteze dhe 168 vende rurale.

## Demografia
### Grupet etnike
Kabardino-Balkaria përfshin dy bashkësi të mëdha etnike, kabardinët (çerkezët), të cilët flasin një gjuhë kaukaziane veriperëndimore dhe ballkarët që flasin një gjuhë turkike. Sipas Censusit të vitit 2010, kabardinët përbëjnë 57.2% të popullsisë së republikës, të ndjekur nga rusët (22.5%) dhe ballkarët (12.7%). Grupet e tjera përfshijnë osetianët (1.1%), turqit (1.6%), ukrainasit (0.6%), armenët (0.6%), koreanë (0.5%), çeçenët (0.2%) dhe një mori grupesh më të vogla, secili llogarit më pak se 0.5% e popullsisë së përgjithshme.

### Feja
parapamje|240px|Xhami në Kabardino-Balkaria
Sipas një sondazhi të vitit 2012, i cili intervistoi 56,900 njerëz, 60% e popullsisë së Kabardino-Balkariya i përmbahen Islamit, 15,6% Kishës Ortodokse Ruse, 3% fesë popullore adigjeze (Kabardiane) dhe besime të tjera indigjene, 5% janë gjenerikë krishterët të pa shoqëruar. Për më tepër, 12% e popullsisë deklaron të jetë "shpirtërore por jo fetare", 5.4% janë ateist ose ndjek fe të tjera përfshirë Dëshmitarët e Jehovait.
Lamtumire guacka ime

Ky liber eshte shkruar nga Viktor Canosinaj ne 1999. Libri "Lamtumire guacka ime" ka 119 faqe, dhe flet per tradhetine bashkeshortore dhe si femijet e perjetojne.Kela nje dite ishte e merzitur dhe del te bej nje ecje pran bregut te detit.Nderkohe qe Toni po luante me femijet e lagjes.Ajo degjon nje ze nga deti si te nje vajze.Pas ca ditesh ajo e degjon perseri ate ze te bute.Ajo e pa qe zeri po vinte nga nje guacke.Ajo u be dhiqe me te .Guacken e quanin Jona ajo ishte nje jetime dhe kishte ardhur te jetonte ne det fale nje peshku.Kela i tregoi per problemet familjare te saja.Pas ca ditesh ata vendosen qe Jona te jetonte me to qe ti ndihmonte qe prinderit mos te ndahen.Shkaku i ketij problemi ishte Vilma sekretarja e tij.Ata moren vesh qe Vilma ishte e lidhur me nje kriminel dhe donin te grabisnin kompanin e babit te tyre.Ata i treguan babit por ai nuk u besoi.Femijet thirren policine qe ne oren 3 do te ndodhej nje grabitje.Policet i arrestuan ata te dy dhe falenderuan femijet.Roberti dhe Nora u bashkuan perseri.Ndersa Jona jeton me Teto Bulujen dhe xhaxhi Gurin.
Nikolin Lorenci

**Nikolin Lorenci** ish sportist shqiptar. Ka lindur më 13 dhjetor 1949 në Lezhë. Ish-futbollisti i njohur lezhjan Nikolin Lorenci e ka veshur zyrtarisht fanellën e Besëlidhjes në maj të vitit 1965 në ndeshjen Butrinti- Beselidhja dhe që nga ajo kohë e deri në fund të sezonit 1978-79 nuk i është ndarë fushës së  blertë duke thyer një rekord si titullar, pasi nuk ka munguar në asnjë ndeshje. Si futbollist me fanellën e Besëlidhjes ka luajtur në 5 sezone: 1970-71,  1972- 73, 1973- 74, 1974- 75, dhe 1978- -79. Pasi ka lënë futbollin Nikolin Lorenci, nuk i është ndarë fushës së blertë, pasi më vonë ka shërbyer si trajner i "Besëlidhjes", si shef i sportklubit dhe si drejtor sportiv në akademitë private të futbollit në Lezhë, “Brians” dhe  “Porto” (“Shënkolli). Më 4 dhjetor 2018 këshilli bashkiak i Lezhës për kontributet e tij e shpall “Qytetar Nderi” të Bashkisë. Më herët Nikolin Lorenci ka marrë dhe titullin “Mjeshtër Sporti”. 

U nda nga jeta më 21 nëntor 2020 në moshën 72 vjeçare nga COVID-19.  

## Referime
Çmimi Neustadt International për Letërsi

**Çmimi Ndërkombëtar Neustadt për Letërsi** (anglisht:'Neustadt International Prize for Literature) është një çmim dyvjeçar për letërsinë i sponsorizuar nga Universiteti i Oklahomas dhe revista e tij letrare ndërkombëtare, "World Literature Today" (Letërsia Botërore Sot).   Konsiderohet si një nga çmimet letrare më prestigjioze ndërkombëtare, shpesh i krahasuar me Çmimin Nobel në Letërsi. Është quajtur "Nobeli Amerikan". Që kur u themelua në 1970, rreth 30 laureatë, kandidatë ose juristë të saj më pas janë vlerësuar me Çmimin Nobel.  Ashtu si Nobeli, ai u jepet individëve për tërë veprën e tyre, jo për një vepër të vetme.

## Çmimi 
## Laureatët 
Source:

## Referime
Nilesat

**Egyptian Satellites Co SAE** ose **Nilesat** (anglisht: *naɪlsæt*; arabisht: نايلسات ose نايل سات) është një kompani dhe emri i një serie satelitësh egjiptianë komunikimi. U themelua në vitin 1996 nga qeveria e Egjiptit me qëllim operimin e satelitëve egjiptianë dhe qendrës së kontrollit të misionit dhe stacioneve tokësore të shoqëruara. Kompania tani është e listuar në Bursën Egjiptiane, megjithëse mbetet e kontrolluar nga qeveria (rreth 75%) përmes Autoritetit Kombëtar të Medias (40%) dhe ndërmarrjeve të tjera shtetërore (SOE).

Kompania ka dy stacione tokësore, një primar në Qytetin e 6-të të Tetorit dhe një stacion dytësor tokësor në Aleksandri. Dy stacionet tokësore u ndërtuan nga EADS Astrium. Nilesat operon satelitë të shumtë gjeosinkronë komunikimi, të cilët janë të stacionuar në 7 gradë Perëndim. Nilesat përfshin që nga 17 Prilli 2022 1091 kanale video, shumica e të cilave janë pa pagesë.

## Shiko edhe 
*Telekomunikimet

## Referime
Jamarbër Buzo

**Jamarbër Buzo** arkeolog shqiptar, ka lindur më 30 qershor 1978 në Tiranë. Arkeolog, pranë Institutit Arkeologjik të Shqipërisë.
Uğur Şahin

**Uğur Şahin** (lindur më 1965 në Iskenderun, Turqi) është një imunolog dhe mjek gjerman me origjinë turke. Ai është një profesor i onkologjisë në Universitetin e Mainz dhe shefi ekzekutiv dhe bashkë-themelues me gruan e tij, Özlem Türeci, të ndërmarrjes bioteknologjike BioNTech. Ai dhe bashkëshortja i tij janë ndër njëqind njerëzit më të pasur në Gjermani.

## Jeta dhe edukimi i hershëm 
Şahin ka lindur në Iskenderun, Turqi. Kur ishte katër vjeç familja e tij emigroi në Gjermani, ku babai i tij punonte në një fabrikë makinash Ford. Ai studioi mjekësi në Universitetin e Këlnit, duke u diplomuar në 1990 dhe mori një doktoraturë nga i njëjti universitet në 1993. Pas një qëndrimi tetë vjeçar në Spitalin Universitar Saarland, ai u bashkua me fakultetin e Universitetit të Mainz në 2000, ku u bë profesor në 2006.

## Karriera 
Përveç rolit të tij si profesor dhe mjek praktikues në Universitetin e Spitalit Mainz, Şahin ka themeluar ose ka qenë i përfshirë në kompani të shumta gjatë karrierës së tij. Në 2001 ai themeloi Ganymed Pharmaceuticals, e cila zhvilloi imunoterapitë e kancerit dhe u ble nga Astellas Pharma në 2016. Në vitin 2019, Sahinit u dha Çmimi Mustafa, një çmim dyvjeçar iranian për myslimanët në shkencë dhe teknologji.

## Jeta personale 
Ai u martua me Özlem Türeci, e cila është gjithashtu një mjeke gjermane dhe imunologe me origjinë turke, në 2002. Ata kanë një vajzë së bashku.

## Lidhje të jashtme 
* Faqja e fakultetit të Spitalit Universitar Mainz

## Referime
React Native

**React Native** është një kornizë e aplikacioneve mobile me burim të hapur e krijuar nga Facebook, Inc.  Përdoret për të zhvilluar aplikacione për Android , Android TV , iOS, macOS , tvOS , Ueb , Windows  dhe UWP  duke i mundësuar zhvilluesve të përdorin kornizat e React së bashku me aftësitë origjinale të platformës .

## Historia 
Në vitin 2012 Mark Zuckerberg komentoi, "Gabimi më i madh që bëmë si kompani ishte të mbështeturit e tepërt në HTML në krahasim me vendasin".  Përdorimi i HTML5 për versionin celular të Facebook rezultoi në një aplikacion të paqëndrueshëm që merrte të dhëna ngadalë.   Ai premtoi që Facebook së shpejti do të ofrojë një përvojë më të mirë për mobilët.

Brenda Facebook, Jordan Walke gjeti një mënyrë për të gjeneruar elemente UI për iOS nga një sfond JavaScript fije .   Ata vendosën të organizojnë një Hackathon (garë) të brendshëm për të përsosur këtë prototip në mënyrë që të jenë në gjendje të ndërtojnë aplikacione vendase me këtë teknologji. 

Pas muajsh zhvillimi, Facebook lëshoi versionin e parë për React JavaScript Configuration në vitin 2015. Gjatë një bisede teknike,  Christopher Chedeau shpjegoi se Facebook tashmë po përdorte React Native në prodhimin e aplikacionit grupor dhe aplikacionin e Menaxhimit të Reklamave. 

## Zbatimi 
Parimet e punës së React Native janë virtualisht identike me React përveç që React Native nuk manipulon DOM përmes DOM Virtual . Ai ekzekutohet në një proces sfondi (i cili interpreton JavaScript të shkruar nga zhvilluesit) direkt në pajisjen fundore (end-device) dhe komunikon me platformën vendase përmes një serializimi, asinkron dhe Urë të bashkuar .   

Komponentët React mbështjellin kodin ekzistues vendas dhe bashkëveprojnë me API-të vendase përmes paradigmës deklarative të UI të React dhe JavaScript . Kjo mundëson zhvillimin e aplikacioneve vendase për ekipe krejt të reja zhvilluesish dhe mund t'i lejojë ekipet ekzistuese vendase të punojnë shumë më shpejt. 

React Native nuk përdor HTML ose CSS . Në vend të kësaj, mesazhet nga JavaScript përdoren për të manipuluar pamjet vendase. React Native gjithashtu lejon zhvilluesit të shkruajnë kodin vendas në gjuhë të tilla si Java për Android dhe Objektivi-C ose Swift për iOS të cilat e bëjnë atë edhe më fleksibile.

## Shembulli "Njatjeta, Botë" 
Një program Hello, World në React Native do të dukej kështu:
```js
import React from 'react';
import { AppRegistry, Text } from 'react-native';

const HelloWorldApp = () => Hello world!;
export default HelloWorldApp;

// Skip this line if using Create React Native App
AppRegistry.registerComponent('HelloWorld', () => HelloWorldApp);

// The React native code can also be imported from another component with the following code:
import HelloWorldApp from './HelloWorldApp';
```

## Shiko gjithashtu 
* Lista e kornizave të pasura të aplikacioneve në Internet
* Kornizë e shumëfishtë e aplikacioneve të bazuara në internet të telefonit
* Skripti amtare
* Xamarin
* Titani i apeluesit
* Apache Cordova
* Flutter (softuer)

## Referime
Loreta Fishta

**Loreta Fishta**, lindur më 22 korrik 1992, është modele Shqiptare nga Shkodra. Ajo është stërmbesa e Gjergj Fishtës.

## Referime
Ibadete Abazi

**Ibadete Abazi - Ibi** (Prishtine, 10 Mars 1990) është dramaturge dhe skenariste nga Kosova që jeton dhe vepron në Shtetet e bashkuara të Amerikës. 

Shfaqjët e inskenuara:

- Ushtari i dy luftërave

- Aroma femre

- Një shqiptar, një serb dhe ushtarët

- Dhoma nr 13
Moti i madh

**Moti i madh** është roman i shkrimtarit Mehmet Kraja.

## Referime 
Ngjarja tek “Moti i madh”, në të vërtetë përfaqëson një formë joharmonike të biografisë historiko- letrare të poetit arbëresh Serembe, tragjizmi i figurës të së cilit, shfrytëzohen nga Kraja për të paraqitur vizionin e subjektivizuar historik të njeriut të tëhuajzuar dhe të izoluar nga shoqëria.Në roman nuk gjejmë argumente historike e kulturore e as iluzionet e ndryshme formale të realizimit dokumentar, si elemente që sigurojnë besimin e lexuesit, mbi vërtetësinë e ngjarjeve të rrëfyera por vetëm përsiatje, që i krijojnë atij përshtypjen e ekskursioneve ekzotike të personazheve të romanit, në të shkuarën e largët historike e legjendare. Ky qëndrim ndaj të shkuarës dhe kuptimi i Historisë si mitologji tejkohore çon në një mosintegrim të konkretësisë artistike të figurës, simbolit, të ironisë dhe alegorisë; fraktura këto të rrafshit të ligjërimit e figuracionit, që i japin romanit të Krajës tipare të stilit neosimbolist.126 Fragmentarizmi që karakterizon rrëfimin tek “Moti i madh”, përfaqëson një nga format kanonike të postmodernes, përdorimi i dendur i të cilit, nga Kraja lidhet edhe me bindjen se njeriu bashkëkohor ka një mënyrë jo të plotë, fragmentare të vrojtimit të botës.

## Literatura 
* 
* 

## Referime
Makina fluturuese

Një **makinë fluturuese** është një lloj automjeti ajror personal ose aeroplan rruge që siguron transport derë më derë si nga toka ashtu edhe nga ajri. Termi "makinë fluturuese" përdoret ndonjëherë edhe për *hovercar*.
Strazimir Zaimi

**Strazimir Zaimi** aktor shqiptar. Ka luajtur në disa filma shqiptarë.

Lulëkuqet mbi mure  -  1976

Gurët e shtëpisë sime - 1985

Dhe vjen një ditë  - 1986

Flutura në kabinën time  - 1988
Moloko

**Moloko** /məloʊkoʊ/ ishin një duo irlandeze-britaneze e muzikës elektronike, e formuar në Sheffield, Angli. Grupi përbëhej nga këngëtarja Roisin Murphy dhe producenti Mark Brydonit. Duke përzier elemente të trip hopit, elektronikës dhe muzikës dance në muzikën e tyre, ata njihen më së miri për këngët e tyre "The Time Is Now" (2000) dhe "Familiar Feeling" (2003), si dhe remixin e Boris Dlugosch të 1999 "Sing It Back" që ishte hit ndërkombëtar.

## Historiku 
Murphy nuk kishte përvojë të mëparshme si këngëtare kur u formua Moloko. Brydon kishte punuar më parë në muzikë si producent me muzikantë të tillë si Boy George dhe Cabaret Voltaire në vitet 1990. Në vitin 1994, të dy u takuan në një aheng në Sheffield, ku Murphy iu afrua Brydon me pyetjen "A të pëlqen trikoja ime e ngushtë? Shihni se si i përshtatet trupit tim!"  Fjalia e tij e parë u bë titulli i albumit të parë të tyre, të regjistruar ndërsa Murphy dhe Brydon kishin filluar lidhjen.  Emri Moloko vjen nga pija e qumështit e mbushur me narkotikë Moloko Plus në romanin e Anthony Burgess *A Clockwork Orange*,  e emërtuar nga fjala ruse për qumësht, "молоко" ("moloko").

Grupi nënshkroi në Echo Records dhe lansoi këngën e tyre "Where Is the What If the What Is in the Why?" 

Në vitin 1997, coveri i tyre i " Are 'Friends' Electric? " u përfshi në albumin tribut për Gary Numan *Random* .

Pasi Moloko mbaruan turneun, ata ndërtuan një studio në shtëpi dhe regjistruan albumin e tyre të dytë, të titulluar *I Am Not a Doctor* *(Unë nuk jam një doktor*), i cili u publikua në vitin 1998 në Mbretërinë e Bashkuar.  dhe arriti në nr. 3 në tabelën e albumeve në MB. Single i parë, "The Time Is Now" ishte hiti i tyre më i madh, duke u renditur në numrin nr. 2 në top-lista. Ata filluan turne si një grup i plotë së bashku me perkusionistin Paul Slowly, tastieristin Eddie Stevens dhe kitaristin Dave Cook. 

Albumi i tyre i 2003-tës *Statues* prodhoi dy teke hit, "Familiar Feeling", i cili arriti nr. 10 në Mbretërinë e Bashkuar, dhe " Forever More ", i cili arriti nr. 17. Brydon dhe Murphy i dhanë fund lidhjes së tyre romantike pak para se të fillonin punën në album dhe pas një turneu e shpërndanë grupin.  dance-punk  dhe elektropop .  Heather Phares nga AllMusic përshkroi tingullin e albumit të tyre debutues të ngjashëm me atë të Portishead dhe Massive Attack me elemente dance, funk dhe trip hop, ndërsa vuri në dukje se grupi kishte "një sens humori dhe *sass* unike për Moloko". 

## Referime
Misto Shumeli

**Misto Shumeli** (1 mars 1949 - 22 nëntor 1989) agronom dhe mësues shqiptar.  Prof.Dr. Misto Shumeli lindi në fshati Kodër të Tepelenës, në një familje të nderuar autoktone, patriotike e atdhetare. Pasi kreu arsimin fillor dhe ate të mesëm, me shumë sakrifica, në Tepelenë, vazhdoi studimet e larta në sistemin pesëvjeçar në Fakultetin e Agronomise në Tiranë. Pas diplomimit, krahas emerimit në Fush - Krujë si specialist, ku punoi gjatë viteve 1973 - 1977, punonte edhe si pedagog i jashtëm në Katedrën e Hortikulturës. Në periudhën 1977 - 1989 punoi si pedagog në Fakultetin e Agronomisë, Instituti i Lartë Buqeëor Kamëz.

U nda nga jeta aksidentalisht, krahas shumë studentëve, pedagogëve dhe pilotëve, në ngjarjet e 22 nëntorit 1989 në Llogara.   

## Burimet
Latif Ajrullai

**Latif Ajrullai** profesor dhe shkrimtar shqiptar.  I diplomuar në Fakultetin e Shkencave të Natyrës për Kimi, Magistër i Farmacisë, për shumë vite ka punuar profesor i kimisë; përkthyes i disa librave psikologjikë dhe shkencorë; autor i disa teksteve shkollore.

Ai iu përkushtua me pasion botimeve shkollore, si botues dhe autor, si përkthyes dhe autor i disa librave psikologjikë dhe shkencorë e artistikë. Latif Ajrullai ka dhënë një kontribut shumë të shquar si Kryetar i Shoqatës së Botuesve të Teksteve Shkollore. U nda nga jeta nga COVID-19 më 8 Nëntor 2020.  

## Burimet
Mari El

**Republika e Mari Elit** (Rusisht: Респу́блика Мари́й Эл, *Respublika Mariy El*), është subjekt federal i Rusisë. Gjendet gjeografikisht në rajonin e Rusisë Evropiane të vendit, përgjatë bregut verior të lumit Vollga, dhe është administrativisht pjesë e Distriktit Federal të Vollgës. Sipas regjistrimit të popullsisë më 2010, Republika Mari El ka një popullsi prej 696.459.

Mari El është një nga republikat etnike të Rusisë, kryesisht përfaqëson popullin indigjen Mari, një grup etnik fino-ugrike që ka jetuar tradicionalisht përgjatë lumit Vollga dhe lumit Kama. Pjesa më e madhe e popullsisë së Republikës janë rusë etnikë (47.4%) dhe Mari (43.9%), me pakicë të popullatës tatare dhe çuvashe. Gjuhët zyrtare të Mari El janë rusishtja dhe gjuha Mari. Mari El kufizohet me Oblastin Nizhny Novgorod në perëndim, Oblastin Kirov në veri, Republikën e Tataristanit në lindje dhe Republikën e Çuvashisë në jug.
Luledielli

(Helianthus annuus L.). Bimë harishtore njëvjeçare e familjes kompozite (Compositae), me rrënjë boshtore që shkon thellë deri 2 m, me kërcell të lartë deri 3 m e të trashë, me rreth 30 gjethe të , këmhyera të mëdha në trajtë zemre, me lule të grumhulluara në një kokë të madhe si disk rreth e rrotull me petla të verdha, ku formohen farat (frytet) me ngjyrë të zezë, që piqen në qershor-gusht. Koka ka vetinë që kthehet nga drita e diellit. Pëlqen klimë të ngrohtë dhe dritë, mhin në temp. rreth 25°C. L. është me prejardhje nga Amerika Qendrore, në Shqipëri është përhapur gjerësisht pas Çlirimit si himë industriale që përdoret për të prodhuar vaj për ngrënie. Sipërfaqja e mbjellë me L. në v. 1983 kundrejt v. 1970 është rritur 2 herë. Rendimenti i L. në v. 1983 kundrejt v. 1970 ishte 1.5 herë më i lartë. Pasi nxirret vaji nga farat, hërsitë që përmhajnë 30-36% proteina përdoren si ushqim për blegtorinë, kurse kërcejtë e lëvozhgat e farave për plehërim. Bima përdoret edhe për njomishte e silazh.
Petrit Myftiu

**Petrit Myftiu** ushtarak shqiptar . Ka qenë një nga kuadrot kryesorë të Flotës Luftarake Detare Shqiptare. Karrierën e tij ai e ka filluar si kapiten nëndetëseje në moshën 23-vjeçare dhe më pas ishte Shef i Shtabit të Brigadës Nëndetëse Vlorë. Ndërsa më vonë ka kaluar në Durrës si Komandant i Bazës Ushtarake Detare në Bisht Palle. Në përfundim të karrierës së tij ka qenë drejtor i Flotës Tregtare të Shqipërisë me qendër në Durrës. U nda nga jeta nga COVID-19 më 26 nëntor 2020.    

## Botime 
* Në bazën detare të Pashalimanit : kujtime - 2005
* Kundëradmirali Abdi Mati : monografi - 2007
* Ali Myftiu : histori njerëzore - 2010
* Fllad nga Navarica, (bashkautor) - 2016
* Kahreman Ylli - 2017

## Burimet
Cimerat

***Cimerat*** është një serial televiziv komedik kosovar i krijuar nga Xhelal Haliti dhe i realizuar nën regjinë e Burim Halitit. Ai u transmetua nga 2006 deri në vitin 2011 në RTV21. Në këtë serail protagonist ka qenë aktori Xhelal Haliti, dhe Ahmet Krasniqi, Shkelzen Rraci, Valina Muqolli, Agron Shala, Alban Shahiqi.
Skënderbeu në vendet nordike

**Skënderbeu në vendet nordike** libër me autorë Xhevat Lloshi dhe John Quanrud. Botuar në Tiranë nga "Vernon" në vitin 2018. Libri ka 192 faqe. ISBN 9789928104809
Pse qeshi Skënderbeu

**Pse qeshi Skënderbeu** libër me autor Armend Zapllusha. Botuar në Prishtinë nga "GME" në vitin 1997. Libri ka 36 faqe.
Subjektet federale të Rusisë

parapamje|240px|Harta e subjekteve federale të Rusisë
**Subjektet federale të Rusisë**, të referuara gjithashtu si **subjekte të Federatës Ruse** (Rusisht: субъекты Российской Федерации, *subyekty Rossiyskoy Federatsii*) ose thjesht si subjekte të federatës (rusisht: субъекты федерации *subyekty federatsii*), janë njësitë përbërëse të Rusisë, ndarjet e saj të nivelit të lartë politik sipas Kushtetutës së Rusisë. Që nga 18 mars 2014, Federata Ruse përbëhet nga 85 kushtetuta federale. Të dy të vendosura në Gadishullin e Krimesë, Sevastopol dhe Republika e Krimesë, nuk njihen ndërkombëtarisht si pjesë të Rusisë.

Sipas Kushtetutës Ruse, Federata Ruse përbëhet nga republika, krai, Provincat e Rusisë, qytete me rëndësi federale, një zonë autonome dhe okrugë autonome, të gjitha këto janë subjekte të barabarta të Federatës Ruse. Në vitin 1993 Federata Ruse përbëhej nga 89 subjekte federale. Deri në vitin 2008, numri i subjekteve federale ishte ulur në 83 për shkak të disa bashkimeve. Në vitin 2014 Sevastopol dhe Republika e Krimesë u bënë subjektet federale të 84-të dhe 85-të të Rusisë.

Çdo subjekt federal ka kryetarin e tij, një parlament dhe një gjykatë kushtetuese. Çdo subjekt federal ka kushtetutën dhe legjislacionin e vet. Subjektet kanë të drejta të barabarta në marrëdhëniet me organet e qeverisë federale. Subjektet federale kanë përfaqësim të barabartë - dy delegatë secili - në Këshillin e Federatës, dhoma e sipërme e Asamblesë Federale. Sidoqoftë, ato ndryshojnë në shkallën e autonomisë që ata gëzojnë (federalizmi asimetrik).

## Shih edhe
* Nëndarjet e Rusisë
* Distriktet federale të Rusisë
* Rajonet ekonomike të Rusisë
* Republikat e Bashkimit Sovjetik
Giuseppe Fiorelli

parapamje| Xhuzepe Fioreli
**Xhuzepe Fioreli** (lindi më 7 qershor 1823 - vdiq 28 janar 1896) ishte një arkeolog italian, i mirënjohur për gërmimet e tij në Pompei, të cilat ndihmuan në ruajtjen e qytetit.

## Biografia 
Fioreli lindi më 7 qershor 1823 në Napoli. Punimet e tij fillestare në Pompei u përmbyllën në 1848. Ai u burgos për ca kohë përshkak të qasjeve radikale ndaj arkeologjisë dhe ndjenjave të forta nacionaliste që e çuan atë në telashe me mbretin e Napolit, Ferdinand e II. Gjatë kohës kur ishte i burgosur politik, ai prodhoi një vepër me tre vëllime me titull *Historia e Antikave Pompeiane* (1860–64). Më pas ai u bë profesor i arkeologjisë në Universitetin e Napolit dhe drejtor i gërmimeve (1860–75), duke shërbyer njëkohësisht si drejtor i Muzeut Arkeologjik Kombëtar të Napolit nga viti 1863 e më pas.

Fiorelli njihet më shumë për derdhjen në allçi së trupave të viktimave nga shpërthimi i Vezuvit, procesi i cili ka marrë edhe emrin  e tij  "procesi Fiorelli". Ai e kuptoi se në vendin ku një kufomë ose material tjetër organik ishte varrosur nën hi, mbetjet dekompozoheshin me kalimin e kohës, dhe lini një zgavër me formën e tyre të dikurshme. Kështu që,  kur një gërmues zbulonte një zgavër të tillë, mbi të derdhej allçi nga Parisit dhe lihej të ngurtësohej. Hiri rreth allçisë më pas  hiqej me kujdes, duke lënë kështu vetëm kopjen prej allçije të njeriut ose kafshës në momentin e vdekjes së tyre. Ky proces dha informacione se si njerëzit kishin vdekur gjatë shpërthimit, çfarë po bënin në momentet e tyre të fundit dhe çfarë lloj veshjesh kishin veshur.

Në 1875 Fiorelli u bë drejtor i përgjithshëm i Antikiteteve Italiane dhe Arteve të Bukura, duke shërbyer në këtë detyrë deri në vdekjen e tij dy dekada më vonë. Puna e tij në Pompei u vazhdua nga Mikele Ruxhero,Xhulio de Petra, Etore Pais dhe Antonio Soljano, të cilët filluan të restauronin çatitë e shtëpive me dru dhe pllaka në mënyrë që të mbronin pikturat e mureve dhe mozaikët e mbetur brenda.

Xhuzepe Fioreli vdiq për shkaqe të papërcaktuara më 28 janar 1896 në Napoli.

## Punime 
* "Osservazioni sopra talune monete rare di città greche"
* , Napoli 1845, 22, n.9.
* " *Pompeianarum Antiquitatum Historia* ", la storia degli scavi di Pompei (1860 - 1864)
* Catalogo del Museo Nazionale di Napoli: Medagliere, Vëll. I, Monete Greche, Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Napolit, 1870
* Catalogo del Museo Nazionale di Napoli: Collezione Santangelo. Napoli, 1866-67.
* Descrizione di Pompei, 1875
* Guida di Pompei, Roma (Tipografia Elzeviriana) 1887, f.&nbsp;112
Damiano Guagliardi

**Damiano Guagliardi** (Shën Mitri, Itali, 27 shtator 1950) është studiues dhe aktivist italian me origjinë arbëreshe. Guagliardi lindi në fshatin malor të Shën Mitrit (San Demetrio Corone) të provincës së Kozencës në rajonin jugor të Kalabrisë, ku në vitin 1978 themeloi Qendrën e Dokumentimit të Kërkimit Shkencor Arbëresh. Aktualisht është President i Federatës së Shoqatave Arbëreshe (Federazione Associazioni Arbëreshe - FAA) dhe ekspert i Institutit Rajonal për Pakicën Arbëreshe në Kalabri. Për rajonin e Kalabrisë, ka shërbyer dy vjet edhe drejtor për turizmin dhe pakicat dhe ka drejtuar degën e partisë Rithemelimi Komunist - Rifondazione Communista.

Është autor i librave: “Gli Arbëreshë di Calabriaː Note su origini, sviluppo, stato attuale e problemi" (Arbëreshët e Kalabrisëː Shënime mbi origjinën, zhvillimin, statusin aktual dhe problemet), 1984. Më 1988 botoi librin historik, demografik dhe antropologjik “Mongrassano: viaggio nei secoli di una comunità" (Mongrassanoː Udhëtim i një komuniteti nëpër shekuj). Autor i kapitullit për shqiptarët në studimin “Vechie e nuove minoranze” (Pakicat e vjetra dhe të reja), 1990.

Në vitet 2001-2003 ka kuruar veprën në katër vëllime “La Diversità Arbëreshe”, autor i vëllimit I dhe IV, si dhe bashkautor i vëllimit III. Me nismën e arbëreshit Guagliardit dhe nën drejtimin e tij janë realizuar dhjetëra aktivitete kulturore e shkencore mbi Arbëreshët dhe trashëgiminë e tyre kulturore e gjuhësore. Është autor i një vargu artikujsh studimorë, esesh politike, si dhe i shtatë romaneve.  

## Referime
Zooteknika

**Zooteknika**   është arti i menaxhimit dhe mbarështimit të kafshëve shtëpiake duke përfshirë trajtimin, mbarështimin dhe rritjen e tyre. 

Zooteknika mbështetet në: blegtori, zoologji, agronomi, gjenetikë, bujqësi, ushqyerje dhe mbarështim, trajtim, veterinari (shëndeti dhe mjekësia parandaluese e kafshëve) dhe ekonomi.

## Shih edhe 
* Shkenca
* Blegtoria
* Zoologjia
* Shkenca e bujqësisë

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*
Peshkataria

[thumb|[Peshkatari|Peshkatarët në Sesimbra, Portugali]]
 në Liqenin e Batllavës]]
**Peshkataria** është veprimtaria e zënies ose kapjes së peshkut (peshkimi) si dhe ndërmarrja e rritjes dhe mbarështimit të peshkut dhe jetës tjetër ujore.  Peshkimi tregtar përfshin peshkimin e egër dhe fermat ose hurdhat e peshkut, si në ujë të ëmbël (rreth 10%) ashtu edhe në oqeane (rreth 90%). Sot konsiderohet se rreth 500 milion njerëz në të gjithë botën janë të varur ekonomikisht nga peshkimi. Në vitin 2016 prodhimtaria e përgjithshme e peshkut arriti në 171 milion ton peshk, por mbipeshkimi (peshkimi i tepërt) është një problem në rritje. Peshkimi rekreativ është i popullarizuar në shumë vende, veçanërisht në Amerikën e Veriut, Evropë, Zelandën e Re dhe Australi.

## Përmbledhje 
Sipas Organizatës së Ushqimit dhe Bujqësisë FAO, "... peshkataria është një aktivitet që çon në kapjen e peshkut. Mund të përfshijë si kapjen e peshqve të egër ashtu edhe rritjen e peshqve përmes akuakulturës. " Zakonisht përcaktohet në termat e "njerëzve të përfshirë, specieve ose llojit të peshkut, sipërfaqen ujore ose hapsirën detare, mënyrën e peshkimit, klasat e anijeve, qëllimin e aktiviteteve ose një kombinim i disa veçorive të mësipërme". 

Përkufizimi i peshkatarisë shpesh përfshin një kombinim të peshkimit dhe peshkatarëve në një rajon të caktuar, ku ky i fundit peshkon specie të ngjashme peshqish me lloje të ngjashme ingranazhesh.   Disa organizata qeveritare dhe private, veçanërisht ato që përqendrohen në peshkimin rekreativ përfshijnë në përkufizimet e tyre jo vetëm peshkatarët dhe peshkimin por edhe peshqit dhe habitatet nga të cilat varen peshqit.

## Rëndësia ekonomike 
Direkt ose indirekt, jeta e mbi 500 milion njerëzve në vendet në zhvillim varet nga peshkimi dhe akuakultura. Peshkimi i tepërt ose mbipeshkimi, duke përfshirë zënien e peshkut përtej niveleve të përballueshme, ka ndikuar në zvogëlimin e rezervave të peshkut dhe punësimin e një numri të konsiderueshëm njerëzish në shumë rajone të botës.   Një raport nga Njësia Ndërkombëtare e Qëndrueshmërisë së Princit Charles, Fondi i Mbrojtjes së Mjedisit me bazë në Nju Jork dhe 50in10 botuar në korrik të vitit  2014 vlerësoi se peshkimi global po kontribuonte me rreth 270 miliardë dollarë në vit në PBB globale, por duke zbatuar plotësisht peshkimin e qëndrueshëm, kjo shifër mund të rritet me më se 50 miliardë dollarë.  Përveç peshkimit komercial dhe ekzistencial, peshkimi rekreativ (sportiv) është i popullarizuar dhe i rëndësishëm ekonomikisht në shumë rajone të botës. 

## Shih edhe 
* Peshqit
* Peshkimi
* Akuakultura
* Peshkimi rekreativ

## Literatura 
* Cullis-Suzuki S and Pauly D (2010) "Failing the high seas: A global evaluation of regional fisheries management organizations" *Marine Policy*, **34**(5) pp 1036–1042.
* FAO: Types of fisheries
* Hart PJB and Reynolds JD (2002) *Handbook of fish biology and fisheries* Wiley-Blackwell.  ISBN&nbsp;978-0-632-05412-1

## Referime
Veterinaria

parapamje| Një faqe dorëshkrimi veterinar nga shek. XIV
djathtas|parapamje| Një ekzaminim i syrit të macës nga një veterinar
**Veterinaria** është dega e mjekësisë që merret me parandalimin, kontrollin, diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve, çrregullimeve dhe dëmtimeve te kafshët. Së bashku me këtë, ajo ka një rëndësi të madhe për mbarështimin dhe rritjen e kafshëve, blegtorinë, zooteknikën, shumimin, hulumtimet përkatëse shkencore mbi ushqimin dhe zhvillimin e produkteve. Shtrirja e mjekësisë veterinare është e gjerë, duke mbuluar të gjitha llojet e kafshëve, të zbutura dhe të egra, me një gamë të gjerë kushtesh të cilat mund të prekin specie të ndryshme.

## Përmbledhje 
Mjekësia veterinare praktikohet gjerësisht, si me ashtu edhe pa mbikëqyrje profesionale. Kujdesi profesional drejtohet më së shpeshti nga një mjek veterinar (i njohur gjithashtu si një veteriner, mjek i kafshëve ose kirurg veterinar), por edhe nga punonjës paraveterinerë të tillë si infermierë ose teknikë veterinarë. Kjo veprimtari mund të përfshijë edhe profesionistë dhe specializantë të tjerë si p.sh. fizioterapeut apo stomatolog i kafshëve,nallban (mbathës kuajsh), etj..

Shkenca veterinare ndihmon edhe shëndetin e njeriut përmes monitorimit dhe kontrollit të sëmundjeve zoonotike (sëmundje infektive që transmetohet nga kafshët tek njerëzit), sigurisë ushqimore dhe indirekt përmes aplikimeve njerëzore nga kërkimet themelore mjekësore. Ato gjithashtu ndihmojnë në ruajtjen e furnizimit me ushqim përmes monitorimit dhe trajtimit të shëndetit të bagëtisë dhe shëndetit mendor duke mbajtur kafshët shtëpiake të shëndetshme dhe me jetë të gjatë. Shkencëtarët veterinarë shpesh bashkëpunojnë me epidemiologë dhe shkencëtarë të tjerë të shëndetit ose të natyrës, në varësi të llojit të punës. Shikuar nga aspekti etik, veterinerët zakonisht janë të detyruar të kujdesen për mirëqenien e kafshëve. Veterinerët diagnostikojnë, trajtojnë dhe ndihmojnë në mbajtjen e kafshëve të sigurta dhe të shëndetshme.

## Shih edhe 
* Kafsha
* Blegtoria
* Zoologjia
* Zooteknika
* Kafsha e egër
* Kafsha shtëpiake

## Literatura 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bioteknologjia bujqësore

**Bioteknologjia bujqësore**, e njohur gjithashtu edhe si **agritech**, është një fushë e shkencës bujqësore që përfshin përdorimin e mjeteve dhe teknikave shkencore, duke përfshirë inxhinierinë gjenetike, shënjuesit molekularë, diagnostifikimin molekular, vaksinat dhe kulturën e indeve, për të modifikuar organizmat e gjallë: bimët, kafshët dhe mikroorganizmat. 

## Përmbledhje 
Bioteknologjia bujqësore ngërthen në vete edhe bioteknologjinë e të korrave bujqësore e cila paraqet një aspekt të konsiderueshëm të bioteknologjisë bujqësore, e zhvilluar sidomos shumë në kohët e fundit. Karakteristikat e dëshiruara eksportohen nga një specie e veçantë në një specie krejtësisht të ndryshme. Këto kultura transgjene kanë karakteristika të dëshirueshme për sa i përket aromës, ngjyrës së luleve, shkallës së rritjes, madhësisë së produkteve të korrura dhe rezistencës ndaj sëmundjeve dhe dëmtuesve të ndryshëm. 
Fermerët kanë manipuluar bimë dhe kafshë përmes mbarështimit selektiv përgjatë qindra dhe mijëra viteve në mënyrë që të krijojnë tipare të dëshiruara. Në shekullin XX, një rritje e teknologjisë rezultoi në një rritje në bioteknologjinë bujqësore përmes zgjedhjes së tipareve si prodhimi i rritur, rezistenca ndaj dëmtuesve, rezistenca ndaj thatësirës dhe rezistenca ndaj herbicideve. Produkti i parë ushqimor i prodhuar përmes bioteknologjisë u shit në vitin 1990 dhe deri në vitin 2003, 7 milion fermerë po shfrytëzonin të korra bioteknologjike. Më shumë se 85% e këtyre fermerëve ndodheshin në vendet në zhvillim. 

## Shih edhe 
* Bujqësia
* Agronomia
* Teknologjia
* Shkenca bujqësore

## Literatura 
* 
* 
* Momoh James Osamede (2016). Crop Biotechnology in Nigeria. Procedure for Postgraduate workshop, UNIBEN, Nigeria 27 April 2016. BENIN CITY , Nigeria
Shkenca fizike

**Shkenca fizike** është një degë e shkencës natyrore që studion sistemet jo të gjalla, në kontrast me shkencën e jetës. Aktualisht ka shumë disiplina shkencore të cilat njihen ose quhen "shkencë fizike", prandaj emërtimi më i saktë do të ishte që të gjitha së bashku të quheshin "shkencat fizike".

Shkenca fizike mund të përkufizohet si më poshtë:

* Një degë e shkencës (një ndërmarrje sistematike që ndërton dhe organizon njohuritë në formën e shpjegimeve dhe parashikimeve të testueshme në lidhje me universin ). 
* Një degë e shkencës natyrore - shkenca natyrore është një degë kryesore e shkencës që përpiqet të shpjegojë dhe parashikojë fenomenet e natyrës, bazuar në prova empirike. Në shkencën natyrore, hipotezat duhet të verifikohen shkencërisht për t'u konsideruar si teori shkencore. Vlefshmëria, saktësia dhe mekanizmat socialë që sigurojnë kontroll të cilësisë, të tilla si rishikimi dhe përsëritja e gjetjeve, janë ndër kriteret dhe metodat e përdorura për këtë qëllim. Shkenca natyrore mund të ndahet në dy degë kryesore: shkenca e jetës (për shembull biologjia) dhe shkenca fizike. Secila prej këtyre degëve, dhe të gjitha nëndegët e tyre, referohen si shkenca natyrore.

Historia e shkencës fizike është histori e degës së shkencës natyrore që studion sistemet jo të gjalla, në kontrast me shkencat e jetës. Nga ana e saj ka shumë degë, ku secila referohet si një "shkencë fizike", e që së bashku janë quajtur "shkencat fizike". Sidoqoftë, termi "fizik" krijon një konfuzion të padëshiruar, disi arbitrar, pasi shumë degë të shkencës fizike gjithashtu studiojnë fenomenet biologjike (kimia organike, për shembull).

## Shih edhe 
* Shkenca
* Shkencat formale
* Shkencat natyrore
* Shkencat shoqërore
* Shkencat e zbatuara
* Historia e shkencës
* Historiografia e shkencës

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
*
Artet skenike

**Artet skenike** (artet interpretuese) i referohen formave të artit në të cilat artistët përdorin zërat, trupat ose sendet e tyre të pajeta për të përcjellë shprehjen artistike për ndryshim nga artet pamore, ku artistët përdorin ngjyrat, kanavacë ose materiale të ndryshme për të krijuar vepra artistike ose statike. Artet interpretuese përfshijnë një varg disiplinash të cilat interpretohen para një publiku të gjallë, duke përfshirë teatrin, muzikën dhe vallëzimin.

Teatri, muzika, vallëzimi dhe lloje të tjera të shfaqjeve janë të pranishme në të gjitha kulturat njerëzore. Historia e muzikës dhe vallëzimit datojnë që nga kohërat parahistorike ndërsa cirku zë fill të paktën në Egjiptin e Lashtë . Shumë arte skenike interpretohen në mënyrë profesionale. Performanca mund të jetë në objekte të ndërtuara enkas për këtë qëllim, të tilla si teatro dhe shtëpi operash, në skena të hapura në festivale, në skena në tenda ose çadra e deri te cirqet dhe në rrugë.

Shfaqjet e drejtpërdrejta para audiencës janë një formë argëtimi. Zhvillimi i regjistrimit audio dhe video ka lejuar konsumin privat të arteve skenike.

Artet skenike shpesh synojnë të shprehin emocionet dhe ndjenjat e dikujt.   

## Shih edhe 
* Teatri
* Opera
* Muzika
* Vallëzimi
* Pamela D, Qendra Kulturore Franklin për Artet Skenike 

## Referime
Inxhinieria e informacionit

alt=An example of object detection (a stop sign) in computer vision.|djathtas|parapamje| Detektimi i shenjës së ndalimit të detyrueshëm.
**Inxhinieria e informacionit** është disiplinë inxhinierike që merret me gjenerimin, shpërndarjen, analizën dhe përdorimin e informacionit, të të dhënave dhe njohurive në sisteme.   Kjo fushë studimore është shumë e re pasi që u bë e njohur vetëm nga fillimi i shekullit XXI e këtej.   

## Përmbledhje 
Komponentët e inxhinierisë së informacionit përfshijnë më shumë fusha teorike si mësimi makinerik, inteligjenca artificiale, teoria e kontrollit, përpunimi i sinjalit, teoria e informacionit dhe fusha të aplikuara si vizioni kompjuterik, përpunimi i gjuhës natyrale, bioinformatika, informatika mjekësore e imazheve, kiminformatika, robotika autonome, robotika mobile dhe telekomunikacioni.   Shumë prej tyre e kanë origjinën nga shkenca kompjuterike, si dhe degë të tjera të inxhinierisë si inxhinieria kompjuterike, inxhinieria elektrike dhe bioinxhinieria.

Fusha e inxhinierisë së informacionit bazohet shumë në matematikë, veçanërisht në probabilitet, statistikë, llogaritjet, algjebër lineare, optimizim, ekuacione diferenciale, llogaritë variacionale dhe analizat komplekse.

Inxhinierët e informacionit shpesh kanë një diplomë në inxhinierinë e informacionit ose në një fushë të ngjashme dhe shpesh janë pjesë e një organi profesional siç është Institucioni i Inxhinierisë dhe Teknologjisë ose Instituti i Matjes dhe Kontrollit.    Ata janë të punësuar në pothuajse të gjitha degët e industrisë për shkak të përdorimit të gjerë të inxhinierisë së informacionit.

Termi inxhinieri e informacionit zakonisht është përdorur për të përcaktuar një metodologji të inxhinierisë së softverit që tani njihet më shpesh si inxhinieri e teknologjisë së informacionit ose metodologjia e inxhinierisë së informacionit. Ajo filloi të zhvillohet në kuptimin e saj aktual në fillim të shekullit XXI.   

## Shih edhe 
* Shkenca
* Statistika
* Robotika
* Teknologjia
* Interneti i gjërave
* Inxhinieria kimike
* Inxhinieria mekanike
* Inxhinieria e ndërtimit
* Inxhinieria hapësinore

## Referime
Inxhinieria kimike

**Inxhinieria kimike** është një degë e inxhinierisë që përdor parimet e kimisë, fizikës, matematikës, biologjisë dhe ekonomisë për të prodhuar, projektuar, transportuar dhe transformuar në mënyrë efikase energjinë dhe materialet. Puna e inxhinierëve kimikë mund të shkojë nga përdorimi i nanoteknologjisë dhe nanomaterialeve në laborator deri në procese industriale në shkallë të gjerë që shndërrojnë kimikatet, lëndët e para, qelizat e gjalla, mikroorganizmat dhe energjinë në forma dhe produkte të dobishme.

Inxhinierët kimikë janë të përfshirë në shumë aspekte të dizajnit dhe funksionimit të impiantit, duke përfshirë vlerësimet e sigurisë dhe rrezikut, hartimin dhe analizën e procesit, modelimin, inxhinierinë e kontrollit, inxhinierinë e reagimit kimik, inxhinierinë bërthamore, inxhinierinë biologjike, specifikimet e ndërtimit dhe udhëzimet e funksionimit.

Inxhinierët kimikë zakonisht kanë një diplomë në Inxhinierinë Kimike ose Inxhinierinë e Procesit. Inxhinierët praktikues mund të kenë çertifikim profesional dhe të jenë anëtarë të akredituar të një organi profesional. Organe të tilla përfshijnë Institucionin e Inxhinierëve Kimikë ose Institutin e Inxhinierëve Kimikë. Një diplomë në inxhinieri kimike është e lidhur drejtpërdrejt me të gjitha disiplinat e tjera inxhinierike, në shtrirje të ndryshme.

## Shih edhe 
* Kimia
* Shkenca
* Industria
* Inxhinieria
* Teknologjia
* Metalurgjia
* Bioteknologjia
* Termodinamika
* Nanoteknologjia

## Literatura 
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
Shkenca e materialeve

parapamje| Paradigma e materialeve e përfaqësuar në formën e një katërkëndëshi
**Shkenca e materialeve** e njohur edhe si inxhinieria e materialeve është një fushë ndërdisiplinore e cila merret me hulumtimin e materialeve të reja, veçanërisht të ngurta. Themelet filozofike dhe intelektuale të shkencës së materialeve burojnë nga iluminizmi, kur studiuesit filluan të përdorin mendimin analitik nga kimia, fizika dhe inxhinieria për të kuptuar vëzhgimet e lashta, fenomenologjike në metalurgji dhe mineralogji.   

## Përmbledhje 
Shkenca e materialeve përfshin elemente të fizikës, kimisë dhe inxhinierisë. Si e tillë, kjo fushë konsiderohet si një nënfushë akademike e disiplinave në fjalë. Duke filluar nga vitet 1940, shkenca e materialeve filloi të njihej më gjerësisht si një fushë specifike dhe e veçantë e shkencës dhe inxhinierisë, dhe universitetet kryesore teknike në të gjithë botën themeluan shkolla dedikuar studimit të saj.

Shkenca e materialeve është një disiplinë sinkretike e hibridizimit të metalurgjisë, qeramikës, fizikës në gjendje të ngurtë dhe kimisë. Ajo është shembulli i parë i një disipline të re akademike që del më shumë nga shkrirja sesa nga ndarja. 

Shumë nga problemet më të ngutshme shkencore me të cilat përballen njerëzit aktualisht janë për shkak të kufijve të materialeve në dispozicion dhe mënyrës se si ato përdoren. Kështu, përparimet në shkencën e materialeve ka të ngjarë të ndikojnë në mënyrë të konsiderueshme në të ardhmen e teknologjisë.  

Shkencëtarët e materialeve theksojnë mënyrën e të kuptuarit se si historiku i përpunimit të një materiali ndikon në strukturën e tij, dhe kështu edhe në  performancën e materialit. Të kuptuarit e përpunimit, strukturës dhe karakteristikave të tij quhet . Kjo paradigmë përdoret për të avancuar studimin dhe kuptimin në një larmi fushash kërkimore, duke përfshirë nanoteknologjinë, biomaterialet dhe metalurgjinë. Shkenca e materialeve është gjithashtu një pjesë e rëndësishme e inxhinierisë ligjore dhe analizës së dështimithulumtimi i materialeve, produkteve, strukturave ose komponentëve të cilët dështojnë ose nuk funksionojnë siç është menduar, duke shkaktuar dëmtime personale ose dëmtime të pronës. Hulumtime të tilla janë thelbësore për të kuptuar, për shembull, shkaqet e aksidenteve dhe incidenteve të ndryshme në fushën e aviacionit.   

## Shih edhe 
* Shkenca
* Inxhinieria
* Metalurgjia
* Teknologjia
* Kristalografia
* Nanoteknologjia
* Fizika e materies së kondensuar

## Literatura 
* Timeline of Materials Science  at The Minerals, Metals & Materials Society (TMS) accessed March 2007
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime
Inxhinieria mjekësore

[djathtas|parapamje|Ekzaminimi me ultratinguj i fshikëzës urinare. Një shembull i [Shkencat e zbatuara|shkencës praktike dhe shkencës mjekësore që punojnë së bashku.]]
**Inxhinieria mjekësore** është zbatimi i parimeve inxhinierike dhe koncepteve të dizajnit në mjekësi dhe biologji për qëllime të kujdesit shëndetësor (p.sh., diagnostikues ose terapeutik). BM njihet gjithashtu tradicionalisht si "bioinxhinieria", por ky term i referohet gjithashtu inxhinierisë biologjike. Kjo fushë kërkon të mbyllë hendekun midis inxhinierisë dhe mjekësisë, duke kombinuar aftësitë e dizajnit dhe zgjidhjes së problemeve të inxhinierisë me shkencat biologjike mjekësore për të avancuar trajtimin e kujdesit shëndetësor, duke përfshirë diagnozën, monitorimin dhe terapinë.   

## Përmbledhje 
Në kuadër të inxhinierisë mjekësore gjithashtu përfshihen edhe menaxhimi e pajisjeve aktuale mjekësore brenda spitaleve, ndërsa respektojnë standardet përkatëse të industrisë. Kjo përfshin bërjen e rekomandimeve të pajisjeve, prokurimin, testimin rutinë dhe mirëmbajtjen parandaluese, një rol i njohur gjithashtu si Teknik i Pajisjeve Biomjekësore ose si inxhinieri klinike.

Inxhinieria biomjekësore kohët e fundit është shfaqur si fushë studimi relativisht e pavarur, krahasuar me shumë fusha të tjera inxhinierike. Një evolucion i tillë është i zakonshëm pasi një fushë e re kalon nga të qenit një specializim ndërdisiplinor midis fushave tashmë të krijuara, për t'u konsideruar një fushë më vete. Pjesa më e madhe e punës në inxhinierinë biomjekësore konsiston në hulumtim dhe zhvillim, duke përfshirë një gamë të gjerë të nënfushave (shih më poshtë). Aplikimet e spikatura të inxhinierisë biomjekësore përfshijnë zhvillimin e protezave biokompatibile, pajisje të ndryshme mjekësore diagnostike dhe terapeutike duke filluar nga pajisjet klinike te mikroimplantet, pajisjet e zakonshme të imazhit si MRI dhe EKG / ECG, rritja e indeve rigjeneruese, ilaçet farmaceutike dhe biologjitë terapeutike.
[parapamje| Një [Ribozomi|ribozom është një makinë biologjike që përdor dinamikën e proteinave]]

## Shih edhe 
* Shkenca
* Biologjia
* Mjekësia
* Inxhinieria
* Radiologjia
* Teknologjia
* Mjekësia nukleare
* Biokimia mjekësore
* Shkenca e shëndetit

## Literatura 
* 
* 

## Referime
Inxhinieria mjedisore

[parapamje|Impianti i trajtimit të ujërave të zeza, [Australia|Australi]]
parapamje|Ndotja e ujit
**Inxhinieria mjedisore** është një disiplinë inxhinierike profesionale që përfshinë një gamë të gjërë të temave shkencore si kimia, biologjia, ekologjia, gjeologjia, hidraulika, hidrologjia, mikrobiologjia dhe matematika për të krijuar zgjidhje që do të mbrojnë dhe gjithashtu përmirësojnë shëndetin e organizmave të gjallë me qëllim të përmirësimit të cilësisë së mjedisit jetësor   

## Përmbledhje 
Inxhinieria e mjedisit është një fushë interdisiplinare e inxhinierisë civile, inxhinierisë kimike dhe inxhinierisë mekanike. Inxhinieria e mjedisit është zbatimi i parimeve shkencore dhe inxhinierike për të përmirësuar dhe mirëmbajtur mjedisin për:

* mbrojtje të shëndetit të njeriut,
* mbrojtje të ekosistemeve të dobishme të natyrës,
* përmirësimin dhe rritjen e cilësisë së jetës njerëzore në lidhje me mjedisin.  Ata hartojnë sistemet e furnizimit me ujë komunal dhe sistemet e trajtimit të ujërave të ndotura industriale,   hartojnë plane për të parandaluar sëmundjet që vijnë nga uji dhe për të përmirësuar kanalizimet në zonat urbane, rurale dhe rekreative. Ata vlerësojnë sistemet e menaxhimit të mbetjeve të rrezikshme për të vlerësuar ashpërsinë e rreziqeve të tilla, këshillojnë për trajtimin dhe frenimin, si dhe zhvillojnë rregullore për të parandaluar fatkeqësitë. Ata zbatojnë ligjin e inxhinierisë mjedisore, në vlerësimin e ndikimit në mjedis të projekteve të propozuara të ndërtimit.

Inxhinierët e mjedisit studiojnë efektin e përparimeve teknologjike në mjedis, duke adresuar çështje mjedisore lokale dhe botërore si shiu acidik, ngrohja globale, shterimi i ozonit, ndotja e ujit dhe ndotja e ajrit nga shkarkimet e automjeteve dhe burimet industriale.   

Shumica e juridiksioneve vendosin kërkesa për licencim dhe regjistrim për inxhinierë të kualifikuar të mjedisit.   

## Shih edhe 
* Natyra
* Shkenca
* Ekologjia
* Inxhinieria
* Hidrologjia
* Teknologjia
* Ndotja e ujit
* Ndotja e ajrit
* Mjedisi natyror

## Literatura 
* Davis, M. L. and D. A. Cornwell, (2006) *Introduction to environmental engineering* (4th ed.)  McGraw-Hill  
* National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2019). Environmental Engineering for the 21st Century: Addressing Grand Challenges (Report). Washington, DC: The National Academies Press. doi:10.17226/25121.CS1 maint: multiple names: authors list (link)

## Referime
Valentina (këngëtare)

**Valentina Tronel** (lindur më 6 prill 2009 në Rennes), njohur më mirë si thjesht **Valentina**, është një këngëtare franceze. Në vitin 2016 ajo bëri një audicion për versionin francez të *The Voice Kids* dhe në vitin 2018 u zgjodh për brezin e ri të grupit muzikor për fëmijë Kids United. Në vitin 2020, ajo fitoi Festivalin Evropian të Këngës për Fëmijë, me këngën "J'imagine".

## Biografia 
Valentina është nga qyteti francez i Rennes, kryeqyteti i Bretanjës (Franca veriperëndimore). Nëna e saj është mësuese e gjuhës italiane.

Në vitin 2016, Valentina mori pjesë në sezonin e katërt të *The Voice Kids France* (transmetuar në TF1 në 2017), por në audicionet e verbëra askush nuk iu drejtua asaj.

Në nëntor 2020, ajo përfaqësoi Francën në Festivalin Evropian të Këngës për Fëmijë 2020 me këngën "J'imagine", dhe vazhdoi të fitojë konkursin, duke fituar 200 pikë dhe duke u vendosur përpara Kazakistanit (152 pikë) dhe Spanjës (133 pikë). Kjo është fitorja e parë e Francës në Junior Eurovision.

## Stili muzikor dhe ndikimet 
Valentina përveç këngës, bën edhe rep në frëngjisht.

Ajo gjithashtu këndon në italisht, në veçanti këngë nga këngëtarja e preferuar e nënës së saj Laura Pausini.

## Diskografia 
### Këngë teke 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Profili i Valentinës në faqen zyrtare të Junior Eurovision