Karadaku (mal)

**Karadaku** (maqedonisht dhe serbisht: Скопска Црна Гора *Skopska Crna Gora* "Mali i Zi i Shkupit"; Albanian: Karadaku) është një varg malor dhe rajon etnogjeorafik në Maqedoninë e Veriut, Dardani dhe Serbi. Maja më e lartë është Ramno *(1,651m)* në Maqedoni të Veriut.
parapamje|300px|pamje nga fshati Kokaj

## Historia 
### Koha Osmane 
parapamje|Nahijet e Karadakut
Gjatë periudhës osmane rajoni mbeti jashtë mundësive të administratës së rregullt civile osmane. Pjesa dardane e rajonit u shndërrua në nahije nga osmanët dhe u quajt Karatonlu, ndërsa pjesa maqedonase u shndërrua në nahije dhe u quajt Karadak. Në këtë periudhë në rajon u vendosën shumë fise shqiptare, kështu që rreth 8-10% e popullsisë shqiptare i përkiste fisit Berisha, ndërsa pasardhësit e fisit Krasniqi u vendosën në fshatrat Goshincë, Sllupçan, Alashec dhe Runica. Ka edhe pjesëtarë të fisit Mirdita dhe Sopi të cilët u vendosën në rajon.

Pas reformave të Tanzimatit në 1839 dhe shkarkimit të pashallarëve vendas, shqiptarët nga Karadaku dhe Shari, të udhëhequr nga Dervish Cara, ngritën krye në Haraçinë. Në janar të vitit 1844 kryengritësit pushtuan Gostivarin dhe Tetovën. Në shkurt 1844 kryengritësit sulmuan dhe pushtuan të gjithë rajonin, dhe qytetet e Shkupit, Kumanovës, Preshevës, Bujanës, Vranjës dhe Leskocit.

Gjatë mesit të viteve 1800, shqiptarët katolikë u dëbuan nga autoritetet osmane.

Gjatë revoltës shqiptare të vitit 1910, luftëtarët shqiptarë nga Karadaku nën komandën e Idriz Seferit u rebeluan kundër osmanëve dhe arritën t'i mposhtin ata në betejën e Kaçanikut. Në vitin 1912, shqiptarët u rebeluan përsëri dhe Luftëtarët nga Karadaku arritën të pushtonin Shkupin.

### Historia moderne 
Rajoni u bë pjesë e Mbretërisë së Serbisë pas Luftës së Parë Ballkanike. Pas kësaj, rajoni u shndërrua në një fushë beteje midis forcave serbe të mbështetura nga çetnikët dhe kaçakët shqiptarë nën drejtimin e Idriz Seferit dhe Ajet Sopi Bllatës, si dhe kryengritësve maqedonas të IMRO-së. Rajoni u pushtua nga Mbretëria e Bullgarisë gjatë Luftës së Parë Botërore dhe u bë pjesë e Mbretërisë së sapokrijuar të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve pas përfundimit të saj.

Gjatë periudhës së ndërmjetme, shumë kolonizatorë serbë u vendosën në rajon.

Pas pushtimit të Jugosllavisë në vitin 1941 rajoni iu dha Mbretërisë së Bullgarisë, e cila rezultoi në rezistencën shqiptare të udhëhequr nga Mulla Idriz Gjilani. Kryengritja e Karadakut më vonë u shtyp kryesisht nga Bullgaria dhe forcat partizane jugosllave pas Operacionit Stracin-Kumanovë dhe Dardani, por luftimet me intensitet të ulët nën komandën e Hasan Ali Remnikut vazhduan deri në vitin 1951.

Gjatë Luftave Jugosllave, seperatistët serbë të mbështetur ngaJugosllavia kërkuan të krijonin një shtet të shkëputur serb të quajtur "Republika e Karadakut" në ket rajon.

Nga viti 1998 deri në vitin 1999, gjatë Luftës së Dardanisë, "Zona Operative e Karadakut" e UÇK-së (e cila përfshinte gjithashtu pjesë të mëdha të Rajonit të Anamoravës) mbeti joaktive, kështu që rajoni pati më pak luftime se pjesët e tjera të Dardanisë. Por nga viti 1999 deri në vitin 2001, gjatë kryengritjes shqiptare në Luginën e Preshevës dhe kryengritjes shqiptare në Maqedoni të Veriut, pjesët serbe dhe maqedonase të rajonit u bënë bastionet kryesore të organizatave separatiste shqiptare UÇK dhe UÇPMB dhe një bastion i nacionalizmit shqiptar, kështu që rajoni pa shumë konflikte të armatosur kundër forcave Jugosllavë dhe Maqedonasë.

## Personalitete 
*Artikulli Kryesor: :Kategoria:Njerëz nga Karadaku*
* Idriz Seferi
* Agim Ramadani
* Njazi Azemi
* Ismet Jashari
* Toma Raspasani
* Riza Halimi
* Mulla Jakup Asipi

## Fiset në Karadak 
Ndryshe nga krahinat e tjera në Maqedoninë e Veriut me shumicë shqiptare, Karadaku ka qenë gjithmonë i banuar nga 12 fiset gegë dhe ka qenë vazhdimisht i qeverisur nga Kanuni i Lekë Dukagjinit. Fisi Berisha është më i madhi në ket krahinë. Fise të tjera të zakonshme përfshijnë Sopi, Krasniqi, Shala, Thaçi, Gashi dhe Kryeziu. Fisi Sopi, në veçanti, ka një histori të gjatë në këtë zonë dhe shquhet për një nënfis, gjë që është e pazakontë për Kosovën.

Shumica e Berishëve në Grykën e Karadakut janë me origjinë nga Mirdita. Thuhet se Mema dhe Kola kanë ardhur në këtë zonë, dhe nga këta dy vëllezër janë formuar disa fshatra si: Lezbali, Kurbali, Gruhali, Shurdhan, Pidiq, Stanqiq, Stanec, Buhiç, Ilincë, Caravajkë, Korac, Haxhaj, Çeliku, Dunavë e tjerë.

Fshatrat e Memës janë: Lezbalia, Kurbalia, Caravajka, Isëukajt, Seferi, Haxht, Koraqtë, gjysma e Ilincës, dy lagje në Ranatoc, tri lagje në Stançiq, Peçena, Depca, Kureç, Zhegër dhe Muçibabë.

Fshatrat e Kolës janë: Gruhalia, Nezaj, Staneci, Buhiqi, gjysma e Ilincës, Shurdhani, Pidiqi, Dunavi, Stanqiqi, Selishta, Isufajt, Demirajt, Rushtajt, Çeliku, Lipovica dhe Koliqi.

Mema kishte ardhur me dy djemtë e vet: Aliun dhe Maliqin. Maliqi kishte shkuar në fshatin Korbliq të Karadakut të Kaçanikut.

### Berisha 
*Beguncë, të gjithë banorët
*Binçë, 10 Shtëpi
*Debelldeh, të gjithë banorët
*Shushtë, të gjithë banorët
*Remnik, 9 Shtëpi
*Shashare, të gjithë banorët
*Lladovë, të gjithë banorët
*Llashticë, të gjithë banorët
*Tunaj (Dunavë), të gjithë banorët
*Pidiq, të gjithë banorët
*Haxhaj, të gjithë banorët
*Demiraj, të gjithë banorët
*Shurdhan, të gjithë banorët
*Stanqiq, 39 Shtëpi
*Nosale, 1 Shtëpi
*Llovca, 3 Shtëpi
*Bilincë, të gjithë banorët
*Burincë, të gjithë banorët
*Muçibaba, të gjithë banorët
*Zhegër, 63 Shtëpi (shumica e banorëve)
*Selishtë, të gjithë banorët
*Sllubicë, të gjithë banorët
*Çeliku, të gjithë banorët
*Uglarë, 8 Shtëpi
*Stublinë, të gjithë banorët
*Buhiç, të gjithë banorët
*Bukuroci, të gjithë banorët
*Caravajka, të gjithë banorët
*Depca, të gjithë banorët
*Ilinca, të gjithë banorët
*Kurbalia, të gjithë banorët
*Maxhera, të gjithë banorët
*Peçena, të gjithë banorët
*Ranatoci, 4 Shtëpi
*Sefer, të gjithë banorët
*Stanec, të gjithë banorët
*Rahovicë, 29 Shtëpi
*Letovicë, 24 Shtëpi
*Osllarë, 6 Shtëpi
*Allashec, 12 Shtëpi
*Vaksince, 23 Shtëpi
*Vishticë, 17 Shtëpi, 27 Shtëpi Arrëni (degë e fisit Berisha)
*Gllazhnja, 9 Shtëpi
*Goshincë, 24 Shtëpi
*Izvor, 18 Shtëpi
*Likovë, 21 Shtëpi
*Llojan, 10 Shtëpi
*Mateç, 29 Shtëpi
*Nikushtak, 58 Shtëpi
*Orizare, 27 Shtëpi
*Hotla, 22 Shtëpi
*Hërkoc, të gjithë banorët
*Strima, të gjithë banorët
*Tanushevc, 54 Shtëpi
*Brezë, 120 Shtëpi
*Grushina, 28 Shtëpi
*Majanca, të gjithë banorët
*Orllanca, të gjithë banorët
*Kërrbliq, të gjithë banorët
*Runjevë, të gjithë banorët
*Dimcë, 3 Shtëpi
*Neçac, 4 Shtëpi
*Paldenicë, të gjithë banorët

### Thaqi 
*Remnik, 39 Shtëpi
*Skifteraj, 5 Shtëpi
*Zhegër, 1 Shtëpi
*Uglarë, 56 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Corrotica, të gjithë banorët
*Rainca, 76 Shtëpi
*Shoshaja, 15 Shtëpi
*Rahovicë, 16 Shtëpi
*Lluçan, të gjithë banorët
*Konçul, 12 Shtëpi
*Vaksince, 58 Shtëpi
*Llojan, 105 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Mateç, 1 Shtëpi
*Orizare, 20 Shtëpi
*Drenogllavë, të gjithë banorët
*Stagovë, të gjithë banorët
*Dimcë, 8 Shtëpi

### Sopi 
*Binçë, 15 Shtëpi
*Buzovik, të gjithë banorët
*Lubishtë, të gjithë banorët
*Goden i Madh, të gjithë banorët
*Nosale, 9 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Llovca, 20 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Kokaj, të gjithë banorët
*Pograxhë, të gjithë banorët
*Bërçeci, të gjithë banorët
*Norça, të gjithë banorët
*Rainca, 27 Shtëpi
*Ranatoci, 7 Shtëpi
*Rahovicë, 27 Shtëpi
*Letovicë, 20 Shtëpi
*Nesalcë, 78 Shtëpi
*Osllarë, 5 Shtëpi
*Dobrosin, 44 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Sllupçan, 40 Shtëpi
*Grushina, 27 Shtëpi
*Lirishtë, 7 Shtëpi
*Gjurgjedell, 22 Shtëpi
*Nikoc, të gjithë banorët
*Neçac, 13 Shtëpi
*Dromjak, të gjithë banorët

### Krasniqi 
*Lipovica, të gjithë banorët
*Mjakë, të gjithë banorët
*Skifteraj, 1 Shtëpi
*Goden i vogel, të gjithë banorët
*Zhegër, 4 Shtëpi
*Uglarë, 1 Shtëpi
*Ranatoci, 1 Shtëpi
*Rahovicë, 5 Shtëpi
*Letovicë, 1 Shtëpi
*Allashec, 26 Shtëpi
*Vaksince, 12 Shtëpi
*Gllazhnja, 31 Shtëpi
*Goshincë, 26 Shtëpi
*Izvor, 18 Shtëpi
*Likovë, 13 Shtëpi
*Mateç, 68 Shtëpi
*Hotla, 95 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Sllupçan, 33 Shtëpi
*Brezë, 42 Shtëpi
*Grushina, 10 Shtëpi
*Lirishtë, 3 Shtëpi
*Gjurgjedell, 26 Shtëpi
*Vërtomicë, të gjithë banorët

### Gashi 
*Binçë, 7 Shtëpi
*Remnik, 29 Shtëpi
*Stubëll e Epërme, të gjithë banorët
*Stubëll e Poshtme, të gjithë banorët
*Vërnakollë, të gjithë banorët
*Vërnez, të gjithë banorët
*Skifteraj, 81 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Stanqiq, 26 Shtëpi
*Zhegër, 14 Shtëpi
*Shoshaja, 10 Shtëpi
*Rahovicë, 146 Shtëpi (afër të gjithë banorët)
*Bellanoc, të gjithë banorët
*Zllakuçani, të gjithë banorët
*Llojan, 4 Shtëpi
*Nikushtak, 25 Shtëpi
*Orizare, 20 Shtëpi
*Hotla, 8 Shtëpi
*Ropalcë, 6 Shtëpi
*Strazha, të gjithë banorët

### Kryeziu 
*Zhegër, 4 Shtëpi
*Rainca, 15 Shtëpi
*Vaksince, 17 Shtëpi
*Sllupçan, 44 Shtëpi
*Tanushevc, 17 Shtëpi

### Shala 
*Nosale, 1 Shtëpi
*Bukoci, të gjithë banorët
*Garja, të gjithë banorët
*Rainca, 16 Shtëpi
*Letovicë, 25 Shtëpi
*Nesalcë, 18 Shtëpi
*Konçul, 34 Shtëpi
*Vishticë, 12 Shtëpi
*Likovë, 16 Shtëpi
*Mateç, 61 Shtëpi
*Nikushtak, 67 Shtëpi
*Brezë, 24 Shtëpi
*Grushina, 11 Shtëpi

### Morina 
*Gosponica, të gjithë banorët
*Rahovicë, 3 Shtëpi

### Hoti 
*Rahovicë, 4 Shtëpi

### Kelmendi 
*Dobrosin, 4 Shtëpi

### Bytyqi 
*Vaksince, 35 Shtëpi
*Ropalcë, 24 Shtëpi

### Luma 
*Gllazhnja, 25 Shtëpi
*Likovë, 13 Shtëpi
*Gjurgjedell, 4 Shtëpi

### Mati 
*Likovë, 73 Shtëpi
*Ropalcë, 21 Shtëpi

## Shih edhe 
* Anamorava
* Karadaku (rajon)
* Majat më të larta malore në Kosovë

## Referime