Soloni

**Soloni** ( &nbsp;BC)  ishte një burrë shteti, ligjvënës, filozof politik dhe poet arkaik athinas . Ai është një nga shtatë të urtët e Greqisë dhe merita për hedhjen e themeleve për demokracinë athinase .    Përpjekjet e Solonit për të nxjerrë ligje kundër rënies politike, ekonomike dhe morale  rezultuan në reformën e tij kushtetuese që përmbysi shumicën e ligjeve të Drakos .

Reformat e Solonit përfshinin lehtësimin e borxhit, i njohur më vonë dhe i njohur në mesin e Athinës si  (Shkundja e barrëve). Ai përshkruhet nga Aristoteli në *Kushtetutën e Athinës* si "kampioni i parë i popullit". Demosteni vlerësoi reformat e Solonit me fillimin e një epoke të artë.

Njohuritë moderne të Solonit janë të kufizuara nga fakti se veprat e tij mbijetojnë vetëm në fragmente dhe duket se përmbajnë interpolime nga autorë të mëvonshëm. Ai kufizohet më tej nga pamjaftueshmëria e përgjithshme e provave dokumentare dhe arkeologjike që mbulojnë Athinën në fillim të shekullit të 6-të para Krishtit. 

Autorët antikë si Filoni i Aleksandrisë,  Herodoti dhe Plutarku janë burimet kryesore, por kanë shkruar për Solonin shumë kohë pas vdekjes së tij. Oratorët e shekullit të katërt para Krishtit, si Eskini, prireshin t'i atribuonin Solonit të gjitha ligjet e tyre, shumë më vonë.  

## Biografia 
Soloni lindi në Athinë rreth vitit 630 para Krishtit.  Soloni u përshkrua nga Plutarku se i ishin dhënë përkohësisht pushtetet autokratike nga qytetarët athinas me arsyetimin se ai kishte mençurinë për të zgjidhur mosmarrëveshjet e tyre për ta në një mënyrë paqësore dhe të barabartë.  Disa studiues modernë besojnë se këto fuqi u dhanë në fakt disa vite pasi Soloni ishte arkont, kur ai do të kishte qenë një anëtar i Areopagut dhe ndoshta një burrë shteti më i respektuar nga bashkëmoshatarët e tij.   

Si arkon, Soloni diskutoi reformat e tij të synuara me disa miq. Duke e ditur se ai ishte gati të shlyente të gjitha borxhet, këta miq morën hua dhe blenë menjëherë disa tokë. I dyshuar për bashkëpunim, Soloni zbatoi ligjin e tij dhe liroi debitorët e tij, që arrinin në pesë talenta (ose 15 sipas disa burimeve). Miqtë e tij nuk i shlyen kurrë borxhet. 

### Udhëtimet 
Pasi përfundoi punën e tij të reformës, Soloni hoqi dorë nga autoriteti i tij i jashtëzakonshëm dhe udhëtoi jashtë vendit për dhjetë vjet, në mënyrë që athinasit të mos mund ta shtynin atë të shfuqizonte asnjë nga ligjet e tij.    (reputedly Aristotle) the contracted period was instead 100 years. A modern scholar considers the time-span given by Herodotus to be historically accurate because it fits the 10 years that Solon was said to have been absent from the country.}}

Brenda katër viteve nga largimi i Solonit, përçarjet e vjetra shoqërore u rishfaqën, por me disa komplikime të reja. Kishte parregullsi në procedurat e reja qeveritare, zyrtarët e zgjedhur ndonjëherë refuzonin të largoheshin nga postet e tyre dhe herë pas here poste të rëndësishme liheshin vakante. Madje është thënë se disa njerëz fajësuan Solonin për problemet e tyre.  Përfundimisht, një nga të afërmit e Solonit, Pisistratus, i dha fund fraksionizmit me dhunë, duke krijuar kështu një tirani të fituar në mënyrë jokushtetuese. Në tregimin e Plutarkut, Soloni akuzoi athinasit për marrëzi dhe frikacakë që e lejuan këtë të ndodhte. 

Ndalesa e parë e Solonit në udhëtimet e tij ishte Egjipti. Atje, sipas Herodotit, ai vizitoi Faraonin e Egjiptit, Amasis II .  Sipas Plutarkut, ai kaloi ca kohë dhe diskutoi filozofinë me dy priftërinj egjiptianë, Psenophis i Heliopolis dhe Sonchis i Sais .  Një personazh në dy nga dialogët e Platonit, *Timaeus* dhe *Critias*, pretendon se Soloni vizitoi tempullin e Neith -it në Sais dhe mori nga priftërinjtë atje një rrëfim të historisë së Atlantidës . Më pas, Soloni lundroi për në Qipro, ku mbikëqyri ndërtimin e një kryeqyteti të ri për një mbret vendas, në shenjë mirënjohjeje për të cilin mbreti e quajti Solon.

Udhëtimet e Solonit më në fund e sollën atë në Sardë, kryeqyteti i Lidias . Sipas Herodotit dhe Plutarkut, ai u takua me Croesus dhe i dha mbretit lidian këshilla, të cilat Croesus nuk arriti t'i vlerësonte derisa ishte tepër vonë. Croesus e kishte konsideruar veten si njeriun më të lumtur të gjallë dhe Soloni e kishte këshilluar atë: "Mos e konsideroni askënd të lumtur derisa të vdesë". Arsyetimi ishte se në çdo moment, pasuria mund të ndizte edhe njeriun më të lumtur dhe t'ia bënte jetën të mjerë. Vetëm pasi kishte humbur mbretërinë e tij nga mbreti pers Kiri, ndërsa priste ekzekutimin, Kroesus e pranoi mençurinë e këshillës së Solonit.  

### Vdekja dhe trashëgimia 
Pas kthimit të tij në Athinë, Soloni u bë një kundërshtar i vendosur i Pisistratus. Në shenjë proteste dhe si shembull për të tjerët, Soloni qëndroi jashtë shtëpisë së tij me armaturë të plotë, duke u bërë thirrje të gjithë atyre që kalonin t'i rezistonin makinacioneve të tiranit të mundshëm. Përpjekjet e tij ishin të kota. Soloni vdiq pak pasi Pisistratus uzurpoi me forcë pushtetin autokratik që Athina i kishte dhënë lirisht dikur.  Soloni vdiq në Qipro rreth moshës 70-vjeçare  dhe, në përputhje me vullnetin e tij, hiri i tij u shpërnda rreth Salamis, ishullit ku ai lindi.  

Pausanias e renditi Solonin në mesin e shtatë të urtëve, aforizmat e të cilëve stolisnin tempullin e Apollonit në Delphi .  Stobaeus në Florilegium tregon një histori për një simpozium ku nipi i vogël i Solonit po këndonte një poezi të Safos : Soloni, me të dëgjuar këngën, i kërkoi djalit ta mësonte ta këndonte. Kur dikush pyeti: "Pse duhet ta humbisni kohën tuaj për të?", Soloni u përgjigj: "  ", "Që ta mësoj para se të vdes."  Ammianus Marcellinus, megjithatë, tregoi një histori të ngjashme për Sokratin dhe poetin Stesichorus, duke cituar rrëmbimin e filozofit në terma pothuajse identikë: ,  që do të thotë "për të lënë jetën duke ditur pak më shumë".

## Rivalitete historike 
parapamje|372x372px| "Soloni, ligjvënësi i mençur i Athinës", ilustrim nga Walter Crane, nga *Historia e Greqisë, treguar djemve dhe vajzave*, nga Mary Macgregor (1910)
Trazirat shoqërore dhe politike që karakterizuan Athinën në kohën e Solonit janë interpretuar në mënyra të ndryshme nga historianët që nga kohërat e lashta deri në ditët e sotme. Rrëfimi historik i Athinës së Solonit ka evoluar gjatë shumë shekujve në një grup historish kontradiktore ose një histori komplekse që mund të interpretohet në mënyra të ndryshme. Ndërsa provat e mëtejshme grumbullohen dhe historianët vazhdojnë të debatojnë mbi çështjet, motivimet e Solonit dhe synimet pas reformave të tij do të vazhdojnë të tërheqin spekulime. 

Dy historianë bashkëkohorë kanë identifikuar tre tregime të dallueshme historike të Athinës së Solonit, duke theksuar rivalitete krejt të ndryshme: rivaliteti ekonomik dhe/ose ideologjik, rivaliteti rajonal dhe rivaliteti midis klaneve aristokratike.   Këto llogari të ndryshme ofrojnë një bazë të përshtatshme për një pasqyrë të çështjeve të përfshira.

## Reformat e Solonit 
Ligjet e Solonit ishin të gdhendura në , pllaka të mëdha druri ose cilindra të bashkangjitur në një sërë boshtesh që qëndronin drejt në Prytaneion . Fillimisht aksonet regjistronin ligjet e miratuara nga Draco në fund të shekullit të 7-të (tradicionalisht 621 pes). Asgjë nga kodifikimi i Draco-s nuk ka mbijetuar përveç një ligji që lidhet me vrasjen, megjithatë ka konsensus midis studiuesve se ai nuk përbënte asgjë si një kushtetutë.  

Gjatë vizitës së tij në Athinë, Pausanias, gjeografi i shekullit të II pas Krishtit raportoi se ligjet e gdhendura të Solonit shfaqeshin ende nga Prytaneion.  Fragmentet e aksoneve ishin ende të dukshme në kohën e Plutarkut  por sot të dhënat e vetme që kemi për ligjet e Solonit janë citate dhe komente fragmentare në burime letrare si ato të shkruara nga vetë Plutarku. Për më tepër, gjuha e ligjeve të tij ishte arkaike edhe për standardet e shekullit të pestë dhe kjo shkaktoi probleme interpretimi për komentuesit antikë.  Studiuesit modernë dyshojnë në besueshmërinë e këtyre burimeve dhe njohuria jonë për legjislacionin e Solonit është në fakt shumë e kufizuar në detaje.

Në përgjithësi, reformat e Solonit duket se kanë qenë kushtetuese, ekonomike, morale dhe seksuale në shtrirjen e tyre. Ky dallim, ndonëse disi artificial, siguron të paktën një kornizë të përshtatshme brenda së cilës mund të merren parasysh ligjet që i janë atribuar Solonit. Disa pasoja afatshkurtra të reformave të tij janë shqyrtuar në fund të seksionit.

### Morale 
Në poezitë e tij, Soloni e portretizon Athinën si të kërcënuar nga lakmia dhe arroganca e shfrenuar e qytetarëve të saj.  Edhe toka ( Gaia ), nëna e fuqishme e perëndive, ishte skllavëruar.  Simboli i dukshëm i këtij perversioni të rendit natyror dhe shoqëror ishte një shënues kufitar i quajtur , një shtyllë prej druri ose guri që tregon se një fermer ishte në borxh ose detyrim kontraktual ndaj dikujt tjetër, ose një mbrojtësi fisnik ose një kreditori . 

## Shih edhe 
* Greqia e lashtë

## Literatura 
*J. Blok and A. Lardinois (eds), '**, Leiden, Brill, 2006
*Buckley, T. **'. London: Routledge, 1996.
*Cary, *Cambridge Ancient History*, Vol. III, Cambridge Uni. Press, 1925
*Connor, *The New Politicians of Fifth-Century Athens*, Princeton, 1971
*W. Connor et al. *Aspects of Athenian Democracy*, Copenhagen, Museum Tusculanam P., 1990
*R. Develin, *Historia*, Vol. 26, 1977
*Dillon, M and L Garland. '**. London: Routledge, 2010.
*V. Ehrenberg, **', Routledge, 1973
*J. Ellis and G. Stanton, *Phoenix*, Vol. 22, 1968, 95–99
*W.R. Everdell, *,* Chicago: University of Chicago Press, 2000.
*G. Forrest, 'Greece: The History of the Archaic Period', in *The Oxford History of the Classical World*, ed. Boardman J., Griffin J. and Murray O., Oxford University Press, New York, 1995
*Frost, 'Tribal Politics and the Civic State', *AJAH*, 1976
*P. Garnsey, ''*, Cambridge Uni. Press, 1988
*J. Goldstein, *Historia*, Vol. 21, 1972
*M. Grant, *The Rise of the Greeks''. New York: Charles Scribner's Sons, 1988
*A. Grayling, *Ideas That Matter: The Concepts That Shape the 21st Century*. Basic Books, 2012
*E. Harris, 'A New Solution to the Riddle of the Seisachtheia', in *The Development of the Polis in Archaic Greece*, eds. L. Mitchell and P. Rhodes, Routledge, 1997
*C. Hignett, *A History of the Athenian Constitution to the End of the Fifth Century B.C.*, Oxford University Press, 1952
*K. Hubbard, '**, Uni. California Press, 2003
*H. Innis, **', Rowman and Littlefield, 2007
*G. Kirk, *Historia*, Vol. 26, 1977
*D. Lewis, 'Cleisthenes and Attica', *Historia*, 12, 1963
*M. Miller, *Arethusa*, Vol. 4, 1971
*I. Morris, *The Growth of City States in the First Millennium BC*, Stanford, 2005
*C. Mosse, 'Comment s'elabore un mythe politique: Solon', *Annales*, ESC XXXIV, 1979
*M. Ostwald, ''*, Berkeley, 1986
*P. Rhodes, *A History of the Greek City States'', Berkeley, 1976
*P. Rhodes, '**, Oxford University Press, 1981
*K. Robb, **', Oxford University Press, 1994
*B. Sealey, 'Regionalism in Archaic Athens', *Historia*, 9, 1960
*G. R. Stanton, *Athenian Politics c. 800–500 BC: A Sourcebook*, London, Routledge, 1990
*M. L. West (ed.), *Iambi et elegi Graeci ante Alexandrum cantati2: Callinus. Mimnermus. Semonides. Solon. Tyrtaeus. Minora adespota*, Oxford University Press: Clarendon Press, 1972, revised edition, 1992
*W. Woodhouse, 'Solon the Liberator: A Study of the Agrarian Problem', in *Attika in the Seventh Century*, Oxford University Press, 1938

## Referime