Sanije Çitaku

__NOINDEX__

## Biografia 
Sanije Çitaku është figurë e rëndësishme  në historinë politike të Kosovës, e cila ka marrë pjesë në zhvillimet kyçe që lidhen me procesin e shtetformimit të vendit. Ajo është njohur për pjesëmarrjen e saj si delegate në Kuvendin e Kosovës më 2 korrik 1990, kur u miratua Deklarata Kushtetuese, një dokument që afirmoi të drejtën e shqiptarëve të Kosovës për vetëvendosje (Kosova Women’s Network, 2011). Përveç kësaj, Çitaku ka qenë e përfshirë në veprimtari politike dhe shoqërore në komunën e saj, Mitrovicë, duke kontribuar në mobilizimin qytetar gjatë viteve të rezistencës paqësore. Aktiviteti i saj ka përfshirë edhe pjesëmarrje në organizata lokale që synonin fuqizimin e grave dhe ruajtjen e arsimit shqip gjatë viteve të 1990.

## **Angazhimi politik** 
Më 2 korrik 1990, në një kontekst të tensionuar politik dhe nën presionin e autoriteteve jugosllave, Kuvendi i Kosovës, i përbërë nga 114 delegatë shqiptarë, miratoi Deklaratën Kushtetuese, duke shpallur Kosovën si njësi të barabartë në kuadër të federatës jugosllave (Pula, 2008). Sanije Çitaku ishte një nga delegatet që mori pjesë në këtë mbledhje dhe e nënshkroi deklaratën (Qeriqi, 2020). Ky veprim politik pati  pasoja të menjëhershme, përfshirë shpërndarjen e Kuvendit nga autoritetet serbe dhe ndjekjen penale të disa prej delegatëve, përfshirë gratë pjesëmarrëse (Krasniqi, 2010).

## **Roli në përfaqësimin gjinor** 
Pjesëmarrja e Sanije Çitakut në procesin e miratimit të Deklaratës Kushtetuese përfaqësonte një moment të rëndësishëm për përfaqësimin e grave në politikën kosovare. Në një periudhë kur pjesëmarrja e grave në institucionet politike ishte e ultë  dhe shpesh simbolike, pranimi i saj si delegate dhe përfshirja aktive në një moment vendimtar historik sfiduan normat tradicionale gjinore. Veprimtaria e saj shërbeu si shembull frymëzues për brezat e rinj të grave aktiviste dhe politikane, duke hapur rrugën për një rikonceptim të rolit të gruas në shoqërinë kosovare (Zeqiri, 2013; Kosova Women’s Network, 2011). Përveç kontributit në nivel institucional, pjesëmarrja e grave si Çitaku pati ndikim në vetëdijësimin e opinionit publik mbi rëndësinë e barazisë gjinore në proceset vendimmarrëse.

## **Aktiviteti pas vitit 1990** 
Pas miratimit të Deklaratës Kushtetuese, Sanije Çitaku vazhdoi të jetë e angazhuar në çështjet politike dhe shoqërore të Kosovës, duke mbështetur strukturat paralele të krijuara nga shqiptarët për të ruajtur funksionimin e arsimit, shëndetësisë dhe institucioneve të tjera në mungesë të përfaqësimit zyrtar. Ajo, si shumë prej delegatëve të tjerë, u përball me përndjekje, vëzhgim  dhe masa represive nga autoritetet serbe për shkak të rolit të saj politik. Pavarësisht presioneve, ajo mbështeti vazhdimisht rezistencën paqësore që kulmoi me shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 2008 (Bytyqi, 2023; Çelaj, 2019).

## **Kontributi  dhe rëndësia historike** 
Kontributi i Sanije Çitakut vlerësohet në kontekstin e përfshirjes së grave në proceset shtetformuese të Kosovës, si dhe në forcimin e dinamikave të reja politike që e përfshinin gruan si aktore të rëndësishme. Pjesëmarrja e saj në Kuvendin e Kosovës më 2 korrik 1990 dhe nënshkrimi i Deklaratës Kushtetuese ishte një hap i rëndësishëm për të hapur rrugën për gratë në politikë, në një periudhë ku ndarja gjinore ishte e theksuar dhe roli i gruas ishte shpesh i kufizuar. Trashëgimia e saj është përmendur jo vetëm në literaturën akademike dhe studimet historike, por gjithashtu është nderuar në aktivitete përkujtimore që nderojnë delegatët e 2 Korrikut, të organizuara nga institucione akademike, organizata të shoqërisë civile dhe entitete shtetërore. Ky angazhim është pasqyruar në diskutime mbi zhvillimin e mëtejshëm të Kosovës dhe mbështetjen e rolit aktiv të grave në procese politike dhe vendimmarrëse (Deklarata e 2 korrikut, 1990).

## **Referencat** 
# Bytyqi, V. (2023, 2 korrik). 33 vjet pas miratimit, ish-delegatët shprehin pakënaqësi për pozitën e Kosovës. *Koha.net*. Marrë më 8 nëntor 2024, nga https://www.koha.net/
# Çelaj, Z. (2019). *Deklarata Kushtetuese e 2 korrikut, 1990*. Prishtinë: Oral History Kosovo. Marrë më 8 nëntor 2024, nga https://oralhistorykosovo.org/
# Deklarata e 2 korrikut. (n.d.). Në *Wikipedia*. Marrë më 8 nëntor 2024, nga https://sq.wikipedia.org/wiki/Deklarata_e_2_korrikut(https://sq.wikipedia.org/wiki/Deklarata_e_2_korrikut)
# Gusia, L. (2016). Women and the politics of representation in post-war Kosovo. *Feminist Review*, 113(1), 108–124. https://doi.org/10.1057/fr.2015.55/
# Kosova Women’s Network. (2011). *Kosovar women’s contributions to the statehood process*. Prishtinë: KWN. Marrë më 8 nëntor 2024, nga https://womensnetwork.org/publications/kosovar-womens-contributions-to-the-statehood-process//
# Krasniqi, A. (2010). *Gender politics in Kosovo: A study of women and politics in post-war Kosovo* [Disertacion i masterit, Universiteti i Prishtinës].
# Krasniqi, A. (2025). The political movement for the Republic of Kosovo – July 2, 1990. *Journal of Balkan Studies*, 5(1), 150–167.
# Pula, B. (2008). The emergence of the Kosovo “parallel state,” 1988–1992. *Nationalities Papers*, 36(2), 191–217. https://doi.org/10.1080/00905990801934261/
# Qeriqi, A. (2020). *Kujtesa historike për delegatët e 2 Korrikut*. Prishtinë: Instituti i Historisë së Kosovës.

# Zeqiri, M. (2013). *Gratë dhe pjesëmarrja në politikë: Rasti i Kosovës pas vitit 1999*. Prishtinë: Friedrich Ebert Stiftung.