Shëndeti në Bullgari

**Bullgaria** kishte vdekshmërinë e tretë më të lartë në Evropë, në 708 për 100,000 popullsi në 2015. Katër rajonet evropiane me nivelin më të lartë të vdekjeve nga sëmundjet e sistemit të qarkullimit të gjakut ishin të gjitha në Bullgari. Në fillimin e viteve 2000, shkaqet kryesore natyrore të vdekjes ishin sëmundjet kardiovaskulare (më së shpeshti manifestohen më goditje), kancer dhe sëmundje të frymëmarrjes. Bullgaria ka një normë shumë të ulët të incidencës së virusit të imunitetit të mungesës njerëzore (HIV). Edhe pse në 2003 shkalla e parashikuar e incidencës ishte më pak se 0,1 përqind e popullsisë, në fillim të viteve 2000 numri i rasteve të reja u rrit çdo vit. Në 2005 u raportuan rreth 86 raste të reja, duke e çuar totalin zyrtar në rreth 600, dhe 58 raste të reja u raportuan në gjysmën e parë të 2006.  Në vitin 2010, kishte 1,160 persona me efekt HIV. 

## Kujdesi shëndetësor 
Si ish satelit i Bashkimit Sovjetik, Bullgaria kishte sistemin e tyre shëndetësor: modelin Semashko. Ky sistem i veçantë karakterizohet duke pasur një monopol shtetëror, ku ka planifikim dhe financim të centralizuar të sferës së shëndetit. Nuk kishte strukturë private për ofrimin e shërbimeve shëndetësore. Nuk kishte sigurime shëndetësore; sistemi u financua drejtpërdrejt nga buxheti i shtetit, u pagua për mirëmbajtje, në mënyrë universale të arritshme dhe falas për pacientët.

Bullgaria filloi reformën e përgjithshme të sistemit të saj antik të shëndetit, të trashëguar nga epoka komuniste, vetëm në 1999. Në vitet 1990, praktikat mjekësore private u zgjeruan, por shumica e bullgarëve u mbështetën në klinikat publike të komunizmit ndërsa paguanin çmime të larta për kujdes të veçantë. Gjatë asaj periudhe u ulen fondet për kujdesin shëndetësor. 

Programi pasues i reformës shëndetësore ka prezantuar sigurimin shëndetësor të detyrueshëm të punonjësve përmes Fondit Kombëtar të Sigurimeve Shëndetësore (NHIF), i cili që nga viti 2000 ka paguar një pjesë gradualisht në rritje të kostove të kujdesit parësor shëndetësor. Punonjësit dhe punëdhënësit paguajnë një përqindje në rritje, të detyrueshme të pagave, me qëllim që të ulin gradualisht mbështetjen e shtetit për kujdesin shëndetësor. Sigurimi shëndetësor privat luan vetëm një rol plotësues. Sistemi gjithashtu ka qenë i decentralizuar duke i bërë komunat përgjegjëse për mjediset e tyre të kujdesit shëndetësor, dhe deri në vitin 2005 kujdesi kryesor ka ardhur nga mjekë privatë. Shpërndarja farmaceutike gjithashtu ishte e decentralizuar. 

Në fillim të viteve 2000, sistemi spitalor u zvogëlua në mënyrë të konsiderueshme për të kufizuar besimin në spitalet për kujdes rutinë. Anëtarësimi i parashikuar në Bashkimin Evropian (2007) ishte një motiv i madh për këtë prirje. Midis 2002 dhe 2003, numri i shtretërve në spital u zvogëlua për 56 përqind në 24.300. Sidoqoftë, ritmi i zvogëlimit u ngadalësua në fillim të viteve 2000; në vitin 2004 ishin në funksionim rreth 258 spitale, krahasuar me numrin optimal të vlerësuar të 140. Midis 2002 dhe 2004, shpenzimet e kujdesit shëndetësor në buxhetin kombëtar u rritën nga 3.8 përqind në 4.3 përqind, me NHIF të kontabilitetit për më shumë se 60 përqind të shpenzimeve vjetore.  

Në vitet 1990, cilësia e kërkimit mjekësor dhe trajnimit u ul seriozisht për shkak të financimit të ulët. Në fillim të viteve 2000, theksi i trajnimit mjekësor dhe paramjeksor, i cili u zhvillua në pesë shkolla mjekësore, ishte përgatitja e personelit të kujdesit parësor për të kapërcyer mungesat që vijnë nga theksi afatgjatë i sistemit komunist në specialistët e trajnimit. Ekspertët konsideruan se Bullgaria kishte një furnizim adekuat të mjekëve, por një mungesë të personelit tjetër mjekësor. Në vitin 2000 Bullgaria kishte 3.4 mjekë, 3.9 infermierë dhe 0,5 mami për 1000 popullatë.

## Referime