Kopshti zoologjik

**Kopshti zoologjik** i quajtur gjithashtu një **park kafshësh** është një strukturë në të cilën kafshët mbahen brenda rrethimeve për ekspozim publik dhe shpesh edukohen për qëllime ruajtjeje . 

Termi *kopsht zoologjik* i referohet zoologjisë, studimit të kafshëve. Termi rrjedh nga greqishtja e lashtë , zōion, 'kafshë' dhe prapashtesa , , 'studim i'. Shkurtimi *zoologjik* u përdor për herë të parë për Kopshtet Zoologjike të Londrës, i cili u hap për studime shkencore në vitin 1828, dhe për publikun në vitin 1847.  Kopshti i parë zoologjik modern ishte Tierpark Hagenbeck nga Carl Hagenbeck në Gjermani . Vetëm në Shtetet e Bashkuara, kopshtet zoologjike vizitohen nga mbi 181 milionë njerëz çdo vit. 

## Etimologjia 
Kopshti Zoologjik i Londrës, i cili u hap në vitin 1828, fillimisht njihej si "Kopshtet dhe Menaxheri i Shoqërisë Zoologjike të Londrës" dhe e përshkroi veten si një menageri ose "pyll zoologjik".  Shkurtesa "zoo" u shfaq për herë të parë në shtyp në Mbretërinë e Bashkuar rreth vitit 1847, kur u përdor për kopshtin zoologjik Clifton, por vetëm rreth 20 vjet më vonë forma e shkurtuar u bë e njohur në këngën me rimë " Walking in the Zoo " nga artisti i muzikës, Alfred Vance . Termi "park zoologjik" u përdor për objekte më të gjera në Halifax, Nova Scotia, Uashington, DC dhe Bronx në Nju Jork, i cili u hap përkatësisht në 1846, 1891 dhe 1899. 

Termat relativisht të reja për kopshtet zoologjike, në fund të shekullit të 20-të janë "parku i ruajtjes " ose "parku bio". Miratimi i një emri të ri është një strategji e përdorur nga disa profesionistë të kopshteve zoologjike për të distancuar institucionet e tyre nga koncepti stereotip dhe i kritikuar sot i kopshtit zoologjik të shekullit të 19-të.  Termi "park bio" u krijua dhe u zhvillua për herë të parë nga Kopshti Zoologjik Kombëtar në Uashington DC në fund të viteve 1980.  Në vitin 1993, Shoqëria Zoologjike e Nju Jorkut ndryshoi emrin e saj në Shoqëria e Ruajtjes së Jetës së Egër dhe i riquante kopshtet zoologjike nën juridiksionin e saj si "parqe të ruajtjes së jetës së egër". 

## Historia 
Paraardhësi i kopshtit zoologjik është menageria, e cila ka një histori të gjatë nga bota e lashtë deri në kohët moderne. Koleksioni më i vjetër zoologjik i njohur u zbulua gjatë gërmimeve në Hierakonpolis, Egjipt në vitin 2009, të një Mengeria  . Kafshët ekzotike përfshinin hipopotamët, hartebeest, elefantët, babuinët dhe macet e egra .  Mbreti Ashur-bel-kala i Perandorisë së Mesme Asiriane krijoi kopshte zoologjike dhe botanike në shekullin e 11 pes. Në shekullin e dytë pes, perandoresha kineze Tanki ndërtoi një "shtëpi dreri" dhe mbreti Wen i Zhou mbajti një    kopshti zoologjik i quajtur *Ling-Yu,* ose Kopshti i Inteligjencës. Koleksionistë të tjerë të mirënjohur kafshësh përfshinin Mbretin Solomon të Mbretërisë së Izraelit dhe Judës, Mbretëreshën Semiramis dhe Mbretin Ashurbanipal të Asirisë dhe Mbretin Nebukadnetsar të Babilonisë .  Në shekullin e IV pes, kopshtet zoologjike ekzistonin në shumicën e qyteteve-shtete greke; Dihet se Aleksandri i Madh ka dërguar kafshë që i ka gjetur në ekspeditat e tij ushtarake në Greqi. Perandorët romakë mbanin koleksione private të kafshëve për studim ose për përdorim në arenë, këto të fundit rezultuan shumë keq. Historiani i shekullit të 19-të WEH Lecky shkroi për lojërat romake, të mbajtura për herë të parë në vitin 366 pes:
 
Karli i Madh kishte një elefant të quajtur Abul-Abbas që iu dha atij nga halifi abasid.

Mbreti Henri I i Anglisë mbante një koleksion kafshësh në pallatin e tij në Woodstock, ku thuhet se përfshinin luanë, leopardë dhe deve.  Koleksioni më i shquar në Anglinë mesjetare ishte në Kullën e Londrës, e krijuar qysh në vitin 1204 nga Mbreti John I. Henri III mori një dhuratë martese në 1235 nga tre leopardë nga Frederiku II, Perandori i Shenjtë Romak, dhe në 1264, kafshët u zhvendosën në Bulwark, i riemërtuar Kulla e Luanit, afër hyrjes kryesore perëndimore të Kullës. Ajo u hap për publikun gjatë mbretërimit të Elizabeth I në shekullin e 16-të.  Gjatë shekullit të 18-të, çmimi i hyrjes ishte tre gjysmë denarë, ose furnizimi i një mace ose qeni për t'u ushqyer luanët. Kafshët u zhvendosën në kopshtin zoologjik të Londrës kur u hap.

Perandori aztec Moctezuma kishte në kryeqytetin e tij Tenochtitlan një "shtëpi kafshësh" me një koleksion të madh zogjsh, gjitarësh dhe zvarranikësh në një kopsht të kujdesur nga më shumë se 600 punonjës. Kopshti u përshkrua nga disa pushtues spanjollë, duke përfshirë Hernán Cortés në 1520. Pas revoltës së Aztecit kundër sundimit spanjoll, dhe gjatë betejës së mëvonshme për qytetin, Cortés me ngurrim urdhëroi që kopshti zoologjik të shkatërrohej. 

Kopshti zoologjik më i vjetër në botë që ekziston ende është Tiergarten Schönbrunn në Vjenë, Austri. Ai u ndërtua nga Adrian van Stekhoven në 1752 me urdhër të perandorit Françesku I, për të shërbyer si një menazheri perandorake si pjesë e Pallatit Schönbrunn . Mengeria fillimisht ishte e rezervuar për kënaqësinë e shikimit të familjes perandorake dhe oborrit, por u bë e aksesueshme për publikun në 1765.  Në 1775, një kopsht zoologjik u themelua në Madrid, dhe në 1795, kopshti zoologjik brenda *Jardin des Plantes* në Paris u themelua nga Jacques-Henri Bernardin, me kafshë nga manageria mbretërore në Versajë, kryesisht për kërkime shkencore dhe edukim. Planifikimi për një hapësirë për ruajtjen dhe vëzhgimin e kafshëve u shpreh në lidhje me ndërtimin politik të qytetarisë republikane. 

Kopshti Zoologjik i Kazanit, kopshti zoologjik i parë në Rusi u themelua në vitin 1806 nga profesori i Universitetit Shtetëror të Kazanit Karl Fuchs .

Deri në fillim të shekullit të 19-të, funksioni i kopshtit zoologjik ishte shpesh të simbolizonte fuqinë mbretërore, si menageria e mbretit Louis XIV në Versajë . Qytetet e mëdha në Evropë ngritën kopshte zoologjike në shekullin e 19-të, duke përdorur zakonisht Londrën dhe Parisin si modele. Kalimi u bë nga banesat princërore të krijuara për të argëtuar shoqërinë e lartë me risi të çuditshme në kopshtet zoologjike publike. Qëllimi i ri ishte edukimi i të gjithë popullatës me informacion sipas linjave moderne shkencore. Kopshtet zoologjike u mbështetën nga shoqëritë lokale tregtare ose shkencore.

Kopshti zoologjik modern që u shfaq në shekullin e 19-të në Mbretërinë e Bashkuar,  u fokusua në ofrimin e ekspozitave studimore shkencore dhe më vonë edukative për publikun për argëtim dhe frymëzim. 

Një magjepsje në rritje për historinë natyrore dhe zoologjinë, së bashku me zgjerimin e jashtëzakonshëm në urbanizimin e Londrës, çuan në një kërkesë të shtuar për një shumëllojshmëri më të madhe të formave publike të argëtimit që do të viheshin në dispozicion. Nevoja për argëtim publik, si dhe kërkesat e kërkimit shkencor, u bashkuan në themelimin e kopshteve zoologjike të para moderne. Kopshti zoologjik Whipsnade Park në Bedfordshire, Angli, u hap në 1931. Ai i lejoi vizitorët të kalonin nëpër rrethime dhe të viheshin në afërsi të kafshëve.

Kopshti zoologjik i Dublinit u hap në vitin 1831 nga anëtarë të profesionit mjekësor të interesuar për të studiuar kafshët kur ishin gjallë dhe veçanërisht për t'i kapur ato kur ishin të vdekur. 

Kopshti i parë zoologjik në Australi ishte kopshti zoologjik i Melburnit në vitin 1860.

Në shtetet gjermane kopshtet kryesore zoologjike u paraqitën në Berlin (1841), Frankfurt (1856) dhe Hamburgu (1863). Në vitin 1907, sipërmarrësi Carl Hagenbeck themeloi Tierpark Hagenbeck në Stellingen, tani një e katërta e Hamburgut . Kopshti zoologjik i tij ishte një largim rrënjësor nga faqosja e kopshtit zoologjik që ishte krijuar në 1828. Ishte kopshti zoologjik i parë që përdori rrethime të hapura të rrethuara me hendeqe, në vend të kafazeve të mbyllura, për të përafruar më mirë mjediset natyrore të kafshëve.  Ai gjithashtu ngriti ekspozita të llojeve të përziera dhe bazoi paraqitjen në parimin e ndryshëm organizues të gjeografisë, në krahasim me taksonominë. 

## Shih edhe 
* Parku Zoologjik i Tiranës 
* Kopshti Zoologjik në Shkup

## Referime