Varësia nga substancat

**Varësia nga substancat**, e njohur edhe si **varësia nga droga**, është një situatë biopsikologjike ku funksionaliteti i një individi varet nga rikonsumimi i nevojshëm i një substance psikoaktive për shkak të një gjendjeje adaptive që është zhvilluar brenda individit nga konsumimi i substancave psikoaktive që rezulton në përvojën e tërheqja dhe që kërkon rikonsumimin e barit. *Varësia nga droga*, një koncept i dallueshëm nga varësia nga substanca, përkufizohet si përdorim kompulsiv, jashtë kontrollit të drogës, pavarësisht nga pasojat negative.    por jo varësisë.

Klasifikimi Ndërkombëtar i Sëmundjeve e klasifikon varësinë nga substancat si një çrregullim mendor dhe të sjelljes.  Në kuadrin e edicionit të 4-të të *Manualit Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore* (*DSM-IV*), varësia nga substanca ripërcaktohet si një varësi ndaj drogës dhe mund të diagnostikohet pa shfaqjen e një sindromi të tërheqjes.  Ai u përshkrua në përputhje me rrethanat: "Kur një individ vazhdon të përdorë alkool ose droga të tjera pavarësisht problemeve që lidhen me përdorimin e substancës, varësia nga substanca mund të diagnostikohet. Përdorimi kompulsiv dhe i përsëritur mund të rezultojë në tolerancë ndaj efektit të ilaçit dhe simptoma të tërheqjes kur përdorimi reduktohet ose ndërpritet. Kjo, së bashku me abuzimin e substancave konsiderohen si çrregullime të përdorimit të substancave."  Në DSM-5 (lëshuar në 2013), abuzimi i substancave dhe varësia nga substancat janë shkrirë në kategorinë e çrregullimeve të përdorimit të substancave dhe ato nuk ekzistojnë më si diagnoza individuale. 

  

## Tërheqja 
Tërheqja është reagimi i trupit ndaj abstenimit nga një substancë nga e cila një person ka zhvilluar një sindromë varësie. Kur është zhvilluar varësia, ndërprerja e përdorimit të substancave prodhon një gjendje të pakëndshme, e cila nxit përdorimin e vazhdueshëm të drogës nëpërmjet përforcimit negativ; dmth, droga përdoret për të shpëtuar ose për të shmangur rihyrjen në gjendjen e lidhur të tërheqjes. Gjendja e tërheqjes mund të përfshijë simptoma fiziko-somatike (vartësi fizike), simptoma emocionale-motivuese (varësi psikologjike) ose të dyja. Mund të lindin çekuilibër kimik dhe hormonal nëse substanca nuk rifutet. Stresi psikologjik gjithashtu mund të rezultojë nëse substanca nuk rifutet. 

Foshnjat gjithashtu përjetojnë tërheqje të substancave, e njohur si sindroma e abstinencës neonatale (NAS), e cila mund të ketë efekte të rënda dhe kërcënuese për jetën. Varësia ndaj drogave si alkooli tek nënat e ardhshme jo vetëm që shkakton NAS, por edhe një sërë çështjesh të tjera që mund të ndikojnë vazhdimisht tek foshnja gjatë gjithë jetës së tyre. 

## Faktoret e rrezikut 
parapamje| Shëndeti mendor si një faktor rreziku për varësinë ose abuzimin e paligjshëm nga droga.

### Potenciali i varësisë 
Potenciali i varësisë së një droge ndryshon nga substanca në substancë dhe nga individi në individ. Doza, shpeshtësia, farmakokinetika e një substance të caktuar, mënyra e administrimit dhe koha janë faktorë kritikë për zhvillimin e një varësie nga droga.

Një artikull në *The Lancet* krahasoi përgjegjësinë për dëmtimin dhe varësinë e 20 drogave, duke përdorur një shkallë nga zero në tre për varësinë fizike, varësinë psikologjike dhe kënaqësinë për të krijuar një rezultat mesatar për varësinë. Rezultatet e përzgjedhura mund të shihen në grafikun e mëposhtëm. 

### Normat e kapjes 
Normat e kapjes numërojnë përqindjen e përdoruesve që raportuan se ishin bërë të varur nga droga e tyre përkatëse në një moment.  

## Mekanizmat biomolekulare 
### Varësia psikologjike 
Dy faktorë janë identifikuar që luajnë një rol kryesor në varësinë psikologjike: neuropeptidi "faktori i çlirimit të kortikotropinës" (CRF) dhe faktori i transkriptimit të gjenit "proteina lidhëse e elementit të përgjigjes cAMP" (CREB).  Bërthama akumbens (NAcc) është një strukturë e trurit që është implikuar në komponentin psikologjik të varësisë nga droga. Në NAcc, CREB aktivizohet nga monofosfati ciklik i adenozinës (cAMP) menjëherë pas një niveli të lartë dhe shkakton ndryshime në shprehjen e gjeneve që prekin proteinat si dinorfina; Peptidet e dinorfinës reduktojnë lirimin e dopaminës në NAcc duke penguar përkohësisht rrugën e shpërblimit . Kështu, një aktivizim i vazhdueshëm i CREB detyron të merret një dozë më e madhe për të arritur të njëjtin efekt. Përveç kësaj, ai e lë përdoruesin të ndihet përgjithësisht i dëshpëruar dhe i pakënaqur dhe i paaftë për të gjetur kënaqësi në aktivitetet e mëparshme të këndshme, shpesh duke çuar në kthimin e drogës për një dozë tjetër. 

Përveç CREB, hipotezohet se mekanizmat e stresit luajnë një rol në varësi. Koob dhe Kreek kanë hipotezuar se gjatë përdorimit të drogës,  aktivizon boshtin hipotalamo-hipofizë-adrenal (boshti HPA) dhe sistemet e tjera të stresit në amigdalën e zgjeruar. Ky aktivizim ndikon në gjendjen emocionale të çrregulluar të lidhur me varësinë psikologjike. Ata zbuluan se ndërsa përdorimi i drogës përshkallëzohet, po ashtu rritet edhe prania e CRF në lëngun cerebrospinal njerëzor. Në modelet e minjve, përdorimi i veçantë i frenuesve CRF dhe antagonistëve të receptorit CRF uli vetë-administrimin e ilaçit të studimit. Studime të tjera në këtë përmbledhje treguan disrregullim të neuropeptideve të tjera që ndikojnë në boshtin HPA, duke përfshirë enkefalinën, e cila është një peptid opioid endogjen që rregullon dhimbjen. Duket gjithashtu se receptorët μ-opioid, mbi të cilët vepron enkefalina, janë ndikues në sistemin e shpërblimit dhe mund të rregullojnë shprehjen e hormoneve të stresit. 

Rritja e shprehjes së receptorëve AMPA në MSN-të e bërthamës accumbens është një mekanizëm i mundshëm i neverisë i prodhuar nga tërheqja e drogës. 

### Varësia fizike 
Rritja e rregullimit të rrugës së transduksionit të sinjalit  në locus coeruleus nga  është implikuar si mekanizmi përgjegjës për disa aspekte të varësisë fizike të shkaktuar nga opioidet.  Ecuria e përkohshme e tërheqjes lidhet me djegien e LC dhe administrimi i agonistëve α2 në locus coeruleus çon në një ulje të shkarkimit të LC dhe lirimit të norepinefrinës gjatë tërheqjes. Një mekanizëm i mundshëm përfshin rregullimin e lartë të receptorëve NMDA, i cili mbështetet nga zbutja e tërheqjes nga antagonistët e receptorit NMDA.  Varësia fizike nga opioidet është vërejtur se prodhon një rritje të glutamatit jashtëqelizor, një rritje në nën-njësitë e receptorit NMDA NR1 dhe NR2A, CaMKII të fosforiluar dhe c-fos. Shprehja e CaMKII dhe c-fos zbutet nga antagonistët e receptorit NMDA, i cili shoqërohet me tërheqje të mprehtë tek minjtë e rritur, por jo tek minjtë neonatal  Ndërsa administrimi akut i opioideve ul shprehjen e receptorit AMPA dhe depreson si NMDA ashtu edhe postinaptike ngacmuese jo-NMDA potencialet në NAC, tërheqja përfshin një prag të ulur për LTP dhe një rritje të shkrepjes spontane në NAc. 

## Diagnoza 
### Klasifikimi DSM 
"Varësia nga substancat", siç përcaktohet në DSM-IV, mund të diagnostikohet me varësi fiziologjike, dëshmi tolerance ose tërheqjeje, ose pa varësi fiziologjike. Varësitë e substancave DSM-IV përfshijnë:

* 303.90 Varësia nga alkooli
* 304.00 Varësia nga opioidet
* 304.10 Varësia qetësuese, hipnotike ose anksiolitike (përfshirë varësinë nga benzodiazepina dhe varësinë nga barbituratet)
* 304.20 Varësia nga kokaina
* 304.30 Varësia nga kanabisi
* 304.40 Varësia nga amfetamina (ose e ngjashme me amfetaminën)
* 304.50 Varësia halucinogjene
* 304.60 Varësia nga inhalatorët
* 304.80 Varësia nga polisubstanca
* 304.90 Varësia nga fenciklidina (ose e ngjashme me fenciklidinën).
* 304.90 Varësia nga substanca të tjera (ose të panjohura).
* 305.10 Varësia nga nikotina

## Menaxhimi 
Varësia është një gjendje komplekse, por e trajtueshme. Karakterizohet nga dëshira kompulsive për drogë, kërkimi dhe përdorimi që vazhdon edhe nëse përdoruesi është i vetëdijshëm për pasoja të rënda negative. Për disa njerëz, varësia bëhet kronike, me rikthime periodike edhe pas periudhave të gjata abstinence. Si një sëmundje kronike, e përsëritur, varësia mund të kërkojë trajtime të vazhdueshme për të rritur intervalet midis rikthimeve dhe për të zvogëluar intensitetin e tyre. Ndërsa disa me probleme të substancave shërohen dhe bëjnë jetë të kënaqshme, të tjerët kërkojnë mbështetje të vazhdueshme shtesë. Qëllimi përfundimtar i trajtimit të varësisë është t'i mundësojë një individi të menaxhojë keqpërdorimin e substancave; për disa kjo mund të nënkuptojë abstinencë. Qëllimet e menjëhershme janë shpesh për të reduktuar abuzimin me substancat, për të përmirësuar aftësinë e pacientit për të funksionuar dhe për të minimizuar komplikimet mjekësore dhe sociale të abuzimit me substancat dhe varësinë e tyre; kjo quhet "reduktim i dëmit".

Trajtimet për varësinë ndryshojnë shumë në varësi të llojeve të drogave të përfshira, sasisë së drogave të përdorura, kohëzgjatjes së varësisë ndaj drogës, komplikimeve mjekësore dhe nevojave sociale të individit. Përcaktimi i llojit më të mirë të programit të rimëkëmbjes për një person të varur varet nga një sërë faktorësh, duke përfshirë: personalitetin, barnat e zgjedhura, konceptin e spiritualitetit ose fesë, sëmundjen mendore ose fizike dhe disponueshmërinë dhe përballueshmërinë lokale të programeve.

Shumë ide të ndryshme qarkullojnë në lidhje me atë që konsiderohet një rezultat i suksesshëm në shërimin nga varësia. Programet që theksojnë pirjen e kontrolluar ekzistojnë për varësinë ndaj alkoolit. Terapia e zëvendësimit të opiateve ka qenë një standard mjekësor i trajtimit të varësisë nga opioidet për shumë vite.

Trajtimet dhe qëndrimet ndaj varësisë ndryshojnë shumë në vende të ndryshme. Në SHBA dhe vendet në zhvillim, qëllimi i komisionerëve të trajtimit të varësisë nga droga është përgjithësisht abstenimi total nga të gjitha drogat. Vende të tjera, veçanërisht në Evropë, argumentojnë se qëllimet e trajtimit për varësinë nga droga janë më komplekse, me synime trajtimi që përfshijnë reduktimin e përdorimit deri në atë pikë sa përdorimi i drogës nuk ndërhyn më në aktivitetet normale si puna dhe angazhimet familjare; zhvendosja e të varurit nga rrugët më të rrezikshme të administrimit të drogës si injektimi në rrugë më të sigurta si administrimi oral; reduktimi i krimit të kryer nga të varurit nga droga; dhe trajtimin e kushteve të tjera shoqëruese si SIDA, hepatiti dhe çrregullimet e shëndetit mendor. Këto lloj rezultatesh mund të arrihen pa eliminuar plotësisht përdorimin e drogës. Programet e trajtimit të drogës në Evropë shpesh raportojnë rezultate më të favorshme se ato në SHBA, sepse kriteret për matjen e suksesit janë funksionale dhe jo të bazuara në abstinencë.    Mbështetësit e programeve me synim abstinencën totale nga droga besojnë se mundësimi i përdorimit të mëtejshëm të drogës nënkupton përdorim të zgjatur të drogës dhe rrezikon një rritje të varësisë dhe komplikime nga varësia. 

## Shoqëria dhe kultura 
### Demografia 
Në nivel ndërkombëtar, SHBA dhe Evropa Lindore përmbajnë vendet me shfaqjen më të lartë të çrregullimeve të abuzimit me substanca (5-6%). Afrika, Azia dhe Lindja e Mesme përmbajnë vendet me shfaqjen më të ulët në mbarë botën (1-2%). Në të gjithë globin, ata që prireshin të kishin një prevalencë më të lartë të varësisë nga substancat ishin në të njëzetat e tyre, të papunë dhe burra.  Anketa Kombëtare për Përdorimin e Drogës dhe Shëndetin (NSDUH) raporton mbi normat e varësisë/abuzimit nga substancat në demografi të ndryshme të popullsisë në të gjithë SHBA-në Kur anketoheshin popullsitë bazuar në racën dhe përkatësinë etnike në ato mosha 12 vjeç e lart, u vu re se indianët amerikanë/Alaskanë ishin ndër normat më të larta dhe aziatikët ishin ndër normat më të ulëta në krahasim me grupet e tjera racore/etnike. 

Normat e varësisë ose abuzimit nga alkooli nuk kishin korrespondencë me nivelin arsimor të asnjë personi, kur popullatat u anketuan në shkallë të ndryshme arsimimi nga moshat 26 vjeç e lart. Megjithatë, kur bëhej fjalë për përdorimin e drogave të paligjshme kishte një korrelacion, në të cilin ata që kishin mbaruar universitetin kishin normat më të ulëta. Për më tepër, shkalla e varësisë ishte më e madhe në popullsinë e papunë të moshës 18 vjeç e lart dhe në popullsitë me banim metropolitane të moshës 12 vjeç e lart. 

Qendra Kombëtare e Kërkimit të Opinionit në Universitetin e Çikagos raportoi një analizë mbi pabarazitë brenda pranimeve për trajtimin e abuzimit me substancat në rajonin Appalachian, i cili përfshin 13 shtete dhe 410 qarqe në pjesën lindore të SHBA, ndërsa gjetjet e tyre për shumicën e kategorive demografike ishin të ngjashme me gjetjet kombëtare nga NSDUH, ato kishin rezultate të ndryshme për grupet racore/etnike të cilat ndryshonin sipas nën-rajoneve. Në përgjithësi, të bardhët ishin demografikët me shkallën më të madhe të pranimit (83%), ndërsa popullatat vendase të Alaskës, Indianët Amerikanë, ishujt e Paqësorit dhe aziatike kishin pranimet më të ulëta (1.8%). 

### Legjislacioni 
Në varësi të juridiksionit, drogat që krijojnë varësi mund të jenë të ligjshme, të ligjshme vetëm si pjesë e një studimi të sponsorizuar nga qeveria, të paligjshme për t'u përdorur për çfarëdo qëllimi, të paligjshme për t'u shitur ose madje të paligjshme për t'u poseduar thjesht.

Shumica e vendeve kanë legjislacion që sjell droga të ndryshme dhe substanca të ngjashme me drogën nën kontrollin e sistemeve të licencimit. Në mënyrë tipike, ky legjislacion mbulon çdo ose të gjitha opiatet, amfetaminat, kanabinoidet, kokainën, barbituratet, benzodiazepinat, anestetikët, halucinogjenët, derivatet dhe një sërë drogash sintetike më moderne. Prodhimi, furnizimi ose posedimi pa leje është vepër penale.

Zakonisht, megjithatë, klasifikimi i drogës sipas një legjislacioni të tillë nuk lidhet thjesht me varësinë. Substancat e mbuluara shpesh kanë veti varësie shumë të ndryshme. Disa janë shumë të prirur për të shkaktuar varësi fizike, ndërsa të tjerët rrallë shkaktojnë ndonjë formë të nevojës kompulsive. Gjithashtu, sipas legjislacionit specifikisht për drogat, alkooli dhe nikotina zakonisht nuk përfshihen. 

Megjithëse legjislacioni mund të justifikohet për arsye morale ose të shëndetit publik, ai mund ta bëjë varësinë ose varësinë një çështje shumë më serioze për individin: furnizimet e besueshme të një droge bëhen të vështira për t'u siguruar dhe individi bëhet i pambrojtur ndaj abuzimit kriminal dhe ndëshkimit ligjor. .

Është e paqartë nëse ligjet kundër përdorimit të paligjshëm të drogës bëjnë ndonjë gjë për të frenuar përdorimin dhe varësinë. Në juridiksionet ku drogat që shkaktojnë varësi janë të paligjshme, ato përgjithësisht furnizohen nga tregtarët e drogës, të cilët shpesh janë të përfshirë me krimin e organizuar. Edhe pse kostoja e prodhimit të shumicës së substancave të varësisë ilegale është shumë e ulët, paligjshmëria e tyre e kombinuar me nevojën e të varurit i lejon shitësit të komandojë një çmim premium, shpesh qindra herë më të lartë se kostoja e prodhimit. Si rezultat, të varurit ndonjëherë i drejtohen krimit për të mbështetur zakonin e tyre.

#### Shtetet e Bashkuara 
Në Shtetet e Bashkuara, politika e drogës kontrollohet kryesisht nga qeveria federale. Administrata e Departamentit të Drejtësisë për Kontrollin e Drogës (DEA) zbaton ligjet dhe rregulloret për substancat e kontrolluara. Departamenti i Shëndetësisë dhe Administrata e Ushqimit dhe Barnave të Shërbimeve Njerëzore (FDA) shërbejnë për të mbrojtur dhe promovuar shëndetin publik duke kontrolluar prodhimin, tregtimin dhe shpërndarjen e produkteve, si medikamentet.

Qasja e Shteteve të Bashkuara ndaj abuzimit me substancat ka ndryshuar gjatë dekadës së fundit dhe po vazhdon të ndryshojë. Qeveria federale u përfshi minimalisht në shekullin e 19-të. Qeveria federale kaloi nga përdorimi i taksimit të drogës në fillim të shekullit të 20-të në kriminalizimin e abuzimit me drogën me legjislacione dhe agjenci si Byroja Federale e Narkotikëve (FBN) në mesin e shekullit të 20-të në përgjigje të çështjes në rritje të kombit të abuzimit me substancat.  Këto dënime të rrepta për veprat penale të drogës hodhën dritë mbi faktin se abuzimi me drogën ishte një problem shumëplanësh. Komisioni Këshillimor i Presidentit për Narkotikët dhe Abuzimin me Drogën i vitit 1963 trajtoi nevojën për një zgjidhje mjekësore për abuzimin me drogën. Megjithatë, abuzimi me drogën vazhdoi të zbatohej nga qeveria federale nëpërmjet agjencive të tilla si DEA dhe legjislacioneve të mëtejshme si Akti i Substancave të Kontrolluara (CSA), Akti Gjithëpërfshirës i Kontrollit të Krimit i vitit 1984 dhe Aktet Kundër Abuzimit me Drogën.

Në dekadën e fundit, ka pasur përpjekje në rritje përmes legjislacionit shtetëror dhe vendor për të kaluar nga kriminalizimi i abuzimit me drogën në trajtimin e tij si një gjendje shëndetësore që kërkon ndërhyrje mjekësore. 28 shtete aktualisht lejojnë krijimin e shkëmbimeve të gjilpërave. Florida, Iowa, Misuri dhe Arizona të gjitha prezantuan fatura për të lejuar krijimin e shkëmbimeve të gjilpërave në 2019. Këto fatura janë rritur në popullaritet në të gjitha linjat partiake që kur shkëmbimet e gjilpërave u prezantuan për herë të parë në Amsterdam në 1983.  Për më tepër, AB-186 Substancat e kontrolluara: programi i parandalimit të mbidozës u prezantua për të operuar vendet e sigurta të injektimit në qytetin dhe qarkun e San Franciskos. Projektligji u vu veto më 30 shtator 2018, nga Guvernatori i Kalifornisë Jerry Brown.  Ligjshmëria e këtyre faqeve është ende në diskutim, kështu që nuk ka ende faqe të tilla në Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, ka prova ndërkombëtare në rritje për injeksione të suksesshme të sigurta.

## Referime