Romanitas

***Romanitas*** është koleksioni i koncepteve dhe praktikat politike dhe kulturore nga të cilat romakët përcaktonin veten e tyre. Është një fjalë latine, e përdorur fillimisht në shekullin e tretë të e.s., me kuptimin "romanitet" dhe u përdor nga historianët modernë si koncept për t’iu referuar identidetit dhe vetë-perceptimit romak.

## Kuptimi leksikor dhe origjina 
*Romanitas* do të thotë, si një afërsim i përgjithshëm, *romanitet* në latinisht, megjithëse ai ësthë përkthyer edhe si "romanizëm, mënyra romnake". Termi, jo i zakonshëm në burimet romake, u përdor për herë të para nga shkrimtari romak i shekullit të III, Tertuliani, një paleo-kristian nga Afrika e Veriut, në veprën e tij *De Pallio*. Tertuliani e përdorte këtë term në mënyrë pezhorative, për t’iu referuar atyre që, në Kartagjenën e tij të lindjes, imitonin kulturën romake.

## Konceptimet pas kuptimit leksikor 
*Romanitas* përdorej për tiu referuar grumbullit të koncepteve dhe praktikave politike dhe kulturore që përcaktonin të qenit romak. Ajo i bëri historianët të përpiqeshin ta përkufizonin *romanitas* duke përdorur një numër qasjesh: një mënyrë është të konsiderohen idealet e përgjithshme romake që i atribuonin vetes së tyre; një tjetër qasje, e cila ka arritur konsensusin midis studjuesit, është që të konsiderohet nddërtimi i identitetit romak gjatë procesit të kolonizimit. Megjithatë, jo të gjithë studjuesit e pranojnë nocionin e identitetit, q është trashëguar nga shkencat shoqërore, është i përshtatshëm për të kuptuar atë që ishte romake.

Ajo nuk është një fjalë e përdorur shpesh në kohët e lashta, por është përdorur nga shkrimtarët modernë për të shprehur idealet që frymëzonin shtetin romak. Ai nënkupton një numër të madh gjërash, por shkurtimisht ai nënkupton atë që ishte romake (do me thënë, romaniteti). Ideali romak ishte qytetari-ushtar-bujk. Bujku ishte një punëtor i madh, i kursyer, praktik, që punonte tokën me duart e tij. Ushtari ishte një burrë trim dhe i fortë që u bindej urdhërave dhe rrezikonte jetën e tij në emër Romës. Para formimit, nën Gaius Marius, të ushtrisë profesioniste romake, Roma kishte një forcë mbrojtëse të tipit të milicisë, e cila mund të thirrej në kohën e luftës dhe pastaj të shpërndahej gjatë kohës së paqes. Ideali i homo militaris – që mishëronte funksionet e qytetarit, ushtarit dhe bujkut – ishte Lucius Kuinktius Cincinati. Sipas legjendës romake, Cincinati po punonte në fermën e tij kur mbërriti një lajmëtar, duke i thënë se Roma ishte nën sulm dhe ai ishte zgjedhur dictator. Në fillim ai ishte pa dëshirë të shkonte, por senati e bindi. Ai e mundi fisin armik brenda disa javësh dhe, megjithëse kishte shumëcën e mandatit të tij gjashtë-mujor si diktator me pushtet absolut për të sunduar, ai u kthye në punët e tij bujqësore.

Arritja dhe zotërimi i virtytit të *gravitas* ishte tepër i vlerësuar nga romakët e republikës së hershme dhe nga intelektualët romakë. Në të vërtetë, *gravitas* ishte karakteristika i vec[antë më qartësuese e shoqërisë së hershme republikane të Romës. Polibi thekson se:

«*Zakonet dhe parimet romake në lidhje me fitimin e pasurisë janë më të mira se ato të kartagjenasit. Në pikëpamjen e këtyre të fundit nuk është asgjë e pahijshme që të bënë të fitosh; me të parët asgjë nuk është më e pahijshme sesa të marësh rryshfete dhe të fitosh me mënyra të papërshtatshme. Për ta pasuria e fituar nga transaksione të pandershme ishte po aq subjekt i qortimit sa një fitim i ndershëm nga burime të respektueshme është e qortueshme. Një provë e këtij fakti është: Kartagjenasit e mernin postin me rryshfete të hapura, por midis romakëve dënimi për këtë ishte me vdekje.*»

Karakteri virtuoz i romakëve, ndershmëria dhe besueshmëria e tyre, tregohet në mënyrën se si ata menaxhonin financat e tyre. Polibi thekson se: "shtetarët grekë, nëse u besohej një talent i vetëm, megjithëse të mbrojtur nga dhjetë nëpunës kontrollues, po aq vula dhe dyfishin e dëshmitarëve, prapë nuk mund të drejtohen për të ruajtur besimin; ndërsa ndërmjet romakëve, në magjistraturat dhe ambasadat e tyre, njerëzit kishin zotërimin e një sasie të madhe parash dhe prapë nga respekti i thjeshtë për betimin e tyre, e ruajnë besimin e tyre."

Karakteristikat e tyre kulturore çuan në zhvillimin e "vetë qeverisjes" duke adoptuar një republikë klasore dhe kështu kjo klasë formonte shtyllën kurrizore të Republika Romake.

Për shkak të ndikimit të gjerë të letërsisë klasike, idea e *homo militaris* do të hidhte rrënjë në periudhën koloniale dhe të hershme të Shteteve të Bashkuara.

## Shiko gjithashtu
* Romakët
* Latinët në Itali
* Mos maiorum
* O tempora, o mores!
* Identiteti kulturor
* Identiteti (shkenca shoqërore)
* Identiteti kombëtar
* Kulti i të parëve
* Tellurokracia
* Thalasokracia
* Revolucioni Amerikan
* Etërit Themelues të Shteteve të Bashkuara
* Deklarata e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara
* Albaniana (fortesë romake)
* Kohorta (njësi ushtarake)
* Gaius Marius
* Martesa në Romën e lashtë
* Appius Claudius Caecus
* Vlera kulturore
* Kodi i nderit
* Justitia
* Lucius Annaeus Seneca
* Mark Fab Kuintiliani
* Ciceroni
* Turma (njësi ushtarake)
* Polibi
* Agentes in rebus
* Appius Claudius Caecus
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arti romak
* Braccae
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Castra
* Curia Calabra
* Diktatori romak
* Dominati (Roma)
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Enea Ankiziadi
* Eneida
* Feja romake
* Fëmijëria në Romën e lashtë
* Filozofia e lashtë romake
* Frumentarii
* Iliro-romakët
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Jus trium liberorum
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Kodeksi i Justinianit
* Kodeksi i Theodosit
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Labici
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lustrum
* Lustratio
* Legjioni romak
* Magjistratët romakë
* Martesa në Romën e lashtë
* Mitologjia romake
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Monarkia romake
* Notitia Dignitatum
* Novus homo
* Panem et circenses
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Principati (Roma)
* Remi dhe Romuli
* Republika Romake
* Roma e lashtë
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Sabinët
* Sabelianët
* Senati Romak
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Tirones
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Veshjet në Romën e lashtë
* Virgjili

## Shënime
## Referime 
## Bibliografia 
* Charles Norris Cochrane, *Christianity and Classical Culture; A Study of Thought and Action From Augustus to Augustine*,  Oxford University Press, Nju Jork Siti (Clarendon Press, 1940) 1980. fq.&nbsp;62
* M. I. Finley (red.), *The Portable Greek Historians: The Essence of Herodotus, Thucydides, Xenophon, Polybius*, The Viking Press, Nju Jork, 1959. Bk VI, sec 56; fq.&nbsp;499
* 
* 
* 
* Erich S. Gruen, *Culture and National Identity in Republican Rome*, Cornell University Press, 1992.
* Edith Hamilton, *The Roman Way*, W.W. Norton & Co., Nju Jork Siti. 1932, W.W. Norton 1964, 1993.
* 
* Polibi, Ἱστορίαι Historíai 6.56
* Carl J. Richard, *The Founders and the Classics: Greece, Rome and the American Enlightenment*,  Harvard University Press. 
** David H. Kelly, Mixed Government and Classical Pastoralism. kapitull i *The Founders and the Classics*.
* António José Marques da Silva, From lost Roman pottery to broken identities in Post-modern times: on the use of the concept of identity in Roman Archaeology, 2012, 28th Congress of the Rei Cretariae Romanae Fautores, Katania.
* Tertuliani, *de Pallio* (IV,1)
* 
* 
*