Licini

{{delete|test page}

**Valerius Licinianus Licinius** (rreth 265 - 325) ishte perandor Romak nga viti 308 deri në vitin 324. Për pjesën më të madhe të mbretërimit të tij ai ishte koleg dhe rival i Konstandinit I, me të cilin ai ishte bashkautor i Ediktit të Milanos, 313 AD, që u dha tolerancë zyrtare të krishterëve në Perandorinë Romake. Ai u mund më në fund në Betejën e Krizopolit (AD 324) dhe më vonë u ekzekutua me urdhër të Konstandinit I.

## Mbretërimi i hershëm 
Lindur në një familje fshatare dakike   në Moesia Superior, Liciniusi shoqëroi mikun e tij të ngushtë të fëmijërisë, perandorin e ardhshëm Galerius, në ekspeditën persiane në 298.  Ai u besua mjaft nga Galeriusi që në vitin 307 ai u dërgua si i dërguar në Maxentius në Itali për të provuar të arrinte ndonjë marrëveshje rreth pozitës së paligjshme politike të këtij të fundit.  Galeriusi i besoi provincave lindore të Liciniusit kur ai shkoi të merrej personalisht me Maxentius pas vdekjes së Flavius Valerius Severus . 

Pas kthimit të tij në lindje, Galerius e ngriti Liciniusin në rangun e Augustit në Perëndim më 11 nëntor 308 dhe nën komandën e tij të menjëhershme ishin provincat ballkanike të Ilirisë, Trakisë dhe Panonisë.  Në vitin 310 ai mori komandën e luftës kundër Sarmatëve, duke u shkaktuar atyre një disfatë të rëndë.  Me vdekjen e Galerius në maj 311,  Liciniusi hyri në një marrëveshje me Maximinus Daza për të ndarë provincat lindore midis tyre. Në këtë pikë, Liciniusi jo vetëm që ishte *Augusti* zyrtar i perëndimit, por ai gjithashtu zotëronte një pjesë të provincave lindore si dhe pasi Hellespont dhe Bosporus u bënë vija ndarëse, me Licinius duke marrë provincat Evropiane dhe Maximinus duke marrë Azinë. 

Një aleancë midis Maximinus dhe Maxentius detyroi dy perandorët e mbetur të hynin në një marrëveshje zyrtare me njëri-tjetrin.  Kështu që në mars të vitit 313 Licinius u martua me Flavia Julia Constantia, gjysmë motrën e Kostandinit I ,  në Mediolanum (tani Milano ); ata kishin një djalë, Licinius i Ri, në vitin 315. Martesa e tyre ishte rasti për " Ediktin e Milanos " të lëshuar bashkërisht që ribotoi dekretin e mëparshëm të Galerius që lejonte krishterimin (dhe çdo fe që dikush mund të zgjidhte) të deklarohej në Perandori,  me dispozita shtesë që i rikthejnë pronat e konfiskuara Kristianit kongregacionet dhe klerikët e krishterë të përjashtuar nga detyrat qytetare komunale.  Redaktimi i dekretit siç është riprodhuar nga Lactantius - i cili ndjek tekstin e vendosur nga Licinius në Nikomedia në 14 qershor 313, pas disfatës së Maximinus - përdor gjuhë neutrale, duke shprehur një vullnet për të përvetësuar "çdo Hyjni çfarëdo që të jetë në vendin e qiejve". 
alt=Brown coin depicting man with diadem facing right|majtas|parapamje| *Nummus* i Licinius
Daza në ndërkohë vendosi të sulmonte Liciniusin. Duke lënë Sirinë me 70,000 njerëz, ai arriti në Bitinia, megjithëse moti i ashpër që hasi gjatë rrugës e kishte dobësuar rëndë ushtrinë e tij. Në prill të vitit 313, ai kaloi Bosforin dhe shkoi në Bizant, i cili u mbajt nga trupat e Liciniusit. I paepur, ai mori qytetin pas një rrethimi njëmbëdhjetë ditor. Ai u zhvendos në Herakli, të cilin e kapi pas një rrethimi të shkurtër, përpara se të lëvizte forcat e tij në stacionin e parë të postimit. Me një trup shumë më të vogël burrash, ndoshta rreth 30,000,  Liciniusi mbërriti në Adrianopojë ndërsa Daza ishte ende duke rrethuar Heraklinë. Para fejesës vendimtare, Liciniusi dyshohet se kishte një vizion në të cilin një engjëll i lexoi atij një lutje të përgjithshme që mund të përvetësohej nga të gjitha kultet dhe të cilën Licinius më pas ua përsëriti ushtarëve të tij.  Më 30 Prill 313, të dy ushtritë u përplasën në Betejën e Tzirallumit dhe në betejën pasuese forcat e Dazës u shtypën. Duke hequr veten nga vjollca perandorake dhe duke u veshur si një skllav, Daza iku në Nikomedia .  Duke besuar se ai ende kishte një shans për të dalë fitimtar, Daza u përpoq të ndalonte përparimin e Liciniusit në Portat e Cilicianit duke vendosur fortifikime atje. Fatkeqësisht për Dazën, ushtria e Liciniusit arriti të depërtonte, duke e detyruar Dazën të tërhiqej në Tarsus, ku Licinius vazhdoi ta shtypte në tokë dhe në det. Lufta mes tyre përfundoi vetëm me vdekjen e Dazës në gusht të vitit 313. 

Duke qenë se Konstandini tashmë e kishte shtypur rivalin e tij Maxentiusin në vitin 312, të dy burrat vendosën të ndanin botën romake midis tyre. Si rezultat i kësaj zgjidhjeje, Tetrarkia u zëvendësua nga një sistem me dy perandorë, i quajtur *Augusti* : Liciniusi u bë *Augusti* i Lindjes, ndërsa kunati i tij, Konstandini, u bë *Augusti* i Perëndimit. 

Pasi bëri paktin, Liciniusi u turr menjëherë në Lindje për t'u marrë me një kërcënim tjetër, një pushtim nga Perandoria Persiane e Sasanit. 

## Konflikti me Kostandinin I 
Në vitin 314, shpërtheu një luftë civile midis Liciniusit dhe Kostandinit, në të cilën Kostandini përdori pretekstin se Licinius po strehonte Senecion, të cilin Kostandini e akuzoi për komplot për ta rrëzuar.  Kondstandini mbizotëronte në Betejën e Kibalaes në Pannonia (8 tetor 314).  Megjithëse situata u zgjidh përkohësisht, me të dy burrat që ndanin konsullën në vitin 315, ishte vetëm një qetësi në stuhi. Vitin tjetër shpërtheu një luftë e re, kur Liciniusi e quajti bashkë perandor Valerius Valens, vetëm që Licinius të pësonte një humbje poshtëruese në fushat në Betejën e Mardia (e njohur edhe si Beteja e Campus Ardiensis) në Thrakia . Perandorët u pajtuan pas këtyre dy betejave dhe Licinius kishte vrarë bashkëperandorin e tij Valensin. 

Gjatë dhjetë viteve të ardhshme, dy kolegët perandorak mbajtën një armëpushim të vështirë.  Licinius e mbajti veten të zënë me një fushatë kundër Sarmatëve në vitin 318,  por temperaturat u rritën përsëri në vitin 321 kur Konstandini ndoqi disa Sarmatas, të cilët kishin shkatërruar disa territore në mbretërinë e tij, përtej Danubit në atë që ishte teknikisht territori i Liciniusit.  Kur e përsëriti këtë me një tjetër pushtim, kësaj here nga Gotët që po plaçkitnin Trakinë nën udhëheqësin e tyre Rausimod, Liciniusi u ankua se Konstandini kishte thyer traktatin midis tyre.

Konstandini nuk humbi kohë duke shkuar në ofensivë. Flota e 350 anijeve e Liciniusit u mund nga flota e Kostandinit në vitin 323. Pastaj në vitin 324, Kostandini, i tunduar nga "mosha e përparuar dhe veset jopopullore"   të kolegut të tij, përsëri shpalli luftë kundër tij dhe kishte mundur ushtrinë e tij prej 165,000 vetësh  në Betejën e Adrianopojës (3 korrik 324), arriti ta mbyllte atë brenda mureve të Bizantit .   Humbja e flotës superiore të Liciniusit në Betejën e Hellespontit nga Krispus, djali i madh i Konstandinit dhe Cezarit, e detyroi tërheqjen e tij në Bitini, ku u bë një qëndrim i fundit; Beteja e Krysopolisë, afër Kalcedonit (18 Shtator),  rezultoi në dorëzimin përfundimtar të Liciniusit.  Në këtë konflikt Licinius u mbështet nga princi gotik Alica . Për shkak të ndërhyrjes së Flavia Julia Constantia, motra e Kostandinit dhe gjithashtu gruaja e Licinius, fillimisht u kursyen të dy Liciniusi dhe bashkë-perandori i tij Martinian , Licinius u burgos në Selanik, Martinian në Kapadokia ; megjithatë, të dy ish-perandorët u ekzekutuan më pas. Pas disfatës së tij, Licinius u përpoq të rimarrë pushtetin me mbështetjen gotike, por planet e tij u zbuluan dhe ai u dënua me vdekje. Ndërsa po përpiqej të ikte te Gotët, Licinius u kap në Selanik . Konstandini e vari, duke e akuzuar për komplot për të ngritur trupa midis barbarëve.  

## Karakteri dhe trashëgimia 
[parapamje| Një nga grumbujt prej 5 ose 6 pllakash identike argjendi që festojnë 10 vjetorin e Licinius si Perandor, zbuluar në [Nishi|Niç, Serbi dhe tani në Muzeun Britanik në Londër ]]
parapamje| Një pjatë tjetër nga e njëjta grumbull në Muzeun Kunsthistorisches në Vjenë
Pasi mundi Dazën, ai kishte vrarë Flavius Severianus, djalin e perandorit Severus, si dhe Candidianus, djalin e Galerius.  Ai urdhëroi gjithashtu ekzekutimin e gruas dhe vajzës së Perandorit Dioklecian, të cilët kishin ikur nga oborri i Liciniusit përpara se të zbuloheshin në Selanik . 

Si pjesë e përpjekjeve të Kostandinit për të ulur popullaritetin e Licinius, ai në mënyrë aktive portretizoi kunatin e tij si një mbështetës pagan. Kjo mund të mos ketë qenë rasti; provat bashkëkohore tentojnë të sugjerojnë se ai ishte të paktën një përkrahës i përkushtuar i të krishterëve në një pikë. Ai bashkautor i Ediktit të Milanos i cili i dha fund Përndjekjes së Madhe dhe ripohoi të drejtat e të krishterëve në gjysmën e tij të perandorisë. Ai gjithashtu shtoi simbolin e krishterë në ushtritë e tij dhe u përpoq të rregullonte punët e hierarkisë së Kishës ashtu si duhej të bënin Konstandini dhe pasardhësit e tij. Gruaja e tij ishte një e krishterë e devotshme.  Madje është një mundësi që ai u konvertua.  Sidoqoftë, Eusebius i Cezareas, duke shkruar nën sundimin e Kostandinit, e akuzon atë për dëbimin e të krishterëve nga pallati dhe urdhërimin e flijimeve ushtarake perëndive pagane, si dhe ndërhyrjen në procedurat dhe organizimin e brendshëm të Kishës. Është teorizuar se ai fillimisht mbështeste të krishterët së bashku me Kostandinin, por më vonë gjatë jetës së tij u kthye kundër tyre dhe paganizmit. 

Më në fund, me vdekjen e Liciniusit, kujtimi i tij u vlerësua me famë; statujat e tij u hodhën poshtë; dhe me dekret, të gjitha ligjet dhe procedurat gjyqësore të tij gjatë mbretërimit të tij u shfuqizuan. 
## Shih edhe 
* Iliriku
* Perandorët ilirë
* Prefektura e Ilirikut
* Lista e personaliteteve ilire
## Literatura 
* 
* Grant, Michael (1993), *Perandori Konstandin*, Londër. ISBN&nbsp;0-7538-0528-6
* Dardha, Edvin. "Fushata kundër Paganizmit AD 324." *The English Historical Review*, Vol. 24, Nr. 93 (Janar 1909): 1–17.
* Seeck, Otto, " Licinius 31a ", Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, XIII (1), kolonat 222–231 (Stuttgart, 1926).

## Linqe te jashtme 
* De Imperatoribus Romanis: Licinius
* Rrëfimi i Sokratit Scholasticus për fundin e Licinius
* Monedha Romake dhe Greke

## Referime