Feneri

parapamje|upright|Fenerë rrugësh në Spanjë
**Feneri** është llambë ndriçimi (shpesh me vajguri), që është e mbyllur përqark me xham për të mos u shuar nga era dhe që ka një dorezë teli për ta mbajtur.

## Historia 
Fenerët janë përdorur në mënyrë funksionale, për ndriçim dhe jo për zbukurim, që nga lashtësia. Disa përdorën një fitil në vaj,

Hapësirat publike u ndriçuan gjithnjë e më shumë me fenerë në vitet 1500, veçanërisht pas shpikjes së fenerëve me dritare xhami, të cilat përmirësonin shumë sasinë e dritës. Në vitin 1588, Parlamenti i Parisit dekretoi që një pishtar të instalohej dhe ndizej në çdo kryqëzim, dhe më 1594 policia e ndryshoi këtë në fenerë. Duke filluar nga viti 1667 gjatë mbretërimit të mbretit Luigji XIV, mijëra drita rrugore u instaluan në rrugët dhe kryqëzimet pariziane. Sipas këtij sistemi, rrugët ndriçoheshin me fenerë të varur 18 m larg njëra-tjetrës në një kordon në mes të rrugës në një lartësi prej 6.1 m; si një vizitor anglez i entuziazmuar në 1698, "Rrugët ndriçohen gjatë gjithë dimrit dhe madje edhe gjatë hënës së plotë!" Në Londër, ndriçimi publik i rrugëve u zbatua rreth fundit të shekullit të 17-të; Një ditar shkroi në 1712 se "Gjatë gjithë rrugës, përgjatë Hyde Parkut deri në Pallatin e Mbretëreshës në Kensington, ishin vendosur fenerë për të ndriçuar rrugët në netët e errëta".

## Fenerë moderne 
### Fenerë me karburant 
Të gjithë fenerët me karburant janë disi të rrezikshëm për shkak të rrezikut të përdorimit të karburantit të ndezshëm dhe toksik, rrezikut të zjarrit ose djegieve nga temperaturat e larta të përfshira dhe rreziqeve të mundshme nga helmimi nga monoksidi i karbonit nëse përdoren në një mjedis të mbyllur.

Fenerë të thjeshtë me fitil mbeten të disponueshme. Ato janë të lira dhe të qëndrueshme dhe zakonisht mund të ofrojnë dritë të mjaftueshme për lexim. Ato kërkojnë prerje periodike të fitilit dhe pastrim të rregullt të blozës nga pjesa e brendshme e oxhakut të qelqit.

Fenerët e mantelit përdorin një mantel gazi të ngopur me qeramikë të endur për të pranuar dhe ri-rrezatuar nxehtësinë si dritë e dukshme nga një flakë. Manteli nuk digjet (por matrica e leckës që mban qeramikën duhet të "digjet" me shkrepëse përpara përdorimit të saj të parë). Kur nxehet nga flaka e funksionimit, manteli bëhet inkandeshent dhe shkëlqen me shkëlqim. Nxehtësia mund të sigurohet nga një gaz, nga vajguri ose nga një lëng nën presion si "gazi i bardhë", i cili në thelb është naphtha. Për mbrojtje nga temperaturat e larta të prodhuara dhe për të stabilizuar rrjedhën e ajrit, rreth mantelit vendoset një mburojë qelqi cilindrike e quajtur glob ose oxhak.

Shumë fenerë të karburantit portativ të tipit mantel tani përdorin gazra karburanti që bëhen të lëngshëm kur kompresohen, si propani, qoftë vetëm ose i kombinuar me butan. Llambat e tilla zakonisht përdorin një enë të vogël çeliku të disponueshme për të siguruar karburantin. Aftësia për të karburantuar pa përdorimin e karburantit të lëngshëm rrit sigurinë. Furnizimet shtesë të karburantit për llamba të tilla kanë një jetëgjatësi të pacaktuar nëse kontejnerët janë të mbrojtur nga lagështia (që mund të shkaktojë gërryerje të kontejnerit) dhe nxehtësinë e tepërt.

### Fenerë elektrikë 
Fenerët e projektuar si pajisje ndriçimi elektrik të montuara përgjithmonë përdoren në aplikimet e ndriçimit të brendshëm, të peizazhit dhe të ndriçimit qytetar. Stilet mund të evokojnë epokat e mëparshme, të bashkojnë temat e mobiljeve të rrugës ose të përmirësojnë konsideratat estetike. Ato janë prodhuar për përdorim me furnizime të ndryshme të tensionit me tela.

Lloje të ndryshme baterish përdoren në burimet portative të dritës. Ato janë më të përshtatshme, më të sigurta dhe prodhojnë më pak nxehtësi sesa dritat e djegies. Fenerët me energji diellore janë bërë të njohura në vendet në zhvillim, ku ato ofrojnë një alternativë më të sigurt dhe më të lirë ndaj llambave vajguri.

Fenerët që përdorin LED janë të popullarizuar pasi janë më efikas në energji dhe më të fortë se llojet e tjera, dhe çmimet e LED-ve të përshtatshme për ndriçim kanë rënë.

Disa fenerë dritëlëshuese të ringarkueshme mund të futen në prizë gjatë gjithë kohës dhe mund të vendosen për të ndriçuar pas një ndërprerjeje të energjisë, një veçori e dobishme në disa aplikacione. Gjatë ndërprerjeve të shumta të energjisë (ose për përdorim në distancë), mund të sigurohet rimbushje shtesë nga sistemi elektrik 12 volt i një automjeti ose nga një karikues modest me energji diellore.

## Galeria 
### Fenerë dore 

Skeda:MHS Candle Lantern.jpeg|Fener llamarine, qiri per drite, me dritare me bri (Minnesota, SHBA, rreth 1863)
Skeda:Railway Lamp.jpg|Llambë në Hekurudhën Weka Pass, Zelanda e Re
Skeda:Deutsche Reichsbahn (German Reich Railway) Lantern c1942.jpg|Feneri i trenit për djegien e karabit të tunxhit, (Hekurudha e Rajhut Gjerman, rreth 1942)
Skeda:Mischluft-Frischluft-Laterne.JPG|Dy fenerë vajguri: ajër i përzier në të majtë dhe ajër i pastër në të djathtë (Gjermani, 2010)
Skeda:Coleman 220F Lantern.JPG|Një fener Coleman me djegie karburanti (Angli, 2012)
Skeda:Lanterns in Rishikesh.jpg|Fenerë në Rishikesh, Indi (2017)
Skeda:BLF LT1 Lantern.jpg|Fener LED i nivelit të lartë, i mundësuar nga bateritë litium-ion, me veçori moderne si porti i karikimit USB-C dhe temperatura e ndryshueshme e ngjyrave (2020)
Skeda:Lampião- lado d- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt=
Skeda:Lamparina- lado a- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt=
Skeda:Lamparina em miniatura- Lado a- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt=

### Ndriçimi i jashtëm

Skeda:Lantern in Rural Chhattisgarh, India.jpg|Një fener i montuar elektrikisht në përdorim në fshatin Chhattisgarh, Indi
Skeda:Chinese lantern night sky lijiang yunnan china.jpg|Fener pallati në qiellin e natës të Lijiang, Yunnan, Kinë
Skeda:Talinn-Aare Piiroja -Vintage series.jpg|Fener rrugësh tradicionale në qytetin e vjetër të Talinit, Estoni
Skeda:Wuppertal, Luisenstraße westl. Einmündung Untergrünewalder Straße, Straßenlaterne.jpg|Fener në Wuppertal, Gjermani

## Shih edhe 
* Feneri deti

## Referime