Vicus

Në Romën e Lashtë, termi latin '*** (në shumcës ***') përkufizonte një fshat brenda një zone rurale () ose rrethinë të një vendbanimi më të madh. Përgjatë Periudhës Republikane, katër  të qytetit të Romës ndaheshin në . Në shekullin e I p.e.s., Augusti e riorganizoi qytetin me qëllime administrative në katërmbëdhjetë rajone], që përfshinin 265 . Secili  kishte bordin e tij të zyrtarëve, që mbikëqyrnin punët vendore. Këto ndarje administrative janë rregjistruar si akoma në fuqi deri të paktën në mesin e shekullit të IV.

Fjala "" përdorej edhe për njësitë më të vogla administrative të një qyteze procinciale brenda Perandorisë Romake, duke iu referuar një venbanimi provincial *ad hoc* civil që lindëte në afërsi të saj dhe për shkak të një fortese ose veprimtarie të zotëruar nga shteti minerale.

## Qeverisja vendore në Romën Lashtë
Sicili *vicus* zgjidhte katër magjistratë vendorë (*vicomagistri*) që komandonin një lloj force policore vendore të zgjedhur midis banorëve të *vicus* me short. Herë pas here oficerët e *vicomagistri* do të paraqisnin një lloj kremtimi (kryesisht *Compitalia*) në të cilin ata shoqëroheshin nga dy liktorë.

### Vendbanimet Ad hoc
parapamje|Një pamje lidar e fortesës romake Longovicium dhe vicus të Lançesterit në Durham, Angli.
Këto *vici* dalloheshin nga qytezat e planifikuara civile (*civitates*), të cilat ishin planifikuar si qendra ekonomike dhe administrative zyrtare vendore, *coloniae*, që ishin vendbanime të trupave të tërhequra, ose entitete formale politike të krijuara nga vendbanimet ekzistuese, *municipia*. Të paplanifikuara dhe fillimisht duke u munguar ndërtesat administrative publike, *vici* nuk kishin status të posaçëm ligjor (ndryshe nga vendbanimet e tjera) dhe shpesh zhvilloheshin në mënyrë që të përfitonin nga prania e trupave romake. Si me shumicën e qytezave garnizone, ato mundësonin argëtim dhe furnizime për trupat, por shumë zhvilluan edhe industri domethënëse, veçanërisht punimin e metaleve dhe qelqit. Disa *vici* duket se nuk kishin lidhje të drejtpërdrejta me vendosje trupash (p.sh.: Vicus Martis Tudertium).

*Vici* është termi përdorur për vendbanimet jashtë mureve të ngulimeve të fortesave për njësitë ushtarake (p.sh.: alae dhe kohortat), ndërsa canabae përgjithësisht përdorej për të përshkruar vendbanimet jashtë murore të fortesave madhore legjionare, p.sh.: Eboracum (Jorku modern), Vindobona (Vjena moderne), Durostorum (Silistra, Bullgari).

Fillimisht jetëshkurtër, shumë *vici* ishin vendbanime kalimtare që ndiqnin një njësi të lëvizshme; kur një garnizon permanent ngulitej ata rriteshin në qyteza të mëdha. Shpesh numri i civitates dhe coloniæ zyrtare nuk ishin të mjaftueshme për të vendosur çdokënd që dëshironte të jetonte në një qytezë dhe kështu *vici* tërhiqnin gjithashtu një gamë më të gjerë banorësh, me disa që bëheshin qyteza me karta, ku nuk ekzistonin të tjera në afërsi. Disa, siç është ai i Vercovicium (Housesteads), u zhvillua i gjithi përtej fortesës, veçanërisht në shekullin e III, kur ushtarakëve ju lejua të martoheshin.

*Vici* të hershme nuk kishin administratë civile dhe ishin nën kontrollin e drejtpërdrejtë të komandantit ushtarak romak. Ata që tërhiqnin numra domethënës qytetarësh romakë, më vonë u lejohej të formonin këshilla vendorë dhe disa, siç është vicus në Eboracum (Jorku modern), do të zhvilloheshin në qendra rajonale dhe madje edhe në kryeqytete provinciale.

## Emra vendesh moderne
Termi latin, i shqiptuar me një 'u' nistore, do të huazohej në anglishten e vjetër si *wic*, *wick*, *wich*, ose *wych*. Ai do të bëhej një nga elementet më të kudondodhura të emrave të vendeve, si p.sh.: Wyck, Hackney Wick, Gatwick, Exwick, Wickham, Aldwych, Dulwich, Ipswich, Norwich dhe në mënyrë jo të drejtpërdrejtë Jorku, nga *Eoforwic* nëpërmjet norsishtes së vjetër *Jorvik*. Në gjuhët britonike, fjalët motërzë është *gwig* në uellsisht dhe kornisht dhe *guic* në bretonisht; të gjitha tani kanë kuptimin "fshat". Emri i vendit Wigan mund të jetë një referencë jo e drejtpërdrejtë ndaj vicus romak të *Coccium*. Në gjuhët gjermanike kontinentale, termi ndërlidhet me *wih* ("fshat") të gjermanishtes së vjetër të lartë, *Weichbild* ("zonë bashkiake") në gjermanishten moderne, *wijk* ("lagje, distrikt") në holandisht, *wik* në frizishten e vjetër, *wic* ("fshat") në saksonishten e vjetër.

Në gjuhën shqipe fjala vis është e ndërlidhur me fjalën latine vicus, dhe përvec fjalëve të mësipërme gjermanike, me fjalën greke οἰκία (oikía, *shtëpi*) dhe atë sanskrite víś (, *vendbanim, bashkësi, fis*).

## Shiko gjithashtu
* Kantoni
* Komuna
* Komuna (Itali)
* Distrikti
* Paganizmi
* Zona rurale
* Fshati
* Qyteza
* Historia e Romës
* Genius loci
* Folklori Romak
* Folklori i lashtë grek
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Aerarium
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Amicitia
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti romak
* Auctoritas
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Castra
* Cirku Romak
* Civitas
* Civitas libera
* Civitas foederata
* Civitas sine suffragio
* Civitas stipendaria
* Colonus (person)
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Drungos
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Ergastulum
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Forumet Romake
* Fructus
* Gens
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Itinerari
* Jus
* Kalendari Romak
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Perandoria Romake
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plebejtë
* Pomerium
* Possessio
* Potestas
* Principati (Roma)
* Pronoia
* Provinca romake e Epirit
* Rogatio
* Roma quadrata
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Usucapio
* Usus
* Valetudinarium
* Varronis De re rustica
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake

## Citime fundore
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*