Feja civile

**Feja civile** e njohur edhe me shprehjen **feja qytetare**, është vlera e nënkuptuar fetare e një kombi, siç shprehet përmes ritualeve publike, simboleve (siç është flamuri kombëtar) dhe ceremonive në ditë të shenjta dhe në vende të shenjta (të tilla si monumente, fusha beteje, ose varrezat kombëtare). Ai dallon nga kishat, megjithëse zyrtarët dhe ceremonitë e kishës ndonjëherë përfshihen në praktikën e fesë civile.  Vendet e përshkruara se kanë një fe civile përfshijnë Francën,  Korenë e Jugut, ish-Bashkimin Sovjetik,  dhe Shtetet e Bashkuara.    Si koncept, ai filloi në mendimin politik francez dhe u bë një temë kryesore për sociologët amerikanë që nga përdorimi i tij nga Robert Bellah në vitin 1960.

## Origjina e termit 
Jean-Jacques Rousseau është ai që shpiku termin në kapitullin 8, libri 4 i *Kontratës Sociale* (1762), për të përshkruar atë që ai e konsideronte si themel moral dhe shpirtëror thelbësor për çdo shoqëri moderne. Për Ruso-n, feja civile synohej thjesht si një formë çimentoje shoqërore, duke ndihmuar në unifikimin e shtetit duke i dhënë atij autoritet të shenjtë. Në librin e tij, Ruso përshkruan dogmat e thjeshta të fesë civile:

# hyjni
# jetën e përtejme
# shpërblimi i virtytit dhe dënimi i vesit
# përjashtimi i intolerancës fetare [7]

Historiani italian Emilio Gentile ka studiuar rrënjët dhe zhvillimin e konceptit dhe ka propozuar një ndarje të dy llojeve të feve të politikës: një fe civile dhe një fe politike . 

## Sociologjia e fesë 
Në sociologjinë e fesë, feja **civile është feja** popullore e një kombi ose e një kulture politike .  

Feja civile qëndron disi mbi religjionin popullor në statusin e saj shoqëror dhe politik, pasi sipas përkufizimit ajo mbulon një shoqëri të tërë, ose të paktën një segment të një shoqërie; dhe shpesh praktikohet nga liderët brenda asaj shoqërie. Nga ana tjetër, është disi më pak se një themelim fetar, pasi kishat e themeluara kanë klerikë zyrtarë dhe një marrëdhënie relativisht të fiksuar dhe formale me qeverinë që i themelon ato. Feja civile praktikohet zakonisht nga udhëheqës politikë që janë laikë dhe udhëheqja e të cilëve nuk është veçanërisht shpirtërore.

### Shembuj 
Një fe e tillë civile përfshin gjëra të tilla si: 

* lutja e Zotit në fjalimet politike dhe monumentet publike;
* citimi i teksteve fetare në raste publike nga liderët politikë;
* nderimi i liderëve politikë të kaluar;
* përdorimi i jetës së këtyre udhëheqësve për të mësuar idealet morale;
* nderimi i veteranëve dhe viktimave të luftërave të një kombi;
* tubimet fetare të thirrura nga udhëheqësit politikë;
* përdorimi i simboleve fetare në ndërtesat publike;
* përdorimi i ndërtesave publike për adhurim;
* mitet themeluese dhe mitet e tjera kombëtare

dhe praktika të ngjashme fetare ose thuajse fetare.

## Filozofia politike praktike 
[parapamje| *Harku i Triomfit* në [Parisi|Paris përkujton ata që vdiqën në luftërat e Francës.]]
Komentatorët profesionistë të çështjeve politike dhe sociale që shkruajnë në gazeta dhe revista ndonjëherë përdorin termin ***fe civile ose fe*** ***qytetare*** për t'iu referuar shprehjeve rituale të patriotizmit të një lloji të praktikuar në të gjitha vendet, duke mos përfshirë gjithmonë fenë në kuptimin konvencional të fjalës.

Ndër praktikat e tilla janë këto: 

* turma që këndojnë himnin kombëtar në tubime të caktuara publike;
* parakalimet ose ekspozimi i flamurit kombëtar në festa të caktuara patriotike ;
* duke recituar betimet e besnikërisë (si betimet e besnikërisë që gjenden në vende të tilla si Bahamas, Filipinet dhe Koreja e Jugut );
* ceremonitë që shoqërojnë inaugurimin e një presidenti ose kurorëzimin e një monarku;
* ritregimi i përrallave të ekzagjeruara, të njëanshme dhe të thjeshtuara të mitologjizuara të themeluesve kombëtarë dhe udhëheqësve të tjerë të mëdhenj ose ngjarjeve të mëdha (p.sh. beteja, migrime masive) në të kaluarën (në lidhje me këtë;
* monumente që përkujtojnë liderët e mëdhenj të së kaluarës ose ngjarjet historike;
* monumente për ushtarët e vdekur ose ceremoni vjetore për t'i kujtuar ata;
* shprehjet e nderimit për shtetin, grupin kombëtar racor/etnik mbizotërues, kushtetutën kombëtare ose monarkun;
* shprehje solidariteti me njerëzit që perceptohen si të afërm kombëtarë, por që banojnë në një vend të huaj, të perceptuar si mjaft të ngjashëm me kombin për të garantuar admirim dhe/ose besnikëri;
* shprehjet e urrejtjes ndaj një vendi ose grupi të huaj etnik të perceptuar ose si armik i shtetit dhe/ose si të padrejtë dhe që kanë nënçmuar kombin tonë në të kaluarën;
* ekspozimi publik i arkivolit të një lideri politik të vdekur së fundmi.

## Marrëdhënia midis dy koncepteve 
Këto dy koncepte (sociologjike dhe politike) të **fesë civile** mbivendosen në thelb. Në Britani, ku kisha dhe shteti janë bashkuar në mënyrë kushtetuese, kurorëzimi i monarkut është një rit fetar i përpunuar i kremtuar nga Kryepeshkopi i Canterbury-t . Në Francë, ceremonitë laike janë të ndara nga ritet fetare në një shkallë më të madhe se në shumicën e vendeve.  Në Shtetet e Bashkuara, një presidenti që inaugurohet i kërkohet nga Kushtetuta të zgjedhë midis fjalës "Betohem solemnisht..." (zakonisht e ndjekur nga "prandaj më ndihmo Zot", megjithëse këto fjalë nuk kërkohen me Kushtetutë) dhe duke thënë "Unë pohoj solemnisht..." (në këtë rast të fundit nuk do të pritej asnjë përmendje e Zotit).

## Historiografia 
Në vitet 1960 dhe 1970, studiues të tillë si Robert N. Bellah dhe Martin E. Marty studiuan fenë civile si një fenomen kulturor, duke u përpjekur të identifikonin parimet aktuale të fesë civile në Shtetet e Bashkuara, ose të studionin fenë civile si një fenomen kulturor antropologjik. Brenda këtij konteksti amerikan, Marty shkroi se amerikanët e miratuan "fenë në përgjithësi" pa u shqetësuar veçanërisht për përmbajtjen e atij besimi dhe u përpoqën të dallonin rolet "priftërore" dhe "profetike" brenda praktikës së fesë civile amerikane, të cilën ai preferonte të quante *teologji publike* .  Në esenë e vitit 1967 "Civil Religion in America", Bellah shkroi se feja civile në kuptimin e saj priftëror është "një koleksion i institucionalizuar i besimeve të shenjta për kombin amerikan". Bellah e përshkruan rolin profetik të fesë civile si sfidues i "vetëadhurimit kombëtar" dhe thirrjes për "nënshtrimin e kombit ndaj parimeve etike që e tejkalojnë atë në termat e të cilave duhet të gjykohet".  Bellah identifikoi Revolucionin Amerikan, Luftën Civile dhe Lëvizjen për të Drejtat Civile si tre ngjarje historike vendimtare që ndikuan në përmbajtjen dhe imazhin e fesë civile në Shtetet e Bashkuara.

Zbatimi i konceptit të fesë civile në Shtetet e Bashkuara ishte në një pjesë të madhe puna e sociologut Robert Bellah . Ai identifikoi një sistem të përpunuar praktikash dhe besimesh që lindin nga përvoja unike historike dhe religjioziteti i Amerikës. Feja civile në SHBA ishte fillimisht protestante, por solli katolikë dhe hebrenj pas Luftës së Dytë Botërore. Duke mos pasur asnjë lidhje me ndonjë sekt fetar, feja civile u përdor në vitet 1960 për të justifikuar legjislacionin për të drejtat civile. Amerikanët që nga epoka koloniale flasin për detyrimin e tyre kolektiv dhe individual për të kryer vullnetin e Zotit në tokë. Xhorxh Uashingtoni ishte një lloj kryeprifti dhe dokumentet e Etërve Themelues janë trajtuar si tekste pothuajse të shenjta. Me Luftën Civile, thotë Bellah, erdhi një temë e re e vdekjes, sakrificës dhe rilindjes, siç shprehet përmes ritualeve të Ditës së Përkujtimit . Ndryshe nga Franca, feja civile amerikane nuk ishte asnjëherë antiklerikale apo laike militante. 

Kjo fe civile bindëse e Shteteve të Bashkuara është një shkak i rastësishëm i fërkimit politik midis SHBA-së dhe Evropës, ku forma fjalë për fjalë fetare e fesë civile është zbehur kryesisht në dekadat e fundit. Në Shtetet e Bashkuara, feja civile shpesh thirret nën emrin "etika judeo-kristiane", një frazë që fillimisht synohej të përfshijë maksimalisht disa fe të praktikuara në Shtetet e Bashkuara, duke supozuar se këto besime ndajnë të gjitha të njëjtat vlera. Alvin J. Schmidt argumenton se që nga vitet 1700, shprehjet e fesë civile në Shtetet e Bashkuara janë zhvendosur nga një qëndrim deist në një qëndrim politeist.  . 

Disa studiues kanë argumentuar se flamuri amerikan mund të shihet si totemi kryesor i një kulti kombëtar,  ndërsa të tjerët  kanë argumentuar se dënimi modern është një formë e fesë civile  .  Duke argumentuar kundër dhunës së turmës dhe linçimit, Abraham Lincoln deklaroi në fjalimin e tij të Liceut të vitit 1838 se Kushtetuta dhe ligjet e Shteteve të Bashkuara duhet të bëhen "feja politike" e çdo amerikani. 

## Shih edhe 
* Shekullarizmi
* Feja natyraliste
* Shteti kombëtar 

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

## Referime