Narbonë

**Narbonë** (Shqip: Narbonë, https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA/French ; Ocitanisht: [naɾˈβunɔ] ; Latinisht :*Narbo* [ˈna(ː)rboː] ) është një komunë në Francën Jugore në rajonin Ocitania. Është 849 km larg nga Parisi në departamentin Aude. Ndodhet rreth 15 km nga brigjet e Detit Mesdhe dhe ishte historikisht një port i begatë.

Nga shekulli i 14-të filloi rënia pas një ndryshimi në rrjedhën e lumit Aude . Është komuna më e madhe në Aude, por kryeqyteti i departamentit Aude është komuna më e vogël e Carcassonne .

## Gjeografia 
Narbona është e lidhur me Canal du Midi aty pranë dhe lumin Aude nga Canal de la Robine, i cili kalon nëpër qendër të qytetit. Është shumë afër autostradës A9, e cila lidh Montpeljenë dhe Nîmesin me Përpinjanit dhe përtej kufirit, me Barcelonën në Spanjë. Ekziston edhe një stacion treni i rinovuar së fundmi i cili i shërben TGV në Spanjë, Paris dhe Calais, i cili nga ana tjetër lidhet me Eurostar. Narbona është vetëm 10&nbsp;km nga plazhi i Narbonës, por është vetëm 2&nbsp;km nga uji i hapur më i afërt , në La Nautique, megjithëse nuk ka rërë, por guralecë.

## Etimologjia 
Burimi i emrit origjinal të qytetit ,Narbo, ka humbur në antikitet dhe mund t'i referohet një fortese kodrinore nga epoka e hekurit afër vendndodhjes së vendbanimit aktual ose banorëve të tij.  Regjistrimi më i hershëm i njohur i zonës vjen nga Hekateu i Miletit në shekullin e V para Krishtit, i cili e identifikoi atë si një port dhe treg kelt dhe i quajti banorët e tij *Ναρβαῖοι* . Në mbishkrimet e lashta emri nganjëherë përkthehet në latinisht dhe nganjëherë përkthehet në gjuhën iberike si *Nedhena* . 

## Historia 
### Nën romakët 
Narbonne u themelua në Gali nga Republika Romake në vitin 118 pes, si , në gjuhën e folur , dhe u bë kryeqyteti i provincës së sapokrijuar Gallia Transalpina .  Ndodhej në Via Domitia, rruga e parë romake në Gali, e ndërtuar në kohën e themelimit të kolonisë dhe që lidh Italinë me Spanjën . Gjeografikisht, Narbona ndodhej në një udhëkryq shumë të rëndësishëm sepse ndodhej aty ku Via Domitia lidhej me Via Aquitania, e cila të çonte drejt Atlantikut përmes Tolosës(Tuluza) dhe Burdigalës(Bordo) . Përveç të tjerave, ajo përshkohej nga lumi Aude . Anëtarëve të mbijetuar të Legio X Equestris të Jul Çezarit iu dhanë toka në zonën që sot quhet Narbonë. 

### Nën arabët 
majtas|parapamje| Trupat umajade duke lënë Narbonën në Pépin le Bref, më 759. Piktura e vitit 1880
Për 40 vite, nga 719 deri në 759, Narbona ishte pjesë e Kalifatit Umajad . Guvernatori Umajad Al-Samh pushtoi Narbonën duke e marrë nga Mbretëria e Visigotëve në 719.

### Nën karolingët 
djathtas|parapamje| Narbona në fund të shekullit të 19-të
Mbreti Karolingian Pepin i Shkurtri pushtoi Narbonën nga arabët në 759 pas së cilës u bë pjesë e Viskontesë Karolingiane të Narbonës . Ai ftoi hebrenj të shquar nga Kalifati i Bagdadit për t'u vendosur në Narbonë dhe për të krijuar një qendër të madhe mësimore hebreje për Evropën Perëndimore .  Në shekullin e 12-të, trupa e Ermengardës së Narbonës (mbretëroi 1134-1192) kryesonte mbi një nga qendrat kulturore ku u zhvillua fryma e dashurisë oborrtare .

## Popullsia 
djathtas|parapamje| Manastiri i Pallatit të Kryepeshkopit

## Pamjet 
* Katedralja që daton nga viti 1272
* *Palais des Archevêques*, Pallati i Kryepeshkopit dhe *donjoni* i tij me pamje nga Narbona
* *Musée Archeologique*, një muze arkeologjik në qendër të qytetit (aktualisht i mbyllur - Nëntor 2019, shumica e seksioneve do të zhvendosen në muzeun e ri Narbo Via i cili është planifikuar të hapet në shtator 2020)
* parapamje| Vendi arkeologjik Clos de la Lombarde *Clos de la Lombarde* - një sit arkeologjik që paraqet gjurmët e shtëpive romake, banjave, punëtorive nga shekulli I para Krishtit deri në shekullin e III pas Krishtit dhe bazilikën e parë të krishterë në Narbonë (shek. III/IV pas Krishtit). Lidhja në faqen e internetit: http://www.amiscloslombarde.fr/ (faqe në frëngjisht dhe anglisht)
* Roman *Horreum*, një ish-depo drithi, e ndërtuar nën tokë si një kriptoporticus
* Mbetjet e Via Domitia në qendër të qytetit
* Kanali, *Canal de la Robine*, kalon nëpër qendër të qytetit
* Tregu i mbuluar *Halles* funksionon çdo ditë. Orët më të ngarkuara janë mëngjeset e së dielës dhe të enjtes.
* Masivi gëlqeror aty pranë i njohur si *La Clape* dhe plazhi 

## Sport 
Narbona është shtëpia e ekipit të unionit të rugbit RC Narbonne i themeluar në 1907. Ata luajnë në ''Parc des Sports Et de l'Amitié'' (kapaciteti 12,000). Ata veshin ngjyrat portokalli dhe të zezë.

## Shiko gjithashtu 
* Bierzo Edikt
* Corbières AOC
* Komunat e departamentit Aude

## Marrëdhëniet ndërkombëtare 
Narbonne është binjakëzuar me:

* Aosta, Italy
* Grosseto, Italy
* Salford, England
* Weilheim, Germany