Xhjotirlingat

**Jyotirlinga**, **Jyotirling** ose **Jyotirlingam** është një objekt adhurimi (linga) që përfaqëson Perëndinë Supreme Shiva. Nga sanskritishtja *Jyoti* do të thotë 'shkëlqim, ndriçim', ndërsa *linga* ose *lingam* do të thotë 'imazh, shenjë ose simbol' i Shivës; në këtë mënyrë *jyotirlinga* do të thotë **Simboli prej drite i Shivës**. Faltoret jytilinga janë faltore kushtuar Shivës, ku ky i fundit adhurohet në formën e një jyotirlinge ose "linge prej drite". Literatura puranike e përshkruan në detaje, në shumë seksione, domethënien e këtyre vendeve. Në Indi ndodhen 12 jyotirlinga që venerohen shumë që nga kohët parahistorike. Për shkak të pranisë së lartë hyjnore mirëbërëse në këto vende besimtarët kanë qenë tërhequr drejt këtyre vendeve të shenjta (kshetra), që nga kohët e lashta. 
Ato quhen Jyotirlinga pasi Shiva iu shfaq adhuruesve të tij në formën e Jyoti-t dmth. dritës gjatë natës së Aridra Nakshatras. Sipas hinduizmit *Jyotirlinga* është Shiva Suprem, realiteti i pandashëm, nga i cili Shiva shfaqet në një tjetër formë, Lingodbhavan. Ato janë tempujt ku Shiva u shfaq si një kolonë e zjarrtë drite. Jyotirlingat duken si çdo shivalingë tjetër, megjithatë, besohet se personi që ka arritur një nivel të lartë spiritualiteti i shikon këto linga si kolona flake që e tejshpojnë tokën mespërmes. Te shivalingat besohet se ekziston një fuqi misterioze dhe e papërshkrueshme që të nxit përqëndrimin e mendjes nëpërmjet fokusimit të energjisë së gjeneruar nga simboli i shenjtë për tu përqëndruar te sipërorja e pandashme. Kjo është arsyeja kryesore e vendosjes së lingave në tempujt e Shivës, por përgjatë kohës lingat kanë marr kuptimin e krijimit. Jyotirlinga përfaqëson simbolin në formën e dritës që shpërndan errësirën dhe injorancën. duke nxitur vëmendjen dhe përqëndrimin besohet se ato janë mjete shumë të mira në ndihmë të të mësuarit. Për këtë arsye studiuesit dhe të diturit e lashtë adhuronin shivalinga të ngulitura në tempuj.
Sipas një besimi popullor linga përfaqëson phallusin, por në fakt kjo nuk është e bazuar në interpretimin kanonik. Ky besim është krijuar nga keqinterpretime të periudhës së vonë vedike dhe është bërë popullor shumë më vonë. Një shivalingë ka tre pjesë të dallueshme që konsiderohen si pjesë e Brahmas, Vishnut dhe Shivës. Në këtë mënyrë linga përfaqëson të treja fuqitë në një – si Para Brahma ose Shiva Suprem. Shumica e lingave janë të vetë krijuara (swayambhu). Një lingë përgjithësisht bëhet prej gurësh të zinj ose të bardhë, mermeri, metalesh ose kuarci, që kanë një domethënie të veçantë pasi nuk kanë ngjyrë dhe marin ngjyrën e objekteve të afërta.
Dymbëdhjetë jyotirlingat, që adhurohen që nga kohët e lashta në Indi, gjenden të vendosura në këtë mënyrë: dy ndodhen në bregdet, tre në brigje lumenjsh, katër në lartësi malesh dhe tre nëpër kullota dhe lëndina fshatrash; nga një jyotirlingë ndodhet në Andra Pradesh, Uttarkhand, Uttar Pradesh dhe Tamil Nadu, nga dy ndodhen në Guxharat, Jharkhand dhe Madja Pradesh, ndërsa tre në Maharashtra.
Dymbëdhjetë *jyothirlingat* janë: Tempulli Somnath në Guxharat; Mallikarjuna në Srisailam të Andra Pradeshit; Mahakaleshwar Jyotirlinga në Ujjain të Madja Pradeshit; Omkareshwari në Shivpuri/Mamaleswara po në Madja Pradesh; Tempulli Kedarnath në Uttrakhand; Tempulli Bhimashankar në Pune të Maharashtras; Vishvanatha në Varanasi të Uttar Pradeshit; Tryambakeshwari në Nashik të Maharashtras; Nageshvara Jyotirlinga në Dwarka të Guxharatit; Tempulli Baidyanath në Deoghar të Jharkhandit; Tempulli Ramanathaswamy i Rameswaramit në Tamil Nadu dhe Grishneshwari pranë Elloras në Aurangabad të Maharashtras.

## Legjendat
Jyotirlingat ose Jyotir Lingat janë të mirë-dokumentuara në literaturën puranike, ku tregohet se një herë Brahma (zoti i krijimit) dhe Vishnu (forma e zotit gjatë ruajtjes, konservimit) patën një grindje se kush ishte superior. Në këtë pikë, Shiva për ti dhënë fund grindjes, i tejshpoi të tre botët duke u shfaqur si një Kolonë e Pafundme Drite, *jyotirlinga*, dhe i sfidoi të dy të matnin lingën gjigande.  Vishnu dhe Brahma i ndanë udhët e tyre përkatësisht lart dhe poshtë për të gjetur fundin e dritës në secilin drejtim  duke deklaruar se kushdo që do të kthehej i pari do të konsiderohej si suprem. Vishnu mori formën e një derri të egër dhe shkoi poshtë. Brahma, në formën e një mjellme, fluturoi për lart. Ata kërkuan për vite por më kot dhe u rikthyen në pikën e fillimit të lodhur dhe të mëdyshur. Brahma dhe Vishnu e kuptuan dhe e njohën Shivën si Qenien Supreme.
Vendet e shenjta ku Shiva u shfaq si kolonë drite adhurohen si faltore jyotirlinga. Fillimish u përmend se ishin 64 jyotirlinga por me kalimin e kohës numri i tyre u ngulit në 12 dhe secila prej tyre merr emrin e idhullit kryesues. Këta idhuj janë të gjithë manifestime të Shivës.
Shivalinga përfaqëson formën e dritës së perëndisë supreme, natyrën e vërtetë të saj, thelbësisht e paformë dhe që merr forma sipas dëshirës së saj, të ngurtësuar te linga për ta bërë adhurimin e saj më të lehtë. Duke adhuruar lingat, besimtarë nga të gjitha kastat, besimet dhe rracat do të çlirohen nga të gjitha vështirësitë. Duke ngrënë ofertat e shenjta të bëra në këto linga (Naivedyam) çlirohesh menjëherë nga të gjitha mëkatet.
Adhurimi i shivalingave është një nga format më popullore të adhurimit të ofruar nga hinduistët. Ai konsiderohet forma kryesore e adhurimit për besimtarët e sektit shaivit, ndërsa adhurimi i të gjitha formave të tjera konsiderohet dytësor. Çdo qytet, qytez, fshat, lagje do të ketë të paktën një tempull me shivalingë. Megjithatë, nga të gjitha shivalingat, pak prej tyre përmbajnë rëndësi të veçantë dhe janë përmendur nga Vedat dhe Puranat, siç janë jyotirlingat.
Linga puxha e ndihmon adhuruesin në përjetimin e Shivës. Çdo ritual adhurimi i lingës e çon besimtarin te e vërteta hyjnore. Përpara nisjes së puxhas, besimtari bënë një banjë dhe vesh rroba të sapo lara. Për të krijuar një ajri të përshtashme adhurimi, përsëriten hymnet e Shivës ose Mantra ‘Om Namaha Shivayaa’. Pastaj, besimtari ulet përballë lingës dhe i bie guackës së kërmilldetit ose zileve. Kjo shënon fillimin e ritualit të adhurimit.
Në fillim kryhet panchamrit abhishek-u, dmth. lyerja e lingës me pesë lëngjet e shenjta. Lyerja mund të përbëhet si në vijim: ujë nga lumi i shenjtë Gang, mjalt, lëng kallamsheqeri, qumësht, kos, gi, ujë deti, ujë ose qumësht arrekokosi, vajra aromatikë, ujë trëndafili ose lëngje të tjera të çmuar. Ndërsa hidhet lëngu, recitohet Mantra Om Namah Shivaya ose recitohet emri i zotit 108 ose 1008 herë.
Pas panchamrit abhishek-ut, linga pastrohet me ujë të marr nga Gangu. Në vijim lyhet me brum druri sandali dhe zbukurohet me lule. Në disa tempuj të Shivës, mbi lingë pikon vazhdimisht lëng i freskët nga një enë e varur sipër saj. I ofrohen perëndisë ëmbëlsira, arrëkokosi dhe fruta. Ndizet kamfuri dhe temjani dhe fillon ceremonia e ‘tundjes së fenerëve’.
Më në fund, rënia e kambanave ose guackës së kërmilldetit shënon fundin e ritualit. Pastaj lyhet balli me hi të bardhë (vibhuti) dhe shpërndahet. Frutat, ëmbëlsirat dhe arrakokosit shpërndahen si ‘prasad’. Besimtari duhet të marr një sasi parash, ti prek këto para. Pas ritualit këto para duhet të dhurohen te kutia e tempullit.

### Slokat sanskrite
Slokat janë vargje të lashta vedike në sanskritisht. Dwadasa Jyotirlinga Stotra është një sloka që liston të dymbëdhjetë tempujt jyotirlinga. Ata që e këndojnë Dwadasa Jyotirlinga Stotran me përkushtim të sinqertë, në mëngjes dhe në mbrëmje, pastrohen nga të gjitha mëkatet e kryera në shtatë mishërimet e mëparshme dhe arrijnë të gjitha fuqitë dhe siddhit si dhe ndriçohet me diturinë hyjnore supreme, duke arritur çlirimin nga cikli i ekzistencës njerëzore me të gjitha vuajtjet e saj. *Dvādaśa Jyotirliṅga Stotram* (द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्) në vijim i përshkruan kështu 12 Jyotirlingat:

## Dymbëdhjetë Tempujt Jyotirlinga
Emrat dhe vendndodhja e 12 *Jyotirlingave*' të tjera janë përmendur te Shiva Purana (Śatarudra Saṁhitā, kapitulli 42/2-4). Këto faltore janë:

## Shiko edhe
* Padal Petra Stalamët
* Panch Kedarët
* Sapta Puri
* Char Dhamët
* Shiva
* Tempulli hindu

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
*Sit rreth Jyotirlingave dhe tempujve të tjerë të Shivës 
*Sit rreth Bhimasankar Jyotirlingas 
*12 Jyotirlingat me historinë e Shivës 
*Jyotirlingat në Google Maps