Macellumi i Pompeit

**Macellum i Pompeit** ishte vendosur në Forum dhe si tregu i furnizimit (ose *macellum* ) i Pompeit ishte një nga pikat qendrore të qytetit antik. Ndërtesa u ndërtua në disa faza. Kur tërmeti i vitit 62 shkatërroi pjesë të mëdha të Pompeit, Macellum u dëmtua gjithashtu. Gërmimet arkeologjike në epokën moderne kanë zbuluar një ndërtesë që ende nuk ishte riparuar plotësisht në kohë të shpërthimit të vitit 79nbsp;CE .

Me interes të veçantë për studiuesit është pjesa e Macellum-it që ndodhet në anën lindore që mendohet se i është kushtuar kultit perandorak . Kjo tregon se sa një rol qendror luajtën perandorët në jetën e romakëve që në shekullin e 1-të. Dhomat e tjera në anën perëndimore janë gjithashtu interesante si shembuj të lidhjes midis jetës ekonomike dhe asaj publike. Për më tepër, tregu është një dëshmi elokuente e kulturës së përditshme të romakëve, e cila ilustrohet nga gjetjet arkeologjike si mbetje ushqimore, sende të përdorimit të përditshëm dhe të nevojshëm, deri në shembuj të pikturave murale romake.

## Vendndodhja 
parapamje| Një plan më i vjetër i forumit nga August Mau. Macellum është ndërtesa në këndin e sipërm të djathtë.
Macellum i Pompeit ndodhet jashtë cepit verilindor të forumit. Ndërsa qyteti vazhdoi të rritej, ishte e nevojshme të lehtësohej presioni që ishte mbi forumin. Kur Macellum u zbulua për herë të parë, për shkak të dymbëdhjetë bazave të kolonave në qendër, gërmuesit në fillim besuan se ishte një lloj panteoni, një tempull kushtuar shumë perëndive.  Megjithatë, kur gërmimet e mëvonshme gjetën mbetje drithërash dhe frutash në anën veriore të ndërtesës dhe luspa e kocka peshku në mes të oborrit, arkeologët kuptuan se ky ishte një treg.

Macellum kishte tre hyrje: dy hyrje kryesore, një në mes të anës perëndimore të forumit dhe një në mes të anës veriore në *Via degli Augustali* (një rrugë lokale), plus kishte edhe një hyrje anësore në juglindje që mund të mund të arrihet duke përdorur një shkallë të vogël.

Forma e Macellum është paksa e gabuar me forumin sepse duhej të përshtatej midis dy rrugëve që e rrethonin në veri dhe që e rrethonin në jug, *Via degli Augustali* dhe *Vico del Balcone Pensile* . Për të kompensuar, dyqanet që ngjiten me forumin në anën perëndimore rriten në madhësi prej jugut në veri.

## Karakteristikat e ndërtimit 
### Hyrja dhe ana perëndimore 
parapamje|300x300px| Macellum of Pompeii - Pamje nga jashtë në *Tabernae*
Tre kolona mermeri shumë të restauruara nga portiku i forumit, me kapitele korintike, mbeten në këmbë përballë fasadës . E treta e poshtme e dy kolonave është e zbukuruar me fyell dhe me tuba, ndërsa në pjesën e sipërme mungon fylli. Një pjesë e tablosë mbetet në krye të kapitelit. Lobi i Macellum-it ishte veçanërisht i lidhur ngushtë me portikun e forumit. Dy rreshta kolonash ngriheshin njëra mbi tjetrën pa asnjë nivel ndërmjetës. Prandaj, portiku dukej më shumë si një fasadë. 

Bazat për statujat e nderit, të cilat qëndronin pas çdo kolone, janë gjithashtu ende në vend, por atyre u mungon veshja e tyre origjinale prej mermeri. Bazat e mëtejshme për statujat e nderit ishin vendosur përpara kolonave të qosheve të '** (dyqanet) në pjesën e përparme të ndërtesës. Këto hapësira të ndërtuara në **' (punime guri rrënojash) ishin ndoshta shkëmbime valutore. Një portik tjetër duhet të jetë vendosur brenda vetë Macellumit, por asnjë nga kolonat e tij nuk ka mbetur. Gjurmët e vetme të dallueshme janë të një grope uji dhe shenjat se ku qëndronin kolonat në të.
parapamje| Skica e macellumit
Hyrja kryesore u nda në dy nga një aedicula për një statujë me dy kolona elegante korintike. Statuja ndoshta ishte e një perandori, në të cilin rast, kulti perandorak supozohet të ketë filluar në hyrje të Macellumit. Të dyja kolonat janë zbukuruar me kimera, të cilat fillimisht nuk ishin pjesë e Macellum, por i përkisnin një prej varreve kryesore: *Tomba delle Ghirlande* (varri Garland) në *Via del Sepolchri* (Rruga e Varrit) përpara portës së Herculaneum .  Kimerat me sa duket nuk janë prodhuar në Pompei, por ndoshta e kanë origjinën në një punishte në Greqi . Megjithatë, është gjithashtu e mundur që ato të jenë prodhuar në një punishte neo-atike në Napoli ose Puteoli . 
parapamje| Piktura murale në stilin e 4-të
Përveç kësaj, në anën perëndimore është ruajtur një shembull i stilit të katërt të pikturës murale dekorative romake (të ashtuquajturat pompeiane). Me sa duket daton në periudhën pas tërmetit të madh të vitit 62 të e.s. Mbi bazament ishin pikturuar fusha me ngjyrë të zezë të kufizuara me të kuqe. Në qendër të secilit, përshkruhet një skenë mitologjike. Në këto Penelopa që njeh Odisenë e kthyer, dallohen Io i mbikqyrur nga Argus dhe Medea që mendon për vdekjen e fëmijëve të saj. Midis paneleve individuale ka pamje arkitekturore në një sfond të bardhë, me ndërtesa të gjelbërta dhe të kuqe të zbehtë të përshkruara në perspektivë.

Elementet delikate arkitektonike i dominojnë panelet e zeza dhe e ndajnë zonën e sipërme në fusha në të cilat figurat e vetme përshkruhen në një sfond blu. Shihet një vajzë me pajisje flijimi dhe një satir që luan një aulos . Mbi këto, në panele të mëdha muri janë pikturuar natyra të qeta me zogj, shpendë, kavanoza vere, fruta, lule, shporta dhe peshq në një stil të ngjashëm me artin popullor. Këto përshkrime lehtësojnë identifikimin e ndërtesës si macellum.  Një foto tjetër tregon një gomar duke u kurorëzuar me kurora nga Cupids . Përbri tij shihen gurët e mullirit. Kjo pikturë ndoshta simbolizon festën e Vesta, në të cilën gomarët u liruan nga puna.

### Oborr, Veri dhe Jug 
Nga hyrja futet në një oborr të madh. Nuk u gjetën gjurmë të portikut që duhej të ishte këtu; ka shumë të ngjarë që ajo të jetë shkatërruar në tërmetin e vitit 62 të erës sonë dhe të mos jetë rindërtuar ende në kohën e shpërthimit . Në fakt, gërmimi zbuloi bazën e travertinit            (stilobat ) për kolonadën në anën veriore dhe për një të vogël në anën perëndimore. Me sa duket, kolonat e portikut nuk ishin ngritur ende fare. Kjo nuk ishte e vetmja dëshmi e rindërtimit: muret e rrethimit të brendshëm dhe hapësirat në jug dhe në lindje datojnë gjithashtu në restaurimin e pas vitit 62. Ato përbëhen nga *opus incertum* . Vetëm kollonat e qosheve janë të ndërtuara me tulla dhe kuba të vegjël shtufi në *opus listatum* (masoneria në të cilën tullat alternohen me gurë të vegjël).

Dymbëdhjetë dyqane ushqimore ishin vendosur në të dy anët e hyrjes anësore. Ato ishin vendosur në anën veriore, në mënyrë që mallrat e tyre të mbroheshin nga rrezet e forta të diellit dhe të mbaheshin të freskëta. Fiq, rrush, gështenja, bishtaja, bukë, ëmbëlsira, amfora dhe fruta në kavanoza (tani në Muzeun e Napolit ) u gjetën këtu. *Tabernae* u hapën në *Via delli Augustali* dhe nuk ishin të lidhura me brendësinë e Macellumit. Muri lindor dhe pjesët perëndimore të murit verior janë prej *opus incertum* në lartësinë 1,35&nbsp;m, mbi të cilat përbëhen nga gurë gëlqerorë dhe shtufi. Mbi dyqanet kishte papafingo në të cilat jetonin asistentët e kasapit dhe personeli tjetër. Një galeri prej druri shkonte përpara papafingove. Meqenëse nuk u gjetën shkallë të brendshme, qasja duhet të ketë qenë nga jashtë Macellum.

Në anën jugore, drejtpërdrejt ngjitur me sallën e mishit dhe peshkut në *Via del Balcone Pensile*, është hyrja e tretë. Pasi u ngrit *larariumi*, Pensile *Via del Balcone* u shndërrua në një rrugë të mbyllur. Në lartësinë e faltores (afërsisht 13&nbsp;m), muri i jashtëm ishte i ndërtuar me *opus reticulatum* (muratura me gurë drejtkëndëshe të renditur si shah ose rrjetë). Kjo muraturë përbëhej nga gurë shtufi shumëngjyrësh të radhitur në rreshta dhe të mbyllur me pilastra tullash. Ky ekran shumëngjyrësh e bëri të panevojshëm një shtresë llaçi. Sipas mendimit të disa arkeologëve, ky mund të jetë shembulli më i mirë i një muri nga faza e fundit e ndërtimit në qytetin e Pompeit.  Ai ngjitet me një mur me *opus incertum* (masoneri qartazi më e vjetër, me sa duket nga një fazë më e hershme ndërtimi). Brenda Macellum në anën jugore janë dymbëdhjetë dyqane. Ato janë përafërsisht të njëjta në madhësi dhe ndërtim. Ato ishin të destinuara për shitjen e produkteve ushqimore, ndoshta mishi dhe peshku.

### Struktura qendrore 
parapamje| Mbetjet e strukturës qendrore
Në mes të macellumit ndodhen dymbëdhjetë bazat e shtyllave të përmendura më parë, të cilat janë prej shtufi dhe të vendosura për të përcaktuar një hapësirë dydhjetëkëndore. Fillimisht u mendua se ishin mbetje të një faltoreje të rrumbullakët ose tholos . Brenda tij do të ishte vendosur një pus dhe një pishinë. Rotonda mendohej se i ngjante macellave të tjera, ndoshta modeleve të përpunuara greke lindore dhe afrikane, ose shembuj romakë si ai në Puteoli. Megjithatë, gërmimet e Amedeo Maiurit sqaruan se bazat e kolonave dhe hapësira brenda tyre kishin një funksion krejt tjetër. Siç dëshmohet nga eshtrat dhe luspat e shumta të peshkut të zbuluara në luginën e kullimit që derdhej në mes, hapësira ishte menduar për shitjen e peshkut. Ata u hoqën dhe u pastruan këtu.

Dymbëdhjetë bazat e kolonave mbanin shtylla druri, të cilat ishin të ngulitura në tokë dhe të ankoruara nga bazat. Shtyllat mbanin një çati prej druri. Me sa duket kishte një pus në mes të hapësirës, por nuk kishte pishinë. Bazat u restauruan në shekullin e 19-të, pasi u zbuluan në gjendje shumë të keqe. Zona e brendshme është e veshur me një buzë të ulët mermeri, e cila synon të parandalojë vërshimin e ujit prej mesit jashtë. Dyshemeja përbëhet nga një përzierje pllakash guri të grimcuar, të punuara me travertin, mermer dhe llaç . Kur kjo zonë u gërmua nga një grup i udhëhequr nga Giuseppe Fiorelli, ajo u konsiderua ende si një lloj panteoni dhe kështu fillimisht iu dha ky emër. 

### Dhoma e kultit perandorak 
Tre dhoma të tjera ndodheshin në anën lindore. Ata janë në një nivel më të lartë se pjesa tjetër e Macellum. Hapësira në mes i kushtohej familjes perandorake, dhomës së kultit perandorak . Disa libra e përcaktojnë këtë hapësirë *sacellum*, ose kishëz.  Arritet në të nëpërmjet një shkalle me pesë shkallë. Në krahasim me pjesën tjetër, kjo dhomë është shumë e thjeshtë në arredimin e saj. Hyrja ishte zbukuruar me një model me shirita. Ka një piedestal në murin e pasmë dhe dy kamare janë të zhytura në muret anësore në secilën anë.

Në kamaret në të djathtë janë gdhendjet (kopje të dobëta sipas mendimit të disa arkeologëve  ) të dy statujave që u gjetën këtu. Origjinalet janë tani në Muzeun Kombëtar të Napolit. Ata gabimisht u besuan se ishin ngjashmëri me Marcellus dhe Octavia .  Marcellus ishte mbrojtësi i Pompeit, kështu që supozimi ishte i vlefshëm. Figurat në kamare të tjera supozohej se ishin Agrippina dhe Neroni . Sot ata besohet të jenë dy anëtarë të tjerë ende të paidentifikuar të familjes perandorake.  Për më tepër, këtu u gjet një krah me një glob në duar. Ndoshta i përkiste statujës së Perandorit. 

Në pamjen e Heinrich Nissen, muri i pasmë i dhomës ishte thyer tashmë në antikitet dhe tre nga pesë statujat ishin hequr. Më tej, ai pa vetëm dy kombinime të mundshme të statujave:

# Në pozicionin qendror një statujë e Augustit si Jupiteri me një glob në dorë, në niches në të djathtë Livia dhe Drusus, dhe në niches në të majtë Tiberius dhe Germanicus . 
# Megjithatë, ka më shumë të ngjarë, një statujë e Jupiterit qëndronte në piedestalin në qendër të murit të pasmë dhe Livia dhe Augustus qëndruan në niches në të majtë dhe Drusus dhe Tiberius në ato në të djathtë. Gjatë jetës së tij, Augusti kurrë nuk e kishte portretizuar veten si Jupiter me globin. 

Nissen i konsideroi dy statujat ekzistuese si Livia dhe Drusus.  Ai citoi në mbështetje të këtij identifikimi se mbishkrimi i mëposhtëm mund të ishte vendosur nën statujën që ai e identifikoi si Livia:

Mbi njëqind vjet më vonë, Paul Zanker parashtroi pikëpamjen se Augusti e kishte përshkruar veten si Jupiter dhe se në kamare në të djathtë kishte njerëz të nderuar nga qyteti që kishin fituar njohje në treg. Burri, i cili ndoshta kishte vdekur tashmë në kohën kur u ngrit statuja, u përshkrua në një mënyrë heroike dhe të ekzagjeruar në modelin e Perandorit, me ijë të mbështjellë dhe bust që ishte i zhveshur. Gruaja është paraqitur si një priftëreshë, me një kurorë dhe një enë me temjan. Ajo ishte ndoshta *sacerdos publica*, e cila luajti një rol të rëndësishëm si patrone. 

Muret këtu janë *opus listatum* dhe *opus incertum* . Muret anësore të shkallëve janë të ndërtuara në *opus latericium* (tulla). Fatkeqësisht, janë ruajtur vetëm disa gjurmë të veshjes origjinale të llaçit.

### Shoqata dhe sallat e shitjes së mishit 
Dhoma ngjitur me dhomën e kultit perandorak në të majtë ishte përdorur për festat e flijimeve dhe ceremonitë fetare nga *kolegjiumi* ose shoqata përgjegjëse për kryerjen e kultit perandorak.  Duke marrë parasysh rrethinën, nuk ka gjasa që këtu të nderohen perëndi të tjera përveç *gjeniut* të Perandorit. Sipas teorive të tjera, më të vjetra, ajo ishte dhoma e banketeve e një kooperativë tregtare,  ose selia e gjykatës së tregut.  Menjëherë në të majtë të hyrjes së kësaj dhome u gjetën mbi një mijë monedha. Kjo mund të përfaqësojë thesarin e një kolegjiumi ose marrjen e përditshme të një tregtari.  . Burime të tjera raportojnë se thesari u gjet menjëherë në hyrjen veriore  ose në dhomën e shitjes së mishit.  Përpara dhomës së shoqërimit u gjetën skelete delesh, kafka kau dhe kocka; me sa duket në këtë pikë ka pasur një zonë të veçuar për flijime ose një strehë për kafshët që shiteshin. Në brendësi duket një altar i vendosur në të djathtë. Ai përbëhet nga dy shtresa mermeri me një pllakë bazalti të shtrirë sipër. Pllaka ka një buzë të ngritur dhe një vrimë në një cep, gjë që sugjeron se altari përdorej për libacione . Rëndësia e podiumit të veshur me mermer pranë murit jugor mbetet ende  e paqartë. Është sugjeruar që, ashtu si kamaret e mëdha anësore në Ndërtesën e Eumachia-s, ajo shërbente si një vend ku *qëndronin praekonët* (lajmëtarët ose lajmëtarët) dhe *argentarii* (këmbyesit e parave).  Por rëndësia e supozuar fetare e dhomës argumenton kundër kësaj hipoteze. Këtu u gjetën gjithashtu dy murale të vogla të Cupids. Në një pikturë ata shihen duke pirë verë dhe duke luajtur një lire ; në tjetrën ato janë paraqitur duke kryer flijime. Nissen propozoi që podiumi të shërbente si vendndodhja e imazheve të lares . Në dhomën në të djathtë të dhomës së kultit perandorak, shiteshin peshk dhe mish. Një banak dyqani shtrihet rreth tre anët (në veri, lindje dhe jug) të kësaj dhome. Në këtë banak ka një thyerje të vetme në mes të murit lindor dhe në murin jugor banaku përfundon pas afërsisht një të katërtës së gjatësisë së murit. Gjysma e majtë e sipërfaqes së banakut është e pajisur me një pajisje të posaçme që shërbente për grumbullimin e ujit të rrjedhur dhe për ta drejtuar atë në një brazdë të vogël kullimi në anën jugore. Kjo gjysmë ndoshta ishte menduar për shitjen e peshkut. I gjithë banaku anon pak, në mënyrë që lëngjet të mund të kullojnë.

## Historia e ndërtimit 
Hetimi i historisë së ndërtimit  të Macellumit daton në Amedeo Maiuri. Ndërtesa e parë sot është datuar në vitet 130-120&nbsp;pes, por u parapri nga një ndërtesë e mëparshme me përmasa të ngjashme dhe po ashtu në të njëjtin vend. Ajo ndërtesë, megjithatë, nuk kishte rotondë qendrore. Në anën veriore dhe jugore, shtrirja e portikut origjinal përputhej me atë të ndërtesës së mëvonshme; në të dy anët lindore dhe perëndimore, në të kundërt, ishte më i gjerë. Në anën jugore kishte një rresht *tabernash* që nuk ishin aq të thella dhe të ndara ndryshe. Në anën lindore kishte disa dhoma me dekorime tërheqëse muri në stilin e parë dhe një kolonadë të dytë në pjesën e përparme.

Fasada ndryshonte nga ajo e ndërtesës së mëvonshme: që qëndronte më përpara, më afër forumit. Tregu i hapur ishte i mbuluar me një trotuar guri të lëmuar me kujdes dhe të ngjeshur mirë. *Taberna* kishte një dysheme të bërë me copa guri dhe një shtresë llaçi. Në dhomat në anën lindore, llaçi përzihej me tulla të grimcuara (të quajtura *opus signinum* ). Në tregun e pambuluar, shtrimi ishte në përdorim deri në vitin 62&nbsp;CE; në hapësirat e brendshme gradualisht u zëvendësua nga *opus signinum* .

Në periudhën Julio-Klaudiane, kompleksi u riorganizua dhe mori formën e tij përfundimtare. Kolonadat origjinale prej shtufi u ruajtën fillimisht, por në anën perëndimore u prenë për të ngritur një *aedicula* të shenjtë të *opus incertum*, e cila u harrua përsëri me shpejtësi. Kësaj faze ndërtimi i përkasin edhe *tabernat* në anën perëndimore dhe veriore. Megjithatë, pjesa më e madhe e ndërtesës daton nga periudha pas tërmetit të vitit 62&nbsp;es, gjë që më pas çoi në braktisjen e plotë të kolonadave prej shtufi.

Ruhet vetëm kati i poshtëm, por ka pasur edhe një kat të sipërm, në të cilin supozohet se ka pasur dhoma papafingo për punëtorët e Macellumit. Qasja në katin e sipërm bëhej me anë të një shkalle prej druri që të çonte në një galeri prej druri nga ku mund të arrihej në dhomat lart.

## Burimet 
* Filippo Coarelli (ed. ), Eugenio La Rocca, Mariette de Vos Raajimakers, Arnold de Vos. *Pompeji: Archäologischer Führer* . Lübbe, Bergisch Gladbach 1993, 1999, 
* Liselotte Eschebach (ed. ). *Gebäudeverzeichnis und Stadtplan der antiken Stadt Pompeji.* Böhlau, Köln-Weimar-Wien 1993 
* Robert Etienne . *Pompeji.* *Das Leben në einer antiken Stadt* . Reclam, Shtutgart 1974, 1998 (botim i 5-të. ), 
* Heinrich Nissen . *Pompeianische Studien* . Leipzig 1877.
* Claire de Ruyt. *Macellum.* *Marché alimentaire des Romains* . Louvain-La-Neuve 1983.
* Kurt Wallat. *Die Ostseite des Forums von Pompeji* . Lang, Frankfurt am Main 1997 
* Paul Zanker . *Pompeji* . von Zabern, Mainz 1988 

## Referencat