Theodor Herzl

**Theodor Herzl** (2 maj 1860 – 3 korrik 1904) ishte një gazetar dhe aktivist politik hebre austro-hungarez, i cili ishte babai i sionizmit politik modern. Herzl formoi Organizatën Sioniste dhe promovoi imigracionin hebre në Palestinë në një përpjekje për të formuar një shtet hebre.

Herzl lindi në Pest, Mbretëria e Hungarisë në një familje të begatë hebreje neologe. Pas një karriere të shkurtër juridike në Vjenë, ai u bë korrespondent i Parisit për gazetën vjeneze *Neue Freie Presse*. Mbulimi i tij i çështjes Dreyfus e çoi atë në përfundimin se antisemitizmi do ta bënte të pamundur asimilimin e judenjve dhe se e vetmja zgjidhje për hebrenjtë ishte krijimi i një shteti jehud. Në vitin 1896, Herzl botoi broshurën *Der Judenstaat*, në të cilën ai përpunoi vizionet e tij për një atdhe hebre. Idetë e tij tërhoqën vëmendjen ndërkombëtare dhe e vendosën me shpejtësi Herzlin si një figurë kryesore në botën hebraike.

Në vitin 1897, Herzl mblodhi Kongresin e Parë Sionist në Basel të Zvicrës dhe u zgjodh president i Organizatës Sioniste. Ai filloi një sërë iniciativash diplomatike për të ndërtuar mbështetje për një shtet hebre, duke iu drejtuar pa sukses perandorit gjerman Vilhelm II dhe Sulltanit osman Abdul Hamid II. Në Kongresin e Gjashtë Sionist më 1903, Herzl prezantoi Skemën e Ugandës, të miratuar nga Sekretari Kolonial Joseph Chamberlain në emër të qeverisë britanike. Propozimi, i cili kërkonte të krijonte një strehë të përkohshme për hebrenjtë në Afrikën Lindore Britanike pas pogromit Kishinev, u prit me kundërshtim të fortë dhe përfundimisht u refuzua. Herzl vdiq nga një sëmundje e zemrës në vitin 1904 në moshën 44 vjeçare dhe u varros në Vjenë. Në vitin 1949, eshtrat e tij u sollën në Izrael dhe u varrosën përsëri në malin Herzl.

Megjithëse Herzl vdiq para krijimit të Izraelit, ai njihet në hebraisht si *Chozeh HaMedinah* (חוֹזֵה הַמְדִינָה), fjalë për fjalë 'Vizionar i Shtetit'. Herzl përmendet në mënyrë specifike në Deklaratën e Pavarësisë së Izraelit dhe zyrtarisht quhet "babai shpirtëror i shtetit hebre", d.m.th. "vizionari" që i dha një platformë dhe kornizë konkrete, të zbatueshme sionizmit politik. Megjithatë, ai nuk ishte teoricieni apo aktivisti i parë sionist; studiues, shumë prej tyre fetarë si rabinët Yehuda Bibas, Zvi Hirsch Kalischer dhe Judah Alkalai, promovuan një sërë idesh proto-sioniste përpara tij.

## Jeta e hershme 
[parapamje|majtas|Një pllakë që shënon vendlindjen e Theodor Herzl, [Sinagoga e Rrugës së Dohány, Budapest.]]
parapamje|djathtas|Herzl dhe familja e tij, rr. 1866–1873
parapamje|djathtas|Herzl as a child with his mother Janet and sister Pauline
Theodor Herzl lindi në *Dohány utca* (*Tabakgasse* në gjermanisht), një rrugë në lagjen hebraike të Pestit (tani pjesa lindore e Budapestit), Mbretëria e Hungarisë (tani Hungaria), në një familje hebreje neologe. në Bohemi më 1739, ku iu kërkua të gjermanizonin mbiemrin e tyre të familjes Loebl (nga hebraishtja *lev*, 'zemër') në Herzl (zvogëlimi i gjer. *Herz*; 'zemër e vogël').

Babai i Herzl, Jakob (1836–1902) ishte një biznesmen shumë i suksesshëm. Ai kishte një motër, Pauline, e cila ishte një vit më e madhe; ajo vdiq nga tifusi më 7 shkurt 1878. Theodor jetonte me familjen e tij në një shtëpi pranë Sinagogës së Rrugës Dohány (e njohur më parë si Sinagoga Tabakgasse) e vendosur në Belváros, qyteti i brendshëm i qytetit të vjetër historik të Pestit, në pjesën lindore të Budapestit.

Në rininë e tij, Herzl aspironte të ndiqte gjurmët e Ferdinand de Lesseps, ndërtuesit të Kanalit të Suezit, por nuk pati sukses në shkenca dhe në vend të kësaj zhvilloi një entuziazëm në rritje për poezinë dhe shkencat njerëzore. Ky pasion u zhvillua më vonë në një karrierë të suksesshme në gazetari dhe një ndjekje më pak e festuar e dramaturgut. Sipas Amos Elon, kur ishte i ri, Herzl ishte një gjermanofil i flaktë që i shihte gjermanët si *Kulturvolk* (njerëzit e kulturuar) më të mirë në Evropën Qendrore dhe përqafoi idealin gjerman të *Bildung*, ku lexonte vepra të mëdha letrare nga Goethe dhe Shekspiri mund ta lejonte dikë që të vlerësonte gjërat e bukura në jetë dhe kështu të bëhej një person moralisht më i mirë (teoria *Bildung* tentonte të barazonte bukurinë me mirësinë). Herzl besonte se nëpërmjet *Bildung*, hebrenjtë hungarezë si ai vetë, mund të shkundnin "karakteristikat e tyre të turpshme jehude" të shkaktuara nga shekuj të gjatë varfërimi dhe shtypjeje, dhe të bëheshin evropianë qendrorë të qytetëruar, një *Kulturvolk* i vërtetë përgjatë vijave gjermane. Ai më vonë dha dorëheqjen në shenjë proteste ndaj antisemitizmit të organizatës.

Pas një karriere të shkurtër juridike në Universitetin e Vjenës dhe Salzburgut, ai iu përkushtua gazetarisë dhe letërsisë, duke punuar si gazetar për një gazetë vjeneze dhe korrespondent për *Neue Freie Presse*, në Paris, duke bërë herë pas here udhëtime të veçanta në Londër dhe Stamboll. Më vonë ai u bë redaktor letrar i *Neue Freie Presse* dhe shkroi disa komedi dhe drama për skenën vjeneze. Puna e tij e hershme nuk u fokusua në jetën hebreje. Ishte i rendit të feuilleton, më shumë përshkrues sesa politik.

## Vdekja dhe varrimi 
Herzl nuk jetoi për të parë refuzimin e planit të Ugandës. Në orën 5 pasdite. Më 3 korrik 1904, në Edlach, një fshat brenda Reichenau an der Rax, Austria e Poshtme, Theodor Herzl, pasi u diagnostikua me një problem në zemër në fillim të vitit, vdiq nga skleroza kardiake. Një ditë para vdekjes së tij, ai i tha William H. Hechler: "Përshëndetni Palestinën për mua. Unë dhashë gjakun e zemrës sime për popullin tim".

Testamenti i tij përcaktonte që ai duhet të bënte varrimin e klasës më të varfër pa fjalime apo lule dhe ai shtoi: "Dëshiroj të varrosem në kasafortën pranë babait tim dhe të shtrihem atje derisa populli hebre të marrë eshtrat e mia në Izrael". Megjithatë, rreth gjashtë mijë ndoqën makinën e varrimit të Herzlit dhe varrimi ishte i gjatë dhe kaotik. Pavarësisht kërkesës së Herzlit që të mos mbaheshin fjalime, një eulogji e shkurtër u mbajt nga David Wolffsohn. Hans Herzl, atëherë trembëdhjetë vjeç, i cili me zgjedhjen e babait të tij nuk ishte bërë synet në lindje, dhe e bëri këtë vetëm më vonë me urdhër të udhëheqësve sionistë, lexoi *kaddish*.

I varrosur për herë të parë në varrezat vjeneze në rrethin e Döbling, eshtrat e tij u sollën në Izrael në vitin 1949 dhe u varrosën në Malin Herzl në Jerusalem, i cili u emërua pas tij. Arkivoli ishte i mbështjellë në një pall blu dhe të bardhë të zbukuruar me një yll të Davidit që rrethonte një Luan të Judës dhe shtatë yje ari që kujtonin propozimin origjinal të Herzlit për një flamur të shtetit hebre.

Skeda:THEODOR HERZL'S FUNERAL IN VIENNA, 7.7.1904. הלוויתו של חוזה המדינה תיאודור הרצל בווינה - 1904.7.7.jpg|Varrimi i Theodor Herzl në Vjenë
Skeda:Theodor Herzl Grab 20032005.JPG|Varri i Herzlit në Varrezat Döbling, Vjenë
Skeda:Herzel coffin honor guard.jpg|Rojet e nderit qëndrojnë pranë arkivolit të Herzl në malin Herzl në Jeruzalem, 1949
Skeda:Jerusalem - Theodor Herzl grave.jpg|Varri i Herzl, mali Herzl, Jerusalem

## Vepra të botuara 
### Librat 
* *The Jewish State (Der Judenstaat)*, (1896) full text online
* *The Old New Land (Altneuland)*, (1902)
* *Hagenau* (1881)

### Shfaqje 
* *Kompagniearbeit*, komedi në një akt, Vjenë 1880
* *Die Causa Hirschkorn*, komedi në një akt, Vjenë 1882
* *Tabarin*, komedi në një akt, Vjenë 1884
* *Muttersöhnchen*, në katër akte, Vjenë 1885 (Më vonë: "Austoben" by H. Jungmann)
* *Seine Hoheit*, komedi në tre akte, Vjenë 1885
* *Der Flüchtling*, komedi në një akt, Vjenë 1887
* *Wilddiebe*, komedi në katër akte, në bashkautorësi me H. Wittmann, Vjenë 1888
* *Was wird man sagen?*, komedi në katër akte, Vjenë 1890
* *Die Dame in Schwarz*, komedi në katër akte, në bashkautorësi me H. Wittmann, Vjenë 1890
* *Prinzen aus Genieland*, komedi në katër akte, Vjenë 1891
* *Die Glosse*, komedi në një akt, Vjenë 1895
* *Das Neue Ghetto*, dramë në katër akte, Vjenë 1898. E vetmja lojë e Herzl me personazhet hebrenj. Përkthyer si *The New Ghetto* nga Heinz Norden, New York 1955
* *Unser Kätchen*, komedi në katër akte, Vjenë 1899
* *Gretel*, komedi në katër akte, Vjenë 1899
* *I love you*, komedi në një akt, Vjenë, 1900
* *Solon in Lydien*, dramë në tre akte, Vjenë 1905

### Të tjerë 
* Herzl, Theodor. *Theodor Herzl: Excerpts from His Diaries* (2006) excerpt and text search 
* Herzl, Theodor. *Philosophische Erzählungen* Philosophical Stories (1900), ed. by Carsten Schmidt. new ed. Lexikus Publ. 2011, .
* Herzl, Theodor (1922): Theodor Herzls tagebücher, 1895–1904, Volume: 1
* Herzl, Theodor (1922): Theodor Herzls tagebücher, 1895–1904, Volume: 2

## Shënime 
## Referime 
## Lexim më tutje 
* 
*