Rinoceronti i bardhë

**Rinoceronti i bardhë** (*Ceratotherium simum*) është specia më e mëdhe e rinocerontëve. Rinocerontët e bardhë përbëhen nga dy nënlloje: rinoceronti i bardhë jugor dhe rinoceronti i bardhë verior . Rinoceronti i veriut ka shumë pak individë të mbetur, me vetëm dy të konfirmuar në vitin 2018 (dy femra, Fatu 18 dhe Najin 29), të dyja në kaptivitet. Sudani, rinoceronti i fundit i bardhë mashkull i njohur në botë, vdiq në Kenia më 19 mars 2018. 

## Emërimi 
parapamje|Rinoceronti i bardhë në Parkun Kombëtar të Murchison Falls, Uganda
Një teori popullore, megjithëse tejet e diskredituar,flet për origjinën e emrit "rinoceront i bardhë" , i cili është përkthimi i gabuar nga holandishtja në anglisht. Fjala angleze "e bardhë" thuhet se është nxjerrë nga keqpërdorimi i fjalës holandeze "wijd", që do të thotë "e gjerë" në anglisht. Fjala "e gjerë" i referohet gjerësisë së gojës së rinocerontit. Pra, banorët e hershëm të gjuhës angleze në Afrikën e Jugut keqinterpretonin "wijd" për "të bardhë" dhe rinoceronti me gojë të gjerë përfundoi duke u quajtur rinoceronti i bardhë dhe tjetri me gojën e ngushtë u quajt rinoceront i zi. Kjo sugjeron se origjina e fjalës ishte para kodifikimit nga shkrimtarët holandezë. Një përmbledhje e literaturës holandeze dhe afrikane për rinocerontët nuk ka nxjerrë asnjë provë se fjala wijd është përdorur ndonjëherë për të përshkruar. 

Një emër alternativ për rinocerontët e bardhë, më të sakta, por rrallë përdoret, është rinoceronti katror. Emri gjenerik rinoceront i bardhë ', Ceratotherium ,është dhënë nga zoologu e John Edward Grey në 1868, rrjedh nga fjalët ceras (κερας) "bri" dhe therion (θηριον) "bisha". 

## Taksonomia dhe evolucioni 
parapamje|Rinoceronti të bardh jugor pranë Parkut Kombëtar Waterberg , Namibi
Rinocerontët e bardhë të sotme thuhet se ka gjasa të rrjedh nga Ceratotherium praecox që jetoi rreth 7 milion vjet më parë. Mbetjet e këtij rinoceronti të bardhë janë gjetur në Langebaanweg pranë Kepit Tawn . Një rishikim i rinoceronteve fosile në Afrikë nga Denis Geraads ka sugjeruar megjithatë se speciet nga Langebaanweg janë të gjinisë Ceratotherium , por jo Ceratotherium praecox si lloji i ekzaminimit të Ceratotherium praecox duhet të jetë në të vërtetë Diceros praecox , siç tregon më afër me rinoceront zezë Diceros bicornis . Është sugjeruar që rinocerontët modern të bardh ka një kafkë më të gjatë sesa Ceratotherium praecox për të lehtësuar konsumin e kullotave më të shkurtra që rezultojnë nga trendi afatgjatë në kushtet më të thata në Afrikë. Megjithatë, nëse  Ceratotherium Praecox është në të vërtetë Diceros praecox , atëherë kafka e shkurtër mund të tregojë një specie në barngrënësi. Dhëmbët e fosileve të caktuara në Ceratotherium të gjetur në Makapansgat në Afrikën e Jugut u analizuan për izotopet e karbonit dhe studiuesit arriti në përfundimin se këto kafshë konsumonin më shumë se 30% gjethe në dietën e tyre, duke sugjeruar se këto nuk janë fosilet e Ceratotherium simume cila vetëm ha bar. Është sugjeruar që linja e vërtetë e rinocerontit të bardh duhet të jetë; Ceratotherium neumayri → Ceratotherium mauritanicum → C. simum me rinocerontin Langebaanweg duke qenë Ceratotherium sp. (ende pa emër), me rinocerontët e zinj duke zbritur nga C. neumayri përmes Diceros praecox . 
[parapamje|Ilustrimi krahasues i [Rinoceront i zi|rinocerontit të zi (lart) dhe të bardhë (posht)]]
Kohët e fundit, është propozuar një skenar alternativ sipas të cilit Ceratotherium më i hershëm i Afrikës konsiderohet të jetë Ceratotherium efficax , i njohur nga Plioceni i vonshëm i Etiopisë dhe nga Pleistoceni i hershëm i Tanzanisë . Kjo specie është propozuar të ketë qenë e larmishme në speciet e MesdheutPleistocenit, C. mauritanicum në Afrikën Veriore , C. germanoafricanum në Afrikën Lindore dhe C. simum ekzistues . Dy prej tyre janë zhdukur, megjithatë, C. germanoafricanumnështë shumë e ngjashme me C. simum dhe shpesh është konsideruar një subspecies fosile dhe ancestral për këtë të fundit. Studimi gjithashtu dyshon mbi prejardhjen e C. neumayri nga Miocene e Evropës Jugore në speciet afrikane.

### Rinoceronti i bardh jugor 
Ka dy lloje të rinoceront të bardh: rinoceronti jugor të bardh ( Ceratotherium simum simum ) dhe rinocerontët e bardh veriorë . Deri më 31 dhjetor 2007, rreth 17,460 rinoceront të bardhë jugorë ishin të egra (IUCN 2008), duke i bërë ato më së shumti subspecies më të bollshme të rinocerontëve në botë; numri i rinocerontit jugore të bardhë tejkalon të gjitha nëngrupet e tjera të rinocerontëve . Afrika e Jugut është bastioni për këtë subspecies (93.0%), duke ruajtur 16.255 individë në egra në 2007 (IUCN 2008). Ka popullsi më të vogla të ripranuara brenda zonës historike të specieve në Namibi , Botsvanë , Zimbabve, Ugandë dhe Svaziland , ndërsa një popullsi e vogël mbijeton në Mozambik. Popullatat gjithashtu janë futur jashtë zonës së mëparshme të specieve në Kenia dhe Zambie. 

Rinocerontët jugor të bardh të egrë do të rriten lehtë në robëri, duke pasur parasysh sasinë e duhur të hapësirës dhe ushqimit, si dhe praninë e rinoceronteve të tjera të moshës së mbarështimit. Megjithatë, për shkaqe që aktualisht nuk kuptohen, shkalla e riprodhimit është jashtëzakonisht e ulët në mesin e femrave jugore të bardha të lindura në robëria.  

### Rinoceroronti i bardh verior 
Rinocerontet veriore të bardhë apo veriore katrore-buzë ( Ceratotherium simum cottoni ) konsiderohet në rrezik kritik dhe ndoshta të zhdukur në të egra . E gjetur më parë në disa vende në Afrikën Lindore dhe Qendrore në jug të Saharës , kjo nënshtrim është një grazer në kullotat dhe pyjet savane .

Fillimisht, gjashtë rinocerontë të bardhë veriorë jetonin në kopshtin zoologjik Dvůr Králové në Republikën Çeke. Katër nga gjashtë rinoceront (të cilat janë edhe të vetmet kafshët riprodhuese të këtij specia) janë transportuar në Ol Pejeta Conservancy në Kenia, ku shkencëtarët shpresuar se ata do të rriten me sukses dhe për të shpëtuar këtë subspecies nga shfarosja. Një nga dy të mbeturit në Republikën Çeke vdiq në fund të majit 2011. Të dy meshkujt e fundit të aftë për mating natyrore vdiqën në 2014 (një në Kenia më 18 tetor dhe një në San Diego në 15 dhjetor). Në vitin 2015, qeveria keniane vendosi mashkullin e fundit  në Ol Pejeta nën roje të armatosur 24 orëshe për të penguar luftëtarët, por vdiq më 19 mars 2018 nga probleme të shumta shëndetësore për shkak të pleqërisë duke lënë vetëm dy femra të gjalla të cilat banojnë në kompleksin Ol Pejeta, shpresa shpreson të inseminojë femrat e mbetura me spermën e fundit të meshkujve, ndonëse semen nuk është e preferueshme për shkak të moshës së rinocerontëve.  

Duke ndjekur konceptin e specieve filogenetike , hulumtimet e fundit kanë çuar në hipotezën se rinocerontët e bardhë veriore është një specie e ndryshme, në vend se një nëngrup i rinocerontëve të bardhë siç ishte menduar më parë, në të cilin rast emri i saktë shkencor për të parën duhet të jetë Ceratotherium cottoni . Dallimet e dallueshme morfologjike dhe gjenetike sugjerojnë se dy speciet e propozuara janë ndarë për të paktën një milion vjet.  Megjithatë, rezultatet e hulumtimit nuk u pranuan universalisht nga shkencëtarë të tjerë. 

## Përshkrimi 
parapamje|252x252px|Një diagram që tregon madhësinë e individëve të rinocerontit në krahasim me njerëzit.
parapamje|Kafka
Rinoceronti i bardhë është më i madhi nga pesë llojet e gjalla të rinocerontëve. Me masën trupore mesatare, rinocerontët e bardhë bien prapa vetëm tre specieve ekzistuese të elefantit, si kafsha më e madhe tokësore dhe gjitari tokësor të gjallë sot. Ajo peshon pak më shumë mesatarisht se një hipopotam pavarësisht nga një mbivendosje e konsiderueshme masive mes këtyre dy llojeve. Ajo ka një trup masiv dhe kokë të madhe, një qafë të shkurtër dhe gjoks të gjerë. Gjatësia e kokës dhe trupit është 3,7 deri 4,5 m (12,1 deri 14,8 ft) në meshkuj dhe 3.4 deri 3.65 m (11.2 deri në 12.0 ft) në femra, ndërsa bishti shton edhe një tjetër 70 cm dhe lartësia e shpatullave është 170 deri në 186 cm (5.58 deri 6.10 ft) në meshkuj dhe 160 deri 177 cm (5.25 në 5.81 ft) në femër.  Meshkujt, mesatarisht rreth 2,300 kg (5,070 lb) është më i rëndë se femra, mesatarisht rreth 1,700 kg (3,750 lb).  Madhësia më e madhe që speciet mund të arrijnë nuk është e njohur përfundimisht; mostrat deri në 3,600 kg (7,940 lb) konsiderohen të besueshme, ndërsa madhësi më të mëdha deri në 4,500 kg (9,920 lb) janë kërkuar, por nuk janë verifikuar.  Në kafkën e tij ai ka dy bririr, njëra pas tjetrës. Këto janë bërë nga keratin solid , në të cilën ato ndryshojnë nga brirët e bovidëve ( kafshët dhe të afërmit e tyre), të cilat janë keratin me një bazë kockore, dhe antlers dreri , të cilat janë kockave të forta .
parapamje|Rinoceront i bardhë ka tre gishta të dallueshëm
Briri i parë është më i madh dhe mesatarisht 60 cm në gjatësi, duke arritur deri në 150 cm (59 in), por vetëm në femra.  Rinoceronti i bardh gjithashtu ka një bisht të dukshme në anën e pasme të qafës së tij. Secili nga katër këmbët ka tre gishtërinj. Ngjyra e trupit varion nga ngjyrë kafe të verdhë në gëlqere. Flokët e tij të vetëm janë skajet e veshëve dhe shulat e pasme. Rinocerontët e bardhë kanë një gojë të dallueshme, të drejtë, e cila përdoret për kullotje. Veshët e tij mund të lëvizin në mënyrë të pavarur për të marrë tingujt, por kjo varet kryesisht nga ndjenja e tij e erë. Pasazhet e nuhatjes që janë përgjegjëse për erën janë më të mëdha se truri i tyre. Rinoceronti i bardhë ka grupin më të gjerë të flegrave të çdo kafshe të bazuar në tokë.

## Sjellje dhe ekologji 
Rinoceronti i bardhë gjendet në habitatin e barit dhe savanës.  Pini dy herë në ditë nëse ka ujë, por nëse kushtet janë të thata mund të jetojnë katër ose pesë ditë pa ujë. Ai shpenzon rreth gjysmën e ditës duke ngrënë, një e treta e pushimit, dhe pjesa tjetër e ditës duke bërë gjëra të tjera. Rinoceronti i bardhë, ashtu si të gjitha llojet e rinocerontëve, dashurohet duke u rrahur në baltë për tu qetësuar. Rinoceronti i bardhë mendohet të ketë ndryshuar strukturën dhe ekologjinë e livadheve të savanës. Bazuar në studime të elefantit afrikan, shkencëtarët besojnë se rinocerontiie bardh është faktor lëvizës në ekosistemin e tij. Shkatërrimi i megaherbivore mund të ketë efekte serioze në ekosistem dhe të dëmtojë kafshët e tjera. parapamje|Rinoceront i bardhë që pllaquriten në baltëRinoceronti i bardh prodhojnë tinguj që përfshijnë një thirrje kontakti të përgjumur, dhe shakull e thellë ose kur kërcënoen. Shfaqjet e kërcënimeve (në meshkuj më së shumti) përfshijnë fshirjen e bririt në tokë dhe një qëndrim kokëfortë me veshët e pasme, të kombinuara me kërcënime zhuritëse nëse sulmohen. Vokalizimet e dy llojeve janë paksa të ndryshme. Rinoceronti i bardhë është i shpejtë dhe i shkathët dhe mund të vrapoj 50 km / h (31 mph).

Rinoceronti i bardh jetojnë në kopeve  deri në 14 kafshë (zakonisht kryesisht femra). Meshkuj të rritur mblidhen, shpesh në bashkëpunim me një femër të rritur. Shumica e demave të rritur janë të vetmuar . Demi dominues shënon territorin e tyre me jashtëqitje dhe urinë. Plehra vendoset në grumbuj të mirë. Mund të ketë 20 deri 30 prej këtyre grumbujve për të paralajmëruar rinocerontet se është territori i tij. Një mënyrë tjetër për të shënuar territorin e tyre është fshirja e brirëve të tyre mbi shkurre ose në tokë dhe me këmbët e tyre para spërkatjes së urinës. Ata e bëjnë këtë rreth dhjetë herë në orë, ndërsa patrullojnë territorin. Po ashtu përdoret zakonisht rituali i njëjtë sikur urina, përveç pa spërkatje. Meshkujt territorialë do të rrahin - çdo 30 metra (98 ft) rreth kufirit të territorit të tij. Meshkujt e varur nuk e shënojnë territorin. Luftimet më serioze shpërthen mbi të drejtat e ciftëzimit me një femër. Territori femëror mbivendoset gjerësisht dhe nuk e mbrojnë atë.

### Riprodhimi 
parapamje|Një viç i rinocerontëve të bardha
Femrat arrijnë pjekurinë seksuale në moshën 6-7 vjeç, ndërsa meshkujt arrijnë pjekurinë seksuale ndërmjet 10-12 vjeç. Gjykimi shpesh është një çështje e vështirë. Mashkulli qëndron përtej pikës ku femra vepron në mënyrë agresive dhe do të japë një telefonatë kur t'i afrohet asaj. Mashkulli ndjek dhe ose bllokon rrugën e femrës ndërsa ulërin ose vajtojnë me zë të lartë nëse femra përpiqet të largohet nga territori i tij. Kur është e gatshme të martohen, femra do të kursejë bishtin e saj dhe do të hyjë në një qëndrim të ashpër gjatë gjysmë orësh. Çiftet e mbarështimit qëndrojnë bashkë midis 5-20 ditëve para se të ndahen rrugët e tyre të ndara. Periudha e shtatzënisë së një rinoceronti të bardhë është 16 muaj. Ka një viç të vetëm dhe zakonisht peshon mes 40 dhe 65 kg (88 dhe 143 lb). Viçat janë të pasigurtë për dy - tre ditët e para të jetës. Kur kërcënohet, foshnja do të kandidojë para nënës, e cila është shumë mbrojtëse për viçin e saj dhe do të luftojë fuqishëm.Rritja fillon në dy muaj, por viçi mund të vazhdojë të mbajë gji për më shumë se 12 muaj. Intervali i lindjes për rinocerontin e bardh është midis dy dhe tre vjet. Para lindjes, nëna do ta ndjekë viçin e saj aktual. Rinoceronti i bardh mund të jetojnë deri në 40-50 vjeç. 

Rinocerontët e bardh të rritur nuk kanë gjatar natyrorë (përveç njerëzve) për shkak të madhësisë së tyre,  dhe madje edhe rinocerontët e rinj rrallë sulmohen ose preohen për shkak të pranisë së nënës dhe lëkurës së tyre të ashpër. Një sulm i jashtëzakonshëm i suksesshëm u krye nga një tuf luanësh në një rinocerontë të bardhë të përafërt gjysmë të rritur, e cili peshonte 1.055 kg dhe ndodhi  Afrikë e Jugut .  

## Shpërndarja 
Rinoceronti jugor i bardhë jeton në Afrikën Jugore . Rreth 98.5% e rinocerontëve të bardhë jetojnë në vetëm pesë vende (Afrika e Jugut, Namibia, Zimbabve, Kenia dhe Uganda). Pothuajse në skaj të zhdukjes në fillim të shekullit të 20-të, subspecies jugore ka bërë një rikthim të madh. Në 2001 u vlerësua se kishte 11.670 rinoceront të bardhë në të egra me 777 të tjerë në robëri në mbarë botën, duke e bërë atë rinocerontin më të zakonshme në botë. Deri në fund të vitit 2007, rinocerontë jugor të bardh të egra të gjalla ishin rritur në rreth 17,480 kafshë (IUCN 2008).

Rinocerontët veriore të bardhë ( Ceratotherium simum cottoni ) dikur varionte nga pjesët e Ugandës veriperëndimore, Çadit jugor, Sudanit jugperëndimor, pjesës lindore të Republikës Qendrore të Afrikës dhe Republikës Demokratike të Kongos (DRC) verilindore . Popullsia e fundit e mbijetuar e rinocerontëve të egra veriore të bardhë janë ose ishin në Parkun Kombëtar të Garamba , Republika Demokratike e Kongos (RDC) , por në gusht 2005, anketat tokësore dhe ajrore të kryera nën drejtimin e Fondacionit Afrikan Parks dhe Grupi Specialist i Afrikës Rhino (ARSG) kanë gjetur vetëm katër kafshë: një mashkull i rritur i vetmuar dhe një grup prej një mashkull të rritur dhe dy femra të rritur. Në qershor të vitit 2008 është raportuar se speciet mund të jenë zhdukur në të egra. 

Ashtu si rinoceronti i zi ,rinoceronti i bardh është nën kërcënim nga humbja e habitatit dhe gjuetisë , më së fundi nga Janjaweed . Edhe pse nuk ka përfitime të matshme shëndetësore, briri kërkohet për mjekësi tradicionale dhe bizhuteri. 

## Kërcënimet 
parapamje|Një rinoceront juguor i bardh I vrarë në fillim të shekullit të 20-tëHistorikisht faktori kryesor në rënien e rinoceront të bardhë ishte gjuetia e pakontrolluar në epokën koloniale, por tani poçimi për bririn e tyre është kërcënimi kryesor. Rinoceronti i bardh është veçanërisht i ndjeshme ndaj gjuetisë, sepse ai është një kafshë e madhe dhe relativisht e padëmshme me shikim shumë të varfër të syve dhe zakonisht ndodh në kopetë.

Megjithë mungesën e provave shkencore, briri i rinocerontit është shumë i çmuar në mjekësinë tradicionale aziatike, ku është hedhur në një pluhur ose të prodhuar në tableta për t'u përdorur si një trajtim për një sërë sëmundjesh të tilla si hunda, goditje, konvulsione dhe fevers. Për shkak të kësaj kërkese, u krijuan disa organizata shumë të organizuara dhe shumë fitimprurëse ndërkombëtare të xhirimeve dhe do të kryenin misionet e tyre të vjedhura me teknologji të përparuar duke filluar nga qëllimet e vizionit të natës, armët e heshtura, pajisjet e dartingave dhe madje edhe helikopterët. Lufta civile e vazhdueshme në Republikën Demokratike të Kongos dhe inkursionet nga luftëtarët që vijnë kryesisht nga Sudani kanë ndërprerë më tej përpjekjet për të mbrojtur pak rinocerontët e mbetura veriore. 

Në vitin 2013, normat e gjuetisë për rinocerontët e bardh gati dyfishoheshin nga viti i kaluar. Si rezultat, rinoceronti i bardhë tani ka pranuar statusin e afërt të kërcënuar, pasi numri i përgjithshëm i popullsisë arriti në 20,000 anëtarë. Gjuetia e kafshës ka shkuar pothuajse e pakontrolluar në pjesën më të madhe të Afrikës dhe natyra jo e dhunshme e rinocerontëve e bën të ndjeshëm ndaj gjuetisë. Mozambiku, një nga katër vendet kryesore që okupon rinoceronti i bardh, përdoret nga luftëtarët si një rrugë kalimi në Afrikën e Jugut, e cila mban një numër mjaft të madh të rinocerontëve të bardh. Rinocerontët vdesin rregullisht dhe brirët e tyre janë kontrabanduar nga vendi. 

Në mars të vitit 2017, kopshtin zoologjik Thoiry , që ndodhej në Francë, u nda nga mashtruesit. Një rinoceront i bardhë jugor i quajtur Vince u gjet i vdekur në mbyllje të tij; gjatart kishin hequr një nga brirët e tij dhe kishin tentuar të hiqnin bririn e tij të dytë. Kjo besohet të jetë hera e parë që një rinoceront ishte vrarë në një kopsht zoologjik evropian. 

Edhe me rritjen e përpjekjeve anti-joshëse në shumë vende afrikane, shumë gjatar të fshehtë ende janë të gatshëm të rrezikojnë jetën ose kohën e burgut për shkak të sasisë së madhe të parave që ata kanë për të bërë. Briri i rinocerontit mund të shkoj dhjetëra mijëra dollarë për kilogram në tregun e zi në Azi dhe, në varësi të çmimit të saktë, mund të jetë me vlerë më shumë se pesha e tij në ar.  Gjatarët gjithashtu janë duke filluar të përdorin faqet e mediave sociale për të marrë informacion mbi vendndodhjen e rinoceronyëve në tërheqjet turistike të njohura (të tilla si Kruger National Park ) duke kërkuar për fotot gjeo-etiketuar të vendosura online nga turistët që nuk dyshojnë. Duke përdorur koordinatat GPS të rinocerontë në fotografitë e fundit,gjatarët janë në gjendje të gjejnë më lehtë dhe të vrasin objektivat e tyre. 

## Taktika moderne e ruajtjes 
parapamje|Rinoceronti i bardhë në Seul Grand ParkRinoceronti i bardhë verior është i rrezikuar në mënyrë kritike deri në atë pikë sa vetëm dy nga këto rinoceront dihen të kenë mbetur në botë, si në robëri. Disa taktika konservuese janë marrë për të parandaluar që kjo nënspecie të zhduket nga planeti. Ndoshta lloji më i dukshëm i përpjekjeve për ruajtjen e këtyre rinocerontëve ishte që ata të zhvendosen nga Dvur Kralove Zoo në Republikën Çeke te Ol Pejeta Conservancy në Kenia më 20 dhjetor 2009, ku ata janë nën vëzhgim të vazhdueshëm çdo ditë dhe i janë dhënë klimë të favorshme dhe dietë, për të cilën ata kanë përshtatur mirë, në mënyrë që të rritin shanset e tyre për riprodhimin.

Për të shpëtuar rinocerontët veriore të bardhë nga zhdukja, Ol Pejeta Conservancy njoftoi se do të futë një rinoceront jugor të bardhë pjellore nga Lewa Wildlife Conservancy në shkurt të vitit 2014. Ata vendosën rinoceronti mashkull në një mbyllje me dy rinocerontët jugor të bardhë femra me shpresë të kalojnë. Duke pasur rinoceront mashkull mes dy rinocerontëve femra pritej të rrite konkurrencën dhe në teori duhet të rezultojë në përvojat më shumë ndeshje. Deri më tani, Ol Pejeta Conservancy nuk ka njoftuar asnjë lajm për riprodhim. 

## Në robëri 
Shumica e rinocerontëve të bardha në kopshte zoologjike janë rinoceront jugore të bardha; në 2001 u vlerësua se kishte 777 rinoceront të bardhë në robëri në mbarë botën.

Popullsia e rinocerontëve të bardhë verior përbëhet nga vetëm dy kafshë që mbahen nën roje 24 orë të armatosura në Kenia . Më 22 nëntor 2015, një femër 41-vjeçare e quajtur Nola (e lindur në vitin 1974), e cila ishte marrë me hua nga kopshtin Dvůr Králové në Republika Çeke) që nga viti 1989, ishte eutanizuar pasi kishte përjetuar një rënie në shëndetësi.  Më 14 dhjetor 2014, një 44-vjeçar me emrin Angalifu vdiq nga mosha e vjetër në San Diego Zoo. Katër të tjerë rinocerontë jugor të bardhë u huazuan Ol Pejeta Conservancy në Kenia, dhe vetëm dy mbeten gjallë. Femrat Najin dhe Fatu ende jetojnë, ndërsa meshkujt Suni dhe Sudani vdiqën përkatësisht në vitin 2014 dhe 2018. Rinoceronti veriore i bardh u transferuan në Ol Pejeta Conservancy nga kopshtin zoologjik Dvůr Králové në vitin 2009, në një përpjekje për të mbrojtur në habitatin e tyre natyror. 

Në vitin 2015, femra hibride Nabire vdiq në kopshtin zoologjik Dvůr Králové,  i lindur në Dvůr Králové më 15 nëntor 1983. Nëna e saj ishte një rinoceront verior i bardhë ( C. simum cottoni ), por babai i saj ishte një rinoceront jugor i bardhë ( C. simum simum ) me emrin Arthur.

## Referime