Indiana Jones (ekskluzivitet)

***Indiana Jones*** është një ekskluzivitet mediatik amerikan i përbërë nga pesë filma dhe një serial televiziv paraprirës, së bashku me lojëra, komikë dhe romane të lidhura, që përshkruan aventurat e Dr. Henry Walton "Indiana" Jones, Jr. (i portretizuar në të gjitha filmat nga Harrison Ford), një profesor imagjinar i arkeologjisë.

Seria filloi në vitin 1981 me filmin *Raiders of the Lost Ark*. Në vitin 1984, u publikua një pararendës, *Indiana Jones and the Temple of Doom*, dhe në vitin 1989, një vazhdim, *Indiana Jones and the Last Crusade*. Një film i katërt pasoi në vitin 2008, i titulluar *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*. Një film i pestë dhe i fundit, i titulluar *Indiana Jones and the Dial of Destiny*, u publikua në kinema më 30 qershor 2023. Seria u krijua nga George Lucas. Katër filmat e parë u drejtuan nga Steven Spielberg, i cili punoi ngushtë me Lucas gjatë prodhimit të tyre, ndërsa filmi i pestë u drejtua nga James Mangold. Në vitin 1992, ekskluziviteti u zgjerua në një seria televizive me *The Young Indiana Jones Chronicles*, duke eksploruar personazhin në fëmijërinë dhe rininë e tij. Ai përfshinte aventura me prindërit e tij dhe figura historike të jetës reale nga fillimi i shekullit të njëzetë.

Marvel Comics filloi botimin e *The Further Adventures of Indiana Jones* në vitin 1983, dhe Dark Horse Comics fitoi të drejtat e librit komik për personazhin në vitin 1991. Janë botuar novela të filmave, si dhe shumë romane me aventura origjinale, duke përfshirë një seri romanesh gjermane nga Wolfgang Hohlbein, dymbëdhjetë romane të vendosura para filmave të botuar nga Bantam Books, dhe një seri të vendosur gjatë fëmijërisë së personazhit të frymëzuar nga seriali televiziv. Shumë videolojëra *Indiana Jones* janë publikuar që nga viti 1982.

## Filmat 
### *Raiders of the Lost Ark* (1981)
Filmi i parë zhvillohet në vitin 1936, një vit pas Tempullit të Fatkeqësisë. Indiana Jones (Harrison Ford) punësohet nga agjentë qeveritarë për të gjetur Arkën e Besëlidhjes, arkën e veshur me ar që përmban pllakat prej guri që Moisiu përdori për të gdhendur Dhjetë Urdhëresat përpara se gjermanët nazistë ta vidhnin për vete. Nazistët kanë ekipe që kërkojnë objekte fetare, përfshirë Arkën, e cila thuhet se e bën një ushtri që e mban Arkën para saj të pamposhtur. Nazistët po ndihmohen nga rivali i betuar i Indianës dhe arkeologu francez René Belloq (Paul Freeman). Me ndihmën e ish-të dashurës së tij dhe pronares së ashpër të barit Marion Ravenwood (Karen Allen) dhe mikut të tij ekskavator Sallah (John Rhys-Davies), Indiana arrin ta rimarrë Arkën në Egjipt. Nazistët vjedhin Arkën dhe kapin Indianën dhe Marion. Belloq dhe nazistët kryejnë një ceremoni për të hapur Arkën, por kur e bëjnë këtë, e tëra që gjejnë brenda është rëra. Papritmas, shpirtrat dalin nga Arka dhe nazistët vriten të gjithë nga zemërimi i Arkës. Indiana dhe Marion, të cilët mbijetuan duke mbyllur sytë, arrijnë ta çojnë Arkën në Shtetet e Bashkuara, ku ruhet në një depo sekrete qeveritare.

### *Indiana Jones and the Temple of Doom* (1984)
Filmi i dytë zhvillohet në vitin 1935, një vit para se *Raiders of the Lost Ark*. Indiana i shpëton gangsterëve kinezë të udhëhequr nga Lao Che me ndihmën e këngëtarit/aktores Willie Scott (Kate Capshaw) dhe ndihmësit të tij dymbëdhjetëvjeçar Short Round (Ke Huy Quan). Treshja përplaset në Indi, ku ata hasin në një fshat Punxhabi, fëmijët e të cilit janë rrëmbyer. Sekti Thuggee i udhëhequr nga Mola Ram (Amrish Puri) ka marrë gjithashtu Gurët e shenjtë Sankara, të cilët do t'i përdorin për të pushtuar botën. Indiana arrin të kapërcejë fuqinë e ligë të Mola Ram, shpëton fëmijët dhe i kthen gurët në vendin e tyre të merituar, duke kapërcyer natyrën e tij mercenare. Filmi është vënë re si një përjashtim në seri, pasi nuk paraqet universitetin e Indy ose ndonjë entitet politik antagonist, dhe është më pak i fokusuar në arkeologji, duke u paraqitur si një film i errët me elementë të shëmtuar, sakrificë njerëzore dhe torturë.

### *Indiana Jones and the Last Crusade* (1989)
Filmi i tretë zhvillohet në vitin 1938, dy vjet pasi *Raiders of the Lost Ark*. Indiana dhe miku i tij Marcus Brody (Denholm Elliott) caktohen nga biznesmeni amerikan Walter Donovan (Julian Glover) për të gjetur Graalin e Shenjtë. Ata bashkohen me Dr. Elsa Schneider (Alison Doody), duke vazhduar nga vendi ku babai i larguar i Indianës, Henry (Sean Connery), e la përpara se të zhdukej. Mësohet se Donovan dhe Elsa janë në aleancë me nazistët, të cilët kapën Henry Jones për ta bindur Indianën t'i ndihmonte të gjenin Graalin. Megjithatë, Indiana gjen ditarin e babait të tij të mbushur me kërkimet e tij dhe arrin ta shpëtojë atë para se të gjejë vendndodhjen e Graalit. Si Donovan ashtu edhe Elsa bien pre e tundimit të Graalit, ndërsa Indiana dhe Henry kuptojnë se marrëdhënia e tyre me njëri-tjetrin është më e rëndësishme sesa gjetja e relikes.

### *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* (2008)
Filmi i katërt zhvillohet në vitin 1957, nëntëmbëdhjetë vjet pas *The Last Crusade*. Indiana kalon një jetë të qetë si mësues përpara se të futet në një aventurë të re. Ai garon kundër agjentëve të Bashkimit Sovjetik, të udhëhequr nga Irina Spalko (Cate Blanchett) për një kafkë kristali. Udhëtimi i tij e çon atë nëpër Nevada, Connecticut, Peru dhe pyllin tropikal të Amazonës në Brazil. I përballur me tradhtinë e njërit prej miqve të tij më të mirë, Mac (Ray Winstone), Indiana njihet me një greaser të quajtur Mutt Williams ([Shia LaBeouf]]), i cili rezulton të jetë djali i tij (emri i tij i vërtetë zbulohet të jetë Henry Jones III), dhe ribashkohet me, dhe përfundimisht martohet, Marion Ravenwood, e cila ishte personazhi kryesor femëror i prezantuar në filmin e parë.

### *Indiana Jones and the Dial of Destiny* (2023)
Filmi i pestë dhe i fundit zhvillohet në vitin 1969, dymbëdhjetë vjet pas *The Kingdom of the Crystal Skull*. Indiana është zhvendosur në New York City, duke dhënë mësim në Hunter College me plane për t'u pensionuar, pasi martesa e tij me Marion u prish pas vdekjes së Mutt në [[Lufta e Vietnamit|Luftën e Vietnamit]. Pasi vajza e tij e larguar, Helena Shaw (Phoebe Waller-Bridge), mbërrin duke kërkuar Dialin e Arkimedit, një relike e Jones dhe babait të saj Basil (Toby Jones) të rimarrë nga nazistët në vitin 1944 gjatë çlirimit të Evropës nga Aleatët në Luftën e Dytë Botërore. Një nazist i kthyer në shkencëtar të NASA-s, Jürgen Voller (Mads Mikkelsen), fillon të ndjekë Jones, duke dashur të shfrytëzojë vetitë e pazakonta të Dialit për të ndryshuar rezultatin e Luftës së Dytë Botërore. Udhëtimi i Indianës e çon atë në Marok, Greqi dhe Itali, ku ai pa dashje përfundon duke udhëtuar prapa në kohë në Rrethimin e Sirakuzës në vitin 212 p.e.s., pasi Voller përdor Dialin për të gjetur një çarje kohore me shpresën për të vrarë Adolf Hitlerin para Pushtimit të Polonisë për ta uzurpuar atë dhe për t'i çuar nazistët drejt fitores. Me t'u kthyer në Nju Jork në kohën e tashme, Indiana pajtohet me Marion.

## Televizion 
Një seri televiziv i titulluar *The Young Indiana Jones Chronicles* (1992–1996) paraqiti tre mishërime të personazhit: Sean Patrick Flanery luajti Indianën e moshës 16–21 vjeç; Corey Carrier luajti një version 8 deri në 10 vjeç në disa episode; dhe George Hall rrëfeu shfaqjen si Jones 93-vjeçar, i cili mbyllte çdo episod. Lucas filloi ta zhvillonte serinë në vitin 1990 si "argëtim edukativ" që do të ishte më intelektual sesa filmat. Shfaqja ishte bashkëpunimi i tij i parë me producentin Rick McCallum, dhe ai shkroi historitë për secilin episod. Shkrimtarët dhe regjisorët e shfaqjes përfshinin Carrie Fisher, Frank Darabont, Vic Armstrong, Ben Burtt, Terry Jones, Nicolas Roeg, Mike Newell dhe Joe Johnston. Në serinë “Chronicles”, Jones takon shumë figura historike, i luajtur nga yje si Daniel Craig, Christopher Lee, Bob Peck, Jeffrey Wright, Marc Warren, Catherine Zeta-Jones, Elizabeth Hurley, Anne Heche, Vanessa Redgrave, Julian Fellowes, Timothy Spall dhe Harrison Ford si një Indian 50-vjeçar në një episod (duke zënë vendin e zakonshëm të Hall).

Shfaqja u xhirua në mbi 25 vende për më shumë se 150 javë. Sezoni i parë u xhirua nga marsi 1991 deri në mars 1992; sezoni i dytë filloi dy muaj më vonë dhe përfundoi në prill 1993. Rrjeti televiziv ABC nuk ishte i sigurt për qasjen intelektuale të Lucas dhe u përpoq ta reklamonte serialin si një aventurë aksioni si filmat e tjerë. Vlerësimet ishin të mira, megjithëse jo spektakolare, dhe ABC ishte aq nervoze sa e ndaloi shfaqjen pas gjashtë episodesh deri në shtator 1992. Me vetëm katër episode të mbetura nga sezoni i dytë për t'u transmetuar, ABC përfundimisht ia shiti shfaqjen Family Channel, i cili e ndryshoi formatin nga episode 50-minutëshe në filma televizivë 90-minutësh. Xhirimet për katër episodet e fundit u zhvilluan nga janari 1994 deri në maj 1996. *The Young Indiana Jones Chronicles* mori një pritje të përzier nga fansat, megjithëse fitoi 10 Emmy Awards nga 23 nominime, si dhe një nominim për Golden Globe për Serinë Televizive më të Mirë Dramë në vitin 1994. Ishte gjithashtu një terren eksperimentimi në efektet dixhitale për Lucasfilm.

Versionet origjinale të transmetimit të disa episodeve u publikuan shkurtimisht në Japoni në diskun lazer në vitin 1993 dhe në VHS në vitin 1994. Megjithatë, Lucas e rimontoi dhe ristrukturoi serialin për publikimin e tij botëror në formatin video në shtëpi. U bënë ndryshime të mëdha strukturore, duke përfshirë heqjen e plotë të seksioneve 'në fund të librit' të rrëfyera nga 93-vjeçari Jones. Montimi i kombinoi episodet së bashku në krijimin e filmave prej afërsisht një ore e gjysmë për ta përmirësuar serialin në një strukturë më të qëndrueshme. Përafërsisht gjysma e serialit u publikua në VHS në tregje të ndryshme anembanë botës në vitin 1999, por i gjithë seriali nuk u publikua deri në debutimin e tij në DVD, në një seri prej tre setesh të publikuara nga viti 2007 deri në vitin 2008, për t'u lidhur me debutimin teatral të Kingdom of the Crystal Skull. Ndër shtesat e tjera, DVD-të përfshijnë afërsisht 100 filma të rinj historikë.

### Seri e propozuar nga Disney+ 
Në nëntor 2022, u raportua se Lucasfilm po zhvillonte një seri mbi *Indiana Jones* për Disney+. Seria ishte planifikuar të ishte një pararendës i *Raiders of the Lost Ark* dhe do të kishte qenë seria e dytë pararendës pas *The Young Indiana Jones Chronicles*. Megjithatë, deri në mars 2023, u raportua se Lucasfilm e kishte anuluar serialin e planifikuar pararendës për t'u përqendruar në ekskluzivitetin *Star Wars*, duke u përmendur në mënyrë të ngjashme si arsyeja e anulimit të serisë tjetër jo-*Star Wars* të Lucasfilm, *Willow*. Më 11 maj, presidentja e Lucasfilm, Kathleen Kennedy, shprehu interes për të vazhduar ekskluzivitetin *Indiana Jones* përmes një serie televizive të përqendruar në personazhe përveç Jones, për shkak të tërheqjes së Harrison Ford nga roli pas *Dial of Destiny*.

## Shënime 
## Referime