Pavarësia e Finlandës

[parapamje|upright=1.5|[Senati i Finlandës i vitit 1917, Kryeministri P. E. Svinhufvud në krye të tavolinës]]
Finlanda shpalli pavarësinë e saj më 6 dhjetor 1917. Deklarata formale e Pavarësisë ishte vetëm një pjesë e procesit të gjatë që çoi në pavarësinë e Finlandës.

## Historia
### Shpallja e Perandoreshës Elizabeth (1742)
Tema e një Finlande të pavarur u përmend për herë të parë në shekullin e 18-të, kur Finlanda e sotme sundohej ende nga Suedia. Më 18 mars 1742, gjatë pushtimit rus në Luftën Ruso-Suedeze (1741–1743), Perandoresha Elizabeth e Rusisë lëshoi një deklaratë në gjuhën finlandeze drejtuar popullit finlandez duke u kërkuar atyre të krijonin një Finlandë e cila do të ishte e pavarur nga Suedia dhe Rusia. Kjo çoi në përgatitjet për të krijuar një Mbretëri të Finlandës më 1742. Nipi i Elizabeth, Duka Peter i Holstein-Gottorp (i cili më vonë u bë trashëgimtar i fronit të Rusisë dhe Car si Peter III) u shpall Mbret i Finlandës. Megjithatë, situata politike e tejkaloi idenë e një mbretërie finlandeze dhe koncepti u zhduk shpejt.

### Koncpiracioni Anjala (1788)
Koncpiracioni Anjala ishte një skemë në 1788-1790 si një përgjigje për t'i dhënë fund luftës ruse të Gustav III, dhe përfshinte në një farë mase pavarësinë e Finlandës. Disa njerëz të përfshirë ishin të lidhur me Valhallaorden. Pushtimet dhe plaçkitjet ruse të viteve 1713–21 ("Zemërimi i Madh") (finlandisht: Isoviha) dhe 1741-43 ("Zemërimi i Vogël") (finlandisht: *Pikkuviha*) ishin ende në kujtesën e gjallë kur finlandezët zhvilluan luftë partizane kundër rusëve.

Georg Magnus Sprengtporten, i cili nuk mori pjesë drejtpërdrejt në koncpiracion, kishte shkruar një propozim për një kushtetutë finlandeze më 1786. Sprengtporten më vonë pati një rol në formimin e Dukatit të Madh të Finlandës brenda Perandorisë Ruse, pasi ai u bë Guvernatori i parë i Përgjithshëm e Finlandës pasi Suedia ia dha Rusisë pjesën tjetër të Finlandës në 1809 në përfundim të Luftës Finlandeze.

### Ngritja e identitetit kombëtar
, 1905, ishte simbol i rusifikimit, me Vajzën e Finlandës] duke mbrojtur ligjin kundër shqiponjës ruse.]]
Sipas profesorit Martti Häikiö, përpara se një komb të shpallë pavarësinë, ai duhet të zhvillojë një identitet kombëtar dhe disa institucione. Organet drejtuese për Finlandën u zhvilluan pas vitit 1809, kur ajo u "lartësua si një komb midis kombeve" (siç deklaroi cari Aleksandri I) duke u bërë një Dukat i Madh i Finlandës nën carin rus. Dieta e Finlandës u takua rregullisht që nga viti 1863.

Identiteti kombëtar u rrit njëkohësisht me nacionalizmin pan-evropian. Johan Ludvig Runeberg and Elias Lönnrot krijuan një imazh të idealizuar të popullit finlandez dhe natyrës finlandeze në vitet 1830 dhe 1840. Gjithashtu J. V. Snellman ishte një person qendror në romantizmin kombëtar dhe debatin modern të kombësisë. Ai inkurajoi përdorimin e gjuhës finlandeze (në vend të suedishtes) midis klasave të arsimuara gjatë grindjeve gjuhësore të Finlandës. Marka finlandeze u prezantua si monedhë më 1860 nga Banka e Finlandës, të cilën Snellman e lidhi me argjend në vend të rublës. Si përgjigje, adresa kulturore *Pro Finlandia* u mblodh me 523,000 emra dhe një delegacion prej 500 personash u dërgua në Shën Petersburg për ta dorëzuar atë. Lëvizja e rezistencës Kagal u formua në këtë kohë. Në vitin 1901 Rusia u përpoq të ndryshonte natyrën e ushtrisë finlandeze me një ligj të ri rekrutimi, i cili kërkonte që finlandezët jo vetëm të mbronin Finlandën, por edhe të luftonin për Rusinë në çdo front. Rezistenca finlandeze u shndërrua në një lëvizje masive, dhe vetëm gjysma e burrave të kualifikuar u raportuan për detyrë. Bobrikov u qëllua në 1904 nga Eugen Schauman, i cili qëlloi veten më pas. Anija me avull SS John Grafton u përpoq pa sukses të kontrabandonte sasi të mëdha armësh për rezistencën finlandeze gjatë Luftës Ruso-Japoneze (1904-1905). Greva e përgjithshme finlandeze e vitit 1905 ndaloi përkohësisht rusifikimin.

[parapamje|majtas|Një vizatim i një artisti të panjohur për vrasjen e [Nikolay Bobrikov nga Eugen Schauman]]

Gjatë viteve 1905-1908 Leo Mechelin formoi një qeveri dhe krijoi një demokraci liberale me të drejtë universale për të votuar dhe për t'u zgjedhur. Në vitin 1906 u krijua Parlamenti i Finlandës njëdhomëshe, me votim universal dhe të barabartë. Megjithatë, pushteti i parlamentit u kufizua nga cari nga 1908-1916.

Periudha e dytë e rusifikimit të Finlandës (finlandisht: *Toinen sortokausi*) më 1908 dhe Lufta e Parë Botërore çuan grupet aktiviste në bashkim. Nën Franz Albert Seyn, pasardhësin e Bobrikovit si Guvernator i Përgjithshëm, i gjithë legjislacioni u zhvendos në Shtetin Duma ruse, e cila më pas nxiti ligje që kufizonin autonominë finlandeze. Rusia kërkoi pagesa më të larta dhe Senati i Finlandës u zëvendësua me *admiral-senat* ose *saber-senat*. Nikolla II shtyu për rusifikimin e plotë dhe fundin e autonomisë finlandeze në 1914, por kjo u ndal me fillimin e Luftës së Parë Botërore. Lëvizja Jäger u formua dhe dërgoi fillimisht 200, dhe më vonë 1900, vullnetarë finlandezë në Gjermani për t'u trajnuar si Jägers (këmbësori elitë e lehtë) për rezistencë të armatosur. Jägerët finlandezë formuan Batalionin e 27-të Jäger dhe përfundimisht u dërguan në Libau për të luftuar kundër Perandorisë Ruse. Sibelius kompozoi Marshimin e Jäger sipas teksteve të shkruara nga Heikki Nurmio, i cili shërbeu në batalionin e 27-të.

### Diskutimet më 1917
#### Revolucioni në Rusi
Revolucionet e shkurtit dhe tetorit më 1917 ndezën shpresën në Dukatin e Madh të Finlandës. Pas abdikimit të Car Nikollës II më 2 mars (15 mars S.R.) 1917, bashkimi personal midis Rusisë dhe Finlandës humbi bazën e tij ligjore - të paktën sipas pikëpamjes në Helsinki - pasi ai ishte Duka i Madh i Finlandës. Filluan negociatat midis Qeverisë së Përkohshme Ruse dhe autoriteteve finlandeze.

#### Akti i pushtetit
Propozimi që rezultoi, i miratuar nga Qeveria e Përkohshme Ruse, u rishkrua shumë në Parlamentin Finlandez dhe u shndërrua në të ashtuquajturin Akt të Pushtetit (finlandisht: *Valtalaki*, suedisht: *Maktlagen*), ku parlamenti deklaroi se tani mban të gjitha kompetencat e legjislacionit, përveç në lidhje me çështjet e politikës së jashtme dhe ushtarake, dhe gjithashtu deklaroi se ai mund të shpërndahej vetëm vetë. Në kohën e votimit besohej se qeveria e përkohshme do të mposhtej shpejt nga rebelimi në Shën Petersburg. Megjithatë, qeveria e përkohshme mbijetoi dhe nuk miratoi Aktin e Pushtetit dhe shpërndau Parlamentin Finlandez.

Pas zgjedhjeve të reja dhe humbjes përfundimtare të Qeverisë së Përkohshme në Revolucionin e Tetorit, Parlamenti Finlandez vendosi të krijojë një këshill regjence prej tre anëtarësh, bazuar në Kushtetutën e Finlandës, dhe më saktë në §38 të Instrumentit të vjetër të Qeverisë së vitit 1772, i cili ishte miratuar nga Estates pas grushtit të shtetit pa gjak të Gustav III. Ky paragraf parashikonte zgjedhjen e një monarku të ri në rast të zhdukjes së linjës mbretërore dhe u interpretua në Finlandë si dhënie e sovranitetit të pronave, më vonë Parlamentit, gjatë një interrenomie të tillë. Këshilli i regjencës nuk u zgjodh kurrë, megjithatë, për shkak të kundërshtimit të fortë të socialistëve finlandezë dhe grevës së tyre të përgjithshme të vitit 1917, e cila kërkonte veprime më radikale.

Më 2 nëntor (15 nëntor S.R.) 1917, bolshevikët shpallën një të drejtë të përgjithshme të vetëvendosjes, duke përfshirë të drejtën e shkëputjes së plotë, "për Popujt e Rusisë". Në të njëjtën ditë, parlamenti finlandez lëshoi një deklaratë me të cilën ai mori, *pro tempore*, të gjitha kompetencat e [[|Sovranit në Finlandë.

Megjithatë, Instrumenti i vjetër i Qeverisë nuk u konsiderua më i përshtatshëm. Qarqet drejtuese kishin mbajtur prej kohësh se monarkizmi dhe fisnikëria trashëgimore ishin të vjetruara dhe mbrojtën një kushtetutë republikane për Finlandën.

## Lista e njohjeve
[parapamje|upright=1.5|Vendimi i Sovjetit të Komisarëve Popullorë për të njohur pavarësinë e Finlandës, i nënshkruar nga [Vladimir Lenin, Leon Trotsky, Grigory Petrovsky, Joseph Stalin, Isaac Steinberg, Vladimir Karelin, dhe Alexander Schlichter]]

## Simbolet kombëtare
parapamje|Vajaza e Finlandës dhe flamuri bardheblu
Nga disa sugjerime, parlamenti zgjodhi një flamur bardh e kaltër, i cili u valëvit mbi shtëpinë e parlamentit më 28 maj 1918. Stema e Finlandës, me një luan të kurorëzuar në një fushë të kuqe kishte ekzistuar që nga sundimi suedez.

Përzgjedhja e himnit kombëtar ndau klasat shoqërore. Konservatorët preferuan "Maamme" nga Runeberg dhe Pacius, ndërsa klasa punëtore po këndonte "La Marseillaise" dhe "Internacionale". Pasi të bardhët fituan Luftën Civile Finlandeze, u zgjodh "Maamme".

Dita e Pavarësisë së Finlandës u shpall 6 dhjetori dhe një festë kombëtare. Projektligji për ta bërë Finlandën një republikë u miratua nga Dieta në 1919.

## Referime
## Lidhje të jashtme
* Finlanda si shtet më 1917 - *Itsenäisyys100*