Kodeksi i Theodosit

[parapamje|Botim i [shekulli XVIII|shek. XVIII i Kodeksit të Theodosit, me komente nga Jacques Godefroy]]
**Kodeksi i Theodosit** i njohur edhe si **Kodi Theodosian** (, ) ishte një përmbledhje e ligjeve të Perandorisë Romake nën perandorët e krishterë, që nga viti 312. Një komision i veçantë u krijua nga Perandori Theodosi II dhe bashkë-perandori i tij Valentiniani i III më 26 mars 429 . Përmbledhja do të botohej nga një  e 15 shkurtit 438. Ajo hyri në fuqi në pjesët lindore dhe perëndimore të perandorisë, më 1 janar 439. Teksti origjinal i kodikut gjendet gjithashtu në *Breviarin e Alarikut* (i quajtur edhe ), i shpallur më 2 shkurt 506 nga mbreti visigot Alariku II.  Në këtë kodeks gjejmë të dhëna edhe për Ilirinë dhe ilirët.

## Përmbledhje 
[parapamje|majtas|Një bust i Theodosit II në [Muzeu i Luvrit|Luvër .]]
Kodeksi ishte shkruar në latinisht u referohej në mënyrë eksplicite dy kryeqyteteve të Kostandinopojës (*Constantinopolitana*) dhe Romës (*Roma*). Ai gjithashtu kishte të bënte me imponimin e ortodoksisë - polemika ariane ishte në vazhdim - brenda fesë së krishterë dhe përmban 65 dekrete drejtuar heretikëve. 

Më 26 mars 429, perandori Teodosi II i shpalli senatit të Kostandinopojës synimin e tij për të formuar një komitet për kodifikimin e të gjitha ligjeve (, njëjës ) nga mbretërimi i Kostandinit të Madh, deri te Teodosi II dhe Valentiniani III, duke u shtrirë nga viti 312, deri në vitin 438. Fillimisht, Theodosi ishte përpjekur të porosiste *leges generales*, për t'u përdorur si një shtesë për  dhe . Ai synonte të plotësonte kodet ligjore me opinionet dhe shkrimet e juristëve të lashtë romakë, njësoj si përmbledhja e gjetur më vonë në *Kodin e Justinianit*.

Por detyra doli të ishte shumë e madhe dhe në vitin 437 u vendos që të përqendrohej vetëm në ligjet nga Kostandini deri në kohën e shkrimit. Ky vendim përcaktoi ndryshimin kryesor midis Kodit Theodosian dhe *Corpus Juris Civilis*, të mëvonshëm të Justinianit. Njëzet e dy studiues, duke punuar në skuadra, punuan për nëntë vjetë, duke nisur nga viti 429 për të grumbulluar çfarë do të bëhej përbledhja e Kodit Teodosian. Mbikëqyrësi kryesor i punimeve ishte Antiok Kuzoni, një jurist, prefekt dhe konsull nga Antiokia.

Produkti i tyre ishte një koleksion prej 16 librash, që përmbanin më shumë se 2,500  të nxjerra midis viteve 312 dhe 437, ndërsa në të njëjtën kohë, u hoqën parashikimet e vjetëruara dhe shprehjet e tepërta, si dhe u bën shtesa, amendamente dhe ndryshime. John F. Matthews e ilustron rëndësinë e Kodit të Teodosit duke thënë se "Kodi Teodosian ishte rasti i parë që nga Dymbëdhjetë Tabelat në të cilin një qeveri romake përpiqej nëpërmjet autoritetit publik, të mblidhte dhe të publikonte  të saj". Kodi mbulon temat politike, socio-ekonomike, kulturore dhe fetare të shekujve të IV dhe të V në Perandorinë Romake.

 mund të përfaqësoi gjithashtu një koleksion në shkallë të vogël të ligjevenies perandorake. Megjithatë, Teodosi dëshironte të krijonte një kod më përfshirës, që do të mundësonte kuptime më të mira të ligjeve, gjatë perandorisë së vonë (329–429). Peter Stein pohon se "Teodosi ishte i shqetësuar me nivelin e ulët të aftësive juridike në Perandorinë e tij të Lindjes". Ai krijoi gjithashtu një shkollë ligjore në Kostandinopojë.

Matthews vëren, "Kodi Teodosian, megjithatë, ndryshon nga vepra e Justinianit (përveç ), në atë që ai nuk bazohej kryesisht në shkrimet ekzistuese juridike dhe koleksionet e teksteve, por në burime parësore që nuk ishin mbledhur kurrë më parë."  Kodi i Justinianit, i botuar rreth 100 vjet më vonë, përbëhej edhe nga , "ligji si disiplinë interpretuese", edhe nga , "legjislacioni parësor mbi të cilin bazohej interpretimi".  Ndërsa pjesa e parë, ose , i  i Justinianit përmbante 12 libra të , ose ligjeve perandorake, pjesa e dytë dhe e tretë,  (*përmbledhje*) dhe , përmbanin -e të juristëve klasikë romakë dhe  të Gaius.

Ndërsa Kodit Theodosi mund të duket se i mungon një aspekt personal për shkak të mungesës së rishikimeve gjyqësore, pas shqyrtimit të mëtejshëm, kodi ligjor jep një pasqyrë të motiveve të Theodosit pas kodifikimit. Lenski citon Matthews të ketë vënë në dukje se "kushtetutat perandorake përfaqësonin jo vetëm formula ligjore urdhëruese, por edhe deklarime përshkruese të parimeve morale dhe ideologjike të një perandori".

## Shiko edhe 
* Teodosi II
* Valentiniani III
* Kodeksi i Justinianit
* Justiniani I
* Henotikoni
* Pronoia
* Dymbëdhjetë Tabelat
* E drejta romake
* Kushtetuta e Perandorisë së Vonë Romake
* Kushtetuta e Perandorisë Romake
* Historia e Kushtetutës romake
* Kushtetuta Romake
* Kushtetuta e Republikës Romake
* Kushtetuta e Mbretërisë Romake
* Hamurabi
* Kodiku
* Kodi i Napoleonit
* Iliria
* Iliriku
* Ilirët dhe Iliria te autorët antikë

## Shpjegimi
## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ''Codex Theodosianus. Liber V - Le Code Théodosien, Livre V. Texte latin d'après l'édition de Th. Mommsen. Traduction française, introduction et notes*. Éd. par Sylvie Crogiez, Pierre Jaillette, Jean-Michel Poinsotte. Turnout, Brepols, 2009 (Codex Theodosianus - Le Code Théodosien (CTH), vol. 5).

## Lidhje të jashtme 
### Burimet parësore 
* Codex Theodosianus (Latine), ancientrome.ru.
* Codex Theodosianus (latinisht) Ed. Mommsen, Meyer dhe Krueger (latinisht). Faqja e internetit upmf-grenoble.fr.
* (in English) Një listë e ligjeve perandorake të viteve 311 deri në 431 përmban përmbledhje të shumë ligjeve që përfshijnë fenë nga kodi Theodosian dhe burime të tjera, sipas rendit kronologjik.
* (in English) Codex Theodosianus XI-7-13; XV-5-1, -12-1; XVI-1-2, -5-1, -5-3, -7-1, -10-4 (on Religion), përkthim në anglisht Oliver J. Thatcher ea, 1907. Faqja e internetit fordham.edu.

### Burimet dytësore 
* Codex Theodosianus nga George Long në *A Dictionary of Greek and Roman Antiquities*, John Murray, Londër, 1875.
* Codex Theodosianus Informacion mbi kodin dhe traditën e tij të dorëshkrimeve në *'' faqe interneti. Një bazë të dhënash mbi tekstet e ligjit laik karolingian (Karl Ubl, Universiteti i Këlnit, Gjermani).