Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore

**Kontët dhe princët e Frizisë Lindore** nga familja fisnike friziano lindore Sirksena rridhnin nga një vijë prijësish friziano-lindorë nga Gretsieli. Kontea u krijua kur perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun e I, birin e prijësit vendor, në rangun e kontit perandorak në vitin 1464.

Sunduesi më i rëndësishëm nga Dera Sirksena qe Edzardi i Madh (1462–1528), në udhëheqjen e të cilit Kontea Perandorake e Frizisë Lindore arrit shtrirjen më të madhe. Gjatë sundimit të tij, përgjatë Frizisë Lindore do të përhapej Reformacioni.

parapamje|majtas|354px|Harta e Frizisë Lindore
Megjithëse sunduan në Kontenë e Frizisë Lindore, ata nuk qenë ndonjëherë të aftë të vendosnin një sundim të fortë në Frizinë Lindore. Shpesh herë shpërthenin përplasje për pushtet me zotërime të ndryshme me vetë-besim të lartë. Nga viti 1581, deri në vitin 1600, kontët e Frizisë Lindore qenë edhe sundues të Kontesë së Rietbergut, në bashkim personal, pasi Eno III u martua me trashëgimtaren e Rietbergut, Valburgën e Rietbergut. Megjithatë, në Marrëveshjen e Berumit (1600, ai ia dorëzoi Kontenë e Rietbergut vajzave të tij.

Në vitin 1654 Dera Sirksena u ngrit në rangun e princave nga perandori. Karl Edzardi, sunduesi i fundit i Derës Sirksena, vdiq pa fëmijë gjatë natës së 25/26 majit 1744 (i raportuar nga një gotë hirrë, të cilën thuhet se e piu pas një gjuetie). Menjëherë më pas, kontea i kaloi mbretit Frederiku II të Prusisë. Idealët bashkëpunuese të Lirisë Friziane nën këto rrethana nuk mund të mbaheshin. Familjet individuale, më para të privilegjuara si fisnike, filluan ta distancojnë veten e tyre gjithmonë e më shumë nga zotëruesit e fermave fshatare, duke formuar klasën sunduese. Nga mesi i shekullit të XIV, titulli "prijës" u bë i zakonshëm dhe bartësit e tij, tani e kuptonin atë si një përcaktim klasor.

Pushteti i prijësve bazohej mbi zotërimet e tyre dinastike. Shtëpitë prej guri të *redjeven* tani u zhvilluan në kulla dhe kështjella. Kishat e gurit gjithashtu u instrumentalizuan si qendra të pushtetit. Gjithashtu për sa i përket përdorimit të tyre ushtarak, ndërtimi (zgjerimi) i kështjellave dëshmonte gjithashtu për ndjesinë në rritje të rangut: prijësit u vendosën më afër fisnikërisë që ekzistonte në pjesën tjetër të Perandorisë Gjermaniko-Romake, duke e zgjeruar më shumë diferencimin me fshatarët, të cilët tani konsideroheshin si subjeke.

I parë nga jashtë Frizisë, një prijës ishte një fisnik gjithësesi; kjo është mënyra se si Sibo Herringa i Atamansburgut përmendet në një dokument të nxjerë në Bremen në vitin 1404. Prijësit mund të garonin lehtësisht me fisnikërinë e ulët jashtë Frizisë për sa i përket pasurisë, lirisë dhe pavarësisë. Gjithashtu, duhet marrë parasysh se në shtatëmbëdhjetë të zgjedhurit nga fundi i shekullit të XI, është pohuar shprehimisht në zgjedhjet e 7-ta, që mbreti Karl u dha të gjithë frizianëve , d.m.th. fisnikëri dhe liri. Kështu që çdo frizian i lindur i lirë ishte fisnik dhe i lirë.

Në dallim nga fisnikët e Frizisë, fisnikëria e ulët në pjesën tjetër të Perandorisë Gjermaniko-Romake ishte më së shumti me prejardhje jo të lirë (). Gjithësesi, taksat mbetën të panjohura nën sundimin e prijësve, të cilët fituan një pjesë të madhe të jetesës së tyre nëpërmjet piraterisë. Gjithashtu, shpejtë filluan të zhvilloheshin luftërat hakmarrëse midis familjeve drejtuese, të cilat do të rriteshin në konflikte të armatosura. Për të financuar këto konflike, shërbyen edhe plaçkitja e anijeve ashtu si dhe shënjestrimi i tregtarëve nëpërmjet sinjaleve të gënjeshtërta.  i garantonte prijësve lejen për të zotëruar mbetjet e bregut. Burime të tjera të të ardhurave për prijësit ishin fshatarët vetë-kultivues ashtu si dhe dhënia me qira e fermave dhe tokave, pjesëmarrja në tregtinë e largësive të mëdha dhe, gjithmonë e më shumë, shitja e fuqisë së tyre mbrojtëse te shtresat e ulta.

### Familjet prijëse
parapamje|291px|Stema e Familjes Sirksena me moton friziane
* **Familja Tom Brok:**
Një nga familjet më të mëdha feudale në gjysmën e parë të shekullit të XIV ishte Familja Tom Brok , e cila vinte nga Norderlandi dhe tashmë ishte një nga familjet kryesore në Frizinë Lindore, në kohën e Lirisë Friziane. Pushteti i tyre politik tejkalonte gjithëçka ishte njohur më parë në Frizinë Lindore: Nëpërmjet martesave, Familja Tom Brok fitoi mbizotërimin mbi Emsigerlandin dhe në fund mori prijësin e parë në Brokmerland, Keno I. Fuqia komanduese e Familjes Tom Brok në fund depërtoi edhe në pjesë të mëdha të Frieslandit Lindor.
* 1347–1376: Keno I Tom Brok
* 1376–1389: Oko I Tom Brok
* 1389–1399: Vidzeld Tom Brok
* 1399–1417: Keno II Tom Brok (nën regjencën e nënës së tij Foelke Kampana)
* 1417–1427: Oko II Tom Brok (nën regjencën e gjyshes së tij, Foelke); i rrëzuar, vdiq në vitin 1435

* **Familja Atena:**
* ?–1410: Hero Atena
* ?–1410: Lutet Atena (në Norderburg)

* **Familja Aildesna:**
Familja Aildesna

[parapamje|422px|Shtrirja e Frizisë Lindore nën Edzardin e I, [1508]]
* **Familja Sirksena:**
* 1409?–1430: Liudvardi
* 1430–1450: Eno Edzardisna, dhëndri i Liudvardit Përgjatë diskutimeve pas vdekjes së Dodos, Popko Ineni ndryshoi krahë dhe u lidh në aleancë me Oko të Vjetrin Tom Brok, i cili në atë kohë po përpiqet të bashkonte Frizinë Lindore nën sundimin e tij. Edo Viemkeni vrau Popko Inenin në një diskutim mbi të në vitin 1387 dhe zaptoi Kështjellën e Inhausenit. Në vitin 1387, Edo Viemkeni ia dha Kështjellën e Inhausenit Iko Onekenit të Vjetrit (†1454), prijësi i Sengvardenit fqinj, i cili gjithashtu u martua me Hilleda Tjarksenën, vajzën e pronarit të mëparshëm, Popko Inen Tjarksena. Në të njëjtën kohë, Iko Onekeni pasoi vjerrin e tij, Popko Inenin si prijës i Inhausenit. Iko Onekeni ishte nipi i Onekos (*Unico*, i dokumentuar rreth vitit 1350) në Kështjellën e Godensit, prijësi i Langvardenit, Godensit dhe Silhuesit, i cili ishte një i afërm i Edo Viemkenit.

Djali i Onekos ishte Oneko i Madh Onekeni († 1405), i cili etiketohej si  (i madhi) për shkak të shtatit të tij. Ai ishte prijësi i Sengvardenit, Langvardenit, Rodekerkenit, Godensit dhe Silhuesit. Djali i tij nga martesa me Tiaderën e Oldeborgut, vajza e Sibethit, ishte Iko Onekeni i Vjetri, babai i Alkosit të Evilit († 1474), prijësi i Inhausenit.

Djali i tij, Folef Alksen Onekeni († 1531), prijësi i Inhausenit, trashëgoi zotërimin fqinj të Kniphausenit nga kushëriri i tij, Iko Onekeni i Riu, prijësi i Kniphausenit, në vitin 1496 dhe kështu i bashkoi të dy zotërimet, pas të cilës Familja Oneken e quajti veten Familja e Inhausenit dhe Kniphausenit.

* **Familja Maninga**:
Familja Maninga 

* **Familja Ukena**:
* Beno
* Uko
* 1427–1436: Foko Ukena
* 1427–1432: Uko Fokena, i biri i Foko Ukenës

* **Familja Alena**: ?–1406:
Djali i Kenosit të I Tom Brok , Oko i Vjetri, bashkoi pothuajse të gjithë Frizinë Lindore nën pushtetin e tij. Në vitin 1381, ai u betua për besnikëri ndaj dukës Albrehti i Bavarisë, kont i Hollandës. Pas një negocimi jo konkluziv me prijësin Folkmar Alena, i cili e rrethoi atë në Kështjellën e Aurikut, ai do të vritej (1391). Në vitet në vazhdim, gruaja e tij, Foelke, e ashtuquajtur Kuade Foelke (= "Foelke e Ligë"), mori regjencën për dy bijtë e saj nën moshë, Vidzeltin dhe Kenon e II.

* **Familja Viemken, e quajtur edhe Papinga, Beninga**:
Rivali kryesor i Kenos ishte prijësi i frizianëve të Rystringerit ashtu dhe të Bantit dhe Vangerlandit, Edo Viemkeni i Vjetri. Në viitn 1383, ai ndërtoi Edenborkun në Bant, i cili më vonë do të bëhej Sibetsburgu. Ai ishte modeli për ndërtesat prej guri të Grimersumit të prijësve Beninga në Krumhorn dhe nga viti 1395 e në vijim fortifikimi shërbeu si një strehë dhe bazë operacionesh për lidhjen pirate të , për të cilën ekspedita e parë ndëshkimore e Lidhjes Hanseatike u drejtua veçanërisht kundër tyre: më 4 korrik 1398 ai u desh të siguronte Lybekun, Bremenin dhe Hamburgut që ata të tërhiqnin mbrojtjen e tyre ndaj  dhe ti dëbonin ata nga territori i tyre.

* **Familja Beninga** 

* **Familja Lyben**:
Emri i Familjes Lyben rrjedh nga Lube Onekeni, biri i "fisnikut Duden" dhe paraardhësi më i vjetër i njohur me këtë emër, sipas vullës së vitit 1384 me luanin heraldik të ngritur në të djathtë në shqytë dhe mbishkrimin: *+ LVBBE ... KEN IN ◌ RODENKERKEN +*. Luani i ngritur nënkupton një familje të vjetër friziane dhe është një shenjë e familjeve të tijera që rrjedhin nga Familja Oneken, duke përfshirë Lube Onekenin e Langvardenit (më vonë prijësi i Kniphausenit). Lube Onekeni dhe i biri, Dide Lubeni (gjithashtu Dide Lubensone) përmenden nga viti 1384 deri në vitin 1414. Djali dhe pasardhësi i Dide Lubenit qe Dude Didensone. Atij iu pre koka në vitin 1419 bashkë me vëllain e tij, Gerold në Bremen – me shpatë, pasi Edelingeni u titullua sipas zakonit të tyre. Sipas legjendës, Geroldi më i ri puthi kokën tashmë të prerë të vëllait të tij, Dudes. Ata u përpoqën më kot me frizianë dhe mercenarë të pushtonin Vredeborgun afër Atensit. Ata u kapën dhe u shpunë në Bremen.

Në hyrjen e Kronikës së tij të Lytetsburgut, Udo von Alvensleben përmend baronë, kontë dhe princa të Inhausenit dhe Kniphausenit si familjen feudale të vetme të mbijetuar. Megjithatë, ishin dy degë të mbijetuara. Luani i shoqëroi akoma familjet e afërta në lulëzim Lyben dhe Tantzen si stemë heraldike. Të dyja familjet mund ta gjurmojnë prejardhjen e tyre nga Lube Onekeni, i biri i "fisnikut Duden".

Përgjatë shekujve, kujtesa e ekzekutimit të Dudes dhe Geroldit do të zbehej. Në shekullin e XIX, historiani vendor Hermann Allmers do ta rizbulonte historinë e Geroldit dhe Dudes. Nga atëherë e në vijim, legjenda e fatit të vëllezërve frizianë i përket standardit të shkollave në Vesermarsh. Allmers gjithashtu rekomandoi të krijohej edhe një afresk që pikturonte "Puthjen e Vëllait" në fermën e Umo Lybenit, i cili vdiq në vitin 1890. Në periudhën në vijim, ferma u bë një lloj vendi pelegrinazhi. Sot, pipktura e Hugo Zieger-it i është dhënë Muzeut të Nordenhamit nga Familja Lyben.

### Bashkëpunimi me Viktualenbryderët
Viktualenbryderët, të cilët ishin dëbuar nga ishulli baltik i Gotlandit nga Urdhri Teutonik në vitin 1398, i nxitën konfliket e tyre: ata u përdorën nga të gjithë krahët si trupa në betejë.

Të gjitha krahët përfituan nga bashkëpunimi: Viktualenbryderët sollën përvojë lufte dhe fleksibilitet me vete, por mbi të gjitha, vendosja e tyre ishte me çmim më të lirë se mercenarët e zakonshëm, pasi ata bënin plaçkë për llogari të tyre dhe nuk kërkonin të paguheshin ose furnizoheshin. Prijësit, nga ana tjetër, u jepnin një strehim të sigurt nga përndjekja dhe një treg për sendet e plaçkitura—të dyja këto nevoja themelore për ndërtimin e një baze të re operacionesh.

Pirateria në rritje në pjesën jugore të Detin e Veriut dëmtoi gjithashtu edhe transportin detar të Lidhjes Hanseatike, veçanërisht qytetet e Hamburgut dhe Bremenit. Konfliktet u intesifikuan: pasi secila familje feudale huazonte *bukanirë* për të forcuar pozicionin e tyre, askush nuk mund të bënte pa punuar me ta.

### Ekspeditat e Lidhjes Hanseatike kundër prijësve friziano-lindorë
Edo Viemkeni, prijësi i frizianëve të Rystringut ashtu si dhe Bantit dhe Vangerlandit, e vuri në dukje veten veçanërisht si strehues i .

Më 2 shkurt 1400, në një mbledhje të vogël në Hanseatike në Lybek, u vendso të dërgoheshin njëmbëdhjetë koga të armatosura me 950 veta drejtë Detit të Veriut. Keno II Tom Broku reagoi menjëherë, duke kërkuar falje në një letër ndaj qyteteve Hanseatike të datuar më 25 shkurt për strehimin e Viktualenbryderëve dhe duke premtuar përzënien e tyre të menjëhershme.

Kundërshtarët e Kenos, Hisko i Emdenit dhe Edo Viemkeni, gjithashtu si kont i Oldenburgut, u dhanë mënjëherë detyra të reja Viktualenbryderve të papunë, pikërisht prijësit që, më pak se dy vjetë më parë, ishin betuar solemnisht të mos bashkoheshin kurrë me piratët.

Në vijim, Keno Tom Broku dhe aleatët e tij, veçanërisht Folkmar Alena, Eno Hajtatisna dhe Haro Aldesna, i morën prapë në shërbim piratët. Në këtë mënyrë u formua një *spirale armatimi*, pasi ishte e vështirë për prijësit individualë të bënin pa ndihmën e Viktualenbryderve, pasi nuk mund të përballonte potencialin ushtarak të piratëve në dispozicion të kundërshtarëve të tij me fuqinë e vetë.

Qyteti Hanseatik i Lybekut kërkoi veprim: Më 22 prill, flota e dakordësuar Hanseatike u nis nga Hamburgu drejtë Frizisë Lindore. Më 5 maj, ajo u përballë me Viktualenbryderët në Osterems duke i mundur ata. 80 piratë u vranë, 34 u zunë robër dhe më vonë u ekzekutuan.

Lidhja Hanseatike e theksoi kërkesën e saj duke e transferuar qytetin dhe kështjellën e Emdenit në të nëpërmjet provostit Hisko më 6 maj. Kjo vendosi themelet për operacionet e ardhshme, nga ku kështjellat dhe pallatet e tjera do të pushtoheshin. Kjo intransigjencë e bëri ndërmarrjen një sukses të plotë për Lidhjen Hanseatike dhe më 23 mëja të gjithë prijësit dhe bashkësitë e Frizisë Lindore konfirmuan se ata nuk do ti pranonin kurrë prapë Viktualenbryderët.

[parapamje|312px|Pas Betejës së Fushave të Egra, Oko Tom Brok i robëruar para Foko Ukenës. Pikturë romantizuese e historisë nga Tjarko Meyer Cramer, [1803.]]
### Rënia e prijësve
Prania e armatosur e Lidhjes Hanseatike nuk mund ti shuante konfliktet e prijësve feudalë të Frizisë Lindore, madje ajo i ndërlikoi ato. Në vitin 1408, Lidhja Hanseatike drejtoi një tjetër ekspeditë të armatosur kundër prijësve frizianë. Keno II Tom Broku kërkoi një aleancë me qytetet Hanseatike, gjithashtu në mënyrë që të forconte pozicionin e tij në luftërat e vazhdueshme me prijësit e tjerë. Megjithatë, feudalët nuk mund të zhdukeshin nëpërmjet mjeteve ushtarake: Keno II Tom Broku e dëboi Hisko Abdenën nga Emdeni, por do të vdiste në mënyrë të parakohshme. Nën sundimin e të birit, Okos së II, Familja do ta humbiste rëndësinë.

Në fillim të shekullit të XV, gjithësesi, feudet hasën në rezistencë në rritje nga klasa fshatare. Kriza ekonomike përfundoi dhe me ekonominë e ztabilizuar, vetë-besimi i fermerëve rifitoi forcë. Foko Ukena nga Leri kuptoi se si ta përdorte vetë-besimin në rritje të klasës fshatare, duke i nxitur ata kundër Familjes Tom Brok: ai e mundi Okon dhe aleatët e tij në Betejën e Deternit (1426) dhe në Betejën e Fushave të Egra (afër Oldeborgut në vitin 1427) dhe kështu i dha fund sundimit të Familjes Tom Brok.

Feudet u vunë gjithmonë e më shumë nën trysni: Hamburgu krijoi një ekspeditë të tretë të rëndësishme ndëshkimore kundër Sibet Lubensonit, nipit të Edo Viemkenit. Simoni i Utrehtit u nis për në Emden në vitin 1433 me 21 anije, duke e pushtuar qytetin. Sibetsburgu u rrënua në vitin 1435. Kundër Foko Ukenës, ndërkohë prijësi më i fuqishëm në Frizinë Lindore, u krijua një grup prijësisht dhe bashkësishë fshatare nën udhëheqjen e gretsielerit Edzard Sirksenës. Bashkësive fshatare në dukje u mungonte forca e brendshme për të luftuar feudalin tashmë të urryer. Gjithësesi, prirja drejtë lirisë e nxitur në bashkësi, Foko kishte ditur se si ta përdorte atë në luftën kundër Oko Tom Brokut, tani ishte kthyer kundër tij.  Foko u mund dhe u dëbua. Ai do të vdiste në vitin 1436 në Groningen.

Me ngjitjen e Familjes Sirksena, prijësit feudalë në Frizinë Lindore morën fund, pasi perandori Frederiku III e ngriti Ulrik Sirksenën në rangun e kontit perandorak duke i dhënë atij Frizinë Lindore si feud konte perandorake. Nën sundimin e tij, fshatarët dhe feudalët mund të konsideroheshin të paqësuar: koha e luftërave të brendshme feudale nën ndikimin e tij morën fund. Disa familje feudale arritën të pranoheshin në shërbimin e fisnikërisë. Për shembull, Albert von Rhaude ose von Jemgum (1500–1545), një pasardhës i Evo Tamenës nga Jemgumi, u bë drost i kontit të Frizisë Lindore në Fridburg, në Aurik dhe në Berum. Një nga pasardhësit e tij u martua në fisnikërinë vestfaliane.

## Kontët e Frizisë Lindore
### Dera Sirksena
#### Tabela e sunduesve
## Zotërimet vasale
Para themelimit të kontesë perandorake në vitin 1464, Frizia Lindore përbëhej nga një grupim zonash nën pushtetin e familjeve të fuqishme dhe të dobëta. Këto familje e kishin fuqinë e tyre nga pronësia e tokave, ushtrimi i posteve publike dhe ndërtimi i kështjellave, fortesave dhe pallateve të shumta. Disa prijës fituan pushtet vetëm brenda fshatrave të tyre, ndërsa disa prijës të tjerë morën kontrollin e mjaft fshatrave ose madje edhe distrikteve të tëra.

Kur Ulriku I u përurua si kont perandorak në vitin 1464, mjaft prijës u bënë vasalë të tij. Statusi i këtyre prijësve ishte shumë i paqartë për një kohë të gjatë. Disa prijës zotëronin vetëm një fortesë me tokat përreth. Prijës të tjerë, megjithatë, arritën të fitonin të drejta sovrane dhe autoritet mbi drejtësinë në zonën e tyre. Kjo i dha udhë dukurisë së ashtuquajtur të zotërimeve. 

Në vitin 1728, kishte dhjetë nga këto zotërime. Ato ishin nën kontrollin e një zoti, që nga ana e tij kishte një marrëdhënie varësie me sovranin e Frizisë Lindore. Numri i zotërimeve ndryshoi përgjatë kohës. Për shembull, zoti i fundit i Pevsumit dhe Vokuardit, Hojko Maninga, ra në vështirësi financiare dhe i shiti zotërimet e tij te konti Edzardi II, në vitin 1565. Gjithashtu, zotërimet e Lokuardit dhe Kampenit u shitën te Edzardi II, në vitin 1568. Ndonjëherë krijoheshin edhe zotërime të reja. Në vitin 1642, Ulriku II i dha zotërimin e Logës, gjithashtu të quajtur Evenburg, si feud Erhardit të Ehrentroterit. Konti kishte borxhe ndaj kolonelit që ai nuk mund ta paguante. Erhardi i Ehrentroterit ndërtoi një kështjellë, Evenburgun, të emërtuar sipas gruas së tij, Evës së Ungnadit. Zotërimi përfshinte gjithashtu fshatin e Logabirumit.

Në vitin 1728 Kontea e Frizisë Lindore përfshinte këto zotërime vasale:

## Shiko edhe
* Lista e udhëheqësve të Frizisë
* Prijësit mesjetarë në Frizinë Lindore
* Kompania e Emdenit
* Saksonia e Ulët
* Prusia
* Frederiku i Madh
* Lista e sunduesve të Saksonisë
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Lista e mbretërve frankë
* Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit
* Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit
* Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait
* Duka i Parmës
* Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës
* Lista e kontëve të Burgundisë
* Landgraviati i Brabantit
* Kontët e Lovenit
* Dukati i Jyliçit
* Kontea e Loonit
* Kontët dhe dukët e Gueldersit
* Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
* Luftërat e Grepit dhe Merlucit
* Duka i Burgundisë
* Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit
* Lista e monarkëve të Luksemburgut
* Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut
* Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës
* Lista e monarkëve të Holandës
* Lista e piktorëve të hershëm holandikë
* Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
* Lista e pensionarëve të mëdhenj
* Lista e monarkëve në Vendet e Ulta
* Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit
* Konti i Artois
* Konti i Flandrës
* Lista e monarkëve të Belgjikës
* Monarkia e Belgjikës
* Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
* Lista e kontëve të Berghut
* Dukati i Klevesit
* Dukati i Builjonit
* Lista e zotërve të Builjonit
* Duka i Brabantit
* Konti i Hollandës
* Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut
* Konti i Hainautit
* Lista e kryeministrave të Holandës
* Konti i Zutfenit
* Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë
* Perandoria Gjermaniko-Romake

## Shpjegimet
## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ernst Esselborn: *Das Geschlecht Cirksena*, Berlin 1945
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Martin Jhering: *Hofleben in East Frisia. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728*, Hannover 2005
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Heinrich Reimers: *East Frisia bis zum Aussterben seines Fürstenhauses*, Bremen 1925 
*  
* 
* 
* 
* 
* F. Wachter: *Das Erbe der Cirksena. Ein Stück ostfriesischer Geschichte und des Kampfes um die Vorherrschaft in Norddeutschland.*, Aurich 1921