Sulë Hotla

**Sulë Hotla** (1875-1947) emri i plotë i të cilit ishte Sulejman Asip Sulejmani ishte një patriot dhe luftëtar shqiptar i lindur në vitin 1875 në fshatin Hotël të Likovës, Kumanovë. Ai rrjedh nga një familje me tradita të spikatura kombëtare dhe fetare. Jeta dhe veprimtaria e tij zhvilluan në një periudhë të trazuar, kur trojet shqiptare ishin nën ndikimin e interesave të huaja.

;Biografia

Që në moshë të re, Sulë Hotla humbi babanë e tij, Asipin, i cili vdiq në moshën 45-vjeçare. Si djali më i madh, ai mori përgjegjësinë për familjen, duke mbështetur dy vëllezërit e tij më të vegjël, Shefikun dhe Arifin, të cilët më vonë do t'i bashkoheshin në luftën e tij. Sulë Hotla u martua me Zylbeharen nga fshati Gllazhnjë dhe bashkë patën pesë fëmijë: Tahirin, Azeminen, Mexhidin, Abedinin dhe Shasinen. Tre anëtarë të kësaj familjeje, Sula, Shefiku dhe djali i tij Mexhidi, ranë dëshmorë, duke u vrarë tradhtisht nga forcat komuniste.

Nga djalë i ri, Sula dallohej për aftësitë e tij fizike, trimërinë dhe mjeshtërinë me armë. Ai njihej si shënjëtari më i mirë në rajon, duke u ftuar shpesh në dasma për të qëlluar në shenjë. Përveç aftësive luftarake, ai kishte edhe talent artistik, duke luajtur në instrumente popullore dhe duke kënduar.

Familja e Sulë Hotlës zotëronte pasuri të konsiderueshme, të cilën Sula e shpenzoi gjerësisht për financimin e luftërave mbrojtëse në rajonin e Karadakut. Me ardhjen e sistemit komunist, kjo pasuri u konfiskua dhe u nacionalizua.

;Periudha e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene (SKS)

Gjatë Mbretërisë SKS (1918-1941), Sulë Hotla u bë një figurë qendrore në rajon, duke u cilësuar si “mbret i Karadakut”. Ai mbrojti popullatën shqiptare nga sulmet.
Nga viti 1927 deri në vitin 1941, ai shërbeu si udhëheqës i Komunës së Mateçit, ku përfshiheshin fshatrat malore të Karadakut. Për shkak të mbështetjes së gjerë, ai fitoi çdo zgjedhje, madje duke provokuar edhe vdekjen e kundërshtarit të tij serb, Jovica, nga zemërimi i humbjes. Sulë Hotla përdori autoritetin e tij për të ndihmuar popullatën, siç dëshmohet nga ndërhyrja e tij te Mbreti Aleksandër në Beograd, pas së cilës çmimi i duhanit u dyfishua, duke lehtësuar krizën ekonomike të vitit 1930-33.

Në vitin 1922, pas një përleshjeje me regjimin serb, u arratis në malet e Karadakut. Ai u burgos për "revolucion kundër pushtetit", por u lirua pas ndihmës së familjes, e cila shiti dy hektarë tokë për t'i paguar lirimin.

;Lufta e Dytë Botërore (1941-1945)

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, pas pushtimit gjerman të Jugosllavisë, Sula u emërua Komandant i stacionit policor në Mateç nën pushtetin bullgar. Ai shfrytëzoi këtë pozicion për të krijuar një njësi të quajtur **Kontraçeta**, të përbërë vetëm nga shqiptarë, duke synuar krijimin e një territori autonom shqiptar. Ky ishte një akt strategjik për të krijuar hapësirë veprimi për kauzën kombëtare.

Pas tërheqjes së bullgarëve në shtator 1944, Sulë Hotla organizoi një tubim të madh në Mateç, ku morën pjesë mbi 2000 burra. Në këtë takim, ai u zgjodh komandant i forcave të Ballit Kombëtar për rajonin e Kumanovës. Ai koordinoi forcat e tij me ato të Lidhjes së Dytë të Prizrenit, nën udhëheqjen e Xhafer Devës. Së bashku me figura të tjera si Mulla Idriz Gjilani, ai drejtoi luftën kundër forcave partizano-çetnike. Forcat shqiptare të tij numëronin rreth 3,600 ushtarë, duke arritur të mbrojnë popullatën nga masakrat dhe shkatërrimet.

Sulë Hotla bashkëpunoi ngushtë me krerë të tjerë të nacionalizmit shqiptar, si Xhemë Gostivari, Mefailat e Kërçovës dhe Hysen Tërpeza. Veprimtaria e tij ishte pjesë e strategjisë së përgjithshme luftarake të Lidhjes së Dytë të Prizrenit.

;Organizata Nacional-Demokratike Shqiptare (NDSH)

Në vitin 1945, Sulë Hotla mbështeti pa hezitim krijimin e NDSH-së, një organizatë patriotike antikomuniste e udhëhequr nga Gjon Sereçi. Në një takim në fshatin Orizare, ai shprehu besimin se çështja shqiptare do të mbështetej nga perëndimi dhe theksoi nevojën për një organizim politik dhe ushtarak. Me propozimin e tij, u formua komiteti i NDSH-së për Kumanovën.

Megjithatë, aktiviteti i tij u bë gjithnjë e më i vështirë për shkak të presioneve të shërbimeve sekrete jugosllave (OZNA). Ai u detyrua të kalonte në ilegalitet, duke u strehuar në familje besnike. Dokumentet e kohës dëshmojnë se popullata shqiptare kishte besim të plotë te Sula dhe refuzonte t'u jepte informacione autoriteteve komuniste.

;Fundi tragjik dhe trashëgimia**

Sulë Hotla refuzoi të largohej në Greqi, pavarësisht ftesës së mikut të tij Hysen Tërpeza. Ai vendosi të qëndrojë në vendin e tij për të mbrojtur popullin, duke theksuar se "kurrnjëherë nuk asht burrni për mua me i lanë ato nëna e ato familje të vetmuara, e unë me shpëtu".

Rezistenca e armatosur shqiptare në Karadak, e lidhur ngushtë me emrin e Sulë Hotlës, u shua e fundit në Maqedoni. Në fund të vitit 1947, Sula dhe tetë shokët e tij besnikë ranë në një kurth të përgatitur nga OZNA. Ata u tradhtuan dhe u ekzekutuan më 11 tetor 1947.

Megjithë vdekjen e tij tragjike, populli shqiptar i Karadakut nuk pranoi lehtësisht lajmin për vrasjen e tij. Për vite me radhë, ata besuan se Sula ishte gjallë, duke ruajtur kështu shpirtin e tij dhe idealet kombëtare. Dokumentet e Partisë Komuniste të Maqedonisë tregojnë shqetësimin e tyre se "ende për Sulë Hotlën mbretërojnë legjendat dhe nuk besohet se ai është likuiduar".

Trashëgimia e Sulë Hotlës mbeti një frymëzim për brezat e ardhshëm, duke ndikuar në rezistencat e mëvonshme shqiptare në rajon.