Ndajfolja

Ndajfolje quhen fjalët e pandryshueshme që plotësojnë para së gjithash foljen, duke treguar mënyrë, vend, kohë, shkak, qëllim, sasi: Shembull: *Bora shkruan bukur, qartë dhe saktë.* Ndajfoljet mund të plotësojnë edhe një mbiemër ose ndajfolje tjetër: *Ata u ngritën shumë herët atë ditë.* Për nga kuptimi ndajfoljet janë gjashtë llojesh: mënyre, vendi, kohe, shkaku dhe sasie. Disa ndajfolje ashtu si dhe disa mbiemra marrdhëniore nuk kanë shkallë.

## Ndajfoljet e mënyrës 
Ndajfoljet e mënyrës luajnë rolin e grupeve parafjalore rrethanore mënyre: *Vjollca e Dritani silleshin natyrshëm (në mënyrë të natyrshme) me të gjithë.*
Ndajfoljet kryesore të mënyrës janë:
* mirë, keq, bukur, pastër, qartë, shkurt, thjesht, që tregojnë cilësinë e veprimit. Të tilla janë edhe ndajfoljet gëzueshëm, natyrshëm, furishëm
* menjëherë, pak nga pak, vazhdimisht, shpesh, papritur etj., që tregojnë ecurinë e veprimit: *Dritani u ngrit papritur.*
* cekët, gjerë, gjatë, thellë, ulët që tregojnë përmasa: *Toka duhet punuar thellë.*
* bujarisht, trimërisht, artistikisht, besnikërisht, teorikisht, që kanë kuptimin e togut në mënyrë + mbiemër: bujarisht (në mënyrë bujare), po edhe shqip, frëngjisht, anglisht: *Në Shqipëri më pritën dhe më përcollën bujarisht.*

## Ndajfoljet e vendit 
Ndajfoljet e vendit luajnë rolin e grupeve parafjalore plotës vendi. Tregojnë vendin ku kryhet një veprim a ku ndodh një ngjarje, vendin për ku drejtohet një lëvizje, vendin nga i cili largohet dikush a diçka, vendin nëpër të cilin kalohet.
Ndajfoljet kryesore të vendit janë:
* afër, larg, lart, pranë, rreth, djathtas, prapa.
* majtas, aty, atje, diku, gjëkund, gjithkund, anembanë, gjithandej, kudo, ngado, asgjëkund, kurrkund, etj., që tregojnë vendin ku kryhet veprimi: *Makina u kthye djathtas (në anën e djathtë).*
* ku, nga: *Ku po shkon? Nga je edhe pse ke ardhur?* Në të vërtetë "ku" dhe "nga" janë ndajfolje pyetëse, po merren edhe si ndajfolje vendi.

## Ndajfoljet e kohës 
Ndajfoljet e kohës luajnë rolin e grupeve parafjalore rrethanore kohe.
Ndajfoljet kryesore të kohës janë:
* dikur, dje, pardje, nesër, pasnesër, paradite, pasdite, sot, sonte, tani, vjet, që tregojnë kohën e saktë të kryerjes së veprimit: *Erdha sot (ditën e sotme) nga Tirana dhe do të nisem nesër (ditën e nesërme).*
* njëherë, një herë e një kohë, gjithmonë, kurdo, së shpejti, së lashti, që tregojnë një kohë të papërcaktuar: *Së shpejti do të organizohet në Tiranë një konferencë për gjuhën shqipe.*

## Ndajfoljet e shkakut 
Ndajfoljet e shkakut luajnë rolin e një grupi parafjalor rrethanor shkaku. Ndajfoljet e shkakut janë: përse, pse të cilat përdoren për të pyetur për shkakun e kryerjes së një veprimi: *Pse (për çfarë arsyeje) nuk punon edhe ti si të tjerët? Përse (për çfarë qëllimi) më kërkon?*
Këtu mund të fshihen edhe fjalëtprandaj, andaj, (për këtë shkak, për këtë arsye, për këtë qëllim) të cilat funksionojnë edhe si lidhëza.

## Ndajfoljet e sasisë 
Ndajfoljet e sasisë luajnë rolin e grupeve emërore rrethanor sasie. Ndajfoljet kryesore të sasisë janë:
* shumë, pak, tepër, fort, së tepërmi, për së tepërmi, njëherë, dyherë, etj, që tregojnë në ç`masë realizohet veprimi: *E njoh mirë Butrintin, se e kam vizituar tri herë. Gjeta një libër shumë të vjetër, të ruajtur shumë mirë.*
* fort, tepër, së tepërmi, njëfish, dyfish, trefish, aq, kaq, mjaft, pak, etj. që shprehin intensitetin ose shkallën e një veprimi a të një cilësie. 
*Dëgjomë, mua plakun, se di më tepër se ti.*

## Shkallët e ndajfoljeve 
Ndajfoljet përdoren në shkallën pohore, krahasore dhe sipërore, kryesisht ndajfoljet e mënyrës: mirë, bukur, qartë, si edhe disa ndajfolje vendi e kohe:  afër, larg, vonë, herët, etj. Shkalla krahasore dhe shkalla sipërore e ndajfoljeve formohen me po ato fjalë me të cilat formohen shkalla krahasore e shkalla sipërore e mbiemrave.
* Shkalla pohore: *Miri ecën shpejt.*
* Shkalla sipërore: *Miri ecën shumë shpejt.*
* Shkalla krahasore e barazisë: *Miri ecën aq shpejt sa Genti*.
* Shkalla krahasore e sipërisë: *Miri ecën më shpejt se Genti*.
* Shkalla krahasore e ultësisë: *Miri ecën jo aq shpejt sa Genti*.