Azoti

parapamje|Azoti i lëngshëm (nën 196 gradë Celcius)
**Azoti** u zbulua në vitin 1772 nga kimisti dhe fizikanti Danjell Rateford . Emri azot rrjedh nga Lavoiser,  që do të thotë "pa jetë".  Azoti eshtë element kimik i grupit të 15-të sistemit periodik,  me simbol **N** dhe numër atomik 7.  Azoti gjendet i lirë në natyrë si pjesë përbërëse e ajrit me pjesëmarrje vëllimore 78%.Ai eshte gaz pa ngjyre, pa shije dhe pa ere.
Ai perdoret edhe per zhvillimin e bimeve . Jane dy llojeve te bimeve qe e marrin azotin : 
Bimet qe e marrin azotin direkt nga ajri qe quhen bimet leguminoze sic jane :  jonxha , fasulja , bizelja 
Bimet e marrin azotin direkt nga toka.

## Zbulimi 
Lidhjet e Azotit si salpeteri ishin të njohura edhe ne kohen e lashtë.  Kimistët e njihnin acidin e salpetërit si "aqua fortis".  Perbërja e acidit të salpetërit dhe acidit të kripës ishte e njohur nën emrin "aqua regia",  uji i mbretit,  sepse ishte ne gjendje për ta shkrirë edhe arin.  Zbulimi i vetë elementit kthehet në kohën e Daniel Rutherfordit në 1772.  Ai e quante "noxious air",  ajër dëmtues,  sepse zjarri ndalej në të.  Rreth kësaj kohe edhe Carl Wilhelm Scheele,  Henry Cavendish en Joseph Priestley studionin azotin nën emrin "ajër i djegur" dhe "ajër i *deflogistizuar"*. 

Përfitimi i Azotit ne industri behët ne dy menyra.  Sipas menyres se parë Azoti perfitohet nese bejmë nxemjen e nitritit te amonit NH4NO2 .  Sipas menyres se dytë Azoti perfitohet nese bejmë sintezen e komponimeve qe kanë azot me hidrogjen. Ate e gjejme poashtu tek komponimet qe permbajne, azot siç jane:nitrati i natriumit ose shalitra e kilit(NaNO3) dhe ne kripra amoniakore. 

Emri Latin i Azotit është Nitrogenium 
* Në mungesë të ndonjërit prej tyre bimët nuk mund të zhvillohen normalisht. 
* Azoti,  në temperaturë dhome është gaz pa ngjyrë,  pa erë dhe pa shije. 
* Azoti nuk është helmues,  ai nuk digjet as nuk e ndihmon djegjen. 
* Pak me i lehte se ajri,  tretet pak në ujë,  ne temperaturen 195, 8 gradë celsius kalon ne lëng,  kurse ne 209, 8 g. c.  kalon ne gjendje kristalore. 

* Azoti është perbërës i shumë komponimeve të cilat luajnë rol të rëndësishëm në zhvillimin e jetes,  ai është perbërës edhe i shumë konponimeve të tjera,  siç janë: oksidet e azotit,  amoniaku,  acidi nitrik,  plehërat azotike dhe i shumë konponimeve organike.  Keto i formon në gjendje atomike kurse kur është në gjendje molekulare është si gaz inert sepse lidhjës trefishe per me u shkeputë i nevojitet kohë e gjatë dhe energji e madhe. 
Nese azoti eshte ne forme atomike, ai bashkevepron me shume elemente te tjera duke i formuar komponimet perkatese:

*me hidrogjenin formon hidrure (NH3,  N2H4)
*me oksigjenin formon okside (N2O,  NO,  NO2,  N2O3,  N2O5)
*me elemente halogjene formon halogjenure (NH4Cl)
*me metale formon nitrure (Mg3N2)
* **PERDORIMI-Azoti** perdoret per te krijuar mjedis inert gjate transportimit te lendeve pelcitese, per prodhimin e qelikut te pa oksidueshem, per majtjen e ushqimit te fresket gjate transportimit,  per perfitimin e amoniakut, acidit nitrik, pleherave azotike, eksploziveve, gjate prodhimit te pjeseve elektronike, transistoreve, diodave etj. 
Fjala azot rrjedh nga fjala greke qe thotë pa jete.  Këtë emër e ka marrë per shkak qe në atmosferën me azot nuk mund të jetohet.  Emri tjeter "nitrogjen" rrjedh gjithashtu nga greqishtja nitro-gene qe do te thotë formues i shalites.  Pra është perberes i komponimit Nitrati i natriumit ( shalitra e Kilit-NaNO3).: KOMPONIMET: Amoniaku(NH3) është komponim i azotit i cili në natyrë gjindet ne gazrat e vullkanëve dhe ne ato vendet ku bëhët shpartallimi i substancave organike.   

Perfitohet: 

1. Nëse ne klorurin e amonit veprojmë me baza te forta siç jane : NaOH, Ca(OH)2 etj.   

2. Sipas menyres se dytë perfitohet nëse bëjmë sintezen e azotit me hidrogjen sipas reaksionit: N2 + 3H2  2 NH3 , procesi zhvillohet ne temperature 400-500 gradë Celcius dhe shtypje 20M Pa, ne prani te katalizatorëve.  

Lende te para kryesore per perfitimin e amoniakut jane gazi natyror, avulli i ujit dhe ajri. Amoniaku është gaz pa ngjyrë me erë karakteristike therese, ne atmosfere me amoniak na lotojnë sytë, me i lehte se ajri.  Tretet shume në ujë dhe formon acidin nitrik, nje vellim uje tret 700 vellime amoniak.  Perdoret në industri per mbushjen e