Reis Efendiu

parapamje|djathtas|upright|Reis Efendi
**Reis ül-Küttab** (turqishtja osmane: رئيس الكتاب), ose **Reis Efendi** (رئیس آفندی), ishte një post i lartë në administratën e Perandorisë Osmane. I përkthyer si "shefi i skribëve" ose "kryenëpunësi", mbajtësi i postit ishte fillimisht kreu i kancelarisë së Këshillit Perandorak, duke u shndërruar në një analog të një ministri të jashtëm. Në vitin 1836, titulli i *reis ül-küttab* u ndryshua zyrtarisht në Ministër i Jashtëm (*Hariciye Nazırı*) me krijimin e Ministrisë së Punëve të Jashtme Osmane gjatë reformave të Tanzimatit.

## Themelimi dhe evolucioni 
Zyra është vërtetuar për herë të parë në fillim të viteve 1520 dhe sipas të gjitha gjasave ishte një krijim i Sulltan Sulejmanit të Madhërishëm (r. 1520–66), edhe pse mund të ketë ekzistuar për shumë më gjatë se ai si një post i vogël i bashkangjitur qeveria. Siç dëshmon edhe emri i tij - *reis ül-küttab* do të thotë po aq sa "kryeshkrues" ose "kryenëpunës" - posti ishte në krye të nëpunësve të Këshillit Perandorak (*divan-ı hümayun*), i cili formoi qeverinë e Perandorisë Osmane. 

Para mbretërimit të Sulejmanit, funksionet e zyrës ndaheshin nga *emin-i akham* ("depozituesi i vendimeve") dhe *nişancı* ("kancelari"). Megjithatë, analogët ekzistonin në shtetet e tjera islamike lindore, si dhe në provincat osmane, ku një divan efendi kryesonte këshillin e guvernatorëve lokalë (valitë). Sipas J. Deny, krijimi i *reis ül-küttab* ishte transferimi i kësaj praktike në kryeqytet. Themelimi i saj përkoi me rritjen graduale të numrit të nëpunësve të bashkangjitur në zyrat dhe departamentet e ndryshme të larta shtetërore, që filloi nën sundimin e Sulejmanit dhe vazhdoi deri në shekullin e 17-të; kështu, për shembull, shtatë dhe njëmbëdhjetë nëpunësit e lidhur përkatësisht me defterdarin ("thesarin") dhe *nişancı*, ca. 1530, ishte rritur në nëntë dhe 25 përkatësisht deri në vitin 1561. Banori i parë i zyrës ishte ndoshta njëfarë Hajdar Efendi, i cili vdiq në 1523/4, por i pari i njohur në detyrë ishte historiani Xhelalzade Mustafa Çelebi, i cili e mbajti këtë post nga viti 1524/5 deri në gradimin e tij në *nişancı* në 1534.

Në shekujt e 16-të dhe të 17-të, *reis ül-küttab* u mor nga stafi i lartë i sekretarisë së vezirëve ose, më shpesh, dhe nga fillimi i shekullit të 17-të pothuajse ekskluzivisht nga Veziri i Madh. U krijua një linjë e rregullt promovimi (*tarik*), ku njëri përparonte nga sekretari i zakonshëm (persisht: *khalife*, turqisht: *kalfa*) në një nga byrotë e sekretariatit të Vezirit të Madh te nëpunësi i lartë (*ser-khalife* ose *baş-kalfa*) dhe përfundimisht te shefi i byrosë (*mektubcı*). Posti i fundit përfshinte afërsinë e Vezirit të Madh dhe ishte një trampolinë për zyrat më të larta. Në raste të rralla, personi i zgjedhur si *reis ül-küttab* nuk ishte një nga mektubxhët e Vezirit të Madh, por sekretari i Kahya Beut, toger i Vezirit të Madh.

## Funksione 
parapamje|djathtas|250px|Pritja e ambasadorit francez nga Veziri i Madh dhe Këshilli Perandorak në vitin 1724
*Reis ül-küttab* shërbeu në kontakt të ngushtë me Vezirin e Madh, duke e shoqëruar këtë të fundit në audiencën e tij me Sulltanin, si dhe në audiencën e Vezirit të Madh me ambasadorët e huaj. Megjithatë, megjithëse *reis ül-küttab* merrte pjesë në mbledhjet e Këshillit, duke ardhur para dhe duke u larguar pas vezirëve, ai nuk kishte të drejtë të fliste vetë në të ose drejtpërdrejt me Sulltanin dhe ishte i detyruar ta bënte këtë nëpërmjet Vezirit të Madh.

Roli i tij kryesor ishte si kreu i Departamentit të Këshillit Perandorak (*divan-i hümayun kalemi*), i cili nga ana e tij u nda në tre zyra: *bejlik*, nën *beylikçı* nga mesi i shekullit të 17-të, i cili ishte përgjegjës për hartimin. dhe botimin e të gjitha dekreteve (*fermani*) ose urdhëresave perandorake (*evamir*), dhe për mbajtjen e një arkivi të origjinaleve të të gjitha ligjeve dhe rregulloreve (*kanun*) dhe traktateve me shtetet e tjera; *tahvil*, i cili ishte përgjegjës për nxjerrjen çdo vit të diplomave (*berat*) të qeveritarëve të krahinave, gjyqtarëve dhe timariotëve; zyra ''ru'us* ("depozitat"), e ngarkuar me sigurimin e zyrtarëve të ndryshëm, si dhe me pagesën e pensioneve nga thesari ose nga institucionet bamirëse (*vakf*). E gjithë korrespondenca shtetërore, përveç çështjeve ushtarake apo financiare, ishte në duart e tij.

Një zyrtar tjetër vartës, *amedcı divan-i hümayun* ("miratues i Këshillit Perandorak"), ishte përgjegjës për korrespondencën diplomatike dhe për mbajtjen e shënimeve të memorandumeve (*telhis*) dhe raporteve (*takrir*) të paraqitura Sulltanit nga Veziri i Madh, duke vepruar në emër të Këshillit Perandorak. *Reis ül-küttab* i solli këto në një çantë (*kise*) të veçantë në mbledhjet e Këshillit Perandorak. Atje ato u lexuan nga Veziri i Madh para ministrave të mbledhur dhe më pas u morën nga një zyrtar tjetër i posaçëm, *telhiscı* ("shkruesi i memorandumeve"), i cili ia paraqiti Sulltanit.

## Ngritja e rëndësisë 
Deri në fillim të shekullit të 17-të, *reis ül-küttab* ishte më i vogël në gradë dhe në vartësi të *nişancı*, por një varg *reis* të aftë, shoqëruar me paaftësinë e disa prej të emëruarve *nişancı* rezultoi në rënien e këtij të fundit dhe ngritjen e *reis* të shquar. Lidhja si nëpunës me Vezirin e Madh i lejoi *reis*it të shkëputej nga kontrolli i *nişancı* dhe përkoi me transferimin në rritje të çështjeve shtetërore nga Këshilli Perandorak ekskluzivisht në kompetencën e Vezirit të Madh. 

Rëndësia në rritje e marrëdhënieve të jashtme për Perandorinë Osmane që nga kjo periudhë luajti gjithashtu një rol, pasi *reis* ishte përgjegjës për kontrollin e traktateve të arkivuara në *bejlik* dhe për vërtetimin e përgjigjeve ndaj kërkesave, shënimeve dhe kërkesave të ambasadorëve të huaj në qeverinë osmane. Ky proces bëri që *reis ül-küttab* gradualisht të evoluojë në një Ministër të Jashtëm de fakto, një rol që u vendos pas zhvillimit të suksesshëm të negociatave për Traktatin e Karlowitz në vitin 1699 nga *reis ül-küttab* i atëhershëm, Rami Mehmed Efendi. Megjithatë, në protokoll dhe ceremonial, *reis ül-küttab* ende e ruajti pozicionin e tij mjaft të vogël deri në fund të shekullit të 18-të; për shembull, ai nuk u lejua të ulej në dhomën e Këshillit Perandorak, por kishte një vend jashtë, *reis tahtası*, dhe roli i tij në ceremonitë e gjykatës mbeti i kufizuar. 

Roli i ri i *reis ül-küttab* u zyrtarizua deri në reformën e Selimit III të Këshillit Perandorak në vitin 1792, pasi ai u bë një nga dhjetë anëtarët *ex officio* të këshillit. Që atëherë, *reis ül-küttab'' ishte zyrtarisht përgjegjës për marrëdhëniet e jashtme, një rol i mbajtur deri në heqjen e postit më 11 mars 1836, së bashku me analogun e tij për punët e brendshme, Kahya Beu, dhe zëvendësimin e tyre nga dy ministri të reja, të stilit perëndimor.

## Reis ül-küttab që u bënë Vezirë të Madh 
* Rami Mehmed Pasha
* Naili Abdullah Pasha
* Koca Ragıp Pasha
* Halil Hamid Pasha
* Mehmed Said Galib Pasha

## Referime 
* 
* 
* 

## Referime