Ibrahim Shinasiu

**İbrahim Şinasi** (5 gusht 1826 – 13 shtator 1871) ishte një intelektual, autor, gazetar, përkthyes, dramaturg dhe redaktor gazete osman. Ai ishte novator i disa fushave: ai shkroi një nga shembujt më të hershëm të një drame osmane, ai inkurajoi prirjen e përkthimit të poezisë nga frëngjishtja në turqisht, ai thjeshtoi shkrimin e përdorur për të shkruar gjuhën turke osmane dhe ai ishte një nga i pari nga shkrimtarët osmanë që shkruante posaçërisht për publikun e gjerë. Şinasi përdori gazetat e tij, *Tercüman-ı Ahvâl* dhe *Tasvir-i Efkâr*, për të promovuar përhapjen e idealeve iluministe evropiane gjatë periudhës së Tanzimatit dhe e bëri thirrjen e tij personale edukimin e publikut të arsimuar osman. Megjithëse shumë nga projektet e Şinasit ishin të paplota në kohën e vdekjes së tij, "ai ishte në ballë të një numri fushash dhe vuri vulën e tij në zhvillimin e çdo fushe për sa kohë që përmbante probleme të pazgjidhura".

Şinasi ishte një përkrahës i hershëm i një kushtetute për Perandorinë. Së bashku me kolegun dhe mikun e tij Namik Qemal, Şinasi ishte një nga udhëheqësit kryesorë të osmanëve të rinj, një shoqëri e fshehtë e intelektualëve turq osmanë që shtynin për reforma të mëtejshme në Perandorinë Osmane pas Tanzimatit për ta modernizuar dhe rigjallëruar atë duke e sjellë atë në përputhje. me pjesën tjetër të Evropës. Megjithëse Şinasi vdiq përpara se qëllimet e tyre për reforma të realizoheshin, përpjekjet e të rinjve osmanë çuan drejtpërdrejt në përpjekjen e parë për monarki kushtetuese në Perandori më 1876, kur Epoka e Parë Kushtetuese jetëshkurtër nisi shkrimin e një kushtetute osmane dhe krijimi i një parlamenti dydhomësh. Nëpërmjet punës së tij si aktivist politik dhe një nga figurat më të shquara letrare të kohës së tij, Şinasi hodhi themelet në mendjet e publikut për reformat bashkëkohore dhe të mëvonshme në Perandorinë Osmane dhe, më vonë, në Republikën moderne të Turqisë.

## Jeta e hershme 
İbrahim Şinasi lindi në Konstandinopojë (Stambolli i sotëm) në vitin 1826 gjatë një periudhe pasigurie në Perandorinë Osmane. Babai i Şinasit shërbeu si kapiten artilerie në ushtrinë osmane dhe vdiq gjatë një prej luftërave ruso-turke. Ai u rrit nga nëna dhe të afërmit e tij dhe filloi shkollimin në një shkollë lagjeje. Şinasi ndoqi shkollën fillore me synimin për t'u bërë nëpunës për ushtrinë. Ai mori një pozicion me armaturën e Müşiriyet, ndërsa merrte mësime në arabisht, persisht dhe frëngjisht. Spekulohet se konfliktet me disa nga reformatorët e Tanzimatit, si Mehmed Emin Âli Pasha dhe Mehmed Fuad Pasha, e inkurajuan Shinasin të largohej nga vendi.

Şinasi ndryshoi paradigmën e të shkruarit brenda Perandorisë Osmane duke thjeshtuar gjuhën, duke u angazhuar qëllimisht drejtpërdrejt me një publik gjithnjë e më të arsimuar dhe duke prezantuar zhanre të reja, më evropiane, te masat. Ai u përpoq të krijonte një turqisht të pastër (*öz Türkçe*), përmes eliminimit të fjalëve të huazuara nga gjuhë të tjera, në mënyrë që ta bënte përmbajtjen dhe stilin e punës së tij më tërheqëse dhe më të lehtë për t'u kuptuar. Në kohën e vdekjes së tij, Şinasi po punonte në një fjalor të gjerë turk për të ndihmuar në formalizimin e gjuhës. Ai thjeshtoi gjithashtu shkrimin osmanisht turk me bazë arabe, duke kombinuar kaligrafinë *nashk* dhe *kufi*, por ai "ja doli vetëm të zvogëlonte më shumë se pesëqind shenjat e përdorura që kur Muteferrika e preu për herë të parë tipin e tij në 112.".

### Gazetaria 
Ndërmarrja më e shquar e Şinasit në gazetari ishte themelimi i botimit Tasvîr-i Efkâr, ose "Interpretuesi i ideve", në vitin 1862. Ishte gazeta e parë me të vërtetë me ndikim në Perandorinë Osmane. Ky botim ishte pasardhësi i një gazete tjetër të quajtur Tercümân-ı Ahvâl ("Interpretuesi i Ngjarjeve") që Şinasi e kishte themeluar dhe redaktuar më parë me bashkëpunëtorin e tij Agah Efendi. Në këto gazeta, ai përdori një "turqisht gazetaresk" që ishte shumë i ndikuar nga gjuha më e ashpër e turqve mesatarë osmanë *(kaba Türkçe)*. Ai mbrojti fuqimisht një perëndimorizim në rritje të Perandorisë Osmane dhe gjithashtu për "enciklopedizëm"; ai besonte se publiku duhet të edukohej në një larmi fushash lëndore, kështu që veprat e tij shpesh përfshinin referenca për figura, si Platoni ose Njutoni, dhe koncepte të ngritura si ligji natyror. Më pas ai u kthye në Stamboll dhe vdiq shpejt pas kësaj.

Şinasi, i ndikuar nga mendimi iluminist, e pa lirinë e shprehjes si një të drejtë themelore dhe e përdori gazetarinë për t'u angazhuar, komunikuar dhe edukuar publikun. Duke folur drejtpërdrejt me publikun për çështjet e qeverisë, Şinasi deklaroi se veprimet e shtetit nuk ishin vetëm interesi i qeverisë. Në numrin e parë të gazetës së tij të parë, Şinasi shkroi: "Meqenëse njerëzit që jetojnë në një shoqëri kanë detyrën e besnikërisë ndaj detyrimeve të ndryshme zyrtare, domosdoshmërisht rrjedh se një pjesë e të drejtave të tyre përbëhet nga përhapja e ideve verbale dhe të shkruara për të promovuar interesat e atdheut”.

### Letërsia 
Përveç punës së tij si gazetar, Şinasi ishte poet, përkthyes dhe dramaturg. Në vitin 1853, ai botoi një përmbledhje me poezi të quajtur *Divan-i Şinasi*. Ai shpesh etiketohet si "themeluesi i shkollës moderne të letërsisë osmane."

## Jeta e mëvonshme dhe vdekja 
Şinasi u kthye në Stamboll në vitin 1869, ku "jetoi si i vetmuar në disa nevoja financiare."
* *Durub-i Emsal-i Osmaniye* (1863, libri i parë i fjalëve të urta turke)
* ''Müntahabat-ı Eş'ar'' (1863, koleksion i poezive)

## Referime