Vilson Blloshmi

**Vilson Blloshmi** (18 mars 1948 – 17 korrik 1977) ishte poet, përkthyes dhe mësues shqiptar. Ai u ekzekutua nga regjimi komunist shqiptar për shkak të bindjeve dhe krijimtarisë së tij, të konsideruara si në kundërshtim me ideologjinë zyrtare. Pas rënies së diktaturës, u nderua me titujt *Martir i Demokracisë*, *Mësues i Popullit* dhe *Nderi i Kombit*.

## Biografia 
Vilson Blloshmi lindi më 18 mars 1948 në fshatin Bërzeshtë, rrethi i Librazhdit. Shkollën fillore e përfundoi në vendlindje, ndërsa më pas ndoqi dhe përfundoi Normalen e Elbasanit në vitin 1966. Pavarësisht përgatitjes profesionale dhe kërkesave të përsëritura për t’u punësuar si mësues, autoritetet arsimore të Librazhdit nuk e lejuan këtë për shkak të prejardhjes së tij familjare dhe qëndrimeve të pavarura intelektuale.

Për pasojë, ai punoi në Ndërmarrjen e Shfrytëzimit të Pyjeve në Stravaj dhe më pas në një kooperativë bujqësore pas shërbimit ushtarak.

## Arrestimi dhe dënimi 
Më 5 gusht 1976, Blloshmi u arrestua në Ura e Librazhdit dhe u transferua menjëherë në Tiranë, ku u mbajt në izolim në burgun "Mine Peza". Ai iu nënshtrua torturave dhe hetimeve për rreth një vit në Tiranë dhe Librazhd.

Më 6 qershor 1977 u nxor para Gjykatës Popullore të Librazhdit dhe u akuzua për *agjitacion dhe propagandë kundër pushtetit popullor*. Më 13 qershor 1977, gjykata e shpalli fajtor dhe e dënoi me vdekje me pushkatim, konfiskim të pasurisë dhe humbje të të drejtës elektorale për pesë vjet. Vendimi u miratua nga Gjykata e Lartë dhe nga Presidiumi i Kuvendit Popullor. U ekzekutua më 17 korrik 1977, në orën 00:00, së bashku me poetin Genc Leka.

## Veprimtaria letrare 
Përkundër rrethanave të vështira jetësore dhe represionit politik, Vilson Blloshmi zhvilloi një kulturë të gjerë letrare dhe një mjeshtëri të spikatur poetike. Ai përktheu nga frëngjishtja poetë të njohur si Charles Baudelaire, Stéphane Mallarmé, Victor Hugo, Sully Prudhomme, si dhe nga italishtja Gabriele D’Annunzio. Këto përkthime dëshmojnë njohjen e thellë të letërsisë evropiane moderne dhe ndikimet që pasqyrohen në poezinë e tij origjinale.

Sipas akademik Sabri Hamiti, nga krijimtaria e Blloshmit janë ruajtur 36 poezi të shkruara ndërmjet viteve 1968–1975, ku ndihen qartë ndikimet e simbolizmit francez dhe një shije e rafinuar letrare. Hamiti vëren se përkthimet e Blloshmit dhe përvoja e tij kulturore ndihen edhe në poezinë e tij, duke përmendur veçanërisht dy poezi të cilësuara antologjike: Saharaja (1973–1974) dhe Jehonë vjeshte (1974).

Në Saharaja, përmes një strukture me katrena me rimë të kryqëzuar, ndërtohet një atmosferë apokaliptike që flet për shkatërrimin universal, e përmbyllur me vargun: "Shkretëtirë e shkretë mbetet shkretë.". Ndërsa Jehonë vjeshte paraqet një poezi me ndikime verlainiane dhe rimë të sinkopuar:

: *Lejlekët ikin, vajtojnë mbi pyll të shkretë,*
:         -retë.
: *Dhe pyllit pellgjet janë mbushur plot,*
:         -lot.

Sipas Hamitit, Blloshmi përfaqëson një ndër poetët më të talentuar të viteve 1970 në Shqipëri, një disident i vërtetë letrar, me lidhje të qarta me zhvillimet letrare bashkëkohore në Kosovë. Ekzekutimi i tij konsiderohet një humbje e madhe për kulturën shqiptare.

### Përkthimet 
Blloshmi përktheu poezi të autorëve të njohur francezë si Paul Éluard, Arthur Rimbaud, Guillaume Apollinaire, të cilat i realizoi gjatë viteve 1970–1976. Përkthimet e tij nuk u botuan gjatë jetës, por u publikuan pjesërisht pas vitit 1994.

## Bibliografi 
### Vepra të botuara (pas vdekjes) 
* *Poezi* – Përmbledhje poetike e botuar pas vitit 1990.  
* *Dritë mbi heshtje* – Përmbledhje me poezi dhe përkthime.  
* *Poezia dhe qëndresa* – Poezi dhe dokumente arkivore.  
* *Antologji poetike: Vilson Blloshmi & Genc Leka* – Botim përkujtimor me dorëshkrime dhe përkthime.

## Vlerësime 
* **1994** – Medalja *Martir i Demokracisë* nga Presidenti i Republikës.  
* **1995** – Emërimi i një shkolle në Librazhd me emrin "Vilson Blloshmi"; titulli *Mësues i Popullit*.  
* **2006** – Memorial përkujtimor në Librazhd; shpallja si *Qytetar Nderi*.  
* **2009** – Çmimi *Lasgush Poradeci* për librin më të mirë poetik të vitit (postum).  
* **2010** – Urdhri *Nderi i Kombit* nga Presidenti i Republikës.

## Trashëgimia 
Vilson Blloshmi përfaqëson një nga figurat më të ndritura të letërsisë shqiptare të nënshtruar ndaj diktaturës. Vepra dhe jeta e tij janë simbol i rezistencës shpirtërore dhe i poetit që nuk u nënshtrua ndaj dhunës së sistemit totalitar.

## Referenca 
* Arkivi Qendror i Shtetit Shqiptar – Dosja hetimore dhe gjyqësore e Vilson Blloshmit dhe Genc Lekës (1976–1977).
* Akademia e Shkencave e Shqipërisë, *Letërsia shqiptare nën diktaturë*, Tiranë, 2008.
* *Koha Jonë*, "Poezia që u pushkatua", 17 korrik 2007.
* *Gazeta Shqip*, intervistë me familjarë dhe miq të poetit, 2010.
* Instituti për Studimin e Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit në Shqipëri (ISKK).