Maqedonët e lashtë

**Maqedonët e lashtë** ishin një fis i lashtë që jetonte në fushën aluviale rreth lumenjve Haliacmon dhe Axios të ulët në pjesën verilindore të Greqisë kontinentale . Në thelb një popull i lashtë grek,  ata u zgjeruan gradualisht nga vendlindja e tyre përgjatë luginës së Haliacmonit në skajin verior të botës greke, duke thithur ose dëbuar fiset fqinje jo-greke, kryesisht trake dhe ilire .   Ata flisnin maqedonishten e lashtë, e cila zakonisht klasifikohet nga studiuesit si një dialekt i greqishtes dorike veriperëndimore, dhe herë pas here si një gjuhë motra e veçantë e greqishtes ose një dialekt grek eolik . Megjithatë, gjuha prestigjioze e rajonit gjatë epokës klasike ishte greqishtja atike, e zëvendësuar nga greqishtja koine gjatë epokës helenistike .  Besimet e tyre fetare pasqyronin ato të grekëve të tjerë, duke ndjekur hyjnitë kryesore të panteonit grek, megjithëse maqedonasit vazhduan praktikat arkaike të varrimit që kishin pushuar në pjesë të tjera të Greqisë pas shekullit të 6-të para Krishtit. Përveç monarkisë, thelbi i shoqërisë maqedonase ishte fisnikëria e saj. Ngjashëm me aristokracinë e Thesalisë fqinje, pasuria e tyre u ndërtua kryesisht mbi kuajt dhe bagëtitë .

## Vështrim 
Edhe pse e përbërë nga klane të ndryshme, mbretëria e Maqedonisë, e themeluar rreth shekullit të VII para Krishtit, lidhet kryesisht me dinastinë Argead dhe fisin e emërtuar sipas saj. Dynastia supozohet se u themelua nga Perdika I, pasardhës i Temenusit legjendar të Argos, ndërsa rajoni i Maqedonisë e mori emrin e tij nga Makedon, një figurë e mitologjisë greke . Tradicionalisht të sunduar nga familje të pavarura, maqedonasit duket se kanë pranuar sundimin e Argeadëve në kohën e Aleksandrit I ( r. 498 - 454 para Krishtit ). Nën Filipin II ( r. 359 - 336 p.e.s. ), maqedonasve u vlerësohen risi të shumta ushtarake, të cilat zgjeruan territorin e tyre dhe shtuan kontrollin e tyre mbi zona të tjera që shtriheshin në Traki . Ky konsolidim i territorit lejoi shfrytëzimet e Aleksandrit të Madh ( r. 336 - 323 p.e.s. ), pushtimi i Perandorisë Akamenide, krijimi i shteteve pasardhëse të diadokut dhe inaugurimi i periudhës helenistike në Azinë Perëndimore, Greqi dhe botën më të gjerë të Mesdheut . Maqedonasit përfundimisht u pushtuan nga Republika Romake, e cila shpërbëu monarkinë maqedonase në fund të Luftës së Tretë Maqedonase (171–168 para Krishtit) dhe themeloi provincën romake të Maqedonisë pas Luftës së Katërt Maqedonase (150–148 pes).

Autorët, historianët dhe shtetarët e botës antike shpesh shprehnin ide të paqarta, nëse jo kontradiktore për identitetin etnik të maqedonasve si grekë, gjysmë-grekë, apo edhe barbarë . Kjo ka çuar në disa debate midis akademikëve modernë rreth identitetit të saktë etnik të maqedonasve, të cilët megjithatë përqafuan shumë aspekte të kulturës bashkëkohore greke, si p.sh. pjesëmarrja në kultet fetare greke dhe lojërat atletike, duke përfshirë lojërat ekskluzive Olimpike të Lashta . Duke pasur parasysh provat e pakta gjuhësore, siç është pllaka e mallkimit Pella, maqedonishtja e lashtë konsiderohet nga shumica e studiuesve si një tjetër dialekt grek, ndoshta i lidhur me greqishten dorike ose greqishten veriperëndimore. }}

Maqedonasit e lashtë morën pjesë në prodhimin dhe nxitjen e artit klasik dhe më vonë helenistik . Përsa i përket arteve pamore, ata prodhonin afreske, mozaikë, skulptura dhe punime metalike dekorative. Artet skenike të muzikës dhe dramat teatrale greke u vlerësuan shumë, ndërsa dramaturgë të famshëm si Euripidi erdhën të jetonin në Maqedoni. Mbretëria tërhoqi gjithashtu praninë e filozofëve të njohur, si Aristoteli, ndërsa maqedonasit vendas kontribuan në fushën e letërsisë antike greke, veçanërisht në historiografinë greke . Aktivitetet e tyre sportive dhe të kohës së lirë përfshinin gjuetinë, garat me këmbë dhe garat me karroca, si dhe gostitë dhe pijet në bankete aristokratike të njohura si *simpoziume* .

## Shih edhe 
* Dardanët
* Lashtësia e vonë
* Mbretëria e Dardanisë

## Literatura 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
## Referime