Hyllus

**Hyllus** (greqishtja e lashtë : Ὕλλος ) ose **Hyllas** ( Ὕλᾱς ) në mitologjinë greke ishte djali i Herakliut dhe Deianira,   bashkëshorti i Ioles, i ushqyer nga Abia .

## Mitologjia 
Herakliu, të cilin Zeusi fillimisht kishte menduar ta bëte sundimtar të Argosit, Lakedaemon dhe Pylosit (Navarinit) messenian, ishte zëvendësuar nga dinakëria e Herës dhe zotërimet e tij të synuara kishin rënë në duart e Euristheut, mbretit të Mikenës. Pas vdekjes së Herakliut, fëmijët e tij, pas shumë bredhjesh, gjetën strehim nga Euristhe në Athinë . Euristheu, me kërkesën e tij për refuzimin e dorëzimit të tyre, sulmoi Athinën, por u mund dhe u vra.

Hyllus dhe vëllezërit e tij pushtuan Peloponezin, por pas një viti qëndrimi u detyruan të hiqnin dorë si rezultat i një murtaje.

Ata u tërhoqën në Thesali, ku Aegimiu, paraardhësi mitik i Dorianëve, të cilin Herakliu e kishte ndihmuar në luftë kundër Lapidae, adoptoi Hyllusn dhe i dha atij një të tretën e territorit të tij. Pas vdekjes së Aegimiut, dy djemtë e tij, Pamphyli dhe Dyma, iu nënshtruan vullnetarisht Hyllust (i cili ishte, sipas traditës doriane në Herodot V. 72, me të vërtetë një akean), dhe i cili u bë kështu sundimtar i Dorianëve, të tre degëve të asaj racë duke u emëruar sipas këtyre tre heronjve. Duke qenë i dëshiruar për të ripushtuar trashëgiminë e tij atërore, Hyllus u konsultua me orakullin e Delfit, i cili i tha të priste "frutin e tretë" dhe më pas të hynte në Peloponez nga "një kalim i ngushtë nga deti".

Prandaj, pas tre vjetësh, Hyllus marshoi nëpër istmusin e Korintit për të sulmuar Atreun, pasardhësin e Euristheut, por u vra në një betejë të vetme nga Ekemi, mbreti i Tegeas . Kjo përpjekje e dytë u pasua nga një e treta nën djalin e tij Kleodeu dhe një e katërta nën nipin e tij Aristomaku, të cilat që të dyja ishin po aq të pasuksesshme. Më në fund, Temenusi, Kresfonti dhe Aristodemi, bijtë e Aristomakut, u ankuan në orakullin se udhëzimet e tij kishin rezultuar fatale për ata që i kishin ndjekur. Ata morën përgjigjen se me "frutin e tretë" nënkuptohej "brezi i tretë" dhe se "kalimi i ngushtë" nuk ishte istmusi i Korintit, por ngushtica e Riumit.

Prandaj, ata ndërtuan një flotë në Naupactus, por para se të lundronin, Aristodemusi u godit nga rrufeja (ose u qëllua nga Apolloni) dhe flota u shkatërrua, sepse një nga Herakleidae kishte vrarë një falltar akarnanë. Orakulli, duke u konsultuar përsëri nga Temenusin, e urdhëroi të ofronte një flijim shlyerjeje dhe ta dëbonte vrasësin për dhjetë vjet dhe të kërkonte një njeri me tre sy që të vepronte si udhërrëfyes. Gjatë kthimit për në Naupaktus, Temenu u përplas me Oksilusin, një etolian, i cili kishte humbur një sy, duke hipur mbi një kalë (duke bërë kështu tre sytë) dhe e shtyu menjëherë në shërbimin e tij. Sipas një tregimi tjetër, një mushkë në të cilën hipi Oksilus kishte humbur një sy.

Herakleidasit riparuan anijet e tyre, lundruan nga Naupaktusi në Antirrhium dhe prej andej në Rhium në Peloponez. Një betejë vendimtare u zhvillua me Tisamenus, birin e Orestit, sundimtarit kryesor në gadishull, i cili u mund dhe u vra. Herakleidae, të cilët kështu u bënë praktikisht zotër të Peloponezit, vazhduan të shpërndanin territorin e tij mes tyre me short. Argos i ra Temenusit, Lakedaemon Proklis dhe Euristhenes, bijtë binjakë të Aristodemit; dhe Mesenesë në Cresphontes. Rrethi pjellor i Elis ishte rezervuar me marrëveshje për Oksilusin.

Heracleidae sunduan në Lacedaemon deri në vitin 221 pes, por u zhdukën shumë më herët në vendet e tjera. Ky pushtim i Peloponezit nga Dorianët, i quajtur zakonisht "Kthimi i Heracleidae", përfaqësohet si rikuperimi nga pasardhësit e Herakliut të trashëgimisë së ligjshme të paraardhësit të tyre hero dhe bijve të tij. Dorianët ndoqën zakonin e fiseve të tjera greke duke pretenduar si paraardhës për familjet e tyre sunduese një nga heronjtë legjendar, por traditat nuk duhet të konsiderohen si tërësisht mitike. Ato përfaqësojnë një pushtim të përbashkët të Peloponezit nga etolët dhe dorianët, këta të fundit janë përzënë drejt jugut nga shtëpia e tyre origjinale veriore nën presionin e thesalianëve.

Vërehet se nuk përmenden këto Herakleidae apo pushtimi i tyre tek Homeri apo Hesiod. Herodoti (vi. 52) flet për poetë që i kishin kremtuar veprat e tyre, por këto ishin të kufizuara në ngjarje që pasuan menjëherë vdekjen e Herakliut. Historia u përforcua fillimisht nga tragjedianët grekë, të cilët ndoshta e morën frymëzimin e tyre nga legjendat lokale, të cilat lavdëronin shërbimet e bëra nga Athina ndaj sundimtarëve të Peloponezit.

### Martesa me Iolen 
Pasi Herakliu u helmua nga Deianira, Herakliu e ngarkoi Hyllusn të martohej me Iolën kur të vinte në moshë.  Hyllus dhe Iole patën një djalë Cleodaeus,  dhe tre vajza, Evaechme, Aristaechme dhe Hyllis . 

## Shih edhe 
* Mitologjia
* Ylli (mbret)
* Mitologjia ilire
* Mitologjia greke

## Literatura 
* Hesiod, *Catalogue of Women*, in *Hesiod: The Shield, Catalogue of Women, Other Fragments*, edited and translated by Glenn W. Most, Loeb Classical Library No. 503, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2007, 2018.  ISBN&nbsp;978-0-674-99721-9. Online version at Harvard University Press.
* Smith, William, *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, London (1873). Online version at the Perseus Digital Library.

## Referime