Hendrik Verwoerd

parapamje|Hendrik Verwoerd
**Hendrik Frensch Verwoerd** ( [fərˈvuːrt] ; 8 shtator 1901&nbsp;– 6 shtator 1966), i njohur gjithashtu si **H. F. Verwoerd**, ishte një politikan afrikano-jugor, një studiues i psikologjisë së aplikuar dhe sociologjisë, dhe kryeredaktor i gazetës *Die Transvaler* . Ai konsiderohet gjerësisht si arkitekti i Aparteidit .  Verwoerd luajti një rol të rëndësishëm duke ideuar nga ana shoqërore aparteidin, sistemin e vendit të ndarjes racore të institucionalizuar dhe supremacisë së bardhë, dhe zbatimin e politikave të tij si Ministër i Çështjeve Vendore (1950-1958) dhe më pas si kryeministër (1958-1966). Për më tepër, Verwoerd luajti një rol jetik për të ndihmuar Partinë Kombëtare të vinte në pushtet në 1948, duke shërbyer si strateg politik dhe propagandist i saj, duke u bërë lider partie me marrjen e postit të kryeministrit. Ai ishte kryeministri i fundit i Unionit të Afrikës së Jugut, nga viti 1958 deri në vitin 1961, kur shpalli themelimin e Republikës së Afrikës së Jugut, duke mbetur kryeministër i saj deri në vrasjen e tij në 1966.

Verwoerd ishte një lider autoritar, social-konservator dhe një nacionalist afrikaner . Ai ishte anëtar i Afrikaner Broederbond (Afrikaans: Vllazëria), një organizatë sekrete e bardhë dhe kalviniste e përkushtuar për të avancuar interesat e " volkut " afrikaner, dhe protestoi kundër shpalljes së luftës nga Afrika e Jugut ndaj Gjermanisë gjatë Luftës së Dytë Botërore . Pas fitores zgjedhore nacionaliste në vitin 1948, Verwoerd mori poste të larta në qeveri dhe pati një ndikim të fortë në shoqërinë e Afrikës së Jugut.

Verwoerd u bë kryeministër në vitin 1958. Dëshira e tij për të siguruar dominimin e të bardhëve dhe veçanërisht afrikanerve në Afrikën e Jugut, duke përjashtuar shumicën jo të bardhë, ishte një arsye kryesore e mbështetjes së tij për një republikë. Prandaj Verwoerd e zgjeroi shumë aparteidin.  Kur u përpoq të justifikonte aparteidin para audiencës ndërkombëtare, ai e quajti atë si një politikë të "fqinjësisë së mirë", duke deklaruar se meqenëse racat dhe kulturat e ndryshme kanë besime dhe vlera të ndryshme, ato mund të arrijnë potencialin e tyre të plotë vetëm nëse jetojnë dhe zhvillohen veçmas njëra-tjetrës.  Ai deklaroi se pakica e bardhë duhej të mbrohej nga shumica jo e bardhë duke ndjekur një "politikë të zhvillimit të veçantë" dhe duke e mbajtur pushtetin në duart e të bardhëve. 

Verwoerd shtypi rëndë kundërshtimin ndaj aparteidit gjatë mandatit të tij si kryeministër. Ai urdhëroi ndalimin dhe burgosjen e dhjetëra mijëra njerëzve dhe internimin e mijëra të tjerëve, ndërsa në të njëjtën kohë fuqizoi, modernizoi dhe zgjeroi forcat e sigurisë së shtetit (policia dhe ushtria). Ai ndaloi organizatat e zezakëve si Kongresi Kombëtar Afrikan dhe Kongresi Pan Afrikanist, dhe nën sundimin e tij u dha verdikti për burgimin e përjetshëm të Nelson Mandelës për sabotim.   Afrika e Jugut e Verwoerd kishte një nga popullsitë më të larta të burgjeve në botë dhe pa një numër të madh ekzekutimesh dhe fshikullimesh. Nga mesi i viteve 1960, qeveria e Verwoerd-it në një masë të madhe kishte shuar rezistencën e brendshme civile ndaj aparteidit duke përdorur fuqi të jashtëzakonshme legjislative, ligje drakoniane, frikësim psikologjik dhe përpjekjet e pamëshirshme të aparatit të sigurisë së shtetit të bardhë.

Megjithëse Aparteidi filloi në vitin 1948 me marrjen e postit nga DF Malan, roli i Verwoerd në zgjerimin dhe forcimin ligjërisht të sistemit, duke përfshirë arsyetimet e tij teorike dhe kundërshtimin ndaj formës së kufizuar të integrimit të njohur si  , kanë bërë që ai të cilësohet si “Arkitekti i Aparteidit”. Veprimet e tij nxitën miratimin e Rezolutës 1761 të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, që dënoi aparteidin, dhe përfundimisht çoi në izolimin ndërkombëtar të Afrikës së Jugut dhe sanksionet ekonomike . Më 6 shtator 1966, Verwoerd u godit disa herë me thikë nga ndihmësi parlamentar Dimitri Tsafendas . Ai vdiq pak më vonë, dhe Tsafendas u burgos deri në vdekjen e tij në 1999.

## Jeta e hershme 
parapamje| Familja Verwoerd në 1908. Nga e majta në të djathtë : Wilhelmus, Hendrik, Lucie, Len dhe Anje.
Hendrik Frensch Verwoerd lindi në Amsterdam të Holandës më 8 shtator 1901. Verwoerd ishte kryeminstri i vetëm i Afrikës së Jugut me origjinë të huaj. Ai ishte fëmija i dytë i Anje Hendriks Strik (1873-1940) dhe Wilhelmus Johannes Verwoerd (1874-1961). Vëllai i tij më i madh ishte Leendert (Len) Verwoerd (1899-1986) dhe motra e tij më e vogël, e vetmja e lindur në Afrikën e Jugut, ishte Hendrika Johanna Lucretia (Lucie) Verwoerd (1908-1959). Babai i tij ishte një tregtar dhe një njeri thellësisht fetar, i cili vendosi të transferoheshe së bashku me familjen e tij në Afrikën e Jugut në vitin 1903 për shkak të simpatisë së tij ndaj kombit afrikaner në fillimin e Luftës së Dytë Boere .  Verwoerd ndoqi një shkollë fillore luterane në Wynberg, Cape Town .  Nga fundi i vitit 1912, familja Verwoerd u zhvendos në Bulawayo, Rodezia, ku babai i tij u bë ndihmës ungjilltar në Kishën e Reformuar Hollandeze . Verwoerd ndoqi shkollën e mesme Milton, ku iu dha Bursa Beit, e krijuar nga manjati i diamanteve dhe financuesi Alfred Beit . Verwoerd mori notën më të lartë në lëndën e letërsisë angleze në Rodezi. 
parapamje| Fëmijët Verwoerd në Wynberg, Cape Town, në 1908 ose 1909. Nga e majta në të djathtë : Len, Lucie dhe Hendrik.
Në vitin 1917, familja u kthye në Afrikën e Jugut pasi kongregacioni në Bulawayo kishte emëruar një ministër të dytë feje. Babai i tij zuri një pozicion në kishën e Brandfort, Shteti i Lirë i Oranjes . Për shkak të epidemisë mbarëbotërore të gripit spanjoll, Verwoerdi i ri i dha provimet e tij të maturës vetëm në shkurt 1919, duke arritur pozicionin e parë në Shtetin e Lirë të Oranjes dhe të pestin në vend. 
parapamje| Këshilli Studentor i Universitetit Stellenbosch në 1923. Verwoerd ndodhet në rreshtin e mesëm, i treti nga e djathta.
Verwoerd studioi në Universitetin Stellenbosch, ku ai u konsiderua si një akademik i shkëlqyer i shkencave shoqërore dhe u pretendua gjerësisht se ai zotëronte një kujtesë fotografike. Verwoerd fliste rrjedhshëm gjuhën afrikanere, holandeze, angleze dhe gjermane. Ai mori diplomën e tij BA të dalluar në Sociologji, Psikologji dhe Filozofi, dhe më pas përfundoi Masterin cum Laude. Më pas ai përfundoi doktoraturën në Psikologji në vitin 1925 në Universitetin Stellenbosch. Teza e doktoraturës së Verwoerd-it me mbi treqind faqe e titulluar "Die Afstomping van die Gemoedsaandoeninge" (Afrikaans: mpirja e emocionit) u konsiderua në atë kohë si një arritje akademike monumentale në fushën e Psikologjisë së Aplikuar në Afrikën e Jugut.

Për shkak të punës së ndërmarrë nga Verwoerd në tezën e doktoraturës , atij iu dhanë dy bursa për kërkime post-doktorale jashtë vendit - një nga Abe Bailey Trust për të studiuar në Universitetin e Oksfordit, Angli dhe një tjetër për të vazhduar studimet në Gjermani. Ai zgjodhi këtë të fundit, pasi Verwoerd donte të vazhdonte kërkimet e tij nën një numër profesorësh të njohur të psikologjisë dhe filozofisë gjermane të kohës, dhe potencialisht prej pikëpamjeve të tij anti-britanike në atë kohë. Verwoerd u largua drejt Gjermanisë në vitin 1926 dhe vazhdoi kërkimet e tij në lëmin e psikologjisë dhe sociologjisë në Universitetet e Hamburgut, Berlinit dhe Lajpcigut . Në Hamburg ai studioi nën udhëheqësin William Stern, në Berlin nën Wolfgang Köhler dhe Otto Lipmann, dhe në Lajpcig nën Felix Krueger . Shumica e këtyre profesorëve nuk u lejuan më të jepnin mësim pasi nazistët erdhën në pushtet në 1933. Pretendimet se Verwoerd studioi eugjenikën gjatë qëndrimit të tij në vend dhe më vonë e bazoi politikën e tij të aparteidit mbi ideologjinë naziste,  janë ende çështje të hapura të cilat ende nën vlerësim nga studiuesit.  Kritikët mëtojnë se gjatë kësaj periudhe, eugjenika zakonisht mësohej në fakultetet mjekësore. Christoph Marx pohon se Verwoerd mbajti një distancë të dukshme nga teoritë eugjenike dhe teknologjitë sociale raciste, duke theksuar ndikimet mjedisore dhe jo aftësitë trashëgimore. 

E fejuara e Verwoerdit, Betsie Schoombie, u bashkua me të në Gjermani dhe ata u martuan në Hamburg më 7 janar 1927. Më vonë atë vit, ai vazhdoi studimet në Mbretërinë e Bashkuar, dhe më pas u zhvendos në Shtetet e Bashkuara. Shënimet e leksioneve dhe memorandumet e tij në Universitetin Stellenbosch theksonin se nuk kishte dallime biologjike midis grupeve të mëdha racore dhe arriti në përfundimin se "ky nuk ishte në të vërtetë një faktor në zhvillimin e një qytetërimi më të lartë nga raca kaukaziane". 

## Kthimi në Afrikën e Jugut 
parapamje| Verwoerd në 1924
Verwoerd u kthye me gruan e tij në Afrikën e Jugut në vitin 1928 dhe u emërua në katedrën e Psikologjisë së Aplikuar dhe Teknikës Psiko në Universitetin e Stelenboshit ku, gjashtë vjet më vonë, ai u bë Profesor i Sociologjisë dhe Punës Sociale. Gjatë Depresionit të Madh, Verwoerd u bë aktiv në punën sociale në mesin e të varfërve të bardhë të Afrikës së Jugut. Ai i kushtoi shumë vëmendje punës së mirëqenies dhe shpesh këshillohej nga organizatat e mirëqenies, ndërkohë që shërbente nëpër komitete të shumta. 

Politika afrikaans nga viti 1910 deri në 1948 ishte e ndarë midis "liberalëve" si Jan Smuts, i cili argumentonte pro-pajtimit me Britaninë kundër "ekstremistëve" që shprehnin ndjenja anti-britanike për shkak të Luftës së Boerëve.  Si "liberalët" dhe "ekstremistët" besonin se Afrika e Jugut ishte një "vend i të bardhëve", megjithëse këta të fundit ishin më të përkushtuar ndaj supremacisë së bardhë.  Përpjekjet e tij në fushën e mirëqenies kombëtare e tërhoqën atë në politikë dhe në vitin 1936 iu ofrua redaktimi i parë i *Die Transvaler*, një pozicion të cilin ai e mori në 1937, me përgjegjësinë e shtuar për të ndihmuar në rindërtimin e Partisë Kombëtare në Transvaal.

*Die Transvaler* ishte një botim që mbështeste aspiratat e nacionalizmit afrikaner, të drejtat bujqësore dhe të punës. Duke kombinuar republikanizmin, populizmin dhe proteksionizmin, gazeta ndihmoi "për të forcuar ndjenjat e shumicës së afrikano-jugorëve, se ndryshimet në sistemin socio-ekonomik ishin me nevojë jetike".  Me fillimin e Luftës së Dytë Botërore në shtator të vitit 1939, Verwoerd protestoi kundër rolit të Afrikës së Jugut në konflikt kur vendi i shpalli luftë Gjermanisë, duke mbajtur anën e ish-fuqisë së saj koloniale, Mbretërisë së Bashkuar. 

Në vitin 1943, Verwoerd, redaktor i *Die Transvaler*, paditi gazetën në gjuhën angleze *The Star* pasi ajo e akuzoi atë si propagandues nazist. Në vendimin e tij për pushimin e çështjes, Justice Mallin deklaroi se Verwoerd "e mbështeti propagandën naziste, ai e bëri gazetën e tij një vegël të nazistëve në Afrikën e Jugut dhe ai e dinte atë" (cituar nga Scheub 2010, 42; Bunting 1964, 106-107 ). 

## Shërbimi shtetëror 
parapamje| Hendrik Verwoerd në 1945
Zgjedhjet e përgjithshme të Afrikës së Jugut të vitit 1948 u mbajtën më 26 maj 1948 dhe rezultuan në fitoren e tyre nga Partia Nacionaliste së bashku me Partinë Afrikaner. Partia Herenigde Nasionale e Malan (HNP) lidhi një pakt zgjedhor me Partinë Afrikaner në 1947. Ata fituan zgjedhjet me një shumicë shumë të ngushtë prej pesë vendesh në Parlament, megjithëse morën vetëm 40 për qind të mbështetjes së votuesve. Kjo për shkak të ngarkesës së zonave elektorale në qytete, gjë që ishte në avantazh të zonave rurale. Kështu, nëntë deputetët e Partisë Afrikaner bënë të mundur që HNP e Malan të formonte një qeveri koalicioni me Partinë Afrikaner të Klasie Havenga . Të dyja partitë u bashkuan në vitin 1951 nën emrin Partia Kombëtare, megjithëse Havenga nuk ishte i kënaqur me politikën e PK-së për të hequr votuesit me ngjyrë nga lista e votuesve të përbashkët.

Duke kandiduar me platformën e vetëvendosjes dhe aparteidit siç u quajt për herë të parë, kryeministri Daniel Malan dhe partia e tij përfituan prej mbështetjes së tyre mes zgjedhësve ruralë, duke mundur gjeneralin Jan Christiaan Smuts dhe Partinë e tij të Bashkuar. Gjenerali Smuts humbi ulësen e tij në Standerton . Shumica e liderëve të partisë ranë dakord se politikat nacionaliste ishin përgjegjëse për fitoren e Partisë Kombëtare. Për të çimentuar më tej politikat e tyre nacionaliste, Daniel Malan bëri thirrje për zbatim më të rreptë të caktimit të vendeve të punës duke mbrojtur të drejtat e klasës punëtore të bardhë dhe të drejtat e punëtorëve të bardhë për tu organizuar në sindikatat e tyre të punës jashtë kontrollit të kompanisë.

Verwoerd u zgjodh si pjesëtar i Senatit të Afrikës së Jugut më vonë atë vit dhe u bë ministër i çështjeve vendase nën kryeministrin Malan në 1950, deri në emërimin e tij si kryeministër në 1958. Në atë pozicion, ai ndihmoi në zbatimin e programit të Partisë Nacionaliste. 

Akti i Arsimit Bantu siguroi që afrikano-jugorët me ngjyrë të kishin vetëm minimumin e arsimit, duke ngulitur kështu rolin e zezakëve në ekonominë e aparteidit. Pas këtij akti, për shkak të kufizimiz të mundësive të arsimit, ata do të mund të shërbenin vetëm si burim i lirë i punës së pakualifikuar. Në qershor 1954, Verwoerd në një fjalim tha: "Një bantu duhet të udhëhiqet për t'i shërbyer komunitetit të tij në të gjitha aspektet. Nuk ka vend për të në komunitetin evropian mbi nivelin e formave të caktuara të punës. Megjithatë, brenda komunitetit të tij, të gjitha dyert janë të hapura.”    Verwoerd dikur e përshkroi aparteidin si një "politikë të fqinjësisë së mirë".  

Në kohën kur PK erdhi në pushtet në 1948, kishte dallime mes grupeve në parti për zbatimin e ndarjes racore sistematike. Fraksioni më i madh,  , favorizonte ndarjen, por gjithashtu favorizonte pjesëmarrjen e afrikanëve të zinj në ekonomi për sa kohë që puna e zezë mund të kontrollohej për të çuar përpara përfitimet ekonomike të afrikanerve. Një fraksion i dytë ishin "puristët", të cilët besonin në "ndarjen vertikale", në të cilën zezakët dhe të bardhët do të ndaheshin tërësisht, me zezakët brenda rezervave vendase, me struktura të veçanta politike dhe ekonomike, të cilat, ata besonin, se do të shkaktonin shkurtime të rënda dhe dhimbje afatgjatë për ekonominë jugafrikane, por gjithashtu do të çonte në pavarësinë e Afrikës së Jugut të bardhë nga puna e  zezakëve në planin afatgjatë. Verwoerd i përkiste një fraksioni të tretë, që simpatizonte puristët, por lejonte përdorimin e punës së zezë, duke zbatuar qëllimin purist të ndarjes vertikale. 

Vizioni i Verwoerd-it për një Afrikë të Jugut të ndarë në etno-shtete të shumta i  shkonte përshtat inteligjencës afrikane me mendje reformuese dhe ai siguroi një kornizë më koherente filozofike dhe morale për politikat raciste të Partisë Kombëtare, duke siguruar gjithashtu një shtresë respekti intelektual ndaj politikës së papërpunuar *baasskap* .    Verwoerd ndjeu se situata politike e Afrikës së Jugut ksihte mbetur në vend gjatë shekullit të kaluar dhe bëri thirrje për reforma. 

Nën Kryesinë e Verwoerd-it, u prezantuan aktet e mëposhtme legjislative në lidhje me aparteidin: 

# Promovimi i Aktit të Vetëqeverisjes Bantu, 1959
# Akti i Korporatës së Investimeve Bantu, 1959
# Zgjerimi i Aktit të Arsimit Universitar, 1959

## Republika 
Krijimi i një republike ishte një nga synimet afatgjata të Partisë Kombëtare që kur erdhi fillimisht në pushtet në 1948. Në janar 1960, Verwoerd njoftoi se do të thirrej një referendum për ti dhënë drejtim çështjes republikane, objektivi i së cilës ishte një republikë brenda Komonuelthit . Dy javë më vonë, Harold Macmillan, atëherë kryeministër britanik, vizitoi Afrikën e Jugut. 

Në një fjalim për të dy dhomat e Parlamentit, Macmillan mbajti fjalimin e tij të famshëm "Erërat e Ndryshimit" (Winds of Change) . Fjalimi, i cili kritikonte në mënyrë të pashpallur (implicite) aparteidin, së bashku me kritikat mbarëbotërore pas masakrës së Sharpevilit, krijuan një mëndësi rrethimi në Afrikën e Jugut. Verwoerd e shfrytëzoi këtë për ti dhënë shtysë qëndrimit të tij pro-republikan, duke e paraqitur Elizabeth II si sundimtare të një fuqie armiqësore. 

Verwoerd siguroi gjithashtu që media e Afrikës së Jugut ti jepte një mbulim të gjërë prishjes së shoqërisë në RD të Kongos në verën e vitit 1960 pas pavarësisë nga Belgjika, si një shembull të "tmerrit" që sipas atij do të kaplonte Afrikën e Jugut nëse do ti jepej fund aparteidit. Ai më pas e lidhi situatën e Kongos me kritikat e aparteidit në Britani, duke argumentuar se "tmerret" kongoleze ishin ato që qeveria britanike kishte për qëllim t'u shkaktonte afrikano-jugorëve të bardhë (nëpërmjet kundërshtimit të tyre ndaj aparteidit), duke ndezur flakët e anglofobisë. 

Për të forcuar mbështetjen për një republikë, mosha e votimit për të bardhët u ul nga 21 në 18 vjeç, duke futur më shumë folës të rinj afrikaans, të cilët kishin më shumë gjasa të favorizonin një republikë, dhe e drejta e votës u zgjerua për të bardhët në Afrikën Jugperëndimore, shumica e të cilëve flisnin gjermanisht ose afrikaans . Kjo u bë edhe pse anglezët e Afrikës së Jugut ishin më të paktë në numër se afrikanerët. Shumica dërrmuese e anglezëve të Afrikës së Jugut ishin kundër republikës së Afrikës së Jugut dhe ishin ende besnikë ndaj Kurorës Britanike, veçanërisht në Natal, ku ndjenjat anti-republikane dhe separatiste ishin shumë të forta.

Referendumi i Afrikës së Jugut të vitit 1960 u pranua nga Parlamenti.  Në mars 1961 në Konferencën e Kryeministrave të Komonuelthit të vitit 1961 në Londër, Verwoerd braktisi një përpjekje që Afrika e Jugut të bëhej një republikë brenda Komonuelthit, e cila ishte e nevojshme duke pasur parasysh synimin për të shpallur një republikë pas një rezolute të sponsorizuar nga Jawaharlal Nehru i Indisë dhe John Diefenbaker i Kanadasë duke deklaruar se racizmi ishte i papajtueshëm me anëtarësimin në Komonuelth.  Verwoerd braktisi aplikimin për t'iu bashkuar Commonwealth pasi rezoluta indo-kanadeze u pranua kryesisht nga votat e kombeve jo të bardha (Kanadaja ishte i vetmi vend me shumicë të bardhë që votoi për rezolutën) dhe u largua nga konferenca.  Lëvizjet e hapura të Verwoerdit për të bllokuar jo të bardhët nga përfaqësimi i Afrikës së Jugut në sport - duke filluar nga kriketi - filluan lëvizjen ndërkombëtare për të larguar Afrikën e Jugut nga garat sportive ndërkombëtare. Lojërat e fundit Olimpike në të cilat vendi mori pjesë - deri në heqjen e aparteidit - ishin në vitin 1960. Afrika e Jugut u përjashtua nga FIFA në 1976, dhe sa herë që ekipet e Afrikës së Jugut merrnin pjesë në sport, ndodhnin protesta dhe përçarje. Kur mbështetësit e Afrikës së Jugut kundërshtonin përjashtimin e tyre, përgjigja e zakonshme ishte: "Kush e filloi?", duke iu referuar Verwoerd.

## Forcimi i sistemit 
Në vitin 1961, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Dag Hammarskjöld vizitoi Afrikën e Jugut ku nuk mundi të arrinte një marrëveshje me kryeministrin Verwoerd.  Më 6 nëntor 1962, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi Rezolutën 1761, duke dënuar politikat e aparteidit të Afrikës së Jugut. Më 7 gusht 1963, Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara miratoi Rezolutën 181 duke bërë thirrje për një embargo vullnetare të armëve kundër Afrikës së Jugut, dhe në të njëjtin vit, u krijua një Komitet i Posaçëm Kundër Aparteidit për të inkurajuar dhe mbikëqyrur planet e veprimit kundër autoriteteve. 

Që nga viti 1964, SHBA dhe Britania e Madhe ndërprenë tregtinë e tyre të armëve me Afrikën e Jugut.  Sanksionet ekonomike kundër Afrikës së Jugut gjithashtu u debatuan shpesh në OKB si një mënyrë efektive për të ushtruar presion mbi qeverinë e aparteidit. Në vitin 1962, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së kërkoi që anëtarët e saj të ndërpresin lidhjet politike, fiskale dhe të transportit me Afrikën e Jugut. 

## Zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1966 
Partia Kombëtare nën udhëheqjen e Verwoerdit fitoi zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1966 . Zgjedhjet shënuan një forcim madhor të pushtetit për Partinë Kombëtare në pushtet, e cila për herë të parë fitoi një shumicë prej dy të tretash në parlament. Gjatë kësaj periudhe, qeveria e Partisë Kombëtare vazhdoi të nxiste zhvillimin e një kompleksi industrial ushtarak, që solli me sukses zhvillimet në prodhimin vendas të armatimeve, duke përfshirë avionët, armët e vogla, automjetet e blinduara, madje edhe armët bërthamore dhe biologjike . 

Tre ditë para vdekjes së tij, Verwoerd kishte zhvilluar bisedime me Kryeministrin e Lesotos, Shefin Leabua Jonathan, në Ndërtesat e Unionit në Pretoria.  Pas takimit, u lëshua një komunikatë e përbashkët nga të dy qeveritë me theks të veçantë mbi "bashkëpunimin pa ndërhyrje në punët e brendshme të njëra-tjetrës". 

## Atentati 
parapamje| Varri i Verwoerd në Akrën e Heronjve në Pretoria
Më 6 shtator 1966, Verwoerd u vra në Kapshtad, pak pasi hyri në Dhomën e Kuvendit në orën 14:15. Një lajmëtar parlamentar me uniformë i quajtur Dimitri Tsafendas e goditi me thikë Verwoerdin në qafë dhe gjoks katër herë përpara se të neutralizohej nga anëtarët e tjerë të Kuvendit.  Katër deputetë, të cilët ishin gjithashtu mjekë të trajnuar, nxituan në ndihmë të Verwoerd-it dhe filluan administrimin e reanimacionit kardiopulmonar .  Verwoerd u dërgua me urgjencë në spitalin Groote Schuur, por u shpall i vdekur me të mbërritur.

Funerali shtetëror i Verwoerdit, ku morën pjesë një çerek milion njerëz,  u mbajt në Pretoria më 10 shtator 1966, gjatë së cilës arkivoli i tij i veshur me flamurin e Afrikës së Jugut u vendos në një karrocë artilerie të tërhequr nga një kamion ushtarak. Ai u varros në Akrën e Heronjve në Pretoria.  Tapeti ende i njollosur me gjak ku Verwoerd u shtri pas vrasjes së tij mbeti në Parlament derisa u hoq në 2004. 

## Trashëgimia 
parapamje| Busti i Hendrik Verwoerd në Meyerton, Gauteng, në 2008. Busti u hoq në vitin 2011.
parapamje| Pulla postare të Afrikës së Jugut që përkujtojnë Hendrik Verwoerd në 1966
Qyteti i Oranias në provincën e Kepit Verior strehon koleksionin Verwoerd - kujtime të mbledhura gjatë jetës së Verwoerdit, të cilat tani janë shfaqur në shtëpinë ku e veja e tij jetoi vitet e fundit para vdekjes së saj në 2000 në moshën 98-vjeçare  Trashëgimia e Verwoerdit në Afrikën e Jugut sot është kontroverse, pasi për jugafrikanët e zinj, Verwoerd konsiderohej dhe ende konsiderohet si mishërimi i së keqes, supremacisti i bardhë që u bë simbol i vetë aparteidit.  Sidoqoftë, në vitin 2004 Verwoerd u zgjodh nga një sondazh popullor si një nga 20 afrikano-jugorët më të mirë të të gjitha kohërave në shfaqjen televizive Afrikanojugorët e Mëdhenj . Melanie Verwoerd, e cila ishte e martuar me nipin e Verwoerd, Willem, iu bashkua Kongresit Kombëtar Afrikan (ANC) (si ish-burri i saj). Ajo kujtoi se mbajtja e mbiemrit Verwoerd prodhonte gjithmonë shikime të sikletshme në qarqet e ANC-së kur prezantohej dhe i duhej të shpjegonte se ishte vërtet mbesa e Verwoerdit prej martese. 

Në 50-vjetorin e vrasjes së Verwoerdit në 2016, disa në Afrikën e Jugut hodhën idenë se Tsafendas duhet të konsiderohet si një hero kundër aparteidit.  Shembuj të famshëm përfshijnë Aeroportin HF Verwoerd në Port Elizabeth, i riemërtuar Aeroporti Port Elizabeth, Diga Verwoerd në Shtetin e Lirë, tani Diga Gariep, spitali akademik HF Verwoerd në Pretoria, tani Spitali Steve Biko dhe qyteti i Verwoerdburg, tani Centurion.

Gazetari Daniel A. Gross propozoi se fushata kundër Verwoerdit si "arkitekti i aparteidit" po shkonte shumë larg në kuptimin që ishte shumë e përshtatshme për të fajësuar të gjitha gabimet dhe padrejtësitë e aparteidit mbi një njeri që iu vu gishti si veçanërisht i keq, duke shpallur se shumë njerëz u përfshinë në krijimin dhe ruajtjen e sistemit të aparteidit.  Gross arriti në përfundimin se fajësimi i Verwoerdit për gjithçka ishte në fakt shfajësim i veprimeve të të gjithë të tjerëve që mbështetën aparteidin. 

## Përshkrim në monedha 
Portreti i Verwoerdit ndodhet në pjesën e përparme të një çifti monedhash të shkëlqyera argjendi 1 Rand prej 0,800, të datuara në vitin 1967, të cilat janë prerë për ta përkujtuar atë.

**Citimet**