Festivali i Sanremos

**Festivali i Sanremos** (    [ˈfɛstival di sanˈrɛːmo, festiˈval - ] ), zyrtarisht **Festivali i Këngës Italiane** ( ), është konkursi dhe ceremonia e çmimeve më e njohur e këngës italiane , që mbahet çdo vit në qytetin e Sanremos, Liguria.     Është kompeticioni vjetor i muzikës televizive më jetëgjatë në botë në nivel kombëtar (duke e bërë atë një nga programet televizive më të gjata në botë)  dhe është gjithashtu baza dhe frymëzimi për konkursin e Eurovizionit .  

Ndryshe nga çmimet e tjera në Itali, Festivali Muzikor i Sanremos është një konkurs për këngë të reja, jo një çmim për sukseset e mëparshme (si  për televizionin,  për shfaqje skenike dhe Premio David di Donatello për filma).

Edicioni i parë i Festivalit të Muzikës Sanremo, i mbajtur midis 29 dhe 31 janar 1951, u transmetua nga stacioni radiofonik i RAI-t Rete Rossa, dhe kishte vetëm tre pjesëmarrës : Nilla Pizzi, Achille Togliani dhe Duo Fasano .  Duke filluar nga viti 1955, të gjitha edicionet e festivalit transmetohen drejtpërdrejt nga televizioni italian Rai 1 .  

Nga viti 1951 deri në vitin 1976, festivali u zhvillua në kazinonë e Sanremos, por duke filluar nga viti 1977, të gjitha edicionet e mëpasshme u mbajtën në Teatro Ariston,  me përjashtim të vitit 1990, i cili u mbajt në Nuovo Mercato dei Fiori. 

Festivali i Muzikës në Sanremo është përdorur shpesh si një metodë për zgjedhjen e hyrjes italiane në Eurovizion.   Festivali ka lançuar karrierën e disa prej artistëve muzikorë më të suksesshëm të Italisë, duke përfshirë Gigliola Cinquetti,  Laura Pausini,  Eros Ramazzotti,  Andrea Bocelli,  Giorgia,  Il Volo,  dhe Måneskin . 

Midis 1953 dhe 1971 (përveç 1956), në 1990,   dhe 1991,  secila këngë u këndua dy herë nga dy artistë të ndryshëm, secili duke përdorur një aranzhim individual orkestral, për të ilustruar kuptimin e festivalit si konkurs kompozitorësh, jo si konkurs këngëtarësh. Gjatë kësaj epoke të festivalit, ishte zakon që një version i këngës të interpretohej nga një artist vendas italian, ndërsa versioni tjetër nga një artist i ftuar ndërkombëtar. 

Gjatë verës së vitit 1950, administratori i kazinosë së Sanremos, Piero Bussetti, dhe dirigjenti i orkestrës RAI, Giulio Razzi, ridiskutuan idenë për Sanremon e cila ishte braktisur një vit më parë për shkak të problemeve financiare, duke vendosur të hapnin një konkurs midis këngëve të papublikuara më parë.  I titulluar zyrtarisht  (fjalë për fjalë "Festival i këngës italiane"), edicioni i parë i shfaqjes u mbajt në kazino Sanremo më 29, 30 dhe 31 janar 1951.  Në konkurs morën pjesë 20 këngë, të realizuara vetëm nga tre artistë – Nilla Pizzi, Duo Fasano dhe Achille Togliani .  Dy vjet më vonë, në vitin 1955, festivali u shfaq për herë të parë në televizion, pasi një pjesë e natës finale u transmetua edhe nga kanali Programma Nazionale i RAI-t.  Nata e fundit e emisionit u transmetua edhe në Belgjikë, Francë, Gjermani, Holandë dhe Zvicër.  i cili u lejua të performonte këngën në çfarëdo gjuhe.  I njëjti rregull u zbatua në garën e vitit të ardhshëm.  Ndërmjet viteve 1967 dhe 1971, hyrjet nuk u detyruan të interpretoheshin nga artistë të huaj, por u mbajtën shfaqje të dyfishta. Duke filluar nga viti 1972, çdo kompozim këndohej vetëm nga një artist. 
[parapamje| [Teatro Ariston ka pritur Festivalin e Muzikës Sanremo që nga viti 1977. Përjashtimi i vetëm ishte konkursi i viteve 1990, i organizuar në Palafiori të Sanremos.]]
Artistët konkurrues u ndanë për herë të parë në "Artistë të mëdhenj" dhe "Artistë të rinj" gjatë Festivalit të Muzikës Sanremo 1974. Konkursi kishte vetëm një fitues, por hyrjet në kategorinë "Artistë të rinj" kaluan nëpër një raund eliminator, ndërsa "Artistët e mëdhenj" u pranuan menjëherë në raundin final.  Teatri më vonë u bë vendndodhja e zakonshme për konkursin vjetor,  duke e pritur atë çdo vit, përveç në 1990, kur shfaqja u mbajt në ambientet e Nuovo Mercato dei Fiori, i njohur gjithashtu si Palafiori. 

Në vitin 1980, këngët mbështetëse të regjistruara paraprakisht zëvendësuan orkestrën, ndërsa performancat playback u lejuan në vitin 1983 gjatë raundit final.  Në 1984 dhe 1985, të gjithë artistët u detyruan të performonin playback, ndërsa performancat live me orkestrën u rifutën në vitin 1990. 

Madje, duke filluar nga viti 1984, u shënua ndarja e plotë mes artistëve të sapoardhur nga atyre me emër, duke kaluar në formatin me dy konkurse të ndryshme me fitues të veçantë.  Vetëm në vitin 1998, tre artistët më të mirë në kategorinë e të sapoardhurve u lejuan të konkurrojnë në konkursin e Artistëve të Mëdhenj. Kjo çoi në fitoren e debutueses Annalisa Minetti, e cila krijoi disa polemika dhe çoi në rikthimin e garave krejtësisht të veçanta duke filluar nga viti 1999. 

Dallimi midis kategorive të ndryshme u hoq përsëri në vitin 2004.  Një vit më pas, konkursi përfshiu pesë kategori të ndryshme—Të sapoardhurit, burrat, gratë, grupet dhe klasikët. Fituesi i secilës kategori garonte për fitoren përfundimtare të garës.  Kategoria Classic u shfuqizua në vitin 2006,  ndërsa duke filluar nga viti 2007, festivali u kthye në rregullat e përdorura në vitet 1990, me dy konkurse krejtësisht të ndara për artistë të njohur dhe të sapoardhur. 

Në vitin 2009, një konkurs i ri, i zhvilluar tërësisht online, u prezantua nga drejtori artistik i edicionit të 59-të të konkursit, Paolo Bonolis . I titulluar *Sanremofestival.59*,  konkursi nuk u mbajt në vitet në vijim.

## Fituesit 
### Seksioni i *Artistëve të Mëdhenj* 
#### 1950 
parapamje|250x250px| Nilla Pizzi ishte fituesja e Festivalit të parë të Sanremos, në vitin 1951.
[parapamje|250x250px| Domenico Modugno pasi fitoi [Festivali i Muzikës Sanremo 1959|edicionin e vitit 1959 . Modugno fitoi Festivalin në 1958, 1959, 1962 dhe 1966.]]

#### vitet 1960 
parapamje|250x250px| Sergio Endrigo (majtas) me këngëtarin brazilian Roberto Carlos pas fitores së tyre në vitin 1968
parapamje|250x250px| Gigliola Cinquetti dhe belgo-italianja Patricia Carli festojnë fitoren e tyre me këngën "Non ho l'età" në Festivalin e 14-të të Muzikës në Sanremo, 1 shkurt 1964.

#### vitet 1970 
parapamje|250x250px| Adriano Celentano dhe Claudia Mori fituan edicionin e vitit 1970 të festivalit .
parapamje|250x250px| Iva Zanicchi gjatë edicionit të festivalit të vitit 1974
parapamje|250x250px| Matia Bazar fitoi edicionin e vitit 1978 të festivalit .

#### 1980 
parapamje|250x250px| Riccardo Fogli (në mes), fitues i edicionit të festivalit të vitit 1982, me Drupin (majtas), Al Bano dhe Romina Power (djathtas)
parapamje|250x250px| Ricchi e Poveri fituan festivalin në 1985 .
parapamje|250x250px| Anna Oxa dhe Fausto Leali fituan Festivalin në 1989 .

#### vitet 1990 
parapamje|333x333px| Giorgia fitoi Sanremon në 1995.

#### vitet 2000 
parapamje|375x375px| Elisa ishte fituese e Festivalit të Sanremos në 2001, me këngën " Luce (Tramonti a nord est) ".

#### 2010-ta 
[parapamje|250x250px| [Francesco Gabbani fitoi edicionin e vitit 2017 të festivalit, duke fituar të drejtën për të përfaqësuar Italinë në Eurovizionin e atij viti .]]
[parapamje|340x340px| [Mahmood fitoi edicionin 2019 të festivalit, duke fituar të drejtën për të përfaqësuar Italinë në Eurovizionin e atij viti .]]

#### 2020 
### Seksioni i të ardhurve 
parapamje|250x250px| Eros Ramazzotti ishte fituesi i parë i sektorit *Të sapoardhurit* në 1984 . Më pas fitoi Festivalin në vitin 1986 duke konkurruar në seksionin *Artistët e Mëdhenj* .

#### 1980 
#### vitet 1990 
[parapamje| [Laura Pausini e filloi karrierën e saj në vitin 1993, kur fitoi seksionin e Artistëve të Rinj të Festivalit Muzikor të Sanremos me " La solitudine ".]]
[parapamje| [Andrea Boçeli|Andrea Bocelli fitoi seksionin e Artistëve të Rinj të Festivalit të Muzikës në Sanremo në 1994 me " Il mare calmo della sera ".]]

parapamje|333x333px| Jenny B fitoi Festivalin e Muzikës Sanremo në seksionin e Artistëve të Rinj në 2000.
parapamje| Arisa, fituese e seksionit të Artistëve të Rinj, duke performuar në Sanremo në 2009.

#### 2010-ta 
parapamje|334x334px| Ultimo në Sanremo në 2018

#### 2020 
### Seksione të tjera 
## Pritësit 
parapamje| Mike Bongiorno (në qendër) në Sanremo 1963. Bongiorno priti njëmbëdhjetë edicione të festivalit.
parapamje| Miguel Bosé, mikpritës i Festivalit të Sanremos në 1988
parapamje| Raffaella Carrà priti Festivalin e Sanremos në 2001
parapamje| Paolo Bonolis, mikpritës i Festivalit të Sanremos në 2009
parapamje| Amadeus, mikpritës i Festivalit të Sanremos nga 2020 deri në 2023