Lupanari

parapamje|347px|Lupanari në VII, 12, 18–20. Në të djathtë ndodhet Vico del Lupanare. Në të majtë ndodhet Vico del Balcone.
**Lupanari** (latinisht për "bordello") është ndërtesa e rrënuar e një bordelloje të lashtë romake në qytetin Pompeii. Ka interes të veçantë për pikturat erotike në muret e tij dhe është i njohur edhe si *Lupanare Grande* ose "Bordelloja e ndërtuar apostafat" në koloninë romake. Pompeii ishte i lidhur ngushtësisht me Venerën, hyjnesha romake e dashurisë, seksit dhe pjellorisë, dhe kështu një figurë mitologjike e lidhur ngushtësisht me prostitucionin.

## Kulti i Lupas
[parapamje|majtas|379px|Paraqitje e Luperkalit: Romuli dhe Remi menden nga ulkonja, Lupa, rrethuar nga paraqitje tw Tiberit dhe Palatinit. Panel nga një altar kushtuar çiftit hyjnor te Marsit dhe Venusit. fundi i sundimit të [Trajanit (98-117 i e.s.)]]
Prostitutat quheshin me emra të ndryshëm në Romën e Lashtë: meretrices (nga folja merere, të fitosh), ambulatrices (kalimtare), fornicatrices (ato që ushtroheshin poshtë fornices, urave), noctilucae (*xixëllonja*) dhe lupae (*ulkonja*).

Në pellgun e Mesdheut para themelimit të Romës praktikohej ajo që quhej *prostitucioni i shenjtë*, i lidhur me kultin e *Dea Lupa*, një hyjni e lashtë e lidhur me *Nënën e Madhe*, i praktikuar nga virgjëresha të reja, të lira ose skllave, apo nga priftëresha të quajtura *lupae*. Në tempujt e hyjneshës të ngritur pranë trivii praktikohej hierodulia (nga hieròn = tempull dhe doulia = shërbëtori) që simbolizonte hierogaminë (nga hieròs = i shenjtë dhe gamos = martesë), një rit kushtuar pjellorisë të lidhur me ampleksin e burrave me hyjninë.

Me zvetënimin e këtyre kulteve të lashta emri *lupae* u kalua te prostitutat e zakonshme dhe te lupanarët. Romakët e zëvendësuan kultin e Lupas me Luperkalian, festa kushtuar perëndisë Luperk, ku kremtohej një rit kushtuar edhe ai pjellorisë me praktikues që personifikonin njëkohësisht dhitë dhe ujqërit.

parapamje|291px|Kati i sipërm mund të shihet këtu para ndryshimeve që iu bënë
## Vendndodhja
Lupanari (VII, 12, 18–20) është i vendosur afërsisht dy blloqe në lindje të forumit dhe afër Banjove Stabiane në kryqëzimin e Vico del Lupanare dhe Vico del Balcone Pensile.

Kjo vendndodhje e posaçme konsiderohej një qendër ose "piazza" popullore shoqërore bazuar mbi graffiti që përfshijnë reklamime turnesh sporvtivë, propagande politike dhe mesazhe të tjera informale. Studjuesit kanë zbuluar se aty zhvillohej një sasi e madhe e qarkullimit këmbësor rreth zonës jashtë bordellos.

## Trajtimi si sit 
parapamje|majtas|281px|Brenda hyrjes për në Lupanar
Guidat dhe historianët e shekullit të XIX shpesh refuzonin ta shqyrtonin ose të diskutonin për bordellot për shkak të prirjeve të tyre moraliste. Megjithëse historianët fillimisht ishin hezitues të mundësonin studime mbi bordelot e lashta për publikun, Lupanari tani është një tërheqje turistike e vizituar gjerësisht në Pompeii.

Historiani i fundit të shekullit të XIX, Wolfgang Helbig bëri pohimin se "një analizë e pikturave individuale [nga bordelloja] është e panevojshme dhe papranueshme." Nuk qe deri në shekullin e XX që studjuesit filluan ti mernin studimet e bordellove të lashta seriozisht. Arti i lashtë erotik u bë një mënyrë popullore studimi për të ofruar kuptime të seksualitetit greko-romak, partneritetit dhe dinamikave të pushtetit.

Pritjet në bordello nga patronët dhe vizitorët shembullizonte pabarazitë klasore brenda bordellos. Vizitorët e klasës së lartë ishin të njohur për paraqitjen përçmuese të bordellove që rridhte nga klasicizmi i tyre. Megjithëse ata shpesh e përshkruanin hapsirën si të ndyrë ose jo tërheqëse, studjuesit kanë deklaruar se këto koleksione si të përçmueshme dhe të pabesueshme.

## Bordellot 
Fjala romake për bordellon ishte *lupanar*, që tekstualisht donte të thoshte një strofull ujqish dhe një prostitutë quhej *lupa* ("ulkonjë").

Gërmimet e hershme pompeiane, të drejtuara nga modestia strikte e periudhës kohore, e klasifikonte nxitimthi çdo ndërtesë që përmbante piktura erotike si bordello. Duke përdorur këtë konceptim, Pompeii kishte 35 lupanares. Duke parë një popullsi prej dhjetë mijë banorësh në Pompeii gjatë shekullit të I të e.s., kjo llogaritje caktonte një bordello për 286 banorë ose 71 meshkuj të rritur. Duke përdorur kritere më strikte për identifikimin e bordellove, numri i tyre vete deri në një shifër më realiste prej nëntë ndërtesash një-dhomëshe dhe Lupanari në VII, 12, 18–20.

Bordellot gjatë kësaj periudhe ishin në mënyrë tipike të vogla me vetëm pak dhoma. Prostitutat punonin jashtë dhomave të vogla individuale. Nuk kishin dyer ose të dhëna të përdorimit të perdeve për privatësi, me vetëm një dritare të vogël me hekura lartë në mur për dritë. Çmimi individual i prostitutës shpesh ishte i listuar pranë derës, siç përcaktohej nga tutori i tyre.

## Graffiti
parapamje|389px|Graffiti brenda Lupanarit
Nga Lupanari në Pompeii janë transkriptuar më shumë se 150 graffiti. Prania e këtyre graffiti shërbeu si një kriter për identifikimin e ndërtesës si bordello. Përgjatë rrugëve që të çonin te Lupanari, kishte phallus-e të skalitur mbi rrugë bazalti për të treguar ku gjendej bordelloja.]]
Graffiti-t e Lupanarit konsideroheshin një përvojë shumë-shqisore. Për shkak se shumë nga popullsia e Pompeit nuk ishte tërësisht e alfabetizuar, graffiti ishte një përvojë apostafat ndërveprimi për të gjithë vizitorët. Patronët dhe punëtorët ishin të aftë jo vetëm ti lexonin tekstet në mur, por gjithashtu flisnin për të me zë të lartë, që ta dëgjonin të tjerët dhe madje ti preknin fizikisht graffiti-t. Gërmëzimi i kufizuar dhe gramatika dhe sintaksa e dobët mundësojnë kuptime të spektrit të alfabetizimit midis popullsisë së Pompeit.

Shembuj të graffiti-ve nga Lupanari përfshijnë:
* *Hic ego puellas multas futui* ("Këtu q… shumë vajza").
* *Felix bene futuis* ("Djalë fatlum, ti q… mirë", e lajkatonte një a prostitutë klientin e saj, ose "Djalosh me fat, bëjë një q… të mirë").
* *Sabinus Proclo | salutem* ("Sabini përshëndet Proklin").
* *Ias Magno salute* ("Ias mirëpret/përshëndet Magnin").
* *Africanus moritur | scribet (!) puer Rusticus | condisce(n?)s cui dolet pro Africano* ("Afrikani vdiq. Djaloshi Rustik e shkruan këtë. Pasi ta mësoni këtë, kush është në agoni mbi Afrikanin?").
* *Μόλα • φουτοῦτρις* ("Mola është baxhellë") 

[parapamje|majtas|291px|Pikturë muri në Lupanar. 72 - 79 i e.s. Studjuesja klasike Sarah Levin-Richardson argumenton se graffiti-t janë më shumë se thjeshtë rregjistrime të are more than just records of llogje seksuale ose reklamime shërbimesh të prostitutave; ato ilustrojnë një ligjërim ndëraktiv në lidhje me mashkulloritetin.

Graffiti-t e bordellos mundësojnë edhe kuptimin e demografisë, ashtu si dhe të gjuhëve të folura brenda bordellos. Teksti mund të jetë në [Greqishtja e lashtë|greqisht, latinisht dhe gjuhën vendase oskane.

Megjithëse shumica e popullsisë së arsimuar të Pompeit ishin meshkuj, ka rregjistrime që tregojnë arsimim femëror. Gabimet në sintaks, drejtëshkrim dhe gërmëzimin ofrojnë kuptime të spektrit të arsimimit. Shumë studjues të Romës së Lashtë ia kanë atribuar shkrime të tilla në mur duke përshirë reklamat, letrat e dashurisë, përshëndetjet, fyerjet dhe madje edhe rregjistrimet financiare shkrueseve femra. Studjuesit spekullojnë se ky graffiti është shkruar me gjasa nga një grua, pasi ajo përshkruan pozicionin aktiv të fellatio-s. Ky është një dallim i rëndësishëm nga fjala *irrumare*, e cila përkthehet "të q… gojën." Kjo folje do të ishte përdorur nga klientët meshkuj për të shprehur veprimtarinë e të kryerit fellatio. Në tërësi janë tetë afreske të rëndësishme, megjithëse vetëm shtatë janë akoma në gjendje të përshtatshme. Nga afresket të mbijetuar ende, pesë prej tyre paraqesin pozicione të ndryshme seksuale midis një mashkulli dhe një femre. Afresket ilustrojnë pocizionet e gruas sipër, pozicionin misionar, mbrapsht, pozicionin 69 dhe seksin anal. Afresku i gjashtë tregon një mashkull të ulur të shoqëruar nga një grua në këmbë; mashkulli tregon me gjeste drejtë asaj që studjuesit e konsiderojnë si një imazh të vogël seksi. Afresku i shtatë paraqet një hyjni të shquar, Priapin, një perëndi mashkullore e pjellorisë, i njohur për ereksionin e tij të përhershëm dhe të theksuar, të rrethuar nga dy ereksione të stilizuara. Afresku i tetë është një gjendje tepër të dobët, por besohet se paraqet një tjetër skenë seksuale.

Afresket u zbuluan fillimisht gjatë një gërmimi në vitin 1862. Ato mund të datojnë nga viti 72 i e.s.. Kjo pasi ka një mbresim të një monedhe brenda suvasë së mureve, që mund të përkojë me këtë datë.

[parapamje|majtas|Pikturë muri e Priapit me dy phallus-e në lupanar.72 - 79 i e.s. Një pamje gjiri të figurës femërore shihen në afreskun e gjendur në anën jugore të mesores. Penetrimi, sidoqoftë, është mbuluar në mënyrë diskrete.

Ndërsa afresket erotike shpesh nuk paraqesin akte reale seksuale që zhvilloheshin brenda bordellos, ata ishin suplemente të reklamimit për veprimtarinë e prostitutave të veçanta. Vizitorët shpesh do të shikonin afresket për frymëzim para se të zgjidhnin prostitutën dhe / ose shërbimin e tyre. Zotëruesi i këtyre prostitutave quhej *Leno.* *Leno* do ti blinte vajzat (zakonisht nga lindja) me çmime rreth 600 sesterca për të qenë skllavet e tyre. Nuk ishte e pazakontë për prostitutat të vidheshin, rriheshin, përdhunoheshin dhe madje të vriteshin, ndërsa punonin në bordello. Gratë brenda bordellos përballeshin me abuzime të tilla si nga klientët ashtu dhe nga menaxherët. Për shkak se shumë prostituta ishin skllave, ato shpesh ishin subjekte të dhunës seksuale dhe fizike. Klientët shpesh ishin posesiv dhe xhelozë përkundrejtë prostitutave të tyre të parapëlqyera dhe hakmerreshin duke i kërcënuar dhe rrahur ato.

[[Skeda:Pompeii Lupanar 2.jpg|parapamje|majtas|Pikturë muri e Lupanarit.72 - 79 i e.s.

Prostitutat nuk ishin përgjegjëse vetëm për punën fizike, por edhe për atë emocionale. Prostitutat e lupanarit pritej të ofronin dashamirësi dhe mbështetje për klientët, përtej favoreve seksuale dhe mbështetjes fizike. Prostitutat ishin të njohura të shëronin plagët dhe të forconin vetë-vlerësimin e vizitorëve të trishtuar. Shumë klientë pretendonin që prostitutat ishin të interesuara në mënyrë legjitime për ta si njerëz dhe partnerë seksualë për të krijuar një iluzion dashurie. Ndonjëherë, klientët dhe prostitutat kishin marrëdhënie aftat-gjata siç tregohet në tekstet ligjore. shpjegojnë, se [prostitucioni ishte thjesht një aspekt i një sitemi më të gjerë shfrytëzimi seksual të skllevërve, «*Shumë nga ky shfrytëzim zhvillohej brenda kontekstit të një shtëpie individuale dhe jo në kontekstin e shitjes së seksit: veçanërisht, të gjithë individët e skllavëruar mendohet se ishin pre e ndershme për vëmendjen seksuale të anëtarëve të lirë të shtëpisë dhe disa individë bliheshin posaçërisht si skllevër seksi, madje ndonjëherë në moshë shumë të re*».

[parapamje|djathtas|Pikturë e Lupanarit. 72 - 79 i e.s.

Bordelloja ishte një sipërmarrje tepër fitimprurëse, që përfshinte një sitem të posaçëm investimi, që kalonte përmes grupeve të menaxherëve të prostitutave dhe dhënies me qera të grave skllave. Rrufianët tutorë shpesh përcaktonin çmimet, veçanërisht nëse prostituta ishte një skllave.

Një tjetër dëshmi e praktikimit të kujdesit trupor është raschiatoio ose "kashaitësja" e gjetur afër pellgjeve të ujit. Kjo i çon gjithashtu studjuesit të besojnë se prostitutat do tu rruanin qimet e fytyrës dhe trupit klientëve brenda bordellos. Gjetje të tilla i lejojnë studjuesit dhe historianët ta kuptojnë më mirë përdorimin e ujit brenda bordellos dhe pse ishte fitimprurëse që prostitutat vazhdimisht shkonin në burimet apo krojet e afërta në mënyrë që të rimbushnin enët e ujit.

## Krojet e afërta
[Skeda:Lupanare 36620.jpg|parapamje|majtas|Një latrinë e Lupanarit
Për shkak se bordelloja nuk kishte furnizimin e vetë me ujë, uji duhet të bartej nga krojet apo burimet e afërta të përbashkëta. Një burim, në jug të bordellos, gjendej afër kryeqëzimit midis Vicolo del Lupanare dhe Via dell'Abbondanza. Një tjetër burim mund të gjendej në kryqëzimin midis Via Stabiana dhe Via della Fortuna. Një burim i tretë gjendej në perëndim të Lupanarit, në kryqëzimin midis Vicolo della Maschera dhe Vicolo del Balcone Pensile.

Prostitutat pritej të mernin ujë për ta sjellë në bordello për pastrime, rruajtje dhe praktika të tjera të kujdesit trupor. Megjithëse pozicioni i tyre parësor ishte të përmbushnin dëshirat seksuale të klientëve, ato ishin gjithashtu përgjegjëse për mirëmbajtjen e pastërtisë dhe rregullit të bordellos. Pas përdorimit, prostitutat do ta hidhnin ujin e përdoru në rrugë apo rrugica.

## Shiko gjithashtu
* Prostitucioni
* Bordelloja
* Turizmi seksual
* Shoqëruesja
* Konkubinimi
* Oiran
* Geisha
* Yūkaku
* Joshivara
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arsimi në Romën e lashtë
* Arti romak
* Bovillae
* Braccae
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cirku Romak
* Contio
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dhjetë pasionet e Romës së lashtë
* Domus
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Fëmijëria në Romën e lashtë
* Filozofia e lashtë romake
* Forumet Romake
* Harku i Triumfit
* Honestiores dhe humiliores
* Horreum
* Iliro-romakët
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Jus trium liberorum
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Koloseumi
* Kolumbarium
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuzhina antike romake
* Larja në Romën e Lashtë
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Ludi
* Lustrum
* Lustratio
* Magjistratët romakë
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Martesa në Romën e lashtë
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Mos maiorum
* Muri i Antoninit
* Optimates dhe populares
* Pallatet perandorake të Romës
* Pallati i Dioklecianit
* Panem et circenses
* Pax Romana
* Perandoria Romake
* Peregrinus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Remi dhe Romuli
* Republika Romake
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Soli (hyjni)
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Themelimi i Romës
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura e Trajanit
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vigiles
* Vila Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Referime 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Dionisi i Halikarnasit, Antiquitatum Romanarum.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Tit Livi, Ab Urbe Condita.
* 
* 
* 
* 
* Ovidi, Fasti.
* Plutarku, Jetë Paralele, Romuli.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Varroni, De Lingua Latina.
* Virgjili, Eneida.
*