Muzika baroke

parapamje|Pikturë nga Evaristo Baschenis që paraqet instrumente baroke, duke përfshirë një citern, një violë, një violinë dhe dy lahuta.
**Muzika baroke** është një periudhë ose **stil** i muzikës artistike perëndimore i përbërë nga afërsisht 1600 deri në 1750. Kjo epokë pasoi epokën e muzikës së Rilindjes dhe nga ana tjetër u pasua nga epoka klasike, me stilin galant që shënoi tranzicionin midis epokave baroke dhe klasike. Periudha baroke është e ndarë në tre faza kryesore: e hershme, e mesme dhe e vonë. Ato datohen konvencionalisht nga viti 1580 në vitin1650, nga viti 1630 në vitin 1700 dhe nga viti 1680 në vitin 1750. Muzika baroke formon një pjesë kryesore të kanunit "muzikë klasike" dhe tani është studiuar, kryer dhe dëgjuar gjerësisht. Termi "barok" vjen nga fjala Portugeze barroco, që do të thotë "margaritar i gabuar". Kompozitorët kryesorë të epokës së Barokut përfshijnë Johann Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, George Frideric Handel, Claudio Monteverdi, Domenico Scarlatti, Alessandro Scarlatti, Henry Purcell, Georg Philipp Telemann, Jean-Baptiste Lully, Jean-Philippe Rameau, Marc-Antoine Charlentier, Corelli, François Couperin, Giuseppe Tartini, Heinrich Schütz, Dieterich Buxtehude dhe të tjerë.

Periudha barok pa krijimin e një tonaliteti të praktikës së zakonshme, një qasje për të shkruar muzikë në të cilën një këngë apo pjesë shkruhet në një çelës të veçantë; kjo lloj harmonie ka vazhduar të përdoret gjerësisht në muzikën klasike dhe popullore perëndimore. Gjatë epokës barok, muzikantë profesionistë pritej të realizoheshin improvizues të të dy linjave solo melodike dhe pjesëve shoqëruese. Koncertet barok zakonisht shoqëroheshin nga një grup basso Contino (i përbërë nga instrumentistë që luanin akorde të tilla si harpeshordistë dhe lahutë që improvizonin akorde nga një pjesë e figurave të basit) ndërsa një grup instrumentesh bas - viol, violonçel, kontrabas - luanin baslinjë. Një formë karakteristike barok ishte kompleti i vallëzimit. Ndërsa pjesët në një suitë vallëzimi ishin të frymëzuara nga muzika aktuale e kërcimit, suitat e vallëzimit u krijuan thjesht për të dëgjuar, jo për valltarë shoqërues.

Gjatë periudhës, kompozitorët eksperimentuan me gjetjen e një tingulli më të plotë për secilën pjesë instrumentale (duke krijuar kështu orkestrën), bënë ndryshime në notacionin muzikor (zhvillimi i basit të figurshëm si një mënyrë e shpejtë për të shënuar progresionin e akordit të një këngë ose pjese ), dhe zhvilloi teknika të reja instrumentale të lojës. Muzika barok zgjeroi përmasat, diapazonin dhe kompleksitetin e performancës instrumentale, dhe gjithashtu vendosi format e përziera vokale / instrumentale të operës, kantatës dhe oratorios dhe format instrumentale të koncertit solo dhe sonatës si zhanre muzikore. Muzika e dendur, komplekse polifonike, në të cilën u interpretuan shumë linja melodie të pavarura njëkohësisht (një shembull i popullarizuar i kësaj është fuga), ishte një pjesë e rëndësishme e shumë veprave korale dhe instrumentale barok. Në përgjithësi, muzika barok ishte një mjet për shprehje dhe komunikim.

### Etimologjia 
Termi "barok" zakonisht përdoret nga historianët e muzikës për të përshkruar një gamë të gjerë stilesh nga një rajon i gjerë gjeografik, kryesisht në Evropë, i përbërë për një periudhë prej afërsisht 150 vjet.  Megjithëse mendohej gjatë se fjala si term kritik u përdor për herë të parë në arkitekturë, në fakt ajo shfaqet më herët në lidhje me muzikën, në një përmbledhje anonime, satirike të premierës në tetor 1733 të Rameau's Hippolyte et Aricie, të shtypur në Mercure de France në maj të vitit 1734. Kritiku nënkuptonte që risia në këtë opera ishte "du barok", duke u ankuar se muzikës i mungonte melodia koherente, ishte e mbushur me disonanca të pandërprera, vazhdimisht ndërronte tastin dhe njehsorin, dhe kalonte me shpejtësi nëpër çdo pajisje kompozicionale.

Jean-Jacques Rousseau, i cili ishte një muzikant dhe kompozitor, si dhe filozof, shkroi në 1768 në enciklopedinë: "Muzika baroke është ajo në të cilën harmonia ngatërrohet dhe është e ngarkuar me modulime dhe disonanca. Këndimi është i ashpër dhe i panatyrshëm, intonacioni i vështirë, dhe lëvizja e kufizuar. Duket se termi vjen nga fjala 'baroko' e përdorur nga logjikët. " Ruso i referohej termit filozofik barok, në përdorim që nga shekulli i 13-të për të përshkruar një lloj të përpunuar dhe, për disa, argument akademik i ndërlikuar panevojshëm. 

Zbatimi sistematik nga historianët i termit "barok" në muzikë të kësaj periudhe është një zhvillim relativisht i fundit. Në vitin 1919, Curt Sachs u bë i pari që zbatoi pesë karakteristikat e teorisë së Barokut të Heinrich Wölfflin në mënyrë sistematike në muzikë. Kritikët shpejt e vunë në dyshim përpjekjen për të transferuar kategoritë e Wölfflin në muzikë, megjithatë, dhe në çerekun e dytë të shekullit të 20-të u bënë përpjekje të pavarura nga Manfred Bukofzer (në Gjermani dhe, pas imigrimit të tij, në Amerikë) dhe nga Suzanne Clercx-Lejeune (në Belgjikë) për të përdorur analiza autonome, teknike sesa abstraksione krahasuese, në mënyrë që të shmanget përshtatja e teorive të bazuara në artet plastike dhe letërsinë në muzikë. Të gjitha këto përpjekje rezultuan në një mosmarrëveshje të dukshme rreth kufijve kohorë të periudhës, veçanërisht në lidhje me kohën kur ajo filloi. Në anglisht termi fitoi monedhën vetëm në vitet 1940, në shkrimet e Bukofzer dhe Paul Henry Lang.
Deri në vitin 1960, kishte ende një mosmarrëveshje të konsiderueshme në qarqet akademike, veçanërisht në Francë dhe Britani, nëse ishte domethënëse të grumbulloje një muzikë aq të larmishme sa ajo e Jacopo Peri, Domeniko Skarlati dhe Johan Sebastian Bah nën një rubrikë të vetme. Sidoqoftë, termi është përdorur dhe pranuar gjerësisht për këtë gamë të gjerë të muzikës. Mund të jetë e dobishme të dallojmë Barokun nga periudhat paraardhëse (rilindjes) dhe pasuese (klasike) të historisë muzikore.

### Historia 
Gjatë gjithë epokës baroke, zhvillimet e reja në muzikë filluan në Itali, pas së cilës u deshën deri në 20 vjet para se ato të përvetësoheshin gjerësisht në pjesën tjetër të praktikës së muzikës klasike perëndimore. Për shembull, kompozitorët italianë kaluan në stilin galant rreth vitit 1730, ndërsa kompozitorët gjermanë si: Johan Sebastian Bah vazhduan të shkruanin në stilin barok deri  në 1750-ën.

### Muzika barok në kohët moderne 
Muzika barok, e cila lulëzoi midis viteve 1600 dhe 1750, vazhdon të mbetet një nga periudhat më të rëndësishme dhe të vlerësuara në historinë e muzikës perëndimore. Në kohët moderne, muzika barok ka përjetuar një ringjallje të madhe, duke u rikthyer në skenat koncertale dhe duke ndikuar në zhanre të tjera muzikore.

Në shekullin e 20-të, veprat e kompozitorëve si Johann Sebastian Bach, George Frideric Handel dhe Antonio Vivaldi u rizbuluan dhe u interpretuan në mënyrë të thelluar, falë punës së muzikologëve dhe dirigjentëve të specializuar në muzikën historike. Interpretime me instrumente të epokës baroke dhe përpjekjet për t’i qëndruar sa më afër stileve origjinale kanë nxitur një interes të ri për këtë muzikë, që njihet për strukturën e saj komplekse, përdorimin e kontrapunktit dhe emocionet e fuqishme të saj.

Lëvizja e "interpretimit autentik" në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të kërkoi rikthimin e praktikave të periudhës baroke, përfshirë përdorimin e instrumenteve të kohës, si clavecin, lutja dhe violina baroke. Ansamblet e specializuara si "Academy of Ancient Music" dhe "Les Arts Florissants" kanë kontribuar në popullarizimin e këtyre praktikave, duke ofruar një përvojë të re të dëgjimit për publikun bashkëkohor.

Muzika baroke gjithashtu ka ndikuar në muzikën moderne, duke u shfaqur në muzikën filmike, reklama dhe kompozime bashkëkohore. Shpesh, meloditë dhe struktura harmonike e kësaj periudhe janë ripërpunuar nga kompozitorët modernë, duke krijuar një lidhje midis muzikës së hershme dhe stilit modern. Për shembull, Johann Sebastian Bach mbetet një nga kompozitorët më të regjistruar në epokën moderne, dhe veprat e tij janë interpretuar dhe transformuar në stile të ndryshme muzikore, përfshirë jazz dhe rock.

Në kohët moderne, festivalet dhe koncertet e muzikës baroke mbahen në mbarë botën, duke dëshmuar për vitalitetin e kësaj trashëgimie muzikore dhe rëndësinë e saj të vazhdueshme në kulturën muzikore globale.

## Referime