Katun nahija

**Nahija e Katunit** ishte një nga katër nahijat e Malit të Zi të Vjetër .  Ai përfshinte vendbanime malore rreth Lovçenit dhe në veri të tij.

## Historia 
Në kohën e Njegoshit, Nahija e Katunit numëronte rreth njëzet mijë shpirtra, pa qytet apo qendër administrative, të shpërndara në një sipërfaqe prej thuajse një seksioni dhe të karakterizuar nga pa rrugëdalje, urrejtje fisnore dhe arbitraritet. Rruga e parë nga Cetinja në Rijeka Crnojeviqa do të ndërtohet nga peshkopi Rada, si dhe bujtina e parë në Krsac. Anglezi Peton, në vitin 1846 . vit, ka vërejtur se shtëpitë në Njegushi ishin pa dritare dhe dhoma - një dhomë. Në fund të shekullit 19, Van der Velde kaloi në të gjithë zonën dhe vuri në dukje: "jashtë qytetit të vogël, nuk ka ku të kalojë natën në këtë vend pa rrugë, i ngjashëm me një shkretëtirë në hënë. .” .

Fisi Njeguško është një nga ata nga Nahija Katunska - që me kokëfortësi ruanin për vete se "nga Kosova " nuk u jepnin haraç turqve, por ruanin "shkëndijën e lirisë" me gjithë pastërtinë e saj.

Edhe pse rajon i burgosur i Serbisë, Nahija e Katunit ishte e vetmja që nuk pranoi bashkimin me Serbinë në vitin 1918 për shkak të besnikërisë së tij ndaj dinastisë Petroviq .

Miti kombëtar u kristalizua në veprën " Kurora e malit " e Njegoshit e cila do të bëhet burimi themelor i frymëzimit kombëtar për disa dekada të ardhshme të historisë. Në këngën "Nahija", Njegoshi i thërret krahinës së tij të lindjes - Katunska Nahija: "Ti je nëna e Malit të Zi ". Shumica e këngëve popullore - të paktën ato që Njegoshi fillimisht dëgjon dhe më vonë mbledh ("Ogledalo srbsko") janë nga nahija e katunit.

## Fiset e Katun Nahijes 
* Cetina,
* Njegushi,
* Çekliçi,
* Bjelice,
* Cucët 
* Ozriniqi
* Pjeshivci,
* Zagaraq
* Komani.

## Të dhëna historike nga viti 1895 
**Kufijtë** : Kjo nahije ndodhet në anën perëndimore të Malit të Zi dhe zë një sipërfaqe mjaft të madhe, kufizohet me: Nahija e Nikshiqit në veri, Brda, Lješan dhe Nahija e Rijekës në lindje; nga jugu Lješan dhe Rijeka nahija dhe Boka Kotor, dhe nga perëndimi nga Boka Kotorri dhe Hercegovina .

**Fiset** : Në këtë nahije ka njëmbëdhjetë fise: Cetinje, Njeguši, Ćeklići, Bjelice, Cuce, Ozrinići, Rudine, Grahovo, Pješivci, Zagarač dhe Komani.

**Malet** : Malet më të mëdha në këtë nahije janë: Lovçeni, i cili gjendet në anën perëndimore të Cetinjes. Majat më të larta të tij janë Štirovnik, i cili është 1723 metra i lartë dhe Jezerski Vrh, i cili e ka marrë emrin nga liqeni i vogël poshtë tij. Në Jezerski Vrh ndodhet një kishë e vogël, në të cilën ndodhet varri i poetit më të madh serb, peshkopit Rad - Zoti i Malit të Zi, Stavor, Pusti Lisac, Čevski Lisac dhe Garaç .

**Fushat** : Në këtë nahije gjenden tre fusha të vogla: Cetinjsko, Njeguško dhe Grahovsko .

**Uji** : Kjo nahije ka dy lumenj të vegjël: Zaslapska dhe Grahovska.

**Rrugët** : Në këtë nahije ka një rrugë me qerre, e cila e lidh atë me nahijet e Bokës së Kotorrit dhe Rijekës dhe kalon nëpër Njegush dhe Cetinje. Janë edhe dy rrugë kalorësish: njëra, e cila lidh Katunska Nahija me Nikshiqkën, dhe tjetra nga Cetinja në Grahov, nëpërmjet Ćeklić-it dhe Cucit.

**Vendet e njohura** : Vendi kryesor në këtë nahije është Cetinja me 2000 banorë, e cila gjendet në Cetinjsko Polje. Cetinja është kryeqyteti i Malit të Zi dhe qendra e të gjithë administratës së tokës. Pamjet e Cetinjes janë: Manastiri nën Orlovi Krsh, i cili u ndërtua nga peshkopi Danilo Petrović, dhe i cili përmban trupin e shenjtë të peshkopit Pjetri I, varret e princit Danilo I dhe vëllait të tij Duka i madh Mirko, babai i princit Nikolla I ; Kisha e Zojës së Shenjtë, një dhuratë e Princit Nikolla I, e ndërtuar mbi rrënojat e manastirit të Ivan Crnojević ; Kisha e Vllahisë së Vjetër ; Zetski Dom, i cili u ndërtua me kontribute vullnetare për nder dhe kujtim të çlirimit të Zetës dhe për qëllime arsimore; Spitali, dhuratë e Princit Danilo I; Ushtarak Stan, Ujësjellësi Obzovicë, dhuratë e princeshës së madhe ruse Milica, e lindur Petrović Njegoš. Në Cetinje gjenden: Pallati i Princit, Kështjella Našljednikov, Këshilli i Shtetit, Ministritë, Mitropolia, Gjykata e Madhe, Administrata e qytetit, Drejtoria kryesore e Postë-Telegrafëve, Shtypshkronja Shtetërore, Komuna, Shkolla fillore për meshkuj dhe femra, Gjimnazi i mesëm, shkolla teologjike-mësimore. dhe shkolla e Kolegjit të Lartë Femëror. Cetinja u dogj dy herë nga turqit, por serbët që ikën në të e rindërtuan përsëri.

Në Cetinje ndodhen edhe ambasadat e vendeve të huaja.

Në këtë nahije ekziston ende një qytet i vogël i quajtur Humac në fisin Grahov, me një shkollë fillore dhe një telegraf.

**Vende të tjera të njohura janë** : Njegushi, prej nga është familja sunduese Petrovići Njegoshi ; themeluesi i saj është peshkopi Danilo, me urdhër të të cilit ngjarja u zhvillua në të gjithë vendin në vitin 1702 në ditën e Krishtlindjes gjatë natës, duke ruajtur kështu pavarësinë shtetërore serbe. Njegushi ka një shkollë fillore dhe një telegraf; Trnjine, fshat i fisit Cucco, ku serbët vranë tmerrësisht turqit dy herë në 1706 dhe 1716. Në betejën e dytë u kapën shtatëdhjetë e pesë aga dhe bejlerë ; Bajice, një fshat në majë të fushës së Cetinjes me një kishë të bukur dhe një shkollë fillore. Ky vend është i njohur nga ngjarjet e vitit 1702: Çevo, e cila është në fisin Ozriniq, është domethënëse sepse aty Peshkopi Vasilije, Zoti i Malit të Zi, i treti nga familja e sotme sunduese Petroviq Njegosh, mundi turqit në 1756 me një të vogël. ushtria., dhe që është vendlindja e sundimtarit tonë, Princeshës Milena. Në Kçovë ekziston gjykata e qarkut, shkolla. etj. Grahoveci, i cili ndodhet më lart në Grahovsko Polje, është i rëndësishëm sepse aty malazezët nën udhëheqjen e Dukës së Madhe Mirko fituan në Betejën e Grahovës mbi turqit në 1856. Pranë qytetit Humac ndodhet përroi i Çelinskit, Betejën e Grahovës ku një numër i konsiderueshëm malazezësh dhe njëmbëdhjetë Petrovićas vdiqën në betejën e vitit 1836.

**Klima** : Në këtë nahije, klima është e ftohtë në dimër dhe mesatarisht e ngrohtë në verë. Të lashtat rriten mirë në të: misri, gruri, thekra, zhardhokët, si dhe disa perime. Rriten pemë pyjore: lisi, frashri, pisha, ahu etj. Edukohen veçanërisht kafshët shtëpiake: dhitë, delet, gjedhët, kuajt ; dhe kafshët e egra mund të gjenden në male: ujqër, dhelpra, lepuj dhe të tjerë.

**Popullsia** : Në këtë nahixhi, njerëzit janë të interesuar kryesisht për blegtori dhe bujqësi dhe pak tregti. Aty prodhohet djathë i mirë dhe është veçanërisht i famshëm në djathi Njegushka. Meqenëse toka në këtë nahije është shumë e thyer dhe malore, është e vështirë për njerëzit këtu të jetojnë dhe nuk janë të interesuar për zeje. Njerëzit janë të shëndetshëm dhe shumë të fortë, dhe marrëveshjet e brendshme mund të jenë shumë më të mira.

## Shih edhe 
* Cetina
* Mali i Zi
* Malazezët
* Historia e Malit të Zi 
## Referime