Ian Douglas Smith

**Ian Douglas Smith** GCLM ID (8 prill 191920 nëntor 2007) ishte një politikan, fermer dhe pilot luftarak Rodezian që shërbeu si Kryeministër i Rodezisë (e njohur si Rodezia Jugore deri në tetor 1964 dhe tani e njohur si Zimbabve ) nga 1964 deri në 1979. Ai ishte lideri i parë i vendit që lindi dhe u rrit në Rodezi, dhe udhëhoqi qeverinë e të bardhëve që shpalli në mënyrë të njëanshme pavarësinë nga Mbretëria e Bashkuar në nëntor 1965 në kundërshtim me kërkesat e tyre për zbatimin e sundimit të shumicës si kusht për pavarësia. 15 vitet e tij në pushtet u përcaktuan nga izolimi ndërkombëtar i vendit dhe përfshirja në Luftën Rodeziane të Bushit, e cila vuri përballë Forcat e Sigurisë Rodeziane kundër krahëve ushtarakë të financuar nga sovjetikët dhe kinezët e Bashkimit Kombëtar Afrikan të Zimbabves (ZANU) dhe Bashkimit Popullor Afrikan të Zimbabves (ZAPU) .

Smith u lind nga emigrantë britanikë në qytetin e vogël Selukwe në Midlands Jugore të Rodesisë, katër vjet përpara se kolonia të bëhej vetëqeverisëse në 1923. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ai shërbeu si pilot luftarak i Forcave Ajrore Mbretërore, ku një aksident në Egjipt rezultoi me plagë në fytyrë dhe trupore që mbetën të dukshme për pjesën tjetër të jetës së tij. Pas shërimit, ai shërbeu në Evropë, ku u qëllua dhe më pas luftoi përkrah partizanëve italianë. Pas luftës, ai krijoi një fermë në qytetin e tij të lindjes në 1948 dhe u bë deputet i Selukwe në të njëjtin vit. Fillimisht anëtar i Partisë Liberale, ai dezertoi në Partinë Federale të Bashkuar në vitin 1953 dhe shërbeu si Shef i Kamzhikut nga viti 1958 e tutje. Ai u largua nga ajo parti në 1961 në shenjë proteste ndaj kushtetutës së re të territorit dhe bashkëthemeloi Frontin Rodezian vitin e ardhshëm.

Smithi u bë zëvendëskryeministër pas fitores në zgjedhjet e dhjetorit 1962 të Frontit, dhe ai u ngjit në postin e kryeministrit pasi Field dha dorëheqjen në prill 1964, dy muaj përpara se të ndodhnin ngjarjet e para që çuan në Luftën e Bushit. Pasi bisedimet e përsëritura me kryeministrin britanik Harold Wilson u ndërprenë, Smith dhe kabineti i tij shpallën në mënyrë të njëanshme pavarësinë më 11 nëntor 1965 në një përpjekje për të vonuar sundimin e shumicës; pak më vonë filloi faza e parë e luftës. Pasi negociatat e mëtejshme me Britaninë e Madhe dështuan, Rodezia ndërpreu të gjitha lidhjet e mbetura britanike dhe u rindërtua si republikë në 1970. Smith e udhëhoqi Frontin drejt katër fitoreve zgjedhore gjatë mandatit të tij të kryeministrit; pavarësisht negociatave sporadike me liderin e moderuar Abel Muzorawa gjatë rrjedhës së luftës, mbështetja e tij erdhi ekskluzivisht nga pakica e bardhë, me shumicën e zezë që ishte gjerësisht e privuar nga e drejta e të drejtës sipas sistemit zgjedhor të vendit.

Vendi fillimisht duroi sanksionet e Kombeve të Bashkuara dhe izolimin ndërkombëtar me ndihmën e Afrikës së Jugut dhe, deri në vitin 1974, të kolonive portugeze të Angolës dhe Mozambikut . Pas 15 vitesh luftimesh të zgjatura, me sanksione ekonomike, presion ndërkombëtar dhe rënien e mbështetjes së Afrikës së Jugut, Smith pranoi zbatimin e sundimit të shumicës dhe nënshkroi Marrëveshjen e Brendshme në 1978 me udhëheqës të moderuar, duke përjashtuar ZANU dhe ZAPU; vendi u riemërua Zimbabve Rodezia vitin e ardhshëm. Rendi i ri, megjithatë, nuk arriti të fitonte njohjen ndërkombëtare dhe lufta vazhdoi. Pasi u pasua si kryeministër nga Muzorawa, Smith mori pjesë në negociatat trepalëshe të paqes në Lancaster House, të cilat çuan në zgjedhje plotësisht të lira dhe njohjen e një Zimbabveje të pavarur.

Pas zgjedhjeve, Smith shërbeu si Lider i Opozitës për shtatë vjet dhe u shënua si një kritik i ashpër i qeverisë së Robert Mugabe . Kritikat e tij vazhduan edhe pas daljes në pension të tij në 1987: ai ia kushtoi një pjesë të madhe të kujtimeve të tij të vitit 1997, *Tradhtia e Madhe*, qortimit të Mugabes, politikanëve në Mbretërinë e Bashkuar dhe mbrojtjes së kryeministrit të tij. Në vitin 2005, Smith u transferua në Afrikën e Jugut për trajtim mjekësor, ku vdiq dy vjet më vonë në moshën 88-vjeçare. Hiri i tij u riatdhesua më pas dhe u shpërnda në fermën e tij.

Si figura dominuese politike dhe fytyra publike e Rodezisë në dekadat e fundit të saj, reputacioni dhe trashëgimia e Smithit kanë mbetur përçarëse dhe të diskutueshme deri në ditët e sotme. Nga mbështetësit e tij, ai është përshëndetur si "një vizionar politik ... i cili i kuptoi të vërtetat e pakëndshme të Afrikës",  duke mbrojtur sundimin e tij si një sundimtar të qëndrueshmërisë dhe një forcë të fortë kundër komunizmit.  Kritikët e tij, nga ana tjetër, e kanë dënuar atë si "një racist të papenduar ... që u solli vuajtje të patreguara miliona zimbabveasve"  si udhëheqës i një qeverie supremaciste të bardhë përgjegjëse për ruajtjen e pabarazisë racore dhe diskriminimin e shumicës zezake.