Kompanitë Austriake të Azisë

**Kompanitë Austriake të Azisë** ose të **Indisë Lindore** () është një term i përgjithshëm që përfshin një seri kompanish tregtare austriake me bazë në Ostend dhe Trieste. Emrat e tyre variojnë nga ;  (; ); **Kompania Perandorake Aziatike e Triestes dhe Antverpit** () dhe **Kompania Aziatike e Triestes** ose **Kompania e Triestes** () u themeluan nga William Bolts në vitin 1775 dhe vazhduan deri në vitin 1785.

## Kompania e Ostendit
**Kompania e Ostendit** (; ), ; , zyrtarisht **Kompania e Përgjithshme e Krijuar në Vendet e Ulëta Austriake për Tregtimin dhe Lundrimin në Indi** () ishte një kompani e privilegjuar tregtare e Vendeve të Ulta Austriake (“Vendet e Ulta Jugore”, që atëherë zotëroheshin nga Austria Habsburge, ndërsa tani konsiderohet Belgjika moderne) në Perandorinë e Shenjtë Romake, e themeluar më 19 dhjetor 1722 për të tregtuar me Inditë Lindore dhe Inditë Perëndimore. Ajo e mori emrin nga qyteti port flamand i Ostendit.

Ajo u themelua si një konkuruese e Kompanisë holandeze nga Vendet e Ulta Veriore (të njohura si Republika e Holandës), portugeze, britanike dhe franceze të Indisë Lindore.

Për pak vite ajo i bëri një konkurencë të fortë kompanive më të vjetra të Indisë Lindore britanike, hollandeze dhe franceze, në mënyrë të veçantë në tregtinë fitimprurëse të çajit me Kinën. Ajo krijoi dy ngulime në Indi. Megjithë bilancin e saj fitimprurës, në vijim ajo u urdhërua të mbyllej në vitin 1731 pasi Qeveria Britanike ushtroi presion diplomatik mbi Austrinë, duke iu frikësuar ndikimit të kompanisë në tregtinë e tregtarëve të saj. Shkrirja e saj u bë një parakusht për Traktatin e Vjenës dhe për krijimin e një aleance midis dy shteteve. Kompania e Ostendit mund të konsiderohet si përpjekja e parë austriake për të tregtuar me Inditë Lindore; e dyta ishte Kompania Perandorake Aziatike e Triestes dhe Antverpit () dhe **Kompania Aziatike e Triestes**, më pak e sukseshme e themeluar në vitin 1775.

### Sfondi
Paqja e Münster-it, që i dha fund Luftës Tetëdhjetë Vjeçare në vitin 1648, përmbante një ndalim për subjektet spanjolle që zgjeronin tregtinë e tyre të përtejdetit me Inditë Lindore, që në këtë mënyrë prekte edhe Vendet e Ulta Spanjolle. Kur Paqja e Utrecht-it dhe Rastatt-it e transferoi sovranitetin mbi zonën nga Habsburgët Spanjollë te ata Austriakë në vitet 1713-1714, Vendet e Ulta Jugore nuk u ndjenë më të lidhur nga ky kufizim. Suksesi i Kompanive britanike, holande dhe franceze të Indisë Lindore bëri që tregtarët dhe pronarët e anijeve të Ostendit në Vendet e Ulta Austriake të dëshironin të krijonin marrëdhënie të drejtpërdrejta tregtare me Inditë.

Pasi Scheldt-i ishte i mbyllur për lundrimin e drejtpërdrejtë, Ostendi ishte porti më i përshtatshëm për tregtinë e përtejdetit. Nga aty, Thomas Ray dërgoi anijen “Sankt Matthaeus” për në Surat më 17 qershor 1714, me sukses të madh tregtar me kthimin e tij më 30 gusht 1716.

Tregtia nga Ostendi për në Mokha të Jemenit, Indi, Bengal dhe Kinë filloi në vitin 1715. Disa prej tregtarëve nga Antverpi, Genti dhe Ostendi iu dhanë karta për tregtinë e Indisë Lindore nga Qeveria Habsburge e Vendeve të Ulta Austriake, që së fundi kishin marrë kontrollin e territorit nga Spanja. Midis viteve 1715 dhe 1723, 34 anije lundruan nga Ostendi për në Kinë, Brigjet e Malabarit dhe Koromandelit, Surat, Bengal dhe Mokha. Këto ekspedita u financuan nga sindikata të ndryshme ndërkombëtare të përbëra nga tregtarë dhe bankierë flamandë, britanikë, holandezë dhe francezë.

Kompania Holandeze (V.O.C.) donte ta ndalonte këtë konkurencë me të gjitha çmimet dhe më 27 prill 1719 rrëmbyen markezin e Prié-s të Ostendit, Hercule Louis Turinetti, në bregun e Guinesë (afër Fortesës Laksim). Përgjigja e popullit të Ostendit ishte rrëmbimi i anijes së VOC-ut (të mbushur me fildish) më 23 tetor 1719. Më 4 korrik 1719, anija "Prince Eugène" lundronte duke u kthyer për në Ostend me një sasi të madhe çaji kantonez në bord.

Pjesërisht falë lejeve luksoze të markezit të Prié-s, transporti privat nga Ostendi lulëzoi. Sipërmarrës të ndryshëm vendas, që transportonin çajë nga Kina, e panë kompaninë si një mjet për të vendosur një pengesë për rritjen e trafikur, që filloi ti ulte çmimet. Megjithëse ata nuk donin një empor të kushtueshëm si grupi i parë, kishte mjaft interes për ta gjetur me njëri-tjetrin. Kur markezi i Prié-s e humbi ndikimin në favor të Eugjenit të Savojës dhe Patrick MacNeny-t, peshorja filloi të anonte gjithashtu nga Vjena. Në vitin 1721, perandori Karli VI i dha kartën e privilegjeve.

### Karta e privilegjeve dhe themelimi
Rivaliteti i ndërsjelltë mes sindikatave rëndonte shumë mbi fitimet dhe kjo rezultoi në themelimin e Kompanisë së Ostendit, të privilegjuar nga karta e sunduesit austriak Karli VI, në dhjetor 1722. Versioni i parë i kartës parashikonte pasjen e shtatë drejtorëve: tre nga Antverpi, tre nga Genti dhe një nga Ostendi. Megjithatë, ajo pohonte se Kompania e Ostendit duhet ta ndihmonte perandorin në kohërat e luftës. Drejtorët nuk ranë dakord me këtë dhe refuzuan të bashkëpunonin. Ata pranuan vetëm një version të dytë të modifikuar të kartës, që u nxor në 18 korrik 1723. Në mënyrë që të mos ulej imazhi i perandorit, karta u datua më 19 dhjetor 1722.

Karta e privilegjeve ishte e vlefshme për një periudhë prej tridhjetë vjetësh dhe përmbante 103 nene. Kompanisë së Ostendit i jepej monopoli mbi tregtinë midis Vendeve të Ulta Austriake dhe Azisë, Amerikës dhe Afrikës. Për më tepër, kompanisë shumëkombëshe iu dha autonomi e gjerë për të vendosur traktate tregtare me monarkët e huaj (për sa kohë interesat e perandorit nuk prekeshin). Perandori, nga ana e tij, duhet të respektonte autonominë tregtare të firmës. Gjithashtu, karta përmbante të gjitha llojet e rregullave dhe marrëveshjeve rreth operimit të kompanisë.

Kapitali i kompanisë u ngulit në 6 milionë gulden ose florinë, të ndarë në 6,000 aksione me 1,000 florinë secili. U furnizua kryesisht nga banorët e pasur të Antverpit dhe Gentit. Aksionet u nxorën në bursën e Antverpit më 11 dhe 12 gusht 1723, me 3,037 nga aksionet që do të zotëroheshin nga 54 investitorët kryesorë, kryesisht tregtarë të Antverpit. Shtatë drejtorat u zgjodhën nga figurat kryesore të tregtisë dhe financave: Jacques De Pret, Louis-François de Coninck dhe Pietro Proli, nga Antverpi; Jacques Maelcamp, Paulo De Kimpe dhe Jacques Baut, nga Genti; dhe Jakobiti irlandez Thomas Ray, një tregtar dhe bankier me bazë në Ostend. Ndërsa anijet lundronin nga Ostendi, zyrat e kompanisë ishin të vendosura në Bursën e Antverpit. Një nga aksionerët kryesorë ishte duke i 4-rt i Arenbergut, Leopold Philip. Aksionet e kompanisë dolën jashtëzakonisht fitimprurës, duke mundësuar një fitim prej 15 përqindësh.

Kompania zotëronte gjithashtu dy empore (qendra tregtimi), në Kabelon (Kovelongu modern) në bregun e Koromandelit dhe në Bankipur (Içapore) në Bengal. Midis viteve 1724 dhe 1732, 21 anije të kompanisë u dërguan kryesisht në Kanton të Kinës dhe në Bengal. Falë rritjes së çmimit të çajit u bënë fitime të larta në tregtinë kineze. Midis viteve 1719 dhe 1728, Kompania Ostend transportoi 7 milionë paundë çajë nga Kina (afërsisht gjysma e sasisë së përgjithshme të sjellë në Evropën Perëndimore), që do të ishte afërsisht e njëjtë me Kompaninë Britanike të Indisë Lindore gjatë së njëjtës periudhë.

### Operimi
Selitë e kompanisë gjendeshin në Bursën e Antverpit. Ankandet mbi mallrat e furnizuara zhvilloheshin në Ostend dhe Bryzh. Mbledhjet e drejtorëve duhet të zhvilloheshin në Antverp për tre vitet e parë dhe në Bryzh ose Gent për vitet në vijim. Kapitali i kompanisë u vendos në 6 milionë gulden (ose florinë), për tu ndarën në 6000 aksione me nga 1000 florinë secili. Më 1 shtator 1723, filloi blerja e aksioneve, që u morën në një ditë e gjysëm nga sipërmarrës, fisnikë dhe zyrtarë qeveritarë. Dy të tretat e rregjistrimeve ishin nga Antverpi, megjithëse u përdorën padyshim njerëz që firmosën për fisnikë të pasur.

Meqë kompania ishte shumë e suksesshme, aksionet ishin vetë 75% të paguar dhe kapitali veprues arrit në 4,500,000 florinë. Mbledhja e parë e bordit të drejtorave u zhvillua në Antverp më 6 tetor 1723. Katër anijet e para të kompanisë lundruan nga Ostendi më 10 shkurt 1724; dy ishin të destinuara për në Kinë, një për në Bengal dhe një për në Mokha të Jemenit. Shpejt u krijuan empore në Bankipur dhe Bhurompur.

Veprimtaritë tregtare u përqëndruan në dy fusha: Kina dhe Bengali, me Kinën tregtia ishte më e rëndësishme. Kompania Ostend ishte kompania e parë nga Evropa Perëndimore kontinentale që e përqëndroi veprimtarinë e saj me Kantonin. Ngarkesat e udhëtimeve vajtëse të anijeve të kompanisë zakonisht përbëheshin nga piastra argjendi dhe plumbi si balast. Ngarkesat e kthimit përbëheshin nga çaji i zi boel, pëlhura mëndafshi nga Nankingu, porcelan dhe kinezërira.

Nisja e anijeve nga Ostendi ishte tepër e përcaktuar në kohë për shkak të erërave të favorshme. Anijet për në Indinë Lindore niseshin midis fundit të nëntorit dhe fillimit të marsit. Erërat mbizotëruese perëndimore që frynin nga Kanali ndonjëherë ishin aq të fuqishme sa anijet duhet të prisnin me javë për radën e Ostendit. Sapo kalonin përmes Kanalit, anijet vazhdonin rrugëtimin e tyre përgjatë Ishujve Kanarie dhe Kepit të Gjelbër. Nga këta ishuj, erërat tregtare veri-lindore ndonjëherë i bartnin ato në brigjet braziliane. Atëherë itinerari ndryshohej për në jug-lindje, për ta kapërcyer Oqeanin Atlantik prapë.Synimi ishte që të përfundohej në jug të Afrikës për të përdorur *Dyzet Hungërueset* (Erëra të forta perëndimore, që ndodhin në hemisferën jugore, përgjithësisht midis 40° dhe 50° të gjerësisë juguore). Ato erëra të forta, por mashtruese perëndimore i bartin anijet përgjatë pjesës jugore të Oqeanit Indian. Në kohën e duhur, në varësi të destinacionit (India apo Kina), anijet e ndryshonin itinerarin e tyre për në veri. Nëse gjithçka shkonte mirë, ato do të mbërrinin në destinacionin e tyre pas një udhëtimi prej gjatë deri në shtatë muajsh. Anijet e Kompanisë Ostend qëndronin në Azi për rreth pesë muaj. Udhëtimi i kthimit merrte prapë rreth gjashtë deri në shtatë muaj. Shumica e anijeve ktheheshin në Ostend nga fundi i verës ose fillimi i vjeshtës.

### Përplasja me vendet e tjera
Që nga krijimi, kompania e re provokoi hapjen e armiqësive të komopanive të tjera të vjetra të Indisë Lindore, që i frikësoheshin patronazhit të saj favorizues perandorak dhe faktit që shumë nga punonjësit e kompanisë së re në Lindje ishin ish punonjës të kompanive britanike, holandeze ose francezetë Indive, që sillnin me vete përvojën e tyre në tregtinë lindore. Për më tepër, në mënyrë që të tërhiqte të huaj me përvojë, Kompania e Ostendit u lejoi atyre fitime bujare në aspektin e hapsirës së ngarkesave për tregtinë private, diçka që anatemohej në kompanitë ekzistuese monopoliste. Megjithë atket armiqësore nga konkurueset e saj, kompania e re ishte mjaft fitimprurëse nga fillimi deri në vitin 1726, duke qenë e aftë të deklaronte një divident prej 33 përqindësh.

Fitimet e mëdha të kompanisë së Ostendit shkaktuan rezistencë të ashpër nga qeveria në Amsterdam dhe nga Kompania Holandeze e Indisë Lindore, por edhe nga anglezët. Sipas tyre, transportimi nga Ostendi *anashkalonte* një nga parashikimet më të rëndësishme të “Traktatit të Munsterit” (1648) dhe “Traktatin e Barrierës”, përkatësisht ndalimin e tregtisë dhe transportin flamand përtejdetit. V.O.C.-u thirri studiuesin e njohur gjyqësor Jean Barbeyrac (1674-1744) dhe Abraham Westerveen (~1647) për të gjetur argumente ligjore kundër Kompanisë së Ostendit, duke përfshirë parashikimet e “Traktatit të Paqes së Münster-it” (1648). Kompania e Ostendit argumentoi kundër kësaj nëpërmjet Patrice François de Neny, Jean Du Mont Baron de Carelskroon (1667-1727) dhe Jean Rousset de Missy.

Midis dy konkurueseve ndodhën shumë incidente të dhunshme. Jacques André Cobbé, guvernatori i parë i Ostendit i emporeve të Kovalanit (1719) dhe Bengalit (1720), u vra në mbrojtje e emporit të fundi në vitin 1724.

Në mënyrë që të parandalonte rekrutimin e ekuipazhit në republikë - flamandët dhe brabantinët nuk mund të bënin pa ndihmën e detarëve holandezë dhe anglezë, për udhëtimin e tyre në Inditë Lindore – shteti i përgjithshëm i shtatë republikave të bashkuara (Holanda moderne) në vitin 1717 e rinovoi ndalimin tradicional, që asnjë shtetas i republikës nuk duhet të shërbente për shtetet e tjera për Inditë Lindore. Shkelësit që kapeshin në bordin e anijeve të huaja të Indisë Lindore duhet të paguanin me jetën e tyre për këtë. Mallrat e tregtuar, ose porositë e marra nga Kompania Ostend, gjobiteshin me konfiskim, një gjobë prej 1000 florinësh (ose gulden) dhe burgim.

Kur u zbulua se, megjithë këtë rregullore, shumë holandezë veriorë ishin përfshirë në Kompaninë Ostend, Shteti i Përgjithshëm i Shtatë Republikave të Bashkuara shpalli një edikt të ri në vitin 1723 dhe shtuan *fshikullimin publik* për këtë.

Holandezët ndaluan gjithashtu dhënien me qira, blerjen ose pajisjen e njerëzve të Ostendit me nga komisioni, me dënimin që anijet me përmbajtjet e tyre do të konfiskoheshin për llogari të VOC-ut dhe do të vendosej një gjobë sa katërfishi i vlerës së anijes së konfiskuar. Për shkak të aksioneve në Kompaninë Ostend gjithashtu dënohej me konfiskimin dhe një gjobë që arrinte katërfishin e vlerës së depozitimit.

Britania e Madhe dhe Republika Holandeze përdorën fuqinë e tyre negociuese në nivelin gjeopolitik për të detyruar shfuqizimin e Kompanisë së Ostendit. Si pasojë e “Traktatit të Vjenës në 1725”, midis [Spanjës, Austrisë, Anglisë, Prusisë dhe Francës austriakët u ndjenë të kërcënuar dhe këto shtete konkluduan “Traktatin e Hanoverit” (3 shtator 1725). Republika e Shtatë Provincave të Bashkuara nuk u bashkua deri në vitin 1727 me kushtin që aleanca duhet ta ndihmonin ti ndalonte veprimtaritë e Kompanisë së Ostendit. 

Gjatë pezullimit të Kompanisë së Ostendit, u bënë propozime të ndryshme për të bërë kapital fitimprurës gjatë pushimit. Për shembull, drejtori Proli propozoi zhvendosjen e kapitalit te  ose për të filluar një organizim të ri tregtar në Detin Adriatik. Megjithatë, të gjitha planet u braktisën për arësye të ndryshme. Për shembull, nuk kishte personel të kualifikuar të pranishëm në Trieste dhe Deti Mesdhe ishte i pasigurtë.

Perandori Karli VI shpresonte se kompania do të përqëndrohej në tregtinë në Evropë gjatë pezullimit. Megjithatë, drejtorët nuk e ndanë këtë mendim pasi ata nuk shikonin ndonjë degë të ekonomisë të aftë për të arritur të njëjtat fitime. Drejtorët propozuan krijonin një shoqëri të fshehtë aksionere. Synimi i këtij organizimi sekret ishte ishte ta lejonte kompaninë të vijonte të ekzistonte, por nën emrin e individëve privatë. Perandori do të mundësonte pasaportat e nevojshme dhe në këtë mënyrë të shmangej traktati i pezullimit. Në mars 1728 u formua kompania e fshehtë. Pas pezullimit, rrethanat e detyruan kompaninë të angazhohej në një lloj tregtie në dispozicion: ajo i largoi fshehtësisht anijet nga portet e huaja. Kështu kjo shoqëri sekrete organizoi udhëtime të paligjshme nën flamuj të huaj nga Cádiz-i, pa dijeninë e fuqive të mëdha detare. Pjesa tjetër e kapitalit u investua në Kompaninë Daneze, si një formë investimi.

Midis viteve 1728 dhe 1731 u organizuan një numër i vogël ekspeditash ilegale në flamuj të huazuar, por anijet më të fundit që lundruan për kompaninë ishte dy "anije me leje" që e lanë në vitin 1732 dhe ishin një konçesion i bërë në Traktatin e Vienës. Empori në Bankipur, atëherë nën zotërimin e drejtpërdrejtë perandorak, zgjati deri në vitet 1740. Kompania e pushoi tregtinë zyrtarisht në 16 shkurt 1734 dhe u likuidua më 16 shkurt 1737.
* Në direkun e mesëm: ndodhej stema e kompanisë që konsistonte në një kryq të rregulluar të Shën Andreas në një brerore të zjarrtë argjendi, në një fushë të artë. Kjo stemë u shfaq edhe te vulat, dokumentet dhe topat e Kompanisë Ostend.
* Në direkun e mbrapëm: një kryq i rregulluar i Shën Andreas i pikturuar mbi një sipërfaqe të bardhë ose argjendi.
* Flamuri Perandorak i Perandorisë së Shenjtë Romake.

File:Oostendse Compagnie-vlag1.jpg|Flamuri Leo Belgicus në argjend në një fushë të kuqe
File:Oostendse Compagnie-vlag2.jpg|Stema e Kompanisë Ostend
File:Oostendse Compagnie-vlag3.jpg|Një kryq i rregulluar burgundas
File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg|Flamuri perandorak i Perandorisë së Shentë Romake

### Kompania e Ostendit në letërsi
Nga historia e Kompanisë së Ostendit janë frymëzuar mjaftë shkrimtarë:
* Libri në frëngjisht i Jan Van Dorp (pseudonim i Oscar Van Godtsenhoven, 1908-1988), *Flamand des vagues*, 1948 (rishtypur në vitin 2013, ISBN 978-236914009-2), i përkthyer në holandisht nën titullin *Marinus*, ISBN 9789082985658 (2019)
* Libri në holandisht i Johan Ballegeer, *De scheepsjongens van de Keyserinne*, viti 1969, në Antverp me botues *Standaard Uitgeverij*.
* Libri në holandisht i Katrien Van Hecke, *Oostende is niet ver meer*, viti 2022, publikuar në Haselt me botues *Clavis*).
* Libri në holandisht i Doris Klausing, *De smaak van thee: een avontuurlijke expeditie van de Oostendse Compagnie*, në holandisht, viti 2023, në Antverp.

## Themelimi i Kompanisë Aziatike të Triestes
Në vitet 1770 Austria ri-themeloi një kompani tregtare koloniale, bazuar te modeli i Kompanisë së Ostendit , për të përfituar nga lufta në vazhdim midis Britanisë, Francës dhe Republikës Holandeze për të kapur një pjesë të këtyre vendeve në tregtinë me Indinë dhe Kinën. Kjo ishte , ose , gjithashtu e njohur si Kompania e Triestes, e themeluar në vitin 1775 nga William Bolts dhe Charles Proli, me seli në Ostend dhe Trieste, që operoi deri në vitin 1785.

Në vitin 1775, tregtari britanik, atëherë 37 vjeç, me origjinë holandeze, William Bolts i ofroi shërbimet e tij qeverisë së Monarkisë Habsburge të perandores Maria Theresa, duke paraqitur një propozim për themelimin e tregtisë austriake me Indinë e sunduar nga Kompania Britanike nga porti i Triestes  në Adriatik në Italinë e tanishme. Propozimi i tij u pranua.

### Udhëtimi i *Giuseppe e Teresa*, 1776–1781
Më 24 shtator 1776, Bolts lundroi nga Livornoja në zotërimet e Leopoldit, Duka i Madh i Toskanës, djali i vogël i perandores, për në Indi në komandën e një anijeje nën flamurin e Perandorisë së Shenjtë Romake, anija e mëparshme e udhëtimeve indiane *Earl of Lincoln*, e riemërtuar *Giuseppe e Teresa* (e quajtur edhe  ose ). Ai mori me vete një një kartë dhjetë-vjeçare që e autorizonte të tregtonte nën ngjyrat perandorake midis porteve austriake të Adriatikut dhe Persisë, Indisë, Kinës dhe Afrikës, si dhe nga Afrika dhe Madagaskari për në Amerikë. Kjo sipërmarrje kërkoi kapital thelbësor, që Bolts e kërkoi në Vendet e Ulta Austriake (tashmë Belgjika) dhe solli në Antverp bankierin Charles Proli dhe ortakët e tij, bankierët I. C. I. Borrikens dhe D. Nagel.

### Kolonizimi i Gjirit Delagoa
Në pak vitet në vazhdim Bolts krijoi empore në Bregdetin e Malabarit në Indi, në bregun Jug-Lindor Afrikan në Gjirin Delagoa në Mozambikun modern dhe në Ishujt Nikobar.

Synimi i tij për të krijuar një empor në Gjirin Delagoa ishte që ta përdorte atë si një bazë për tregtinë midis Afrikës Lindore dhe porteve të bregut perëndimor të Indisë. Ai siguroi tre anije për të zhvilluar tregtinë e këtij “vendi”, siç quhej tregtia e europianëve midis Indisë dhe destinacioneve të tjera jo evropiane. Gjatë udhëtimit të tij ai mblodhi buburreca koçinilje brazilianë (dactylopius coccus) në Rio de Zhaneiro dhe i transportoi ata në Gjirin Delagoa, duke paraprirë kështu hyrjen në Bengal të këtij insekti për bërjen e ngjyrave të kuqe. Flamuri perandorak nuk u valëvit për një kohë të gjatë mbi Gjirin Delagoa, pasi autoritetet e alarmuara portugeze, që e pretendonin vendin si të tyrin dërguan një frigatë me 40 topa dhe 500 ushtarë nga Goa për ti larguar njerëzit e Bolts-it në prill 1781 dhe për të gjetur garnizonin e Lourenço Marques (Maputo) që vendosi një prani të përhershme portugeze aty.

### Veprimtaritë në Indi, 1776–1781
Ku mësoi për sipërmarrjen e Bolts-it, Kompania Britanike e Indisë Lindore (EIC) i udhëzoi zyrtarët e saj në Bengal, Madras dhe Bombei për të “ndjekur mënyrat më efektive që mund të jenë plotësisht të justifikuara për tiu kundërpërgjigjur dhe mundur” atë.

Përsëri, në vitin 1774 EIC e kishe çeduar Pazarin Banki në lumin Hughli, më lartë Kolkatës, për Kompaninë e Ostendit ose Kompaninë Austriake të Indisë Lindore. Kjo ishte gjithashtu në duar austriake në vitin 1794, por britanikët në vijim e zaptuan atë, me gjasa pak më vonë.

Bolts përfitoi plotësisht nga statusi asnjanës i Austrisë në luftën midis Britanisë dhe Francës, Spanjës dhe Hollandës (1778–1783), që u përfshinë në përpjekjet për pavarësinë Amerikane. Aktet e përsëritura të armiqësisë së Kompanisë Britanike kundër Bolts-it në Indi u bënë subjekt i paraqitjes urgjente të ambasadorit austriak në Londër, duke bërë që në janar 1782 të dërgoheshin udhëzime nga Gjykata e Drejtorëve të Indisë, që urdhëronin zyrtarët e tyre në Indi të mos sulmonin "ndonjë subjekt të Madhërisë së Tij Perandorake".

Megjithse kur mbërriti në fillim në Surat të Indisë, Boltsi u përballë me një mur kundërshtimi të ngritur nga Kompania Britanike e Indisë Lindore, shpejt ai e bëri veten të njohur te Hajder Aliu, navabi i Majsores dhe kundërshtari më i fortë i anglezëve në Indi. Ai e vizitoi navabin në kryeqytetin e tij, Srirangapatam, ku iu dha leja për të krijuar empore tregtare në zotërimet e navabit në Bregdetin e Malabarit si në Mangalore, Karvar dhe Baliapatam.

### Kolonizimi i Ishujve Nikobar
Ndërsa Bolts-ti vetë ishte në Srirangapatam, ai dërgoi anijen *Joseph und Theresia* në Ishujt Nikobar, ku mbërriti në qershor 1778. Kapiteni i saj aty i mori në zotërim më 12 korrik. Ishujt ishin fokusi përpjekjeve të misionarëve të krishterë të Vëllazërisë Moraviane (ose Kisha Moraviane  ose , formalisht ), që e vizituan kohë pas kohe nga baza daneze në kontinentin indian në Trankuebar. Për rrjedhojë të aksionit të Bolts-it, kompania perandorake kishte krijuar një empor tregtar në ishullin e Nankoverit, drejtuar nga Gottfried Stahl, i shoqëruar nga pesë europianë të tjerë. Autoritetet daneze protestuan fuqimisht kundër aksionit të Boltsit në marrjen e zotërimit të Arkipelagut Nikobar dhe në vitin 1783 dërguan një anije lufte për ti larguar austriakët.

### Debatet mes Boltsit dhe Prolit
Megjithë arritjet e tij të shumta që nga viti 1776, sipërmarrja e Boltsit në përgjithësi ishte një humbje, për habinë e bankierëve të tij belgë, Charles Proli dhe ortakët. Proli nuk ra dakord me Boltsin mbi rëndësinë e tregut të Kinës: Proli donte të përqëndrohej ekskluzivisht në atë treg, ndërsa Bolts u jepte rëndësi të njëllojtë Indisë si për mallrat austriake, si mërkuri, plumbi, bakri, hekuri, kallaji dhe vitrioli, aty mund të gjenin kripë, në kundërshtim me Kinën, ku vetëm dollarët e argjendtë spanjollë pranoheshin në shkëmbim për prodhimet kineze si çaji, porcelani dhe mëndafshi. Ndërsa Boltsi ishte akoma në Indi, grupi i Prolit dërgoi dy anije, *Ville de Vienne* në Mauritius dhe *Prince Kaunitz* për në Kinë, pa e informuar atë. Në padijeni të blerjes së Boltsit të një anije që ai e quajti *Prince Kaunitz,* grupi i Prolit dërgoi një tjetër anije me të njëjtin emër për në Kinë, në mënyrë të pavarur prej tij.

Ky veprim përbëri një shkelje të kontratës së Prolit me të. Proli refuzoi të përmbushte aktet e Boltsit, duke tërhequr bankën e tyre ndërsa ai ishte në Indi. Ata i bënë thirrje qeverisë perandorake të ta transferonte kartën e Boltsit ekskluzivisht te ata. Grupi i Prolit zaptoi gjithashtu anijen *Joseph et Therese* si garanci kur anija të kthehej në Leghorn. Në një dëgjesë me perandorin Josefi II në Bruksel, më 28 korrik 1781, Boltsi dhe Proli ranë dakord për ta shndërruar shoqërinë e tyre në një kompani aksionere dhe në gusht Boltsi e dorëzoi kartën e tij te Kompania e re Perandorake e Triestes dhe Antverpit për Tregtinë e Azisë (). Kompania do të dërgonte gjashtë anije për në Kinë dhe Indi, dy për në Afrikën Lindore dhe Mauritius dhe tre për peshkimin jugor të balenave.

## Kompania Perandorake e Triestes dh Antverpit
Kompania Perandorake e Triestes dhe Antverpit u hap për publikun në gusht 1781 për të mbledhur, nominalisht, gjysmën e kapitalit të saj në njëmijë aksione. Në fakt, Kompania ishte seriozisht e nënkapitalizuar, pasi një mijë aksionet e tjera të mbajtura nga Grupi Proli dhe Boltsi ishin paguar me vlerë nominale të aseteve të shoqërisë së mëparshme. Vlerësimi i atyre aseteve nga Boltsi u pranua me vlerën nominale, por ishte një vlerë fiktive dhe në fakt kompania e re trashëgoi borxhet e shoqërisë së vjetër. Rrjedhimisht ajo vuajti mungesën kronike të parave të disponueshme dhe i duhej të mbështetej në huamarrje afatshkurtra dhe obligacione hipotekare (për të cilat vetë anijet viheshin si kolateral) me çmim prej 30 deri në 35 përqind.

Nën këto kushte, çdo udhëtim duhet të ishte një sukses për Kompaninë që të mbetej funksionuese. Gjithashtu nën termat e marrëveshjes së krijimit të kompanisë së re, Boltsi çedoi kartën e tij te partnerët belgë në shkëmbim të një huaje prej 200,000 florinë (d.m.th., 200 aksionet e tij në kompani) dhe të drejtën për të dërguar dy anije për llogari të tij në Kinë.

Kompania Perandorake Aziatike nën drejtimin e Grupit Proli u përqëndrua në tregtinë e çajit të Kinës. Në vitin 1781, 1782 dhe 1783 çmimi i çajit në Evropë, veçanërisht në Angli, ishte ngritur në nivele të padëgjuara. Në vitin 1781 dhe 1782 asnjë anije holandeze ose franceze nuk u shfaq në Guangzhou (atëherë i transkriptuar në shkrimin latin si "Kanton") si rezultat i Luftës Amerikane dhe në vitin 1782 vetëm njëmbëdhjetë anije angleze, tre daneze dhe dy suedeze u furnizuan aty. Vetëm katër nga trembëdhjetë anijet angleze u rikthyen të padëmtuara në vitin 1783 për shkak të veprimtarisë navale franceze. Duke u përpjekur të kapte mundësinë për të bërë fitime të mëdha, Grupi Proli dërgoi pesë anije në Kanton: *Croate-n*, *Kollowrath-in*, *Zinzendorff-in*, *Archiduc Maximilien* dhe *Autrichien*.

Gjithësesi, mundësia u humb pasi, me nënshkrimin e një armëpushimi në janar 1783 luftuesit e mëparshëm ishin të aftë ti dërgonin anijet e tyre në Kanton në siguri dhe vera e vitit 1783 pa një tërësi prej tridhjetë e tetë anije aty, duke përfshirë pesë anijet perandorake. Ato u desh të blinin çajë me një çmim të lartë dhe kur u kthyen në Ostend, në korrik 1784 duhet ta shisnin me një çmim të ulët në një treg të tejmbushur, ashtu dhe duke patur për të paguar për lejen e kthimit në atë port. Çmimi i çajit në Ostend ra shumë poshtë kur Qeveria Britanike futi  në vitin 1784, që e pakësoi taksën mbi çajin nga pesëdhjetë në dhjetë përqind dhe e bëri trafikimin nga Vendet e Ulta jo fitimprurës. Çmimi i çajit në Europë ra papritur nga 30 deri në 33 solë francezë në 11 deri në 14 solë, ose rreth gjashtëdhjetë përqind. Në mënyrë shkatërrimtare, një anije e gjashtë, *Belgioioso*, duke bartur një sasi të madhe argjendi për blerjen e mallrave kineze, u fundos gjatë stuhisë në Detin Irlandez shpejt pasi ishte nisur nga Liverpooli, ku ishte përgatitur për udhëtimin për në Kanton.

Pavarësisht humbjeve të mëdha, borxheve dhe disponueshmërive, Kompania investoi në një anije tjetër,  ose  (*Shqiponja Perandorake*), një gjigande prej 1,100 tonësh, e ndërtuar në mënyrë të veçantë për Kompaninë nga kantieri detar i Fiumes, që nisi në mars 1784, duke e çuar flotën e Kompanisë në një tërësi prej nëntë anijesh. Punët arritën fundin në janar 1785, kur Kompania pushoi të gjitha pagesat dhe menjëherë më pas shpalli falimentimin, duke e fundosur shtëpinë bankare Proli bashkë me të. Ndërsa disa autorë kanë pohuar se Charles Proli në vijim kreu vetëvrasje, ky fakt është kundërshtuar pasi Proli u varros në një terren të shenjtëruar në ish Varrezën e Shën Gudulas. Një artikull në shtypin e Dublinit më 25 maj 1786 regjistronte shitjen e anijeve të kompanisë së shpërbërë, *Zinderdorf*, *Kolloërath*, *Kaunitz*, *Maximilian* dhe *Austrian*, “bashkë me gjithë pajisjet e tyre, topat, depot etj.” dhe vërente: “Shkatërrimi i kësaj kompanie, ashtu dhe mjaft të tjerave në Evropë, është një masë e madhe për shkak të taksës së çajit në Angli dhe përparësive që zotërimet territoriale i japin Kompanisë Britanike”.

## Ostendasit
Kompania Perandorake e Triestes dhe Antverpit lulëzoi megjithë kundërshtimin e konkurenteve të saj, kompanive angleze dhe holandeze të Indisë Lindore, gjatë periudhës kur Britania gjendej në luftë me Hollandën dhe Francën si një zhvillim i Luftës Amerikane të Pavarësisë. Kompania Perandorake përfitoi nga asnjanësia e Austrisë gjatë këtij konflikti duke qenë e aftë ti dërgonte anijet e saj në Kanton, ndërsa konkurentet e saja ishin të penguara për ta bërë këtë. Kur lufta përfundoi, kompanitë holandeze dhe angleze u rikthyen në nxitimin për në Kanton, që e ngriti çmimin e çajit kinez dhe mallrave të tjera aty dhe shkaktoi një tejmbushje të tyre kur anijet u kthyen në Europë.

Tregtia nga Vendet e Ulta Austriake për në Indi, që ishte rifilluar nga Boltsi dhe Kompania Perandorake e Indisë Lindore u vazhdua pas falimentimit të asaj kompanie në shkurt 1785 nga një grup tregtarësh belgë dhe anglezë të drejtuar nga viskoni Edouard de Walckiers, familja e të cilit kishte luajtur një pjesë në historinë e Kompanisë së Ostendit, që tregtoi me Indinë më herët në shekullin e XVIII dhe që, bashkë me bankierin marsejez Kick, kishte qenë një nga aksionerët më të mëdhenj në Kompaninë Perandorake.

Tregtarët britanikë ishin kryesisht të përfaqësuar nga bankierët e Brukselit, Charles Herries & Co. Kompania e William Boltsit, e përmendur si “Société Triestine à Trieste”, ishte në dukje e lidhur gjithashtu me këtë grup. Nga viti 1787, kjo shoqëri dërgoi mjaft anije në Indi që nga Ostendi, e para prej të cilave ishte *St. Joseph*. Në vitet në vijim anijet *Concordia*, *Prudencia*, *Belgioioso*, *Ville de Vienne*, *Henriette* dhe *Comtesse de Trautmannsdorff* shkuan në Indi. Këta udhëtime u ndërmorën ekskluzivisht për në Indi, për shkak të ndalimit kinez të tregtisë për flamurin perandorak deri sa borxhet që Kompania Perandorake kishte bërë në Kanton, duke përfshirë 12% të interesit vjetor, të shlyeshin. Pasi Walckiers dhe ortakët e tij nuk donin të përfshiheshin në atë çëshjte, Kina mbeti e mbyllur për tregtinë e tyre, ndërsa India dhe Mauritiusi mbetën destinacionet e një duzine anijesh, deri sa Luftërat Revolucionare Franceze i dhanë fund këtyre sipërmarrjeve në mesin e viteve 1790.

## Anijet
Anijet e përdorura nga kompanitë aziatike të Austrisë ishin të madhësisë mesatare, me një zhvendosje mesatare uji midis 200 dhe 600 tonëve. Shumë ishin pjesërisht, ose tërësisht me ekuipazh të detarësh të huaj, si nga Anglia dhe gjetiu.

Anijet e përdorura nga Kompania e Ostendit përfshinë:
* ''L'Impératrice Élisabeth* (Sipas perandoreshës Elisabeta Kristina e Brunsvik-Volfenbytelit, e njohur edhe si *Impératrice*) – një anije me 28 topa, me ekuipazh detarësh britanik
* *Tigre* – frigatë me 28 topa
* *Lion* – frigatë me 22 topa
* *Concorde* – anije linje me 30 topa
* *Keizerinne* (në vitet 1725-1726 e përdorur nga Guillaume (Willem) Philips de Brouwer me Kinën)

Anijet e përdorura nga kompanitë e mëvonshme përfshijnë:
* *Giuseppe e Teresa* (e quajtur edhe  ose ), kishte qenë anija e mëparshme britanike e udhëtimeve indiane *Earl of Lincoln*.
* *Prudencia*
* *Henriette*
* *Comtesse de Trautmannsdorff*
* *Croate*
* *Prince Kaunitz*, shitur në 1786.
* *Kollowrath*, shitur në 1786.
* *Zinzendorff*, shitur në 1786.
* *Archiduc Maximilien*
* *Autrichien*
* *Belgioioso*, në 1784, fundosur gjatë stuhisë në Detin Irlandez me një sasi të madhe argjendi për blerjen e mallrave kineze në Kanton.
* *Kaiserliche Adler* ose  (*Shqiponja Perandorake*), një gjigande prej 1,100 tonësh, e ndërtuar në mënyrë të veçantë për Kompaninë nga kantieri detar i Fiumes, nisi në mars 1784.

## Mallrat
Kompania Holandeze (VOC) u përqëndrua në tregtinë e erëzave dhe kishte gati monopolin e të gjithë Azisë Lindore. Marzhi mesatar i fitimit të tregtisë me Kinën i Kompanisë së Ostendit ishte 158%, që ishte mjaftë më mirë sesa fitimet e realizuara nga kompanitë e huaja. Në udhëtimin vajtës dërgoheshin mallra si mërkuri, plumbi, bakri, hekuri, kallaji dhe vitrioli, zakonisht për në Indi, ku merrnin kripë. Ndërsa në Kinë, në shkëmbim për prodhimet kineze si [caji, porcelani dhe mëndafshi, pranoheshin vetëm dollarët e argjendtë spanjollë.

### Pambuku indian
Përveç mëndafshit, India furnizonte një shumëllojshmëri prodhimesh, ssi arraku (pije alkolike), boraksi (për industrinë e qelqit), dru sandali, erëza, llak, ratan dhe nitrat potasi. Por prodhimi indian “par excellence” i eksportit ishte pëlhurat dhe pambuku. Në Evropën e shekullit të XVIII, këto ishin të njohura si *indiennes*. Pambuku njihej në Evropë që nga kohët e lashta, por deri në shekullin e XVIII, industria tekstile evropiane mbizotërohej nga leshi dhe liri.

Zhvillimi i industrisë tekstile indiane në Bengal bëri të mundur eksportimin e *indiennes* në Europë në një shkallë të madhe nga shekulli XVII e në vijim. Kompania e Ostendit gjithashtu iu përgjigj kërkesës së madhe për këto pëlhura të lehta, fleksibile, lehtësisht të lashme dhe plotë ngjyra.

Pambuku i thurur në mënyrë të hollë dhe i zbardhur ishte i njohur si muslinë. Pëlhurat e pazbardhura të punuara trashë prej pambuku quheshin kalikot. Si muslina ashtu dhe kalikoti mund të shtypeshin ose stampoheshin me blloqe druri. Këto pëlhura të stampuara ishin të njohura si çintzen (ose çintz) dhe ishin tepër popullore në Europë.

### Mëndafshi
Para epokës sonë, mëndafshi eksportohej nëpërmjet Rrugës së Mëndafshit për në Egjiptin e Lashtë, Greqinë e Lashtë dhe Perandorinë Romake. Gjithësesi, mëndafshi kinez dhe indian mbeti veçanërisht popullor në Europë për shkak të cilësisë sipërore. Kompania Ostend importoi mëndafsh nga të dyja vendet, ku secili prodhonte lloje të ndryshme të tij. Nga India vinte armozinë shumë e hollë, damask me lule, mëndfshi i fortë kabesa dhe mëndafshi i papërpunuar bariga. Gjithësesi, mëndafshi më i mirë, ishte mëndafshi lankin nga Nanxhingu i Kinës.

### Çaji
Bima e çajit është pirë në Kinë që të paktën fillimi i erës sonë. Përmendja e parë e pirjes së çajit në Europë daton nga mesi i shekullit të XVI. Pastaj çaji mbërriti pak nga pak në Evropë. Në shekullin e XVII, holandezët e VOC filluan të importonin çajë nga Kina jugore. Ata trafikonin çajë në shporta nëpërmjet Formozëz për në Batavia dhe nga aty për në Amsterdam. Ajo ngarkesë çaji ndonjëherë në rrugëtim për dy vjetë dhe rrjedhimisht humbiste shumë nga aroma e saj. Kur tregu kinez u rihap në fillim të shekullit të XVIII, Kompania Ostend i transportoi ngarkesat e saj të çajit në arka druri të vulosura hermetikisht me plumb. Tetë muaj më vonë, tregut europian mund ti ofrohej një çaj i pasur me erë. Kjo çoi në një revolucion të vërtetë në konsum.

Kompania importoi rreth 1,000 tonë çaj gjatë ekzistencës së saj, 58% e sasisë së çajit të konsumuar në Evropë midis viteve 1725 dhe 1728. VOC-u nuk arriti kurrë përtej nivelit të 13% të tregut. Ajo bleu variete më të mira në Kanton, zgjedhja e dytë transportohej për në Batavia, kur cilësia dëmtohej më tej nga paketimi i dobët dhe mbingarkimi.

### Porcelani
Procesi i prodhimit të porcelanit vjen nga Kina dhe daton që nga Dinastia Tang. Porcelani nuk u arrit të imitohej në Evropë deri në fillim të shekullit të XVIII (porcelani i Meissen-it). Megjithatë, porcelani ishte njohur në Evropë nëpërmjet tregtisë së karvaneve që nga shekulli XIII. Ai u bë popullor kur anijet portugeze (shekulli XVI) dhe holandeze (shekulli XVII) e sollën atë nga Kina. Mbyllja e tregut kinez nga viti 1650 e mbrapa, e bëri më të vështirë importimin e tij në Evropë (që çoi në suksesin e qeramikës blu të Delftit). Me rihapjen e tregut kinez, Kompania Ostend qe e aftë ta rinovonte kërkesën. Për shkak të konsumimit në rritje të çajit, kompletet prej porcelani të çajit ishin shumë popullorë. Fillimisht, ato ishin komplete tavoline me motive kineze, por shpejt europianët porositën porcelan me motive evropiane nga Kina. Kjo njohej si *chine de commande''. Porcelani gjithashtu zgjidhi një problem madhor nautik: çaji ishte një ngarkesë e lehtë (362 kg/m3) kështu që anijet nuk zhyteshin mjaftueshëm thellë në ujë. Porcelani më i rëndë (2400 kg/m3) ishte 'balasti' ideal për këtë.

## Tregtia e skllevërve
Një grup tregtarësh kryesisht francezë ishte gjithashtu aktivë në portin e Ostendit, që donin të tregtonin skllevër afrikanë duke sjellë tekstile nga Bengali si mjet shkëmbimi. Meqë navabi i Bengalit u jepte leje vetëm kompanive me patenta privilegji, ata këmbëngulnin mbi një nismë të tillë. Është domethënës gjithshtu fakti se në tre ekspeditat në Gana dhe Bregun e Fildisht në 1718 dhe 1719 imbarkacioni zuri vend për një maksimum prej një viti, një tregues se pronarët e anijeve të Ostendit nuk i pajisën anijet e tyre për lundrim trekëndor: pas së gjithash, udhëtimet për skllevër zgjatën 18 muaj. Udhëzimet ishin shumë të qarta për të blerë vetëm arë, fildish, rrëshirë. Në vitin 1726, menaxhimi i Kompanisë Ostend reagoi gjithashtu keq ndaj propozimit të superkargos Andreas Lanszweert për të ndërtuar një stacion furnizimi dhe depo skllevërish në Fort-Dauphin të Madagaskarit. Gjithësesi, në vitin 1728 kompania dërgoi dy anije për në ishullin Fernando de Noronha për të shqyrtuar mundësitë e trafikimit të skllevërve. Ishulli konsiderohej i përshtatshëm për ndërtimin e plantacioneve të kallamsheqerit që do të punoheshin nga katërqind deri në gjashtëqind skllevër, por për shkak të fundit të parakohshëm të kompanisë, planet nuk u zbatuan.

## Shiko gjithashtu
* Monarkia Hapsburge
* Perandoria Austriake
* Austro-Hungaria
* Politika Koloniale Austriake
* Kompania e Ostendit
* Perandoria Koloniale Belge
* Kolonizimi Austriak i ishujve Nikobar
* Kompania Mbretërore Prusiane e Azisë
* Historia e Indisë
* Historia e Bengalit
* India Koloniale
** India Britanike
** Raxhi i Kompanisë
** Raxhi Britanik
** India Portugeze
** India Hollandeze
** India Franceze
** India Daneze
** Kompania Suedeze e Indisë Lindore

## Shpjegime
## Referime
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* The Ostend East-India Company at Paulus Swaen auction and galleries