Arkitektura Çalukja perëndimore

**Arkitektura Kalyani Chalukya** e njohur edhe si Arkitektura Perëndimore Chalukya ose Arkitektura e Vonë Chalukya, është stili i veçantë i zbukurimit arkitekturor në traditat fetare shaivite, vaishnavite dhe xhainiste që evoluan gjatë sundimit të perandorisë Kalyani Chalukya në rajonin Tungabhadra të Karnatakas qendrore, në shekujt e XI dhe të XII. Ndikimi politik i perandorisë Kalyani Chalukya e arriti kulmin e tij në rrafshirën e Dekanit gjatë kësaj periudhe. Qendra e aktiviteteve kulturore dhe ndërtuese qëndronte në rajonin Tungabhadra, ku punishtet e mëdha mesjetare ndërtuan shumë monumente. Këta monumente janë variante rajonale të tempujve dravidian, të konsideruar si pjesë e traditës *Karnata dravida*.
Arkitektët chalukyan ndërtuan tempuj të të gjitha përmasave gjatë kësaj periudhe dhe që kanë mbetur edhe sot, të njohur si një stil kalimtar dhe që ofron lidhje arkitekturore midis stilit Badami Chalukya dhe atij të perandorisë më të vonë Hoysala.
Monumentet më të shquara nga ndërtimet e shumta që datojnë nga kjo periudhë janë Tempulli Mahadeva në Itagi në distriktin Koppal, Tempulli Kasivisvesvara në Lakkundi në distriktin Gadag, Tempulli Mallikarjuna në Kuruvatti në distriktin Bellary dhe Tempulli Kalleshvara në Bagali në distriktin Davangere. Monumente të tjera të shquara për ndërtimin e tyre mjeshtëror përfshijnë Tempulli Kaitabheshvara në Kubatur dhe Tempulli Kedareshvara në Balligavi, të dy në distriktin Shimoga, Tempulli Siddhesvara në Haveri, Tempulli Amrtesvara në Annigeri të distriktit Dharwad, Tempulli i Sarasvatit në Gadag dhe Tempulli Doddabasappa në Dambal, të dy në distriktin Gadag.
Monumentet e mbijetuara të mbretërisë Kalyani Chalukya janë tempujt e ndërtuar në traditat fetare shaivite, vaishnavite dhe xhainiste. Asnjë nga ndërtimet ushtarake, civile, ose oborrtare nuk ka mbijetuar; duke qenë të ndërtuara me baltë, tulla dhe dru, këto struktura mund të mos u kenë rezistuar pushtimeve të përsëritura.
Qendra e këtyre zhvillimeve arkitekturore ishte rajoni që përfshinte distriktin modern të Dharwadit; ajo përfshinte edhe zonat e distrikteve moderne të Haverit dhe Gadagut. Në këto distrikte, kanë mbijetuar rreth pesëdhjetë monumente si dëshmi të përhapjes së ndërtimeve të punishteve arkitekturore Kalyani Chalukya. Ndikimi i këtij stili përtej rajonit Basavakalyani në veri-lindje të rajonit Bellary në lindje të rajonit të Mysores në jug. Në rajonin Bijapur–Belgaum në veri, stili u përzie me atë të tempujve *Hemadpanti*. Megjithëse pak tempuj Kalyani Chalukyan mund të gjenden në rajonin e Konkanit, prania e Vargut të Ghatëve Perëndimorë me gjasa parandaloi përhapjen e stilit në drejtim të perëndimit. Një nga këto veçori dalluese të stilit arkitekturor Kalyani Chalukya ishte një artikulim që mund të gjendet akoma përgjatë Karnatakas moderne. Përjashtimi i vetëm nga ky motiv mund të gjendet në zonën rreth Basavakalyanit, ku tempujt paraqesin një artikulim *nagara* (indiano-verior) që ka karakteris e tij unik.

 të distriktit Koppal, viti 1112, një shembull i artikulimit *dravida* me një strukturë të sipërme *nagara*]]
Në dallim me ndërtesat më të hershme Badami Chalukya, monumentet e të cilëve ishin të grupuar rreth metropoleve të Pattadakalit, Aiholes dhe Badamit, këta tempuj të perandorisë Kalyani Chalukya janë mjaft të shpërndarë, duke pasqyruar një sistem shqëndërzuar të qeverisjes vendore. Faza e mëvonshme dhe e maturisë e arriti kulmin në Lakkundi (Lokigundi), një seli kryesore e oborrit perandorak. Nga mesi i shekullit të XI, artizanët nga shkolla e Lakkundit lëvizën në jug të lumit Tungabhadra. Në këtë mënyrë ndikimi i shkollës së Lakkundit mund të shihet në disa tempuj të distriktit Davangere dhe në tempujt në Hirehadagalli dhe Huvinahadgalli të distriktit Bellary.
Ndikimi i Arkitekturës Kalyani Chalukya mund të dallohen në shollat gjeografikisht të largëta të arkitekturës së perandorisë Hoysala në Karnatakan jugore dhe në dinastinë Kakatiya në Andhra Pradeshin e sotëm. Arkitektura Kalyani Chalukya e quajtur ndonjëherë edhe *stili Gadag* i arkitekturës, është konsideruar një pararendëse e Arkitekturës Hoysala të Karnatakas jugore. Ky ndikim ndodhi për shkak se ndërtuesit e hershëm të përdorur nga dinastia Hoysala erdhën nga qendrat e shquara të artit mesjetar Chalukya. Monumente të tjera në këtë stil u ndërtuan jo vetëm nga Dinastia Kalyani Chalukya, por edhe nga vasalët e tyre.

 u ndërtua në distriktin Dharwad në vitin 1050 me artikulim *dravida*. Ky ishte tempulli i parë i bërë me gurë steatiti]]
## Komplekset Tempullore
### Projekti bazë
, një plan katror me artikulim dhe strukturë të sipërme *dravida*, shekulli i XI]]

Një tempull tipik Kalyani Chalukya mund të shqyrtohet nga tre aspekte – plani bazik i dyshemesë, artikulimi arkitekturor dhe skulpturat. **Projekti bazë i dyshemesë** është i përcaktuar nga madhësia e faltores, madhësia e shenjtërores, shpërndarja e masës së ndërtimit dhe nga *pradakshina* (kalim përqark), nëse ka një të tillë.
**Artikulimi arkitekturor** i referohet komponenteve zbukuruese që i japin formë murit të jashtëm të faltores. Këto përfshijnë projeksione të dala e të futura, si dhe paraqitje që mund të prodhojnë një larmi motivesh dhe konturesh, si të shkallëzuar, ashtu dhe stelar (në formë ylli), ose katror. Nëse është i shkallëzuar (i quajtur edhe "diamandi i shkallëzuar i projektimit të këndeve"), këto komponente formojnë pesë ose shtatë projeksione në secilën anë të faltores, ku të gjitha përveç qendrores janë kënde të projektuara (projeksione me dy faqe të plota të krijuara nga dy të futura, majtas dhe djathtas, që janë në kënde të drejta me njëra-tjetrën). Nëse është katror (i quajtur edhe "katror me projeksione të thjeshta"), këto komponente formojnë tre ose pesë projeksione në një anë, vetëm dy nga të cilat janë kënde të projektuara. Modelet stelarë normalisht formojnë 8, 16, ose 32 cepa ylli dhe janë të nën-ndarë në komponente të ndërprera dhe të pandërprera stelare. Në një projekt stelar 'të ndërprerë', konturi stelar është i ndërprerë nga projeksione drejtëkëndore (kënd-drejt) në drejtimet kardinale, duke rezultuar në cepa ylli që janë tejkaluar. Në Arkitekturën Indiane gjenden dy lloje bazë artikulimi arkitekturor: indiano-jugori *dravida* dhe indiano-veriori *nagara*.
**Shtatoret** janë përfaqësime në miniaturë që qëndrojnë vetë, duke përfshirë komponente arkitekturore mbi gjysëm-kolona, ndërtesa, skulptura kulla të plota. Ato janë përgjithësisht të kategorizuara si "skulptura figurative" ose "veçori të tjera dekorative". Me raste, figura të pasura skulpturore mund të errësojnë artikulimin e një faltoreje, kur paraqitjet e hyjnive dhe figurave mitike janë me shumicë.

* e hapur me kolona të zbukuruara, disa nga të cilat kanë relieve dekorative mbi piedestal]]
### Kategoritë
, faza e hershme ndërtuese, shekulli i XI]]

Tempujt chalukyan ndahen në dy kategori – e parë përfshin tempujt me një *mantapa* (një sallon apo holl me kolona) të përbashkët dhe dy faltore (të njohura si *dvikuta*) ndërsa e dyta përfshin tempujt me një *mantapa* dhe një faltore të veçant (*ekakuta*). Të dy llojet e tempujve kanë dy ose më shumë hyrje që të fusin në sallonin kryesor. Ky format dallon nga të dy dizajnet e tempujve indiano-veriorë, që kanë një *mantapa* të vogël të mbyllur që të çon në shenjtërore dhe tempujt indiano-jugorë që përgjithësisht kanë një *mantapa* të madhe të hapur me kolona.
Arkitektët chalukyan mbajtën veçori nga të dy stilet, ai verior dhe jugor. Megjithatë, në paraqitjen e përgjithshme të tempullit kryesor dhe të faltoreve dytësore, ata anuan nga stili verior dhe u prirën të ndërtojnë një faltore kryesore me katër të tilla dytësore, duke e bërë strukturën një *panchayatna* ose kompleks me pesë-faltoresh. Tempujt chalukyan u ndërtuan, pothuajse gjithmonë, të drejtuar nga lindja.
Shenjtërorja është e lidhur nga një vestibul (*ardha mantapa* ose para-dhomë) me *mandapan* e mbyllur (e quajtur edhe *navaranga*), e cila është e lidhur me *mandapan* e hapur.  Herë pas herë mund të ketë dy ose më shumë *mandapa* të hapura. Në tempujt shaivit, drejtpërdrejt përballë me shenjtëroren dhe përballë *mandapas* së mbyllur është *nandi mantapa*, që bujt një imazh të madh të Nandit, demi ndihmës i Shivës. Faltorja zakonisht nuk ka *pradakshina*.
Kolonat që mbajnë tavanin e *mandapas* janë trungje monolitikë nga baza deri te qafa e kapitelit. Në këtë mënyrë, lartësia e *mandapas* dhe madhësia e përgjithshme e tempullit ishin të kufizuara nga gjatësia e trungjeve shkëmbore që arkitektët ishin të aftë të siguronin nga guroret. Lartësia e tempullit ishte po ashtu e shtrënguar nga pesha e strukturës së sipërme mbi mure dhe meqë arkitektët chalukyan nuk përdornin llaç, nga përdorimi i muraturës në të thatë dhe lidhja e gurëve pa morseta ose material ngjitës.

, *mandapa* e brendshme e mbyllur me kolona të lëmuara, në formë kambane si torno rrotulluese në Lakkundi, viti 1087]]
### Zhvillimet e hershme
Nga shekulli i XI, veçoritë e sapo përfshira ishin të bazuara po në projekte të stilit tradicional *dravida* të Arkitekturës Badami Chalukya, siç gjenden në Tempujt Virupaksha dhe Mallikarjuna në Pattadakal, ose ishin përpunime të mëtejshme të këtij artikulimi. Veçoritë e reja prodhuan një kompleks komponentesh arkitekturore të pranëvëna, të dukshme në dekorimin më të mbingarkuar, siç mund të shihet në Tempullin Mallikarjuna në Sudi të distriktit të Gadagut dhe Tempullin Amrtesvara në Annigeri të distriktit Dharwad.
Arkitektët në rajonin e Karnatakas duket se janë frymëzuar nga zhvillimet arkitekturore në Indinë veriore. Kjo dëshmohet nga fakti se ato përfshinë kulla dekorative në miniaturë (kulla multi-aediculare që paraqesin struktura sipërore) të stileve *Sekhari* dhe *Bhumija*, të mbajtura nga gjysëm-kolona, pothuajse njëkohësisht me këto zhvillime në tempujt e Indisë veriore. Kullat miniaturë përfaqësonin faltoret, që nga ana tjetër përfaqësonin hyjnitë. Paraqitjet skulpturore të hyjnive zakonisht ishin të përmbajtura megjithëse jo jo të pazakonta. Ide të tjera veriore që ata përfshinë ishin trungjet e kolonave që dukeshin si proksione muri. Ndërtime të mirënjohura që përfshijnë këto veçori gjenden në Tempullin Kasivisvesvara dhe Tempullin Nannesvara, të dy në Lakkundi.
Në shekullin e XI, projektet e tempujve filluan të përdornin gurë steatiti, një formë guri e errët në të gjelbërt ose në të blujtë, megjithëse tempujt si Tempulli Mallikarjuna në Sudi, Tempulli Kallesvara në Kuknur dhe tempujt në Konnur dhe Savadi u ndërtuan me gurin e mëparshëm tradicional ranor në artikulimin *dravida*. Tempulli i parë që u ndërtua me këtë material ishte Tempulli Amrtesvara në Annigeri të distriktit Dharwad në vitin 1050. Kjo ndërtesë do të ishte prototipi për strukturat e mëvonshme, më të artikuluara si Tempulli Mahadeva në Itagi.
Steatiti u përdor edhe për skalitje, gdhendje apo modelime të përbërësve që mund të quhen "chubby". Megjithatë, realizimi i përbërësve arkitekturorë krahasuar me tempujt më të hershëm prej steatiti ishte shumë më i rafinuar, duke rezultuar në forma madhëshore dhe dekorime të pasura. Puset e shkallëzuar janë një tjetër veçori që e përfshinin disa nga këta tempuj.

s* së Tempullit Dodda Basappa në Dambal, shekulli i XII]]

### Përpunimet e mëvonshme
Bumi i ndërtimit të tempujve në shekullin e XI vazhdoi edhe në shekullin e XII me shtimin e veçorive të reja. Tempulli Mahadeva në Itagi dhe Tempulli Siddhesvara në Haveri janë ndërtimet standarde që i përfshijnë këto zhvillime. Bazuar në planin e përgjithshëm të Tempullit Amrtesvara në Annigeri, Tempulli Mahadeva u ndërtua në vitin 1112 dhe ka të njëjtët përbërës arkitekturor si pararendësi i tij. Megjithatë ka disa ndryshime në artikulimin e tyre; çatia *sala* (çatia nën majëzën e kullës) dhe kullat minuaturë mbi gjysëm-kolona janë të skalitura dhe jo të modeluara. Dallimi midis dy tempujve, të ndërtuar pesëdhjetë vjetë larg njëri-tjetrit, është më modelimi më i ngurtë dhe dekorimi i gjetur në shumë përbërës të Tempullit Mahadeva. Skalitjet epshore të shekullit të XI u zëvendësuan me një skalitje më të kursyer.
Me përparimin e zhvillimeve, ndërtuesit chalukyan e modifikuan kullën e pastër *dravida* duke e reduktuar lartësinë e çdo kati të shkallëzuar dhe duke e shumë-fishuar numrin e tyre. Nga baza deri në krye, katet pasues bëhen më të vegjël në perimetër dhe kati më në majë është i kryesuar nga një kurorë që mban *kalasa*, një majëz në formën e një ibriku. Secili kat është në kaq pasurisht i dekoruar sa karakteri zanafillor *dravida* u bë pothuajse i padushëm. Te kulla *nagara* arkitektët modifikuan panelet qendrore dhe kamaret në çdo kat, duke formuar një fashë pak a shumë të vazhduar vertikale dhe duke stimuluar fashat vertikale mbi qendrën e çdo faqeje të stilit verior të kullës.

### Projektet yjorë
NJë zhvillim madhor i kësaj periudhe ishte shfaqja e faltoreve yjore (në formë ylli) në pak tempuj të ndërtuar prej guri tradicional ranor, si tempulli i Trimurtit në Savadi, Tempulli Paramesvara në Konnur dhe Tempulli Gauramma në Hire Singgangutti. Në të tre këto raste, faltorja është një yll me 16 cepa të pandërprerë, një plan dysheme i pahasur diku tjetër në Indi dhe që i dallon tërësisht këta tempuj nga planet yjore me 32 cepa të ndërprerë të faltoreve *bhumija* në Indinë e Veriut.
Plani yjor gjeti populloritet në ndërtimet prej steatiti si Tempulli Doddabasappa në Dambal po ashtu. Planet bashkëkohëse yjore në Indinë e veriut ishin të gjithë të tipit me 32 cepa të ndërprerë. Nuk njihet asnjë tempull me plan yjor me 6, 12, ose 24 cepa diku në Indi, me përjashtim të tempullit unik në Dambal, që mund të përshkruahet edhe si me plan me 24 cepësh i pandërprerë, ose me plan 48 cepash me cepa të mëdhenj prej 90 gradësh që alternohen me cepa më të vegjël e të shkurtër prej 75 gradësh. Nivelet e sipërme të kullës me shtatë nivele duken si rrota të dhëmbëzuara me 48 dhëmbëza. Tempulli Doddabasappa dhe ai Someshvara në Lakshmeshwara janë shembuj të variteve të skajshëm të një artikulimi bazë *dravida*. Këta tempuj provojnë se arkitektët ishin të vetëdijshëm për krijimin e kompozimeve të reja të përbërësve arkitekturorë nga metodat tradicionale.
Në fillim të shekullit të XIII, karakteristikat e shekullit të XII mbetën popullore; megjithatë, shumë pjesë që më parë ishin të thjeshta u bënë të dekoruara. Ky ndryshim vërehet në Tempullin Muktesvara në Chaudayyadanapura dhe Tempulli Santesvara në Tilavalli, të dy në distriktin Haveri. Tempulli Muktesvara me *vimanan* e tij elegante u rinovua në mes të shekullit të XIII. Përveç artikulimeve ekzotike *dravida*, disa tempuj të kësaj periudhe kanë artikulim *nagara*, të ndërtuar në planin katror të diamantit të shkallëzuar të natyrshëm në kullat *nagara*. Të shquar mes tempujve me stil diamanti të shkallëzuar janë Tempulli i Ganeshas në Hangal, Tempulli Banashankari në Amargol (që ka një faltore *dravida* dhe një faltore *nagara*) dhe një faltore e vogël që është pjesë e ansamblit të Tempullit Mahadeva.
Tip tjetër është plani katror me projeksione të thjeshta të dala dhe të futura, por me një mundësi të kullave si *sekhari* ashtu dhe *bhumija*. Plani nuk ka ndonjë element shtesë, përveç atyre që rrjedhin nga plani dysheme. Projeksionet e futura janë të thjeshta dhe kanë vetëm një imazh të madh muri. Karakteristika e rëndësishme e këtyre tempujve *nagara* në rajonin Kalyani është se ata jo vetëm dallojnë nga tempujt *dravida* në rajonin verior të Karnatakas, por edhe nga tempujt *nagara* në veri të rajonit Kalyani. Këto dallime janë të shfqura në artikulimin, format dhe zbukurimet e përbërësve individualë, duke u dhënë atyre një vend të veçantë në arkitekturën chalukyane. Tempujt që bëjnë pjesë në këtë kategori janë Tempulli Mahadeva në Jalsingi dhe Tempulli Suryanarayana në Kalgi në distriktin e sotëm Gulbarga. dekorimet e murit të jashtëm si *Kirtimukha*, dhe kullat miniaturë mbi gjysëm-kolona. Dyert janë të zbukuruara mjeshtërisht por kanë një kornizë arkitekturore që konsiston në gjysëm-kolona, një trabeacion të modanatuar dhe një kulm kornize. Shenjtërorja merë dritë të shpërndarë nëpërmjet të hapurave të dritares pranë derës; këto veçori u trashëguan dhe modifikuan nga ndërtuesit Hoysala.

]]
### Vimana
Tempulli xhainist në Lakkundi shënon një hap të rëndësishëm në zhvillimin e zbukurimit të murit të jashtëm në Arkitekturën Kalyani Chalukya dhe një Tempullin Muktesvara në Chavudayyadanapura artizanët futën një strehë të dyfishtë projektim të lakuar (*chhajja*), e përdorur shekuj më vonë në tempujt Vijayanagara.

### Mandapa
 në Itagi, distrikti Koppal, viti 1112]]
Një veçori e rëndësishme e artit të çatisë Kalyani Chalukya është përdorimi i tavaneve kube (për mos tu ngatërruar me tipet evropiane që janë ndërtuar me kunja me bashkime radiale) dhe tavanet katrore. Të dy tipet e tavaneve zunë fill nga katrori i formuar në tavanë nga katër trarët që qëndrojnë mbi katër kolona. Kubeja sipër katër kolonave qendrore normalisht është më tërheqësja.
Punime të shquara Kalyani Notable Chalukya janë panelet dekoruese të derës që shtrihen gjatë lartësisë së derës dhe mbi të për të formuar një kornicë trabeacioni. Këto dekorime duken si fasha të gdhendura në mënyrë delikate, kolonëzë të modeluara dhe rrotulla të shënuara me figura të vogla. Fashat janë të ndara nga kanale të ngushta e të thella dhe hulli që shtrihen gjatë kreut të derës.

### Skulpturat
, distrikti Shivamogga]]
Skulptura figurative në friza dhe panele gjatë kësaj periudhe ndryshoi. Heronjtë nga epika hindu Ramayana dhe Mahabharata, të paraqitur shpesh në tempujt e hershëm, u bënë më të rrallë, të kufizuar në vetëm një frizë të ngushtë; ka një rritje korresponduese në paraqitjen e zotave hindu në tempujt më të vonë. Paraqitja e hyjnive sipër kullave në miniaturë në kamare, me një trabeacion dekorativ sipër, është i zakonshëm në tempujt e shekullit të XII, por jo në më të vonshmit.

, distrikti i Koppalit]]
Në atë që ishte një largim nga tradita, skulpturat Kalyani Chalukya të zotave kanë forma të ngurta dhe përsëriteshin në shumë tempuj. Shumë nga veshja në bustin e skulpturës është zbukurim që përfshin stoli prej perlash rreth qafës së saj. Një grup kaçurrelash formojnë flokun e saj, disa nga të cilat varen në supet e saj. Sipër këtyre gërshetave të përdredhura dhe mbrapa kokës është një lidhje kurorë prej stolish, skajet e lakuara të të cilës formojnë një aureolë. Nga mesi e poshtë, statuja është e veshur në çfarë duket se është materiali më delikat; përveç modelit të qëndismave të përvijuara mbi të, është e vështirë të tregosh se ku fillon dhe ku mbaron veshja.
Nga shekulli i XI, artikulimi arkitekturor përfshinte ikono midis kolonave të ngjitura në mur, kulla miniaturë të mbajtura nga kolona muri në kamaret e mureve. Dekorimi dhe zbukurimi kishte evoluar nga një formë modanature në një formë të skalitur, ndonjëherë mprehtësisht duke dhënë një efekt tre-përmasor. Dekorimet gjethnajore ndryshuan nga masive në të holla dhe një ndryshim në kullat miniaturë shihet në gjysëm-kolonat e dyfishta. Miniaturat e shekullit të XI konsistonin në një kornizë (*kapota*), një dysheme (*vyalamala*), një balustër (*vedika*) dhe një çati (*kuta*) me një modanaturë epshore, ndërsa në shekullin e XII, kullat në miniaturë të detajuara *dravida* me shumë nivele të vegjël (*tala*) u bënë në modë.

, shek. XI]]
## Hyjnitë e tempujve
Mbretërit Kalyani chalukyan shaivit (adhurues të zotit hindu Shiva) i kushtuan shumicën e tempujve të tyre këtij zoti. Ata ishin megjithatë tolerant për besimet vaishnavite ose xhainiste dhe i kushtuan disa tempuj përkatësisht Vishnut dhe tirthankarave xhainiste. Ka disa raste, ku tempujt fillimisht të kushtuar një hyjnie u shndërruan në tempuj të një tjetër besimi. Në këto raste, hyjnia zanafillore kryesuesuese mundet që në disa raste të identifikohet nga detaje të rëndësishme. Ndërsa këta tempuj ndanin të njëjtin plan bazë dhe ndjeshmëri arkitekturore chalukyane, ata dallojnë në disa detaje, si dukshmëria dhe lartësimi i vendit ku ata vendosnin hyjnitë e tyre. Një statujë e Gaja Lakshmit (bashkëshortja e hyjnisë hindu Vishnu) ose një statujë e Vishnut të hipur mbi Garudan, ose madje thjeshtë Garuda, nënkuptojnë një tempull vaishnavit. Megjithatë, Gaja Lakshmi, për shkak të rëndësisë së saj në rajonet kannada-folëse, Arkitektura Hoysala është pak a shumë e rrjedhur nga një varian i Arkitekturës Kalyani Chalukya që u shfaq nga punishtet e Lakshmeshwaras. Ndërtimi i Tempulli Chennakesava në Belur ishte projekti i parë i rëndësishëm i pajtuar nga mbreti Hoysala , Vishnuvardhana në vitin 1117. Ky tempull përfaqëson më së miri shijen chalukyane që e trashëguan artizanët hoysalan.
Duke shmangur mbingarkimin me dekorime, këta artistë lanë hapësira të pa-skalitura ku nevojitej, megjithëse kornizat e tyre të rafinuara të dyerve janë spektakolare. Këtu, në muret e jashtme, skulpturat nuk janë të zmadhuara, megjithëse të artikuluara dhe të përmbajtura estetikisht. Arkitektët Hoysala përdorën steatit në mënyrë pothuajse të përgjithshme si material ndërtimi, një prirje që filloi në mes të shekullit të XI me tempujt chalukyan.
Kur perandoria Vijayanagara sundonte në shekujt e XV dhe të VI, punishtet e saj parapëlqenin granitin para steatitit si material ndërtimi për tempujt. Megjithatë, një zbulim arkeologjik brenda qendrës mbretërore në Vijayanagara ka treguar përdorimin e steatitit për puset e shkallëzuar. Këta puse të shkallëzuar janë realizuar tërësisht prej steatit të lëmuar të vendosur simetrikisht, me shkallët dhe vendpushime te uji në të katërt krahët. Ky dizajn tregon ngjashmëri të fortë me depozitat e tempujve të periudhës Kalyani Chalukya–Hoysala.

### Studimet
]]
Ndryshe nga tempujt badami-chalukyan të shqyrtuar në studime të detajuara nga Henry Cousens (1927), Gary Tartakov (1969) dhe George Michell (1975), Arkitektura kalyani-chalukyane vuajti neglizhimin megjithë rëndësinë dhe përdorimin e saj më të gjerë. Megjithatë së fundmi, studiuesit e kanë kthyer vëmendjen te rajoni i Karnatakas moderne për tu përqëndruar në një kronologji më të gjatë, duke shqyrtuar një zonë gjeografike më të madhe, duke bërë studime të detajuara të mbishkrimeve dhe duke i dhënë më shumë rëndësi monumenteve individuale që datojnë nga shekulli i XI deri në shekullin e XIII. Kjo përpjekje e vetëdijshme eklektike për të çliruar përdorimin e elementeve nga rajonet e tjera në Indi u vu në pah po ashtu edhe nga Sinha (1993).
Një vepër themelore nga Adam Hardy (1995) e shqyrtoi traditën e ndërtimit të tempujve të Karnatakas përgjatë një periudhe prej 700 vjetësh, nga shekulli i VII deri në shekullin e XIII shqyrtoi më shumë se 200 tempuj të ndërtuar nga katër dinasti; Badami Chalukya, Rashtrakuta, Kalyani Chalukya dhe Hoysala. Studimi mbulonte monumentet në stilin *dravida* dhe *nagara* si dhe dallimet midis traditës *dravida* në Karnatakan moderne dhe atë të rajonit fqinj Tamil Nadu ashtu siç bëri të mundur të interpretonte shumë detaje arkitekturore si pjesë e një skeme më të madhe. Sipas fjalëve të historianit S. Kamath (2001), "Kalyani Chalukyat lanë pas disa nga monumentet me mjeshtrinë më të lartë artistike. Krijimet e tyre kanë një vend nderi në artin dhe tradiën indiane". Këtu, tempulli kryesor, shenjtërorja e të cilit ka një *linga*, është i rrethuar nga trembëdhjetë faltore dytësore, secila me *lingan* e vetë. Tempulli ka dy faltore të tjera, kushtuar Murthinarayanas dhe Chandraleshwarit, prindërit e Mahadevas, komandanti Chalukya që shenjtëroi tempullin në vitin 1112.
Disa tempuj, në një largim nga norma, i janë kushtuar hynive të tjera nga Shiva ose Vishnu. Këto përfshijnë faltoren e Suryas (të portretizuar si 'Suryanarayana') në kompleksin tempullor Kasi Vishveshwara dhe një tempull xhainist kushtuar Mahaviras, të dy në Lakkundi; Tempulli Taradevi (i ndërtuar në një stil [arkitekturor budist) në Dambal të distriktit të Gadagut; Tempulli Mahamaya kushtuar një hyjneshe [Tantra|tantrike në Kuknur të distriktit të Koppalit dhe Tempulli i Durgas në Hirekerur të distriktit të Haverit.

;Tempujt në Lakkundi
Lakkundi në distriktin Gadag është një fshat i vogël në rrugën Hospet nga Hubli. Është një nga mrekullitë arkitekturore të periudhës Kalyani Chalukya (rreth shekullit të X). Aktualisht Lakkundi ka rreth 50 tempuj të përmasave dhe kohëve të ndryshme. Të gjithë tempujt janë bërë me gurë të gjelbër shisti dhe muret e jashtëm dhe hyrjet janë të gjerësisht të dekoruara. Shikhara është në një stil të ndërmjetëm dhe parapeti si dhe ndarja artistike e murit me gjysëm-kolona është tipike e stilit indiano-jugor. Është i njohur gjithashtu edhe për Puset e shkallëzuar dhe mbishkrimet historike.

*Tempulli Kashivisvanatha
Një vëmendje e madhe i është kushtuar ndërtimit të Tempullit Kasivesvesvara në Lakkundi, që i është kushtuar Shivës. Ky tempull ka një veçori unike: një faltore të vogël të Surya (zoti i diellit) përballë faltores kryesore në perëndim. Midis tyre ndodhet një platformë e përbashkët, që fillimisht duhet të ketë qenë një mandapa e hapur. Në këtë mënyrë, Tempulli Kashivisvanatha ka një hyrje në krahun lindor dhe jugor të mandapas. Porta hyrëse dhe kullat janë të mbuluara me relieve të stërholluara. Shikhara është në stilin verior indian dhe duket si një torno që ka qenë përdorur për të bërë kolona komplekse të rrumbullakta.

*Brahma Jainalaya
Brahma Jaina Basti i ndërtuar nga mbretëresha Attimabbe është më i madhe dhe më i vjetri nga tempujt e shumtë xhainistë në Lakkundi. Ky tempull i është kushtuar Mahaviras, shenjtori më i adhuruar i Xhainizmit. Tempulli ka një shenjtërore garbhagriha dhe stil mandapa me trarë të thellë në mandapa nga ku dalin strehët.
Tempulli i madh xhainist, midis shumë tempujve në Lakkundi, gjithashtu pranë Gadagut, është ndoshta një nga shembujt më të hershëm të tempujve në këtë zonë të ndërtuar me një lloj guri me përbërje të imët të quajtur shist ndryshe nga guri ranor i përdorur në këtë rajon.

;Tempulli Siddhesvara
Tempulli Siddhesvara në Haveri, ka një plan katror me artikulim dravida dhe strukturë të sipërme të shekullit të XI, të cilës i janë shtuar disa elemente inovative të shekullit të XII si aediculat, kullat miniaturore zbukuruese mbi gjysëm-kolona. Tempulli është ndërtuar me gurë të butë steatiti.
Secili kënd i drejtë ësthë i ndarë në katër kënde me nga 22.5 gradë, ku më tej çdo kënd është i ndarë përsëri dhe i mbuluar me skalitje të stërholluara.

;Tempulli i Shivës Trikuteshwara
Tempulli i Shivës Trikuteshwara në Gadag, i datuar midis viteve 1050 dhe 1200, ka kolona të zbukuruara me relieve të stërholluara me tre Shivalinga të vendosura në shenjtërore. Ato janë të vendosura mbi të njëjtin gurë. Në tempull shihen panele relievesh dhe figurina të skalitura mjeshtërisht. Faltorja e Saraswatit brenda kompleksit të tempullit Trikuteshwara ka kolona të mrekullueshme guri.

;Monumentet në Sudi
Sudi është i famshëm për monumentet e rralla të skalitura në gurë si tempulli me kulla binjake me skalitje të mëdha të punuara mirë. Dikur ishte një qytet kyç i mbretërisë Kalyani Chalukya. Përkrahë këtyre strukturave gjendet një kullë (e quajtur Hude në gjuhën vendore) e vendosur në qendër të fshatit Sudi. Mjaft tempuj guri të ndërtuar nga Maha Samanthadhipati Naga Deva në vitin 1100 kanë tërhequr vëmendjen e Karnataka State Archaeological Department, megjithëse pak nga këta tempuj kanë qenë pastruar.

## Shiko edhe
* Arkitektura Badami Chalukya
* Arkitektura Dravidiane
* Arkitektura Rashtrakuta
* Arkitektura e Karnatakas
* Arkitektura e tempujve hindu
* Arkitektura Hoysala
* Arkitektura Vijayanagara

## Referime 
## Bibliografia
* Henry Cousens: The Chalukyan Architecture of Kanarese Districts; 1996, Archaeological Survey of India, New Delhi, botimi i parë në 1926, oclc 37526233
* Gerard Foekema: Architecture Decorated With Architecture: Later medieval temples of Karnataka, 1000–1300 AD; 2003, Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd; New Delhi, isbn 81-215-1089-9.
* Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, Abhinav, New Delhi, isbn 81-7017-345-0.
* Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, Abhinav Publications, isbn 81-7017-312-4.
* 
* Davison Jenkins: New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara; redaktorë John M. Fritz & George Michell; 2001, MARG, Bombei, isbn 81-85026-53-X, kapitulli “Hydraulic Works”.
* Suryanath U. Kamath:  A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, Jupiter books, Bangalore, botimi i parë në 1980, oclc 7796041, lccn 80905179.
* 
* Nilakanta K.A. Sastri: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, Indian Branch, Oxford University Press; botimi i parë në 1955, New Delhi, isbn 0-19-560686-8.

## Lidhje të jashtme
* 
* 
* 
* 
* 
*