Telenovela

**Telenovela** është një lloj drame seriale televizive ose telenovelë e prodhuar kryesisht në Amerikën Latine. Fjala kombinon *tele* (për "televizion") dhe *novela* (që do të thotë "roman"). Zhanre të ngjashme të dramës në mbarë botën përfshijnë *dizi* (Turqi), *serial* (Indi), *teleserye* (Filipinet), *lakorn* (Tajlandë), *teleromanzo* (Itali), *téléroman* (Kanadë, veçanërisht Quebec), *K-drama* (Korea Jugore), *J-drama* (Japoni), *C-drama* (Kinë) dhe *sinetron* (Indonezi).

Shumë telenovela ndajnë disa ngjashmëri stilistike dhe tematike me telenovelën e njohur për botën anglishtfolëse. Dallimi domethënës është gjatësia e serisë së tyre; telenovela tregojnë një histori të pavarur, zakonisht brenda një viti ose më pak, ndërsa telenovelat priren të kenë histori të ndërthurura të treguara gjatë shfaqjeve të pacaktuara dhe të vazhdueshme. Kjo i bën ato më të shkurtra se shumica e serialeve të tjera televizive, por ende shumë më të gjata se një miniseri. Kjo shfaqje e planifikuar rezulton në një stil melodrame me ritëm më të shpejtë, më konciz në krahasim me një telenovelë tipike. Episodet e telenovelave zakonisht zgjasin nga 30 deri në 45 minuta, dhe rrallë më shumë se një orë, me përjashtim të episodeve të fundit. Telenovela ndërthur dramën me fejtonin e shekullit të 19-të dhe radionovelën e Amerikës Latine. Mediumi është përdorur shpesh në vende të ndryshme për të transmetuar mesazhe sociokulturore duke i përfshirë ato në tregime.

Nga vitet 1950, Brazili u bë një nga vendet e para që prodhoi novela me buxhete të larta dhe që synonin tregjet kombëtare dhe ndërkombëtare. Meksika pasoi shpejt dhe nga vitet 1970 dhe 1980 vendi filloi të angazhohej më shumë në përdorimin e telenovelave për të formësuar sjelljen. Kjo ishte veçanërisht e suksesshme në prezantimin e idesë së planifikimit familjar. Vitet 1990 luajtën një rol kyç në eksportin ndërkombëtar të telenovelave, pra i ashtuquajturi 'Craze Telenovela' që u përhap në shumë rajone të botës.

Deri në vitin 2018, ishin shfaqur disa shenja të zbehjes së popullaritetit.

## Historia 
Brazili konsiderohet si pionieri i zhanrit të telenovelës. Në vitin 1951 Brazili prodhoi *Sua vida me pertence* ("Jeta jote më përket mua"), telenovela e parë në botë. Në vitin 1952 Kuba publikoi *Senderos de amor* ("Shtigjet e dashurisë") dhe Meksika publikoi *Ángeles de la calle* ("Engjëjt e rrugës"), shfaqur një herë në javë. Midis 1957 dhe 1958 Meksika prodhoi serialin e saj të parë dramë në formatin modern të telenovelës nga e hëna në të premte, *Senda prohibida* ("Rruga e Ndaluar"), shkruar nga Fernanda Villeli. Telenovela e parë globale ishte *Los ricos también lloran* ("The Rich Cry", Meksikë, 1979), e cila u eksportua në Rusi, Kinë, Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera.

## Zhanret 
Telenovela priren të bien në këto shtatë kategori:
***Melodrama e klasës punëtore**, e cila është më e njohura deri më sot, e lehtë për t'u kuptuar dhe përmban përmbajtje më pak eksplicite. Kjo është shumë e varur nga komploti i zakonshëm i zhveshur pas pasurisë, në mënyrë tipike që paraqet një grua të varfër që bie në dashuri me një burrë të pasur, familja e të cilit e refuzon, siç është *Las Tres Marias* ("Maria Trilogy", 1992, 1994 dhe 1995).
***Romanca historike** është vendosur në të kaluarën, si periudha koloniale (*Martín Garatuza*, 1986), restaurimi i Republikës (*El carruaje* "The Carriage", 1972), fundi i shekullit të 19-të (*El vuelo del águila* "Fluturimi i Shqiponjës", 1994) Revolucioni Meksikan (*Bodas de odio* "Dasma e Urrejtjes", 1982) dhe diktaturat ushtarake të shekullit të 20-të (si *Anos Rebeldes* "Vitet rebele", 1992)
***Drama për adoleshencë**, e cila portretizon jetën e adoleshentëve të shkollave të mesme dhe çështjet e tyre me seksin, drogën dhe tema të tjera të moshës. Ky zhanër filloi me *Quinceañera* më 1987.
***Mister/thriller** është një kategori telenovela që është më zemërftohtë se nënzhanret e tjera. Mund të portretizojë një vdekje ose zhdukje misterioze, e cila mund të copëtojë çifte, madje edhe familje, të tilla si *Cuna de Lobos* ("Wolves Crib"), *La Casa al Final de la Calle* ("The House at the Street End"), *La Mujer de Judas* ("The Woman of Judas"), *¿Dónde está Elisa?* ("Where's Elisa?"), *El Rostro de la Venganza* ("The Face of Revenge") ose *La Casa de al Lado* ("The House Next Door"). Kili ka prodhuar këtë zhanër.
***Horror** është një nënzhanër i telenovelave që është më i rrallë se pjesa tjetër, mund të merret me çdo gjë të zhanrit horror, por shumica e këtyre telenovelave trajtojnë temat e mbinatyrshmes si demonët, magjitë, fantazmat dhe okultizmi. Është një nga nënzhanret e pakta që përdor efekte speciale. Gjithmonë portretizon protagonistin kryesor duke u përpjekur të zbulojë të vërtetën, ndërsa në të njëjtën kohë përballet me ngjarje të frikshme dhe antagonistin kryesor që është gjithmonë një shtrigë ose një luftëtar, demon, fantazmë e keqe ose hakmarrëse, ose vetë djalli si El maleficio, El Extraño Retorno de Diana Salazar, dhe La chacala.
***Komedi romantike**, e cila portretizon histori dashurie me disa ose shumë komedi si *Las tontas no van al cielo* "Budallenjtë nuk Shkojnë në Parajsë" ose *Yo soy Betty, la fea* (telenovela më e suksesshme në histori).
***Historia e grupit pop** portretizon jetën e yjeve aspirantë të popit, si në *Alcanzar una estrella* (1990) dhe vazhdimi i tij *Alcanzar una estrella II* (1991), si dhe *Rebelde* (2004), i cili krijoi një pop multi-platin. grup, RBD. Disa, edhe pse jo të gjitha, nga këto lloj telenovelash janë të orientuara drejt një audience adoleshente dhe/ose para adoleshencës.
*Telenovela për **kontrabandën e drogës** janë prodhuar shpesh kohët e fundit.

## Stacionet televizive që transmetojnë telenovela 
### Kosovë dhe Shqipëri 
Televizionet më të njohura nga Shqipëria dhe Kosova për transmetimin e telenovelave janë:
* Digitalb
** Digi Plus
* Top Channel
* Vizion +
* Klan
* Telenorba Shqiptare (TNSH)
* TVA

* RTV21
* KTV
* Rtv Ultrahead

### Gjermani 
Nga televionet Gjermane më të njohura për transmetimin e telenovelave janë:
* RTL 2
* SAT 1
* ARD

## Shiko edhe 
* **Lista e telenovelave**
* Lista e studiove të Telenovelave

## Shënime 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Alma Latina
* serials.ru (anglisht)