Kasëm Trebeshina

**Kasëm Trebeshina** (Berat, 8 gusht 1926 - Ankara, 6 nëntor 2017) ka qenë veprimtar i Frontit Nacional-Çlirimtar gjatë Luftës së Dytë Botërore, dhe pas Çlirimit qe ushtarak, aktor teatri, shkrimtar. Për qëndrimet e tij kundër dogmave letrare të realizmit socialist u bë ndër disidentët e parë shqiptarë. U dënua disa herë me burgim e internime dhe vepra e tij u ndalua, duke mundur t'i botohej vetëm pas viteve '90 në Prishtinë me ndërmjetësimin e Martin Camajt.

Duke lëvruar gati të gjithë zhanret e letërsisë, Trebeshina ka lënë rreth mbi njëqind dorëshkrime.

## Biografia 
U lind në lagjen "Murad Çelebi" të Beratit në shtëpinë e familjes të së ëmës, djali i dytë i Hysen Vinokashit dhe Hatixhe Sanxhaktarit. Sipas Trebeshinës, të parët e tij ishin me prejardhje nga Saruhani: Durasi me të birin Balin, u ngulitën si timarlinj në Vinokash të kazasë së Përmetit më 1417 pasi ishin përzier në luftërat civile të kohës së Sulltan Bajazitit I dhe Sulltan Mehmetit I.

Shkollimin fillor e kreu në vendlindje, fitoi bursë dhe nisi të mesmen e kohës në Normalen e Elbasanit. Gjatë kohës së shkollës, llagëpin e deriatëhershëm *Vinokashi* ia zëvendësuan me *Trebeshina*. Shkollimi i ndërpritet më 8 prill 1942, kur u arrestua si pjesëmarrës i një celule komuniste të Grupit të Shkodrës.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore ka qenë partizan me Lëvizjen Nacional-Çlirimtare, herë komandant e herë zv/komisar i Brigadës së XII. Ka luftuar në zonën Fier-Mallakastër edhe kundër Ballit Kombëtar, ndërsa më vonë veproi në Vlorë, Himarë, Sarandë. Pas vendosjes së regjimit komunist, një dokument i 1945 për organigramën e Drejtorisë së Mbrojtjes të Popullit e tregon si njërin prej drejtuesve të Seksionit të I-rë. Më 1945-1946 shërbeu po ashtu si ndihmësgjyqtar i Bilbil Klosit. Ndërsa Trebeshina në vëllimin e tij me kujtime *Dafinat e thara* pohon se ishte emëruar, por nuk shërbeu asnjëherë si oficer sigurimi, emërimin e refuzoi dhe vijoi si ushtar i përkohshëm. Në dosjen përpunuese nga Sigurimi, pas luftës qe toger në ushtri. I caktuar kursant pranë Ministrisë së Mbrojtjes Kombëtare pati shumë fërkime me ushtarakët jugosllavë, e degdisën në Gjirokastër dhe më 8 janar 1948 e dëbuan nga ushtria për qëndrimet e tij të përsëritura. Në fillim të viteve '50 punoi si aktor në Teatrin Popullor të Tiranës.

Botimi i tij i parë është në vitin 1953, kur botoi dramën historike *Kruja e çliruar*. Pas një viti, më 1954, Trebeshina për: “qëndrim nihilist kundrejt letërsisë së realizmit socialist”, Po atë vit ai u dënua me 3 vjet burgim Në 1954 Trebeshina dënohet me 3 vjet burg me akuzën për agjitacion dhe propagande, arsye për të cilën në revistën "Nëntori*"* të atij viti shkruhej:I pandehuri Kasëm Trebeshina ka shkruar një seri veprash, në shumicën e tyre, gjërat janë parë me pesimizëm, nihilizëm, jashtë realitetit dhe kundër frymës së partisë, kundër realizmit socialist.

Kreu vetëm 11 muaj burgim dhe u lirua më 1955. Porsa iu hap mundësia që t'ia botonin veprën *Artani dhe Minja*, prej këmbënguljes që t'ia botonin pa recensë dhe përshkrimit të "të pasurve të fshatit", anëtarët e Lidhjes i ngritën akuzën si deviator dhe firmosën që t'ia çonin emrin në Komisionin e dëbim-internimeve.

Më 18 maj 1962 u arrestua dhe dënua me 5 vjet internim të izoluar, që mbaronte më 18 maj 1967. Nga kampi i Zvërnecit, gushtin e 1963 e shtrojnë me forcë në psikiatrinë e Vlorës dhe pas disa letra Byrosë Politike, ia shndërruan dënimin në gjysmëinternim si mësues në Gramsh, ku dha letërsi në shkollën 11 vjeçare. Më 24 mars 1965 i ndërpritet dënimi për arsye shëndetësore. Qershorin e atij viti, Mehmet Shehu dënoi në mbledhjen e Pleniumit të XV të Komitetit Qendror romanin *Shkrimtari* të Myftiut ku sipas kryeministrit të kohës "heroi nuk është tjetër veçse Kasëm Trebeshina, shok i ngushtë mendimi i autorit, element antiparti i vendosur kundër pushtetit popullor, antisocialist...". Nisi punë në Bibliotekë Kombëtare, ndërsa më 1969 nis punë si përkthyes dhe më 1976 e zbresin në rangun e korrektorit. Trebeshina vetë në një intervistë ka pohuar se ka bërë trembëdhjetë vjet burg.

Ndërroi jetë në Ankara, pranë së bijës, më 6 nëntor 2017.

## Vepra
Nga veprat e shumta të Trebeshinës, në kohën e regjimit u botuan ''Artani dhe Min'ja ose hijet e fundit të maleve,* një përkthim anonim i pjesëve teatrore të Lorkës,

Tri prej pjesëve të tij prozaike u redaktuan nga Ardian Klosi në vëllimin *Stina e stinëve'', botuar në Prishtinë më 1991 kur dhe nisën t'i botoheshin pjesa më e madhe e veprave. Më 1992 do të botohej e *Legjenda e asaj që iku* në Tiranë. Trebeshina ka shkruar edhe romanin epope me 5 vëllime *Kënga shqiptare*. Vëllimi i I-rë i romanit, sipas shënimeve të shkrimtarit, përfundoi në vitin 1951, ndërsa i fundit më 1966. Sipas studjueses Mullahi, duke u kthyer pas në kohë dhe duke analizuar zhvillimin letrar të kësaj periudhe, bindemi plotësisht se vepra është shkruar në ato dhjetëvjeçar, sepse mban brenda vetes prirjen letrare të saj. ndërkohë që lexues të veprës së tij në gjermanisht kanë parë afëri me Eugène Ionesco. Më 2005 fitoi çmimin "Buzuku" në Kosovë me romanin *Tregtari i skeletëve*. Hulumtimet kanë bërë të ditur se promemoriet janë dy dhe jo një, por asnjëra e vitit 1953 siç u divulgua. duke u projektuar mediatikisht si dikotomi. Trebeshina vetë i cilësoi *ismailkadaretë* si sindromë, dhe sipas tij nëse *Dimri i madh* i jepej gjimnazistëve do të duhej t'u jepej edhe *Mein Kampf*. Mirëpo ai kritikonte po ashtu si Shuteriqin ashtu edhe Agollin,

## Tituj të veprave
### Prozë
* *Stina e Stinëve*, 1991;
* *Odin Mondvalsen*, 1991;
* *Fshati mbi shtatë kodrina*, 1991;
* *Koha tani, vendi këtu*, 1992;
* *Qesari niset për luftë,* 1993;
* *Rruga e Golgotës,* 1993, me parathënie nga Atë Zef Pllumi;
* *Mekami: melodi turke*, 1994;
* *Hijet e shekujve, 1996*;
* *Nata para apokalipsit*, 1998;
* *Ku bie Iliria*, 2000;
* *Kënga Shqiptare, 1-5*, 2001;
* *Më përtej kohërave*, 2004;
* *Tregtari i skeleteve*, 2006;
* *Shtigjet e shekujve*, 2007;
* *Një ditë në natën pa fund (Dafinat e thara)*, 2016;

### Dramë
* *Kruja e çliruar*, 1953;
* *Legjenda e asaj që iku,* 1992;
* ''Historia e atyre që s'janë*, 1994;
* *Ëndrra dhe hije*, 1996;
* *Drama*, 2006;

### Poezi
* *Artani dhe Min'ja*, 1961;
* *Lirika dhe satira*, 1994;
* *Polimnia dhe Melpomena, 1-2*, 2006;
* *Këngë për Kosovën*, 2007;

### Të pabotuara
* *Planetiada'', (roman në 8 vëllime);

## Referime 
### Bibliografia 
* 
*