Bratonishi

**Bratonishi** ose **Bratonozhiqi** është një fis historik (*pleme*) me origjinë shqiptare në rajonin Kodra të Malit të Zi. Ai u shfaq gjatë periudhës osmane dhe ishte kapiten i Principatës së Malit të Zi në shekullin e 19-të. Sot është pjesë e komunës verilindore të Podgoricës. Në Mal të Zi, shumica e njerëzve që e gjurmojnë origjinën e tyre në Bratonozhiqi identifikohen si malazezë të krishterë ortodoksë. Vëllazëritë (*bratstvo*) nga fisi historik që u vendos në Bijelo Polje dhe u bënë myslimanë në periudhën osmane identifikohen si boshnjakë. Në shekullin e 18-të, shumë familje nga rajoni u vendosën në Serbinë perëndimore. Në Kosovë, një pjesë e serbëve të Kosovës perëndimore vijnë nga Bratonozhiqi.

## Gjeografia 
Rajoni fisnor Bratonozhiqi është një zonë e thyer, kodrinore në një lartësi që varion nga 400 në 450 m. Ndodhet midis lumit Moraça, Mala Rijeka dhe Crna Planina; në veri kufizohet me fiset Vasojeviqi, në veriperëndim me Rovçanin, në lindje dhe jug me Kuçin dhe në perëndim me Piperin. Rajoni përfundon pasi Mala Rijeka derdhet në Moraça, afër vendbanimit të Mërke, rreth 13&nbsp;km në verilindje të Podgoricës. Me përjashtim të Mërkes, shumica e vendbanimeve të tjera (Klopot, Pelev Brijeg, Duga) të Bratonozhiqit janë gjysmë të shkreta ose të braktisura plotësisht pasi banorët e tyre u shpërngulën në Podgoricë. Në vitin 2011, Mërke kishte 207 banorë. ku rreth 120 identifikoheshin si malazezë ndërsa 25 zgjodhën të mos deklarojnë asnjë përkatësi etnike. 

## Gjuha 
Dialekti malazez që flitet në Bratonozhiqi formon një grup ligjërimi me Kuçin dhe Piperin. Sllavishtja e Jugut në këto tri bashkësi shënohet nga kontakti i ngushtë me të folmet e shqipes veriore të Malësisë. Dialektet e Bratonozhiqit dhe Kuçit, të cilat ndryshojnë në një farë mase nga ajo e Piperit, kryesisht për shkak të dygjuhësisë historike që ishte e pranishme në zonë si rezultat i kontaktit të drejtpërdrejtë me shqipen.

## Origjina 
Bratonozhiqi apo si quheshin dikur Bratonishi në mesjetë  ishin shqiptarë dhe katolikë romakë por kaluan në ortodoksinë serbe dhe gradualisht u bënë sllavofone. Një raport françeskan i shekullit të 17-të ilustron fazat e fundit të kultivimit të tyre. Autori i saj shkruan se Bratonozhiqi, Piperi, Palabardhët (Bjelopavliqi) dhe Kuçi: " ''nulla di meno essegno quasi tutti del rito serviano, e di lingua Illrica ponno piu presto dirsi Schiavoni, ch' Albanesi* " (pasi që pothuajse të gjithë përdorin gjuhën sllave. Gjuha ilire (sllave), së shpejti ata duhet të quhen sllavë, sesa shqiptarë) 

## Historia 
Referenca e parë indirekte për Bratonozhiqët vjen nga kadastra veneciane e Shkodrës 1416-1717. Në të, një farë *Marko Bratonese* ose *Bratonesso* ishte regjistruar si banues në Koplik ku ndoshta ishte shpërngulur nga një nga *katunët* (fshatrat) e Zetas. 

Në një dokument venecian që daton në vitin 1455, *Banovichi* përmendet si një nga fshatrat e Zetës së Epërme; kjo mund të jetë një referencë e hershme për vendbanimet e Bratonozhiqi. Referenca e parë e drejtpërdrejtë për vendbanimet që përbëjnë sot Bratonozhiqi gjendet në defterin plotësues të sanxhakut të Shkodrës në 1497. Ata nuk ishin formuar si një komunitet i vetëm në atë kohë. 

Bratonozhiqi është një fis ( *pleme* ) i disa prejardhjeve patrilineale që e formuan atë me kalimin e kohës që nga fundi i shekullit të 15-të. Emri i fisit vjen nga një *Brato*, babai i *Nikës* dhe paraardhësi i një pjese të vëllazërive të Bratonozhiqi. Ai jetoi 14 breza para kohës së regjistrimit të tregimit rreth vitit 1900. Një *Brato, i biri i Nikës, i* cili jetonte me vëllain e tij *Palin* në katundin e vogël të Moraçiçës në vitin 1497, mund të jetë një referencë për këtë figurë. Defteri përmend se më parë kanë jetuar në Hrasniçë afër Podgoricës.

Tri komunitete të tjera që jetonin në të njëjtën zonë ishin fiset katolike shqiptare Bukumiri, Bushati dhe Lutoci, të cilët mund të kishin ardhur nga rajoni i Pirotit në Ballkanin lindor ose nga Pulotët në Shqipërinë veriore. Origjina e tyre diskutohet sepse nuk është ruajtur asnjë kujtesë kolektive e historisë së tyre, përveç një toponimi që mund të interpretohet se i referohet *Pirotit* në Serbinë Lindore ose *Pilotit* në Shqipërinë veriore. Paraardhësi i tyre i parë historik në Bratonozhiqi është një *kapiten Gojko* dhe fshati i tyre historik ishte Lutova. Të dhënat arkivore tregojnë se në Lutoci jetonin në 27 familje të Luskozupës në vitin 1497 në nahiye të Piperit, ku përfshiheshin Bratonozhiqi dhe fisi Piperi. Me kalimin e viteve, disa familje nga fiset fqinje si Kuçi, Palabardhët (Bjelopavlići) dhe Piperi u vendosën gjithashtu në Bratonozhiq dhe u bënë pjesë e komunitetit. Bratonozhiqi ishte një zonë e kontaktit gjuhësor midis sllavishtes dhe shqipes si dhe kontaktit fetar midis ortodoksisë sllave dhe katolicizmit. Rufim Njegushi në gjysmën e parë të shekullit të 17-të i atribuohet kthimit të Bratonozhiqëve në ortodoksi nga katolikët si dhe i bëri ata të betohen se martesat me shqiptarët katolikë do të bëheshin vetëm me gra.  Kjo masë do të parandalonte çdo rikthim të mëtejshëm në katolicizëm. Ngjarjet e konvertimit të Bratonozhiqëve konsiderohen si një hap i rëndësishëm për përforcimin e asaj që u quajt si *Serbdom* (Srbstvo) dhe Ortodoksi në Mal të Zi nga historiografia serbe e shekullit të 19-të.  Bratonozhiqi sulmonte shpesh Rovcën, të cilët mbroheshin gjithmonë nga Moraçanët.  Ata gjithashtu luftuan shpesh me Vasojeviqët.  Raporti e regjistroi *Bratanosiçin* si një fshat ortodoks me 87 shtëpi dhe 260 burra të armatosur të komanduar nga Stanoje Radonin.  Në vitin 1658, shtatë fiset e Kuçit, Vasojeviqit, Bratonozhqët, Piperit, Klimentit, Hotit dhe Grudës u bashkuan me Republikën e Venedikut, duke krijuar të ashtuquajturin "bajrak shtatëfish" ose "alaj-barjak", kundër osmanëve. Sipas historianëve Simo Milutinoviq dhe Dimitrije Milakoviq, fisi katolik Kuçi, Bratonozhiqi dhe Drekal (Drekaloviqi) është konvertuar në ortodoksi nga Rufim Boljeviqi. Në vitin 1689 shpërtheu kryengritja në Piperi, Rovçëve, Palabardhët (Bjelopavliqi), Bratonozhiqi, Kuçi dhe Vasojeviqi, ndërsa në të njëjtën kohë shpërtheu kryengritja në Prizren, Pejë, Prishtinë dhe Shkup, e më pas në Kratovë e Kriva Pallankë në tetor (Rebellioni). 

Gjatë sulmeve të Velikës (1879), batalionet e Moraçanit dhe Bratonozhiçit luftuan kundër shqiptarëve.  Në betejën e mëvonshme të Novshiçit, batalionet e Kuçit, Vasojeviqit dhe Bratonozhiçit luftuan kundër shqiptarëve të parregullt nën komandën e Ali Pashës së Gusinjes dhe u mundën. Menjëherë pas betejës së Novshiçit në të njëjtën zonë, shpërtheu Beteja e Murinës, në të cilën osmanët sulmuan sërish forcat e Principatës së Malit të Zi dhe u mundën rëndë nga batalionet e Bratonozhiqit, Vasojeviqi dhe Moraçani.  Në fillim të shekullit të 20-të, rajoni kishte rreth. 400 shtëpi.

## Vëllazëritë dhe familjet 
Të gjitha vëllazëritë e fisit kanë si shenjtorë mbrojtës Shën Nikollën *(Sveti Nikola)* dhe Shën Gjonin *(Sveti Jovan)''. Familjet Bratonozhiqi janë: Avramović, Bajović, Baljević, Balević, Baličević, Barjaktarović, Baržić, Biljurić, Bismiljak, Bošković, Branković, Butrić, Caričić, Cmiljanić, Četković, Čađenović, Čubranović, Čolić, Ćeklić, Darmanović, Dmitrović, Dokić, Đelević, Đukić, Đurđević, Đurić, Femić, Garić, Gilić, Gogić, Grujić, Gudović, Ilić, Janković, Jelavić, Jovanović, Jovović, Kaluđerović, Keljanović, Lajkoviq, Lajkoviq Lukiq, Lutovac, Ljajinoviq, Ljajkoviq, Ljaljoviq, Ljakoviq, Ljašović, Malević, Marnić, Macura, Mijailović, Miajlović, Milovanović, Mirković, Muratović, Novović, Nedovic,, Obrečvićvić, Pašvćović Progonovići, Radojević, Radosević, Radunović, Raketić, Rakić, Ratković, Sekulović, Stanišić, Stanković, Strahinjić, Šćepančević, Šajinović, Šaković, Šoškić, Toljević, Todorović, Tomašević, Tošković, Trimojević, Ugričić, Veljić, Veljović, Velimirović, Vesković, Vidiq, V Ujoviq, Vujotiq, Vukajloviq, Vukoviq, Vukorepoviq, Vuliq, Vuçeliq, Vuçiniq, Zhivkoviq, Zhmikiq. Myslimanët Bratonozhiqi të Bijelo Polje përfshijnë Huremovići, Koraći, Ljaljevići, Polumente, Uremovići.

## Shih edhe 
* Feja në Malin e Zi
* Fiset e Malit të Zi

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime