Futbolli në Shqipëri

Futbolli është sporti më popullor në Shqipëri, si në nivel pjesëmarrësish ashtu edhe në nivel ndjekësish të këtij sporti. Sporti udhëhiqet nga Federata Shqiptare e Futbollit (F.SH.F.). 

## Historia e Futbollit në Shqipëri
Futbolli mbërriti në Shqipëri në fillim të shekullit të 20-të. Ndeshja e parë e regjistruar ishte mes nxënësve në një mision të krishterë në Shkodër. Loja u rrit në popullaritet dhe deri në vitin 1919 u themelua klubi i parë, KS Vllaznia Shkodër. Në vitin 1920 u themelua SK Tirana. Qyteza të tjera dhe qytete pasuan dhe më 6 qershor të vitit 1930 u krijua **Shoqata e Futbollit të Shqipërisë** (FSF). Shoqata u bë anëtare e trupit qeverisës të futbollit FIFA në vitin 1932 dhe u bashkua me trupin drejtues evropian UEFA në vitin 1954 si një anëtar themelues.

Kampionati vendas filloi në vitin 1930 me 6 skuadra. KF Tirana ishin fituesit e inaugurimit. Ata, së bashku me anët e tilla janë KS Dinamo Tirana, Vllaznia Shkodër dhe FK Partizani, kanë vazhduar të dominojnë skenën shqiptare deri në ditët e sotme. Vitet pas Luftës së Dytë Botërore panë një rend të ri politik, me futjen e një sistemi komunist që kishte një ndikim pozitiv sa i përket ankesës së lojës. Futbolli është përdorur si argëtim popullor. Infrastruktura e saj u përforcua ndërsa loja u organizua dhe u zhvillua në ndërmarrjet shtetërore, në shkolla, fshatra dhe qytete. U themeluan klube të reja institucionale si Partizani Tirana (1946) dhe Dinamo Tirana (1950) (qeverisur respektivisht nga Ministria e Mbrojtjes dhe Ministria e Punëve të Brendshme) Deri në vitin 1990 ata ishin të privilegjuar në lidhje me klubet e tjera, pasi ata ishin në gjendje të merrnin lojtarë nga ekipet e tjera.

Që nga viti 1991, kishte ndryshime të rëndësishme politike dhe ekonomike që kishin një efekt të jashtëzakonshëm mbi kombin, pasiqë ekonomia dhe sistemi politik i centralizuar mbaruan. Rezultati për futbollistët e vendit ishte një mundësi për të luajtur tregtinë e tyre në fusha të huaja. Greqia fqinje dhe shtetet e Ballkanit ishin destinacione popullore për lojtarët që ishin mjaft të mirë për të shkuar jashtë.

## Sistemi i Ligës
Liga shqiptare është e ndarë në 4 divizione. Superliga shqiptare u formua në vitin 1930. Në vitin 1998 mori emrin e saj aktual dhe është niveli më i lartë i Futbollit Shqiptar. Ajo aktualisht përbëhet nga 12 ekipe. Superliga ka zhvendosur Divizionin e Parë ("Kategoria e Parë") si divizionin më të lartë, dhe tani është niveli i dytë i Futbollit Shqiptar. Më poshtë është Divizioni i Dytë (Albanian: Kategoria e dyte), i cili është i ndarë gjeografikisht në A dhe B.

Fituesit e Ligës kanë të drejtë të konkurrojnë në Ligën e Kampionëve në fazën e parë të kualifikimit. Pjesa e dytë ka të drejtë të konkurrojë në Ligën UEFA të UEFA-s, edhe në fazën e parë të kualifikimit. KF Tirana mban rekordin për titujt e ligës shqiptare, me 24.

## Kupa e garave
Kupa Shqiptare e Futbollit (Kupa e Shqipërisë), e cila është kompeticioni kryesor i kupës së vendit, u themelua në vitin 1939. Fituesit kanë të drejtë të konkurrojnë në UEFA Europa League në fazën e parë të kualifikimit. Ekipi më i suksesshëm në këtë konkurs, KF Partizani Tirana, ka fituar kupën 15 herë.

Superkupa e Shqipërisë, e cila filloi në vitin 1989, është një ndeshje e vetme që luhet në fillim të sezonit midis fituesve të Superligës dhe Kupës Shqiptare. Ekipi më i suksesshëm në këtë konkurs, KF Tirana, ka fituar 9 herë.

## Skuadra kombëtare e Shqipërisë
E themeluar më 6 qershor të vitit 1930, Shqipëria duhej të priste 16 vjet për të luajtur ndeshjen e saj të parë ndërkombëtare, e cila ishte kundër Jugosllavisë në vitin 1946. Në vitin 1932, Shqipëria kishte hyrë tashmë në FIFA (gjatë kongresit 12 qershor - 16 qershor) dhe në vitin 1954 ishte një prej anëtarëve themelues të UEFA-s. Shqipëria u ftua të luante në Kupën e Botës në vitin 1934, por nuk mori pjesë për shkak të problemeve logjistike.

Përveç ekipit të lartë të futbollit, shoqata kombëtare i kushton rëndësi të madhe punës së zhvillimit të rinisë. Ka kampionate në nivele të ndryshme të moshës, duke përfshirë U-18, U-16, U-14, U-12 dhe U-10, ndërkohë që çdo klub në dy divizione të lartë është i detyruar të ketë një program të strukturuar të zhvillimit të rinisë. Për më tepër, ekzistojnë raporte rajonale për të gjitha nivelet e moshës. Futbolli shqiptar festoi ditën më të madhe më 29 mars të vitit 2003, kur skuadra kombëtare mundi Rusinë 3-1 në një ndeshje kualifikuese të EURO 2004 në Tiranë. Ekipet shqiptare gjithashtu kanë shënuar rezultate mbresëlënëse në të kaluarën, por suksesi i madh ende nuk ka ardhur në rrugën e Shqipërisë. Futbollistët shqiptarë janë në kërkesë të madhe jashtë vendit. Rreth 200 lojtarë shqiptarë luajnë tregti të tyre në një numër të madh ligjesh në Evropë.

Lojtari më i famshëm në këtë moment është Lorik Cana, ish-kapiten i Sunderlandit në Premier League, Angli.

Më 11 tetor të vtiti 2015, Shqipëria u kualifikua për UEFA Euro 2016, turneun e parë kombëtar të futbollit të meshkujve, pas dorëzimit të Armenisë një humbje 3-0 në Jerevan.

## Referime
## Linqe të jashtme
*Football in Albania on UEFA
*League321.com - Albanian football league tables, records & statistics database