Paganizmi nordik

parapamje|292x292px|Mjölnir ishte një varëse qafe dhe paraqet ekuivalentin e fesë së vjetër nordike me kryqin e krishterë gjatë epokës së mëvonshme të vikingëve.
**Paganizmi nordik** i njohur gjithashtu si **paganizmi skandinav**, është emri më i zakonshëm për një degë të paganizmit gjermanik i cila u zhvillua gjatë periudhës proto-nordike, kur popujt gjermanë veriorë u ndanë në një degë të veçantë të popujve gjermanikë. Ai u zëvendësua nga krishterimi dhe u harrua gjatë kristianizimit të Skandinavisë. Studiuesit kanë arritur të rindërtojnë disa aspekte të fesë vjetër gjermanike veriore nga gjuhësia historike, arkeologjia, toponimia dhe të dhënat e lëna nga popujt gjermanikë veriorë, të tilla si mbishkrimet runike në Futhark-un e Ri, një shtrirje e qartë gjermanike veriore e alfabetit runik. Shumë vepra të vjetra nordike datojnë në mitologjinë e lashtë skandinave të shekullit të 13-të, një komponent i fesë gjermanike veriore.

## Hyrje 
Feja e vjetër nordike ishte politeiste, duke sjellë një besim në perëndi dhe perëndesha të ndryshme. Këto hyjni në mitologjinë nordike ndaheshin në dy grupe, Æsir dhe Vanir, të cilët në disa burime thuhet se ishin përfshirë në një luftë të lashtë derisa kuptuan se ishin po aq të fuqishëm. Ndër hyjnitë më të përhapura ishin perënditë Odin dhe Thor. Kjo botë ishte e banuar edhe nga raca të tjera mitologjike, duke përfshirë  , xhuxhët, kukudhët dhe marifetet e tokës. Kozmologjia nordike rrotullohej rreth një peme botërore të njohur si Yggdrasil, me sfera të ndryshme që ekzistonin së bashku me atë të njerëzve, të quajtur Midgard. Këto përfshijnë sfera të shumta të jetës së përtejme, disa prej të cilave kontrollohen nga një hyjni e veçantë.

Paganizmi i vjetër nordik është transmetuar përmes kulturës gojore dhe jo përmes teksteve të kodifikuara, feja e vjetër nordike u përqendrua shumë në praktikën rituale, me mbretërit dhe krerët që luanin një rol qendror në kryerjen e akteve publike të sakrificës. Për këtë qëllim përdoreshin hapësira të ndryshme kulti; fillimisht, u përzgjodhën në mënyrë tipike hapësirat e jashtme si korijet dhe liqenet, por pas shekullit III të erës sonë duket se edhe shtëpitë e kultit janë ndërtuar qëllimisht për veprimtari rituale, megjithëse ato nuk ishin kurrë të përhapura. Shoqëria nordike përmbante gjithashtu praktikues të *Seiðrit*, një formë magjie që disa studiues e përshkruajnë si shamaniste. Asokohe kryheshin forma të ndryshme varrimi, duke përfshirë inhumimin dhe djegien, zakonisht të shoqëruara nga një shumëllojshmëri sendesh varresh.

Gjatë gjithë historisë së saj, kanë ekzistuar nivele të ndryshme të përhapjes transkulturore midis popujve fqinjë, si Sami dhe finlandezët. Nga shekulli i 12-të, feja e vjetër nordike ishte zëvendësuar nga krishterimi, me elementë që vazhdonin vetëm në folklorin skandinav. Një ringjallje e interesit për fenë e vjetër nordike ndodhi në mes të lëvizjes romantike të shekullit të 19-të, gjatë së cilës ajo frymëzoi një sërë veprash artistike. Hulumtimi shkencor akademik në këtë fushë nisi në fillim të shekullit të 19-të, fillimisht i ndikuar nga ndjenja e përhapur romantike.

## Terminologjia 
Arkeologu Anders Andrén vuri në dukje se "feja e vjetër nordike" është "emri konvencional" i aplikuar për fetë parakristiane të Skandinavisë .  Shih për shembull  terma të tjerë të përdorur nga burime shkencore përfshijnë "fenë nordik para-kristiane",  "fenë norvegjeze",  "paganizmi norvegjez",  "paganizmi skandinav",  "feja skandinave",  "paganizmi verior",  "paganizmi i veriut",  "feja gjermano-veriore",   ose "paganizmi gjermano-verior".  Andrén, 2011
parapamje|250x250px|Harta që pasqyron shtrirjen e vendbanimit dhe aktivitetit të Vjetër skandinav në Evropë
E rrënjosur në praktikën rituale dhe traditën gojore,  feja e vjetër nordike ishte plotësisht e integruar me aspekte të tjera të jetës skandinave, duke përfshirë jetesën, luftën dhe ndërveprimet shoqërore.  Kodifikimet e hapura të besimeve të vjetra nordike ishin ose të rralla ose nuk ekzistonin.  Vetë praktikuesit e këtij sistemi besimi nuk kishin asnjë term që do të thotë "fe", i cili u prezantua vetëm me krishterimin.  Pas ardhjes së krishterimit, termat e vjetër nordik që u përdorën për sistemet parakristiane ishin *forn sið* ("zakon i vjetër") ose *heiðinn sið* ("zakon pagan"),  terma që sugjerojnë një theksim te ritualet, veprimet, dhe sjelljet sesa vetë besimi.  Përdorimi më i hershëm i njohur i termit nordik të vjetër *heiðinn* është në poemën *Hákonarmál* ; përdorimet e tij këtu tregojnë se ardhja e krishterimit ka krijuar vetëdijen e fesë së vjetër nordike si një fe e veçantë. 

Paganizmi i vjetër nordik është klasifikuar si një fe etnike,  dhe si një "fe e komunitetit jodoktrinal".  Ai ndryshonte me kalimin e kohës, në rajone dhe zona të ndryshme, dhe sipas dallimeve sociale.  Ky variacion është pjesërisht për shkak të transmetimit të tij përmes kulturës gojore dhe jo teksteve të kodifikuara.  Për këtë arsye, arkeologët Andrén, Kristina Jennbert dhe Catharina Raudvere deklaruan se "feja nordike para-kristiane nuk është një kategori uniforme ose e qëndrueshme",  ndërsa studiuesja Karen Bek-Pedersen vuri në dukje se "sistemi i besimit të vjetër nordik ndoshta duhet konceptuar në shumës, si disa sisteme”.  Historiania e fesë Hilda Ellis Davidson deklaroi se do të kishte variuar nga manifestimet e "simbolizmit kompleks" në "besimet e thjeshta popullore të më pak të sofistikuarve". 

## Shih edhe 
* Vikingët
* Paganizmi
* Mitologjia ilire

## Literatura 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Referime