Zosimea

parapamje|300px|Zοsimea në Janinë në ditët tona
300px|parapamje|Zοsimea në Janinë në kohën e Perandorisë Osmane
**Zosimea** në Janinë, ishte gjimnazi më i njohur gjatë Rilindje Kombëtare Shqiptare. Gjimnazi i Zosimeajve ishte gjashtëvjeçar. Në këtë gjimnaz greqishtja mësohej 12 orë, latnishtja 4 orë e  gjysmë, ndërsa frëngjishtja 3 orë.. Gjimazi i Zosimeajve njihej si një shkollë klasike, në të cilën i kushtohej kujdes i veçantë retorikës, letërsisë së vjetër greke dhe romake.

Duke folur për këtë institucion, profesor Jashar Rexhepagiq mes tjerave thotë edhe këtë: "Kristoforidhi, Vreto, Naimi, Samiu, Abdyli, Ismail Qemali, Anastas Byku dhe disa rilindës të tjerë kanë qenë nxënës dhe kanë kryer mësimet në Gjimnazin "Zosimea" në Janinë. Për këtë shkollë e cila kishte profesorë të ngritur, të aftë dhe një bibliotekë të pasur, po ashtu nuk kemi ndonjë studim të posaçëm monografik, gjë që është një zbraztësi e madhe për punën kërkimore shkencore."

## Historiku 
Si datë zyrtare e themelimit të Shkollës së Mesme Gjimnaz “Zosimea“ në Janinë merret viti 1828. Mirëpo sipas një shënimi në librin "Bonaparti mysliman: Diplomacia dhe orientalizmi në Greqinë e Ali Pashës" të autores Katherine E. Fleming, e cila i referohet punimit "Sistemi i miletit dhe kontributi i tij në zbehjen e identitetit kombëtar ortodoks në Shqipëri" të Stavro Skendit, publikuar në kuadër të monografisë "Christians and Jews in the Ottoman Empire", në vitin 1982, në New York, nga "Holmes & Meier Publishers", nën redaktimin e Benjamin Braude dhe Bernard Lewis, “Gjimnazi është themeluar nga vëllezërit Zosimea në vitin 1769.” Shkolla u quajt Zosimea për nder të vëllezërve Zosimea me shpenzimet financiare  të të cilëve edhe u themelua dhe funksionoi për një periudhë të gjatë kohore. 

Hapja e gjimnazit “ Zosimea “ në Janinë është edhe meritë e padiskutueshme e kohës së Ali Pashë Tepelenës dhe e qëndrimeve të tij. Fatkeqësisht askund më pare nuk është përmendur kjo vepër unikale e Vezirit të Janinës, e cila pati kontribute të veçanta për arsimimin dhe kulturën e banorëve të këtyre viseve, vend në të cilin u rritën dhe u arsimuan me dhjetëra pionierë të Rilindjes dhe Pavarsisë Shqiptare, por edhe të asaj greke. Kujtojmë vëllezërit Frashëri, Vretot, Qiriazi, etj. të cilët dolën nga dyert e kësaj shkolle. Që në fillim të veprimtarisë së saj, institucioni edukativo – arsimor "Zosimea",  ishte një shkollë jashtë arealit të Perandorisë Osmane. Kurikula e saj nuk i përgjigjej programit të ndonjë shkolle shabllon të zonës, apo të vetë perandorisë. Lëndët e mësimdhënies nuk u përgjigjeshin atyre që do duhej të përthithte një nxënës i asaj kohe për  tu vënë më pas në shërbim të perandorisë. E para gjë, dhe më e rëndësishmja për rolin e vet iluminues, ka qënë diversioni prej gjithçkaje tjetër në atë kohë. E rëndësishme gjithashtu, ishte koha kur u ndërtua dhe u vu në funksionim, që përkon direkt me atë pas Revolucionit Francez. Edhe profili që zgjodhi shkolla të kishte, ishte ai i përcjelljes së këtyre ideve. Pra siq shihet, " Zosimea " ishte një shkollë e përparuar e nivelit europian. Falë gjimnazit të famshëm "Zosimea" i cili dallohej për cilësinë sipas standardeve moderne europiane,Janina, si kryeqendër e Vilajetit me të njëjtin emër,nuk mbeti vetëm qendër e një zone administrative por u bë edhe një qendër e rëndësishme arsimore e njohur në gjithë Perandorinë Osmane. Gjatë vizitës qëi bëri Aleksander Thomsoni, Gjimnazit "Zosimea" të Janinës, ai u njoftua edhe me planprogramet moderne shkollore gjë të cilën nuk e kishte gjetur as në shkollën hebreje, e cila kishte ngecur prapa në krahasim me shkollat në gjuhën greke.

"Zosimea" si një gjimnaz i lidhur me historinë e Shqipërisë, është shkolla ku mësuan shumë nga rilindësit tanë të shquar. Asokohe ajo konsiderohej si njëra ndër shkollat më të mira për formimin e nxënësve me virtyte të larta, dije dhe kulturë. 

Sot "Zosimea" është një shkollë që ndërtesën e vjetër historike e ka në mes të Janinës, dhe si për ironi të një fati akoma më ironik, gjendet tamam mbi rrugën e stacionit të autobusëve interurbanë, sapo dikush zbret pasi ka hipur në Kakavijë, Gjirokastër apo Tiranë. Nëse dikush do të kërkonte në katalogët e regjistrimit të asaj shkolle, do të gjente emra shqiptarësh të mëdhenj të asaj kohe.
*Mehmet Esad Pasha (1862–1952) 
*Myfit Libohova
*Naim Frashëri (1846–1900)
*Petro Poga
*Qazim Koculi, (1887–1943)
*Qazim Mulleti, (1893–1956)
*Sali Nivica (1890-1920)
*Sylejman Delvina
*Sami Frashëri (1850–1904)
*Turhan Përmeti
*Thoma Filipeu
*Vangjel Koça
*Vangjel Zhapa
*Xhevat Kallajxhi
*Zihni Sako

## Literatura
*Dionis Qirzidhi: “ Zosimea “ gjimnazi, që “ prodhoi “ eposin shqiptar të diturisë. Albania press, 12 tetor 2007. Athinë.
*Dhimitër S. Shuteriqi. Naim Frashëri, 1982.
*Eqrem Vlora: Kujtime 1885 - 1925. Shtëpia e Librit & Komunikimit, Tiranë,2010.
*Fjalor Enciklopedik Shqiptar. ASHSH. Tiranë. 2008. ISBN 978-99956-10-32-6
*Flemming, Katherine E: The Muslim Bonaparte: Diplomacy and Orientalism in Ali Pasha's Greece, Princeton University Press, Princeton – New Jersey, 2014.
*Georgios K. Gatos. Istoria ton Yoaninion. Athina. 1965.
*Gëzim Bullaku: Gjimnazi Zosimea në Janinë dhe shqiptarët, 16.06.2016.
*Jashar Rexhepagiq: Tema të zgjedhura dhe bashkëkohore pedagogjike. Shtëpia Botuese Libri Shkollor, Prishtinë, 2002.
*Katherine E(lizabet) Flemming: Bonaparti mysliman: Diplomacia dhe orientalizmi në Greqinë e Ali Pashës. Shtëpia Botuese Dituria, Tiranë, 2013.
*Memli Krasniqi: Shoqëria biblike britanike për të huajt dhe bektashizmi. Instituti Albanologjik i Prishtinës, Prishtinë, 2013.
*Pasho Baku: Enciklopedia universale e ilustruar. Shtëpia Botuese Bacchus, Tiranë,2011.
*Rexhep Qosja. Porosia e Madhe, Ndërmarrja Botuese "Rilindja", 1990.

## Lidhje te jashtme 
* Nusja greke e pavarësisë (Nxënësit shqiptarë të shkollës Zosimea)
* Gjimnazi Zosimea në Janinë dhe shqiptarët  http://www.kokaj.net  17.04.2016

## Burimi i të dhënave