Lufta Greke për Pavarësi

[parapamje|Kolazh pikture për luftën greke të pavarësisë, një koleksion pikturash nga burime të disponueshme publikisht dhe [wikicommons.]]
**Lufta Greke e Pavarësisë**, e njohur gjithashtu si **Revolucioni Grek** ose **Revolucioni Grek i 1821**, ishte një luftë e suksesshme e pavarësisë nga revolucionarët grekë kundër Perandorisë Osmane midis 1821 dhe 1829.

Në 1826, grekët u ndihmuan nga Perandoria Britanike, Mbretëria e Francës dhe Perandoria Ruse, ndërsa osmanët u ndihmuan nga vasalët e tyre afrikano-verior, veçanërisht ejaleti i Egjiptit. Lufta çoi në formimin e Greqisë moderne, e cila do të zgjerohej për të përfshirë kufijtë e saj modern në vitet e mëvonshme. Revolucioni festohet nga grekët në mbarë botën si dita e pavarësisë më 25 mars çdo vit.

I gjithë territori grek, me përjashtim të Ishujve Jon, ra nën sundimin osman në shekullin e 15-të, në dekadat që rrethuan rënien e Kostandinopojës. Gjatë shekujve në vijim, pati kryengritje sporadike, por të pasuksesshme greke kundër sundimit osman. Në vitin 1814, u themelua një organizatë sekrete e quajtur *Filiki Eteria* (Shoqëria e Miqve) me synimin për të çliruar Greqinë, e inkurajuar nga revolucioni, i cili ishte i zakonshëm në Evropë në atë kohë. Filiki Eteria planifikoi të nisë revolta në Peloponez, Principatat Danubiane dhe Konstandinopojë. Kryengritja ishte planifikuar për 25 Mars 1821 (në Kalendarin julian), Festa e Krishterë Ortodokse e Shpalljes. Megjithatë, planet e *Filiki Eteria* u zbuluan nga autoritetet osmane, duke e detyruar revolucionin të fillonte më herët. Revolta e parë filloi më 21 shkurt 1821 në Principatat Danubiane, por shpejt u shua nga osmanët. Këto ngjarje i nxitën grekët në Peloponez (Morea) në veprim dhe më 17 mars 1821, Maniotët ishin të parët që shpallën luftë. Në shtator 1821, grekët, nën udhëheqjen e Teodor Kollokotronis, pushtuan Tripolicën. Revoltat në Kretë, Maqedoni dhe Greqinë Qendrore shpërthyen, por përfundimisht u shtypën. Ndërkohë, flotat e improvizuara greke arritën sukses kundër marinës osmane në detin Egje dhe penguan përforcimet osmane të mbërrinin nga deti.

Tensionet u zhvilluan shpejt midis fraksioneve të ndryshme greke, duke çuar në dy luftëra civile të njëpasnjëshme. Sulltani osman thirri Muhamed Aliun e Egjiptit, i cili pranoi të dërgonte djalin e tij, Ibrahim Pasha, në Greqi me një ushtri për të shtypur revoltën në këmbim të fitimeve territoriale. Ibrahimi zbarkoi në Peloponez në shkurt 1825 dhe e solli pjesën më të madhe të gadishullit nën kontrollin egjiptian deri në fund të atij viti. Qyteti i Mesollonjës ra në prill 1826 pas një rrethimi njëvjeçar nga turqit. Pavarësisht nga një pushtim i dështuar i Manit, edhe Athina ra dhe morali revolucionar ra.

Në atë moment, tre Fuqitë e Mëdha - Rusia, Britania dhe Franca - vendosën të ndërhynin, duke dërguar skuadriljet e tyre detare në Greqi në 1827. Pas lajmeve se flota e kombinuar osmano-egjiptiane do të sulmonte ishullin e Hidrës, aleatët evropianë Flotat kapën marinën osmane në Navarin. Pas një bllokimi të tensionuar njëjavor, Beteja e Navarinit çoi në shkatërrimin e flotës osmano-egjiptiane dhe e ktheu valën në favor të revolucionarëve. Në 1828, ushtria egjiptiane u tërhoq nën presionin e një force ekspedite franceze. Garnizonet osmane në Peloponez u dorëzuan dhe revolucionarët grekë vazhduan të rimarrë Greqinë qendrore. Perandoria Osmane i shpalli luftë Rusisë duke lejuar ushtrinë ruse të lëvizte në Ballkan, afër Konstandinopojës. Kjo i detyroi osmanët të pranonin autonominë greke në Traktatin e Adrianopojës dhe autonominë për Serbinë dhe principatat rumune. Pas nëntë vitesh lufte, Greqia më në fund u njoh si shtet i pavarur sipas Protokollit të Londrës të shkurtit 1830. Negociatat e mëtejshme në 1832 çuan në Konferencën e Londrës dhe Traktatin e Kostandinopojës, i cili përcaktoi kufijtë përfundimtarë të shtetit të ri dhe themeloi Princin Otho, i Bavarisë si mbreti i parë i Greqisë.

## Shiko edhe 
* Nasuhzade Ali Pasha
* Lufta Greko-Turke (1897)

## Referimet