Turko-shqiptarët

**Turko-shqiptarët** ( *Tourk-alvanoi*) është një term etnografik, fetar dhe poshtërues i përdorur nga arvanitët për shqiptarët myslimanë nga viti 1715 e më pas. Në një kuptim më të gjerë, termi përfshinte si elitat politike dhe ushtarake shqiptare myslimane ashtu edhe turke të administratës osmane në Ballkan. Termi rrjedh nga një identifikim i muslimanëve me osmanët dhe/ose turqit, për shkak të sistemit të miletit administrativ të Perandorisë Osmane për klasifikimin e popujve sipas fesë, ku mileti mysliman luante rolin kryesor.  Nga mesi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, termi *turk* dhe nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë e në vazhdim, termi derivat *turko-shqiptar* është përdorur si term, frazë dhe ose shprehje poshtëruese për individët dhe komunitetet shqiptare myslimane. Termi është vërejtur gjithashtu të jetë i paqartë, i ngarkuar ideologjikisht dhe sentimentalisht, Shqiptarët kanë shprehur tallje dhe mosshoqërim ndaj termave *turk* dhe trajtës së prejardhur të tij *turko-shqiptar* në lidhje me përdorimin e këtyre termave në lidhje me to.   Është raportuar se në fund të shekullit XX, disa shqiptarë të krishterë ende përdornin termin "turk" për t'iu referuar shqiptarëve myslimanë.

## Etimologjia dhe përdorimi i termit 
Termi *turko-shqiptar* është i përbërë nga fjalët *turk* dhe *shqiptar*. Fjala *shqiptar* ishte dhe është ende një term i përdorur si etnonim. Ndërsa fjala *turk* shihej ndonjëherë nga evropianët perëndimorë   ose nga popujt jomuslimanë të Ballkanit si sinonim i *myslimanit*.   Një studim i një përmbledhjeje këngësh popullore shqiptare, botuar në vitet 1870 nga Thimi Mitko, sugjeron se shumica e folësve shqiptarë të kohës së tij e identifikonin veten dhe njëri-tjetrin me terma të ndryshëm dhe jo me një emërtim të vetëm kombëtar. Mes termave të tjera, muslimanët u identifikuan si *turq* ose *turkollarë* ("turq").

Krahas lidhjes me shqiptarët myslimanë, në disa vepra specifike termi *turko-shqiptar* është përdorur për të përmendur Labëtt,  një nënndarje socio-kulturore dhe dialektore shqiptare, disa prej të cilëve ishin konvertuar në Islam gjatë epokës së Perandorisë Osmane.

Në një kuptim më të gjerë, termi *turko-shqiptar* u përdor për të treguar njësitë ushtarake osmane dhe elitat e etnisë turke dhe shqiptare që përfaqësonin administratën osmane të Ballkanit. Brenda Perandorisë Osmane, shqiptarët myslimanë ishin pjesë e ngushtë e strukturave administrative të shtetit dhe konsideroheshin si një nga popujt e rëndësishëm të tij.

Referimi i komuniteteve shqiptare myslimane si *turko-shqiptare* bëhet për ata që u vendosën në Peloponez për të përhapur Islamin nga viti 1715 deri pas vitit 1770, si pjesë e politikës zyrtare osmane. Më vonë në vitin 1770, mercenarët shqiptarë myslimanë të përmendur si *turko-shqiptarë* u punësuan nga Sulltani osman për të shtypur kryengritjen greke. Veprimtaria e tyre përfshinte masakra, plaçkitje dhe shkatërrime në rajonet e Epirit, Maqedonisë Perëndimore, Greqisë Qendrore, Thesalisë. Peloponezi pësoi më së shumti shkatërrim dhe masakrim për shkak të veprimtarisë së 15.000 mercenarëve shqiptarë myslimanë.   Në vitin 1779 ushtria Osmane më në fund arriti t'i dëbojë ato grupe nga Peloponezi, ndërsa të tjerët ose u vranë nga fshatarët lokalë ose gjetën strehim në komunitetet shqiptare myslimane në Lala dhe Vardunia. Periudha e viteve 1770-1779 në historiografinë greke quhet përgjithësisht si *Alvanokratia* (sundimi shqiptar). Si rezultat, traditat lokale greke në Epir që nga fundi i shekullit XVIII përmendin bastisjet dhe plaçkitjet e shpeshta nga "turko-shqiptarët" ose bandat "shqiptare". Ky lloj aktiviteti lidhej me shpopullimin e vendbanimeve.

Më vonë, gjatë Luftës për Pavarësinë e Greqisë (1821-1830) përmendet shprehja *turko-shqiptarët* për ata shqiptarë myslimanë që luftuan në anën osmane kundër revolucionarëve grekë.   Ashtu si me termin "turk", shprehja (e përkthyer edhe si turko-shqiptare)  u përdor nga disa shkrimtarë kryesisht në shekullin e nëntëmbëdhjetë dhe në fillim të shekullit të njëzetë edhe në literaturën e Evropës Perëndimore lidhur me popullsinë shqiptare myslimane.  Si e tillë, fjala *turk* në përdorimin e saj mori edhe kuptime nënçmuese dhe tallëse që kur zbatohej me fjalë të tjera krijuan kuptime poshtëruese të *sjelljes* *mizore* dhe çnjerëzore dhe ose të të qenit i *prapambetur* dhe i *egër* .                  

## Përdorimi në median dhe letërsinë greke 
Në fillim të viteve 1880 shtypi grek përdorte haptazi termin “hajdutët turko-shqiptar” për të nxitur gjuhën e urrejtjes dhe për të lidhur nacionalistët shqiptarë me “propagandën turke antigreke”.  Gjatë viteve 1882-1897, disa media dhe botime greke nisën një fushatë për të promovuar miqësinë dhe një aleancë të mundshme të ardhshme midis grekëve dhe shqiptarëve.  Termi *turko-shqiptar* pas Luftës Greke për Pavarësi përdorej ndonjëherë edhe në tekstet shkollore greke të shekullit XIX për shqiptarët myslimanë.  Historitë nacionaliste greke ende përdorin termin pezhorativ më të njohur *turko-shqiptar* në vend të shqiptarëve myslimanë.

## Termat relativë 
Komunitete të ndryshme shqiptare myslimane nga grekët u etiketuan në mënyrë të ngjashme si Turko-Barduniotët (ose Τουρκοβαρδουνιώτες *Tourko-Varduniots*). dhe turko- çamë (ose Τουρκοτσάμηδες, *Tourko-tsamides* )  Në Thesproti emërtime më të vjetra të bazuara në fe u përdorën për çamët myslimanë shqiptarë nga popullsia vendase ortodokse që i referoheshin si "turq" (d.m.th.: muslimanë), një term që përdoret ende në rajon nga disa të moshuar.  Termi *turko-shqiptar* është përdorur edhe nga inteligjenca britanike dhe nga ushtria gjermane për çamët shqiptarë myslimanë gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe është huazuar nga përdorimi grek.  Për më tepër, në greqisht, terma të ngjashëm etnografikë të përbërë që zbulojnë gjithashtu prejardhjen etnike ose fetare të komuniteteve specifike janë përdorur gjithashtu, si *Turko-Kretas* (ose Τουρκοκρήτες, *Tourkokrites*) dhe *Turko-qipriotë* (ose Τουρκοκύπριοι *Tourkokiprioi* ). 

## Shih edhe 
* Albanofobia
* Islamofobia
* Ksenofobia
* Islamologjia
* Shqipëria osmane
* Islami në Shqipëri
* Islami në Kosovë
* Islami në Republikën e Maqedonisë

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime