Bundestag

**Bundestagu** ( "Dieta Federale") është kuvendi federal gjerman. Është i vetmi organ përfaqësues federal që zgjidhet drejtpërdrejt nga populli gjerman. Është i krahasueshëm me Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara ose Dhomën e Komunave të Mbretërisë së Bashkuar. Bundestagu u krijua nga Titulli III i Ligjit Themelor për Republikën Federale të Gjermanisë (, shqiptuar [ˈɡʁʊntɡəˌzɛt͡s]), në vitin 1949 si një nga organet legjislative të Gjermanisë dhe kështu është pasardhësi historik i Reichstagut të mëparshëm .

Anëtarët e Bundestagut janë përfaqësues të popullit gjerman në tërësi, nuk janë të detyruar nga asnjë urdhër apo udhëzim dhe janë përgjegjës vetëm para elektoratit të tyre. Numri minimal ligjor i anëtarëve të Bundestagut ( ) është 598; megjithatë, për shkak të sistemit të ngritjes dhe nivelimit të vendeve, Bundestagu aktual i 20-të ka gjithsej 736 anëtarë, duke e bërë atë Bundestagun më të madh deri më sot dhe dhomën më të madhe parlamentare kombëtare të zgjedhur lirisht në botë.

Bundestagu zgjidhet çdo katër vjet nga shtetasit gjermanë moshës 18 vjeç e lart. Zgjedhjet përdorin një sistem të përfaqësimit proporcional me anëtarë të përzier, i cili kombinon vendet e zgjedhura të para me një listë proporcionale partiake për të siguruar që përbërja e saj pasqyron votën popullore kombëtare. Zgjedhjet e parakohshme janë të mundshme vetëm në rastet e përshkruara në nenet 63 dhe 68 të *Grundgesetz* .

Bundestagu ka disa funksione. Është organi kryesor legjislativ në nivel federal. Shtetet individuale (Bundesländer) të Gjermanisë marrin pjesë në procesin legjislativ përmes Bundesrat -it, një asamble e veçantë. Bundestagu gjithashtu zgjedh dhe mbikëqyr kancelarin, kreun e qeverisë gjermane, dhe përcakton buxhetin e qeverisë.

Që nga viti 1999, ajo është mbledhur në ndërtesën e Reichstag në Berlin. Bundestagu operon gjithashtu në shumë ndërtesa të reja qeveritare në Berlin dhe ka forcën e vet policore (*Bundestagspolizei*). Presidenti aktual i Bundestagut që nga viti 2025 është Julia Klöckne e CDU-së. Bundestagu i 21-të ka pesë nënkryetarë dhe është kuvendi më i vizituar në botë.

## Historia 
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Reichstag%2C_Berl%C3%ADn%2C_Alemania%2C_2016-04-21%2C_DD_46-48_HDR.jpg/220px-Reichstag%2C_Berl%C3%ADn%2C_Alemania%2C_2016-04-21%2C_DD_46-48_HDR.jpg|majtas|parapamje| *Flamuri i Unitetit Gjerman* është një memorial kombëtar për Ribashkimin Gjerman që u ngrit më 3 tetor 1990; ajo tundet përpara ndërtesës së Reichstag-ut në Berlin, selia e Bundestagut
Bundestagu përkthehet si "Dietë Federale", me "Bund" (në lidhje me shqipen "deng") në këtë kontekst do të thotë federatë, dhe "Tag" (ditë) erdhi në kuptimin "takim në konferencë" - një shembull tjetër është Rajhstagu (i ngjashëm me " dietë", e cila është nga latinishtja "dies", ditë).

Me shpërbërjen e Konfederatës Gjermane në 1866 dhe themelimin e Perandorisë Gjermane (Rajhu Gjerman) në 1871, Rajhstagu u krijua si kuvendi gjerman në Berlin, i cili ishte kryeqyteti i Mbretërisë së atëhershme të Prusisë (më e madhja dhe më me ndikim shtet si në Konfederatë ashtu edhe në Perandori). Dy dekada më vonë, ndërtesa aktuale e parlamentit u ngrit. Delegatët e Reichstag-ut u zgjodhën me votim të drejtpërdrejtë dhe të barabartë të meshkujve (dhe jo me sistemin elektoral tre-klasësh që mbizotëronte në Prusi deri në vitin 1918). Reichstag nuk mori pjesë në emërimin e kancelarit deri në reformat parlamentare të tetorit 1918. Pas Revolucionit të Nëntorit 1918 dhe vendosjes së Kushtetutës së Vajmarit, grave iu dha e drejta për të votuar (dhe për të shërbyer në) Reichstag, dhe parlamenti mund të përdorte votën e mosbesimit për të detyruar kancelarin ose çdo anëtar të kabinetit të jepte dorëheqjen. Në vitin 1933, Adolf Hitleri u emërua Kancelar dhe nëpërmjet Dekretit të Zjarrit të Reichstagut, Aktit Mundësues të vitit 1933 dhe vdekjes së Presidentit Paul von Hindenburg në 1934 fituan fuqi të pakufizuar. Pas kësaj, Rajhstagu takohej vetëm rrallë, zakonisht në *Krolloper* (Kroll Opera House) për të vulosur njëzëri vendimet e qeverisë. Ajo u mblodh për herë të fundit më 26 prill 1942.

Me Kushtetutën e re të vitit 1949, Bundestagu u krijua si parlamenti i ri i Gjermanisë Perëndimore. Për shkak se Berlini Perëndimor nuk ishte zyrtarisht nën juridiksionin e Kushtetutës, një trashëgimi e Luftës së Ftohtë, Bundestagu u mblodh në Bon në disa ndërtesa të ndryshme, duke përfshirë (përkohësisht) një ish objekt të ujësjellësit. Përveç kësaj, për shkak të statusit ligjor të qytetit, qytetarët e Berlinit Perëndimor nuk ishin në gjendje të votonin në zgjedhjet për Bundestag, dhe në vend të kësaj u përfaqësuan nga 22 delegatë pa të drejtë vote të zgjedhur nga Dhoma e Përfaqësuesve, legjislatura e qytetit.

Bundeshaus në Bon është ish-ndërtesa e parlamentit të Gjermanisë. Seancat e Bundestagut gjerman u mbajtën aty nga viti 1949 deri në transferimin e tij në Berlin në 1999. Sot ajo strehon Qendrën Ndërkombëtare të Kongresit Bundeshaus Bonn dhe në zonat veriore zyrën e degës së Bundesratit ("Këshilli Federal"), i cili përfaqëson *Landet* - shtetet e federuara. Zonat jugore u bënë pjesë e zyrave gjermane për Kombet e Bashkuara në 2008.

Ish- ndërtesa e Rajhstag-ut kishte një ekspozitë historike (*Fragen an die deutsche Geschichte*) dhe shërbente herë pas here si qendër konferencash. Ndërtesa e Rajhstag-ut përdorej herë pas here si një vend për mbledhjet e Bundestagut dhe komiteteve të tij dhe Bundesversammlung (Konventa Federale), organi që zgjedh Presidentin Federal Gjerman. Megjithatë, sovjetikët protestuan ashpër kundër përdorimit të ndërtesës së Reichstag nga institucionet e Republikës Federale të Gjermanisë dhe u përpoqën të shqetësonin seancat duke fluturuar avionë supersonikë afër ndërtesës.

Që nga 19 prilli 1999, parlamenti gjerman është mbledhur përsëri në Berlin në ndërtesën e tij origjinale të Rajhhstag, e cila u ndërtua në 1888 bazuar në planet e arkitektit gjerman Paul Wallot dhe iu nënshtrua një rinovimi të rëndësishëm nën drejtimin e arkitektit britanik Lordit Norman Foster . Komisionet dhe nënkomisionet parlamentare, dëgjimet publike dhe mbledhjet e grupeve parlamentare zhvillohen në tre godina ndihmëse, të cilat rrethojnë ndërtesën e Reichstag: *Jakob-Kaiser-Haus*, *Paul-Löbe-Haus* dhe *Marie-Elisabeth-Lüders-Haus* . 

Në vitin 2005, një avion i vogël u rrëzua afër Parlamentit Gjerman. Më pas u vendos që të ndalohej trafiku ajror privat mbi Berlinin Qendror.

## Detyrat 
Së bashku me Bundesratin, Bundestagu është dega legjislative e sistemit shtetëror gjerman .

Edhe pse shumica e legjislacionit inicohet nga dega zbatuese, Bundestagu e konsideron punën legjislative përgjegjësinë e tij më të rëndësishme, duke përqendruar pjesën më të madhe të energjisë së tij në vlerësimin dhe ndryshimin e programit legjislativ të qeverisë. Komitetet (shih më poshtë) luajnë një rol të rëndësishëm në këtë proces. Seancat plenare ofrojnë një forum për anëtarët që të angazhohen në debatin publik mbi çështjet legjislative përpara tyre, por ato priren të marrin pjesë mirë vetëm kur shqyrtohet një legjislacion i rëndësishëm.

Anëtarët e Bundestagut janë të vetmit zyrtarë federalë të zgjedhur drejtpërdrejt nga publiku; Bundestagu nga ana e tij zgjedh kancelarin dhe, përveç kësaj, ushtron mbikëqyrjen e degës ekzekutive për çështje të politikave thelbësore dhe administratës rutinë. Ky kontroll mbi pushtetin ekzekutiv mund të përdoret përmes legjislacionit detyrues, debateve publike mbi politikën e qeverisë, hetimeve dhe pyetjeve të drejtpërdrejta të kancelarit ose zyrtarëve të kabinetit. Për shembull, Bundestagu mund të zhvillojë një orë pyetje (*Fragestunde*), në të cilën një përfaqësues i qeverisë i përgjigjet një pyetjeje me shkrim të paraqitur më parë nga një anëtar. Anëtarët mund të bëjnë pyetje të lidhura gjatë orës së pyetjeve. Pyetjet mund të kenë të bëjnë çdo gjë, nga një çështje kryesore e politikave deri te problemi i një përbërësi specifik. Përdorimi i orës së pyetjeve është rritur ndjeshëm gjatë dyzet viteve të fundit, me më shumë se 20,000 pyetje të parashtruara gjatë mandatit 1987–90. Kuptohet që partitë opozitare ushtrojnë në mënyrë aktive të drejtën e tyre parlamentare për të shqyrtuar veprimet e qeverisë.

Shërbimet përbërëse kryhen gjithashtu nëpërmjet Komitetit të Peticionit. Në vitin 2004, Komiteti i Peticionit mori mbi 18,000 ankesa nga qytetarët dhe ishte në gjendje të negocionte një zgjidhje reciproke të kënaqshme për më shumë se gjysmën e tyre. Në vitin 2005, si pilot i potencialit të peticioneve në internet, u prodhua një version i e-Petitioner për Bundestag. Ky ishte një projekt bashkëpunues që përfshinte Kuvendin Skocez, Qendrën Ndërkombëtare të Teledemokracisë dhe 'Departamentin e Shërbimeve Online' të Bundestagut. Sistemi u lançua zyrtarisht më 1 shtator 2005 dhe në vitin 2008 Bundestagu kaloi në një sistem të ri bazuar në vlerësimin e tij.

## Afati zgjedhor 
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Chart_Basic_Law_of_the_Federal_Republic_of_Germany_EN.svg/220px-Chart_Basic_Law_of_the_Federal_Republic_of_Germany_EN.svg.png|parapamje| Bundestagu brenda sistemit shtetëror të Gjermanisë
Bundestagu zgjidhet për katër vjet dhe zgjedhjet e reja duhet të mbahen ndërmjet 46 dhe 48 muajsh pas fillimit të mandatit të tij zgjedhor, përveç nëse Bundestagu shpërndahet para kohe. Mandati i tij përfundon me mbledhjen e Bundestagut të ardhshëm, i cili duhet të ndodhë brenda 30 ditëve nga zgjedhjet. Përpara vitit 1976, mund të kishte një periudhë kur një Bundestag do të ishte shpërbërë dhe Bundestagu tjetër nuk mund të mblidhej; gjatë kësaj periudhe, të drejtat e Bundestagut ushtroheshin nga një i ashtuquajtur “Komiteti i Përhershëm”. 

## Zgjedhjet 
Gjermania përdor sistemin e përfaqësimit proporcional me anëtarë të përzier, një sistem i përfaqësimit proporcional i kombinuar me elementë të votimit të parë . Bundestagu ka 598 anëtarë nominalë, të zgjedhur për një mandat katërvjeçar; këto vende shpërndahen ndërmjet gjashtëmbëdhjetë shteteve gjermane në përpjesëtim me popullsinë e shteteve me të drejtë vote.[lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Bundestagswahl_05_stimmzett.jpg/220px-Bundestagswahl_05_stimmzett.jpg|djathtas|parapamje| Fletëvotimet e Bundestagut nga zgjedhjet e vitit 2005 në rrethin [Würzburg. Kolona për votën e zonës zgjedhore (me emrin, punësimin dhe adresën e secilit kandidat) është në të majtë me të zezë; kolona për votën e listës së partisë (duke treguar pesë kandidatët e listave më të mira në shtet) është në të djathtë me shkronja blu.]]

Çdo zgjedhës ka dy vota: një votë zgjedhore (votimi i parë) dhe një votë në listën e partisë (votimi i dytë). Bazuar vetëm në votat e para, 299 anëtarë zgjidhen në njësitë zgjedhore njëvendore me votim të parë. Votat e dyta përdoren për të prodhuar një numër i përpjesshëm të vendeve për partitë, fillimisht në shtete dhe më pas në nivel federal. Vendet ndahen duke përdorur metodën Sainte-Laguë. Nëse një parti fiton më pak ndenjëse në një zonë zgjedhore në një shtet sesa votat e dyta që do t'i jepnin asaj, ajo merr vende shtesë nga lista shtetërore përkatëse. Palët mund të depozitojnë lista në çdo shtet nën kushte të caktuara - për shembull, një numër fiks nënshkrimesh mbështetëse. Partitë mund të marrin vota të dyta vetëm në ato shtete në të cilat kanë paraqitur një listë shtetërore. E njëjta gjë vlen nëse një kandidat i pavarur fiton një zonë zgjedhore me një anëtarë
## Përfundimi i fundit i zgjedhjeve 
Zgjedhjet e fundit federale u mbajtën të dielën, më 26 shtator 2021, për të zgjedhur anëtarët e Bundestagut të 20-të.

## Kryetarët që nga viti 1949 
## Organizimi 
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Marie-Elisabeth-L%C3%BCders-Haus%2C_Berlin-Mitte%2C_160328%2C_ako.jpg/240px-Marie-Elisabeth-L%C3%BCders-Haus%2C_Berlin-Mitte%2C_160328%2C_ako.jpg|djathtas|parapamje|240x240px| *Marie-Elisabeth-Lüders-Haus*, një nga ndërtesat zyrtare të kompleksit, që strehon bibliotekën parlamentare

### Grupet kuvendore 
Strukturat organizative më të rëndësishme brenda Bundestagut janë grupet kuvendor (*Fraktionen*; këndojnë. *Fraksioni*). Një grup kuvendore duhet të përbëhet nga të paktën 5% e të gjithë anëtarëve të kuvendit. Anëtarët e kuvendit nga parti të ndryshme mund të bashkohen në një grup vetëm nëse ato parti nuk konkurruan kundër njëra-tjetrës në ndonjë shtet gjerman gjatë zgjedhjeve. Normalisht, të gjitha partitë që kaluan pragun e 5% ndërtojnë një grup kuvendor. CDU dhe CSU kanë formuar gjithmonë një Fraktion të *vetëm* të bashkuar (CDU/CSU), gjë që është e mundur, pasi CSU punon vetëm në shtetin e Bavarisë dhe CDU funksionon vetëm në 15 shtetet e tjera. Madhësia e *Fraksionit* të një partie përcakton shkallën e përfaqësimit të saj në komisione, kohën e caktuar për të folur, numrin e kryetarëve të komisioneve që mund të mbajë dhe përfaqësimin e saj në organet ekzekutive të Bundestagut. *Fraktionen*, jo anëtarët, marrin pjesën më të madhe të financimit të qeverisë për aktivitetet legjislative dhe administrative.

Udhëheqja e çdo *Fraksioni* përbëhet nga një kryetar partie parlamentare, disa nënkryetarë dhe një komitet ekzekutiv. Përgjegjësitë kryesore të udhëheqjes janë të përfaqësojë *Fraksionin*, të zbatojë disiplinën partiake dhe të orkestrojë aktivitetet parlamentare të partisë. Anëtarët e secilit *Fraktion* shpërndahen ndërmjet grupeve të punës të fokusuara në tema specifike të lidhura me politikat si politika sociale, ekonomia dhe politika e jashtme. *Fraksioni* mblidhet çdo të martë pasdite në javët në të cilat Bundestagu është në seancë për të shqyrtuar legjislacionin përpara Bundestagut dhe për të formuluar qëndrimin e partisë për të.

Partive që nuk mbajnë 5% të vendeve në Bundestag mund t'u jepet statusi i një *Gruppe* (fjalë për fjalë "grup", por një status i ndryshëm nga *Fraktion* ) në Bundestag; kjo vendoset rast pas rasti, pasi rregullorja e punës nuk parashikon një numër të caktuar mandatesh për këtë. Së fundmi, kjo u zbatua për Partinë e Socializmit Demokratik (PDS) nga viti 1990 deri në 1998. Ky status përfshin disa privilegje të cilat në përgjithësi janë më pak se ato të një *Fraktion* .

### Organet zbatuese 
Organet ekzekutive të Bundestagut përfshijnë Këshillin e Pleqve dhe Presidiumin. Këshilli përbëhet nga kryesia e Bundestagut, së bashku me përfaqësuesit më të lartë të çdo *Fraksioni*, me numrin e këtyre përfaqësuesve të lidhur me fuqinë e grupeve parlamentare në dhomë. Këshilli është qendra koordinuese, që përcakton agjendën ditore legjislative dhe cakton kryetarët e komisioneve bazuar në përfaqësimin e grupeve parlamentare. Këshilli shërben gjithashtu si një forum i rëndësishëm për negociatat ndërpartiake mbi legjislacionin specifik dhe çështjet procedurale. Presidiumi është përgjegjës për administrimin rutinë të Bundestagut, duke përfshirë aktivitetet e tij klerikale dhe kërkimore. Ai përbëhet nga kryetari i dhomës (zakonisht i zgjedhur nga *Fraksioni* më i madh) dhe nënkryetarët (një nga çdo *Fraktion*).

### Komitetet 
Pjesa më e madhe e punës legjislative në Bundestag është produkt i komisioneve të përhershme, të cilat ekzistojnë kryesisht të pandryshuara gjatë një periudhe legjislative. Numri i komiteteve përafrohet me numrin e ministrive federale dhe titujt e secilës janë afërsisht të ngjashëm (p.sh. mbrojtje, bujqësi dhe punë). Deri në Bundestagun e nëntëmbëdhjetë aktual, ka 24 komisione të përhershme. Shpërndarja e kryetarëve të komisioneve dhe anëtarësimi i secilit komision pasqyron fuqinë relative të grupeve të ndryshme parlamentare në dhomë. Në Bundestagun e nëntëmbëdhjetë aktual, CDU/CSU kryesonte dhjetë komitete, SPD pesë, AfD dhe FDP nga tre secila, E majta dhe të Gjelbërit nga dy. Anëtarët e partisë opozitare mund të kryesojnë një numër të konsiderueshëm komisionesh të përhershme (p.sh. komisioni i buxhetit sipas traditës kryesohet nga partia më e madhe opozitare). Këto komitete kanë ose një staf të vogël ose nuk kanë fare staf.

### Administrata 
Anëtarët e Bundestagut dhe Presidiumi mbështeten nga Administrata e Bundestagut. Ai drejtohet nga Drejtori, i cili i raporton Presidentit të Bundestagut. Katër departamente të administratave të Bundestagut janë Shërbimi i Parlamentit, Kërkimi, Informacioni/Dokumentacioni dhe Çështjet Qendrore. Administrata e Bundestagut punëson rreth 3000 punonjës.

## Parimi i ndërprerjes 
Siç është rasti me disa parlamente të tjera, Bundestagu i nënshtrohet *parimit të ndërprerjes*, që do të thotë se një Bundestag i sapozgjedhur konsiderohet ligjërisht si një organ dhe entitet krejtësisht i ndryshëm nga Bundestagu i mëparshëm. Kjo çon në rezultatin se çdo mocion, aplikim ose veprim i paraqitur në Bundestagun e mëparshëm, p.sh. një projekt-ligj i referuar Bundestag nga Qeveria Federale, konsiderohet i pavlefshëm nga pavendimi (terminologjia gjermane: "*Die Sache fällt der Diskontinuität anheim*"). Kështu, çdo projektligj për të cilin nuk është vendosur deri në fillim të periudhës së re zgjedhore duhet të ngrihet sërish nga qeveria nëse synon të lërë në fuqi mocionin, kjo procedurë në fakt vonon miratimin e projektligjit. Për më tepër, çdo Bundestag i sapozgjedhur do të duhet të vendosë rishtazi për rregullat e procedurës (*Geschäftsordnung*), gjë që bëhet me një vendim formal për marrjen e rregullave të tilla nga Bundestagu i mëparshëm me referencë.

Çdo Bundestag (edhe pas zgjedhjeve të parakohshme) konsiderohet i shpërbërë vetëm pasi Bundestagu i sapozgjedhur është mbledhur në të vërtetë për të krijuar veten (neni&nbsp;39 sek.&nbsp;1 fjali&nbsp;2 të Ligjit Bazë), i cili duhet të ndodhë brenda 30 ditëve nga data e zgjedhjes së tij (neni&nbsp;39 sek.&nbsp;2 të Ligjit Bazë). Kështu, mund të ndodhë (dhe ka ndodhur) që Bundestagu i vjetër të mblidhet dhe të marrë vendime edhe pas zgjedhjes së një Bundestagu të ri që nuk është mbledhur për t'u konstituuar. Për shembull, zgjedhjet për Bundestagun e 16-të u zhvilluan më 18 shtator 2005,  por Bundestagu i 15-të ende u mblodh pas ditës së zgjedhjeve për të marrë disa vendime mbi angazhimin ushtarak gjerman jashtë vendit,  dhe kishte të drejtë ta bënte këtë, pasi rishtazi. Bundestagu i zgjedhur i 16-të nuk u mblodh për herë të parë deri më 18 tetor 2005.

## Burime dhe shënime 
## Lidhje të jashtme 
* Baza e të dhënave të zgjedhjeve gjermane
* Harta e zonave zgjedhore
* Shpërndarja e pushtetit
* Motori i kërkimit të fjalimit plenar