Thnegërngrënësi

**Thnegërngrënësi** është një emër i zakonshëm për katër speciet ekzistuese të gjitarëve të nënrendit **Vermilingua**  (që do të thotë "gjuhë krimbi") i njohur zakonisht për ngrënien e thnegrave dhe termiteteve.  Së bashku me përtacët janë brenda rendit Pilosa.

Speciet ekzistuese janë thnegërngrënësi gjigant *Myrmecophaga tridactyla*, rreth  të gjatë duke përfshirë bishtin; thengërngrënësi i mëndafshtë *Cyclopes didactylus*, rreth  të  gjatë; tamandua jugore ose thnegërngrënësi me jakë *Tamandua tetradactyla*, rreth  të gjatë; dhe tamandua veriore *Tamandua mexicana* me përmasa të ngjashme.

## Taksonomia 
### Klasifikimi 
 
Thnegërngrënësit janë më të lidhur me përtacitë sesa me çdo grup tjetër gjitarësh. Marrëdhëniet e tyre më të afërta janë armadillot. Ekzistojnë katër lloje ekzistuese në tre gjini:

* Thnegërngrënësi gjigant (*Myrmecophaga tridactyla)*
* Thnegërngrënësi i mëndafshtë (*Cyclopes didactylus)*
* Tamandua veriore (*Tamandua mexicana*) dhe jugore (*Tamandua tetradactyla)*

Ekzistojnë gjithashtu disa gjini të zhdukura.

Rendi Pilosa

* Nënrendi Folivora (përtaci)
* **Nënrenditja Vermilingua** (thnegërngrënësit)
** Familja Cyclopedidae
*** Gjinia *Cyclopes*
**** Thnegërngrënësi i mëndafshtë (*C. didactylus*)
*** Gjinia † *Palaeomyrmidon* (Rovereto 1914) 
** Familja Myrmecophagidae
*** Gjinia *Myrmecophaga*
**** Thnegërngrënësi gjigant (*M. tridactyla*)
*** Gjinia † *Neotamandua* (Rovereto 1914) 
*** Gjinia *Tamandua*
**** Tamandua veriore (*T. mexicana*)
**** Tamandua jugore (*T. tetradactyla*)
*** Gjinia † *Protamandua* (Ameghino 1904) 
** *Incertae sedis*
*** Gjinia † *Argyromanis* (Ameghino, 1904)
**** † *Argyromanis patagonica*
*** Gjinia † *Orthoarthrus* (Ameghino, 1904)
**** † *Orthoarthrus mixtus*

### Zhvillimi 
Thnegërngrënësit janë pjesë e mbirendit Xenarthra, një grup dikur i larmishëm gjitarësh që pushtuan Amerikën e Jugut ndërsa ishte gjeografikisht i izoluar nga pushtimi i kafshëve nga Amerika e Veriut, me dy kafshët e tjera të mbetura në familje që ishin përtacitë dhe armadilët.

Në një kohë, thnegërngrënësit u mendonin se kishin lidhje me aardvarkët dhe pangolinët për shkak të ngjashmërive të tyre fizike me ato kafshë, por që atëherë këto ngjashmëri janë përcaktuar se nuk janë një shenjë e një paraardhësi të përbashkët, por e zhvillimit konvergjent. Të gjithë kanë zhvilluar parakrahë të fuqishëm gërmues, gjuhë të gjata dhe feçkë pa dhëmbë, të ngjashme me tuba për të mbijetuar duke sulmuar tumat e termiteve. Kjo ngjashmëri është arsyeja pse aardvarkët quhen gjithashtu zakonisht "thnegërngrënës"; pangolina është quajtur "thnegërngrënës me luspa"; dhe fjala "thnegërari" është një term i zakonshëm si për aardvark ashtu edhe për thnegërngrënësin gjigant.

## Karakteristikat fizike 
parapamje| Skeleti gjigant i thnegërngrënësit me gjymtyrët e përparme të dukshme "në këmbë".
Të gjithë thnegërngrënësit kanë feçkë të zgjatur të pajisur me një gjuhë të hollë që mund të zgjatet në një gjatësi më të madhe se gjatësia e kokës; goja e tyre në formë gypi ka buzë por jo dhëmbë. Ata përdorin kthetrat e tyre të përparme të mëdha dhe të lakuara për të çarë grumbujt e thnegrave dhe termiteve dhe për mbrojtje, ndërsa leshi i tyre i dendur dhe i gjatë i mbron ata nga sulmet e insekteve. Të gjitha speciet, përveç thnegërngrënësve gjigant, kanë një bisht të gjatë paraprak.  

## Sjellja 
djathtas|parapamje|220x220px| Thnegërngrënës gjigant duke fjetur
Thnegërngrënësit janë kryesisht gjitarë të vetmuar të përgatitur për të mbrojtur territoret e tyre 1.0-1.5-mi 2 (2.6-3.9-km 2). Ata normalisht nuk hyjnë në një territor të një tjetër thnegërngrënësje të të njëjtës gjini, por meshkujt shpesh hyjnë në territorin e femrave të lidhura. Kur ndodh një mosmarrëveshje territoriale, ata tingëllojnë, kërcejnë dhe ndonjëherë mund të ulen ose edhe të kalërojnë në shpinë të kundërshtarëve të tyre. dhe mund të durojnë luhatje më të mëdha në temperaturën e trupit sesa shumica e gjitarëve. Marrja e tyre ditore e energjisë nga ushqimi është vetëm pak më e madhe se nevoja e saj për energji për veprimtaritë e përditshme, dhe thnegërngrënësit ndoshta koordinojnë temperaturat e trupit të tyre në mënyrë që të qëndrojnë të freskët gjatë periudhave të pushimit dhe të nxehen gjatë kërkimit të ushqimit. 

### Riprodhimi 
Meshkujt e rritur janë pak më të mëdhenj dhe më muskuloz se femrat, dhe kanë kokë dhe qafë më të gjerë. Sidoqoftë, përcaktimi vizual i gjinisë mund të jetë i vështirë, pasi penisi dhe testikujt janë të vendosur brenda mes rektumit dhe fshikëzës urinare tek meshkujt dhe femrat kanë një palë nënë pranë sqetullave. Plehërimi ndodh me transferim kontakti pa futje, ngjashëm me disa hardhuca. Çiftëzimi poligjen zakonisht përfundon në një pasardhës të vetëm; Binjakët janë të mundshëm por të rrallë. Kthetrat e mëdha të përparme i pengojnë nënat të kapin të porsalindurit e tyre dhe për këtë arsye ato duhet të mbajnë pasardhësit derisa të jenë të vetëmjaftueshëm.  

### Ushqyerja 
Thnegërngrënësitjanë të veçuar për t'u ushqyer me insekte të vogla, ku çdo specie thnegërngrënëse ka parapëlqimet e veta të insekteve: speciet e vogla janë të veçuara për insektet arbërore që jetojnë në degë të vogla, ndërsa speciet e mëdha mund të depërtojnë në mbulesën e fortë të foleve të insekteve tokësore. Për të shmangur nofullat, thumbimin dhe mbrojtjet e tjera të jovertebrorëve, thnegërngrënësit kanë birësuar strategjinë e të ushqyerit të lëpirjes së një numri të madh thnegrash dhe termitesh sa më shpejt që të jetë e mundur.&nbsp;— një thnegërngrënës zakonisht kalon rreth një minutë në një fole përpara se të kalojë në një tjetër&nbsp;— dhe një thnegërngrënës gjigant duhet të vizitojë deri në 200 fole në ditë për të konsumuar mijëra insekte që i nevojiten për të plotësuar kërkesat e tij për kalori.  

Gjuha e thnegërngrënësit është e mbuluar me mijëra grepa të vegjël të quajtur papilla filiforme të cilat përdoren për të mbajtur insektet së bashku me sasi të mëdha pështyme. Gëlltitja dhe lëvizja e gjuhës ndihmohen nga lëvizjet anash të nofullave. Gjuha është ngjitur në sternum dhe lëviz shumë shpejt, duke lëvizur 150 herë në minutë. Stomaku i thnegërngrënësit, i ngjashëm me gjilpërën e një zogu, ka palosje të ngurtësuara dhe përdor tkurrje të forta për të bluar insektet, një proces tretës i ndihmuar nga sasi të vogla të rërës dhe papastërtive të gëlltitura.  

## Shpërndarja 
### Gama 
Thnegërngrënësit e mëndafshtë dhe tamanduat veriore shtrijnë vargun e tyre deri në veri deri në Meksikën juglindore, ndërsa thnegërngrënësit gjigantë mund të gjenden deri në Amerikën Qendrore në veri. Tamanduat jugore shtrihen në jug deri në Uruguai (thnegërngrënësit gjigantë gjithashtu deri në zhdukjen e tyre të fundit atje) dhe vargjet e të gjitha specieve përveç tamanduës veriore mbivendosen në Brazilin lindor. Thnegërngrënësit ishin të kufizuar në Amerikën e Jugut, e cila më parë ishte një kontinent ishull, gjatë pjesës më të madhe të epokës kenozoike. Megjithatë, sapo Isthmusi i Panamasë u formua rreth tre milionë vjet më parë, thnegërngrënësit zgjeruan gamën e tyre në Amerikën Qendrore si pjesë e Ndërkëmbimit të Madh Amerikan.

### Habitati 
Habitatet e thnegërngrënësve përfshijnë pyjet e thata tropikale, pyjet e shiut, kullotat dhe savanat. Thnegërngrënësi i mëndafshtë (*Cyclopes didactylus*) është i specializuar për një mjedis arbëror, por tamanduat më mundësorë e gjejnë ushqimin e tyre si në tokë ashtu edhe në pemë, zakonisht në pyjet e thata pranë përrenjve dhe liqeneve. Thnegërngrënësi gjigant pothuajse tërësisht tokësor (*Myrmecophaga tridactyla)* jeton në savana.  

Dy thnegërngrënësit e gjinisë *Tamandua*, ajo jugore (*Tamandua tetradactyla*) dhe ajo veriore (*Tamandua mexicana*), janë shumë më të vogla se thnegërngrënësit gjigant dhe ndryshojnë në thelb prej tij në zakonet e tyre, duke qenë kryesisht arbërorë. Ata banojnë në pyjet e dendura primare të Amerikës Jugore dhe Qendrore. Ngjyra e zakonshme është e verdhë-bardhë, me një brez të gjerë anësor të zi, që mbulon pothuajse të gjithë anën e trupit. 

Thnegërngrënësi i mëndafshtë (*Cyclopes didactylus*) është një vendas i pjesëve më të nxehta të Amerikës Jugore dhe Qendrore, dhe me madhësinë e një maceje, me një ngjyrë të verdhë të përgjithshme dhe pa përjashtim arbërore në zakonet e saj. 

## Referime