open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mbretëria e Judës

parapamje|Harta e mbretërive të Judës dhe Izraelit.
**Mbretëria e Judës**  (Hebraisht: יְהוּדָה‎, Yəhūdā; Akadisht: 𒅀𒌑𒁕𒀀𒀀 ''Ya'údâ* [*ia-ú-da-a-a*]; Imperial Aramaic: 𐤁‬𐤉‬𐤕‬𐤃𐤅‬𐤃 *Bēyt Dāwīḏ'', "Shtëpia e Davidit") ishte një mbretëri izraelite e Levantit Jugor gjatë epokës së hekurit. Me qendër në Judea, kryeqyteti i mbretërisë ishte Jeruzalemi. Shteti tjetër izraelit, Mbretëria e Izraelit, shtrihej në veri. Hebrenjtë janë emëruar sipas Judës dhe janë kryesisht pasardhës prej saj.

Bibla hebraike përshkruan Mbretërinë e Judës si pasardhëse të Mbretërisë së Bashkuar të Izraelit, një term që tregon monarkinë e bashkuar nën mbretërit biblikë Saul, David dhe Solomon dhe që mbulon territorin e Judës dhe Izraelit. Megjithatë, gjatë viteve 1980, disa studiues biblikë filluan të argumentojnë se provat arkeologjike për një mbretëri të gjerë përpara fundit të shekullit të 8-të pes janë shumë të dobëta dhe se metodologjia e përdorur për të marrë provat është e gabuar. Në shekullin e 10-të dhe në fillim të shekullit të 9-të pes, territori i Judës duket se ka qenë pak i populluar, i kufizuar në vendbanime të vogla rurale, shumica e tyre të pafortifikuara. Tel Dan stele, e zbuluar në vitin 1993, tregon se mbretëria, të paktën në një formë, ekzistonte nga mesi i shekullit të 9-të pes, por nuk tregon shtrirjen e fuqisë së saj. Gërmimet e fundit në Khirbet Qeiyafa, megjithatë, mbështesin ekzistencën e një mbretërie të organizuar në qendër dhe të urbanizuar deri në shekullin e 10 pes, sipas gërmuesve.

Në shekullin e VII pes, popullsia e mbretërisë u rrit shumë, duke përparuar nën vasalitetin asirian, pavarësisht nga revolta e Ezekias kundër mbretit asirian, Senakeribit. Me rënien e Perandorisë Neo-Asiriane në 605 pes, u shfaq konkurrenca midis Egjiptit dhe Perandorisë Neo-Babilonase mbi kontrollin e Levantit, duke rezultuar përfundimisht në rënien e shpejtë të Judës. Në fillim të shekullit të 6-të pes pa një valë rebelimesh judahite të mbështetura nga Egjipti kundër sundimit babilonas duke u shtypur. Në vitin 587 pes, Nabukadnetsari II rrethoi dhe shkatërroi Jerusalemin, duke i dhënë fund mbretërisë. Një numër i madh judeasish u internuan në Babiloni dhe mbretëria e rënë më pas u aneksua si një provincë babilonase.

Pas rënies së Babilonisë nën Perandorinë Persiane Akamenide, mbreti Kiri i Madh lejoi që hebrenjtë që ishin dëbuar pas pushtimit të Judës të ktheheshin. Ata u lejuan të vetëqeveriseshin nën qeverisjen persiane. Vetëm 400 vjet më vonë, pas Revoltës së Makabeve, hebrenjtë rifituan plotësisht pavarësinë.

## Shiko edhe 
* Mbretëria e Izraelit (Samaria)
* Mbretëria e Izraelit (monarkia e bashkuar)

## Referime
Tempulli i Tretë

parapamje|Shkatërrimi i tempullit të Jeruzalemit, nga Francesco Hayez.
**Tempulli i Tretë** (hebraisht: בֵּית הַמִּקְדָּשׁ הַשְּׁלִישִׁי‎, *Bēṯ hamMīqdāš hašŠlīšī*, përkth. 'Shtëpia e tretë e Sanctum'), i referohet një tempulli të rindërtuar hipotetik në Jeruzalem. Ai do të pasonte Tempullin e Solomonit dhe Tempullin e Dytë, i pari ishte shkatërruar gjatë rrethimit babilonas të Jeruzalemit në shek. 587 pes dhe ky i fundit u shkatërrua gjatë rrethimit romak të Jeruzalemit në vitin 70 të es. Edhe pse ai mbetet i pandërtuar, nocioni dhe dëshira për Tempullin e Tretë është i shenjtë në judaizëm, dhe veçanërisht në judaizmin ortodoks; parashikohet si vendi më i shenjtë i adhurimit për hebrenjtë. Bibla hebraike thotë se profetët hebrenj kërkuan që ndërtimi i saj të përmbushej përpara, ose së bashku me, Epokën Mesianike. Ndërtimi i Tempullit të Tretë luan gjithashtu një rol të madh në disa interpretime të eskatologjisë së krishterë.

Midis hebrenjve fetarë, pritja e një projekti përfundimtar të së ardhmes, i përqendruar rreth ndërtimit të Tempullit të Tretë në Malin e Tempullit në Qytetin e vjetër të Jerusalemit, ka qenë një temë kryesore që, në Izrael, është përkrahur gjithashtu si një motiv ideologjik. Megjithatë, nocioni i Tempullit të Tretë është kundërshtuar nga myslimanët për shkak të ekzistencës së Kupolës së Shkëmbit, e cila u ndërtua nga Kalifati Umajad në majë të vendit të Tempullit të Solomonit dhe Tempullit të Dytë; Tensionet midis hebrenjve dhe myslimanëve mbi Malin e Tempullit janë bartur politikisht si një nga pikat kryesore të konfliktit izraelito-palestinez, dhe zona ka qenë gjithashtu një temë e debatit të rëndësishëm në procesin e paqes izraelito-palestineze. Shumica e komunitetit ndërkombëtar është përmbajtur nga njohja e çdo sovraniteti mbi Jeruzalemin për shkak të pretendimeve territoriale konfliktuale midis Izraelit dhe Autoritetit Kombëtar Palestinez, pasi të dyja palët e kanë pohuar atë si kryeqytetin e tyre.

## Shiko edhe 
* Tempulli i Jeruzalemit
* Tempulli i Parë
* Tempulli i Dytë

## Referime
Maggie Smith

**Dame Margaret Natalie Smith** CH DBE (lindur më 28 dhjetor 1934) është një aktore angleze. Me një karrierë të gjerë në ekran dhe skenë duke filluar nga mesi i viteve 1950, Smith është shfaqur në më shumë se gjashtëdhjetë filma dhe shtatëdhjetë shfaqje. Ajo është një nga të paktat interpretuese që ka arritur kurorën e trefishtë të aktrimit, pasi ka marrë arritjet më të larta për film, televizion dhe teatër, duke fituar dy çmime Oscar, një çmim Tony dhe katër çmime Primetime Emmy. E përshëndetur si një nga aktoret më të njohura dhe më pjellore të Britanisë, ajo u bë Dame nga Mbretëresha Elizabetë II në 1990 për kontribute në Art, dhe një Shoqëruese Nderi në 2014 për shërbimet në Dramë.

Smith filloi karrierën e saj në skenë si studente, duke performuar në Oxford Playhouse në 1952 dhe bëri debutimin e saj profesional në Broadway në ''New Faces të '56* . Gjatë dekadave në vijim, Smith u vendos së bashku me Judi Dench si një nga interpretuesit më të rëndësishëm të teatrit britanik, duke punuar për Kompaninë Kombëtare të Teatrit dhe Kompaninë Royal Shakespeare. Në skenën e Broadway-it ajo mori nominimet për çmimin Tony për *Private Lives* të Noël Coward (1975) dhe *Night and Day* të David Hare (1979), duke fituar aktoren më të mirë në një shfaqje për *Lettice dhe Lovage* (1990).

Roli kryesor në film i Smith ishte në *The Prime of Miss Jean Brodie* (1969) për të cilin ajo fitoi çmimin Oscar për aktoren më të mirë. Për rolin e saj komik si një humbëse e Oscarit në "*California Suite"* (1978) ajo mori çmimin e saj të dytë Oscar këtë herë për aktoren më të mirë dytësore. Rolet e tjera të saj të nominuara për Oscar ishin në *Othello* (1965), *Travels with My Aunt* (1972), *A Room with a View* (1985) dhe *Gosford Park* (2001). Ajo mori famë popullore duke portretizuar Minerva MekGurin në serinë e filmave *Harry Potter* (2001–2011). Filma të tjerë të shquar përfshijnë *Death on the Nil* (1978), *Hook* (1991), *Sister Act* (1992), *The Secret Garden* (1993), *The Best Exotic Marigold Hotel* (2012), *Quartet* (2012) dhe *The Lady in the Van'' ( 2015).

## Filmografia 
### Film 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*
Lista e kryetarëve të Kuvendit të Kosovës

**Kryetari i Kuvendit të Kosovës** ishte kryesues i legjislaturës krahinore që nga viti 1945 e deri në vitin 1990.

## Lista e kryetarëve 
## Shih edhe 
* Presidenti i Kosovës
* Kryetari i Kuvendit të Kosovës
* Kuvendi i Republikës së Kosovës
Partia Republikane (Serbi)

**Partia Republikane** (shkurtuar: " **RS-RP** ")  është një parti politike joparlamentare në Republikën e Serbisë, e regjistruar si parti që përfaqëson pakicën kombëtare hungareze. Kryetar i partisë është Nikolla Sanduloviq . Siç pohon vetë Nikolla Sanduloviq, ai ishte bashkëpunëtor i ngushtë i kryeministrit të ndjerë të Republikës së Serbisë, Dr. Zoran Gjinxhiq .

## Veprimtaria 
[parapamje|[Nikolla Sanduloviq]]
Fillimisht partia shpalli pjesëmarrjen në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare në vitin 2014. Me vendim të Bordit Kryesor të partisë është vendosur bojkotimi i zgjedhjeve. Arsyeja kryesore për bojkotimin e zgjedhjeve ishte fakti se ato nuk mbahen njëkohësisht në të gjithë territorin e Republikës së Serbisë (para së gjithash për shkak të vendimit të Komisionit Republikan Zgjedhor që votat nga Kosova nuk numërohen në vendvotime por në Rashkë dhe Vranjë ), e cila cenon kushtetuese rendin dhe rregullsinë e zgjedhjeve.

Partia politike e konsideron veten pasardhëse ideologjike të Partisë Republikane të Serbisë / Jugosllavisë, ajo konsiderohet si restauruese dhe pasuese ideologjike e Partisë Republikane . Një pjesë e madhe e Partisë Republikane përbëhet nga ish anëtarë të Partisë Progresive Serbe, Partisë Liberal Demokratike dhe Partisë Demokratike, por edhe anëtarë të partive të tjera, si dhe akademikë dhe shkencëtarë të dalluar. Partia Republikane vepron në publik si parti që është kundër Partisë Progresive Serbe dhe politikave të zbatuara nga Aleksandar Vuçiq .

Nikolla Sandulloviq është politikani i parë nga Serbia i cili gjatë një vizite në Kompleksin Memorial Adem Jashari në Prekaz ka shprehur keqardhje lidhur me krimet e kryera nga Serbia gjatë Luftës në Kosovë. 

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Ekstrakt nga regjistri i partive politike të Republikës së Serbisë
* Gazeta e përditshme "Veçernje Novosti" Titulli: Cvijan themeloi Partinë Republikane
* Gazeta Pravda
* Faqja e internetit: www. çdo ditë. Rs
* Media Center: Fraksioni origjinal i SNS po zhvendoset në Partinë Republikane  
* Partia Republikane në Twitter
* Nuk ka dyshim për vendosjen e transportit falas (“Politika”, 21 shkurt 2018)
Kryetari i Kuvendit të Kosovës

**Kryetari i Kuvendit të Kosovës** ose **Kryeparlamentari i Kuvendit të Kosovës** ose *Kryetar i Parlamentit* është kryesuesi i Kuvendit të Republikës së Kosovës, i cili zgjidhet nga parlamenti gjatë seancës hapëse. 

Pozicioni renditet gjithashtu i pari në linjën e trashëgimisë presidenciale. Kryetar aktual i Kuvendit të Kosovës është Dimal Basha.

## Kryetarët e Kuvendit të Kosovës 
## Shih edhe 
* Historia e Kosovës
* Politika e Kosovës
* Lista e kryetarëve të Kuvendit të Kosovës
Nikolla Sandulloviq

parapamje|Nikolla Sandulloviq
**Nikolla Sanduloviq** (serbisht: *Никола Сандуловић*) është një politikan nga Serbia. 

## Biografia 
Nikolla Sandulloviq ka lindur në vitin 1963, me profesion është arkitekt, ka mbaruar universitetin në Francë, flet anglisht dhe frëngjisht, hobi i tij është piktura dhe sporti, jeton në Beograd. 

Ai është njëri nga themeluesit e Partisë Republikane të Serbisë.

Sanduloviq ka vizion të qartë, të saktë, me argumente të dokumentuara, ka lidhje serioze dhe me ndikim në botë, është i përgjegjshëm, i aftë dhe i vendosur për të përmirësuar të gjitha segmentet e jetës shoqërore në Republikën e Serbisë.

Sandulović ishte një nga bashkëpunëtorët më të afërt të Zoran Đinđićit dhe rrjedhimisht pjesëmarrës i drejtpërdrejtë në shumë ngjarje të rëndësishme politike në të kaluarën e afërt. Ai është gjithashtu kryetar i Unionit të Republikanëve të Ballkanit.

Sandulović ka kontakte të shumta dhe shumë të rëndësishme me republikanët në mbarë botën, e veçanërisht me Partinë Republikane të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Falë angazhimit të Sandulloviqit, Partia Republikane e Serbisë po zgjerohet vazhdimisht, dhe pavarësisht bllokadës mediatike, janë krijuar shumë komisione dhe e ardhmja në Serbi do të shënohet nga republikanët.

Nikolla Sandulloviq është politikani i parë nga Serbia i cili gjatë një vizite në Kompleksin Memorial Adem Jashari në Prekaz më 17 shkurt 2023 ka shprehur keqardhje lidhur me krimet e kryera nga Serbia gjatë Luftës në Kosovë. 

## Shih edhe 
* Partia Republikane (Serbi)

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* https://gradsubotica.co.rs/republikanci/
Kalaja venedikase e Akropolit

**Kalaja venedikase e Akropolit** është një kështjellë në Gadishullin e Butrintit. Kalaja ndodhet buzë [Kanalit të Vivarit dhe afër [Kalaja trekëndore venedikase|Kalasë fqinje trekëndore venedikase dhe Parkut Kombëtar të Butrintit. 

## Përmbledhje 
Në vitin 1386 venedikasit bleu tokën përreth Butrintit nga anzhuinët. Kalaja u ndërtua menjëherë pas blerjes së tokës në shekullin e 14-të. Kalaja u ndërtua në pikën më të lartë të Gadishullit ku edhe ishte më e lehtë për t'u mbrojtur. Në vitin 1572, kur kishin ndodhur luftërat midis Republikës së Venedikut dhe osmanëve, kjo kala venedikase e Akropolit mbeti e braktisur. Kjo çoi në krijimin e Kështjellës Trekëndore Veneciane, e cila u ndërtua në shekullin e 15-të, e cila ishte përtej Kanalit të Vivarit nga Kalaja venedikase e Akropolit tashmë e braktisur. Kalaja trekëndore veneciane u krijua për një vendbanim zëvendësues pas braktisjes së Kalasë veneciane të Akropolit. Kalaja kishte kurthe peshkimi për të mbrojtur burimin shumë të rëndësishëm të ushqimit dhe të ardhurave për vendbanimin e ri të Kalasë trekëndore veneciane. Kalaja dhe toka hynë nën sovranitetin francez në vitin 1797. Në vitin 1799 Ali Pashë Tepelena e pushtoi atë dhe kështu iu bashkua Perandorisë Osmane deri në Pavarësinë e Shqipërisë në vitin 1912. Kalaja e sotme u restaurua nga Luigi Maria Ugolini në vitin 1936 si dhe u rindërtua disa herë. Tani ajo është selia e një muzeu lokal.   

## Galeria 

Skeda:Weltkulturerbe in butrint mai2017 - 4.jpg|Brenda Kalasë
Skeda:Butrint (Buthrotum, Butrinto). Venetian enclave facing Corfu..jpg|majtas|Eksklava veneciane e Butrintit

## Shih edhe 
* Butrinti
* Kanali i Vivarit
* Liqeni i Butrintit
* Turizmi në Shqipëri
* Historia e Shqipërisë
* Parku Kombëtar i Butrintit
* Kalaja trekëndore veneciane
* Lista e kështjellave në Shqipëri

## Referime
Fundi i palavdishëm i Igor Bagrickit

**Fundi i palavdishëm i Igor Bagrickit** është roman i shkruar nga Veli Karahoda.
## Përmbajtja 
"“Fundi i palavdishëm i Igor Bagrickit” është romani më i ri i Veli Karahodës, i cili po i ofrohet lexuesit nga Botimet Buzuku. 

"Një roman klasi, me stil, ndërtim, rrëfim. Zbërthim detajues plotëni karakteresh. Shkurt e shqip: letërsi botërore." 

**Botimet Buzuku**, 2022

"(...) Romani *Fundi i palavdishëm i Igor Bagrickit*, siç është befasues nga teksti i ngjeshur, fryma që përçon, shprehësia letrare, aq më tepër, është i ndërlikuar si kompozim strukturor, me gjasë edhe zhanror (...) Duke parë faktin që autori është levrues i poezisë, shkrimeve estetike dhe kritike, por më së shumti autor i disa romaneve që kanë tërhequr vëmendjen e lexuesit dhe të studimeve letrare, me një profil të vetin, mund të themi se romani *Fundi i palavdishëm i Igor Bagrickit,* që e paraljmëron qysh në titull fundin e protagonistit, por me nivelet e shkrimit të prozës, shënon kulmin e të mbërrimeve letrare në krijimtarinë letrare, si dhe përfaqëson një ngjarje të letrave shqipe, për ato situime letrare që ka shenjuar në këtë tekst, si një vepër me nivel estetik të dëshmuar në formësim, në strukturë, në portretizimin e personazheve, e mbi të gjitha në mjeshtërinë e rrëfimit dhe të stilit të përveçëm, si një nga romancierët më të përveçëm të letërsisë së sotme shqipe."

**Behar Gjoka**, Gazeta letrare *Ex Libris*, Tiranë, 2023. 

"(...) E veçanta e kësaj proze romanore, pos ndërthurjes së saj në mes të klasikes, modernes dhe postmodernes, është edhe një gjuhë e pastër, e rrjedhshme, narracioni i ndërlikuar, por që asnjëherë nuk i humb filli, personazhet e shumtë, përshkrimi i situatave shpeshherë me tensione dhe me pasoja. Kjo e bën edhe me të lexueshëm romanin, që ndahet në kapituj dhe nënkapituj. Vendosja e emrave të personazheve të ndryshëm në kapituj përkufizon një ngjarje të veçantë që do të ndodhë, por në këtë kontekst kemi edhe rrëfime të tjera që gjejnë përshtatje dhe përkufizime brenda po të njëjtit kapitull. Në tërë këtë konglomerat rrëfimesh kemi jetë bizare, yshtje, dashuri, erotikë të shkujdesur, përgjime, dehje, luftëra; janë skena të vendosura me aq mjeshtëri që krijojnë vazhdimisht tension gjatë leximit. Por, fundi i palavdishëm në të vërtetë përmban një etapë prej tre dekadash deri në zagushinë e personazhit që do ta dërgojë drejt vetëvrasjes, që konsiderohej normale në shtetet totalitare (...)

**Mërgim Bekteshi**, *ObserverKult,* Prishtinë, 2023, *ExLibris,* Tiranë, 2023
Makroorganizmat

**Makroorganizmi** është një termi i cili i referohet atyre organizmave që janë të dukshëm pa ndihmën e një mikroskopi. Ky është një dallim dhe ndryshim relativisht arbitrar midis organizmave më të mëdhenj dhe mikroorganizmave, të cilët kërkojnë përdorimin e një mikroskopi.

## Shih edhe 
* Biologjia
* Mikroorganizmat

## Lidhje të jashtme 
* fjalor online
* Ekologjia krahasuese e mikroorganizmave dhe makroorganizmave
Komuniteti i bimëve

**Komuniteti i bimëve** është një bashkësi bimore përkatësisht një koleksion ose shoqatë e specieve bimore brenda një njësie të caktuar gjeografike, e cila formon një copëz relativisht uniforme, e dallueshme nga pjesët fqinje të llojeve të ndryshme të vegjetacionit . Përbërësit e çdo bashkësie bimore ndikohen nga lloji i tokës, topografia, klima dhe shqetësimet njerëzore. Në shumë raste ka disa lloje toke të pranishme brenda një komuniteti të caktuar bimor.   për shkak se lloji i tokës brenda një zone ndikohet nga dy faktorë, shpejtësia me të cilën uji depërton ose del (nëpërmjet avullimit ) nga toka, si dhe shkalla në të cilën lënda organike (çdo përbërje me bazë karboni brenda mjedisit, siç është lënda bimore e kalbur) hyn ose prishet nga toka.  Komunitetet e bimëve studiohen në mënyrë thelbësore nga ekologët, për shkak të dhënies së informacionit mbi efektet e shpërndarjes, tolerancës ndaj kushteve mjedisore dhe reagimit ndaj shqetësimit të një sërë speciesh bimore, informacion i vlefshëm për të kuptuar dinamikat e ndryshme të komunitetit të bimëve. 

## Përkufizimi 
Një bashkësi bimore mund të përshkruhet në mënyrë floristike (llojet e luleve ose florës që përmban bashkësia bimore)  dhe/ose fitofiziognomikisht (struktura fizike ose pamja e komunitetit bimor). Për shembull, një pyll (një bashkësi pemësh) përfshin shtresën e sipërme, ose shtresën e sipërme të pemës së tendës, si dhe shtresën e poshtme, një shtresë e përbërë nga pemë dhe shkurre të vendosura nën tendë, por mbi dyshemenë e pyllit. Nënshtresa mund të ndahet më tej në shtresën e shkurreve, e përbërë nga bimësi dhe pemë midis një lartësie prej afërsisht një deri në pesë metra, shtresa barishtore, e përbërë nga bimë vaskulare në një lartësi prej një metër ose më pak,  dhe ndonjëherë edhe Shtresa e myshkut, një shtresë briofitesh jo-vaskulare zakonisht të pranishme në nivelin e tokës (afërsisht 0,15 metra lartësi ose më pak).  Në disa raste të pyjeve komplekse ka edhe një shtresë të poshtme pemësh të përcaktuar mirë. Një komunitet bimor është i ngjashëm në koncept me një lloj vegjetacioni, ku i pari ka më shumë theks në shoqërimin ekologjik të specieve brenda tij, dhe i dyti në pamjen e përgjithshme me anë të së cilës ai njihet lehtësisht nga një person i thjeshtë. 

Një bashkësi bimore mund të jetë e rrallë edhe nëse asnjë nga speciet kryesore që e përcaktojnë atë nuk është e rrallë.  Kjo është për shkak se është lidhje e specieve dhe marrëdhëniet me mjedisin e tyre që mund të jetë e rrallë.  Një shembull është pylli aluvial i fikut në Kaliforni, i dominuar nga fiku i Kalifornisë, *Platanus racemosa* .  Komuniteti është i rrallë, duke u lokalizuar në një zonë të vogël të Kalifornisë dhe nuk ekziston askund tjetër, megjithatë fiku i Kalifornisë nuk është një pemë e rrallë në Kaliforni.  

## Shih edhe 
* Habitati
* Ekosistemi
* Bioshumëllojshmëria

## Referime
Zoocenoza

**Zoocenoza** është një grup i specieve shtazore. Dihet që ekosistemi përbëhet nga një komunitet kafshësh dhe një komunitet bimor, të cilat të dyja bashkëjetojnë në një mjedis ose vend. Fitocenoza e ekosistemit integron bashkësinë e tij bimore, ndërsa **zoocenoza** grupon vetëm speciet shtazore.

Kompleti i fitocenozës dhe zoocenozës lind konceptin e biocenozës, i cili lidh të gjitha qeniet e gjalla në ekosistem. Biotopi është tërësia e faktorëve abiotikë të ekosistemit (u mungon jeta) së bashku me faktorët klimatikë, temperaturën, motin, gjerësinë gjeografike, karakteristikat kimike, cilësitë e tokës etj. . . Biotopi mund të ndahet në habitat dhe vend ekologjik . Habitati përbëhet vetëm nga faktorët abiotikë të ekosistemit. Nisha ekologjike, për shkak të karakteristikave të tjera të përmendura më sipër.

* Ekosistemi
** biocenoza
*** zoocenoza
*** fitocenoza
** biotopi
*** Habitati
*** Niche ekologjike

## Shih edhe 
* Habitati
* Ekologjia
* Ekosistemi
Pogromi

parapamje|Trazirat e Hep-Hep në Würzburg, 1819. Në të majtë, dy gra fshatare po sulmojnë një hebre me pirun dhe fshesë. Në të djathtë, një burrë i veshur me syze, bisht dhe një jelek me gjashtë butona, "ndoshta një farmacist ose një mësues shkolle", mban për fyt një hebre dhe është gati ta shtrëngojë me shkop. Shtëpitë po plaçkiten. Një gravurë bashkëkohore nga Johann Michael Voltz.
**Pogromi** (rusisht: погро́м) është një trazirë e dhunshme e nxitur me qëllim të masakrës ose dëbimit të një grupi etnik ose fetar, veçanërisht hebrenjëve. Termi hyri në gjuhën angleze nga rusishtja për të përshkruar sulmet e shekullit të 19-të dhe të 20-të ndaj hebrenjve në Perandorinë Ruse (kryesisht brenda Pale of Settlement). Sulme të ngjashme kundër hebrenjëve që ndodhën gjithashtu në kohë dhe vende të tjera në mënyrë retrospektive u bënë të njohura si pogrome. Ndonjëherë fjala përdoret për të përshkruar sulmet purgative të sanksionuara publikisht kundër grupeve johebreje. Karakteristikat e një pogromi ndryshojnë shumë, në varësi të incidentit specifik, ndonjëherë duke çuar ose duke kulmuar në masakra.

Pogromet e rëndësishme në Perandorinë Ruse përfshinin pogromet e Odesës, pogromin e Varshavës (1881), pogromin e Kishinevit (1903), pogromin e Kievit (1905) dhe pogromin e Białystok (1906). Pas rënies së Perandorisë Ruse në 1917, disa masakër ndodhën në mes të betejave për pushtet në Evropën Lindore, duke përfshirë pogromin Lwów (1918) dhe Pogromin e Kievit (1919).

Pogromi më i rëndësishëm që ndodhi në Gjermaninë naziste ishte Kristallnacht i vitit 1938. Të paktën 91 hebrenjë u vranë, 30.000 të tjerë u arrestuan dhe më pas u burgosën në kampe përqendrimi, 1.000 sinagoga u dogjën dhe mbi 7.000 biznese hebreje u shkatërruan ose u dëmtuan. Pogromet famëkeqe të Luftës së Dytë Botërore përfshinin atë të Farhudit të vitit 1941 në Irak, pogromin e korrikut 1941 në Iasi në Rumani – në të cilin u vranë mbi 13.200 hebrenj – si dhe pogromi Jedwabne në Poloninë e pushtuar nga Gjermania. Pogromet e pas Luftës së Dytë Botërore përfshinin pogromin e Tripolit të vitit 1945, pogromin e Kielces të vitit 1946 dhe pogromin e Alepos të vitit 1947.

## Shiko edhe 
## Referime
Sabotimi

[parapamje|Një poster i [Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara nga epoka e Luftës së Dytë Botërore që u përdor për të informuar njerëzit se çfarë duhet të bëjnë nëse dyshojnë për sabotim.]]
**Sabotimi** është një veprim i qëllimshëm që synon dobësimin e një politike, përpjekjeje ose organizate përmes përmbysjes, pengimit, përçarjes ose shkatërrimit. Ai që merret me sabotim është *sabotator*. Diversantët zakonisht përpiqen të fshehin identitetin e tyre për shkak të pasojave të veprimeve të tyre dhe të shmangin thirrjen e kërkesave ligjore dhe organizative për adresimin e sabotimit.

## Shiko edhe 
* Spiunazhi
* Tradhtia kombëtare
* Integriteti territorial

## Referime
Qyteti i vjetër i Jeruzalemit

parapamje|Pamje e Qytetit të Vjetër dhe Malit të Ullinjve.
**Qyteti i Vjetër i Jeruzalemit** (Hebraishtja: הָעִיר הָעַתִּיקָה, romanized: *ha-ir ha-atiqah*) ose **el-Belde el-Kadime** (Arabisht: البلدة القديمة, romanized: *al-Balda al-Qadimah*; *fjale-per-fjale.* 'Qyteti i Vjetër'). është një zonë e rrethuar me mure prej 0.9 kilometrash katrorë në Jeruzalemin Lindor.

Qyteti i Vjetër ndahet tradicionalisht në katër lagje të pabarabarta, përkatësisht: Lagjja Myslimane, Lagjja e Krishterë, Lagjja Armene dhe Lagjja Hebraike. Një zonë e pestë, Mali i Tempullit, i njohur për myslimanët si *Haram el-Sharif*, është shtëpia e Kupolës së Shkëmbit, Xhamisë el-Aksa dhe dikur ishte vendi i dy tempujve hebrenj. Emërtimet aktuale u prezantuan në shekullin e 19-të. Muret dhe portat aktuale të qytetit të vjetër u ndërtuan nga Perandoria Osmane nga viti 1535 deri në 1542 nën Sulejmanin e Madhërishëm. Qyteti i Vjetër është shtëpia e disa vendeve me rëndësi dhe shenjtëri kyçe për 3 fetë kryesore abrahamike: Mali i Tempullit dhe Muri Perëndimor për Judaizmin, Kisha e Varrit të Shenjtë për Krishtërimin dhe Kupola e Shkëmbit dhe Xhamia el-Aksa për Islamin. Qyteti i Vjetër, së bashku me muret e tij, u shtua në listën e vendeve të trashëgimisë botërore të UNESKO-s në 1981.

Pavarësisht nga emri i tij, struktura aktuale e qytetit të vjetër të Jeruzalemit është e ndryshme nga ajo e kohëve të lashta. Shumica e arkeologëve besojnë se Qyteti i Davidit, një vend arkeologjik në një shkëmb shkëmbor në jug të Malit të Tempullit, ishte bërthama fillestare e vendbanimit të Jeruzalemit gjatë epokës së bronxit dhe hekurit. Nganjëherë, qyteti i lashtë përhapej në lindje dhe në veri, duke mbuluar malin Sion dhe malin e tempullit. Qyteti i Vjetër, siç përcaktohet nga muret e Sylejmanit, është zhvendosur kështu pak drejt veriut në krahasim me periudhat e mëparshme të historisë së qytetit dhe më i vogël se sa kishte qenë në kulmin e tij, gjatë periudhës së fundit të Tempullit të Dytë. Paraqitja aktuale e qytetit të vjetër është dokumentuar në detaje të rëndësishme, veçanërisht në hartat e vjetra të Jeruzalemit gjatë 1500 viteve të fundit.

Deri në mesin e shekullit të 19-të, i gjithë qyteti i Jeruzalemit (me përjashtim të kompleksit të Varrit të Davidit) ishte i mbyllur brenda mureve të qytetit të vjetër. Largimi nga muret filloi në shekullin e 19-të, kur kufijtë komunalë të qytetit u zgjeruan për të përfshirë fshatrat arabe si Siluan dhe lagjet e reja hebreje si Mishkenot Sha'ananim. Qyteti i Vjetër ra nën kontrollin jordanez pas Luftës Arabo-Izraelite të vitit 1948. Gjatë Luftës Gjashtë Ditore të vitit 1967, Izraeli pushtoi Jeruzalemin Lindor; që atëherë, i gjithë qyteti ka qenë nën kontrollin e Izraelit. Izraeli pohoi në mënyrë të njëanshme në Ligjin e tij të Jeruzalemit të vitit 1980 se i gjithë Jeruzalemi ishte kryeqyteti i Izraelit. Në të drejtën ndërkombëtare Jeruzalemi Lindor përkufizohet si territor i pushtuar nga Izraeli.

## Shiko edhe 
* Jeruzalemi Perëndimor
* Ramallahu

## Referime
Marrëveshja e Dejtonit

[parapamje|Ulur nga e majta në të djathtë: [Sllobodan Millosheviq, Alija Izetbegoviq, Franjo Tugjman duke inicializuar Marrëveshjet e Paqes të Dejtonit në bazën e Forcave Ajrore Wright-Patterson më 21 nëntor 1995.]]
**Marrëveshja e Përgjithshme Kornizë për Paqen në Bosnje dhe Hercegovinë**, e njohur edhe si **Marrëveshja e Dejtonit** (kroatisht: *Daytonski sporazum*, boshnjakisht dhe serbisht: *Dejtonski mirovni sporazum* / Дејтонски мировни споразум), është marrëveshja e paqes e arritur në Bazen e Forcave Ajrore Wright-Patterson pranë Dejtonit, Ohio, Shtetet e Bashkuara, më 21 nëntor 1995 dhe u nënshkrua zyrtarisht në Paris, më 14 dhjetor 1995. Këto marrëveshje i dhanë fund Luftës 3 vjet e gjysmë të Bosnjës, e cila ishte pjesë e luftërave shumë më të mëdha jugosllave.

Palët ndërluftuese ranë dakord për paqen dhe për një shtet të vetëm sovran të njohur si Bosnje dhe Hercegovina të përbërë nga dy pjesë, Republika Srpska e populluar kryesisht nga serbët dhe Federata e Bosnjë-Hercegovinës e populluar kryesisht nga kroatët-boshnjakët.

Marrëveshja është kritikuar për krijimin e strukturave politike joefektive dhe të pafuqishme dhe për qrrënjosjen e spastrimit etnik të luftës së mëparshme.

## Shiko edhe 
* Tigrat e Arkanit
* MUP

## Referime
Kushtetuta e Jugosllavisë 1974

parapamje|Kushtetuta e vitit 1974.
**Kushtetuta Jugosllave e vitit 1974** ishte kushtetuta e 4-të dhe e fundit e Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë. Ajo hyri në fuqi më 21 shkurt 1974.

Me 406 nene origjinale, kushtetuta e vitit 1974 ishte një nga kushtetutat më të gjata në botë. Ai shtoi një gjuhë të përpunuar duke mbrojtur sistemin e vetë-menaxhimit nga ndërhyrja e shtetit dhe duke zgjeruar përfaqësimin e republikave dhe krahinave në të gjitha forumet elektorale dhe politike. Kushtetuta e quajti Asamblenë Federale të ristrukturuar shprehjen më të lartë të sistemit të vetëadministrimit. Prandaj, ai përcaktoi një procedurë komplekse zgjedhore për atë organ, duke filluar nga organizatat lokale të punës dhe politike. Ato organe do të zgjidhnin asambletë në nivel komune, të cilat më pas do të zgjidhnin asambletë në nivel krahine dhe republike; Së fundi, grupet e fundit do të zgjidhnin anëtarët e dy përbërësve të barabartë të Asamblesë Federale, Dhomës Federale dhe Dhomës së Republikave dhe Provincave.

Edhe pse kushtetuta e re merrej me kodifikimin e sistemit socio-ekonomik drejt arritjeve të teorisë së socializmit vetëdrejtues në një masë më të madhe, pasojat më të diskutueshme dhe historike dolën nga rregulloret e Kushtetutës për organizimin shtetëror të Jugosllavisë. të cilat më vonë u përdorën si bazë ligjore për shpërbërjen e Jugosllavisë dhe u interpretuan ndryshe nga palët ndërluftuese gjatë konfliktit të armatosur në ish-Jugosllavi.

Kushtetuta e re gjithashtu reduktoi Presidencën Federale nga 23 në 9 anëtarë, me përfaqësim të barabartë për çdo republikë dhe krahinë dhe një pozicion *ex-officio* për presidentin e Lidhjes së Komunistëve. Kushtetuta e vitit 1974 zgjeroi gjithashtu mbrojtjen e të drejtave individuale dhe procedurat gjyqësore, me paralajmërimin e gjithanshëm se asnjë qytetar nuk mund t'i përdorte ato liri për të prishur sistemin e përcaktuar shoqëror. Së fundi, Kosova dhe Vojvodina, dy krahinat përbërëse të Serbisë, morën autonomi të rritur ndjeshëm, duke përfshirë të drejtën *de facto* të vetos në parlamentin serb.

Kushtetuta Federale Jugosllave e vitit 1974 konfirmoi dhe forcoi parimet e Amendamenteve të Kushtetutës Federale Jugosllave të vitit 1971, të cilat prezantonin një koncept që të drejtat sovrane ushtroheshin nga njësitë federale dhe se federata kishte vetëm autoritetin që i ishte transferuar në mënyrë specifike me kushtetutë.

Kushtetuta e shpalli edhe Josip Broz Titon president të përjetshëm.

## Shiko edhe 
* Kushtetuta e Kosovës (1974)

## Referime
Kudusi Lama

**Kudusi Lama** (Kalis, Shqipëri, 9 maj 1951) është ushtarak nga Shqipëria me gradën gjeneral, i cili ka qenë komandant i divizionit të Kukësit të Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë gjatë konfliktit në Kosovë dhe bombardimit të ish-Jugosllavisë nga NATO viteve 1998-99. 

Kudusi, një personalitet i rëndësishëm kombëtar, ishte komandant në rajonin e Kukësit, ku mbrojti kufirin shqiptaro-jugosllav nga sulmet e trupave serbo-malazeze të cilët kishin hyrë brenda territorit shqiptar dhe i ktheu mbrapsht me sukses. Veçanërisht, njihet për pjesëmarrjen dhe kontributin e tij në Luftën Çlirimtare të Kosovës. Ai është një figurë që ka lënë një ndikim të madh në mbrojtjen e integritetit të shtetit shqiptar dhe ka kontribuar në ruajtjen e paqes dhe stabilitetit në rajon. Gjatë karrierës së tij, ka qenë i njohur për disiplinën dhe profesionalizmin e tij, duke udhëhequr me sukses operacione të rëndësishme ushtarake. Pas pensionimit, ai ka mbetur një figurë e respektuar dhe një model për brezat e rinj të ushtarëve shqiptarë. 

= Jeta =
Lindi në fshatin Gshtenje, Kalis, krahina e Lumës, rrethi i Kukësit, më 9 maj 1951. Pas vdekjes së babait në vitin 1954, ai u rrit kryesisht nga e ëma. Ai ka dy vëllezër e motra. Ndoqi shkollën fillore në Kalis, 1962–1965; shkollën e mesme “agronomi” në Peshkopi nga viti 1965 deri në vitin 1969. Në vitet 1969-1970 punoi si agronom në kooperativat bujqësore në Kalis dhe Ujmisht të rrethit Kukës. Në vitet 1970-1972 u diplomua në Shkollën e Kombinuar të Oficerëve Enver Hoxha në Tiranë, në specialiteti i Artilerisë dhe më 30 korrik 1972 u gradua ushtarak aktiv. Ndaj karriera e tij ushtarake nis në vitin 1972. 1972–1976 – drejtues zbulues i brigadës së artilerisë në Kavajë, 1976–1983 – komandant i grupit të artilerisë në brigadën e këmbësorisë në Kukës.

## Shkollimi ushtarak 
## Karriera 
## Beteja e Krumës 
*Artikulli kryesor: Beteja e Krumës*

Një incident që ndodhi në kufirin Shqipëri–Kosovë në Prill 1999 kur Ushtria Jugosllave bombardoi disa qytete kufitare shqiptare rreth Krumës dhe Tropojës. Në këto fshatra, refugjatët po strehoheshin pasi ikën nga Lufta në Kosovë duke kaluar në Shqipëri. Më 13 prill 1999, këmbësoria jugosllave hyri në territorin shqiptar për të mbyllur një koridor që u përdor nga UÇK-ja për të organizuar sulme kundër objektivave jugosllavë. Më pas u ndoqën nga ushtria shqiptare deri në anën tjeter të kufirit.

## Shiko edhe 
* Forcat e Armatosura të Shqipërisë
* Ushtria Çlirimtare e Kosovës
* Lufta e Kosovës
* Kudusi Lama, Gjenerali i luftës : divizioni i Kukësit gjatë luftës së Kosovës

## Referime
Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës

[parapamje|300x300px|Flamuri i [Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.]]
**Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës** ishte selia qendrore dhe struktura udhëheqëse e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

## Organizimi 
Shtabi i Përgjithshëm u themelua në nëntor të vitit 1994, kur doli komunikata e parë. Në mbledhjen themeluese morën pjesë: Adem Jashari, Xhavit Haziri, Nait Hasani, Azem Syla, Xhavit Haliti, Sokol Bashota e më vonë i'u bashkangjit edhe Zahir Pajaziti etj. Shtabi i Përgjithshëm u zgjerua dhe u kualifikua me zhvillimin e luftës dhe rritjen e UÇK-së. Ai përbëhej nga dy pjesë kryesore: drejtoria politike e drejtuar nga Hashim Thaçi dhe shtabi ushtarak, i përbërë nga drejtoritë operative: të zbulimit, të logjistikës, të personelit dhe mobilizimit, të ndërlidhjes, të financës, të policisë ushtarake, të informimit, etj. Shtabi ushtarak u drejtua nga Komandanti i Përgjithshëm Azem Syla. Anëtarë të shtabit ishin: Hashim Thaçi, Sokol Bashota, Jakup Krasniqi, Bislim Zyrapi, Rexhep Selimi, Kadri Veseli, Ramë Buja, Lahi Ibrahimaj, Fatmir Limaj etj. Në përbërje të drejtorisë politike ishin: Adem Demaçi, Albin Kurti, Xhavit Haliti, Bardhyl Mahmuti, Jakup Krasniqi, Ramë Buja etj. Në maj 1999 struktura e UÇK-së përbëhej nga:

## Hierarkia 
### Komandantët e Përgjithshëm 
### Komandantët e zonave 
### Komandantët e brigadave 
### Komandantët e tjerë 
## Shiko edhe 
* Ushtria Çlirimtare e Kosovës
* Policia Ushtarake e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës
* Lufta e Kosovës

## Referime
Këshilli i Atlantikut të Veriut

parapamje|Logoja e NATO/OTAN.
**Këshilli i Atlantikut të Veriut** (**NAC**) është organi kryesor vendimmarrës politik i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO), i përbërë nga përfaqësues të përhershëm të vendeve anëtare të tij. Ajo u krijua me nenin 9 të Traktatit të Atlantikut të Veriut dhe është i vetmi organ në NATO që e nxjerr autoritetin e saj në mënyrë eksplicite nga traktati.

## Kompetencat dhe detyrat 
Traktati i Atlantikut të Veriut i dha NAC fuqinë për të ngritur organe ndihmëse për funksione të ndryshme politike, duke përfshirë një komitet të mbrojtjes për të zbatuar pjesë të tjera të traktatit. Që nga viti 1952, NAC ka qenë në seancë të përhershme. NAC mund të mbahet në Nivelin e Përfaqësuesit të Përhershëm (PermReps), ose mund të përbëhet nga Ministrat e Shtetit, Mbrojtjes, ose Kryetarët e Qeverive të shteteve anëtare. KKSH ka të njëjtat kompetenca pavarësisht nga formacioni nën të cilin mblidhet. KKK mblidhet dy herë në javë: çdo të martë, për një diskutim jozyrtar dreke; dhe çdo të mërkurë për seancë vendimmarrëse. Zakonisht, takimet zhvillohen midis Përfaqësuesve të Përhershëm, të cilët janë anëtari i lartë i përhershëm i secilit delegacion dhe në përgjithësi është një nëpunës i lartë civil ose një ambasador me përvojë (dhe që mban atë gradë diplomatike). Lista e Përfaqësuesve të Përhershëm mund të gjendet në faqen e internetit të NATO-s.

Të 30 anëtarët e NATO-s kanë misione diplomatike në organizatë përmes ambasadave në Belgjikë. Mbledhjet e KKSH-së kryesohen nga Sekretari i Përgjithshëm dhe, kur duhet të merren vendime, veprimi merret në bazë të unanimitet dhe marrëveshjes së përbashkët. Nuk ka votim apo vendim me shumicë. Çdo komb i përfaqësuar në tryezën e NAC ose në ndonjë nga komitetet e tij vartëse ruan sovranitetin dhe përgjegjësinë e plotë për vendimet e veta.

## Shiko edhe 
* Traktati i Atlantikut të Veriut
* Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s
* Organizata e Traktatit të Atlantikut Verior

## Referimet
Traktati i Atlantikut të Veriut

parapamje|Faqja e vërtetimit për një kopje zyrtare të traktatit të Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut, e nënshkruar dhe e vulosur nga Sekretari i Shtetit, Dean Acheson.
**Traktati i Atlantikut të Veriut**, i referuar edhe si **Traktati i Uashingtonit**, është traktati që formon bazën ligjore dhe zbatohet nga Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO). Traktati u nënshkrua në Uashington, DC, më 4 prill 1949.

## Shiko edhe 
* Këshilli i Atlantikut të Veriut
* Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s
* Organizata e Traktatit të Atlantikut Verior

## Referimet
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s

parapamje|Flamuri i NATO-s.
**Sekretari i Përgjithshëm i NATO**-s është shefi civil i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO). Zyrtari është një diplomat ndërkombëtar përgjegjës për koordinimin e punës së aleancës, udhëheqjen e stafit ndërkombëtar të NATO-s, kryesimin e takimeve të Këshillit të Atlantikut të Veriut dhe të shumicës së komiteteve kryesore të aleancës, me përjashtim të dukshëm të Komitetit Ushtarak të NATO-s, si dhe për të vepruar si zëdhënëse e NATO-s. Sekretari i Përgjithshëm nuk ka një rol komandues ushtarak; Vendimet politike, ushtarake dhe strategjike në fund i përkasin shteteve anëtare. Së bashku me Kryetarin e Komitetit Ushtarak të NATO-s dhe komandantin suprem të aleatëve, zyrtari është një nga zyrtarët kryesorë të NATO-s.

Sekretari aktual i përgjithshëm është ish-kryeministri norvegjez Jens Stoltenberg, i cili mori detyrën më 1 tetor 2014. Misioni i Stoltenberg si sekretar i përgjithshëm u zgjat edhe për një mandat katërvjeçar, që do të thotë se ai do të drejtonte NATO-n deri më 30 shtator 2022. Megjithatë, për shkak pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, mandati i tij u zgjat edhe me një vit tjetër.

## Shiko edhe 
* Traktati i Atlantikut të Veriut
* Këshilli i Atlantikut të Veriut
* Komiteti Ushtarak i NATO-s
* Organizata e Traktatit të Atlantikut Verior
* Shtetet anëtare të NATO-s

## Referimet
Shtetet anëtare të NATO-s

parapamje|Anëtarët aktualë të NATO-s të theksuar me blu.
NATO (Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut) është një aleancë ushtarake ndërkombëtare që përbëhet nga 32 shtete anëtare nga Evropa dhe Amerika e Veriut. Ajo u krijua me nënshkrimin e Traktatit të Atlantikut të Veriut më 4 prill 1949. Neni 5 i traktatit thotë se nëse një sulm i armatosur ndodh kundër njërit prej shteteve anëtare, ai do të konsiderohet si një sulm kundër të gjithë anëtarëve dhe anëtarët e tjerë do të ndihmojnë anëtarin e sulmuar, me forca të armatosura nëse është e nevojshme. Neni 6 i traktatit e kufizon objektin e nenit 5 në ishujt në veri të Tropikut të Kancerit, kontinentin e Amerikës së Veriut dhe Evropës, të gjithë Turqinë dhe Algjerinë Franceze. Si i tillë, një sulm në Hawaii, Puerto Rico, Guiana Franceze, Ceuta ose Melilla, ndër vende të tjera, nuk do të shkaktonte një përgjigje të Nenit 5.

Nga 32 vendet anëtare, 30 janë në Evropë dhe 2 në Amerikën e Veriut. Midis 1994 dhe 1997, u krijuan forume më të gjera për bashkëpunimin rajonal midis NATO-s dhe fqinjëve të saj, duke përfshirë Partneritetin për Paqe, nismën e Dialogut Mesdhetar dhe Këshillin e Partneritetit Euro-Atlantik.

Të gjithë anëtarët kanë forca të armatosura, me përjashtim të Islandës, e cila nuk ka një ushtri tipike (por ka roje bregdetare dhe një njësi të vogël specialistësh civilë për operacione të NATO-s). Tre nga anëtarët e NATO-s janë shtete me armë bërthamore: Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara. NATO ka 12 shtete anëtare themeluese. Tre anëtarë të tjerë u bashkuan midis 1952 dhe 1955 dhe një anëtar i katërt u bashkua më 1982. Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, NATO shtoi 16 anëtarë të tjerë nga 1999 deri në 2024.

NATO aktualisht njeh Bosnje dhe Hercegovinën, Gjeorgjinë dhe Ukrainën si anëtarë aspirantë si pjesë e politikës së tyre të zgjerimit të Dyerve të Hapura.

## Shtetet anëtare të NATO-s 
Që nga marsi 2024, NATO përbëhet nga 32 shtete:

Shqipëria, Belgjika, Bullgaria, Kanadaja, Kroacia, Çekia, Danimarka, Estonia, Finlanda, Franca, Gjermania, Greqia, Hungaria, Islanda, Italia, Letonia, Lituania, Luksemburgu, Mali i Zi, Holanda, Maqedonia e Veriut, Norvegjia, Polonia, Portugalia, Rumania, Sllovakia, Sllovenia, Spanja, Suedia, Turqia, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara.

## Shiko edhe 
* NATO

## Referime
Komiteti Ushtarak i NATO-s

parapamje|Stema e Kryetarit të Komitetit Ushtarak të NATO-s.
**Komiteti Ushtarak i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut** (**NATO MC**) është organi i NATO-s që përbëhet nga Shefat e Mbrojtjes të shteteve anëtare (CHOD). Këto CHOD kombëtare përfaqësohen rregullisht në MC nga Përfaqësuesit e tyre të Përhershëm Ushtarak (MilRep), të cilët shpesh janë oficerë flamuri me dy ose tre yje. Ashtu si Këshilli, herë pas here Komiteti Ushtarak gjithashtu mblidhet në një nivel më të lartë, përkatësisht në nivelin e Shefave të Mbrojtjes, oficerit ushtarak më të lartë në forcat e armatosura të çdo kombi.

## Shiko edhe 
* NATO

## Referimet
Partneriteti për Paqe

parapamje|1994 Pullë postare moldave kushtuar "Partneritetit për Paqe".
**Partneriteti për Paqe** (**PfP**; frëngjisht: *Partenariat pour la paix*) është një program i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) që synon krijimin e besimit midis shteteve anëtare të NATO-s dhe shteteve të tjera kryesisht në Evropë, duke përfshirë shtetet post-sovjetike; 20 shtete janë anëtare. Programi përmban gjashtë fusha bashkëpunimi, të cilat synojnë të ndërtojnë marrëdhënie me partnerët përmes bashkëpunimit ushtarak në ushtri për trajnime, stërvitje, planifikim dhe reagim ndaj fatkeqësive, çështje shkencore dhe mjedisore, profesionalizim, planifikim politikash dhe marrëdhënie me qeverinë civile.

Mes shqetësimeve të sigurisë në Evropën Lindore pas Luftës së Ftohtë dhe shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, si dhe për shkak të dështimit të Këshillit të Bashkëpunimit të Atlantikut të Veriut (NACC), programi u lançua gjatë samitit në Bruksel, Belgjikë midis 10 dhe 11 janarit. 1994. Në këtë proces, vendet neutrale u përballën gjithashtu me një situatë në të cilën u duhej të rishikonin ruajtjen e neutralitetit ushtarak; Prandaj, vende të tilla si Finlanda, Suedia dhe Austria iu bashkuan aktiviteteve në terren të Partneritetit për Paqe në 1997.

Në dekadën e ardhshme, gjatë viteve 2000, PfP ka bërë përparim të madh. Në vitin 2002, ajo filloi Planin e Veprimit të Partneritetit Individual për t'u ofruar anëtarëve një mundësi për t'u dhënë ndihmë të mëtejshme nga NATO pa pasur nevojë të angazhohen për t'u bërë anëtarë të plotë të NATO-s. Programi gjithashtu ka filluar një iniciativë për arsimin, veçanërisht arsimin ushtarak. Gjatë rrjedhës së krijimit të tij, programi ka pasur vështirësi me financimin për shkak të formimit të anëtarëve në ndryshim të vazhdueshëm.

## Shiko edhe 
* NATO
* Këshilli i Partneritetit Evro-Atlantik

## Referime
Aleanca ushtarake

parapamje|Aleancat ushtarake evropiane para Luftës së Parë Botërore - Antanta e Trefishtë dhe Aleanca e Trefishtë.
Një **aleancë ushtarake** është një marrëveshje formale midis kombeve në lidhje me sigurinë kombëtare. Kombet në një aleancë ushtarake bien dakord për pjesëmarrjen aktive dhe kontributin në mbrojtjen e të tjerëve në aleancë në rast krize. Në rast se një komb sulmohet, anëtarët e aleancës shpesh janë të detyruar të dalin në mbrojtje të tyre, pavarësisht nëse sulmohen drejtpërdrejt. Pas Luftës së Dytë Botërore, aleancat ushtarake zakonisht sillen më pak në mënyrë agresive dhe veprojnë më shumë si parandalues.

Aleancat ushtarake mund të klasifikohen në pakte mbrojtëse, pakte jo-sulmimi dhe marrëveshje. Aleancat mund të jenë të fshehta (siç ishte e zakonshme nga 1870 deri në 1916) ose publike.

Sipas një grupi të dhënash të aleancave ushtarake të vitit 2002, ka pasur 538 traktate aleance nga viti 1815 deri në 2003. Shumica dërrmuese e aleancave përfshijnë angazhime për të ardhur në mbështetjen ushtarake të një aleati të përfshirë në luftë. Shumica dërrmuese janë në natyrë mbrojtëse.

## Shiko edhe 
* NATO
* Pakti i Varshavës

## Referimet
Operacioni Eagle Eye (1999)

**Operacioni** **Syri i Shqiponjës** (serbisht: *Operacija Orlovo oko*) ishte rezultat i Marrëveshjes së Misionit Verifikues ne Kosovë i NATO-s, e cila u nënshkrua në Beograd më 15 tetor 1998, dhe sipas së cilës Republika Federale e Jugosllavisë pranon të krijojë një sistem mbikëqyrjeje ajrore të përbërë nga avionë zbulues jo-luftarak të NATO-s dhe mjete ajrore pa pilot.

Kur u dha një "urdhër aktivizimi" i NATO-s dhe i datës 30 tetor 1998, ai shënoi nisjen zyrtare të këtij misioni verifikimi të teknologjisë së lartë. Qëllimi ishte monitorimi i respektimit të Rezolutës 1199 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara nga qeveria federale jugosllave, dhe në veçanti tërheqja e forcave të armatosura nga Kosova dhe respektimi i armëpushimit.

Rreth 80 avionë morën pjesë në operacionin Syri i Shqiponjës. 4 prej të cilëve ishin avionë luftarakë gjermanë Panavia Tornado. Kjo ishte edhe hera e parë që nga Lufta e Dytë Botërore që u përdor ushtria gjermane. Monitoruesit përbëheshin nga 1400 vëzhgues në terren. Serbët nuk respektuan rezolutat dhe marrëveshjet.

Si rezultat i aktiviteteve të trupave jugosllave dhe formave të tjera të mospërputhjes, vëzhguesit tokësorë u tërhoqën duke përmendur "një nivel të papranueshëm rreziku për misionin e verifikimit të mbështetjes së paqes", i cili rezultoi në përfundimin e verifikimit ajror më 24 mars 1999.

## Prapaskena 
Prapaskena e ndërhyrjes së NATO-s është represioni brutal, dëbimi dhe vrasja e popullatës shqiptare në Kosovë. Ministri i Jashtëm Joschka Fischer e quan këtë vetë-mandat të NATO-s një "përjashtim shumë të madh". Sekretari i Përgjithshëm, Kofi Annan, pranoi se "përdorimi i tepruar dhe pa dallim i forcës nga forcat serbe të sigurisë dhe Ushtria Jugosllave ka rezultuar në viktima të shumta civile, dhe zhvendosjen e më shumë se 230.000 njerëzve nga shtëpitë e tyre". Këto fjalë u inkorporuan në rezolutën 1199 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, të miratuar më 23 shtator, e cila kërkonte armëpushim në Kosovë, dialog ndërmjet palëve ndërluftuese, përfundimin e aksionit të forcave të sigurisë kundër civilëve dhe kthimin e sigurt të refugjatëve në Kosovë.

## Operacioni 
Vëzhguesit përbëheshin nga 1.400 vëzhgues tokësorë, si dhe 80 avionë për patrullimin e Ushtrisë Jugosllave. Ai zgjati 5 muaj e 26 ditë derisa u ndërpre më 24 mars 1999. Michael E. Short komandonte operacionin.

## Përfundimi 
Kur u krijua Operacioni “Syri i Shqiponjës”, serbët nuk i respektuan kushtet aq shpejt. Trupat jugosllave filluan të kryejnë aktivitete dhe forma të tjera të mosrespektimit, gjë që detyroi të gjithë 1.400 vëzhguesit tokësorë të tërhiqeshin nga Kosova dhe operacioni u ndërpre.

## Shiko edhe 
* :Kategoria:Lufta e Kosovës

## Referime
Avioni i zbulimit

parapamje|Një aeroplan zbulimi në lartësi të lartë USAF SR-71.
Një **avion zbulimi** (në gjuhën e folur, një **aeroplan spiun**) është një avion ushtarak i projektuar ose përshtatur për të kryer zbulimin ajror me role duke përfshirë mbledhjen e inteligjencës së imazheve (përfshirë përdorimin e fotografisë), inteligjencën e sinjaleve, si dhe inteligjencën e matjes dhe nënshkrimit. Teknologjia moderne ka mundësuar gjithashtu disa avionë dhe UAV të kryejnë mbikëqyrje në kohë reale përveç mbledhjes së përgjithshme të inteligjencës.

Para zhvillimit të pajisjeve të tilla si radari, forcat ushtarake mbështeteshin në avionë zbulues për vëzhgimin vizual dhe zbulimin e lëvizjes së armikut. Një shembull është anija fluturuese e patrullës detare PBY Catalina e përdorur nga aleatët në Luftën e Dytë Botërore: një fluturim i Marinës së SHBA-së Catalinas vuri re një pjesë të flotës japoneze duke iu afruar ishullit Midway, duke filluar Betejën e Midway.

## Shiko edhe 
* Avioni luftarak

## Referime
Politika e sigurisë

**Politika e sigurisë** është një përkufizim i asaj që do të thotë të jesh i sigurt për një sistem, organizatë ose entitet tjetër. Për një organizatë, ajo trajton kufizimet në sjelljen e anëtarëve të saj, si dhe kufizimet e vendosura ndaj kundërshtarëve nga mekanizma të tillë si dyert, bravat, çelësat dhe muret. Për sistemet, politika e sigurisë trajton kufizimet në funksionet dhe rrjedhën ndërmjet tyre, kufizimet në aksesin nga sistemet e jashtme dhe kundërshtarët, duke përfshirë programet dhe aksesin në të dhëna nga njerëzit.

## Shiko edhe 
## Referimet