Kolonizimi i Kosovës

parapamje|Zgjerimi territorial i Mbretërisë së Serbisë (gjelbër) dhe Mbretërisë së Malit të Zi (vjollcë) pas vitit 1913.
**Kolonizimi i Kosovës** (serbisht: *Kolonizacija Kosova*) me banorë joshqiptarë, kryesisht me serbë aloktonë, ishte një proces i realizuar me plan nga qeveria beogradase në periudhën mes dy luftërave botërore.

Kolonizimi ka filluar menjëherë pasi Rrafshi i Kosovës u bë pjesë e Mbretërisë së Serbisë dhe pjesë të Rrafshit të Dukagjinit u bënë pjesë e Mbretërisë të Malit të Zi në Luftën e Parë Ballkanike të viti 1912 dhe ka vazhduar gjatë periudhës së Mbretërisë së Jugosllavisë, nga viti 1918 deri 1941. Kolonizimi i Kosovës ka pasur të theksuar notën nacionale, dhe sipas këtij nacionalizmi, "elementi jokombëtar" (shqiptarët) është dashur të zëvendësohet me „elementin kombëtar të shëndetshëm” (serbët dhe malazezët). Mes viteve 1912 dhe 1941, në Kosovë janë vendosur mes 60.000 dhe 65.000 kolonë. Më shumë se 90% e numrit të përgjithshëm të kolonëve e përbënin serbët nga vende të ndryshme të Jugosllavisë (duke përfshirë malazezët). si dhe reforma agrare.

Qëllimi i reformës agrare ishte likuidimi i lidhjeve feudale dhe krijimin e kushteve për zhvillim e kapitalizmit, gjersa kolonizimi kishte synim ndërrimin e hartës demografike të Kosovës, në dobi të serbëve.

Kolonizimi i Kosovës kryesisht trajtohet si projekt i dështuar, pasi nuk kënaqi as shtetin, as kolonët, e as vendasit.), ata ende e bënin shumicën e popullatës në Kosovë. Mali i zi dhe Serbia kanë vazhduar me masat e kolonizimit të ndikojnë në ndërrimin e hartës demografike të Kosovë. Mali i zi në fund të vitit 1912 ka filluar me vendosjen e shtetasve të tyre në territoret e Kosovës Perëndimore. Gjatë Luftës së parë Botërore ata kolonizator u tërhoqën në Mali të zi, ashtu që pas luftës të ktheheshin në vendet e fituara.

Pas Luftës së parë Botërore  dhe krijimit të Mbretërisë Sllovene-Kroate-Serbe SKS, administrata beogradase ka filluar programin gjithëpërfshirës të kolonizimit të Kosovës, duke iu dhënë përparësi ish ushtarëve ose anëtarëve të detashmentit çetnik. Qëllimi ishte vendosjen e  „elementet kombëtare e meritojnë dhe vërtetuara”, gjithashtu, vullnetar lufte, çetnikë, xhandar, kufitar, të zhvendosur, refugjatë dhe aktivistë partiak. Kolonizatorët në mënyrë të rregullt janë pajisur me armatim përmes kooperativave agrare federale Unionit të kooperative agrare. Kolonizatorët në fillim në mënyrë masive kanë fituar tokë e cila është marr nga pronarët me anë të dokumenteve të regjistrimit. Numër i madh i kolonizatorëve është vendosur në shtëpitë e shqiptarëve të cilët ishin të larguar me dhunë. Marrja e tokës së shqiptarëve e ka sjell deri te kryengritja e fshatrave të tëra,dhe madje edhe ndërhyrja ushtarake. Gjatë zhvillimit të tërë kolonizimit, pushtetit beogradas iu është dashur të luftonte me armë me rezistencën e kaçakëve shqiptarë, të cilët luftonin kundër vendosjes së pushtetit serb.

Mes viteve 1919 dhe 1927 në Kosovë janë themeluar 245 vendbanime serbe. Vetëm në vjeshtën e 1931 në anën e Dukagjinit janë vendosur 1'400 familje nga Mal i zi: janë ndërtuar shtëpi tipike dhe iu është ndarë më shumë 20.000 ha tokë mes rrugës  Prizren–Gjakovë–Pejë dhe lumi Drin. Për kolonizatorët janë ndërtuar 11'273 shtëpi në Kosovë deri në fund të vitit 1935., gjersa familjet kolonizatorë mesatarisht kanë pasur nga 8 hektarë tokë, duke përfshirë: Fushë Kosova, Obiliqi, Hercegova, Orloviç, Devet Jugoviçat, Lazarevo, Gornji Svračak, Donji Svračak, Jezero, Lug, Novo Rujce, Staro Gracko etj. Deri në vitin 1939 janë vendosur rreth 54'000 kolonizator, nga të cilët 49'000 Serb (duke përshirë edhe Malazezë), rreth 4'500 Kroatë dhe rreth 150 Sllovenë. Numri i përgjithshëm i kolonizatorëve, prema komisionit agrar në të cilën ishin të paraqitur, është i dhënë në tabelën në vijim Qubriloviç  më 1937 e ka punuar projektin për dëbimin e shqiptarëve për qeverin e  Stojadinoviçit, e cila është dashur ta udhëheqin organet shtetërore. Në  gjatë një periudhe shumë të vështirë për shqiptarët nën administrimin e monarkiste, Partia Komuniste e Jugosllavisë ka vepruar në në Kosovë, avokuar për autonominë dhe të barazisë popujve vëllazërore të Kosovës, dhe kundër emigrimit të shqiptarëve në Turqi, konfiskimit të tokës dhe terrorit të tyre kundër tyre.

### Kolonizimi i veriut të Kosovës 
Kolonizimi i territorit të Kosovës kryesisht veriut vazhdon edhe ditët e sotme pas pavarësisë në vitin 2016 gjatë mandatit presidencial të Hashim Thaçit. Qeveria e Serbisë ka filluar ndërtimin e 300 shtëpive saktësisht ne vendin e quajtur “Lugina e Diellit”, për kthimin e 1500 refugjatëve serbë të cilët janë nga të gjitha vendet e ish-Jugosllavisë, e që të cilët asnjëherë nuk kanë qenë banorë të Kosovës.

## Rregullat ligjore dhe abuzimi 
Mbretëria e Serbisë ka miratuar Rregulloren për popullimin e zonave të sapo çliruar nga 20 shkurt 1914, por zbatimi i tij është i penguar shpejt nga shpërthimi i Luftës së Parë Botërore, por në korrik të të njëjtit vit.

Mes viteve 1918 dhe 1920, Kosova është populluar në mënyrë të rastësishme. Kolonizimi i hapësirave të reja është e rregulluar me Rregulloren për popullimin e rajoneve jugore, nga 24 shtatorit 1920. Duke i marr shqiptarëve tokat, autoritetet agrare nuk iu kanë njohur/pranuar të drejtat pronësore të tyre. Me rastin e ndërtimit të kompleksit kolonizator kryesisht nuk është llogaritur për interesin e fshatarëve shqiptarë: në disa raste e tëra rreth shtëpisë iu është marr, kështu që për hyrje në shtëpia duhet të kalojë përmes pronave të kolonizatorëve. Raste të tilla kanë sjellë një pozitë të papërshtatshme për shqiptarët dhe kolonizatorët. Rregullorja e popullimit të qarqeve jugore, më 1931 , është shndërruar në *Ligji për reformën agrare dhe kolonizim*, i cili pësoi ndryshime të caktuara në qershor të vitit 1933.

Zbatimi i kolonizimit dhe reformës agrare, të cilat janë të lidhura direkt me njëra-tjetrën, vitet e para ishin përgjegjësi e Ministrisë së Reformës Agrare. Që nga viti 1929, kur ministria pushon së ekzistuari, por deri në shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore, në vitin 1941, kolonizimi ka qenë në juridiksionin e Ministrisë së bujqësisë. Pronarët paraprak Ish-pronarët shpesh nuk janë paguar në mënyrë të përshtatshme dhe çështja e pagesës së ish-pronarëve u konsiderua si një barrë për buxhetin e shtetit, sidomos në vitet e Kriza botërore ekonomike.

Mes viteve 1918 dhe 1928  janë ndryshuar 23 ministra të reformës agrare, nga të cilët vetëm katër kanë vizituar *qarqet jugore*. Pas vendosjes së diktaturës së gjashtë, më 1929, në mesin e komisionarëve agrare dominuar pothuajse ekskluzivisht kolonelë (Çemerikiç, Dimitrijeviç, Branovaqki)., e cila ka "anuloar një nga objektivat kryesore të reformës së tokës dhe kolonizimi". Nga ana tjetër, disa kolonizator, kryesisht malazez, rregullisht kanë shkaktuar konflikte me autoktonët.

Gjatë Luftës së dytë Botërore  Kosova iu është bashkangjitur Mbretërisë Shqiptare, e cila ishte protektorat italian. Shumica e kolonizatorëve serbë dhe malazezë të vendosur gjatë viteve 1920 dhe 1930 u dëbuan përsëri në Mal të Zi dhe Serbi, dhe shumë u vranë. Në fund të luftës, disa nga kolonizatorëve serbë dhe malazezë  të dëbuar nga  Kosova kanë marrë pjesë masakrën e shqiptarëve në Tivar.

Pas përfundimit të luftës më 1945, qeveria e Jugosllavisë Demokratike Federative të gjithë kolonizatorëve iu ka ndaluar kthimin e tyre në Kosovë, sepse ato konsiderohen si eksponentët e politikës serbomadhe paraluftës, prej së cilës regjimi i ri distancohej. Në mars 1945 qeveria e re federale ka sjell të ashtuquajturën *Vendim* nr, *153* e cila të gjithë kolonizatorëve përkohësisht ua ndalon kthimin në vendi e tyre të mëparshëm të banimit. Qeveria e re qysh në fillimin e gushtit 1945 kanë adoptuar Ligjin për revidimin e marrëdhënieve kolonizuese, i cili për kolonizatorët ka parashikuar kompensim të caktuar në Vojvodinë, nga ku ata u dëbuan në masë gjermanët nën danubian. Në shtator të vitit të njëjtë rreth 3'352 „ish kolonizatorëve” kanë fituar të drejtë kthimi në Kosovë, gjersa 306 kolonizatorëve, të cilën kanë humbur të drejtën e kthimit, janë devijuar në Vojvodinë.

## Artikuj të ndërlidhur 
* Kosova
* Albanofobia në Serbi
* Demografia e Kosovës
* Historia demografike e Kosovës
* Dëbimi i shqiptarëve nga Kosova

## Referime