Kultura e Greqisë

[parapamje|300px|[Partenoni është një simbol i qëndrueshëm i Greqisë së lashtë dhe demokracisë athinase. Konsiderohet si një nga monumentet kulturore më të mëdha në botë.]]
**Kultura e Greqisë** ka evoluar gjatë mijëra viteve, duke filluar në Greqinë minoane dhe më vonë mikenase, duke vazhduar më së shumti në Greqinë klasike, duke ndikuar në Perandorinë Romake dhe pasardhësin e saj Perandorinë Bizantine. Kultura dhe shtete të tjera si shtetet franke, Perandoria Osmane, Republika Veneciane dhe monarkitë bavareze dhe daneze kanë lënë gjithashtu ndikimin e tyre në kulturën moderne greke, por historianët atribuojnë Luftën Greke për Pavarësi dhe demokracinë. Demokracitë moderne i detyrohen besimeve greke në qeverisjen nga populli, gjykimit nga juria dhe barazisë sipas ligjit. Grekët e lashtë ishin pionierë në shumë fusha që mbështeten në mendimin sistematik, duke përfshirë biologjinë, gjeometrinë, historinë, filozofinë dhe fizikën. Ata prezantuan forma të tilla të rëndësishme letrare si poezia epike dhe lirike, historia, tragjedia dhe komedia. Në ndjekjen e rendit dhe proporcionit, grekët krijuan një ideal të bukurisë që ndikoi fuqishëm në artin perëndimor.

## Kuzhina 
[parapamje|160px|majtas|[Sallatë greke]]
[parapamje|[Taverna tradicionale greke, pjesë përbërëse e kulturës dhe kuzhinës greke.]]
[thumb|180px|Një shishe [retsina]]
Kuzhina greke ka një traditë të gjatë dhe shijet e saj ndryshojnë me stinën dhe gjeografinë e saj. Kuzhina greke, historikisht një pararendëse e kuzhinës perëndimore, përhapi ndikimin e saj të kuzhinës – nëpërmjet Romës së lashtë – në të gjithë Evropën dhe më gjerë. 

Kuzhina e lashtë greke karakterizohej nga kursimi i saj dhe u themelua në "triadën mesdhetare": grurë, vaj ulliri dhe verë, ku mishi hahej rrallë dhe peshku ishte më i zakonshëm. Ishte Archestratos në vitin 320 p.e.s. i cili shkroi librin e parë të gatimit në histori. Greqia ka një traditë të kuzhinës prej rreth 4000 vjetësh.

Kuzhina bizantine ishte e ngjashme me kuzhinën klasike, duke përfshirë megjithatë përbërës të rinj që nuk ishin të disponueshëm më parë, si havjar, arrëmyshk dhe limon, borziloku, me peshk që vazhdon të jetë pjesë integrale e dietës. Këshillat e kuzhinës u ndikuan nga teoria e humorit, e parashtruar për herë të parë nga mjeku i lashtë grek Claudius Aelius Galenus.

Kuzhina moderne greke ka gjithashtu ndikime nga kuzhina osmane dhe ajo italiane për shkak të dominimit osman dhe venecian gjatë shekujve.

### Prodhimi i verës 
Greqia është një nga rajonet më të vjetra të prodhimit të verës në botë. Dëshmia më e hershme e verës greke është datuar në 6500 vjet më parë ku vera prodhohej në baza shtëpiake ose komunale. Në kohët e lashta, ndërsa tregtia me verë u bë e gjerë, ajo transportohej nga skaji në skaj i Mesdheut; Vera greke kishte prestigj veçanërisht të lartë në Itali nën Perandorinë Romake. Në periudhën mesjetare, verërat e eksportuara nga Kreta, Monemvasia dhe portet e tjera greke arritën çmime të larta në Evropën veriore.

## Arsimi 
Arsimi në Greqi është i detyrueshëm për të gjithë fëmijët 6-15 vjeç; gjegjësisht, ai përfshin Arsimin Fillor (Dimotiko) dhe të Mesëm të Ulët (Gymnasio). Jeta shkollore e nxënësve, megjithatë, mund të fillojë nga mosha 2,5 vjeçare (arsim parashkollor) në institucionet (private dhe publike) të quajtura "Vrefonipiakoi Paidikoi Stathmi". Në disa Vrefonipiakoi Stathmoi ka edhe Nipiaka Tmimata të cilat funksionojnë së bashku me Nipiagogeia (kopshtet).

Arsimi i mesëm pas detyrueshëm, sipas reformave të vitit 1997 dhe 2006, përbëhet nga dy lloje shkollash kryesore: Genika Lykeia (Shkollat e mesme të larta të përgjithshme) dhe Epaggelmatika Lykeia (Shkollat e mesme të larta profesionale), si dhe Epaggelmatikes Sxoles (Shkollat profesionale). Në funksion janë edhe Gjimnazia muzikore, kishtare dhe e edukimit fizik dhe Lykeia.

Arsimi i mesëm pas detyrueshëm përfshin edhe Institutet e Trajnimit Profesional (IEK), të cilat ofrojnë nivel arsimor formal, por të paklasifikuar. Këto institute nuk klasifikohen si nivel arsimor, sepse pranojnë të diplomuar si Gymnasio (shkolla e mesme e ulët) dhe Lykeio (shkolla e mesme e lartë) sipas specializimeve përkatëse që ofrojnë. Arsimi i lartë publik ndahet në Universitete dhe Institucione të Arsimit Teknologjik (TEI). Studentët pranohen në këto institute sipas performancës së tyre në provimet e nivelit kombëtar që zhvillohen në klasën e tretë të Lykeio. Gjithashtu, studentët pranohen në Universitetin e Hapur Hellenic pas plotësimit të moshës 22 vjeç me short.

Nea Dimokratia (Demokracia e Re), partia politike konservatore e djathtë greke, ka pretenduar se do të ndryshojë ligjin në mënyrë që universitetet private të fitojnë njohje. Pa njohje zyrtare, studentët që kanë një diplomë EES nuk janë në gjendje të punojnë në sektorin publik. PASOK-u ndërmori disa veprime pas ndërhyrjes së BE-së, përkatësisht krijimin e një agjencie të posaçme qeveritare që vërteton statusin profesional të disa mbajtësve të diplomës EES. Megjithatë, statusi i tyre akademik mbetet ende problem. Çështja e njohjes së plotë është ende një çështje debati mes politikanëve grekë.

Instituti i Zhvillimit të Sipërmarrjes (iED) është një organizatë joqeveritare greke e krijuar për promovimin e inovacionit dhe për të rritur frymën e sipërmarrjes që synon të lidhet me nisma të tjera evropiane.

## Politika 
[parapamje|majtas|Ndërtesa e [Kuvendi i Greqisë|Kuvendit të Greqisë, Pallati i Vjetër Mbretëror i Othonit të Greqisë.]]
Greqia është një republikë parlamentare me një president që merr një rol më ceremonial se në disa republika të tjera dhe me Kryeministrin e zgjedhur nga udhëheqësi i partisë së shumicës në parlament. Greqia ka një kushtetutë të kodifikuar dhe një Ligj të të Drejtave të shkruara të ngulitura brenda saj. Kryeministri i tanishëm është Kyriakos Mitsotakis.

Politika e Republikës së Tretë të Greqisë është dominuar nga dy parti kryesore politike, socialistët e vetëshpallur të PASOK-ut dhe konservatorja Demokracia e Re.

Zgjedhja e Demokracisë së Re në qeveri në vitin 2004 ka çuar në nisma të ndryshme për modernizimin e vendit, si skema e universitetit të arsimit më sipër si dhe liberalizimi i tregut të punës. Politikisht ka pasur një kundërshtim masiv ndaj disa prej këtyre lëvizjeve për shkak të një lëvizjeje të madhe, të organizuar mirë të punëtorëve në Greqi, e cila nuk i beson administratës së krahut të djathtë dhe ideve neoliberale. Popullsia në përgjithësi duket se pranon shumë nga iniciativat, të reflektuara në mbështetjen e qeverisë; në frontin ekonomik, shumë prej tyre deri tani janë duke u ngrohur ndaj reformave të bëra nga administrata, të cilat janë shpërblyer kryesisht me ritme rritjeje mbi mesataren e eurozonës. Demokracia e Re u rizgjodh në shtator 2007.

Ekzistojnë një numër i partive të tjera më të vogla politike. Ato përfshijnë partinë e tretë më të madhe (Partinë Komuniste), e cila ende ka mbështetje të madhe nga shumë zona të punës rurale si dhe nga një pjesë e popullsisë emigrante në Greqi, si dhe Tubimi Popullor Ortodoks i ekstremit të djathtë, me këtë të fundit, ndërsa komandon vetëm tre për qind e gjysmë të votave, duke kërkuar të përfitojnë nga opozita në disa qarqe në lidhje me pranimin e Turqisë në BE dhe çdo tension në Egje. Ekziston gjithashtu një lëvizje anarkiste relativisht e vogël, por mirë e organizuar, megjithëse statusi i saj në Greqi është ekzagjeruar disi nga mediat jashtë shtetit.

Në procesin politik merr pjesë energjikisht dhe hapur populli i Greqisë, ndërsa demonstratat publike janë një tipar i vazhdueshëm i jetës athinase; megjithatë, ka pasur kritika për dështimin e qeverisë për të përfshirë sa duhet pakicat në debatin politik dhe për rrjedhojë anashkalimin e opinioneve të tyre. Në përgjithësi, politika konsiderohet si një temë e pranueshme për t'u diskutuar pothuajse në çdo rast shoqëror dhe grekët shpesh janë shumë të zëshëm në lidhje me mbështetjen e tyre (ose mungesën e saj) për propozime të caktuara politikash, ose vetë parti politike - kjo ndoshta reflektohet në atë që shumë konsideroni mediat mjaft sensacionale në të dyja anët e spektrit politik; edhe pse kjo është një veçori e shumicës së tabloideve evropiane.

## Festat publike 
Sipas ligjit grek, çdo e dielë e vitit është festë publike. Për më tepër, ka katër festa zyrtare zyrtare të detyrueshme: 25 Mars (Dita e Pavarësisë Greke), E hëna e Pashkëve, 15 gusht (*Supozimi ose Fjetja e Virgjëreshës së Shenjtë*) dhe 25 dhjetori (Krishtlindjet). Dy ditë të tjera, 1 maji (Dita e Punës) dhe 28 Tetori (Dita e Ohi), janë të rregulluara me ligj si fakultative, por është zakon që punonjësve t'u jepet dita e pushimit. Megjithatë, ka më shumë festa publike që festohen në Greqi sesa shpallen nga Ministria e Punës çdo vit si të detyrueshme ose fakultative. Lista e këtyre festave kombëtare jo fikse ndryshon rrallë dhe nuk ka ndryshuar në dekadat e fundit, duke dhënë gjithsej njëmbëdhjetë Festa Kombëtare çdo vit.

Përveç festave kombëtare, ka festa publike që nuk festohen në mbarë vendin, por vetëm nga një grup i caktuar profesional ose një komunitet lokal. Për shembull, shumë komuna kanë një "Shën Mbrojtës", që quhet ndryshe "Dita e Emrit", ose "Dita e Çlirimit", dhe në këtë ditë është zakon që shkollat të kenë një ditë pushimi.

Festivale të dukshme përfshijnë Karnavalin e Patras, Festivalin e Athinës dhe festivale të ndryshme lokale të verës. Qyteti i Selanikut është gjithashtu shtëpia e një sërë festivalesh dhe ngjarjesh. Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Selanik është një nga festivalet më të rëndësishme të filmit në Evropën Jugore,

## Feja 
### Greqia e lashtë 
[parapamje|200px|[Tempulli i Hefestit në Athinë është tempulli më i ruajtur nga të gjithë tempujt e lashtë grekë.]]
Athina klasike mund të sugjerohet të ketë paralajmëruar disa nga të njëjtat ide fetare që do të promovoheshin më vonë nga krishterimi, të tilla si thirrja e Aristotelit për një Zot të përsosur dhe Logos të Heraklitit. Platoni konsideronte se kishte shpërblime për të virtytshmit në qiej dhe ndëshkim për të ligjtë nën tokë; shpirti vlerësohej më shumë se trupi material dhe bota materiale u kuptua si e papërsosur dhe jo plotësisht reale (ilustruar në alegorinë e shpellës së Sokratit).

### Greqia helenistike 
Pushtimet e Aleksandrit përhapën koncepte klasike për hyjnoren, jetën e përtejme dhe shumë gjëra të tjera në të gjithë zonën lindore të Mesdheut. Jehudët dhe krishterët e hershëm njësoj adoptuan emrin "hades" kur shkruanin për "sheol" në greqisht. Greko-Budizmi ishte sinkretizmi kulturor midis kulturës helenistike dhe budizmit, i cili u zhvillua në mbretëritë indo-greke. Me ardhjen e Krishterimit, katër patriarkatat origjinale përtej Romës përdorën greqishten si gjuhën e tyre kishtare.

### Greqia bizantine dhe moderne 
[thumb|*[Zoja e Tinos*, faltorja kryesore mariane në Greqi]]
Kisha Ortodokse Greke, kryesisht për shkak të rëndësisë së bizantit në historinë greke, si dhe rolit të saj në revolucion, është një institucion kryesor në Greqinë moderne. Rolet e saj në shoqëri dhe roli më i madh në kulturën gjithëpërfshirëse greke janë shumë të rëndësishme; një numër grekësh ndjekin Kishën të paktën një herë në muaj ose më shumë dhe festa e Pashkëve Ortodokse ka një rëndësi të veçantë.

Kisha e Greqisë ruan gjithashtu ndikim të kufizuar politik për shkak të faktit se kushtetuta greke nuk ka një ndarje të qartë të kishës nga shteti; një debat i sugjeruar nga elementë më konservatorë të kishës në fillim të viteve 2000 në lidhje me kartat e identifikimit dhe nëse përkatësia fetare mund t'u shtohet atyre, nxjerr në pah fërkimin midis shtetit dhe kishës për disa çështje; propozimi çuditërisht nuk u pranua. Një grup skandalesh korrupsioni i publikuar gjerësisht në vitin 2004 që implikonte një grup të vogël besimtarësh të lartë kishtarë gjithashtu rriti debatin kombëtar për futjen e një transparence më të madhe në marrëdhëniet kishë-shtet.

Kishat ortodokse greke mbulojnë fshatrat dhe qytetet e Greqisë dhe vijnë në një larmi formash arkitekturore, nga kishat më të vjetra bizantine, tek kishat më moderne me tulla të bardha, tek strukturat më të reja si katedrale me ndikim të dukshëm bizantin. Greqia (si dhe Qiproja), gjithashtu u anketua si, me sa duket, një nga vendet më fetare në Evropë, sipas Eurostat; megjithatë, ndërsa kisha ka respekt të gjerë si një institucion moral dhe kulturor, një kontrast në besimin fetar me Evropën Veriore Protestante është më i dukshëm se ai me Evropën Katolike Mesdhetare.

Greqia ka gjithashtu një pakicë të konsiderueshme myslimanësh në Trakinë Perëndimore (që numëron rreth 100–150,000), me vendet e tyre të adhurimit të garantuara që nga Traktati i Lozanës i vitit 1923. Shteti grek ka miratuar plotësisht ndërtimin e një xhamie kryesore për komunitetin më të fundit mysliman të Athinës sipas dispozitave të lirisë së fesë të kushtetutës greke.

## Simbolet 
parapamje|200px|Flamuri tradicional i përdorur nga viti 1769 deri në Luftën e Pavarësisë

Ngjyrat kombëtare të Greqisë janë blu dhe e bardhë. Stema e Greqisë përbëhet nga një kryq i bardhë mbi një prerje blu e cila është e rrethuar nga dy degë dafine. Flamuri i Greqisë është gjithashtu blu dhe i bardhë, siç përcaktohet nga *Ligji 851/1978 Për Flamurin Kombëtar*. Ai veçon ngjyrën e "cyan" (greqisht: κυανό, *kyano*), që do të thotë "blu", kështu që nuanca e blusë është e paqartë.

Urdhri i Shëlbuesit dhe dekorata ushtarake Kryqi i Trimërisë kanë të dyja shirita në ngjyrat kombëtare.

Që kur u krijua për herë të parë, stema kombëtare ka pësuar shumë ndryshime në formë dhe dizajn. Stema origjinale kombëtare greke përshkruante perëndeshën Atena dhe një buf. Në kohën e Jani Kapodistria, u shtua [feniksi]], simboli i rilindjes.

Simbole të tjera të njohura përfshijnë shqiponjën dykrenore (në të gjithë Perandorinë Bizantine) dhe Diellin e Verginës.

## Shih edhe 
*Helenocentrizmi

## Referime 
### Referime 
*
* 
*