Festivali i Parë i Këngës në RTSH

## Parathënie 
''Përmbledhjet, këngët pjesëmarrëse të secilës natë, fituesit, deri në festivalin e 30-të, këtu e kudo që t'i lexoni, janë hedhur nga **Jozef Zamputti*** *që i ka të regjistruara direkt nga festivalet* *). Njëlloj janë rregjistruar nga **Jozef Zamputti** koncertet "**Kur vjen pranvera**".*  

 

Festivali i parë ne Radio u zhvillua në *4 netë: 21-23 dhe 26.12.1962* dhe u prezantua nga Margarita Xhepa dhe Luigj Gurakuqi. Nismëtarët e këtij festivali ishin përgjegjësi i redaksisë së muzikës në Radio, Abdulla Grimci, dhe redaktori i po kësaj redaksie, Vath Cangu, në të njëjtën kohë autorë këngësh. Festivali u zhvillua në skenën e Operas, që në atë kohë ndodhej në ndërtesën e Konservatorit të Tiranës. Festivalet e para quheshin vetem "Festivali i Kenges ne Radio" sepse akoma nuk kishte transmetim ne televizion.  

## Organizimi dhe struktura e Festivalit 
Koncertet fillonin në orën 18:00 dhe transmetoheshin të inçizuara në radio pas lajmeve, në orën 20:30. 
Është thënë se kanë marrë pjesë *20 këngë*, por nga një inçizim i dobët, në radio u dëgjuan *19 këngë* dhe nuk u dëgjua ndonjë përsëritje. *Natën e parë u kënduan 9 këngë, natën e dytë 10 këngë dhe natën e tretë, finale, 10 këngë.'' Pas tri ditësh, siç duket për t'i lënë kohë jurisë që të vendoste, u zhvillua edhe një natë e katërt si koncert përfundimtar (por jo si finale) ku u shpallën çmimet për këngët dhe për këngëtaret nga kryetari i jurisë Llazar Siliqi, i cili ka qenë kryetar jurie në disa festivale me radhë. Këngët u shoqëruan nga *Orkestra Sinfonike*, drejtuar nga Kristo Kote dhe u përsëritën nga *Kompleksi Ritmik*, drejtuar nga Agim Krajka. Festivali i zhvillua nën shembullin e Festivalit të Sanremos, vetëm 11 vjet pas Festivalit të parë të Sanremos (1951) dhe këngët, si në Sanremo, interpretoheshin në grupe 3-4 këngësh dhe pastaj përsëriteshin ne interpretim tjeter. Kjo mënyrë vazhdoi në të gjitha festivalet (me përjashtim të festivalit të 11-ë), deri në Festivalin e 24-t kur këngët nuk u përsëritën më. 

## Vlerësimi i këngëve 
Në festivalet e para, gjatë netëve të festivalit, nuk thuheshin autorët e këngëve. Vetëm në fund kur jepeshin çmimet thuheshin autorët e këngëve fituese. Ideja ishte për të mos influencuar jurinë. Mbas festivalit, kur transmetoheshin në radio, thuhej vetëm kompozitori. Prandaj, disa herë mungon autori i tekstit (që mund të plotësohet nga të tjerë). Në dallim nga Sanremo ku, në mënyrë normale jepeshin një çmim i parë, një i dytë e një i tretë, në festivalet tona, s'dihet përse, u dhanë një çmim i parë, dy të dyta e tre të treta, me përjashtime të rralla (përveç festivalit të 11-ë). Kjo gjë vazhdoi deri në Festivalin e 29-ë. U eliminuan dy këngët më të bukura të Vaçe Zelës *("Erë pranverore"* dhe *"Lemza")* duke u konsideruar tepër moderne për atë kohë, dhe nuk u transmetuan më.  
Kështu, juria nuk e pa të arsyeshme të japë asnjë çmim të parë. Prandaj, Vaçe Zela mori me meritë çmimin e parë si këngëtare, por jo kënga e saj *"Femija e parë",* e vetmja e saj që hyri në finale e që ka marrë çmim të tretë dhe nuk qëndrojnë thëniet e disave se, mbas disa vitesh RTSh i ka dhënë çmimin e parë kësaj kënge. Nuk ka ndodhur kurrë dhe askund që, mbas disa vitesh, të jepet çmimi i parë për një festival. Këtë e vërtetojnë edhe intervistat e dhëna nga kompozitori Mark Kaftalli, pjesëmarrës dhe fitues i çmimit të dytë në festivalin e parë, intervista te cilat gjenden ne you tube.  

## Transmetimi në radio 
Gjatë ditëve të festivalit dhe disa ditë mbas, këngët nuk transmetoheshin në radio. Transmetimi i parë i atyre këngëve fillonte natën e Vitit te Ri, në koncertin e asaj feste mbas lajmeve. Kjo gjë ka vazhduar gjatë shumë viteve.  

## Artistët pjesëmarrës 
Morën pjesë disa nga solistët e operas. Ndër ta, Avni Mula mund të konsiderohet si kantautori i parë shqiptar. Pritej me padurim interpretimi i Vaçe Zelës e cila deri në atë kohë kishte kënduar vetëm këngë të huaja, sidomos spanjolle. Dhe kur mbylli natën e parë me *Erë pranverore* dhe filloi: ''"Kur agon më qesh fytyra/ n'zemër m'rreh dashunia ..."''  e gjithë salla shpërtheu në duartrokitje e brohoritje (siç dëgjohet në inçizim) dhe menjëherë u kuptua se po fillonte një epokë e re në muzikën e lehtë shqiptare.      

### Nata e parë -  21.12.1962. 

### Nata e dytë - 22.12.1962 

### Nata finale - 23.12.1962 
Dolën 10 këngë kënduar sipas radhës më poshtë:

# **Për ty këndoj Tiranë**
# **Lumturi**
# **Këndoj**
# **Lule të bukura sjell pranvera**
# **Mos më qorto**
# **Vashëzo**
# **Jeta e re ne na pret**
# **Shpresë**
# **Në stadium**
# **Fëmija e parë**

Pas tri ditësh që u lanë për të vendosur juria, më 26.12.1962 u zhvillua një koncert përfundimtar me 10 këngë ku u shpallën çmimet si më poshtë:

## Çmimet 
### Çmimi i parë 
* Ky festival nuk pati çmim te parë.﻿

### Çmimi i dytë 
* **"Këndoj"** - muzika Avni Mula, teksti Ismail Kadare, Luigj Gurakuqi,
* **"Lule të bukura sjell pranvera"** - muzika Mark Kaftalli, teksti Çesk Ndreka
* **"Vashëzo"** - muzika Koço Uçi, teksti Koço Uçi

### Çmimi i tretë 
* **"Fëmija e parë"** - muzika Abdulla Grimci, teksti Dionis Bubani
* **"Mos më qorto"** - muzika Vath Cangu, teksti Dionis Bubani

.

## Çmime për Interpretuesit 
##### Çmimi i parë 
*Vaçe Zela

#### Çmimi i dytë 
*Avni Mula
*Qemal Kërtusha

#### Çmimi i tretë 
*Meliha Doda
*Florinda Gjergji
*Violeta Simoni

.

## Referime