Lepuri i gropës

☁**Lepuri i gropës**, ose **Lepuri Europian** *(Oryctolagus cuniculus)* është një specie e lepurit vendas në Gadishullin Iberik (përfshirë Spanjën, Portugalinë dhe Francën jugperëndimore). Përhapja e tij në vendet e tjera ka sjellë efekte shkatërruese në biodiversitetin lokal. Ulja e numrit të tij (e shkaktuar nga sëmundjet: miksomatoza dhe kalcivirusi i lepurit, si dhe nga gjuetia e tepërt dhe nga humbja e habitatit), ka shkaktuar ulje të numrit të grabitqarëve të varur të tij si rrëqebulli iberik (*Lynx pardinus)* dhe shqiponja perandorake spanjolle (*Aquila adalberti).* Njihet si specie invazive sepse është përhapur në të gjitha vendet e kontineteve me përjashtim të Antarktidës dhe ka shkaktuar shumë probleme brenda mjedisit dhe ekosistemeve; në veçanti, lepujt europianë në Australi kanë pasur një ndikim shkatërrues, pjesërisht për shkak të mungesës së grabitqarëve natyrorë atje.

Lepuri i gropës është i njohur për gërmimin e strofullave, ku kalon pjesën më të madhe të kohës kur nuk ushqehet. Ndryshe nga llojet e tjera të lepujve, të vegjëlit e lepurit të gropës lindin prematurë (parakohe), të verbër dhe pa gëzof, në një strofull të mbuluar me lesh dhe  janë plotësisht të varur nga nëna e tyre. Pjesa më e madhe e kërkimit modern mbi sjelljen e lepujve të egër u krye në vitin 1960 nga dy qendra kërkimore. Njëri ishte natyralisti Ronald Lockley, i cili mbante një numër rrethimesh të mëdha për kolonitë e lepujve të egër, me objekte vëzhgimi, në Orielton, Pembrokeshire. Përveç botimit të një numri punimesh shkencore, ai i popullarizoi gjetjet e tij në një libër *The Private Life of the Rabbit*, i cili vlerësohet nga Richard Adams se ka luajtur një rol kyç në marrjen e "njohurive për lepujt dhe mënyrat e tyre" që informoi romani *Watership Down*. Grupi tjetër ishte Organizata e Kërkimeve Shkencore dhe Industriale e përbashkët (CSIRO) në Australi, ku u kryen studime të shumta mbi sjelljen shoqërore të lepujve të egër. Që nga fillimi i miksomatozës dhe rënia e numrit të lepurit si dëmtues bujqësor, janë kryer disa studime në shkallë të gjerë dhe shumë aspekte të sjelljes së lepujve nuk janë të kuptuara mirë.

## Taksonomia 
Fillimisht i caktuar në gjininë *Lepus*, lepuri europian u dërgua në gjininë e tij në 1874 për shkak të të vegjëlve të tij altricialë, zakoneve të tij të gërmimit dhe personazheve të shumta skeletore. Është i ngjashëm me lepurin e Amerikës së Veriut sepse edhe ata lindin të verbër dhe të zhveshur, kanë mish të bardhë, dhe pak dimorfizëm seksual. Megjithatë, ata ndryshojnë në karakteristikat e kafkës dhe bishtat e pambukut nuk ndërtojnë zakonisht strofullat e tyre siç bën lepuri europian. Studimet molekulare konfirmojnë se ngjashmëria midis të dyve është për shkak të evolucionit konvergjent dhe se të afërmit më të afërt të lepurit evropian janë lepuri i thatë, lepuri lumor dhe lepuri Amami. Fosilet më të vjetra të njohura që i atribuohen specieve moderne të lepujve evropianë janë rreth 0.5 Ma të vjetër ( Pleistoceni i Mesëm).

Kladogrami është nga Matthee et al., 2004, bazuar në analizën e gjeneve bërthamore dhe mitokondriale.

### Mish dhe gëzofi 
Në Mbretërinë e Bashkuar, lepuri ishte një burim ushqimi popullor për klasat më të varfra. Ndër lepujt e egër, ata që ishin vendas në Spanjë u vlerësuan se kishin cilësinë më të lartë të mishit, të ndjekur nga ata në Ardennes. Për shkak se përmbajnë shumë pak yndyrë, ato nuk piqen kurrë, kështu që mishi konsumohej vetëm i zier.

Lëkura e lepurit është më e rëndë dhe më e qëndrueshme.  Marshall llogariti se vlera e lëkurës së lepurit në proporcion me trupin e pajetë ishte më e madhe se ajo e deleve dhe e kaut. Leshi i tij përdoret kryesisht për shajak ose kapele (qeleshe). Është gjithashtu e lyer ose e prerë dhe shitet si imitim i lëkurës origjinale, siç është lëkura e fokave. Edhe pse e lirë dhe e fituar lehtë, leshi i lepurit ka pak qëndrueshmëri.

### Statusi i ruajtjes 
Megjithëse lepuri europian lulëzoi në shumë vende ku u prezantua, në Gadishullin Iberik, popullsitë po pakësohen. Në 2005, Instituti Portugez për Ruajtjen e Natyrës dhe Pyjeve (ICNB) e klasifikoi lepurin europian  në Portugali si "Afër të kërcënuar", ndërsa në 2006, autoritetet spanjolle (SECEM) e riklasifikuan atë në Spanjë si "Të cenueshme". Në vitin 2018, Unioni Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) riklasifikoi lepurin europian në Spanjë, Portugali dhe Francë si "Të Rrezikuar", për shkak të uljes së numrit të tyre. Sidoqoftë, në mbarë botën, specia është kërcënuar.

## Shiko gjithashtu 
* Kunikultura, mbi praktikën e mbarështimit dhe rritjes së versionit të zbutur të *lepurit evropian*
* Lista e racave të versionit të zbutur të *lepurit evropian*

## Referime 
 

## Linqe te jashtme 
* 

* Shikoni gjenomin e lepurit në Ensembl