Erato e Armenisë

**Erato** e njohur gjithashtu si **Mbretëresha Erato** (lulëzoi gjysmën e dytë të shekullit të parë para Krishtit dhe gjysmën e parë të shekullit të 1, vdiq diku pas 12) ishte një Princesha e Mbretërisë së Armenisë dhe anëtare e dinastisë Artaxiad. Ajo shërbeu si Mbretëresha Romake e Armenisë nga 10 para K. deri në 2 para K. me vëllain-bashkëshortin Mbretin Tigran IV.Pas disa vjetësh që jetonte në mërgim politik, ajo bashkëdrejtoi me të afërmin e saj të ngushtë të atdheut Prinici Herodian Tigranes V si Monarku Romak i Klientëve të Armenisë nga 6 deri në 12. Ajo si mbretëreshë e Armenisë sundoi dy herë në fronin Armenian. Si një Mbretëreshë e Armenisë, ajo mund të shikohet si një nga sundimtaret e fundit trashëguese të kombit të saj.

## Origjina e emirt të saj
*Erato* është një emër i Antikitetit Grek që do të thotë "e dëshiruar" ose "e bukur". Në Mitologjinë Greke, Erato ishte një nga Muzat dhe emri rrjedh nga e njëjta rrënjë si Eros, Perëndia greke e dashurisë.

## Sfondi familjar dhe jeta e hershme
Erato ishte fëmija i dytë dhe vajza e njohur e lindur nga Tigranes III nga një nënë e paidentifikuar. I afërmi i saj i njohur ishte gjysëm vëllai i saj atëror Tigranes IV lindur nga gruaja e mëparshme e paidentifikuar e Tigranes III. Erato ka lindur dhe është rritur në Romë, ku babai i saj jetoi në mërgim politik për 10 vjet nga 30 para Krishtit deri në 20 para Krishtit ose gjatë mbretërimit të babait të saj i cili sundoi nga 20 para K. deri në 10 para K.

## Bashkë-sundimi me Tigranes IV: 10-2 para K.
Babai i saj, Tigranes III vdiq përpara vitit 6 para K. Në 10 para erës sonë, armenët e shpallën Tigranes IV si Mbretin e pasardhësit të Tigranes III. Në përputhje me zakonin oriental ose periudhën Helenistike, Tigranes IV u martua me Eraton me qëllim që të ruante pastërtinë e gjakut mbretëror të Artaxiad. Erato përmes martesës me vëllain e saj, u bë Mbretëreshë dhe ai bashkëshorti i Mbretëreshës. 

Erato ishte pasardhësja e dytë Seleucide Greek që kishte sunduar si një mbretëreshë armene dhe si një bashkëshorte e Mbretëreshës armene. E mëparshmja e saj, ishte gjyshja Kleopatra e Pontus, e bija e Mbretit Mithridates VI të Pontus nga gruaja e tij e parë, motra e tij Laodice. Princesha e parë Seleucide Greke që u martua me një mbret të Armenisë, në të cilën ajo u bë një mbretëreshë armene dhe si një bashkëshorte e Mbretëreshës armene, ishte paraardhësja e saj Antiochis, një nga motrat e mbretit Antiokus III i Madh.

Ndërmjet vitit 10 para Krishtit deri në vitin 2 para Krishtit në një datë të panjohur nga bashkimi i vëllezërve të tyre, Erato lindi Tigranes IV një vajzë të paidentifikuar. Vajza e tyre shkoi më vonë për t'u martuar me Mbretin Pharasmanes I të Iberisë, i cili sundoi nga 1 deri në 58 vjeç, nga i cili kishte tre djem: Mithridates I i Iberisë, Rhadamistus dhe Amazaspus (Amazasp) i njohur nga një mbishkrim grek i gjetur në Romë.

Megjithëse Tigranes IV dhe Erato ishin monarkë romak të Klientëve që qeverisnin Armeninë, ata ishin të dy anti romakë dhe nuk ishin zgjedhje të perandorit romak Augus për fronin armen, pasi sundimi i tyre i dyfishtë nuk kishte miratimin romak dhe ata u përkulën drejt Parthisë për mbështetje.

Roma dhe Partia konkurruan me njëra-tjetrë për mbrojtjen e tyre për të pasur ndikim dhe qeverisjen e Armenisë. Historiani romak i shekullit të 4-të, Sextus Rufus na informon se ndjenja anti-romake po ndërtonte në Armeni gjatë sundimit të Tigranëve IV dhe Erato. Rufusi gjithashtu thekson se Mbretëria e Armenisë ishte shumë e fortë gjatë kësaj periudhe.

Shpërngulja dhe pakënaqësia e mbretërve Artaxiad në pushtet dhe subjekteve të tyre ndaj Romës së lashtë, kishin nxitur luftë me ndihmën e Mbretit Vëllezërit V të Parthias. Për të shmangur një luftë të plotë me Romën, Phraates V shumë shpejt ndaloi mbështetjen e tij ndaj Monarkëve qeverisës Armenë. Kjo çoi Tigranes IV dhe Erato, në pranimin e shtetit feudal Romak;  duke dërguar dëshirat e tyre të mira dhe nënshtrimin në Romë,  Augusti, duke marrë nënshtrimin e tyre në Romë dhe dëshirat e mira, i lejoi ata të qëndronin në pushtet.

Diku rreth vitit 2 pes Tigranes IV u vra në betejë, duke mbaruar ndoshta një revoltë të brendshme armene të atyre që u zemëruan nga çifti mbretëror duke u bërë aleatë në Romë.Lufta dhe kaosi që ndodhën më pas, bënë që Erato të hiqte dorë nga froni i saj dhe i dha fund sundimit të saj mbi Armeninë.

Nga situata që rrethont Tigranes IV dhe Erato, armenët i kërkuan Augustit, një mbretëri të ri armene. Augustus gjeti dhe emëroi Ariobarzanes të Media Atropatene si Mbretin i ri të Armenisë në vitin 2 pes. Ariobarzanes nëpërmjet babait të tij ishte një i afërm i largët i dinastisë Artaxiad, pasi ai ishte pasardhës i një Princeshe të Artaxiadit të paidentifikuar, e cila ishte motra e Mbretit Artavasdes II të Armenisë, i cili u martua me paraardhësin atëror të Ariobarzanes, Mithridates, një mbret i mëparshëm i Media Atropatene. 

## Mërgimi politik: 2 pes - 6 pas Krishtit
Pas braktisjes të fronit të saj, duke lënë pas luftën dhe kaosin në Armeni, Erato kishte jetuar në mërgim politik në një vend të panjohur. Pak dihet për të gjatë kësaj periudhe. Midis vitit 2 pes deri në 6, Armenia pa dy mbretër Klientë Romak Ariobarzanes i cili sundoi nga viti 2 para erës sonë deri në 4 dhe djali i tij, Artavasdes III i cili sundoi nga 4 deri në 6.

## Bashkë-sundimi nga Tigranes V: 6-12 pas K.
Në vitin 6, Artavasdes III i cili shërbeu si Mbreti i Armenisë u vra nga subjektet e tij, pasi ai ishte një sundimtar jopopullor me Armenët. Ndërsa armenët u lodhën nga Mbretërit e huaj, Augusti rishikoi politikën e jashtme dhe caktoi princin Herodian Tigranes V si Mbretin e Armenisë. Tigranes V ishte i lidhur me dinastinë Artaxiad, pasi gjyshja e nënës së tij ishte një princeshë armene e cila mund të ketë qenë e bija e Artavasdes II të Armenisë, që ndoshta u martua me mbretin Archelaus të Kapadokisë.

Tigranes V u shoqërua nga gjyshi i tij nga nëna, Arkela e Kapadokisë dhe perandori romak i ardhshëm Tiberius në Armeni, ku u vendos si mbret në Artaxata. Artaxata u bë kryeqyteti i Tigranes V. Në vitin 6, Tigranes V e sundoi Armeninë si një sundimtar i vetëm. Dikur gjatë mbretërimit të tij, fisnikët Armenë të pakënaqur me sundimin e tij u rebeluan kundër Tigranes V. Të njëjtët fisnik Armenë e rikthyen Eraton përsëri në fronin Armen. 
Erato dëshiron të bashkëpunojë me Romën, bashkë-qeverisur me Tigranes V. Erato duke dashur të bashkëpunonte me Romën, bashkë-sundoi me Tigranes V. Bashkësundimi i saj me Tigranes V është i njohur dhe bazohet në dëshmi numizmatike. Erato dhe Tigranes V sunduan bashkë bashku në Artaxata. Ekziston mundësia që Erato dhe Tigranes V të jenë martuar dhe ajo mund të ketë shërbyer si bashkëshortore e Mbretëreshës në Tigranes V.

Pak dihet nga periudha kur Erato dhe Tigranes V bashkë-sunduna Armeninë. Erato dhe Tigranes V u përmbysën në rrethana të panjohura në vitin 12. Augusti e mbajti Armeninë si mbretërinë e klientit dhe caktoi Vononos I të Parthias si Mbretin e Armenisë. Fati i Erato më pas është i panjohur dhe Tigranes V mund të ketë mbetur i gjallë në Armeni.

## Referime