Aviacioni detar

parapamje|Një aeroplan F/A-18C Hornet niset nga kuverta e fluturimit të transportuesit të aeroplanëve USS Kitty Hawk.
**Aviacioni detar** është zbatimi i fuqisë ajrore ushtarake nga marinat, qoftë nga anijet luftarake që mund të hipin në avionë (p.sh., transportues aeroplanësh, anije sulmi amfibe dhe kryqëzorë aeroplanësh) ose nga stacionet ajrore detare bregdetare. Shpesh përfshin avionë të detarizuar, të projektuar posaçërisht për përdorim detar. Aviacioni detar përfshin aktivitete të ngjashme që nuk kufizohen vetëm te marinat, duke përfshirë marinsat dhe rojet bregdetare, siç janë aviatorët detarë amerikanë. Ashtu si me shumicën e njësive të aviacionit ushtarak, njësitë e aviacionit detar janë përgjithësisht të ndara nga forca ajrore e dedikuar e një kombi.

Operacionet e aviacionit detar zakonisht projektohen me anë të avionëve të bazuar në transportues, të cilët duhet të jenë mjaftueshëm të fortë për t'i bërë ballë kërkesave të operacioneve të anijeve në det. Ata duhet të jenë në gjendje të ngrihen nga një pistë e shkurtër (zakonisht kuverta e fluturimit të një transportuesi aeroplanësh) dhe të jenë mjaftueshëm të fortë dhe fleksibël për t'u ndalur papritur kur ulen; ata zakonisht kanë krahë të fuqishëm të palosshëm ose lëkundës që zvogëlojnë hapësirën e zënë dhe kështu lejojnë që më shumë prej tyre të ruhen në hangarë poshtë kuvertës dhe hapësira të kufizuara parkimi në kuvertat e fluturimit. Këto avionë janë projektuar për shumë qëllime taktike, duke përfshirë luftime ajrore, sulme ajrore/mbështetje ajrore të afërta, luftë anti-nëndetëse, paralajmërim të hershëm, kërkim-shpëtim, transport materialesh, vëzhgim të motit, patrullim dhe zbulim, dhe detyra komande dhe kontrolli në zonë të gjerë.

Aviacioni detar filloi për herë të parë në mesin e shekullit të 19-të me përdorimin e aerostatëve si balona të lidhura me mbështetës balonash, më vonë përdorimin e anijeve ajrore të lëshuara nga anijet me motor, si për vëzhgim ashtu edhe për bombardime me zjarr, derisa këto u zëvendësuan nga hidroplanët me helikë të lëshuar nga transportuesit e hidroplanëve gjatë Luftës së Parë Botërore. Deri në fund të Luftës së Dytë Botërore, avionët me krahë të fiksuar të lëshuar nga transportuesit e avionëve si bombarduesit zhytës dhe bombarduesit me torpedo kishin ndryshuar në mënyrë dramatike natyrën e luftës detare, duke çuar në rënien e anijeve luftarake të orientuara nga topat si anije kryesore të flotës. Në ditët e sotme, helikopterët detarë përdoren kudo si avionë VTOL nga shumica e marinave dhe kryejnë shumë nga të njëjtat misione si avionët me krahë të fiksuar, megjithëse këta të fundit kanë avantazhet e shpejtësisë së ajrit dukshëm më të shpejtë, rrezeve më të gjata operative dhe ngarkesave më të rënda. Megjithatë, helikopterët dhe avionët e tjerë VSTOL (tiltrotor, autoxhiroskopë dhe avionë të tjerë me kërcim vektorial të shtytjes) mund të operohen lehtësisht nga transportuesit e avionëve, transportuesit e helikopterëve, anijet luftarake amfibe dhe anijet luftarake sipërfaqësore të afta për aviacion të pajisura me platformë helikopterësh të pasme, siç janë kryqëzorët, shkatërruesit, fregatat dhe madje edhe disa korveta, ndërsa avionët me krahë të fiksuar mund të operohen vetëm nga transportues të mëdhenj me një kuvertë fluturimi mjaftueshëm të gjatë dhe detyrimisht edhe pajisje ndihmëse STOL, siç janë kërcimet me ski/katapultat, ingranazhet e ndalimit dhe sistemet optike të uljes.

## Shiko edhe 
* Transporti detar
* Transporti ajror
* Aeroplanmbajtësja
* Helikoptermbajtësja

## Burime