Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Libanit

**Shqipëria** dhe **Libani** kanë vendosur marrëdhënie diplomatike më 28 maj 1974. Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Libanit mbulohen nga konsullata e nderit e Shqipërisë në Tripoli, Liban, ndërsa marrëdhëniet mes Libanit dhe Shqipërisë mbulohen nga ambasadat e Libanit në Athinë, Greqi dhe Kajro, Egjipt si dhe nga Ambasada dhe Konsullata e Libanit në Stamboll, Turqi.

## Marrëdhëniet politike 
Që nga krijimi i marrëdhënieve diplomatike, delegatë nga Shqipëria dhe Libani kanë bërë mbledhje, konferenca e samite të përbashkëta me qëllim forcimin e thellimin e marrëdhënieve diplomatike si dhe bashkëpunim në sektorë e fusha politike, ekonomike dhe kulturore si dhe bashkëpunim me njëri tjetrin në organizatat e përbashkëta ku të dy vendet bëjnë pjesë. Më 25 shtator 2002, në një artikull të publikuar nga Qendra Ndërkombëtare për Studiues Woodrow Wilson (WWICS) me bazë në Uashington, D.C., flitet për krijimin e një "Libani" në Ballkan nga misionarët islamikë dhe që përfshihej edhe Shqipëria si vend ndërveprues. Në artikull flitej për ndikimin e shteteve islamike në Ballkan në fillim vitet 2000 për bashkëpunim politik të shteteve islamike me vendet e Ballkanit si dhe përhapjen e kulturës islamike në vendet e Ballkanit, përfshirë edhe Shqipërinë. Më 6 shtator 2007, Kryeministri i Shqipërisë, Sali Berisha, u zotua se qeveria e tij do të dërgojë një kontingjent të ri trupash paqeruajtëse për të shërbyer si pjesë e misionit të Kombeve të Bashkuara në Liban dhe se kjo do të rrisë praninë ushtarake të vendit në Afganistan, në misionet ushtarake të huaja në luftën në Afganistan. Më 20 dhjetor 2012, Presidentja e Republikës së Kosovës, Atifete Jahjaga, priti në një takim zyrtar Konsullin e Nderit të Republikës së Shqipërisë në Liban, Marc Ghorayeb, i shoqëruar nga Georges Fayyad, një biznesmen libanez. Konsulli i Nderit i Shqipërisë në Liban, Ghorayeb, e informoi Presidenten për aktivitetet që po ndërmerren në lidhje me njohjen e pavarësisë së Kosovës nga Libani, si një vend i rëndësishëm në rajonin e Lindjes së Mesme. Ghorayeb theksoi faktin se udhëheqësit libanezë po mbahen të informuar për progresin që ka arritur Kosova në ndërtimin e një shteti demokratik, konsolidimin e saj ndërkombëtar dhe avancimin e proceseve demokratike të vendit. Ghorayeb e siguroi zonjën Presidente se do të vazhdojë të lobojë në lidhje me njohjen e Kosovës, jo vetëm në Liban, por edhe në vendet e tjera të Lindjes së Mesme. Në takim u diskutua edhe për marrëdhëniet e Shqipërisë me Libanin dhe bashkëpunim më i thellë mes Shqipërisë dhe Libanit, në vazhdim. Më 22 shkurt 2013, Kryetari i Parlamentit të Libanit, Nabih Berri, zhvilloi një vizitë zyrtare në Tiranë në një përpjekje për të forcuar edhe më shumë lidhjet me Shqipërinë. Berri u takua me homologun e tij shqiptar Ilir Meta, për të diskutuar se si të përmirësohen lidhjet me Tiranën në aspektin e marrëveshjeve tregtare dhe të transportit. Ai u takua gjithashtu me Presidentin Bujar Nishani dhe Kryeministrin Edi Rama. Berri shprehu se Libani dhe Shqipëria do të punojnë me Bashkimin Evropian dhe Lidhjen Arabe për të promovuar partneritetin arabo-evropian. Ai u zotua të nxisë investitorët libanezë të vijnë në vendin evropian. Ai gjithashtu shprehu se vizita e tij është një mundësi për të informuar zyrtarët në këtë vend rreth imazhit të peizazhit politik në Lindjen e Mesme, e cila vuan nga një sulm i ashpër terrorist në vendet e saj të ndryshme, përfshirë Libanin. Të dy vendet ranë dakord për zgjerimin e marrëdhënieve dypalëshe në nivel parlamentar, qeveritar dhe ekonomik, përveç situatës në rajon. Vizita e Tiranës ishte pjesë e një turneu që ai do të zhvillonte edhe në Kuvajt dhe Iran. Më 26 shkurt 2021, në një vizitë zyrtare në Liban, Bledi Cuci, i cili ndodhej në Bejrut, u takua me Gjeneral Major Abas Ibrahim, kreun e Drejtorisë së Përgjithshme të Sigurisë së Libanit. Ministri i Brendshëm i Shqipërisë shprehu për vizitën e tij zyrtare në Liban, se ndodhej në Liban për të riatdhesuar më shumë shqiptarë që lidhen me shtetas të tjerë që ishin bashkuar me grupe ekstremiste islamike në Siri dhe Irak. Ai shprehu që së bashku me Konsullin e Përgjithshëm të Shqipërisë në Liban, Marc Ghorayeb, dhe Drejtorin e Drejtorisë Antiterror të Policisë së Shtetit, Gledis Nano, pati një takim me Drejtorin e Përgjithshëm të Sigurisë në Liban, Gjeneral Major Abbas Ibrahim. Ai e falënderoi gjeneralin për gjithë kontributin e tij të vlefshëm në këtë proces dhe e siguroi për vazhdimin e bashkëpunimit mes dy vendeve në çështjet e sigurisë dhe veçanërisht në finalizimin me sukses të këtij operacioni të vështirë në kohën më të shkurtër të mundshme. Kryeministri shqiptar Edi Rama e kishte përshkruar Gjeneral Major Abas Ibrahim, kreun e Drejtorisë së Përgjithshme të Sigurisë së Libanit, si "instrumental" në një përpjekje të mëparshme të suksesshme. Përveç kësaj, ministri tha se vizita në Bejrut është gjithashtu një tregues i rëndësishëm i këmbënguljes së qeverisë shqiptare për riatdhesimin e qytetarëve shqiptarë nga Siria. Ai gjithashtu shprehu se Shqipëria do të punojë me të njëjtën përkushtim dhe vendosmëri për ta finalizuar me sukses këtë operacion, siç bëri herën e parë. Më 31 korrik 2021, gjatë një vizite zyrtare në Liban, Kryeministri Edi Rama foli nga Bejruti për mediat libaneze rreth operacionit të riatdhesimit të 5 grave dhe 14 fëmijëve nga kampet famëkeqe siriane, të cilët do të mbërrijnë në Rinas së bashku me të dhe Ministrin Çuçi. Rama zotohet të riatdhesojë shqiptarin e fundit nga kampi i ferrit. Ai tha se operacioni ka qenë jashtëzakonisht i ndërlikuar, por shprehu kënaqësinë që po kurorëzohet me sukses. Kreu i qeverisë tha se që nga tetori i vitit 2020, kur u zhvillua evakuimi i dytë, ai ka qenë në komunikim intensiv me autoritetet atje. Më 16 shkurt 2024, Sekretari Amerikan i Shtetit Anthony Blinken vizitoi Shqipërinë dhe i bëri me dije zyrtarëve shqiptarë se SHBA është e gatshme të riafirmojë marrëdhëniet me Shqipërinë dhe t'u sigurojë vendeve të Ballkanit Perëndimor mbështetjen e Uashingtonit për integrimin e tyre në Bashkimin Evropian. Sekretari i shtetit Amerikan foli edhe për marrëdhëniet e Shqipërisë me Libanin ndër vite, roli dhe ndikimi i Libanit dhe vendeve të tjera të Lindjes së Mesme në Shqipëri dhe Ballkan, si dhe zhvillimet politike në lidhje me luftërat në Afganistan e Siri ku Shqipëria e Libani kanë bashkëpunuar në misione ushtarake për të ndihmuar në përfundimin e luftërave dhe vendosjen e paqes dhe stabilitetit në këto vende. Më 17 qershor 2025, qeveria shqiptare ndërmorri një operacion të suksesshëm për evakuimin e pesë shtetasve shqiptarë nga Izraeli, mes përshkallëzimit të situatës së sigurisë në rajon. Lajmi u bë i ditur nga Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Igli Hasani, i cili dha detaje mbi këtë ndërhyrje të koordinuar. Sipas Hasanit, ata pritet të kthehen në Shqipëri. Hasani shprehu se margimi dhe kthimi i tyre u lehtësua nga Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme, nëpërmjet ambasadave në Tel Aviv dhe Kajro. Ai falënderoi autoritetet izraelite, Ambasadën Greke dhe Ambasadën Bullgare në Tel Aviv, autoritetet egjiptiane, si dhe Konsullin e Përgjithshëm të Shqipërisë në Liban për mbështetjen dhe bashkëpunimin e ofruar. Konsulli i Përgjithshëm i Shqipërisë në Liban, Marc Ghorayeb, i cili është gjithashtu këshilltar i Kryeministrit Edi Rama për Lindjen e Mesme, dha detaje të mëtejshme mbi operacionin e evakuimit. Ai theksoi rolin vendimtar të Ambasadores së Shqipërisë në Izrael, Meri Kumbe, e cila punoi në kushte të vështira për të siguruar largimin e qytetarëve shqiptarë. Ghorayeb shprehu se falënderoi mbi të gjitha ambasadoren e Shqipërisë në Izrael, Meri Kumbe, për punën e saj të palodhur nën bombardime në marrjen e këtyre qytetarëve shqiptarë që donin të largoheshin. Ai tha se Shqipëria bashkëpunoi për evakuimin e tyre me shtetin e Egjiptit, me të cilin Shqipëria ka pasur marrëdhënie të shkëlqyera gjatë viteve. Ai tha gjithashtu se Egjipti nuk i ka thënë kurrë jo Shqipërisë sa herë që Shqipëria pasur nevojë për ndihmë, siç ishte ky rast. Ai gjithashtu theksoi bashkëpunimin e ngushtë me shërbimin e inteligjencës egjiptiane (EIS), si dhe mbështetjen e autoriteteve më të larta të Egjiptit.

## Marrëdhëniet ekonomike 
Të dy vendet eksportojnë mallra dhe shërbime te njëri tjetri. Tregtia përfshin industrinë mekanike, industrinë elektrike, industrinë elektronike, industrinë minerale, industrinë e hekurit, industrinë drusore, industrinë tekstike si dhe importe eksporte ushqimore dhe pije.

## Marrëdhëniet kulturore 
Në dy artikuj të publikuar nga faqja kërkuese shkencore amerikane Research Gate, në një artikull të muajit maj 2013, flitet për marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe vendeve të lindjes së mesme, ku përfshihet Libani dhe në artikull tregohen marrëdhëniet dhe bashkëpunimi në fusha të ndryshme, dhe shkëmbimet ekonomike e kulturore mes Shqipërisë dhe vendeve të Lindjes së Mesme, përfshirë edhe Libanin. Në një artikull të muajit nëntor 2015, flitet për arsimin, identitetin dhe konflikti në Shqipëri dhe Liban: Një Studim Krahasues, ku përmenden të përbashkëtat politike, ekonomike dhe kulturore mes dy vendeve si dhe dallimet mes dy vendeve.

## Publikime dhe koleksione nga marrëdhëniet diplomatike 
Në vitin 2020, Patriarku sirian maronit Béchara Boutros al-Raï vazhdoi serinë e tij të takimeve me politikanë dhe personalitete të shquara për të ndihmuar Libanin të kalojë epokën e tij aktuale të trazirave. Më 5 gusht 2020, Patriarku priti një delegacion nga Forcat Libaneze, përfshirë një numër përfaqësuesish. Gjatë takimit, Patriarku diskutoi me delegacionin zhvillimet e përgjithshme në arenën lokale dhe pasojat negative të vonesës në formimin e një qeverie të re mbi ekonominë kombëtare dhe kushtet e jetesës së popullit libanez. Më 7 gusht 2020, Patriarku al-Raï shkroi një memorandum duke i propozuar Libanit të miratojë një politikë "neutraliteti aktiv". Memorandumi bën thirrje që Libani të ndjekë një politikë "neutraliteti aktiv" dhe të shkëputet nga konfliktet rajonale dhe ndërkombëtare dhe, duke pasur parasysh diversitetin etnik dhe fetar të popullsisë së tij, të veprojë si ndërmjetës në rajon. Delegacioni shqiptar shprehu mbështetjen e tij për propozimin e Patriarkut al-Raï dhe u bëri thirrje të gjithë politikanëve të dëgjojnë Patriarkun dhe të vazhdojnë me iniciativat e tij. Ministri Lleshaj e ftoi Patriarkun të vizitojë Shqipërinë për të forcuar marrëdhëniet midis dy vendeve. Delegacioni shqiptar u takua gjithashtu me Patriarkun Ortodoks Grek të Antiokisë dhe të gjithë Lindjes, Juhanna X, në selinë e tij patriarkale në Balamand. Patriarku al-Raï ka folur hapur për problemet me të cilat përballet Libani dhe nevojën për të luftuar korrupsionin pas shpërthimit në portin e Bejrutit dhe ka zhvilluar takime të shumta me anëtarë të Parlamentit nga parti të ndryshme. Më 8 shtator 2020, Patriarku pati takime me Koordinatorin Special të Kombeve të Bashkuara për Libanin, Ján Kubiš, Gjeneralin e Brigadës në pension, George Nader, dhe Drejtorin e Përgjithshëm të Eko-fshatit Khan Al-Saboun, Dr. Bader Hassoun. Më 13 shtator 2020, Patriarku deklaroi se një hetim i paanshëm dhe ndërkombëtar është i nevojshëm për shkak të konfuzionit në hetimin lokal, informacionit kontradiktor, përçarjes së shtetit, dyshimeve në rritje rreth shkaqeve të shpërthimit dhe neglizhencës së vazhdueshme të zyrtarëve që ka rezultuar në një zjarr të dytë në port, duke deklaruar se, "Nëse autoritetet libaneze refuzojnë një hetim ndërkombëtar, atëherë është detyrë e OKB-së ta imponojë atë, sepse ajo që ndodhi është afër një krimi kundër njerëzimit".

## Publikime dhe koleksione të marrëdhënieve kulturore 
### Porta e Lartë në vitin 1883 vendosi: Një Pasha Katolik Shqiptar në krye të Libanit 
Ndër të tjera, Sulltan Abdylhamiti njihet për preferencën e tij për shqiptarët. Shembujt janë të shumtë. Ndër to, spikat përzgjedhja e Guvernatorit të Libanit në vitin 1883. E veçanta në këtë rast është se bëhet fjalë për një person që duhej të vinte nga komuniteti katolik. Zhvillimet e mëparshme historike në Liban në vitet 1860 kishin çuar në një marrëveshje midis Portës së Lartë dhe Fuqive të Mëdha që kushtëzonte emërimin e Guvernatorit. Ai u zgjodh nga Sulltani, por u emërua vetëm pasi Fuqitë e Mëdha dhanë pëlqimin e tyre. Kjo është ajo që ndodhi në vitin 1883. Se si shkoi procesi i kësaj përzgjedhjeje midis shqiptarëve, një pamje, megjithëse e paplotë, pasi nuk është nga pikëpamja osmane, jepet nga burimet diplomatike britanike. Ka të ngjarë që Sulltani të ketë përgatitur gjithçka, megjithëse nuk ka fakte konkrete për këtë. Por ajo që dihet është se njëri nga kandidatët u "internua" në Stamboll disa muaj më parë. Fakti që ai më pas do të shkojë dhe do të qëndrojë për vite me radhë në Liban, megjithëse nuk u zgjodh guvernator, të bën të dyshosh në këtë. Po flasim për Prenk Bib Dodën, në atë kohë vetëm 24 vjeç, por që më vonë do të bëhej një figurë e shquar në historinë e Shqipërisë. Pavarësisht dobësive të thella që kishte, për të marrë postin e guvernatorit, Abdylhamiti, përsëri e gjen zgjidhjen te një tjetër shqiptar, por i shquar në qeveri. Ai është Vaso Pasha. Një dosje e plotë e korrespondencës së Ministrisë së Jashtme me ambasadorët në vendet kryesore të kohës e pasqyron këtë përzgjedhje në detaje. Mbarimi i mandatit të Rustem Pashës Hugh Wyndham, ambasadori britanik në Stamboll, më 15 janar 1883, informon sekretarin e shtetit për punët e jashtme në Ministrinë e Jashtme, Earl Granville, se Porta e Lartë po shqyrton çështjen e rizgjedhjes së Rustem Pashës si Guvernator i Libanit. Rustem Pasha ishte një katolik romak, shtetas italian nga Firence, por që u natyralizua si Pasha osman. Në telegramin e tij, ambasadori shton se "pala franceze kundërshton rizgjedhjen e Rustem Pashës". Edhe në Stamboll, thotë ai, ka mbërritur një përfaqësues i cili, siç thotë ai, në emër të popullit të Libanit, do t'i paraqesë një peticion Vezirit të Madh. Thuhet më tej se Arif Pasha (Ministri i Jashtëm Osman) dhe Veziri i Madh janë fuqimisht në favor të Rustem Pashës dhe do të bëjnë çmos për rizgjedhjen e tij. Vetë Rustem Pasha në atë kohë kishte kërkuar të kthehej në Stamboll; por qeveria osmane e kishte refuzuar kërkesën e tij. Dy javë më vonë (31 janar 1883) Granville u kërkoi përfaqësuesve të Madhërisë së Saj në Paris, Berlin, Vjenë, Romë dhe Shën Petersburg se "Është shumë e dëshirueshme dhe në interes të rendit dhe qeverisjes së mirë që emërimi i Rustem Pashës të rinovohet. Ne kërkojmë që kjo pikëpamje të transmetohet pranë Portës së Lartë". Por Franca është kundër kësaj. Më 9 shkurt 1883, ky telegram shkon nga Parisi në Londër, ku shkruhet, ndër të tjera, "se raportet e marra nga diplomatët dhe agjentët konsullorë francezë theksojnë se riemërimi i Rustem Pashës do të çonte në një lëvizje të rrezikshme për paqe në Lindje. Shpreh shpresën se qeveria e Madhërisë së Saj do të autorizojë përfaqësuesin e saj në Kostandinopojë të bashkohet me francezët, për të bërë të mundur përzgjedhjen e disa kandidatëve të tjerë". Në këtë mënyrë, qeverisja e Libanit nga Rustem Pasha do të marrë fund. Kandidatura e Prenk Bib Dodës Britanikët nuk kundërshtojnë. Më 26 mars 1883, Sekretari Granville i shkroi vartësit të tij në Paris se "Qeveria e Madhërisë së Saj nuk ka kandidat të favorizuar për postin e Guvernatorit të Libanit dhe nuk përjashton asnjë person tjetër të përshtatshëm". Tre ditë më vonë, më 29 mars 1883, nga Parisi, përfaqësuesi britanik njoftoi se "Ministri i Jashtëm francez M. Challemel-Lacour më tha se Sulltani kishte zgjedhur Prenk Dodën, Princin e Mirditës, për emërimin si Guvernator i Libanit dhe se përzgjedhja ishte bërë personalisht nga vetë Sulltani. Ai më tha se qeveria franceze nuk ka ndërmend të ngrejë ndonjë kundërshtim ndaj tij." Po atë ditë, ky telegram shkon nga Stambolli në Londër: "Prenk Bib Doda është kandidat i Portës së Lartë për Guvernator të Libanit." Ai është katolik romak, rreth 24 vjeç, dhe është kreu i mirditorëve shqiptarë. Gjatë vitit të fundit ai u arrestua dhe u mbajt këtu si i burgosur politik dhe ende konsiderohet si i tillë". Dy ditë më vonë, më 31 mars 1883, nga Stambolli, ambasadori njoftoi Sekretarin Granville. "Kam nderin t'ju informoj se në takimin e mbajtur këtë pasdite midis Përfaqësuesve të Fuqive të Mëdha dhe Arif Pashës, Ministrit të Punëve të Jashtme, u tha se Prenk Bib Doda ishte propozuar si kandidat për guvernator të Libanit. Kandidatura e tij u mbështet nga ambasadori francez. Përfaqësuesit austriakë, gjermanë dhe italianë thanë se ishin të gatshëm të jepnin pëlqimin e tyre me kusht që kolegët e tyre të tjerë të binin dakord. Ministri rus dhe unë deklaruam se, në mungesë të udhëzimeve, duhet t'u referohemi qeverive tona për qëndrimin që do të mbajmë. Në një bisedë me mua, ministri rus u shpreh në terma të pafavorshëm për kandidatin aktual". Edhe britanikët së shpejti do të jenë kundër kësaj. Më 3 prill 1883, Londra i kërkon ambasadës në Stamboll: "Informoni Ministrin e Punëve të Jashtme se Qeveria e Madhërisë së Saj është kundër zgjedhjes së Portës së Lartë si Guvernator i Libanit". Ndërsa është në rrugë për në Paris, telegrami i 4 prillit 1883 thotë "të komunikojë me Z. Challemel-Lacour dhe të deklarojë se sipas informacionit të marrë nga Qeveria e Madhërisë së Saj, Princi është vetëm 24 vjeç dhe nuk mund të emërohet për të qeverisur pasi është absolutisht pa përvojë ose njohuri të gjuhës dhe popullit. Ne mendojmë se nuk do të ishte e lavdërueshme që Franca dhe Anglia të mbështesnin kandidaturën e tij për një post me përgjegjësi të tillë". Por francezët nuk tërhiqen. Në përgjigje vjen telegrami i 5 prillit 1883 "M. Challemel-Lacour u përgjigj se Qeveria Franceze ishte plotësisht e bindur pasi e shqyrtoi të gjithë çështjen dhe se ata ishin ndjerë të detyruar t'i përuleshin vendimit të Sulltanit dhe se nuk mund ta tërhiqnin tani pranimin e këtij emërimi." Ndërkohë, nga Stambolli, ambasadori britanik njofton se "Jam takuar dhe kam folur me Prenk Bib Dodën, i cili, pavarësisht nga të gjitha konsideratat e tjera, duket mjaft i papërshtatshëm për pozicionin. Ky mendim ndahet nga pothuajse të gjithë këtu, me përjashtim të ambasadorit francez. Kandidati, besoj, do të preferonte të kthehej në vendin e tij". Më 16 prill, ambasadori nga Stambolli informon Sekretarin Granville: "Kam nderin t'ju raportoj se Arif Pasha, me një ftesë të datës 14, ftoi Përfaqësuesit e Fuqive të Mëdha të takoheshin përsëri sot për të arritur një marrëveshje për një pasardhës të Rustem Pashës si Guvernator i Libanit dhe takimi u zhvillua në Portën e Lartë në pasdite. Arif Pasha shprehu shpresën se do të gjendej unanimitet për emërimin e Princit Bib Doda. Ambasadori francez mbështeti përsëri kandidaturën e tij, ashtu si edhe austriakët dhe gjermanët. I vura në dukje Arif Pashës se Qeveria e Madhërisë së Saj nuk ishte kundër asnjë kandidati për Portën e Lartë, por se në këtë rast ata dëshironin të dinin nëse ishte marrë në konsideratë mosha e re e Princit Bib dhe mungesa e përvojës dhe njohurive të gjuhës vendase. Doda. Lartësia e Tij deklaroi se do ta referonte kërkesën time. Pasi mbaroi takimi zyrtar, pata një bisedë të shkurtër me Arif Pashën, dhe Lartësia e Tij më pyeti nëse mund të jepja një përgjigje të favorshme për zgjedhjen e Princit Bib Doda, nëse Qeveria e Madhërisë së Saj do të kishte të njëjtin mendim. Unë u përgjigja se nuk mund të përgjigjesha në emër të Qeverisë së Madhërisë së Saj, por se mendimi im personal ishte se Princi ishte një person i papërshtatshëm për atë post." Pesë ditë më vonë, më 19 prill, pavarësisht presionit francez, Londra njoftohet nga Stambolli: "Kam nderin t'ju informoj se ambasadori francez ka kërkuar një takim të tretë, i cili u mbajt sot në Portën e Lartë, në lidhje me zgjedhjen e Guvernatorit të Libanit. Ia përcolla përsëri qëndrimin e Qeverisë së Madhërisë së Saj Arif Pashës dhe ai më tha se, meqenëse ka kundërshtime ndaj Prenk Bib Dodës, Porta e Lartë ka vendosur të tërheqë kandidaturën e tij dhe do të sjellë emrin e një personi tjetër për miratim. Kandidatura të tjera Më 21 prill, Ambasadori Wyndham, i Stambollit, informon Granville: “Kam nderin t’ju ​​informoj zotërinë tuaj se një listë e re emrash për guvernatorin e Libanit u paraqit mbrëmë nga Madhëria e Tij Sulltani, dhe ata janë si më poshtë: Vasa Efendi, Gjeneral-Lejtnant në Adrianopojë; Cumudian Efendi, Nënsekretar i Shtetit për Minierat dhe Pyjet; Danish Efendi, Konsull i Përgjithshëm në Raguzë; Pertef Efendi, mbajtës i një posti gjyqësor në Adrianopojë; dhe Nasri Beu, Sekretar i Ambasadës në Vjenë". Më pas, më 24 prill, ambasadori njofton se "Në telegramin tim të datës 21 pata nderin t'i komunikoj Zotërisë Suaj një listë me emrat e personave që kishin shkuar te Madhëria e Tij Sulltani, për të zgjedhur Guvernatorin e Libanit, ndër të cilët janë: Vassa Efendi, një katolik romak shqiptar, për të cilin është folur shumë si një punonjës aktiv i Vilajetit të Adrianopojës, ku ai mbajti edhe postin e zëvendësguvernatorit, dhe ku u vlerësua si një nga guvernatorët më të mirë të Perandorisë. Pertef Efendi, aktualisht Prokuror i Përgjithshëm në Vilajetin e Adrianopojës, ku ai ishte gjithashtu kryetar bashkie dhe censor shtypi, u dërgua në dy misione speciale në Serbi gjatë ose menjëherë pas luftës së fundit. Ai është katolik armen dhe anti-hasunit. Djujumudin Efendi, një katolik armen, për të cilin flitet shumë mirë, por kam mësuar se ai është në gjendje të keqe shëndetësore dhe për këtë arsye nuk është i gatshëm ta pranojë emërimin. Nasri Beu, djali i të ndjerit Franko Pashë, Sekretar i Ambasadës Turke në Vjenë, është konsideruar nga Qeveria e Madhërisë së Saj si një person i padëshirueshëm për atë post, dhe ambasadori i Madhërisë së Saj është i të njëjtit mendim. Danish Efendiu, konsulli i përgjithshëm turk në Raguzë, është katolik romak, shumë i respektuar; ka shoqëruar Fuad Pashën në Siri dhe për këtë arsye ka njohuri të mira për vendin".

Më 25 prill 1883, njoftimi nga ambasadori në Stamboll në Londër thotë se "Arif Pasha, Ministri i Punëve të Jashtme, kërkoi mendimin tim personal në lidhje me Danish Efendiun. Ai është ndoshta më i miri nga kandidatët e përmendur në telegramin që ju dërgova më 21 prill". Po atë ditë ai merr një përgjigje nga Londra "Qeveria e Madhërisë së Saj nuk ka kundërshtim për emërimin e tij në atë post".

Nga Vjena, ambasadori britanik atje njofton një ditë më vonë në Londër se ministri i jashtëm austriak i kishte thënë se "Danish Efendiu ishte një person i qetë dhe i ndjeshëm, por se nuk mund të thoshte nëse kishte apo jo cilësitë e një administratori efikas. Megjithatë, ishte shumë më i përshtatshëm se Bib Doda".

Nga Porta e Lartë dhe burime të tjera diplomatike ka një heshtje disa ditore. Por historiani libanez Lahat Hater, një studiues i Pashko Vasës, citon një dokument arkivor sipas të cilit në maj 1883, Sulltan Abdyl Hamiti e thirri Vasa Pashën në një audiencë dhe i dha atij "titullin e guvernatorit". Më 6 maj, ambasadori i njofton Sekretarit Granville se "Përfaqësuesit e Fuqive të Mëdha u takuan përsëri sot pas ftesës së marrë në mëngjes.

Ministri i Punëve të Jashtme, në vend që të propozonte, siç pritej, Danish Efendiu, deklaroi se kishte marrë urdhër për të paraqitur Vasa Efendiu, zëvendësguvernator të Vilajetit të Adrianopojës. Përfaqësuesit austriakë, francezë, gjermanë dhe italianë deklaruan se do ta pranonin Vasa Efendiun me kusht që përfaqësuesit e Fuqive të tjera të binin dakord." Më 7 maj 1883, Ministria e Jashtme Granville lëshon një urdhër për ambasadorin e tij në Stamboll "Informoni kolegët tuaj se Qeveria e Madhërisë së Saj është gati të presë Vasa Efendiun".

Vaso Pasha, guvernator i Libanit

Më 9 maj 1883, Ambasadori Wyndham informon Granville se "Dje në mbrëmje, Përfaqësuesit e Portës së Lartë dhe Fuqive të Mëdha nënshkruan Protokollin që pranonin Vasa Pashën si Guvernator të Libanit". Ai i përcjell Londrës Protokollin e këtij emërimi të nënshkruar në Portën e Lartë në mbrëmjen e 8 majit nga Lartësia e Tij Arif Pasha, Ministri Osman i Punëve të Jashtme dhe Përfaqësuesit e Gjashtë Fuqive të Mëdha (Britania e Madhe, Austro-Hungaria, Franca, Gjermania, Italia, Rusia) për administrimin e Libanit. Vasa Pasha u emërua kështu Guvernator i Libanit me një mandat dhjetëvjeçar.

Më 18 maj 1883, ambasadori informon Sekretarin Granville "Kam nderin t'i raportoj Sekretarit Tuaj..." Zotëri, dje pasdite pata një bisedë me Vasa Pashën, Guvernatorin e sapoemëruar të Libanit. I thashë Shkëlqesisë së Tij se Qeveria e Madhërisë së Saj kishte çdo arsye për të qenë e kënaqur me mënyrën se si Rustem Pasha i kishte kryer detyrat e tij dhe se i njëjti rezultat pritej me besim nga administrata e tij e ardhshme dhe se Qeveria e Madhërisë së Saj, pasi dëgjoi se ai ishte zgjedhur për atë post, kishte dhënë menjëherë pëlqimin për emërimin e tij. Vasa Pasha më falënderoi dhe më tha se nuk e kishte kërkuar atë emërim, por se ishte emëruar nga Sulltani dhe më pas ishte pranuar nga Fuqitë e Mëdha. Ai tha se do të përpiqet ta bëjë punën e tij sa më mirë që të jetë e mundur. Ai e konsideronte këtë detyrë si: së pari, të ruante të drejtat e Madhërisë së Tij Perandorake; së dyti, të mbronte çdo ndryshim në gjendjen ekzistuese, siç përcaktohet nga Statuti Organik; dhe, së treti, të shihte se si "të gjithë banorët e Libanit qeverisen në mënyrë të rreptë dhe të paanshme. I shpreha Vasa Pashës kënaqësinë time për programin e tij".

Bashkëngjitur ai dërgon edhe këtë informacion: Deklaratën e Vasa Pashës për Shërbimet e Kaluara. Një katolik shqiptar nga fisi i Mirditës, Vasa Pasha, pasi mbajti poste të ndryshme në kryeqytet, drejtoi zyra dhe përmbushi misione të rëndësishme në Shqipëri, Bosnjë, Hercegovinë dhe Mal të Zi. Ai pasoi Xhevdet Pashën në Alepo, në pozicionin e Këshilltarit dhe në disa raste drejtoi zyrën e zëvendësguvernatorit në disa provinca. Vaso Pasha, më pas u bë anëtar i Gjykatës së Apelit dhe u thirr për të mbikëqyrur Zyrën e Shtypit.

Pas trazirave në Bullgari, ai ndoqi Sadullah Pashën në Filipopolis dhe më pas u emërua Komisioner Perandorak dhe u ngarkua me kryerjen e një hetimi për masakrën e Batakëve. Pasi u kthye në Kostandinopojë, ai u emërua këshilltar dhe pak kohë më vonë anëtar i Këshillit të Shtetit. Më në fund, ai u dërgua si zëvendësguvernator në Vilajetin e Adrianopojës, ku ishte përgjegjës për çështjet civile të Vilajetit deri në emërimin e Lartësisë së Tij Kadri Pasha. Në kohën e zgjedhjes së tij në postin e guvernatorit të Libanit, ai mbajti postin e guvernatorit të distriktit të Adrianopojës në Adrianopoli.

Ndërkohë, më 3 qershor, ambasadori njoftoi se "Vasa Pasha u largua nga Stambolli më 31 maj për të marrë detyrën e tij të re".

Ndërkohë, Konsulli i Përgjithshëm Britanik në Bejrut i shkroi Londrës më 15 qershor 1883 se "Vasa Pasha mbërriti në Bejrut më 6 qershor. Korveta franceze "Infernet" e priti mbërritjen e tij me nëntëmbëdhjetë të shtëna topash. Shkëlqesia e Tij u prit nga një numër i madh funksionarësh të Libanit, Valiu dhe Mudiri, përfaqësues të Konsullatës së Përgjithshme të Francës, etj. Guvernatori i ri u prit me nderime ushtarake. Paraardhësi i tij, Rustem Pasha, e çoi atë me karrocën e tij në shtëpinë e përgatitur për pritjen e tij, ku ai pati takime me delegatët e konsullatave të ndryshme dhe zyrtarë të tjerë.

Të nesërmen, më 7 qershor, Dekreti Perandorak që emëronte Vasa Pashën Guvernator të Libanit u lexua me ceremoninë zyrtare të zakonshme, në prani të zyrtarëve libanezë, delegatëve nga konsullatat evropiane dhe një turme të madhe spektatorësh. Më 8 qershor, Shkëlqesia e Tij priti vizitat e zakonshme të kolegëve të tij dhe krerëve të komuniteteve të ndryshme fetare, për të vazhduar më pas ushtrimin e detyrave të tij si Guvernator". Kështu, u përfundua një proces disamujor, i cili do të çonte te kreu i qeverisë së Libanit, autori i vargut të famshëm "Feja e shqiptarit është shqiptaria". Ai do ta mbajë postin deri më 26 qershor 1892, ditën kur vdes në Bejrut në moshën 66 vjeç. Adi Darsi

Vaso Pasha, emblemë e patriotizmit shqiptar

I njohur më vonë si Pashko Vasa Efendi, ai lindi në Shkodër në vitin 1825. Ai u shkollua në Venedik dhe Romë. Ai lexoi dhe shkroi turqisht, frëngjisht, anglisht, italisht, greqisht dhe sllavisht. Ai fliste shqip, bullgarisht dhe arabisht. Ai e filloi karrierën e tij në vitin 1850, kur ishte vetëm 25 vjeç, në Zyrën e Përkthimit të Pallatit Perandorak si përkthyes në zyrën e shëndetit.

Në vitin 1856 ai u transferua në Shkodër si përkthyes për administratën lokale osmane. Pastaj ai vazhdon karrierën e tij në Stamboll. Në vitin 1866, ai u emërua zëvendësdrejtor dhe më pas drejtor për çështjet politike në Siri. Në vitin 1868 u kthye në Stamboll si sekretar kryesor i Këshillit të Lartë të Drejtësisë dhe më pas anëtar i Gjykatës Penale dhe Civile. Në vitin 1875, u emërua kryetar i Komisionit të Reformës në Hercegovinë dhe më pas anëtar i Komisionit të Mbledhjes së Taksave në Bullgari.

Në vitin 1876, u emërua nëpunës borxhesh në zyrën e ndihmësit të thesarit të vilajetit të Manastirit, dhe në gusht 1877, u emërua këshilltar në vilajetin e Kosovës. Në vitin 1878, u emërua anëtar i Këshillit të Shtetit, dhe më pas, si një detyrë shtesë, mori përsipër drejtimin e zyrës së shtypit dhe botimeve. Në shtator 1879, u emërua këshilltar i Vilajetit të Edernesë, ku punonte edhe Ismail Qemali. Më 10 korrik 1883, me titullin e vezirit, u emërua guvernator (mytesarif) i Libanit.

Ai vdiq në Bejrut më 26 qershor 1892. Përveçse ishte shtetas osman, Vaso Pasha është një shkrimtar shumë i njohur. Ai shkroi poezitë në italisht "Rose e spine"-"Trëndafila e jjemba", botuar në Stamboll në vitin 1873, në vitin 1887 botoi në frëngjisht "Gramatiké e alhbiane" dhe dy vjet më vonë botoi "E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët" (La vérité sur l'Albanie et les Albanais, Paris 1879). Ai është autori i poemës së njohur patriotike "O moj Shqypni!", shkruar në vitin 1880, dhe në të njëjtin vit botoi edhe "Bardha e Témal" (Barda de Témal, Paris 1890), një nga romanet e para në letërsinë shqipe.

Preng Bib Doda, Pashai Mirditor

Preng Bibë Doda lindi në vitin 1860 në Orosh të Mirditës. Ai ishte djali i Biba Dodë Pashës nga dera e Gjonmarkajve, një familje që ka qeverisur Mirditën për breza. Meqenëse babait të tij iu dha titulli Pasha nga osmanët, ai e kaloi fëmijërinë në Stamboll, nga ku, në moshën 16 vjeç, u kthye në Mirditë, në vitin 1876. Me zhvillimet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, më 3 prill 1880, ai u emërua zëvendës i Hodo Pashë Sokolit për degën e Shkodrës.

Thuhet se kjo është arsyeja pse Porta e Lartë mori vendimin për ta internuar në Anadoll, nga ku, me ndihmën e Syrja bej Vlorës, u lirua shpejt dhe u kthye në Stamboll. Në vitin 1883, pasi Vasa Pasha u zgjodh guvernator, ai u vendos në Liban. Familja Malham në Bejrut i bëri një peticion Stambollit për ta emëruar guvernator kur Vaso Pasha ndërroi jetë. Pasi nuk e mori atë post, ai kthehet në Stamboll ku për vite me radhë do të shërbejë si kreu i rojeve perandorake në pallatin e Sulltan Abdylhamitit. Pas revolucionit xhonturk, ai u kthye në Mirditë në vitin 1908. U zgjodh deputet në parlamentin osman. Më 26 prill 1911, ai formoi qeverinë e Mirditës në Fan së bashku me Terenc Toçin nga Arbëria.

Në vitin 1912, ai merr pjesë në nënshkrimin dhe shpalljen e Pavarësisë dhe Ismail Qemali e emëron zëvendëskryeministër në qeverinë e tij. Në qeverinë pasardhëse të Turhan Pashës më 14 mars - 20 maj 1914, ai u emërua Ministër i Punëve Botore. Në qeverinë e dytë të Turhan Pashës, më 28 maj - 3 shtator 1914, ai ishte Ministër i Punëve të Jashtme.

Ai bashkohet me Princ Vidin të cilin e ndihmon në Kryengritjen e Shqipërisë Qendrore, kundër të cilit lufton me trupat që kishte mbledhur në Mirditë, Zadrimë dhe Lezhë. Më 25 dhjetor 1918, ai u thirr në qeverinë e Turhan Pashës, duke u emëruar zëvendëskryeministër. Në vitin 1919, i shoqëruar nga konsulli anglez Eden, duke kaluar rrugën për në Shëngjin, në dalje të lumit Mat, ai u zu në pritë dhe u vra për gjakmarrje nga Ded Çoku.

#### Publikime dhe koleksione të tjera nga marrëdhëniet kulturore 
Ka shumë raste të shqiptarëve që emigruan jashtë vendit dhe u martuan me të huaj, dhe më pas u zhvendosën në vende të huaja.

Por më të rralla janë rastet kur ndodh e kundërta - që një i huaj të martohet me një shqiptar dhe të zhvendoset këtu për të kaluar pjesën tjetër të jetës së tij, duke mësuar gjuhën dhe gjithçka tjetër.

Ky është rasti i libanezit Elias Mazloum, i cili është i martuar me shqiptaren Armida Alikaj dhe prej vitesh çifti është zhvendosur në Shqipëri për të jetuar.

Elias, në një intervistë për Telegraph, ka treguar se si e takoi për herë të parë gruan e jetës së tij gjatë një misioni në Afrikë, pasi thotë se e konsideron veten gjysmë shqiptar, gjysmë libanez.

"Unë jam nga Bejruti i Libanit, e takova gruan në Afrikë. Edhe kur lindi zogu, ajo erdhi dhe unë dhe unë punojmë e jetojmë në Shqipëri. E konsideroj veten shqiptar, jam si nga Libani ashtu edhe nga Shqipëria. Erdhëm në Shqipëri në vitin 2012", thotë Elias për Telegrafin.

Pavarësisht vështirësive për t'u përshtatur me tregun e punës në Shqipëri, libanezi thotë se e gjeti veten mjaft mirë në tregun e ripërpunimit dhe shitjes së lëndëve të para.

"Ne kemi një organizatë për punë dhe zhvillim socio-ekonomik nga zonat rurale dhe unë punoj me projekte të ndryshme - kemi një projekt me përpunimin e leshit, pasi në Shqipëri kjo traditë e përpunimit të lëndës organike po humbet, ne punojmë edhe në Kukës me mbi 100 gra, mbulojmë edhe zinxhirin e shitjes së leshit, nga delet deri te produkti përfundimtar i marketingut, për Shqipërinë dhe jashtë vendit. Ne kemi projekte të tjera në Shkodër për riciklimin, ose ekonominë akumuluese, për kthimin e vajit të përdorur nga ushqimi i shpejtë në detergjent - të dyja këto projekte mbështeten nga Gizi gjermane", theksoi ai.

Edhe pse shtrirja e Libanit dhe Shqipërisë është midis dy kontinenteve dhe kulturave të ndryshme, Mazloum thotë se nuk sheh aq shumë ndryshim midis shtetit shqiptar dhe atij të Lindjes së Mesme.

Ai madje thekson se ka shumë ngjashmëri midis Shqipërisë dhe Libanit për sa i përket temperamentit dhe kulturës ushqimore të njerëzve.

"Dallimi midis Shqipërisë dhe Libanit është i vogël, plus-minus është pothuajse i njëjtë. Jemi shumë afër traditave, kulturës, stilit të jetesës dhe humorit. Nga vendet e tjera shpesh nuk e kuptoj humorin sepse ka shumë ironi, ndërsa në Shqipëri më pëlqen shumë sepse e kap humorin menjëherë. Edhe ushqimi është pothuajse i njëjtë, varet vetëm, ka pak më shumë piper ose pak më shumë kripë sesa në Liban", deklaron biznesmeni Mazloum për Telegrafin.

Duke vazhduar të jetë pjesë e organizatave dhe industrisë së riciklimit në Kukës, ai thotë se synon ta zgjerojë aktivitetin e tij në Kosovë në projektet e tij të vazhdueshme.

"Kam shumë plane për të bërë projekte të tilla në Kosovë, kam plane me disa ekspertë me të njëjtat shoqata në Kosovë. Në Shqipëri, më pëlqen shumë komunikimi, kur më pyesin: Si jeni? Çfarë bëni? Jeni të lodhur? Nga jeni, ku është familja juaj? Dhe më bën të qesh sepse ne në Liban pyesim të njëjtën gjë, dhe unë bëj shaka për këtë", thotë më tej Elias Mazloum.

Dhe sa e vështirë ishte për të të mësonte gjuhën shqipe, e cila konsiderohet si një nga gjuhët më të vështira në botë për t’u mësuar - me sa duket kjo nuk ka qenë aspak problem për biznesmenin nga Bejruti.

Ai thotë se nuk i është dashur të ndjekë ndonjë kurs të veçantë, sepse shqipen e ka mësuar vetëm duke komunikuar me anëtarët e familjes.

“E kam mësuar gjuhën përmes komunikimit, shqipja është shumë e këndshme për mua dhe nuk është e vështirë për mua personalisht. Ka shumë njerëz që më tregojnë për të huaj të tjerë: ‘Ai ka qenë në Shqipëri prej vitesh dhe ende nuk ka mësuar të flasë shqip’, për mua është natyrisht më e lehtë”, përfundon ai.

Çifti Elias dhe Armida aktualisht jetojnë në kryeqytetin e Shqipërisë, në Tiranë, por më parë kanë jetuar edhe për një periudhë të shkurtër në Bajram Curri.

## Shiko edhe 
* Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë

## Referime 
## Lidhje të jashtme