Muzika e Gjeorgjisë (vend)

Gjejorgjia ka një trashëgimi muzikore të pasur,duke u karakterizuar nga tradita e tij e vjetër polifonike dhe stilistika e këndimit urban.Kjo vendndodhet në kufirin mes Evropës dhe Azisë, duke dhënë shumëllojshmërinë e saj në muzikë.Interpretuesit e muzikës gjeorgjiane kanë arritur një nivel të lartë,duke u përfaqësuar në skenat kryesore të operës dhe koncerteve në nivel ndërkombëtar.

## Muzikë Popullore 
Muzika popullore e Gjeorgjisë përfshin të paktën pesëmbëdhjetë stile rajonale, të njohura si "dialekte muzikore".Sipas studimeve,ka gjashtëmbëdhjetë stile rajonale në Gjeorgji të grupuara në dy grupe:ato lindore dhe ato perëndimore.Kjo e pasuron trashëgiminë muzikore të vendit dhe e bën të shumëllojshme kulturën muzikore gjeorgjiane.

Grupi i dialekteve muzikore të Gjeorgjisë Lindore përfshin dy rajonet më të mëdha, Kartli dhe Kakheti, si dhe disa rajone malore të Gjeorgjisë verilindore si Khevsureti, Pshavi, Tusheti, Khevi, Mtiuleti, Gudamakari, si dhe një rajon jugor, Meskheti. Këngët tradicionale nga Kakheti në Gjeorgjinë Lindore zakonisht karakterizohen nga një bas drone të gjatë, me dy solistë që këndojnë dy pjesët kryesore. Një shembull i njohur i muzikës në stilin kaketik është "Chakrulo", e cila u zgjodh për të shoqëruar anijen kozmike Voyager në vitin 1977. Artistë të njohur nga rajoni verilindor Khevsureti janë këngëtarë si Dato Kenchiashvili dhe Teona Qumsiashvili (-2012).

Grupi i dialekteve muzikore të Gjeorgjisë Perëndimore përfshin rajonet Imereti në qendrën e vendit, si edhe tre rajone malore, Svaneti, Raça dhe Lechkhumi; dhe tre rajone bregdetare të Detit të Zi, Samegrelo, Guria dhe Achara. Stilet rajonale të muzikës gjeorgjiane ndonjëherë grupohen në grupe malore dhe fushore. Në studimet e ndryshme, si Arakishvili, Chkhikvadze dhe Maisuradze, krahasohen dialektet muzikore të ndryshme. Disa nuk i dallojnë Gudamakari dhe Lechkhumi si dialekte të veçanta, ndërsa disa i konsiderojnë Kartli dhe Kakheti si dialekte të veçanta. Ndonjëherë, dy rajonet tjera, Saingilo në territorin e Azerbajxhanit dhe Lazeti në territorin e Turqisë gjithashtu përfshihen në karakteristikat e muzikës tradicionale gjeorgjiane.

### Polifonia vokale tradicionale 
Muzika popullore gjeorgjiane është kryesisht vokale dhe njihet për traditat e saj të pasura të polifonisë vokale. Në muzikologjinë e sotme pranohet se polifonia në muzikën gjeorgjiane ka origjinë para ardhjes së krishterimit në Gjeorgji, fillimisht në shekullin e IV-të pas Krishtit. Të gjitha stilet rajonale të muzikës gjeorgjiane kanë trashëgimi të polifonisë vokale a cappella, megjithëse në rajonet e jugut, si Meskheti dhe Lazeti, vetëm burime historike japin informacion për ekzistencën e polifonisë vokale përpara shekullit të 20-të.

Polifonia vokale, e cila bazohet në formula ostinato dhe drone ritmike, shpërndahet gjerësisht në të gjitha stilet rajonale gjeorgjiane. Përveç teknikave të zakonshme, ekzistojnë edhe forma të tjera, më komplekse të polifonisë. Në Gjeorgjinë Lindore, për shembull, ka polifoni me dron me pedale, veçanërisht në këngët e tavolinës Kartli dhe Kakheti, ku dy linja melodi të zbukuruara zhvillohen ritmikisht në sfondin e dronit me pedale. Gjithashtu, ka forma të tjera të polifonisë, siç është polifonia në Açarë, Imereti, Samegrelo dhe veçanërisht në Guria, ku përdoren teknika të ndryshme polifonike dhe linja melodike të individualizuara në secilën pjesë. Në Gjeorgjinë Perëndimore, polifonia kontrapuntale përfshin një varietet lokal të jodelit, i njohur si krimanchuli.

Polifonia në muzikën gjeorgjiane lindore dhe perëndimore ka në bazë përdorimin e harmonive të mprehta disonante si sekonda, të katërta, të shtata, dhe të nënta. Për shkak të përdorimit të frekuentuar të akordeve të tilla, si akordi specifik i përbërë nga e katërta dhe një e dyta mbi të katërtën (CFG), themeluesi i etnomuzikologjisë gjeorgjiane, Dimitri Arakishvili e quajti këtë kordë "Triada Gjeorgjiane". Muzika gjeorgjiane dallohet gjithashtu për modulimet e shumta dhe strukturat e pazakonta tonale.

Këndimi polifonik gjeorgjian ka një vlerë të jashtëzakonshme në trashëgiminë gojore dhe jomateriale të njerëzimit. Në vitin 2001, u radhit ndër të parat në listën e kryeveprave të trashëgimisë gojore dhe jomateriale të njerëzimit. Më pas, në vitin 2008, këndimi polifonik gjeorgjian u rendit në Listën Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Njerëzimit. Në vitin 2011, ky këndim u regjistrua zyrtarisht në regjistrin e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Gjeorgjisë, duke theksuar rëndësinë dhe vlerën e tij të jashtëzakonshme në trashëgiminë kulturore të vendit.

### Peshorja dhe sistemi i akordimit 
Ka disa pikëpamje të ndryshme,ndonjëherë kontradiktore,në lidhje me natyrën e peshores gjeorgjiane.Një pikëpamje e rëndësishme dhe e përhapur është ajo e shprehur nga Vladimer Gogotishvili,sipas së cilës dallohen shkallët diatonike bazuar në një sistem të katërtave të përsosura dhe atyre të bazuara në një sistem të pestëve të përsosura.Ky dallim në sistemin e shkallëve ka një rëndësi të veçantë në muzikën gjeorgjiane dhe ka dhënë formën dhe strukturën e saj të veçantë.Sistemi i shkallëve bazuar në katërtat e përsosura është dominues në Gjeorgjinë Lindore,ndërsa shkallët e përsosura të bazuar në të pestat janë më të përhapura, sidomos në zonën lindore dhe perëndimore të Gjeorgjisë,si dhe në këngët e krishtera gjeorgjiane.Kjo dallim në preferencat e shkallëve reflekton diversitetin kulturor dhe muzikor të Gjeorgjisë,duke sjellë një pasuri të theksuar në muzikën e tyre tradicionale.Në këngët e tavolinës së Gjeorgjisë Lindore,sistemi i shkallës bazohet në një kombinim të sistemeve të shkallëve të katërt dhe të pestë diatonike.Në këngë të tilla,parimi i shkallës së katërt diatonike vepron mbi dronin me pedale,ndërsa sistemi i diatonit të pestë funksionon nën dronin me pedale.Kjo kombinim i shkallëve të katërt dhe të pestë krijon një harmoni unike dhe karakteristike që është shumë e rëndësishme në muzikën tradicionale gjeorgjiane.Për shkak të veçantisë së sistemit të shkallës së bazuar në të pestat e përsosura,shpesh ka një oktavë të shtuar në këngët dhe këngët e kishës gjeorgjiane.Në shumë raste, në muzikën tradicionale gjeorgjiane,akordimi i shkallëve nuk bazohet në sistemin klasik të akordimit 12-tonësh,por është më i zbutur dhe më fleksibël.Kjo sjellje e veçantë e shkallës së bazuar në të pestat e përsosura,së bashku me akordimin e saj unik,kontribuon në krijimin e një tingulli dhe atmosfere të veçantë në muzikën gjeorgjiane tradicionale,duke e ndryshuar nga stili i muzikës së akorduar me sistemin klasik tonal.E pesta është zakonisht e përsosur,por e dyta,e treta dhe e katërta janë të ndryshme nga intervalet klasike.Kjo sjell konturime të veçanta për këtë shkallë,duke prodhuar një të dytën e madhe pak të ngjeshur krahasuar me muzikën evropiane tradicionale,një të tretën neutrale dhe një të katërt paksa të shtrirë.Po kështu,mes të pestës dhe oktavës vijnë dy nota të ndara në mënyrë të barabartë,duke prodhuar një të gjashtën maxhore pak të ngjeshur dhe një të shtatën e vogël të shtrirë.Këto konturime të veçanta të shkallës së Gjeorgjisë Lindore kontribuojnë në tingujt unikë dhe karakteristikë të muzikës tradicionale gjeorgjiane.

Nga ndikimi i fortë i muzikës evropiane perëndimore,artistët e muzikës popullore gjeorgjiane sot shpesh përdorin akordimin perëndimor,duke e afruar sekondën,të katërtën,të gjashtën dhe të shtatën,dhe ndonjëherë edhe të tretën,më afër një shkalle standarde më të butë.Ky proces nisi që nga themelimi i korit të parë profesional në Gjeorgji në vitin 1886(i njohur si "Agniahsvili choro").Që nga viteve 1980,disa ansamble(në veçanti ansamblet gjeorgjiane "Mtiebi" dhe "Anchiskhati",dhe ansambli amerikan Kavkasia) kanë tentuar të rikrijojnë sistemin origjinal të akordimit tradicional më pak të ndryshuar.Në disa rajone(sidomos në Svaneti)disa këngëtarë tradicionalë vazhdojnë të këndojnë në bazë të sistemit tradicional të akordimit,jo aq të kalibruar.

### Mjedis social 
Këndimi është një aktivitet kryesisht komunitar në Gjeorgji,dhe gjatë festimeve të mëdha (si p.sh. dasmat),pritet që gjithë komuniteti të marrë pjesë në këndim.Tradicionalisht,pjesët kryesore melodike janë të interpretuara nga këngëtarë individualë,por basi mund të përfshijë dhjetëra ose madje qindra këngëtarë.Ka edhe këngë(zakonisht më komplekse)që kërkojnë një numër shumë të vogël interpretuesish.Në Gjeorgjinë Perëndimore,veçanërisht në Guria,tradita e "trios"(vetëm tre këngëtarë)është shumë e përhapur.

Këngët popullore gjeorgjiane përqendrohen shpesh rreth festave të ngjashme me banketet të quajtura supra,ku propozohen këngë për Zotin,paqen,atdheun,jetën e gjatë,dashurinë,miqësinë dhe tema të tjera.Këngët tradicionale të festave përfshijnë "Zamtari" ("Dimër"),që lidhet me natyrën kalimtare të jetës dhe këndohet për të përkujtuar paraardhësit,si dhe një numër të madh këngësh "Mravalzhamier".Si shumë aktivitete tradicionale të ndryshuan natyrën e tyre (për shembull,proceset e punës),festat tradicionale u bënë burim frymëzimi për shumë zhanre muzikore të ndryshme.Këngët e punës janë të përhapura në të gjitha trevat.Orovela,për shembull,është një këngë solo specifike e gjetur vetëm në Gjeorgjinë Lindore.Kënga e punës shumë komplekse me tre dhe katër pjerr mduri është karakteristikë e Gjeorgjisë Perëndimore. Ka një numër të madh këngësh shëruese,këngë rituale funerale,këngë dasme,këngë dashurie, këngë vallëzimi,ninulla,këngë udhëtimi.Shumë këngë arkaike janë të lidhura me vallet e rrumbullakëta.

Koret bashkëkohore të skenës muzikore gjeorgjiane janë kryesisht të përbëra nga meshkuj, megjithatë ekzistojnë edhe grupe femrash;koret me pjesëmarrje të përzier të gjinisë janë më të rralla,por gjithashtu ekzistojnë.Një shembull i një kori të tillë është ansambli Zedashe,me qendër në Sighnaghi,Kakheti.Në ansamblet e fshatrave,pjesëmarrja e përzier është më e zakonshme, ndërsa sipas Zakaria Paliashvili,në rajonin më të izoluar të Gjeorgjisë,Svaneti i Epërm, interpretimi i përzier i këngëve popullore ishte praktikë e zakonshme.

### Praktikat e performancës 
Polifonia vokale gjeorgjiane ka një trashëgimi mijëvjeçare nga këngëtarët e fshatit, veçanërisht fermerët vendas.Nga fundi i shekullit të 19-të deri në fillim të shekullit të 20-të,u bënë shumë regjistrime gramofoni të këngëtarëve të fshatit gjeorgjian.Anzor Erkomaishvili ka luajtur një rol të rëndësishëm në rikuperimin e këtyre regjistrimeve dhe në ri-botimin e tyre në një seri CD-sh. Edhe pse cilësia teknike e regjistrimeve të vjetra është e dobët,ato ende shërbejnë si modele të mjeshtërisë së lartë të performancës së këngëve tradicionale gjeorgjiane për ansamblet bashkëkohore.

Në periudhën sovjetike (1921-1991),muzika popullore u vlerësua lartë dhe muzikantët e nderuar popullorë u shpërblyen me çmime nga qeveria dhe u dhanë rroga.Megjithatë, disa zhanre ishin të ndaluara(për shembull, këngët kishtare të krishtera),ndërsa tendenca për të krijuar kore të mëdha rajonale me grupe të mëdha që këndonin çdo pjesë melodi dëmtoi natyrën improvizuese të muzikës popullore gjeorgjiane.Po ashtu,kënga dhe kërcimi, që zakonisht ishin të lidhura ngushtë me jetën rurale,u ndanë në një skenë koncertesh.Në viteve 1950 dhe 1960,lloji i ri i ansambleve(siç ishin Shvidkatsa, Gordela)riktheu traditën e ansambleve më të vogla dhe të improvizimit.

Nga vitet 1970,muzika popullore gjeorgjiane ka arritur një audiencë më të gjerë në vende të ndryshme të botës.Ansamblet Rustavi dhe më pas Georgian Voices janë bërë të shquara në prezantimin e polifonisë së pasur të rajoneve të ndryshme të Gjeorgjisë për audiencën perëndimore.Georgian Voices kanë performuar së bashku me artistë si Billy Joel,ndërsa Kori Rustavi u shfaq në kolonën zanore të filmit të Coen Brothers,The Big Lebowski.Në vitet e fundit të 1960 dhe 1970,ansambli novator Orera(Ensemble Georgian)paraqiti një përzierje të polifonisë tradicionale me xhazin dhe zhanre të tjera muzikore,duke u bërë një nga ansamblat më të popullarizuara në Bashkimin Sovjetik në atë kohë.Bashkimi i polifonisë tradicionale popullore gjeorgjiane me zhanre të tjera u bë i njohur në vitet 1990 dhe ansambli The Shin,me bazë në Shtutgart,u bë një përfaqësues i njohur i këtij lloji të muzikantëve gjeorgjianë.

Në mes të viteve 1980,ansamblet e para të muzikës gjeorgjiane të përbëra nga interpretues jo gjeorgjianë filluan të shfaqen jashtë Gjeorgjisë (fillimisht në SHBA dhe Kanada, më pas në vende të tjera evropiane). Kjo bëhej veçanërisht aktive pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, kur kufijtë u hapën dhe udhëtimi në vendet perëndimore u bë i mundur për gjeorgjianët. Në ditën e sotme, është një praktikë e zakonshme që ansamblet dhe këngëtarët tradicionalë gjeorgjianë të vizitojnë vendet perëndimore për shfaqje dhe seminare.

Shih Interpretuesit e muzikës tradicionale gjeorgjiane

### Studimi i muzikës popullore gjeorgjiane 
Artikulli i 1861 nga Jambakur-Orbeliani dhe artikulli i 1864 nga Machabeli janë konsideruar si veprat e para të botuara ku u diskutuan disa aspekte të muzikës popullore gjeorgjiane.Veprat e mëparshme,si "Fjalori i gjuhës gjeorgjiane" i shekullit të 18-të nga Sulkhan-Saba Orbeliani dhe "Kalmasoba" nga Ioane Bagrationi, diskutuan vetëm traditat e të kënduarit të kishës gjeorgjiane.

Dimitri Arakishvili dhe Zakaria Paliashvili konsiderohen si figurat më me ndikim në studimin e muzikës popullore gjeorgjiane.Arakishvili botoi disa libra dhe artikuj standard mbi traditat e të kënduarit gjeorgjian,instrumentet muzikore,peshoret dhe konsiderohet gjerësisht si "babai themelues" i etnomuzikologjisë gjeorgjiane.

Grigol Chkhikvadze dhe Shalva Aslanishvili, të lindur në vitet e fundit të shekullit të 19-të, morën arsim profesional në Rusi dhe u bënë figura të rëndësishme të studimit të muzikës tradicionale gjeorgjiane.Historiani Ivane Javakhishvili botoi një vepër me ndikim mbi historinë e muzikës gjeorgjiane,e cila ende konsiderohet si vepra më gjithëpërfshirëse mbi burimet historike mbi muzikën gjeorgjiane. Otar Chijavadze,Valerian Magradze,Kakhi Rosebashvili,Mindia Jordania, Kukuri Chokhonelidze ishin studiuesit e parë gjeorgjianë që u arsimuan në Gjeorgji dhe kontribuan në studimin e aspekteve të ndryshme të muzikës popullore gjeorgjiane. Në fund të shekullit të 20-të,u shfaq një gjeneratë e re etnomuzikologësh gjeorgjianë, midis tyre Edisher Garakanidze,Joseph Jordania,Nato Zumbadze,Nino Tsitsishvili,Tamaz Gabisonia,Nino Makharadze,David Shugliashvili,Maka Khardziani.

Përveç studiuesve gjeorgjianë,muzikantë dhe studiues jo-gjeorgjianë kontribuan gjithashtu në studimin e muzikës tradicionale gjeorgjiane.Midis tyre ishin studiuesit gjermanë dhe austriakë Adolf Dirr,Robert Lach,Georg Schunemann dhe Siegfried Nadel,të cilët ishin në gjendje të regjistronin dhe studionin këngë tradicionale nga të burgosurit e luftës gjeorgjiane gjatë Luftës së Parë Botërore.Siegfried Nadel botoi një monografi rreth muzikës gjeorgjiane,ku ai propozoi që polifonia gjeorgjiane ndoshta kontribuoi në shfaqjen e polifonisë profesionale evropiane(kjo ide u zhvillua nga Marius Schneider për disa dekada).Muzikantët rusë Mikhail Ippolitov-Ivanov dhe Nikolai Klenovsky gjithashtu kontribuan në studimin e hershëm të muzikës popullore gjeorgjiane. Studiuesi rus Steshenko-Kuftina kontribuoi në një monografi shumë të nderuar mbi pistën gjeorgjiane.Pas rënies së Bashkimit Sovjetik,një numër studiuesish perëndimorë filluan të punojnë në muzikën popullore gjeorgjiane,kryesisht në aspekte të ndryshme,si polifonia tradicionale.Midis tyre janë Carl Linich,Stuart Gelzer,Susanne Ziegler,Simha Arom,Polo Vallejo, John A.Graham,Lauren Ninoshvili,Caroline Bithell dhe Andrea Kuzmich.

Në shekullin XXI,Gjeorgjia është bërë një nga qendrat ndërkombëtare të studimit të fenomenit të polifonisë tradicionale.Në vitin 2003 u krijua Qendra Ndërkombëtare e Kërkimeve për Polifoninë Tradicionale,e drejtuar nga Rusudan Tsurtsumia.Tradita e konferencave dhe simpoziumeve dyvjeçare filloi në Gjeorgji në vitet 1980.Këto simpoziume po tërheqin ekspertët kryesorë të polifonisë tradicionale në Gjeorgji.

## Muzikë urbane 
Muzika urbane fillimisht mendohet se ka filluar sapo u formuan qytetet e para në Gjeorgji. Tbilisi u bë kryeqyteti i vendit në shekullin e pestë dhe u njoh si një qendër kulturore në zonën e Kaukazit. Me pozicionin e tij strategjik në rrugët e lidhjes me Lindjen dhe Perëndimin, si dhe Veriun me Jugun, Tbilisi tërhoqi një shumëllojshmëri grupesh etnike. Kjo diversitet bëri që qyteti të bëhej një qytet kozmopolit me shumë gjuhë dhe stile muzikore të përziera.Në këtë kontekst, muzika urbane e Lindjes së Mesme me sekonda të shtuara, melodia sensuale dhe shoqërimi instrumental ishin veçanërisht të njohura. Megjithëse nuk ka shumë burime historike të dokumentuara për këtë lloj muzike, është e ditur që mbretërit gjeorgjianë të shekujve 17 dhe 18 kishin muzikantë profesionistë të stilit të Lindjes së Mesme që shërbenin në oborrin e tyre. Një nga muzikantët e rëndësishëm ishte Sajat Nova, i cili shërbeu si muzikant oborror i mbretit Erekle II dhe kompozonte këngë në gjuhët gjeorgjiane, armene dhe azere. Stili i muzikës së tij ishte shumë i popullarizuar në fund të shekullit të 19-të, kur gjeorgjianët, të cilët kryesisht ishin bujqësorë, filluan të mos largoheshin nga qytetet e mëdha. Biznesmenët nga vende të tjera, veçanërisht armenët, u bënë shumica e popullsisë së qytetit në atë kohë.Një ndikim i madh në muzikën gjeorgjiane ishte natyra polifonike, e cila ndikoi në meloditë monofonike me origjinë armene, turke dhe iraniane. Këto melodi u shndërruan në polifonike, zakonisht tre-pjesëshe me melodinë origjinale në pjesën e mesme.   

Në pjesën e dytë të shekullit të 19-të, një stil muzikor i ri popullor erdhi në Gjeorgji, i bazuar në muzikën klasike evropiane. Ky stil përdorte të tretat paralele dhe harmonitë triadike, duke sjellë një frymë të re në muzikën urbane gjeorgjiane. Hapja e operës në vitin 1850 pati një ndikim të thellë në shoqëritë urbane gjeorgjiane dhe së shpejti këngët e këtij stili të ri u bënë shumë të njohura.Stili i ri evropian i muzikës urbane gjeorgjiane përbëhej nga dy zhanre kryesore: në të parët, këndimi koral capella në tre pjesë vokale, ndërsa në të dytët, këndimi solo (ose të trepjesësh) me shoqërimin e instrumentit muzikor, zakonisht një kitarë ose një piano. Këto elemente së bashku formonin një stil të ri muzikor që shpërtheu në skenën muzikore urbane të Gjeorgjisë në atë kohë.

## Muzika profesionale 
Muzika profesionale në Gjeorgji ka ekzistuar të paktën që nga shekujt 7-8, kur kompozitorët gjeorgjianë filluan të përkthenin këngë të krishtera ortodokse greke dhe shtuan harmoni në meloditë monofonike, duke gjithashtu krijuar këngë origjinale. Një fakt i njohur është se polifonia në këndimin e kishës gjeorgjiane erdhi nga tradita popullore e vendit.Muzika kishtare gjeorgjiane ka shumë paralele me muzikën tradicionale gjeorgjiane, megjithëse disa elementë të stilit muzikor popullor nuk u përdorën kurrë në këngët e kishës. Për shembull, dronët e gjata të këngëve të tavolinës gjeorgjiane lindore ose jodeli i kontrapunës gjeorgjiane perëndimore, nuk u gjetën në dimenzionin kishtar. Kjo pasqyron ndikimin e rëndësishëm të traditës popullore në zhvillimin e muzikës profesionale në Gjeorgji gjatë shekujve.Në Këngët e krishtera gjeorgjiane, ka elemente të qarta të traditave parakristiane, ndërsa disa studiues dallojnë dy stile të këndimit në kishë: Gjeorgjiane lindore dhe gjeorgjiane perëndimore. Këto dy stile përdorin parime të ngjashme, veçanërisht në "humorin e thjeshtë" të të kënduarit. Megjithatë, në disa stile të këndimit të kishës gjeorgjiane perëndimore, siç është "shkolla Shemokmedi", mjeshtëria polifonike dhe përdorimi i disonancave të mprehta arrijnë kulmin.Në Bashkimin Sovjetik, studimi i këndimit të kishës ishte i ndaluar, por pas rënies së tij, kjo u bë një nga sferat më të hulumtuara në mënyrë aktive të muzikologjisë gjeorgjiane. Kjo reflekton interesin e rritur për trashëgiminë muzikore të vendit dhe vullnetin për të kuptuar më mirë traditat e këndimit të kishës gjeorgjiane. 

Shkolla e re profesionale muzikore gjeorgjiane filloi në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të, u bazuar në gjuhën muzikore klasike evropiane dhe formate muzikore klasike si opera, simfonia, etj. Përfaqësuesit më të mëdhenj të kësaj shkolle të kompozitorëve gjeorgjianë si Zakaria Paliashvili, Dimitri Arakishvili, Niko Sulkhanishvili shkrinë gjuhën muzikore evropiane me elementet e harmonisë dhe polifonisë tradicionale gjeorgjiane. Ndër kompozitorët e periudhës së mëvonshme ishin Andria Balanchivadze (vëllai i George Balanchine), Aleksandre Machavariani, Shalva Mshvelidze, Otar Taktakishvili.Një nga kompozitorët më të shquar bashkëkohor gjeorgjian është Giya Kancheli, i cili ka qëndrim bazë në Antwerp. Kancheli ka vazhduar traditën e zhvillimit të muzikës profesionale në Gjeorgji, duke sjellë një kombinim unik të zhanreve dhe influencave muzikore. Krijimet e tij janë ndjekur dhe vlerësuar në skenën muzikore ndërkombëtare.

Violinistja e lindur në Gjeorgji, Lisa Batiashvili,gëzon një reputacion ndërkombëtar.

### Vegla muzikore tradicionale 
Në Gjeorgji, njihen një shumëllojshmëri e gjerë instrumentesh muzikore tradicionale. Një ndër instrumentet më të njohura janë instrumentet frymore si soinari (i njohur si larchemi në Samegrelo si panpipe gjeorgjiane), stviri (fyell), gudastviri (gajd), instrumentet me tela si changi (harpa), chonguri (qafë e gjatë me katër tela të pafrenuara), panduri (lahutë me qafë të gjatë me tre tela), chuniri me hark (njohur gjithashtu si chianuri), si dhe një shumëllojshmëri baterish dhe instrumentesh goditjeje.Traditën e instrumenteve muzikore gjeorgjiane në përgjithësi i janë lënë mbrapa traditave vokale të pasura të Gjeorgjisë, por artistë si Dimitri Arakishvili dhe veçanërisht Manana Shilakadze kanë kontribuar në studimin dhe promovimin e instrumenteve muzikore në kontekstin e muzikës gjeorgjiane. Përmes punës së tyre, instrumentet muzikore tradicionale gjeorgjiane janë filluar të vlerësohen dhe të studiohen më shumë si pjesë e pasurisë kulturore të vendit.
parapamje| Panduri, një instrument tradicional gjeorgjian.
parapamje| Pullë postare sovjetike që përshkruan instrumentet muzikore tradicionale të Gjeorgjisë.

#### Çuniri-chianuri 
Chuniri është një instrument muzikor i rëndësishëm në kulturën e Gjeorgjisë, i cili ruhet në formën e tij origjinale nga banorët malorë, veçanërisht në zonën e Svanetisë. Konsiderohet si një instrument kombëtar i kësaj zone dhe mendohet se ka përhapur në rajonet e tjera të vendit prej andej. Chuniri ka emra të ndryshëm në bazë të zonave, si "Chuniri" në Khevsureti dhe Tusheti në pjesën lindore të Gjeorgjisë, dhe "Chianuri" në Racha dhe Guria në pjesën perëndimore të vendit.Kjo instrument përdoret për shoqërim dhe shpesh luhet në ansambël së bashku me instrumente të tjera si Changi (harpa) dhe Salamuri (fyell). Burrat dhe gratë e përdornin Chunirin për të shoqëruar këngë solo, poezi heroike kombëtare dhe melodi të vallëzimit në zonën e Svanetisë. Në performancat polifonike, Chuniri dhe Changi shpesh luhen së bashku në një ansambël, ku çdo instrument ka rolin e tij dhe së bashku krijojnë tinguj mahnitës. Në përdorim, pranohet që të mbahet në një vend të ngrohtë për të ruajtur cilësinë e tingujve të tij karakteristikë.

Në traditën e përdorimit të instrumentit Chuniri në kulturën malore të Gjeorgjisë, kujdesi dhe mirëmbajtja e tij kanë qenë gjithmonë të rëndësishme për të siguruar tinguj harmonikë dhe cilësore gjatë performancave. Në ditët me reshje të shiut, është praktikuar që instrumenti të ngrohet në diell ose pranë oxhakut para përdorimit, për të lëshuar tinguj më të përshtatshëm dhe harmonikë. Kjo praktikë është e njohur në të gjitha zonat ku instrumentet e fyellit janë të përhapura.Lagështia dhe era kanë një ndikim të veçantë në trupin rezonant të instrumentit dhe në lëkurën që e ka prej mbi. Në zonat e Svanetisë dhe Racha, kjo praktikë është shumë e zakonshme, edhe përpara përdorimit të instrumentit, njerëzit mund të bëjnë një parashikim të motit sipas tingujve të prodhuar nga Chuniri. Tingujt e dobët dhe të paqartë të instrumentit konsideroheshin si shenja të një moti që pritej të shoqërohej me reshje të shiut. Kështu, populli lokal ndiqte me vëmendje tingujt e instrumentit si një mënyrë për të parashikuar kushte të cilat do të reflektoheshin në mot.

Në kulturën e Svanetisë,një traditë e vjetër ishte të luhej instrumenti Chuniri në mbrëmje përpara një varrimi. Për shembull, një nga të afërmit e personit të vdekur ulej në ajër të hapur pranë zjarrit dhe interpretonte një melodi të trishtuar me instrumentin. Në këngën e interpretuar me zë të ulët, ai do të kujtonte jetën e personit të ndjerit dhe jetën e të parëve të familjes. Shumica e këngëve të performuara në Chuniri janë të lidhura me raste të trishta dhe kujtimesa të së shkuarës.Ka një shprehje e njohur në Svaneti që thotë "Chuniri është për pikëllim", duke treguar rolin dhe ndjesitë e thella që ky instrument sjell në momentet e trishta dhe kujtuese. Megjithatë, nënkuptohet se instrumenti nuk përdoret vetëm për momente të pikëllimit, por mund të përdoret edhe në festa për të sjellë një tingull të veçantë dhe emocionante për dëgjuesit. Kjo reflekton thellësinë e trashëgimisë kulturore dhe rolin që instrumenti Chuniri ka në shprehjen artistike dhe emocionale të komunitetit svan.

Abkharza është një instrument muzikor tradicional me dy tela që luhet me ndihmën e një harku. Kjo instrument është një atribut i kulturës së Abkhazisë dhe mendohet se është përhapur nëpërmjet Gjeorgjisë në zonën e Abkhazisë. Përdorimi kryesor i Abkharzës është si një instrument shoqërues për këngët dhe poezitë heroike kombëtare.Abkharza është bërë zakonisht nga një pjesë e tërë druri dhe ka formën e një varke, me një gjatësi totale prej 480 mm. Bordi i sipërm i Abkharzës është bashkuar përsëri në pjesën kryesore të instrumentit. Në fund të saj, ka dy akordues që përdoren për të ndryshuar dhe harmonizuar tingujt.Kjo instrument tradicional shumëfishohet për të shoqëruar këngët tradicionale dhe ngjarje kulturore në zonën e Abkhazisë, duke u bërë një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë muzikore dhe kulturore të këtij rajoni.

## Shiko gjithashtu 
* Iavnana
* Polifonia
* Këndimi koral
* Kaukazi
* Gjeorgjia në konkursin e këngës në Eurovizion
* Suliko
* Qendra Ndërkombëtare e Kërkimeve për Polifoninë Tradicionale
* Konservatori Shtetëror i Tbilisit
* Ansambli Rustavi
* Tsinskaro
* Çakrulo

## Referencat 
* Broughton, Simon."Një festë këngësh".2000.Në Broughton,Simon dhe Ellingham,Mark me McConnachie,James dhe Duane,Orla (Red.),*World Music,Vol.* *1: Afrika,Evropa dhe Lindja e Mesme*,fq 347–350.Rough Guides Ltd,Penguin Books.ISBN&nbsp;1-85828-636-0
* "Muzika e lashtë shoqëron verën e lashtë",*Nga djepi i verës*
* Dëgjoni muzikë gjeorgjiane të zhanreve të ndryshme,lexoni biografi, tekste, shkarkoni partitura falas,mësoni përshkrime të këngëve popullore,disa fakte nga historia e muzikës gjeorgjiane.
* Qendra Ndërkombëtare Kërkimore për Polifoninë Tradicionale të Konservatorit Shtetëror të Tbilisit, një projekt i sponsorizuar nga UNESCO .
* GeorgianChant.org: Burim për Studimin e Këndimit Gjeorgjian

## Linqe te jashtme 
* www.soundcloud.com/xalxuri
* www.facebook.com/xalxuri
* GeorgianChant.org: Burim për Studimin e Muzikës Liturgjike Gjeorgjiane
* BBC Radio 3 Audio (60 minuta): Këngë polifonike për pije dhe muzikë korale. Qasur më 25 nëntor 2010.
* BBC Radio 3 Audio (60 minuta): Polifonia Svaneti dhe yodeling Guria. Qasur më 25 nëntor 2010.
*  Klipet audio: Muzika tradicionale e Gjeorgjisë. Musée d'Ethnographie de Genève . Qasur më 25 nëntor 2010.
* www.alazani.ge 
* www. GeorgiaCaucasus.com
* Pa pagesë Muzikë Gjeorgjiane
* KuzinTheCaucasus: Një studim i muzikës së Kaukazit