Josep Bonaplata

**Josep Bonaplata Corriol** (Barcelonë, 1795 - Bunyol, 2 qershor 1843) ishte ndërmarrës industrial katalunas i njohur për përfshirjen e makines me avull në Katalonjë dhe Spanjë. Prindërit e tij, Ramon Bonaplata dhe Teresa Corriol, ishin prudhues të tekstilit, kryesisht të chintz-it, dhe pati tre vëllezër, Salvadorin, Ramonin dhe Narcisin. 

## Rinia dhe udhëtimi në Angli
Josep Bonaplata punoi në punishten familjare derisa babai i tij u penzionua dhe biznesin e mori vëllai i tij më i vjeter, Salvadori. Në vitin 1828 Josepi dhe shoku i tij Joan Vilareguti hapen një fabrikë të tekstilit koton në Sallent, e cila punonte me fuqi ujore të lumit Llobregrat. Në vitin 1829, në përpjekje për ta modernizuar biznesin e tij, atij iu dha leja nga qeveria spanjolle për të importuar motorin me avull anglez.

Bonaplata udhëtoi për në Britani me Joan Rullin dhe me një burrë të quajtur Camps për të mësuar mbi industrinë e tekstilit në Lancashire dhe të blente manikerinë e nevojshme nga punishtja Boulton and Watt në Birmingham.

Sidoqoftë, fabrika u sulmua dhe u dogj natën e 4 gushtit dhe me 5 gusht të vitit 1835 nga gangsterët ludit të njohur si Bullangues. Humbjet nga fatkeqësia arrinin deri në 2.696.625 reales. Bonaplata paditi qeverinë spanjolle për dështimin në ndalimin e trazirave. Fillimisht, qeveria u përpoq të shmangte përgjegjësinë, por më pas i kërkoi Cortes Generales (parlamentit) leje për të paguar një kompensim. Më 1 prill 1837 Josep Bonaplata u paraqit para Cortesit dhe pranoi të rindërtonte një fabrikë të re dhe më të madhe që të fillonte industrinë spanjolle të modernizuar, por komiteti i thesarit vendosi se ai duhet të heqë dorë nga çdo pretendim për kompensim në qoftë se ai donte investimet e shtetit për sipërmarrjen e tij të re.

Gjatë kësaj kohe, Bonaplata vazhdoi të jetonte në një dhomë modeste në Madrid ku ai formoi **Bonaplata, Sandford y Cia** për ta rifilluar projektin. Biznesi u formua në ish manastirin e Shën Barbares, në lagjen Hortaleza. Në këtë kohë ai ishte 42 vjeçar dhe akoma beqar. Biznesi përfshinte uzinën e dytë metalurgjike dhe inxhinierin e quajtur William Sanford. **Bonaplata y Hermanos** (Bonaplata dhe Vëllezërit), dhe Sanfordi mbeti si teknik. Ramoni mori përsipër biznesin e Madridit, i cili kishte kapital 200.000 reales, ndërsa Narcisi hapi një furrë të re shpërthimi në Sevilje me kapital 90.000 reales. Vendimet kryesore për të dy bizneset ende merreshin nga Josepi. 

Dy vite më vonë Narcisi mori kontrollin e plotë të fabrikes andaluziane, duke e lënë *Bonaplata y Hermanos* në Madrid me kapital 403.063 reales. Edhe pse Josep Bonaplata kishte në pronëse pjesën më të madhe të interesit në Shën Barbara, dokumentet legale i kishte vëllai i tij Ramoni si administratori i vetëm, mbase për shkak të shëndetit të ligë të Josepit, edhe pse ai e mbajti të drejtën për të vepruar në çdo gjë që ai mendonte se ishte e nevojshme. 

## Biznesi rural
Disa muaj pas shkatërrimit të *El Vapor*-it në dhjetor të vitit 1835, Josep Bonaplata pagoi 187.000 reales për pasuritë Espinar-e në fshatin valencian të Llirias. Këtu ai ndërtoi një fabrikë të vajit të ullirit dhe mbolli shumë pemë bajamesh. Ai po ashtu investoi 1.190.000 reales në një projekt që do të lidhte Cincan dhe Segren që ta ujitë zonën e Lliteras. Plani u dha nga shoku i tij Antoni Gasso, por nuk u bë asgjë. 

## Sëmundja dhe vdekja
Çrregullime të rënda të frymarrjes e preken Bonaplaten duke ndikuar edhe në punën e tij. Nga frika e sulmit të tij të fundit, ai e bëri testamentin e tij në maj të vitit 1840. Tri vite më vonë ai vendosi të kthehej në fermën Espinar në Lliria. Më 30 maj 1843, Bonaplata ia dorëzoi testamentin e tij avokatit dhe filloi udhëtimin por pati një sulm të astmës më 2 qershor derisa po kalonte pranë fshatit Bunyol. Ai ishte 48 vjeçar.

Ai vdiq pa lënë trashëgimtar prandaj vëllezërit e tij ishin vazhdimësi. Dihet se ai pati një vajzë jo legjitime të quajtur Sofia por ajo vdiq në lindjen në vitin 1840. Josepi dhe nëna e fëmijës së tij, Jesusa Romero, ishin çift. 

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
**Burning Barcelona* by Roger Williams (Bristol Book Publishing 2008, ISBN 978-0-9555376-1-5) is an historical novel about the installation of the steam engine by Josep Bonaplata and William Sanford, an engineer from the Boulton & Watt manufactory.