Bulawayo

**Bulawayo** është qyteti i dytë më i madh në Zimbabve me popullsi prej 1,200,337 sipas vitit 2018. Shumica e banorëve të Bulawayo i takojnë banorëve Ndebele dhe grupi i tyre të gjuhës (Ndebele Veriore).

## Historia
Qyteti u themelua nga mbreti Ndebele, Lobengula, i biri i Mbretit Mzilikazi rreth viteve 1840 pas udhëtimit të madh të Ndebele nga Nguniland. Emri Bulawayo vjen nga fjala Ndebele *KoBulawayo* që do të thotë "një vend ku po vritet". Një grup i Ndebeles nuk u rreshtua me princin Lobengula duke e luftuar atë ndërkohë që mendonin se ai nuk ishte trashëgimtar i fronit, prandaj ai ia dha kryeqytetit të tij emrin "ku ai (princ) po vritet". Thuhet se kur mbreti Lobengula e quajti vendin "KoBulawayo", gjeneralët e tij pyetën "kush vranë mtanenkosi (princin)?" dhe ai u përgjigj "Yimi umntwanenkosi engibulawayo", që do të thotë "unë jam, princi, i cili po vritet". Në atë kohë Lobengula ishte një princ që luftonte për të ngjitur fronin e babait të tij (Mzilikazi). Ishte e zakonshme në atë kohë që njerëzit t'i referoheshin Bulawayo si "KoBulawayo UmntwaneNkosi", "një vend ku ata po luftojnë ose po ngrihen kundër princit". Emri Bulawayo importohet nga Nguniland i cili dikur ishte pushtuar nga njerëzit Khumalo. Vendi ende ekziston: Është pranë Gjirit Richards.

Gjatë Luftës së Matabelës më 1893, pushtimi nga trupat e British South Africa Company (BSAC) e detyroi Mbretin Lobengula të evakuojë pasuesit e tij, pas shpërthimit të municioneve të para dhe vendosjes së zjarrit në qytet. Trupat e BSAC dhe kolonët e bardhë pushtuan rrënojat. Më 4 nëntor 1893, Leander Starr Jameson shpalli Bulawayo një zgjidhje nën sundimin e BSAC. Cecil Rhodes urdhëroi që vendbanimi i ri të themelohej në rrënojat e kraal mbretërore të Lobengulës, ku është vendi i Shtëpisë së Shtetit. Në vitin 1897, qyteti i ri i Bulawayo fitoi statusin e komunës, dhe nënkoloneli Harry White u bë një nga kryebashkiakët e parë.

Në shpërthimin e Luftës së Dytë të Matabelës, në mars 1896, Bulawayo u rrethua nga forcat Ndebele dhe aty u krijua një lektor për qëllime mbrojtëse. Ndebele kishte përjetuar efektivitetin brutal të armëve britanike Maxim në Luftën e Parë së Matabelës, kështu që ata kurrë nuk ngritën një sulm të rëndësishëm kundër Bulawayo, edhe pse mbi 10.000 luftëtarë Ndebele mund të shihet pranë qytetit. Në vend që të prisnin pasivisht, kolonët ngritën patrullime, të quajtur Bulawayo Field Force, nën Frederick Selous dhe Frederick Russell Burnham. Këto patrulla u nisën për të shpëtuar çdo kolonët e mbijetuar në fshat dhe sulmuan Ndebele. Në javën e parë të luftimeve, 20 burra të Bulawayo Field Force u vranë dhe 50 u plagosën. Një numër i panjohur i Ndebele u vranë dhe u plagosën.

Gjatë rrethimit, kushtet në Bulawayo u përkeqësuan shpejt. Ditën, kolonët mund të shkonin në shtëpi dhe ndërtesa në qytet, por gjatë natës ata u detyruan të kërkonin strehim në vendbanimin shumë më të vogël. Gati 1,000 gra dhe fëmijë u mbushën me njerëz në zonën e vogël dhe alarmet e rreme të sulmeve ishin të zakonshme. Ndebele bëri një gabim kritik gjatë rrethimit duke neglizhuar të shkurtojë linjat telegrafike që lidhin Bulawayo me Mahikeng. Kjo i dha Bulawayo Field Force dhe forcave britanike të ndihmave, që vinin nga Salisbury dhe Fort Victoria (tani Harare dhe Masvingo respektivisht) 300 milje në veri, dhe nga Kimberley dhe Maheking 600 milje në jug. Pasi forcat ndihmëse arritën në fund të majit 1896, rrethimi u thye dhe rreth 50.000 Ndebele u tërhoqën në fortesën e tyre, [[Parku Kombëtar Matobo|Kodrat Matobo] pranë Bulawayo. Jo deri në tetor 1896 Ndebele më në fund do t'i jepte armët e tyre për pushtuesit.

Në vitin 1943, Bulawayo morri statusin e qytetit.

## Klima
Për shkak të lartësisë së saj relativisht të lartë, qyteti ka një klimë subtropikale pavarësisht vendodhjes në tropikët. Sipas klasifikimit të klimës Köppen, Bulawayo përmban një klimë gjysmë të thatë. Temperatura mesatare vjetore është 19.16 °C, e ngjashme me Pretoria në një lartësi të ngjashme, por pothuajse 600 km (373 milje) më larg në veri. Ashtu si me pjesën më të madhe të Zimbabves jugore dhe lindore, Bulawayo është ftohur nga një fluks ajri mbizotërues jugor më i madh i vitit dhe përjeton tre sezone të gjera: një sezon i thatë dhe i ftohtë dimri nga maji deri në gusht; një periudhë e nxehtë e thatë në fillim të verës nga fundi i gushtit deri në fillim të nëntorit; dhe një periudhë të ngrohtë të lagësht në pjesën tjetër të verës, në fillim të nëntorit deri në prill. Muaji më i nxehtë është tetori, që zakonisht është lartësia e sezonit të thatë. Temperatura mesatare maksimale varion nga 21 ° C në korrik deri në 30 ° C në tetor. Gjatë sezonit të shiut, maksimumi i ditës është rreth 26 ° C. Netë janë gjithmonë të freskëta, duke filluar nga 8 °C në korrik deri në 16 °C në janar.

Reshjet mesatare vjetore të qytetit janë 594 mm, e cila mbështet një bimësi natyrore të pyjeve të hapur, të dominuar nga pemët e Combretum dhe Terminalia. Shumica e shiut bie në periudhën dhjetor deri në shkurt, ndërsa qershori deri në gusht është zakonisht pa shi. Duke qenë afër shkretëtirës së Kallaharit, Bulawayo është e ndjeshme ndaj thatësirës dhe reshjeve ka tendencë të ndryshojë ndjeshëm nga një vit në tjetrin. Në vitin 1978, 888 mm shi ra në tre muajt deri në shkurt (shkurt 1944 është muaji më i vrenjtur me rekord me 368 mm), ndërsa në tre muajt e fundit të shkurtit 1983, vetëm 84 mm ra.

## Binjakëzimet
*  Aberdeen, Skocia
*  Durban, Afrika e Jugut
*  Polokwane, Afrika e Jugut
*  Katima Mulilo, Namibia
*  Francistown, Botsvana
*  Livingstone, Zambia

## Njerëz të njohur
*Marshall P. Baron, piktorë
*NoViolet Bulawayo, shkrimtare
*Chelsy Davy, ish e dashura e Princit Harry
*Peter Ndlovu, futbollistë
*Benjani Mwaruwari, futbollistë

## Referime