Adigjeja

**Republika e Adigjesë** (Rusisht : Респу́блика Адыге́я, *Respublika Adygeya*, Adigjeisht: Адыгэ Республик, *Adygæ Respublik*) është një subjekt federal (një republikë) e Rusisë. Gjendet gjeografikisht në rajonin e Kaukazit Verior të Rusisë Evropiane dhe është pjesë e Rrethit Federal Jugor. Adigjeja mbulon një sipërfaqe prej 7,600 kilometra katrorë, subjekti i pestë më i vogël federal rus sipas zonës, me territorin e saj një enklavë brenda Krasnodar Krai. Adigjeja ka një popullsi prej 453,376 (sipas regjistrimit të popullsisë 2018).

Majkop është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Adigjesë, shtëpia e një e treta e popullsisë së republikës.

Adigjeja është një nga republikat etnike të Rusisë, kryesisht përfaqëson popullin indigjen adigjezë, një grup etnik çerkez që formon 25% të popullsisë së Republikës, ndërsa rusët etnikë formojnë një shumicë me 60%, dhe me pakicë të armenëve dhe ukrainasve. Gjuhët zyrtare të Adigjesë janë gjuha ruse dhe adigjeze.

## Gjeografia 
Adigjeja shtrihet në Rrethin Federal Jugor të Rusisë të Evropës Lindore, në kodrinat e Kaukazit Veriperëndimor në Malet Kaukaz, me fusha në zonat veriore dhe male në zonën jugore. Pyjet (kryesisht prej ahu, lisi dhe panje evropiane) mbulojnë gati 40% të territorit të tij.

Lumi Kuban është një nga lumenjtë kryesorë të lundrueshëm në rajonin e Kaukazit. Ai formon një pjesë të kufirit verior midis Republikës së Adigjesë dhe Krasnodar Krai.

Republika është e pasur me naftë dhe gaz natyror. Burime të tjera natyrore përfshijnë ar, argjend, tungsten dhe hekur.

Klima e republikës është karakterizuar si mesatarisht e ngrohtë, me një temperaturë mesatare në janar -2 °C, në korrik 28 °C. Reshjet është rreth 700mm në vit.

## Historia 
parapamje|270px|right|Harta e Adigjesë
Oblast Autonom Çerkez (Adyghe) u krijua brenda RSFS Ruse më 27 korrik 1922, në territoret e Oblastit Kuban-Deti i Zi, të vendosura kryesisht nga populli adigjezë. Në atë kohë, Krasnodar ishte qendra administrative. Ajo u riemërua Oblasti Autonom Adigje (Çerkez) më 24 gusht 1922, menjëherë pas krijimit të saj. Në dy vitet e para të ekzistencës së tij, zona autonome ishte një pjesë e RSFS Ruse, por më 17 tetor 1924, ajo u transferua në juridiksionin e Krait të Kaukazit të Veriut të sapokrijuar brenda RSFS Rusisë.

Ai u riemërua Oblasti Autonom i Adigjesë (AO) në korrik 1928. Më 10 janar 1934, zona autonome u bë pjesë e Krai të ri Azov-Detit të Zi, i cili u hoq nga Krai i Kaukazit të Veriut. Majkop u bë qendra administrative e rajonit autonom në vitin 1936. Adigjeja AO u bë pjesë e Krasnodar Krai kur u krijua më 13 shtator 1937.

Më 3 korrik 1991, rajoni u ngrit në statusin e një republike nën juridiksionin e Federatës Ruse. Presidenti i parë i republikës ishte Aslan Dzharimov, i zgjedhur më 5 janar 1992.

Marrëdhëniet midis adigjezëve dhe rusëve etnikë në Adigje janë aktualisht të mira. Rusët përbëjnë dy të tretat e popullsisë brenda Adigjesë. Kreu aktual i Adigjesë është Murat Kumpilov.

## Ndarjet 
Republika e Adigjesë është e ndarë administrativisht në shtatë rrethe (raion), dy qytete / qyteza dhe (në një nivel më të ulët administrativ) pesë vendbanime të tipit urban. Komunalisht, republika është e ndarë në dy okrugë urbane, pesë vendbanime urbane dhe 46 vendbanime rurale.

## Demografia 
### Grupet etnike 
Sipas regjistrimit të vitit 2010, rusët etnikë përbëjnë 63.6% të popullsisë së përgjithshme të republikës, ndërsa adigjezët etnike janë 25.8%. Grupet e tjera përfshijnë armenë (3.7%), ukrainas (1.4%), kurdë (1.1%) dhe tatar (0.6%).

### Fetë 
Sipas një sondazhi të vitit 2012 i cili intervistoi 56,900 njerëz, 35.4% e popullsisë së Adigjesë aderon në Kishën Ortodokse Ruse, 12.6% në Islam, 3% janë të krishterë të pa shoqëruar dhe 1% janë besimtarë të krishterë ortodoksë që nuk i përkasin kishës ose janë anëtarë të kishave të tjera ortodokse. Për më tepër, 30% e popullsisë deklaron të jetë "shpirtërore por jo fetare", 9% ateist dhe 8.6% ndjek fe të tjera ose nuk iu përgjigjën pyetjes.

## Ekonomia 
Edhe pse është një nga pjesët më të varfra të Rusisë, republika ka pyje të bollshme dhe tokë të pasur. Rajoni është i famshëm për prodhimin e drithërave, lulediellit, çajit, duhanit dhe prodhimeve të tjera. Zhvillohen gjithashtu mbarështimi i derrit dhe dhenve.

Ushqimi, druri, përpunimi i drurit, tul dhe letër, inxhinieria e rëndë dhe përpunimi i metaleve janë industritë më të zhvilluara.

## Referime