Bardh' e Zi : shënime për dramat e Fadil Paçramit dhe kohën e tyre

'''Bardh' e Zi: Shënime për dramat e Fadil Paçramit dhe kohën e tyre'''

Autori: Teodor Laço

Redaktori: Fisnik Sina

ISBN: 9994376713

Vendi i botimit: Tiranë

Botuesi: Vatra

Viti i botimit: 2005

Përmasat: 189 faqe; 20 cm

Libri Bardh' e Zi: Shënime për dramat e Fadil Paçramit dhe kohën e tyre , shkruar nga Teodor Laço dhe redaktuar nga Fisnik Sina, është një vepër që shqyrton thellësisht krijimtarinë dramatike të shkrimtarit shqiptar Fadil Paçrami, një prej figurave më të rëndësishme në letërsinë shqiptare të shekullit XX. Publikuar në vitin 2005 nga shtëpia botuese Vatra në Tiranë, ky libër është një analizë kritike dhe historike mbi sfidat që përballuan shkrimtarët shqiptarë në periudhën e komunizmit, përkatësisht në vitet 1945-1991.

Në libër, Teodor Laço vëzhgon dhe analizon dramat e Paçramit, duke i vendosur në kontekstin e kohës kur ato u shkruan dhe u shfaqën për publikun shqiptar. Ai eksploron marrëdhëniet komplekse mes krijimtarisë artistike dhe censurës së rreptë që ushtrohej nga regjimi komunist. Përmes analizës së tij, Laço sjell në pah pengesat që shkrimtarët e asaj kohe hasën në përpjekjen për të shprehur mendime të pavarura dhe për të trajtuar tema shoqërore dhe politike që binin ndesh me normat e regjimit.

Një aspekt i rëndësishëm i veprës është përqendrimi në temën e censurimit dhe ndëshkimit të shkrimtarëve që guxuan të sfidojnë kufizimet ideologjike të kohës. Paçrami ishte një nga shkrimtarët dhe dramaturgët që u persekutua për idetë e tij, dhe në këtë libër, Laço e shfrytëzon këtë histori si shembull të ndikimit të thellë që pati sundimi komunist mbi letërsinë dhe kulturën shqiptare.

Vepra e Laços kontribuon në dokumentimin dhe analizën e një periudhe të errët për letërsinë dhe kulturën shqiptare, kur arti nuk mund të ishte krejtësisht i lirë, por duhej të përputhej me interesat dhe doktrinën e shtetit. Në librin e tij, Laço nxjerr në pah sfidën e madhe me të cilën përballeshin autorët shqiptarë, të cilët duhej të bënin kujdes për të mos dalë jashtë "vijave të bardha" të regjimit. Ai e përshkruan këtë gjendje të kufizuar lirie artistike me një gjuhë të thjeshtë dhe shprehëse, e cila i mundëson lexuesit të kuptojë presionin dhe pasojat e mëdha që këto rrethana lanë në krijimtarinë letrare të asaj periudhe.

Në analizën e tij, Laço ndalet në disa tema të rëndësishme, duke përfshirë:

* Censurimi i letërsisë: Përshkrimi i mënyrës se si censura komuniste ndikoi në përmbajtjen e veprave dramatike dhe letrare në Shqipëri.
* Marrëdhënia midis letërsisë dhe shtetit: Analizimi i ndikimit që kishte shteti dhe ideologjia mbi krijimtarinë e shkrimtarëve, ku çdo përpjekje për të trajtuar çështje që nuk përputheshin me vijën zyrtare politike ndëshkohej rëndë.
* Sfidat e dramaturgjisë shqiptare: Fadil Paçrami dhe të tjerë dramaturgë të kohës së tij shpesh u përballën me ndalime dhe përndjekje, çka tregonte fuqinë e regjimit në frikësimin dhe heshtjen e artistëve të pavarur.

Bardh' e Zi ka një rëndësi të veçantë për studiuesit e letërsisë dhe për ata që dëshirojnë të kuptojnë periudhën komuniste dhe ndikimin e saj në kulturën dhe artin shqiptar. Libri shërben jo vetëm si një analizë letrare, por edhe si një dokument historik që hedh dritë mbi përndjekjen ideologjike dhe përpjekjet e artistëve për të ruajtur integritetin e tyre krijues.

Në këtë kontekst, vepra e Laços është një kontribut i vyer për historinë e letërsisë shqiptare dhe për kuptimin e sfidave të shkrimtarëve të kohës, të cilët, mes të "bardhës" dhe "zezës", u përpoqën të gjenin një zë të vërtetë në një periudhë të heshtjes së imponuar.

## Burimet