Tosca

***Tosca*** është operë në tre akte të Giacomo Puccini me libretto italiane nga Luigi Illica dhe Giuseppe Giacosa . Premierë iu dha në Teatro Costanzi në Romë më 14 Janar 1900. Vepra e bazuar në dramën dramatike në gjuhën frënge të Victorien Sardou më 1887 *La Tosca*, është një pjesë melodramatike e vendosur në Romë në qershor 1800 me kontrollin e Mbretërisë së Napolit mbi Romën e kërcënuar nga pushtimi i Napoleonit në Itali .Përmban përshkrime të torturave, vrasjeve dhe vetëvrasjeve, si dhe disa prej ariave lirike më të njohura të Puccini. 

Puccini e pa shfaqjën e Sardou kur ishte duke vizituar Italinë në 1889 dhe pas një hezitimi, ai mori të drejtat autoriale për ta shndërruar veprën në një operë më 1895. Shndërrimi i shfaqjes franceze në një operë të përmbledhur italiane zgjati katër vjet, gjatë së cilës kompozitori debatonte vazhdimisht me libretistët dhe botuesit e tij. *Tosca* u dha premierë në një kohë trazirash në Romë dhe performanca e parë e saj u vonua për një ditë nga frika e trazirave. Megjithë vlerësimet indiferente nga kritikët, opera ishte një sukses i menjëhershëm për publikun. 
alt=The body of a man lies supine, with a woman, crucifix in hand, kneeling over him. A candle is placed to each side of his head.|parapamje|Tosca hedh me ngulm një kryqëzim në trupin e Scarpia. Fotografi i një prodhimi të para-1914 në Shtëpinë e vjetër Opera Metropolitane, New York

## Rolet 
## Përmbajtja 
### Konteksti historik 
alt=A crowded scene with many soldiers and horses, and much smoke. Some soldiers lie dead or wounded. In the distance, beyond a short line of trees, is a tall church tower.|parapamje| Beteja e Marengo, siç është pikturuar nga Louis-François Lejeune
Sipas libretos ngjarja e *Tosca* ndodh në Romë në qershor 1800.  Sardou, në shfaqjën e tij, e daton më saktë; *La Tosca* zhvillohet pasdite, mbrëmje dhe në mëngjes herët më 17 dhe 18 &nbsp;Qershor 1800.  

Italia ishte ndarë prej kohësh në një numër shtetesh të vogla me Papën në Romë që sundonte Shtetet Papale në Italinë Qendrore . Pas Revolucionit Francez, një ushtri franceze nën drejtimin e  Napoleonit pushtoi Italinë më 1796 duke hyrë në Romë pothuajse pa rezistencë fare më 11 Shkurt 1798 dhe themeluan një republike atje.  Papa Pius VI u mor i burgosur dhe u dërgua në internim më 20 shkurt 1798. (Pius VI do të vdiste në internim më 1799 dhe pasardhësi i tij Pius VII, i cili u zgjodh në Venecia më 14 mars 1800, nuk do të hynte në Romë deri më 3 korrik. Kështu që nuk ka as Papë dhe as qeveri papale në Romë gjatë ditëve të përshkruara në opera. ) Republika e re drejtohej nga shtatë konsuj ; në opera kjo është zyra e mbajtur më parë nga Angelotti, karakteri i së cilës mund të bazohet në konsullin e jetës reale Liborio Angelucci .  Në Shtator 1799 Francezët, të cilët kishin mbrojtur republikën u tërhoqën nga Roma.  Ndërsa ikën, trupat e Mbretërisë së Napolit pushtuan qytetin.  

Në maj të 1800 Napoleoni në atë kohë udhëheqësi i padiskutueshëm i Francës, solli trupat e tij nëpër Alpe në Itali edhe një herë. Më 14 Qershor ushtria e tij u takua me forcat austriake në Betejën e Marengo (afër Alessandria ). Trupat austriake fillimisht ishin të suksesshëm; nga mesi i mëngjesit ata ishin duke kontrolluar fushën e betejës. Komandanti i tyre, Michael von Melas i dërgoi këto lajme në jug drejt Romës. Sidoqoftë trupat e ri të freskët francez arritën në orët e vona të pasdites dhe Napoleoni sulmoi austriakët e lodhur. Ndërsa Melasi u tërhoq me shqetësim me eshtrat e ushtrisë së tij, ai dërgoi një korrier të dytë në jug me mesazhin e korrigjuar.  Neapolitasit braktisën Romën,  dhe qyteti kaloi katërmbëdhjetë vitet e ardhshme nën sundimin francez.  

### Akti 1 
''Brenda kishës së Sant'Andrea della Valle'' 

Cesare Angelotti, ish konsulli i Republikës Romake dhe tani një i burgosur politik i arratisur, vrapon në kishë dhe fshihet në faltorën private Attavanti - motra e tij, Marchesa Attavanti, i ka lënë një çelës kapelës së fshehur nën këmbët e statujës së Shën Mërisë . Një kishtar i moshuar hyn dhe fillon pastrimin, më pas gjunjëzohet në lutje ashtu siç tingëllon Angelus . 

Piktori Mario Cavaradossi arrin që të vazhdojë punën për portretin e tij të Maria Magdalene . Sacristan identifikon një ngjashmëri midis portretit dhe një gruaje me flokë bjonde që ka qenë duke vizituar kishën kohët e fundit (e panjohur për të, është motra e Angelotti Marchesa). Cavaradossi përshkruan "harmoninë e fshehur" (" Recondita armonia ") në kontrastin midis bukurisë bjonde të pikturës së tij dhe dashnorë së tij me flokë të errët, këngëtarja Floria Tosca. Kishtari murmërin vetmevete mosmiratimin e tij para se të largohet. 

Angelotti del nga fshehja dhe i thotë Cavaradossi, një mik i vjetër që ka simpatitë republikane, se po ndiqet nga Shefi i Policisë - Baron Scarpia. Cavaradossi premton se do ta ndihmojë atë sapo të errësohet . Dëgjohet zëri i Toscës, që  thërret Cavaradossin. Cavaradossi i jep Angelottit shportën e tij të ushqimit dhe Angelotti me nxitim kthehet në vendin e tij të fshehur. 

Tosca hyn dhe pyet me dyshim Cavaradossi se çfarë ka bërë - ajo mendon se ai ka qenë duke folur me një grua tjetër. Cavaradossi e siguron atë dhe Tosca përpiqet ta bindë që ta çojë në vilën e tij atë mbrëmje: "Non la sospiri, la nostra casetta". Ajo më pas shpreh xhelozi për gruan në pikturë, të cilën e njeh si Marchesa Attavanti. Cavaradossi shpjegon ngjashmërinë; ai thjesht ka vëzhguar Marchesa në lutje në kishë. Ai e bind Toscën për besnikërinë e tij dhe e pyet atë se cilat sy mund të ishin më të bukur se të vetët: "Qual'occhio al mondo". 

Pasi Tosca është larguar, Angelotti rishfaqet dhe diskuton me piktorin planin e tij për të ikur i maskuar si një grua duke përdorur rroba të mbetura në faltore nga motra e tij. Cavaradossi i jep Angelottit një çelës për vilën e tij, duke sugjeruar që të fshihej në një pus të papërdorshëm në kopsht. Tingulli i një topi sinjalizon se ikja e Angelotti është zbuluar. Ai dhe Cavaradossi nxitojnë jashtë kishës. 

Kishtari përsëri hyn me koristët duke festuar lajmet se Napoleoni siç duket është mposhtur në Marengo. Festimet pushojnë befas me hyrjen e Scarpias, bashkëpunëtorit të tij Spoletta dhe disa agjentëve të policisë. Ata kanë dëgjuar se Angelotti ka kërkuar strehim në kishë. Scarpia urdhëron një kërkim dhe shporta e zbrazët e ushqimit dhe e gjen pallton me stemën Attavanti në faltore. Scarpia e vë në dyshim Sacristan-in dhe dyshimet e tij ngjallen më tej kur mëson se Cavaradossi ka qenë në kishë; Scarpia i beson piktorit dhe beson se është bashkëpunëtor në arratisjen e Angelottit. 

Kur Tosca arrin duke kërkuar për të dashurin e saj, Scarpia ngjall në mënyrë artistike instinktet e saj xheloze duke nënkuptuar një marrëdhënie të mundshme midis piktorit dhe Marchesa Attavanti. Ai tërheq vëmendjen Tosca tek palltoja dhe sugjeron që dikush duhet të ketë befasuar me prezencën të dashuruarit në kapelë. Tosca bie pre e mashtrimit të tij; E zemëruar, ajo nxiton të përballet me Cavaradossi. Scarpia urdhëron Spoletta dhe agjentët e tij që ta ndjekin atë, duke supozuar se ajo do t'i çojë ata në Cavaradossi dhe Angelotti. Një kortezh hyn në kishë duke kënduar Te Deum ; duke bërtitur 'Tosca, ti më bën të harroj edhe Zotin!' , Scarpia bashkohet me kor në lutje. 

### Akti 2 
*Apartamenti i Scarpia në Palazzo Farnese, atë mbrëmje* 

Scarpia në darkë i dërgon një shënim Toscës duke i kërkuar asaj të vijë në banesën e tij, duke parashikuar që dy qëllimet e tij së shpejti do të përmbushen menjëherë. Agjenti i tij, Spoletta, arrin të raportojë se Angelotti mbetet i lirë por Cavaradossi është arrestuar për marrje në pyetje. Ai është sjellë dhe fillon marrja në pyetje e tij. Ndërsa piktori në mënyrë të palëkundur mohon të mos dijë asgjë në lidhje me arratisjen e Angelotti, zëri i Tosca dëgjohet duke kënduar një kantatë festive diku tjetër në Pallat. 

Ajo hyn në apartament me kohë për të parë Cavaradossi po dëgohet në një dhomë per investigim. E tëra që ai ka kohë të thotë është se ajo nuk duhet t'u tregojë asgjë. Scarpia atëherë pretendon se mund ta shpëtojë të dashurin e saj nga dhimbja e papërshkrueshme nëse zbulon vendin e fshehur të Angelotti. Ajo i reziston, por tingulli i britmave që vijnë nga dera përfundimisht e thyen heshtjën e saj dhe ajo i thotë Scarpia të kërkojë pusin në kopshtin e vilës së Cavaradossi. 

Scarpia urdhëron torturuesit e tij të pushojnë dhe piktori i përgjakur tërhiqet përsëri brenda. Ai është shkatërruar kur zbuloi se Tosca e ka tradhtuar mikun e tij. Sciarrone, një tjetër agjent, pastaj hyn me lajme: pati një shqetësim në fushën e betejës në Marengo dhe francezët po marshojnë në Romë. Cavaradossi, i paaftë për të mbajtur veten e tij, i uron Scarpia se sundimi i tij i terrorit së shpejti do të marrë fund. Kjo është e mjaftueshme që policia ta konsiderojë fajtor dhe ata e largojnë atë për pushkatim.  

Scarpia, tani i vetëm me Toscën i propozon një pazar: nëse ajo i dorëzohet atij, Cavaradossi do të lirohet. Ajo është e revoltuar dhe vazhdimisht hedh poshtë kërkesat e tij, por ajo dëgjon tupanet jashtë duke njoftuar një ekzekutim. Ndërsa Scarpia pret vendimin e saj, ajo lutet, duke e pyetur pse Zoti e ka braktisur në orën e saj të nevojës: " Vissi d'arte " ("Kam jetuar për art"). Ajo përpiqet të ofrojë para, por Scarpia nuk është e interesuar për atë lloj ryshfeti: ai dëshiron vetë Toscan 

Spoletta kthehet me lajmet se Angelotti ka vrarë veten pas zbulimit dhe se gjithçka është gati për ekzekutimin e Cavaradossi. Scarpia heziton të japë porosinë, duke kërkuar Toscën dhe me dëshpërim ajo pranon t'i nënshtrohet atij. Ai i thotë Spoletës që të organizojë një ekzekutim të rremë, të dy burrat duke përsëritur se do të jetë "siç bëmë me Count Palmieri", dhe Spoletta del. 

Tosca këmbëngul se Scarpia duhet të sigurojë mbrojtje të sigurt nga Roma për veten dhe Cavaradossi. Ai lehtë pajtohet me këtë dhe shkon në tryezën e tij. Ndërsa ai është duke hartuar dokumentin, ajo në heshtje merr një thikë nga tryeza e darkës. Scarpia afrohet me vetbesim drejt Toscas. Kur ai fillon ta përqafojë atë, ajo e godet me thikë duke thirrur "kjo është puthja e Tosca!" Pasi është e sigurt që ai ka vdekur, ajo me padurim thotë se "tani e fal". Ajo merr lejekalimin nga xhepi i tij, ndez qirinj në një gjest të devotshmërisë dhe vendos një kryqëzim në trup para se të largohej. 

### Akti 3 
''Pjesët e sipërme të Castel Sant'Angelo, herët në mëngjes'' 
alt=Roman panorama showing, centre, an arched bridge over a river with a domed building in the distance. To the right of the bridge is a large circular fortress.|majtas|parapamje| Castel Sant'Angelo, (djathtas), skena e denoumentit *Tosca*, ashtu si e pikturuar në shekullin e 18-të
Një djalë bari dëgjohet duke kënduar në skenë (në dialektin Romanesco ) "Io de 'sospiri"  ndërsa këmbanat e kishave tingëllojnë për matinët . Rojet e çojnë Cavaradossi dhe e informojnë se ai ka një orë për të jetuar. Ai nuk pranon të shohë një prift, por kërkon leje t'i shkruajë një letër Toscës. Ai fillon të shkruajë, por shumë shpejt mbushet mend nga kujtimet: " E lucevan le stelle " . 

Tosca hyn dhe i tregon atij lejekalimin që ajo ka marrë, duke shtuar se ajo ka vrarë Scarpia dhe se ekzekutimi i afërt është vetë mashtrim për tjerët. Cavaradossi duhet të shtiret/aktrojë kinse vdes ,që ata më pas mund të ikin së bashku para se të zbulohet trupi i Scarpia. Cavaradossi është i habitur nga guximi i dashnorës së tij të butë: "O dolci mani" ("O duart e ëmbla").Çifti imagjinon  jetën që do të ndajnë, larg Romës. Tosca atëherë me ankth e mëson Cavaradossi se si të luajë/aktrojë si i vdekur kur skuadra e pushkatimit qëllon ndaj tij me boshllëqe. Ai premton me kënaqësi se do të bjerë "si Tosca në teatër". 

Cavaradossi është larguar për në pushkatim dhe Tosca shikon me padurim në rritje ndërsa ekzekutimi është përgatitur. Burrat gjuajnë drejt tij , Cavaradossi bie dhe Tosca bërtet "Ecco un artista!" Kur ushtarët largohen të gjithë, ajo nxiton drejt Cavaradossi, vetëm për të zbuluar se Scarpia e tradhtoi: plumbat ishin të vërtetë. Me zemër të thyer, ajo shtrëngon trupin e pajetë të të dashurit të saj dhe qan. 

Zërat e Spoletta, Sciarrone dhe ushtarëve dëgjohen duke bërtitur se Scarpia ka vdekur dhe Tosca e ka vrarë atë. Ndërsa burrat nxitojnë, Tosca ngrihet, shmang kthetrat e tyre dhe vrapon drejt murit të ulët pëpara saj.  Duke qarë "O Scarpia, Avanti një Dio!" ("O Scarpia, ne takohemi para Zotit!"), Ajo hedh vehtën nga lartësia në vetvrasje.