Novela

**Novela** është një trillim në prozë narrative, gjatësia e së cilës është më e shkurtër se shumica e romaneve, por më e gjatë se shumica e tregimeve të shkurtra . Në disa burime thuhet se gjatësia e novelës duhet të ketë mes 7,500 dhe 40,000 fjalëve. Fjala angleze *novella* rrjedh nga italishtja  që do të thotë një histori e shkurtër e lidhur me fakte të vërteta (ose në dukje të tilla).   

## Përkufizimi 
Termi italian është emër  gjinisë femërore "*novello"*, që do të thotë *i ri*, ngjashëm me fjalën angleze *lajm* .  Fjalori Merriam-Webster e përkufizon një novelë si "një vepër fiksioni e ndërmjetme në gjatësi dhe kompleksitet midis një tregimi të shkurtër dhe një romani ".  Shoqata e Shkrimtarëve të Fantastiko-Shkencës dhe Fantazisë përcakton se numri i fjalëve të një novela është midis 17,500 dhe 40,000 fjalë;   me 250 fjalë për faqe, kjo barazohet me 70 deri në 160 faqe. 

## Historia 
Novela si zhanër letrar filloi të zhvillohej në letërsinë italiane të Rilindjes së hershme, kryesisht nga Giovanni Boccaccio, autor i *The Decameron* (1353).  *Decameron* paraqiti 100&nbsp;tregime (novela të quajtura) të treguara nga dhjetë njerëz (shtatë gra dhe tre burra) që ikën nga Vdekja e Zezë, duke ikur nga Firence në kodrat Fiesole në 1348. Kjo strukturë u imitua më pas nga autorë të mëvonshëm, veçanërisht mbretëresha franceze Marguerite de Navarre, *Heptaméron* e së cilës (1559) përfshinte 72&nbsp;tregime origjinale franceze dhe u modelua sipas strukturës së *The Decameron* .

Novela e zhanrit italian u rrit nga një traditë e pasur e formave të shkurtra narrative mesjetare. Ajo mori formën e saj të parë kryesore në fundin e shekullit të 13-të anonim *Libro di novelle et di bel parlar gentile*, i njohur si *Il Novellino*, dhe arriti kulmin e tij me *Dekameron* . Ndjekësit e Boccaccio si Giovanni Fiorentino, Franco Sacchetti, Giovanni Sercambi dhe Simone de' Prodenzani vazhduan traditën në fillim të shekullit të 15-të. Novela italiane ndikoi shumë shkrimtarë të mëvonshëm, duke përfshirë Shekspirin . 

Novelat u shkruan edhe në Spanjë. Libri i Miguel de Cervantes -it *Novelas ejemplares* (1613) shtoi risi në zhanër me më shumë vëmendje në përshkrimin e karakterit njerëzor dhe prejardhjes shoqërore. 

Deri në fund të shekullit të 18-të dhe në fillim të shekullit të 19-të, shkrimtarët e shndërruan novelën në një zhanër letrar të strukturuar nga parime dhe rregulla, përgjithësisht në një mënyrë realiste . Në atë kohë, gjermanët ishin shkrimtarët më aktivë të *romanit* (gjermanisht: "Novelle"; shumës: "Novellen").  Për shkrimtarin gjerman, një novela është një rrëfim imagjinar me gjatësi të papërcaktuar – nga disa faqe deri në qindra – i kufizuar në një ngjarje, situatë ose konflikt të vetëm, pezull, që çon në një pikë kthese të papritur ( *Wendepunkt* ), duke provokuar një fund logjik, por befasues. *Novellen* priren të përmbajnë një simbol konkret, i cili është pika qendrore e rrëfimit.

Novela ndikoi në zhvillimin e tregimit të shkurtër dhe të romanit në të gjithë Evropën.  Në fund të shekullit të 19-të, Henry James ishte një nga kritikët e parë në gjuhën angleze që përdori termin novelë për një histori që ishte më e gjatë dhe më komplekse se një tregim i shkurtër, por më i shkurtër se një roman. 

Në vendet anglishtfolëse, *novela* moderne rrallëherë përkufizohet si një zhanër letrar i veçantë, por shpesh përdoret si term për një roman të shkurtër. 

## Karakteristikat 
Një novelë në përgjithësi përmban më pak konflikte se një roman, por më të ndërlikuara se një tregim i shkurtër . Konfliktet gjithashtu kanë më shumë kohë për t'u zhvilluar sesa në tregimet e shkurtra. Novelat mund ose nuk mund të ndahen në kapituj (shembuj të mirë të atyre me kapituj janë *Ferma e Kafshëve* nga George Orwell dhe *Lufta e Botëve* nga HG Wells ), dhe hapësira e bardhë shpesh përdoret për të ndarë seksionet, diçka më pak e zakonshme në tregimet e shkurtra. . Novelat mund të synohen të lexohen në një seancë të vetme, si tregimet e shkurtra, dhe kështu të prodhojnë një efekt unitar te lexuesi.  Sipas Warren Cariou, "Novela në përgjithësi nuk është aq formalisht eksperimentale sa mund të jetë tregimi i gjatë dhe romani, dhe zakonisht i mungojnë nënkomplotet, këndvështrimet e shumta dhe përshtatshmëria e përgjithshme që janë të zakonshme në roman. Më së shpeshti ka të bëjë me zhvillimin personal dhe emocional sesa me sferën më të madhe shoqërore. Novela përgjithësisht ruan diçka nga uniteti i përshtypjes që është një shenjë dalluese e tregimit të shkurtër, por gjithashtu përmban karakterizim më të zhvilluar dhe përshkrim më luksoz. 

### Probleme terminologjike 
Termi *roman (novel)*, i huazuar nga *novela* italiane, fillimisht nënkuptonte "çdo nga një numër tregimesh ose tregimesh që përbëjnë një vepër më të madhe; një tregim i shkurtër i këtij lloji, një fabul" dhe më pas u përdor shumë herë në shumës,  duke pasqyruar përdorimin si në *The Decameron* dhe pasuesit e tij. Përdorimi i *novelës* më italiane në anglisht duket të jetë pak më i ri.  Diferencimi i dy termave duket se ka ndodhur vetëm në shekullin e 19-të, duke ndjekur modën e re të novelës në letërsinë gjermane. Në 1834, John Lothrop Motley mund të fliste ende për "romanet e Tieck-ut (të cilat të fundit janë një grup tregimesh të vogla të hollësishme, romane në kuptimin origjinal të fjalës)".  Por kur u përdor termi *novella*, ishte tashmë e qartë se synohej një formë mjaft e shkurtër dhe e mprehtë: "Novella e shkurtër ka qenë ndonjëherë një e preferuar e jashtëzakonshme për kombin...që nga ditët e Boccaccio."  Në vitin 1902, William Dean Howells shkroi: "Pak fiksione moderne të dimensioneve të romanit...kanë bukurinë e formës që mishëron shumë një novelë." 

Ndonjëherë, si me zhanret e tjera, emri i zhanrit përmendet në titullin e një vepre të vetme (krahaso *Komedinë Hyjnore* ose *Das Märchen* të Goethe -s). *Die Schachnovelle* (1942) e shkrimtarit austriak Stefan Cweig (fjalë për fjalë, "The Chess Novella", por e përkthyer në 1944 si *Loja Mbretërore* ) është një shembull i një titulli që emërton zhanrin e tij. Kjo mund të sugjerojë historizimin e zhanrit.

Zakonisht, novelave më të gjata quhen romane; Rasti  *çuditshëm* i Dr *Jekyll* *dhe*  (1897) dhe *Armageddon i Philip Francis Nowlan 2419 AD* (1928). Më rrallë, veprat më të gjata quhen novela. Subjektiviteti i parametrave të zhanrit të novelës është tregues i natyrës së saj të ndryshueshme dhe të larmishme si formë arti. &#x5B; ''* &#x5D; Në serinë e saj *Mujore Letrat e Hapura* të vitit 2010, "Një vit me novela të shkurtra", Ingrid Norton kritikon tendencën për të bërë demarkacione të qarta bazuar thjesht në gjatësinë e një libri, duke thënë se "çdo dallim që fillon me një cilësi objektive dhe të jashtme si p.sh. madhësia me siguri do të jetë mashtruese." 

Stephen King, në hyrjen e tij në *stinët e ndryshme*, një koleksion i vitit 1982 me katër novela, vë në dukje vështirësitë e shitjes së një novela në botën e botimeve komerciale, pasi ajo nuk i përshtatet kërkesave tipike të gjatësisë së botuesve të revistave dhe librave.  Pavarësisht këtyre problemeve, megjithatë, gjatësia e novelës ofron avantazhe unike; në hyrje të një antologjie novela të titulluar *Lundrimi në Bizant*, Robert Silverberg shkruan:

Në esenë e tij, "Shkurtimisht, rasti për novelën", autori kanadez George Fetherling (i cili shkroi novelën *Tales of Two Cities* ) tha se të reduktosh novelën në asgjë më shumë se një roman të shkurtër është si "të këmbëngulësh që një kalë i vogël është një kalë i vogël". 

Përkufizimi ndonjëherë i turbullt midis një romani dhe një novele mund të krijojë polemika, siç ishte rasti me *"On Chesil Beach"* të shkrimtarit britanik Ian McEwan (2007). Autori e përshkroi atë si një novelë, por paneli për çmimin Man Booker në 2007 e cilësoi librin si një "roman të shkurtër".  Kështu, kjo "novela" u fut në listën e ngushtë për çmimin për romanin më të mirë origjinal. Një rast i ngjashëm gjendet me një vepër fiksioni shumë më të vjetër: *The Call of the Wild'' (1903) nga Jack London . Ky libër, sipas standardeve moderne, është mjaft i shkurtër dhe mjaft i drejtpërdrejtë për t'u kualifikuar si një novelë. Megjithatë, historikisht, ai është konsideruar si një roman. &#x5B; ''* &#x5D;

### Noveleta 
Fjalorët e përkufizojnë *noveletën* në mënyrë të ngjashme me *novelën*, ndonjëherë në mënyrë identike,  ndonjëherë me një ndjenjë përçmuese të të qenit i parëndësishëm ose sentimental.  Disa çmime letrare kanë një kategori më të gjatë të njohur si "novela" dhe një kategori "noveletë" më të shkurtër, me një dallim të bazuar në numërimin e fjalëve . Midis çmimeve, një gamë midis 17,500 dhe 40,000 fjalëve përdoret zakonisht për kategorinë e novelës, ndërsa 7,500–17,500 përdoret zakonisht për noveletat.    Sipas *The Writer'', një roman është afërsisht nga 7,000 deri në 20,000 fjalë në gjatësi, çdo gjë më e shkurtër konsiderohet një histori e shkurtër. 

## Numri i fjalëve 
Disa çmime letrare përfshijnë çmimin "novela më e mirë" dhe ndonjëherë një çmim të veçantë "novela më e mirë", veçmas nga "tregimi më i mirë i shkurtër" ose "romani më i mirë". Dallimi midis këtyre kategorive mund të jetë tërësisht nga numërimi i fjalëve .

## Shih edhe 
* Poezia
* Tregimi
* Romani 

## Referime