Ilirët

**Ilirët** ishin popull i lashtë i Gadishullit Ballkanik , paraardhësit e Shqiptarve, dhe njëri ndër popujtë më të lashtë të Evropës. Ilirët shtriheshin në Shqipërinë e sotme, Kroacinë, etj. Prejardhja e Ilirve mendohet të jetë nga Pellazgët e lashtë.  

thumb|200px|right|Shtrirja e fiseve ilire.
parapamje|483x483px|Fiset ilire janë shënuar me të kuqe, ndërsa grekët me të zezë

## Vendndodhja 
Sipas Herodotit trojet e ilirëve shtriheshin në shek e 5 p.e.r nga Adriatiku në Morava në lindje dhe përkatësisht deri në Adigje në perëndim.

## Origjina
Problemi i prejardhjes dhe i rrugës së formimit të trungut etnik ilir me veçoritë e tij gjuhësore e kulturore, ka përbërë një nga synimet më kryesore të ilirologjisë. Rreth tij janë shfaqur pikëpamje të ndryshme, të cilat ndriçojnë në mënyrë të mjaftueshme gjithë këtë proces të ndërlikuar etnogjenetik. Kërkimet komplekse arkeologjike, gjuhësore dhe historike të kohëve të fundit e kanë vendosur atë mbi një bazë më të shëndoshë dhe e kanë futur në një rrugë më të drejtë zgjidhjeje. Sado të ndryshme që mund të paraqiten nga forma teoritë mbi prejardhjen e ilirëve, në përmbajtje ato shprehin vetëm dy pikëpamje, njëra nga të cilat i quan ilirët si të ardhur në Gadishullin Ballkanik, ndërsa tjetra si popullsi autoktone të formuar në truallin historik të Ilirisë.
Midis teorive që i quajnë ilirët të ardhur në Gadishullin Ballkanik, ka mospërputhje si përsa i takon vendit nga vijnë, ashtu edhe kohës së ardhjes së tyre. Disa e lidhin përhapjen e tyre me kulturën e Halshtatit, të tjerë me kulturën e Fushave me Urna, apo me kulturën Luzhice. Sipas tyre, në kapërcyell të mijëvjeçarit të dytë p.e.sonë ilirët morën pjesë në lëvizjet e popujve që njihen me emrin dyndja dorike, egjeane, apo panono-ballkanike dhe duke zbritur nga Evropa Qendrore, në fillim të epokës së hekurit, u ngulën në Gadishullin Ballkanik në trojet e tyre historike. Pikëpamje më e re është ajo që e konsideron kulturën ilire si një dukuri të formuar historikisht në vetë truallin ilir në bazë të një procesi të gjatë dhe të pandërprerë të saj gjatë gjithë epokës së bronzit dhe fillimit të asaj të hekurit. Kjo tezë e zhvillimit të pandërprerë të kulturës, që jep mundësi të flitet edhe për një zhvillim të pandërprerë etnik, gjen prova të shumta në territorin historik të ilirëve, sidomos me zbulimet e bëra në truallin e Shqipërisë në vendbanimin e Maliqit dhe në varrezat tumulare të Pazhokut, të Vajzës, të Matit etj., kurse jashtë vendit tonë në varrezat tumulare të pllajës së Glasinacit (Bosnjë) e gjetkë. Përballë këtyre zbulimeve bëhet fare e paqëndrueshme teza që e lidh etnogjenezën e ilirëve me kulturën e Halshtatit apo me bartësit e kulturës së fushave me urna. Trualli i kësaj kulture të fundit nuk mund të lidhet kurrsesi etnikisht me ilirët. Duke krahasuar truallin e kulturës së fushave me urna me atë të kulturës së mirëfilltë ilire Mat-Glasinac në rajonin qendror të Ilirisë, vihen re ndryshime thelbësore si në kulturën materiale në qeramikë, në objektet metalike etj., ashtu edhe në atë shpirtërore, që ka një rëndësi të veçantë në përcaktimin etnik të një popullsie. Trualli i Panonisë ndjek mënyrën e varrimit me djegie duke vendosur mbeturinat e saj në vazo të veçanta (urna), ndërsa ai i Matit dhe i Glasinacit, varrimin në tuma e kryesisht me vendosje kufome. Këto ndryshime në kulturë i veçojnë panonët edhe si një grup etnik më vete që dallohet nga ai i ilirëve. Përveç kësaj të dhënat arkeologjike kanë treguar se dyndjet panono-ballkanike, dorike a egjeane nuk e përfshinë pjesën perëndimore të Gadishullit Ballkanik dhe si pasojë nuk shpunë në ndryshime dhe zhvendosje të theksuara të ilirëve. Kjo shihet qartë sidomos në territorin e vendit tonë, ku materialet arkeologjike të kësaj kohe, flasin jo për ndërprerje në zhvillimin autokton të kulturës, por për një vazhdimësi të saj që nga epoka e hershme e bronzit, pavarësisht se disa shfaqje të reja në prodhimin metalurgjik, të shek. XI-IX p.e.sonë, mund të lidhen me ndikimet kulturore të ardhura përmes dyndjeve nga veriu. Ky zhvillim i pandërprerë kulturor në vendin tonë shfaqet akoma më mirë në qeramikë, e cila është një tregues i rëndësishëm në përcaktimin etnik dhe kulturor të bartësve të saj. Qeramika e kësaj kohe zhvillohet në tërë truallin ilir mbi bazën e poçerisë më të hershme të epokës së bronzit, pa pasur ndonjë ndryshim në kohën e kalimit nga epoka e bronzit në atë të hekurit, dhe duke e ruajtur këtë traditë autoktone të paktën deri në shek. VI p.e.sonë, kur historikisht dihet se këto krahina banoheshin nga bashkësi të qëndrueshme fisnore ilire. Të gjitha këto të dhëna arkeologjike të grumbulluara në pesëdhjetë vjetët e fundit, në territorin e Shqipërisë së bashku tregojnë se etnogjeneza ilire nuk duhet parë kurrsesi në lidhje me ardhjen e një popullsie nga veriu i Ballkanit, por si një proces historik shumë i gjatë dhe i ndërlikuar autokton. Ky proces fillon shumë kohë përpara këtyre dyndjeve (dorike, egjeane a panono-ballkanike) dhe konkretisht me dyndjen e madhe të periudhës kalimtare nga neoliti në epokën e bronzit, që përfshin treva të gjera të Evropës dhe të Azisë, duke sjellë me vete ndryshime të dukshme etnike në Evropën neolitike. Kjo dyndje e cilësuar indo-evropiane, që ndodhi në kapërcyell të mijëvjeçarit të tretë, u krye nga grupe të ndryshme popullsish baritore të ardhura nga stepat e
Lindjes. Është provuar arkeologjikisht se ajo nuk u bë menjëherë, por valë-valë dhe se krahinat perëndimore të Ballkanit, midis tyre dhe territori i Shqipërisë u prekën
prej saj më vonë se sa ato lindore.
Gjatë kësaj dyndjeje grupe të ndryshme kulturore të Evropës u zhdukën pa lënë gjurmë, të tjera u përzien me popullsitë migratore, të cilat u imponuan me këtë rast
vendasve gjuhën, kulturën, në një farë mase edhe zakonet e veta. Kështu ndodhi, p.sh. me kulturat neolitike të Vinçes, të Butmirit, të Lisiçi-Hvarit në territorin e Jugosllavisë, të cilat qenë zëvendësuar me kulturat e reja Kostalace, Vuçedole etj.; e njëjta gjë ndodhi edhe me kulturën neolitike të Maliqit, e cila qe zëvendësuar nga një
kulturë më e ulët e karakterizuar me qeramikën e saj trashanike, që i atribuohet pikërisht kësaj dyndjeje.Në procesin e shtjellimit të këtyre ngjarjeve dhe të përzierjeve etnike dhe kulturore të popullsive neolitike vendase, paraindoevropiane ose sipas disa studiuesve,
indoevropiane të hershme, me ardhësit e rinj indoevropianë të stepave u formua edhe baza mbi të cilën nisën të zhvillohen në kushte të veçanta edhe proceset
etnogjenetike të popullsive të vjetra historike të Ballkanit Perëndimor, rrjedhimisht dhe procesi i formimit historik të trungut etnik ilir me tipare të përbashkëta
kulturore, të dallueshme prej bashkësive të tjera fqinje jo ilire. Në këtë proces, i cili u zhvillua gjatë gjithë mijëvjeçarit të dytë p.e.sonë, diferencimi dhe asimilimi i
popullsive, ashtu sikurse dhe lidhjet ekonomike e kulturore, luajtën një rol të
rëndësishëm. Në qoftë se në periudhën e hershme të epokës së bronzit, kultura e krahinave ballkano-perëndimore, ishte shumë larg për t’i dhënë asaj karakter të
përcaktuar ilir, të dallueshëm prej atyre të territoreve të tjera, ky diferencim i tipareve kulturore vjen e bëhet gjithnjë më i theksuar në periudhën e mesme e
sidomos në atë të fundit të epokës së bronzit. Në rrugën e këtij zhvillimi të
brendshëm krahinat jugore të kësaj treve ishin të kthyera më tepër me fytyrë drejt jugut, nga bota e përparuar e Egjeut, me të cilën qenë në marrëdhënie të ngushta
ekonomike e kulturore. Veriu, përkundrazi, shfaq prirje drejt Evropës Qendrore, por
me lidhje më të dobëta me të. Këto lidhje ndikuan sadopak në formimin dhe në diferencimin në fund të bronzit e në fillim të hekurit të dy grupeve të mëdha kulturore ilire, atij jugor dhe verior.
Kështu duke zënë fill në kapërcyell të epokës së bronzit, procesi i formimit të etnosit
ilir përshkon në mijëvjeçarin e dytë rrugën e gjatë të diferencimit nga masa e pasigurt etnike që u formua pas shkatërrimit të botës neolitike dhe përfundon nga
fundi i këtij mijëvjeçari. Si e tillë, kjo epokë krijon në pjesën perëndimore të
Ballkanit atë substrat etno-kulturor, mbi bazën e të cilit formohet më vonë etnosi dhe kultura ilire. Bartësit e këtij substrati mund të identifikohen me atë popullsi
parailire, që në burimet historike njihet si pellazge.
Pavarësisht nga kjo hipotezë për parailirët, thelbësor është fakti se në fund të epokës së bronzit, në pjesën perëndimore të Ballkanit ishte formuar një bashkësi e gjerë kulturore dhe etnike, e cila në epokën e hekurit në bazë të zhvillimit të
brendshëm ekonomiko-shoqëror, do të vazhdonte të zhvillonte më tej kulturën e vet duke i dhënë asaj një fytyrë gjithnjë më të përcaktuar etnike. Kjo është dhe
periudha e formimit të plotë të bashkësisë së madhe ilire dhe të grupeve të veçanta etnokulturore, ashtu siç përmenden tek autorët më të hershëm antikë.

## Trualli historik i ilirëve
thumb|Iliri dhe te afermit e tij
Sipas burimeve historike, nocioni ilir - Iliri, ka pasur gjatë historisë së vet një kuptim
disi të ndryshëm gjeografiko-historik.
Me emrin ilir në fillim njiheshin vetëm krahinat jugore të ilirëve. Këtu banonin sipas burimeve më të vona letrare edhe ilirët e mirëfilltë, siç i quan ata historiani romak, Plini Plak. Ky emër u shtri gradualisht prej grekëve edhe në vise të tjera të njohura
më vonë prej tyre, popullsitë e të cilave, pavarësisht nga veçoritë e zhvillimit të tyre lokal, paraqitnin elemente të një trungu të përbashkët etno-kulturor.
Në kohën e historianit grek Herodotit (shek. V p.e.sonë), emri ilir shtrihej mbi një territor mjaft të gjerë, i cili arrinte në lindje deri tek rrjedhja e lumit Moravë. Një
shekull më vonë, sipas Pseudo-Skylaksit, ky emërtim do të përfshinte territore akoma më të gjera në veriperëndim të Ballkanit. Sipas tij ilirët shtriheshin përgjatë
Adriatikut duke filluar që nga liburnët në veri e deri tek kufijtë e Kaonisë në jug.
Përhapjen më të madhe dhe përfundimtare të emrit dhe të territorit ilir, na e jep Apiani i Aleksandrisë, i cili duke përmbledhur gjithë sa ishte thënë përpara tij mbi topografinë e ilirëve, shkruante: “grekërit quanin ilirë ata që banonin mbi Maqedoninë dhe Trakinë, që nga kaonët dhe thesprotët deri tek lumi Istër. Dhe kjo
është gjatësia e vendit, ndërsa gjerësia prej maqedonëve dhe thrakëve malorë tek paionët deri në Jon dhe në rrëzë të Alpeve”.
Nga studimet më të reja të mbështetura jo vetëm në burimet e shkruara historike, por edhe në të dhënat arkeologjike si dhe në ato gjuhësore, rezulton se trualli historik i ilirëve përfshinte tërë pjesën perëndimore të Gadishullit Ballkanik, që nga
rrjedhja e lumenjve Moravë e Vardar në lindje, e deri në brigjet e Adriatikut e detit Jon në perëndim, që nga lumi Savë në veri, e deri tek gjiri i Ambrakisë në jug, pra
deri në kufijtë e Helladës së vjetër.
Burimet historike dhe ato arkeologjike e gjuhësore dëshmojnë për praninë e ilirëve edhe jashtë trevës historike të tyre. Grupe të tëra ilirësh, midis tyre dhe mesapët
dhe japigët u vendosën në Itali gjatë bregut të Adriatikut dhe në krahinat jugore të
saj.
Në Azi të Vogël u shpërngulën grupe popullsish dardane, paione, të cilat do të
përmenden edhe në eposin homerik si pjesëmarrës, përkrah trojanëve në luftën e tyre kundër grekëve. Prania e elementit etnik ilir është vërtetuar arkeologjikisht nga
burimet e shkruara edhe në rajonet veriore të Maqedonisë e të Greqisë, si në Akarnani e në Etoli. Të gjitha këto lëvizje grupesh etnike ilire përtej trevës historike
të tyre ndodhën, siç mund të provohet dhe arkeologjikisht, kryesisht gjatë dyndjes
së madhe panono-ballkanike, e cila siç dihet fillon të vërshojë në drejtim të jugut që
në fund të shek. XIII-XII p.e.sonë. Meqenëse fatet e tyre historike, në trojet e reja ku ato u vendosën, janë thuajse krejt të ndara nga bota e mirëfilltë ilire-ballkanike, këto grupe të emigruara nuk do të përfshihen në shqyrtimin e mëtejshëm të historisë ilire.

## Topografia e fiseve më të rëndësishme ilire
Në shekujt e parë të mijëvjeçarit të fundit para erës sonë ishin formuar tanimë bashkësitë fisnore ilire dhe në përgjithësi ata kishin zënë vend në trojet e tyre historike. Ndër fiset më të hershme ilire që luajtën dhe një rol ku më shumë e ku më
pak të rëndësishëm në ngjarjet historike të mëvonshme, për t’u përmendur janë: thesprotët, të cilët zinin ultësirën bregdetare që nga gjiri i Ambrakisë e deri tek lumi i
Thiamit (Kalama), në veri të tyre vinin kaonët, vendbanimet e të cilëve arrinin deri
tek malet e Llogarasë dhe gryka e lumit Drinos. Molosët banonin në pllajën pjellore të Janinës. Gjatë luginës së Vjosës në të majtë banonin amantët, ndërsa në të djathtë bylinët, kurse në rrjedhjen e sipërme të Vjosës banonin parauejtë. Në lindje
të bylinëve shtrihej territori i atintanëve. Taulantët shtriheshin në zonën bregdetare nga Vjosa e deri tek lumi i Matit dhe në veri të tij, përgjatë brigjeve të Adriatikut të
Mesëm, fisi i ardianëve. Në viset e Ballkanit Qendror dy ishin fiset më të mëdha dhe
më të rëndësishme ilire: paionët në luginën e mesme të Vardarit, dhe dardanët që
banonin në rrafshin e Kosovës, të cilët shtriheshin në veri në tokat midis degëve jugore e perëndimore të Moravës deri aty ku këto bashkohen për të formuar Moravën e Madhe.
Midis fiseve të hershme të Ballkanit Veriperëndimor ndër më të fuqishmit ishin
liburnët, të cilët banonin në bregdet dhe në ishujt deri tek lumi Krka, në jug të tyre vinin dalmatët, kurse në viset e Bosnjës së brendshme, autariatët. Përveç këtyre fiseve, në territorin e gjerë të Ilirisë do të shfaqen më vonë, në
rrethana krejt të reja historike e politike, edhe një numër i madh bashkësish të tjera
ilire, midis të cilave edhe bashkësi të tilla që do të kenë një peshë të madhe në zhvillimin e ngjarjeve politike të shtetit ilir, si enkelejtë, dasaretët etj. Përhapja e fiseve më të rëndësishme e të hershme ilire dëshmohet në burimet e
autorëve antikë, të cilat në mjaft raste janë, megjithatë, të fragmentuara, madje dhe kontradiktore. Rrjedhimisht në përcaktimin e topografisë së fiseve ilire ka edhe raste të diskutueshme.

## Fiset ilire 
* Albanët - në zonën Mat-Krujë.
* Amantët - midis luginës së poshtme të Vjosës dhe Llogarasë.
* Ardianët - rreth liqenit te Shkodres, ne veri te Labeateve.
* Atintanët - ne luginen e mesme te Vjoses.
* Dalmatët - rreth liqenit te Shkodres.
* Dardanët - ne territorin e sotem te Kosoves.
* Dasaretët - ne Shqiperine Juglindore.
* Desidiatët - në Bosnjën qëndrore.
* Dokleatët - në rajonin e qytetit Dioklea.
* Daorsët - në luginën e Neretvës, në rajonin e Bosnjës.
* Enkelejtë - rreth liqeneve te Ohrit dhe Prespes.
* Eordejët - në luginën e Devollit.
* Epiriotët - në Epir.
* Japigët - ne gadishullin Apenin
* Japodët - rreth liqenit te Shkodres.
* Labeatët - përreth Liqenit të Shkodrës.
* Istrët - në krahinën Istria.
* Liburnët - në rajonin bregdetar Liburnia.
* Mesapët - ne gadishullin Apenin.
* Paionët - midis dardaneve dhe maqedonasve.
* Partinët - midis Shkumbinit dhe Osumit.
* Pirustët - ne lindje deri ne malesine e Sharrit.
* Penestët - ne lindje deri ne malesine e Sharrit.
* Taulantët - ne prapatoken e Dyrrahut dhe Apolonise.
 

## Referime 
## Shiko dhe këtë
* Iliria
* Ilirologjia
* Paria ilire
* Dardania
* Dardanët
* Heraldika ilire
* Monedhat ilire
* Mbretëria e Ilirisë
* Helmeta e tipit ilir
* Mbretëria e Dardanisë
* Lista e fiseve antike ilire
* Lista e personaliteteve ilire
* Mbretëria ilire (1816 - 1849)
* Arsimi dhe edukata tek ilirët

## Literatura 
* Hermann Ament: Frühe Völker Europas. Thraker - Illyrer - Kelten - Germanen - Etrusker - Italiker - Griechen. Stuttgart 2003. ISBN 3-8062-1758-0
* Hans Krahe: *Die Sprache der Illyrier.* Wiesbaden 1955.
* Anton Mayer: *Die Sprache der alten Illyrier.* In: *Schriften der Balkankommission (Linguistische Abteilung).* Wien 1957.
* Hasan Ceka, Selim Islami, Skënder Anamali, Frano Prendi (alb.): *Ilirët dhe Iliria. Te autorët antike – Burime të zgjedhura për historinë e Shqiperisë.* Band 1, Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë, 1965.
* Hasan Ceka (alb.): *Probleme të numismatikës ilire*, Herausgeber: Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti Histori-Gjuhësi, 1967.
* Hasan Ceka (fra.): *Illyrie. Etudes et materiaux archeologiques, Vol. I.*, Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë; Qendra e Kërkimeve Arkeologjike; Universiteti i Tiranēs, Sektori i Arkeologjisë, 1971.
* Hasan Ceka, Kolë Luka (fra.): ''Questions de numismatique Illyrienne, avec, un catalogue des monnaies d'Apollonie et de Durrhachium'', Universite d'Etat de Tirana, Institut d'Histoire, 1972.
* Pierre Cabanes (Hrsg.): *L’ Illyrie méridionale et l’Epire dans l’antiquité. Actes du colloque international de Clermont-Ferrand (22 – 25 octobre 1984).* Clermont-Ferrand 1987.
* Arne Eggebrecht (Hrsg.): *Albanien: Schätze aus dem Land der Skipetaren.* Philipp von Zabern, Mainz 1988. Katalog zur Ausstellung im Roemer- und Pelizaeus-Museum Hildesheim vom 18. Juli bis 20. November 1988. ISBN 3-8053-0978-3 (Inhaltsverzeichnis).
* Hansjörg Frommer: *Die Illyrer. 4000 Jahre europäischer Geschichte. Vom 3. Jahrtausend bis zum Beginn der Neuzeit.* Karlsruhe 1988. ISBN 3-88190-100-0.
* Pierre Cabanes: ''Les Illyriens de Bardylis à Genthios (IVe – IIe siècles avant J.-C.). (= Regards sur l'histoire. 65).* Paris 1988. ISBN 2-7181-3841-6.
* Pierre Cabanes: *Grecs et illyriens dans les inscriptions en langue grecque d'Epidamne-Dyrrhachion et d'Apollonia d'Illyrie*, ISBN 2-86538-241-9, 1989.
* Hermann Parzinger: *Archäologisches zur Frage der Illyrier.* In: *Bericht der römisch-germanischen Kommission*, Band 72, 1991, S. 205–261.
* Pierre Cabanes (Hrsg.): *Grecs et Illyriens dans les inscriptions en langue grecque d'Epidamne-Dyrrhachion et d'Apollonia d'Illyrie. Actes de la table ronde internationale. (Clermont-Ferrand, 19 – 21 octobre 1989).* Paris 1993. ISBN 2-86538-241-9.
* John Wilkes: *The Illyrians.* Oxford [u.&nbsp;a.] 1995. ISBN 0-631-19807-5.
* Pierre Cabanes, Neritan Ceka (fra.), *Inscriptions d'Apollonia d'Illyrie.* Botsaris, Athen 1998.
* Neritan Ceka (alb.): *Në kërkim të historisë ilire (auf deutsch: Auf der Suche nach illyrischer Geschichte)*, 1998, ISBN 978-2-86958-094-7.
* Neritan Ceka (alb.): *Ilirët* Tiranë 2000. ISBN 99927-0-098-X.
* Staso Forenbaher, Timothy Kaiser: *Spila Nakovana: Ilirsko svestiste na Peljescu / An Illyrian sanctuary on the Peljesac peninsula.* Zagreb 2003.
* Andreas Lippert (Hrsg.): *Die Illyrer. Katalog zu einer Ausstellung von archäologischen Funden der albanischen Eisenzeit (12. – 4. Jh. v. Chr.) aus den Sammlungen des Archäologischen Institutes der Albanischen Akademie der Wissenschaften in Tirana und des Archäologischen Museums in Durrës. Sonderausstellung im Museum für Urgeschichte des Landes Niederösterreich, Asparn an der Zaya vom 3. April bis 30. November 2004. (=Katalog des NÖ. Landesmuseums. N.F. 448).* St. Pölten 2004. ISBN 3-85460-215-4.
* Maria Adele Cavallaro: *Da Teuta a Epulo. Interpretazione delle guerre illyriche e histriche tra 229 e 177 a. C.* Bonn 2004. ISBN 3-7749-3150-X.
* Peter Siewert: *Politische Organisationsformen im vorrömischen Südillyrien. * In: G. Urso (Hrsg.), *Dall’Adriatico al Danubio. L’Illirico nell’età greca e romana.* Pisa 2004. S. 53–61. (PDF).
* Gianpaolo Urso (Hrsg.): *Dall'Adriatico al Danubio. l'Illirico nell'età greca e romana. Atti del Convegno internazionale, Cividale del Friuli, 25-27 settembre 2003. (=I convegni della Fondazione Niccolò Canussio. 3).* Pisa 2004. ISBN 88-467-1069-X.
* Marjeta Šašel Kos: *Appian and Illyricum* (= *Situla. Razprave Narodnega Muzeja Slovenije / Dissertationes Musei Nationalis Sloveniae.'' Band 43). Narodni muzej Slovenije, Ljubljana 2005, ISBN 961-6169-36-X.
*
*
*
*
*
*

## Lidhje të jashtme 
*Zbulimi arkeologjik hap dritare tek ilirët
*Shthurja e bashkësisë primitive - Ilirët (SCRIBD) 
*Teuta Sends Out Another Fleet - Perseus Tufts
*A Band of Gallic Mercenaries - Perseus Tufts
*Queen Teuta and Rome - Perseus Tufts
*The Illyrians Relieve Medion - Perseus Tufts
*Queen Teuta's Pirates - Perseus Tufts
*Situation in Illyria - Perseus Tufts