Zhvillimi i anijeve iberike, 1400–1600

), harta e parë që tregon eksplorimet e Kolombit në Amerikën Qëndrore, Gaspar Corte-Real-it në Terranova, Vasco da Gama-s në Indi dhe Pedro Álvares Cabral-it në Brazil. Paraqitet Vija Tordesillas, Biblioteca Estense Universitaria di Modena]]
Mbretëritë iberike dhanë kontribute të rëndësishme për **zhvillimin e anijeve** gjatë të ashtuquajturës "Epokë të Zbulimeve". Eksplorimi dhe kolonizimi i botës nga ana e Spanjës dhe Portugalisë u bënë të mundura nga anijet që iberikët zhvilluan dhe përdorën duke nisur nga shekulli XV. Për shkak të konflikteve të vazhdueshme në shekuj, luftimi dhe jeta e përditshme në Gadishullin Iberik ishin të ndërlidhura. Gjatë gjithë kohës mbaheshin ushtri të vogla, të armatosura lehtë. Gjendja pothuajse e përhershme e luftës rezultoi në nevojën për përvojë detare, teknologji navale, fuqi dhe organizim. Kjo bëri që Kurorat e Aragonës, Portugalisë dhe më vonë Kastiljes, ti përqëndronin përpjekjet e tyre në det.

Për shkak të gjeografisë, vendet iberike kishin akses më të madh në det, sesa shumica e Evropës; Kjo i lejoi vendet iberike të bëheshin popuj detarë dhe tregtarë. Këta popuj kishin motivimin për tu zhvendosur; ata ishin pranë pasurisë së Afrikës dhe Mesdheut. Zgjerimi dhe zhvillimi i teknologjisë navale ishin të përshtatshme për përpjekjet tregtare, ushtarake dhe fetare.

Nga viti 1411, Portugalia nuk ishte më në luftë me Kurorën e Kastiljes. Në vitin 1415, ajo pushtoi Seutan, kolonia e saj e parë përtejdeti. Kryqëzatat i cimentuan aleancat dhe tregtinë e jashtme. Portugal donte ti mbronte brigjet e saj nga sulmet myslimane dhe të siguronte bazat e saj në Mesdhe. Ata qenë të aftë ta sulmonin tregtinë myslimane, ndërsa merrnin pjesë në tregtinë e arit, skllevërve dhe fildishit. Si një popull detar në rajonin më jugperëndimor të Evropës, portugezët u bënë prijës natyrorë të eksplorimet gjatë Mesjetës. Të përballur me zgjedhjen ose të futeshin në tregjet e tjera evropiane nëpërmjet detit, duke shfrytëzuar fuqinë e tyre detare, ose nëpërmjet tokës dhe të përballeshin me detyrën e kalimit të territoreve të Kastiljes dhe Aragonës, nuk është befasuese që mallrat u dërguan nëpërmjet detit në Angli, Flandër, Itali dhe qytetet e Lidhjes Hanseatike.

Një arësye e rëndësishme ishte nevoja për alternativa për rrugët e kushtueshme tregtare të Lindjes që ndoqën Rrugën e Mëndafshit. Ato rrugë mbizotëroheshin fillimisht nga republikat e Venedikut dhe Genovës, dhe pastaj nga Perandoria Osmane pas pushtimit të Konstandinopojës në vitin 1453, që e pengoi hyrjen evropiane. Për dekada, portet në Vendet e Ulta Spanjolle prodhuan më shumë të ardhura se kolonitë, pasi të gjitha mallrat e sjella nga Spanja, zotërimet mesdhetare dhe kolonitë shiteshin drejtpërdrejtë aty për vendet fqinje: gruri, vaji i ullirit, vera, argjendi, erëzat, leshi dhe mëndafshi ishin sipërmarrje të mëdha.

Ari i sjellë në atdhe nga Guinea nxiti energjinë tregtare të Portugezëve dhe fqinjëve të saj evropianë, veçanërisht Spanjës. Përveç besimit fetar dhe aspekteve shkencore, këto udhëtime zbuluese ishin tepër fitimprurës, prej lidhjes së Guinesë me fqinjët Iberikë dhe vendeve myslimane të Afrikës Veriore. Për shkak të këtyre lidhjeve, matematikanët dhe ekspertët e teknologjisë navale u shfaqën në Portugali. Ekspertë portugezë dhe të huaj bënë mjaft përparime në fushat e matematikës, hartografisë dhe teknologjisë navale.

Në vitin 1434 grupi i parë i skllevërve afrikanë u soll në Lisbonë; *tregtia e skllevërve ishte dega më fitimprurëse e tregtsë portugeze deri në arritjen e Indisë*. Përgjatë shekullit të XV, Eksploruesit Portugezë lundruan përgjatë brigjeve afrikane, duke vendosur stacione tregtare për mjaft mallra të tregtusheshme, si armë zjarri, erëza, argjend, arë, skllevër.

Portugalia ishte e aftë për të patur një evoucion unik të anijeve pasi ata ishin në një zonë tokësore kruciale gjeografike, që ishte thelbësisht një nyjë midis Ujërave Veriore dhe Jugore. Kur nuk kishte arësye për të zgjeruar zhvillimin e anijeve, zhvillimi i tyre ishte pjesërisht në stanjacion, megjithëse ato nuk ishin përsosur akoma.

Nga mesi i shekullit të XVI nga karraka u zhvillua një tipologji e re anijeje, gjithmonë e destinuar për udhëtimet e gjata oqeanike: **galeoni**. Këtë herë bëhej fjalë për një anije shprehimisht të zhvilluar për qëllime luftarake, duke sjellë përmirësime strukturore ndaj karrakës, duke e bërë më të manovrueshme, efiçente në luftime dhe ekonomike për tu ndërtuar.

## Sfondi
## Shtysat politike pas zhvillimit 
Në mesjetën e hershme, pak vite pas pushtimit islamik që krijoi *Al-Andalusin*, u formuan në Gadishullin Iberik entitete të ndryshme të krishtera (mbretëritë e Kastiljes, Leónit, Portugalisë, Aragonës, Navarrës dhe Kontea e Barcelonës) që nga një anë nisën të ashtuquajturën *Reconquista* kundër myslimanëve (por frutat e të cilës do të bëheshin të dukshme vetëm pas fitores së krishterë në Betjën e Las Navas de Tolosa në vitin 1212) dhe nga ana tjetër filluan të luftonin midis njëra tjetrës për supremaci në një kontekst socio-politik lufte të vazhdueshme, që te detaria pati valvolën e saj të dukshme të shfryrjes.

Për arësye të qarta gjeografike, vendet iberike kishin një akses më të madh në det përkundrejt pjesës më të madhe të Evropës dhe kjo u lejoi atyre të zhvillonin një prirje detarie qoftë për qëllime ushtarake, ashtu dhe për qëllime tregtare: aragonezët, për shembull, zhvilluan një perandori detare në Mesdheun Perëndimor.

Portugezët në veçanti, në cilësinë e popullit më perëndimor të Evropës, me brigjet e tyre të shtrira përgjatë Oqeanit Atlantik dhe porte të vendosura në brigje dhe përgjatë lumenjve që derdheshin, qenë eksploratorët kryesorë në Mesjetë. Nga që zhvillimi i tregtisë nëpërmjet tokës ishte shumë i vështirë për pranë-vendosjen e mbretërive të Kastiljes dhe Aragonës, shpesh armiqësore, natyrshëm u kërkua të zhvillohej tregtia nëpërmjet rrugëve detare drejt Anglisë, Flandrës dhe qyteteve të Lidhjes Hanseatike, përveç se drejt Marokut nga i cili importohej gruri. 

Në vitin 1414, princi portugez Henrik Lundrimtari pushtoi Seutan, në bregun afrikano-verior pranë Ngushticës së Gjibraltarit, duke krijuar koloninë e parë luzitane përtejdeti, por duke i detyruar kështu marangozët luzitanë të prodhonin vepra sa më të përkryera dhe teknologjikisht sa më të përparuara të ishte e mundur.

Portugalia përfitoi nga gjeografia duke i lejuar ata aksesin e ujërave dhe një breg të përshtatshëm për porte, por ata gjithashtu duhet të përballeshin me pyje të pakta nga të cilët të siguronin drurë. Në mënyrë që të nxiteshin ndërtuesit e anijeve, qeveria do të ndihmonte në mënyrë specifike disa zona. Një e tillë ishte ajo e Lisbonës, ku qeveria e hoqi tërësisht taksën mbi pemët nga pylli mbretëror, për pemë që do të shërbenin për ndërtimin e anijeve që do të ishin mbi një qind tonë. Ajo që fatkeqësisht prirej të ndodhte ishte thjeshtë transplantimi i pemëve në zona me pyje të sapoprera. Kjo shpesh rezultonte në pemë që thaheshin pasi ato nuk ishin të afta të përshtateshin në mënyrë të mirë me mjedisin e ri.

Vetëm në njëzet-vjeçarin 1560-70, nën Filipin e II, nisi të tregohej një qasje sistematike ndaj menaxhimit të burimeve pyjore për marinën, me identifikimin e rezervave të lisave për kantieret detare dhe krijimin e trupave të rojeve pyjore. Filipi i II filloi të caktonte një numër të caktuar lisash që nevojiteshin për tu siguruar në disa distrikte. Kishte disa ligje që zbatoheshin me roje të veçanta pyjore që raportonin drejtpërdrejtë te mbreti; kjo madje rezultoi në disa korporata që padisnin të varfërit. Këto interesa tregtare financuan zhvillimin e vazhdueshëm të anijeve dhe përparimin teknik, duke garantuar rezultate gjithmonë e më të mëdha nga eksplorimi së pari dhe nga kolonizimi pastaj. Për sa kohë kishte një nevojë për anije më të mira, më të forta dhe më të shpejta, njerëzit ishin të aftë ta përmirësonin teknologjinë, duke e bërë kështu më të mundshme që anijet të ishin të afta të lundronin më larg nga bregu dhe në vijim të kapërcenin një oqean të tërë.

Kohë para Kastiljes, Portugalia kishte kolonizuar ishujt atlantikë(Ishujt Madeira, Ishujt Azore, Ishujt e Kepit të Gjelbër, São Tomé dhe Príncipe etj.), duke vendosur një rrugë detare përqark Afrikës, me enklava të shumta bregdetare përgjatë saj. Krijimi i kësaj perandorie koloniale, Portugalia kishte pyje të mjaftueshëm për të ndërtuar flotat e saj dhe të ardhura për ta financaur ndërtimin e tyre. Për shembull, Ishujt Madeira, që shqipërohen *ishujt e drurit*, ishin të pabanuar dhe të mbuluar me pyje drurësh të fortë kur u zbulua dhe kolonizua.

Përveç eksplorimit bregdetar, anijet portugeze bënin udhëtime edhe më të largëta për të mbledhur të dhëna meteorologjike dhe oqeanografike. Këto udhëtime zbuluan arkipelagët e Ishujve Bisagos, ku portugezët u mundën nga banorët vendas në vitin 1535, Trindade dhe Martim Vaz, Arkipelagun e Shën Pjetrit dhe Shën Palit, Ishullin Fernando de Noronha, Koriskon, Elobej Granden, Elobej Çikon, Ishullin e Ashensionit, Biokon, Ishujt Falkland, Ishullin Príncipe, Ishullin Shën Helena, Ishullin Tristan da Cunha dhe Detin e Sargaseve.

Njohja e rrymave oqeanike, dhe modelit të erërave, të aliseive dhe të gjirave oqeanike, së bashku me përcaktimin e gjerësisë gjeografike, çuan në zbulimin e rrugës më të mirë oqeanike për tu kthyer nga Afrika: kalimi i Atlantikut Qëndror deri te Azoret, duke përdorur erërat dhe rrymat që rrotulloheshin në sens orar në Hemisferën Veriore si rrjedhojë e qarkullimit atmosferik dhe të efektit të "forcës së koriolit", duke e lehtësuar rrugën për në Lisbonë dhe duke u lejuar kështu portugezëve të guxonin të lundronin më larg nga bregu, një manovër e bërë e njohur si *"volta do mar"* (kthimi i detit). Në vitin 1565, zbatimi i këtij parimi në Oqeanin Paqësor bëri që spanjollët të zbulonin rrugën tregtare për në Manila që nga Meksika të njohur si Galeonit të Manilës.

Pati faktorë të tjerë që kundërvepruan ndaj mbizotërimit iberik. Nëse udhëtimi duke iu ngjitur rrjedhës së lumenjve në Afrikë ose takimi i popullsive indigjene në Botën e Re, të dy këto grupe kishin kanoe lehtësisht të manovrueshme që mund të bënin trysni të mjaftueshme mbi portugezët dhe spanjollët. Vendasit mund të lundronin pranë karavelave dhe ti sulmonin rëndë ato dhe pastaj tia mbathnin para se anijet iberike mund të pozicionoheshin në një largësi ideale luftimi.

## Zhvillimi i anijeve
### Anijet e hershme
Tipologijitë e anijeve në dispozicion të Evropës në Mesjetë ishin të klasifikueshme sipas rajonit të prejardhjes dhe qëllimit të përdorimit:
* Evropianët që lundronin në Atlantik dhe në detet e veriut përdornin "anijet e gjata") me prejardhje vikinge (i quajtur *drak*, ) për luftë dhe "anijet e rrumbullakëta" të mëdha (i quajtur dromon, ) për aktivitete tregtare që ishin të veliera të mëdha me një direk me vela katrore me kështjellë të përparme dhe timonë aksialë në pupë, si koga, e aftë për të rezistuar në ujërat e dallgëzuara të Detit Balltik;
* Në Mesdhe, italianët dhe arabët përdornin modele në përdorim që nga lashtësia: galera me shtytje me rrema (megjithatë e përdorur edhe me vela në rast nevoje), shumë e mirë për tregtinë e afërt bregdetar dhe për luftë, anija e parapëlqyer nga tregtarët venecianë; feluka me shtytje me vela latine për udhëtime të shpejta me nevoja të vogla për ngarkesë etj. Mbi të gjitha, lundërtarët mesdhetarë mbështeteshin në instrumente për korrektiin e itinerarit të lundrimit, si portolani i futur që nga shekulli XIII. Portugezët ditën ti përzienin këto dy tradita të ndryshme navale duke zhvilluar në fillim karavelën dhe pastaj në një proces evolutiv të ndërlikuar, karrakën.

Popujt iberikë përdornin kryesisht dy lloje anijesh: drakarët dhe dromonët. Drakarët mbështeteshin te rremat dhe prireshin të përdoreshin si anije lufte. Dromonët, nga ana tjetër, përdornin vela dhe prireshin të përdoreshin për të bartur ngarkesa. Këto anije përmbushnin kushtet e detit, por jo në një mënyrë të përkryer. Galera (drakar) duhet të ishte e lehtë, kështu që njerëzit mund ta shtynin dhe duhet të ishte e gjatë mjaftueshëm në mënyrë që njerëzit mund ta zhvendosnin. Këto specifikime bënin të mundur që anija të pajisej në mënyrë të përshtatshme për një udhëtim të gjatë. Për sa kohë drakari nuk aventurohej shumë larg nga portet, ajo e realizonte detyrën e saj, por për udhëtimet që do ti bënin Spanjën dhe Portugalinë të famshme, ajo ishte qartësisht jo e prerë për detyrën. Dromoni ishte i aftë për të bartur më shumë furnizime dhe ishte i aftë ti rezistonte më shumë motit të rrezikshëm sesa drakari, por ishte tepër e ngadaltë, kështu që ishte pothuajse e padobishme si anije që lundronte në kushte lufte. Lundërtarët e Atlantikut prireshin të përdornin një kogë baltike më të rëndë, më të bëshme, me trungje të mbivendosur, anije ngarkese me një velë të vetme katërkëndore që kishin timon aksial shtreze që ishte e përshtatur për ujëra të dallgëzuar. Në këtë mënyrë ishte një anije jo shumë e kushtueshme (kogat e mëdha që portugezët përdornin për të tregtuar me vendet e Evropës Veriore, *naut*, shpesh kushtonin barasvlerën e 2 milionë $ dollarë amerikanë modernë), por funksionaliteti i të cilave, veçanërisht në raportin cilësi/çmim, do ti nxiste vetë tregtarët.

Karavelat qenë anijet e para moderne të evoluara: të lindura si barka të vogla të hapura, të përdorura nga tregtarët në brigjet e afërta dhe peshkatarët, u zhvillua për të përmirësuar rezistencën detare dhe manovrueshmërinë. Sapo varka filloi të përdorej për më shumë sesa tregtinë dhe peshkimin, u kuptua se nevojitej të përdorej për detin në vend të ngarkesave. Që nga zhvillimi i saj pati një tranzicion gradual dhe larg një modeli të njëtrajtshëm, paraardhëset dhe vendlindja e karavelës mund të mos mësohen asnjëherë me siguri, por ka të ngjarë që ajo evoluoi nga disa lloje anijesh patrulluese ose anije bregdetare në Mesdhe. Nga raportet historike është e qartë se ishin karavelat portugeze të përdorura si anije peshkimi nga iberikët e shekullit të XIII, që u përshtatën me nxitim për flotën e tyre tregtare. Ato ishin të zhdërvjellta dhe të lehta për të lundruar, me një tonazh prej 50 deri në 160 tonë dhe 1 deri në 3 direkë, me vela trekëndore latine që i lejonin orcaturën. Karavela veçanërisht e përshtatur nga një kapacitet më i madh në manovrim më të mirë. Kapaciteti i kufizuar për ngarkesa dhe ekuipazh ishin të metat kryesore të tyre, por kjo nuk e pengoi suksesin e tyre. Hapsira e kufizuar për ekuipazhin dhe ngarkesat ishte e pranueshme, fillimisht, pasi në anijet eksploratore, ngarkesa e tyre ishte zbulimi i një territori të ri, që kërkonte vetëm hapsirë për pak veta. Mes karavelave të famshme janë *Berrio* dhe *Caravela Annunciation*, që i përdori Kristofor Kolombi në udhëtimet e tij.

Përgjigja e inxhinierisë navale luzitane në fillim dhe pastaj spanjolle qe krijimi i një hibridi midis anijeve mesdhetare gjatësore dhe të manovrueshme dhe anijeve "të rrumbullakëta" të Atlantikut që arriti pjekurinë e plotë në shekullin e XV. Mbi modelin bazë të karavelës u shtua tonazhi, u ndryshuan velat katrore dhe latine dhe u montuan pjesë artilerie gjithmonë e më të sofistikuara dhe që zinin pak vend. Udhëtimet e gjata tregtare oqeanike çuan në zhvillimin e një anijeje më të madhe: "Nau", që ishte sinonimi arkaik portugez për çdo anije të madhe, kryesisht anije tregtare. *Nau* ishte një anije me dy ose tre direkë. Ajo kishte një shtreze, pupë ose kiç të lartë të rrumbullakët me një këshjellë. Ajo u përdor për herë të parë nga portugezët dhe më vonë nga spanjollët. Ato u përshtatën gjithashtu për tregtinë detare në rritje. Ato u rritën nga një kapacitet prej 200 tonësh në shekullin e XV në 500 tonë.

### Zhvillimi kulmor
Nevoja për një anije mbështetjeje, për të garantuar udhëtime oqeanike më të gjata, i shtyti në fillim drejt një modernizimi të *nau-ve* (p.sh. *Santa Maria* e Kolombit në në udhëtimin e parë përmes Atlantikut), pastaj në zhvillimin e një anijeje të re, të fuqishme (megjithëse më e ngadaltë) lufte dhe ngarkese: karraka. Për shkak të piraterisë që godiste brigjet, naut filluan të përdoreshin në marinë dhe të pajiseshin me porta topash, që çuan në klasifikimin e tyre sipas fuqisë së artilerisë. Në këtë mënyrë lindën **karrakat**, të krijuara duke modernizuar naut e mëdhenj portugez (zhvendosje 100-600 tonë), të përhapura qoftë si anije tregtare në Detin Balltik, qoftë si luftanije për luftën kundër piraterisë. Karraka kishte 3-4 direkë me vela të përzier (si vela katrore ashtu dhe latine), dy kuverta, pupë të lartë dhe të rrumbullakët, kështjellë të përparme dhe bompres përpara, me zhvendosje prej më shumë se 500 tonësh. Në shekullin e XVI ato zakonisht kishin dy kuverta, kështjella pruaje para dhe pupe pas, dy deri në katër direkë me vela të mbivendosura. Udhëtimet për në Indi në shekullin e XVI përdornin karraka, anije të mëdha tregtare me një skaj të lartë dhe tre direkë me vela katrore, që arrinin 2,000 tonë. Në shekullin e XVI, për udhëtimet e gjata drejt Indisë, tonazhi u rrit deri në 2.000 tonë. 

Njerëzit e interesuar përfshinin tregtarët që kërkonin për tregti fitimprurëse, njerëzit që fillimisht nuk ëndërronin për të udhëtuar mbi shtrirje të gjerë të oqeanit. Tregtarët ishin agjentë të ndryshimit. Ata dëshironin anije më të forta që ishin më efiçente me sa më shumë ngarkesë të ishte e mundur. Tregtarët dëshironin anije të mëdha pasi ato ishin më të vështira për tu sulmuar dhe mund të bartnin mallra të lira me shumicë. Problemi me këto anije të stërmëdha ishte sea to kishin një shkallë të ulët manovrimi, që ishte një e metë dhe kur anijet më të vogla filluan të armatoseshin me artileri, anijet e mëdha u bënë të cënueshme. Këto anije, gjithashtu kushtonin barazvlerën moderne të 2 milionë dollarëve $US amerikanë për tu ndërtuar. Ajo që është e rëndësishme për tu vërejtur, është nevoja për të lehtësuar ndryshimin. Nga shekulli XV dhe XVI, tregtarët filluan të favorizonin anijet më të vogla. Ata shkuan nga anijet e rënda me vela në ato të lehta. Kjo ndodhi rreth të njëjtës kohë që njerëzit filluan të kuptonin potencialin e tyre për të eksploruar më larg brigjeve.

Naut e parë ishin modestë, rrallë i kalonin 100 tonët, duke bartur vetëm 40–60 njerëz, p.sh. *São Gabriel* e flotës së Vasco da Gamës në 1497, një nga më të mëdhatë e kohës, ishte vetëm 120 tonë. Por kjo u rrit shpejt si në rastin e Armadës së Pedro Álvares Cabral në 1500, anijet më të mëdha, flamurtarja dhe *El-Rei*, janë raportuar të kenë qenë diku midis 240 tonë dhe 300 tonë. *Flor de la Mar*, e ndërtuar në 1502, ishte një nau 400 tonësh, ndërkohë të paktën një nga "naut" e armadës së Afonso de Albuquerque në 1503 është raportuar të ketë qenë deri në 600 tonë. Dyfishimi dhe trefishimi i shpejt i madhësisë së karrakave portugeze në pak vjet pasqyroi nevojat e *Armadave*. Përmasat e rritjes më vonë u ndalën. Për shumë nga koha në vijim e shekullit të XVI, nau mesatar ishte me gjasa rreth 400 tonë.

Nga shekujt e XV dhe XVI, anijet kryesore në përdorim ishin karavelat, *naut* dhe karrakat. Me këto anije, Portugalia dhe Spanja i ndanë oqeanet e botës, duke arritur brigje që s’ishin përfytyruar kurrë në lashtësi. *Nau* u ndërtua me më shumë trarë. Ajo ishte më e madhe dhe konsiderohet një “kafshë pune” që ishte e aftë të bartëte kolonistë, armë, vegla dhe furnizime. Ajo ishte në kontrast të plotë me karavelën, kryesisht për shkak të dobishmërisë së saj më të madhe, pa shpejtësinë e karavelës. Ky kuptim ishte i rëndësishëm sepse nënkuptonte se inxhinierët e anijeve tani kishin një synim specifik për projektet e tyre më të reja ndërtimore. Ata filluan të përshtasnin dromonët mesdhetarë që mbështeteshin mbi një velë të vetme katrore në direkun kryesor dhe me ngadalë ato filluan ta rrisnin tonazhin e ngarkesës. Nga shekulli XV mund të shihet lehtësisht shndërrimi pasi anijet kaluan nga një-velëshe në shumë-velëshe dhe filluan të mbështeteshin më shumë te artileria. Këto anije të konceptuara rishtas e patën të lehtë ngaj *dauve* islamikë. Ferdinand Magelani vetë u mbështet në një flotë prej pesë karrakash/*nau*, nga të cilat vetëm njëra u kthye nga Lundrimi përqark botës.

Megjithatë nuk duhet besuar se anijet iberike ishin makina të pacënueshme lufte. "Armiku" i eksploratorit, afrikani vendas apo indiot, me kaonet e tyre me rrema lehtësisht të manovrueshme, një mjedis brigjesh ose fluvial, dilte një kundërshtar i frikshëm. Vendasit mund të lundronin afër karavelave dhe ti sulmonin rëndë me të shtëna për të ikur pastaj para se anija armike të pozicionohej në largësi ideale luftimi.

Nga mesi i shekullit të XVI nga karraka u zhvillua një tipologji e re anijeje, gjithashtu e destinuar për udhëtime të gjata oqeanike: galeoni. Këtë herë bëhej fjalë për një anije shprehimisht të zhvilluar për qëllime luftimi, duke prurë përmirësime strkukturore ndaj karrakës, për ta bërë më të manovrueshme, efiçente në luftim dhe më ekonomike për tu prodhuar: një anije e destinuar bartur në det konfliktet e vazhdueshme, të përgjakshme "globale" që, duke nisur nga pesëqinda do të shoqëronin historinë e fuqive evropiane.

Në vitet 1550, gjatë mbretërimit të Zhoãos III, u ndërtuan pak përbindësha 900 tonësh, me shpresën se anijet më të mëdha do të mundësonin ekonomi në shkallë të gjerë. Por eksperimenti pati rezultate të dobëta. Jo vetëm që kostoja e pajisjes së një anijeje kaq të madhe ishte në shpërpjestim të lartë, por ato u treguan të pamanovrueshme dhe të pa përshtatshme për udhëtime detare, veçanërisht në ujërat e pabesa të Kanalit të Mozambikut. Tre nga përbindëshat e rinj u humbën shpejt në bregun jugafrikan. *São João* (900 tonë, e ndërtuar në 1550, e fundosur në 1552), *São Bento* (900 tonë, e ndërtuar në 1551, e fundosur në 1554) dhe më e madhja prej tyre, *Nossa Senhora da Graça* (1,000 tonë, e ndërtuar në 1556, e fundosur në 1559).

Këto humbje e shtyn mbretin Sebastian të nxirte një urdhëresë në 1570 duke vendosur kufirin e sipërm të madhësisë së nauve në 450 tonë. Karrakat u rikthyen në madhësinë e tyre ideale pas fundit të shekullit.

Përgjatë shekullit të XVI, karavelat gradualisht u nxorën nga përdorimi në favor të anijeve të reja shoqëruese/luftuese, galeonëve (*galeão*), që do të varionin midis 100 dhe 1000 tonëve. Kjo anije qe një paraprirëse dhe një pionere në llojin e saj edhe në numrin dhe vendosjen e velave të saj, në formën e saj në përgjithësi. Bazoheshin në dizajnin e karavelave (pt. *Caravela de armada*), por më të gjata dhe më të ulëta, me kullë të përparme të zvogëluar ose të hequr për ti bërë vend "sqepit" të saj të famshëm. Në aspektin strukturor, mund të përbënte një evolucion (pjesërisht) të karavelës me vela katrore, megjithëse më e madhe dhe e rëndë. Ajo kishte skelet më të ngushtë dhe gjatësor përkundrejtë *naut*, si karavela me vela katrore, që ka raport më të lartë mes gjatësisë dhe pruas. Galeoni nuk ishte aq i zhdërvjellët sa karavela, por mund të pajisej me më shumë topa, duke bashkuar një fuqi më të madhe zjarri. Për më tepër skeleti i tij paraqet një dendësi më të madhe farësh dhe gjymtyrësh gjatësore që e bënin strukturën më solide dhe, mbi të gjitha, më rezistente ndaj artilerisë navale. Të gjitha tiparet, të bashkuara me një armatim të fuqishëm dhe me linja më hidrodinamike, e bënin galeonin, në shekujt e XVI dhe të XVII, anijen më të mirë iberike të luftës.

Galeoni u bë anija kryesore e luftës e flotës, duke bërë që me futjen e tyre, karrakat u kthyen pothuajse ekskluzivisht në anije transporti (që është pse ato u shtynë në përmasa kaq të mëdha), duke e lënë çdo luftim ta bënin galeonët. Një nga galeonët më të mëdhenj dhe më të famshëm portugez ishte *São João Baptista* (me nofkën *Botafogo*, 'zjarrvjellësi'), një galeon 1,000-tonësh i ndërtuar në 1534, për të cilën thuhet se bartëte 366 topa.

Shpejtësia mesatare e një Armade ishte rreth 2.5 nyje, por disa anije mund të arrinin shpejtësi midis 8 dhe 10 nyje në disa pjesë. Shumë flota përmbanin edhe anije të vogla furnizimi gjatë udhëtimit vajtës. Këto ishin të paracaktuara për tu fundosur gjatë rrugës sapo furnizimet mbaroheshin. Ekuipazhet rishpërndaheshin dhe anijet e braktisura zakonisht digjeshin për të marrë gozhdët e tyre prej hekuri dhe materiale të tjera metalike.

### Lundrueshmëria
Anijet portugeze dalloheshin nga ato të marinave të tjera (veçanërisht ato të fuqive rivale në Oqeanin Indian) mbi dy raporte kryesore: lundrueshmëria (e kuptuar si rezistenca ndaj konsumimit të shkaktuar nga deti) dhe artileria e tyre. Këto të dyja përbënin karakteristikën dalluese të anijeve portugeze të angazhuara në Rrugëtimin e Indisë.

Me pak përjashtime (p.sh. *Flor de la Mar*, *Santa Catarina do Monte Sinai*),  anijet portugeze nuk ishin të ndërtuara në mënyrë tipike për të zgjatur më gjatë se katër ose pesë vjet në shërbim. Që një nau të arrinte të mbijetonte një rrugëtim të vetëm indian ishte një arritje, duke parë se pak anije të ndonjë kombi të kohës ishin të afta të qëndronin në det bile edhe çerekun e kohës pa u prishur bashkimet.

Suksesi i anijeve portugeze varej nga risitë e shekullit të XV në ndërtimtarinë portugeze të anijeve që e përmirësuan ndjeshëm lundrueshmërinë dhe jetëgjatësinë e anijes. I shquar mes tyre ishte përdorimi i gozhdëve të hekurit (në vend të pykave prej druri) për të mbajtur dërrasat, përzierja e plumbit te bashkimet dhe një teknikë izolimi e bashkimeve që përmirësonte kryben tradicionale me pastë 'galagala' (një përzierje lisi, qitroje dhe vajit të ullirit, duke prodhuar një lloj stukoje që mund të ngjeshej midis dërrasave). Trupi i anijeve vishej gjerësisht me zift dhe rrëshirë (e importuar në sasi të mëdha nga Gjermania veriore), duke u dhënë karrakave ngjyrën e tyre të famshme të zezë (për disa edhe ndjellakeqe).

### Artileria
Artileria navale ishte përparësia më e madhe që portugezët kishin mbi rivalët në Oqeanin Indian, bile mbi shumicën e marinave të tjera. Kurora Portugeze nuk i kurseu shpenzimet në sigurimin dhe prodhimin e topave më të mirë navalë që lejonte teknologjia evropiane.

Mbreti Zhoao II i Portugalisë, ndërsa ishte akoma princ 1474, shpesh i atribuohet merita e futjes së përforcimit të kuvertës së karavelave të periudhës së vjetër të Henrit për të lejuar montimin e topave të rëndë. Në 1489, ai futi skuadrat e para të standardizuara të artilerëve të trajnuar navalë (*bombardeiros*) në çdo anije dhe zhvilloi taktika navale që maksimizonin zjarrin anësor të topave në vend të galerave mesjetare shpejto dhe mbërtheje.

Kurora portugeze zotëronte teknologjinë më të mirë të artilerisë të disponueshme në Evropë, veçanërisht topin e ri prej bronzi, më rezistent dhe shumë më të saktë të zhvilluar në Evropën Qendrore, duke zëvendësuar topin më të vjetër e më të pasaktë prej hekuri. Nga viti 1500, Portugalia importoi masa të mëdha bakri dhe topa nga Evropa Veriore dhe kishte ishte vendosur si prodhuesi kryesor i artilerisë së përparuar navale. Duke qenë një industri e kurorës, konsideratat e kostos nuk e lëkundën kërkimin e cilësisë, risive dhe trajnimit më të mirë. Kurora paguante çmime dhe shpërblime për të joshur artizanët dhe artilerët më të mirë evropianë (kryesisht gjermanë) për ta përparuar industrinë ushtarake në Portugali. Çdo risi e fundit e futur diku gjetkë, merrej menjëherë në artilerinë navale portugeze – duke përfshirë topin e bronzit (flamand/gjerman), arkibuzonin që mbushej nga mbrapa (me gjasa me origjinë gjermane), karrot tërheqëse të topave (me gjasa anglez) dhe idenë për të hapur kamare katrore topash (*portinhola*) (me origjinë franceze, rr. 1501) në anije për të lejuar topat e rëndë të montoheshin poshtë kuvertës.

Në këtë çëshje, portugezët nxitën evoluimin e luftimit modern naval, duke u larguar nga luftimi mesjetar, i përqëndruar në abordazhin e njerëzve të armatosur, që synonin kapjen, drejtë idesë moderne të artilerisë plluskuese, duke synuar fundosjen nëpërmjet artilerisë.

Sipas Gaspar Correia-s, karavela tipike e luftës së Armadës së IV-rt të Gamës (1502) bartëte 30 veta, katër topa të mëdhenj poshtë, gjashtë topa të vegjël me mbushje nga mbrapa (*falconete*) sipër (dy të ngulitur në kiç) dhe dhjetë arkibuzonë (*canhão de berço*) në kuvertën e kiçit dhe në prua.

Një karrakë luftimi, ndryshe, kishte gjashtë topa të mëdhenj poshtë, tetë falconete sipër dhe mjaft arkibuzonë si dhe dy topa të fiksuar përpara direkut. Megjithëse një karrakë luftimi bartëte më shumë fuqi zjarri sesa një karavelë, ajo ishte më pak e zhdërvjellët dhe e manovrueshme, veçanërisht kur ishte e ngarkuar. Topat e një karrake ishin kryesisht mbrojtës, ose për bombardime të bregut, kurdo që fuqia e tyre e zjarrit nevojitej. Por luftimet e mëdha në det zakonisht i liheshin karavelave të luftës. Zhvillimi i galeonëve të mëdhenj e hoqi edhe nevojën e bartjes së fuqisë së zjarrit të karrakave në shumicën e rrethanave.

### Drejtimi teknik
Komanda teknike e anijes ishte në duart e *pilotit* (që kombinonte rolet e pilotit dhe navigatorit) dhe ndihmësit të tij, ''nën-piloti' ose *piloti i dytë*. Piloti dhe ndihmësi i tij nuk kishin thjeshtë timonin e anijes, por ishin përgjegjës për të gjitha çështjet e navigimit – hartat, instrumentet, përcaktimin e kursit, etj. Duke parë se shpesh kapitenët ishin të papërvojë, piloti zakonisht ishte zyrtari më i lartë naval i trajnuar në bord dhe shpesh kapitenët ja dorëzonin vetë drejtimin e anijes atyre.

Në mungesë të një shkolle të mirëfilltë navigimi, pilotët e hershëm stërviteshin nëpërmjet shegertësisë pranë një piloti me shumë përvojë. Pilotët e rinj i merrnin udhëzimet e tyre, si praktike ashtu dhe teorike, drejtpërdrejtë nga kryepilotët në bordin e anijes dhe në vijim i mbanin sekret mësimet e tyre profesionale. Kjo ndryshoi në fundin e viteve 1550 ose fillimi i viteve 1560, me krijimin e kurseve formale të trajnimit për pilotët në Lisbonë nga *cosmógrafo-mor* Pedro Nunes, që përfshinte një provim final dhe çertifikatë formale.

Megjithë fshehtësinë e përgjithshme, mjaft pilotë të hershëm hartuan udhëzues të shkruar mbi navigimin, me gjasa fillimisht thjesht si shënime për veten e tyre, por në vijim të kaluara dhe kopjuara nga të tjerët. Këto përfshijnë udhëzime të përgjithshme se si të lexosh, interpretosh, llogaritësh dhe ndjekësh itineraret nëpërmjet hartave detare, si të përdorësh instrumentet kryesore detare të ditës – busullën e marinarit, kuadrantin, astrolabin, nokturlabin dhe *balestilha-n* (shkopi i jakobit) – dhe tabelat astronomike (në mënyrë të spikatur atë të pozicionit diellor, të nxjerrë nga Abraham Zacuto dhe më vonë nga vetë Pedro Nunes) për të llogaritur saktësisht "gabimin e busullës" (devijimi i veriut magnetik nga veriu i vërtetë) duke ndjekur Yllin Polar, Diellin dhe Kryqin Jugor, baticat dhe zbaticat, etj. Këta udhëzues shpesh përmbanin një *roteiro* (periplus), duke dhënë udhëzime të hollësishme (nëpërmjet koordinatave gjeografike dhe përshkrimit fizik) të itinerareve. Dy nga pak udhëzuesit që kanë mbijetuar ishin *Esmeraldo de Situ Orbis* i Duarte Pacheco Pereiras (rr. 1509) dhe *Livro da Marinharia* i João de Lisboa-s (rr. 1514).

Nga pozicionet më të vlerësuara, nga pozicionet e specializuara, ishte ekuipazhi i riparimit. Ky zakonisht ishte i përbërë nga dy *carpinteiros* (marangozë) dhe dy *calafate* (kalafaktarët) që rregullonin gjithçka që prishej, plus *tanoeiro-t* (bakërxhinjtë), që siguronin ruajtjen e depove të mallrave dhe ujit. Një karrakë gjithashtu mund të kishte *mergulhadores* (zhytës), anëtarë të trajnuar veçanërisht për tu zhytur jashtë anijes për të kontrolluar dhe ndihmuar në riparimin e dëmtimit të trupit të anijes nën nivelin e ujit.

### Anijet e Zeza
**Anijet e Zeza**  (kurofune) qe emri me të cilin njiheshin anijet perëndimore që mbërrinin në Japoni midis shekujve të XV dhe të XIX (Periudha Edo). Fillimisht ishte emri i dhënë anijeve tregtare portugeze, pastaj të gjithë anijeve evropiane dhe amerikane që mbërrinin në Japoni Duke parë largësinë e madhe të Japonisë, portugezët përdorën anijet e mëdha të quajtura *nau do trato* (*anije të traktatit [me Kinën]*) ose *nau da China* nga portugezët. Ato ishin karraka të mëdha prej 1200 deri në 1600 tonë, që e kishin trupin të lyer me rrëshirë dhe zift që u jepte një ngjyrë të përgjithshme të zezë. Këto anije të përbindshme do të bëheshin nxitëset e një mitilogjie popullore japoneze në lidhje me të ashtuquajturat *Anije të Zeza*.

Termi *Anije të Zeza* (në , *kurofune*, Periudha Edo) përmendet në fjalorin e parë të japonishtes në një gjuhë perëndimore (në portugalisht. Këto emërtime në vijim do tu referoheshin, jo vetëm anijeve portugeze, por edhe atyre spanjolle, holandeze dhe britanike, dhe shumë më vonë edhe anijeve amerikane, që do të mbërrinin në vitin 1853 në portin e Uragës (tashmë pjesë e Jokosukës) në Prefektura e Kanagavës në Japoni, nën komandën e komodor Matthew Calbraith Perry-t. Fjala "të zeza" u referohej ngjyrës së zezë të kaskës së këtyre anijve me vela dhe tymit të zi të anijeve me shtytje avullore duke djegur qymyrin, që gjendej në kaldajat e anijeve *Mississippi-t* dhe të *Susquehanna-s*. Deri në periudhën e tanishme, termi *Anije të Zeza*, në Japoni është përdorur në mënyrë kolokuale për të përshkruar një element të huaj që paraqet paraqet risi ose shkëmbime me Japoninë, e përdorur në çdo kontekst.

Mundësi i sumos Konishiki, lojtari profesionist i bejzbollit Bob Horner, idhulli i gravurës Leah Dizon, këngëtari enka Jero dhe persona të tjerë, që shkuan në Japoni nga jashtë Japonisë, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara dhe shkaktuan një bum në Japoni, ashtu si dhe kompanitë me pronësi të huaj që hyjnë në tregun japonez, prodhime të reja nga pertej detit, si Coca-Cola, iPhone, Xbox dhe Netflix, quhen gjithashtu “Anije të Zeza”, në industritë e tyre përkatëse, pasi ato i përmbysën industritë stabile vendase, duke sjellë ndryshime të pakthyeshme në rendin industrial dhe ndonjëherë rezistencë të fortë nga ana e Japonisë. Për më tepër, shpallja e nisjes së tyre në tregun japonez ndonjëherë raportohet si "mbërritja e një anijeje të zezë". Një kal garash japonez i rracës amerikane u quajt "Kurofune" ( d.m.th.: anijet e zeza, 31 mars 1998 - 17 janar 2021).

Një film i vitit 1958, me regji të John Huston me titull "The Barbarian and the Geisha" paraqet negociatat midis Japonisë dhe Shteteve të Bashkuara në fund të Periudhës Edo. Në këtë film luan John Wayne dhe skenat u xhiruan në Kioto dhe Nara të Japonisë.

Në Prefekturën Kanagava, sipërmarrjet kanë zhvilluar dhe shesin prodhime të lidhura me mbërritjen e “Anijeve të Zeza”: Supa Kurofune – Supë e bardhë e krijuar nga një tas me fund të trashë, të lënë në Jokosuka, kur "Anijet e Zeza" (Kurofune) mbërritën në Japoni (me distributor "*Seasoning Shoji*"). "*The Tale of the Black Ship*" – Uiski i emërtuar sipas mbërritjes së "Anijeve të Zeza" (me distributor "Seasoning Shoji"). Kompania "Kurofune Co., Ltd." është një kompani që prodhon dhe shet karamele, bonbone, çokollata, sheqerka dhe emëlsira të tjera parapregatitura, me qendër në Xhijugaoka, Meguro-ku, Tokio, pjesë e grupit Nagasakido me seli në Shinsaibashi-suji, Chuo-ku, Osaka.

Festivali Kurofune (Festivali i Anijeve të Zeza) është një festival tre-ditor i zhvilluar në qytetin e Shimodës, prefektura Shizuoka nga e premtja e tretë e majit deri të dielën. Zhvillohet me qëllim celebrimin e arritjeve të mëdha të njerëzve të ditur vendas dhe të huaj, që kontribuan hapjen e Portit të Shimodës si dhe në paqen e përbotshme dhe vullnetin e mirë ndërkombëtar.

### Karavelat
Origjina e emrit karavelë përmban mjaft kundërthënie, megjithëse mbështetet fuqimisht se vjen nga fjala greke Καραβος (*karavos*), që do të thotë anije e lehtë. E klasifikueshme në klasën e anijeve "të rrumbullakët" dhe jo të galerave, ishte lloji më i zhdërvjellët dhe më lehtësisht i manovrueshëm: veliera më e shpejtë e kohës. "Anija e emërtuar kështu që kishte një famë të vërtetë në shekujt e XV dhe XVI, anija e përdorur nga portugezët në udhëtimet e tyre eksploruese dhe nga Kristofor Kolombi në aventurën e tij të guximshme drejt perëndimit, ishte një strukturë e vogël që i përkiste familjes së dromonëve, por më elegante në formë sesa bashkëkohëset e saj, naut, dhe duke pasur një trup më të ngushtë. Ishte një velierë më e shpjejtë, më e aftë dhe ishte më mirë e përshtur për të gjitha sipërmarrjet që kërkonin shpejtësi dhe manovrim të zhdërvjellët". Ajo kishte pupë katrore, kështjella të përparme dhe të mbrapme si dhe skaje anësore mjaft të larta, një bompres dhe zakonisht katër direkë.

Është e vështirë ta konsiderosh në mënyrë specifike strukturën, pasi në varësi të periudhës dhe vendit, ishte subjekt i ndryshimit. Karavelat e hershme nuk kishin vela katrore, megjithëse më vonë, në direkun e përparmë barteshin vela katrore për të rritur shpejtësinë dhe qëndrueshmërinë në rast stuhish. Velatura më e identifikueshme ishte një anije me katër direkë, me një direk të përparmë me velë katrore që vendoset mjaft përpara dhe që kishte një krye të rrumbullakët dhe tre direkë me vela latine që gradualisht u zvogëluan në përmasa. Duke parë përjashtimet mund të thuhet se direkët kryesorë me raste bartnin një velë me krye të rrumbullakët të ngjashme me atë të direkut të përparmë. Një tjetër model karavele ishte me katër direkë, por me vela katrore dhe latine të alternuara sipas skemës latine-katrore-katrore-latine, pra direkët e parë dhe të katërt kishin vela latine, ndërsa direkët e dytë dhe të tretë kishin vela katrore. Ndërsa këto varietete anijesh ndryshuan bazuar në eksplorime, shumica e tyre mbetën rreth përmasave të tetëdhjetë tonëve.

Karavelat u dizenjuan specifikisht për të manovruar më mirë se anijet e mëparshme. Ato synonin të kishin zhdërvjelltësi dhe të udhëtonin në ujëra të cekëta. Fillimisht bënin largësi dhe zgjatje mjaft të shkurtëra. Pasi udhëtimet u bënë më të gjata, karavelat filluan të mbështeten në anijet më të mëdha depozituese, magazina të vërteta plluskuese, si dhe e aftë të konsolidonte fuqinë e një karavele, kështu u krijua *nau* dhe më vonë *karraka*.

Karavelat dhe *naut* krijuan një skuadër të pakrahasueshme për eksploruesit. Kolombi përdori një *nau*, *La Santa María* dhe dy karavela, *La Pinta* dhe *La Niña*, gjatë udhëtimit të tij përgjatë Atlantikut. Ajo ishte kaq e suksesshme pasi kishte armatime mbrojtëse dhe skuadra ishte tepër e manovrueshme; ato ngjanin si *bateri pluskuese zjarri*. Vasco da Gama e pa suksesin e Kolombit dhe në vitin 1497 ndoqi drejtimin e Diasit për në Indi duke përdorur dy *nau* të sapo ndërtuara, secila me peshë njëqint tonë dhe një karavelë, që peshonte pesëdhjetë tonë. Nga viti 1502 ai bëri një tjetër udhëtim duke përdorur dhjetë *nau* dhe pesë karavela për të shkuar në bregun e Afrikës Lindore. Këto anije ishin shumë të përhapura në kohën e tyre, por problemi ishte se ato prireshin të ishin të ngadalta dhe të pamenaxhueshme për eksplorime, përveçse të vogla. Kur këto anije e bënin rrugëtimin e tyre, por pranë brigjeve, kur ktheheshin nga Afrika, ato penalizoheshin nga erërat e forta veri-lindore, duke e pasur të vështirë të luftonin me to. Madje edhe shtimi i velave katrore dhe rremave u konsiderua i pamjaftueshëm.

Kur njerëzit filluan të kuptonin se kishin nevoja specifike, që *barcha-t* dhe *barinelat* nuk i përmbushnin, domethënë kur ata filluan të projektonin aspektet e karavelave. Teknologjia ndryshoi kur njerëzit e kërkuan atë; pati një nevojë për ekuipazhe më të mëdhenj, furnizime dhe mallra tregtare, pa përmendur dëshirën për më shumë manovrueshmëri. Risia nisi kur ndërtuesit kuptuan që zhytja e pakët e karavelës arkaike, me origjinë të mundshme egjiptiane, e lehtësonte tregtinë lumore dhe eksplorimin e brigjeve, përveç përparësive të manovrueshmërisë të garantuara nga vela latine. Anija e mbështetur te shtytja e erës ishte e domosdoshme, kështu që velat trekëndore që mund të lejonin akses më të mirë të erës u projektuan për rishikimin e anijeve eksploruese.

Mënyra se si portugezët mundën të ndërtonin anije më të mira, pjesërisht, qe duke krijuar hibridë të asaj që kishin parë. Karavela latine kombinoi arritjet arabe, me atë që iberikët kishin parë në Egjipt për të bërë një anije që ishte më e gjatë, më e madhe, më e lehtë dhe më e sofistikuar sesa ajo që ishite përdorur më parë. Karavela tipike portugeze (), revolucionare për periudhën, ishte të paktën pesëdhjetë tonë, njëzet deri në tridhjetë metra e gjatë dhe gjashtë deri në tetë metra e gjerë, velat latine vendoseshin në direkë dy të tretat të lartë dhe me raste pa bompres. Këto rregullime bënë të mundur rritjen e shpejtësisë dhe manovrimin, por në kurriz të hapsirës së ngarkimit dhe aftësive luftuese. *Caravela Latina*, e dobishme për eksplorimin e brigjeve afrikane, nuk ecte mirë në oqean. Pasi portugezët mësuan se të shkuarit pranë brigjeve të Afrikës nuk ishte më i dobishëm për udhëtimet e Atlantikut, u zhvillua kështu *Caravela Redonda*, më e madhe, shtimin e tre direkëve, në mënyrë që të shtohej aftësia manovruese, një organizim i ri i velave për lundrimin oqeanik me velat katrore. Këto përmirësime bënë të mundur lundrimin e gjithë Atlantikut pa shumë pasiguri.

Këto anije fillestare eksploruese nuk qenë fundi i evoluimit të karavelave. *Caravela redonda* vijoi të rritej në përmasa, ashtu si dhe në patjen e një sistemi velash që u bë edhe më i ndërlikuar. Karavela tani kishte tre ose katër direkë, bompresë dhe vela të sipërme, gjithashtu tani përfshinte një kosh të platformës rrethore në krye të direkëve, si vendvrojtimi. Këto shndërrime ishin një tjetër fazë e karavelave dhe nga kjo kohë ato u shndërruan në , tashmë të përdorshme tërësisht për qëllime ushtarake. Kjo donte të thoshte se ato zotëroheshin nga shteti ose viheshin në punë nga komandantët ushtarakë. Në direkë vendoseshin më shumë vela, duke nisur të veçonte velën kryesore (*vela grande* ose *la randa*) nga velat e sipërme (), nuk mungnte më bompresi dhe u shfaq e ashtuquajtura "fole e korbit" (nga anglishtja ), koshi në krye të direkut, ku qëndronte vrojtuesi.

* e Ferdinand Magelanit]]
U mbajtën megjithatë edhe anijet e zhdërvjellta, mesazhere, duke krijuar një variacion tjetër, , që ishte një anije mesazhiere që përdorej për të përcjell urdhërat brenda flotës. Këto anije lejuan për një lloj të ndryshëm lëvizjeje që rregullohej më mirë për Oqeanin Atlantik.

Spanja qe një fuqi kaq e frikshme në Atlantik dhe Mesdhe pasi dinte si ti përshtaste anijet e saj në përputhje me synimin dhe mjedisin ku lundronin, nëse ishte galerë për luftë ose një mjet i ndryshëm për eksplorim. Nga fundi i shekullit të XVII, karavelat nuk përdoreshin më si anije kryesore për eksplorime. Ato ishin anije që ngelën në përdorim nga peshkatarët e Galicisë, ndërsa anijet e reja si *patache-t* filluan ti zëvendësonin ato, pasi ishin më të shpejta, më të vogla dhe të lehta për eksplorim.

### Naut 
Lavdia e madhe e karavelës mund të ketë qenë natyra e saj e lehtë, që synonte të ishte e përshtatshme ndaj kushteve të paqëndrueshme oqeanike, megjithatë karavela ishte e cënueshme ndaj kapriçove të lundrimit të gjatë oqeanik. Pasi udhëtimet u bënë më të gjata, eksploratorët patën kërkesa më të mëdha për anije më të qëndrueshme, që kishte akoma përparësitë e karavelës, kështu që u krijua *nau*. Kjo formë nuk ishte e largët nga karavela, pasi ajo ishte një version i përmirësuar. Ajo ishte e aftë të qëndronte në ujëra të largëta; kjo ishte një ide hibride nga dromonët e mëparshëm, që e lejonin të gjithë anijen të kishte më shumë hapsirë. Për udhëtimet tepër të gjata, portugezët vijuan të mbështeteshin në një tipologji anijeje në përdorim që nga Mesjeta, një velierë në përdorim edhe nga gjenovezët, me përmasa të mëdha, e zhvilluar duke nisur nga modeli i kogës dhe gjerësisht të përdorur në rrugët e gjata tregtare nga Mesdheu në Balltik. Kishte një pjesë të sipërme (ndryshe nga karavela), tre direkë me vela katrore (direku kryesor, direku i mexanës dhe direku i trinketit), bompres, kështjellë qoftë në pupë, ashtu dhe në prua, pupë të rrumbullakët: si p.sh. *São Gabriel*, anija flamurtare e Vasco da Gama-s në ekspeditën drejt Indisë në 1497.

Këto anije kishin vela të sipërme dhe një kosh vrojtimi, ndërsa përzienin akoma velat latine mexane dhe velat kryesore katrore.

Përdorimi i *naut* ishte qartësisht komercial: për arësye të zhvendosjes së gjerë ujore (edhe 500-600 tonë, megjithëse modelet e fundit të katërqindës, p.sh. *São Gabriel*, janë konsideruar si jo më shumë se 100 tonë), përdorej si anije ngarkese për të kthyer në atdhe materialet e çmuara që eksploratorët gjenin në tokat e zbuluara. Në Epokën e Zbulimeve, ndërkohë u përdor gjithmonë në bashkëveprim me karavelën në flotilje të përziera, në të cilat funksionet eksploruese dhe ushtarake iu besuan gjithmonë karavelave më të shkathta, që më vonë evoluan pikërisht në "caravela di armada": që me flotën e ekspeditës së parë të Kolombit, që, megjithë vogëlsinë e saj, e ilustron këtë skemë.

Etimologjia portugeze *nau* (përgjithësisht "anije") mbeti në përdorim për të treguar të gjitha anijet me përmasa të mëdha, gjë që e bënë të vështirë sot të identifikohet koha e saktë në të cilën, *naut* e vjetra të mirëfillta u zëvendësuan nga karrakat. Në literaturën angleze *naut* shpesh ngatërrohen me *karrakat*, një anije e përgjithshme ushtarake në Britani gjatë fillimit të shekullit të XV, që ishin më të papërshtatshme për detet e largëta dhe për ngarkesa.

t, Casa di Colombo, Gjenova]]
### Karrakat 
Përgjatë shekullit të XVI, karraka, një tip veliere në përdorim në Evropën Veriore qartësisht për qëllime luftarake, u hibridizua nga thadërtarët iberikë me *naun*, duke krijuan një anije ngarkese, por me aftësi më të mira luftimi sesa *nau''. Kjo anije u projektuar për të bartur sasi më të mëdha armatimesh dhe ngarkesash, ndërsa ruante akoma shpejtësi dhe rezistencë të arësyeshme. Trupi dhe velatura ishin më të sofistikuara sesa anijet e mëparshme dhe kjo i lejoi për të pasur më shumë lehtësi në oqean. Karraka kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur (por jo të rrumbullakët, siç ishte koga), me kështjella më të theksuara dhe bompres dhe prua të përforcuar nga një kështjellë. Direkët, me lartësi të ndryshme, ishin direku i trinketës dhe kryedireku (më i larti) me vela katrore, të formuar nga çikriku kryesor dhe direkut të sipërm dhe direku i mexanës me vela latine. Vendet kishin nevojë ta shfaqnin fuqinë e tyre ushtarake për të treguar sa të aftë ishin ta ruanin sovranitetin dhe të zgjeroheshin me anë të shtrëngimit, nëpërmjet luftanije të mëdha dhe të fuqishme. Një nga anijet më të mira për këtë ishte galeoni, që përdorej kryesisht si luftanije. Në këtë mënyrë lindi galeoni, që u ndërtua në shekujt e XVI dhe XVII, si anije lufte dhe mjete transporti për thesaret e çmuara të bartura nga Amerikat dhe Lindja e Largët në Gadishullin Iberik.

Meritojnë të vërehen veçantitë inxhinierike të galeonit, si anija kryesore, fryt i frymëzimit luftarak, pasi u krijua për të vepruar më efektivisht në kohë lufte.  numri i pakët i kuvertave, që i bënte më elegante dhe më të lehta për tu drejtuar për marinarët. Kjo nuk do të thotë se kishte dizajn të përsosur; ajo ishte e madhe, e rëndë dhe e ngathët, dhe si u mësua në vitin 1588, këto anije tejkaloheshin lehtësisht nga manovrimi më i mirë i anijeve më të lehta dhe më të zhdërvjellta të marinës angleze. Galeonët kishin tre nivele, ndërsa anijet e mëdha kishin katër. Një dallim tjetër thelbësor qëndronte në formën e prorit dhe të pupës. Proi, pa kështjellë, ishte kompakt dhe i rrumbullakosur (karrakat aty kishin prorin e zgjatur dhe të vëllimshëm), nga i cili zgjatej zqepi i gjatë dhe i hollë, i ngjashëm me atë të galerës (Në fakt kështjella e përparme e galerës përfundonte te pupa) dhe një figurë prori, (stemë e anijes, e quajtur në , në , në ) në të cilën mbështetej bompresi. Pupa, përkundrazi ishte shumë voluminoze dhe e kështjellizuar, me një transom apo pasqyrë të madhe pupe katrore dhe nivele të shumta kuvertash të ngushta.

Në rajonet e Spanjës dhe Portugalisë mund të shihen më shumë variacione, si prania e rrëshkitëses për të përforcuar anët. Direkët e përparmë dhe kryesorë bëheshin me krye të rrumbullakët dhe ishin të aftë të përballonin pengesat dhe vela të sipërme, përveç të pasurit të një ose dy mexanave latine. Shkurtimisht, “galeoni kishte tre direkë dhe velaturë katrore, zakonisht me dy kuverta dhe me bateritë e tij kryesore anash”. Këto anije ishin unike në atë kohë se ishin bërë me synimin specifik e shkuarjes në luftë dhe, pasi ajo ishte detyra e tyre, ato ishin bërë për të qenë më efikaset në det, ndërsa plotësonin nevojat e ushtarëve dhe detarëve.

Pas dështimit të  Armadës së Pathyeshme Spannjolle (), galeoni humbi shumë nga prestigji. Brenda shekullit të XVII, anije të reja ishin dizenjuar tashmë që tu përshtateshin më mirë nevojave të perandorive iberike (p.sh. anija e linjës; , , ). Angazhimi në rritje luftarak tokësor i Perandorive Iberike dhe rënia e tyre sistematike në favor të shteteve më të forta (kryesisht Franca, Holanda dhe Anglia) çoi më pas në rënien progresive të fuqisë së tyre detare, kontekstualisht në mbarim të investimeve të tyre teknologjike. Kërkesat e reja çuan në teknologji të reja navale, megjithëse zhvillimi i ndërtimtarisë navale iu përshtat kohës dhe synimeve të shtetit, rënia përfundimtare e Ndërtimtarisë Navale ndodhi pasi perandoritë iberike u përshtatën më shumë ndaj konflikteve tokësore.

## Shiko gjithashtu 
* Epoka e zbulimeve
* Shkencat Nautike Iberike 1400–1600
* Hartografia Iberike 1400-1600
* Shkenca Nautike Portugeze
* Eksplorimet Detare Portugeze
* Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
* Armadat Portugeze të Indisë
* Perandoria Portugeze
* Kolonizimi Portugez i Amerikës
* Perandoria Spanjolle
* Udhëtimet e Kristofor Kolombit
* Kolonizimi Spanjoll i Amerikës
* Armada Spanjolle
* Ndërtimtaria navale
* Karavela
* Nau
* Karraka
* Galeoni

## Shpjegime
## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
*