Oftalmologjia

**Oftalmologjia** është dega e mjekësisë që merret me diagnostikimin, trajtimin dhe kirurgjinë e sëmundjeve dhe çrregullimeve të syrit. 

Një **oftalmolog** është një mjek që i nënshtrohet trajnimit të nën-specializimit në kujdesin mjekësor dhe kirurgjikal të syve.  Pas një diplome mjekësore, një mjek i specializuar në oftalmologji duhet të ndjekë trajnim shtesë pasuniversitar të specializimit specifik për atë fushë. Në Shtetet e Bashkuara, pas diplomimit nga shkolla mjekësore, duhet të përfundojë një specializim katërvjeçar në oftalmologji për t'u bërë oftalmolog. Pas specializimit, mund të kërkohet trajnim shtesë i specializuar (ose bursë) në një aspekt të veçantë të patologjisë së syve. 

Oftalmologët përshkruajnë ilaçe për të trajtuar sëmundje, të tilla si sëmundjet e syve, zbatojnë terapinë me lazer dhe kryejnë ndërhyrje kirurgjikale kur është e nevojshme.  Oftalmologët ofrojnë kujdes shëndetësor parësor dhe të specializuar për sytë - mjekësor dhe kirurgjikal.  Oftalmologjia ka qenë gjithmonë në ballë të kërkimit mjekësor me një histori të gjatë përparimi dhe inovacioni në kujdesin për sytë. 

Një term i mëparshëm për këtë degë mjekësore ishte **okulizmi** .

## Sëmundjet 
Një listë e shkurtër e disa prej sëmundjeve më të zakonshme që trajtohen nga oftalmologët:  

* Katarakt
* Grisje e tepërt (pengimi i kanalit të lotit)
* Proptoza (sytë e fryrë)
* Oftalmopatia e Graves
* Neoplazmat e syve
* Ptozë
* Retinopatia diabetike
* Sindroma e syrit të thatë
* Glaukoma
* Degjenerimi makular
* Shkëputja e retinës
* Endoftalmiti
* Gabime refraktive
* Strabizmi (keqvendosja ose devijimi i syve)
* Uveitis
* Lëndimi i syrit
* Shpërthimi i globit
* Frakturë orbitale

Kompanitë farmaceutike më të vlerësuara në mbarë botën, produktet kryesore të të cilave janë në oftalmologji, janë Regeneron (Shtetet e Bashkuara) për trajtimin e degjenerimit makular dhe Bausch Health (Kanada). 

## Nënspecialitete 
Oftalmologjia përfshin nënspecialitete që merren ose me sëmundje të caktuara ose me sëmundje të pjesëve të caktuara të syrit. Disa prej tyre janë: 

* Kirurgjia e segmentit të përparmë
* Kornea, sipërfaqja okulare dhe sëmundjet e jashtme
* Glaukoma
* Neuro-oftalmologjia
* Onkologjia okulare
* Okuloplastika dhe kirurgjia e orbitës
* Patologjia oftalmike
* Oftalmologjia pediatrike / strabizëm (çrregullim i syve)
* Kirurgjia refraktive
* Retina mjekësore, merret me trajtimin e problemeve të retinës përmes mjeteve jo-kirurgjikale.
* Uveiti
* Programet e trajnimit të specializuar veterinar në oftalmologjinë veterinare ekzistojnë në disa vende.  
* Kirurgjia vitreoretinale merret me trajtimin kirurgjikal të sëmundjeve të retinës dhe segmentit të pasmë.

Kirurgjia mjekësore e retinës dhe kirurgjia vitreoretinale ndonjëherë kombinohen dhe së bashku quhen subspecializim i segmentit të pasmë.

## Etimologjia 
Rrënjët greke të fjalës oftalmologji janë ὀφθαλμός ( , "sy") dhe -λogia ( , "studim, diskurs"),   pra, "studimi i syve". Disiplina zbatohet për të gjitha sytë e kafshëve, qofshin njerëz apo jo, pasi praktika dhe procedurat janë mjaft të ngjashme në lidhje me proceset e sëmundjeve, megjithëse ka dallime në anatominë ose prevalencën e sëmundjeve.

## Historiku 
### Lindja e Afërt e Lashtë dhe Periudha Greke 
Në Papirusin Ebers nga Egjipti i lashtë që daton që nga viti 1550 para Krishtit, një seksion i kushtohet sëmundjeve të syve. 

Përpara Hipokratit, mjekët i bazonin kryesisht konceptet e tyre anatomike të syrit në spekulime, në vend të empirizmit .  Ata e njihnin sklerën dhe kornenë transparente që shtrihej në mënyrë të barabartë si shtresën e jashtme të syrit, me një shtresë të brendshme me bebëzën e syrit dhe një lëng në qendër. Alkameoni (shekulli i pestë p.e.s.) dhe të tjerë besonin se ky lëng ishte mediumi i shikimit dhe rridhte nga syri në tru me anë të një tubi. Aristoteli i përparoi ide të tilla me empirizëm. Ai analizoi sytë e kafshëve dhe, duke zbuluar tre shtresa (jo dy), zbuloi se lëngu kishte një konsistencë të vazhdueshme me lenten që formohej (ose ngrihej) pas vdekjes, dhe shtresat përreth shiheshin të vendosura pranë njëri-tjetrit. Ai dhe bashkëkohësit e tij nxorën më tej ekzistencën e tre tubave që dilnin nga syri, jo një. Një tub nga secili sy takohej brenda kafkës.

Mjeku grek Rufusi i Efesit (shekulli i parë i erës sonë) njohu një koncept më modern të syrit, me konjuktivën, që shtrihet si një shtresë e katërt epiteliale mbi sy.  Rufusi ishte i pari që njohu një sy me dy dhoma, me një dhomë nga kornea te lentja (e mbushur me ujë), tjetrën nga lentja te retina (e mbushur me një substancë që i ngjan të bardhës së vezës).

Celsi, filozofi grek i shekullit të dytë pas Krishtit, dha një përshkrim të detajuar të kirurgjisë së kataraktit me metodën e Couchingut .

Mjeku grek Galeni (shekulli i dytë pas Krishtit) korrigjoi disa përshkrime të gabuara, duke përfshirë ato rreth lakimit të kornesë dhe lentes, natyrës së nervit optik dhe ekzistencës së një dhome të pasme . Edhe pse ky model ishte një model modern përafërsisht i saktë i syrit, ai përmbante gabime. Megjithatë, nuk u përmirësua përsëri deri pas Vesaliusit . Më pas u zbulua një trup ciliar dhe sklera, retina, koroidi dhe kornea u panë të takoheshin në të njëjtën pikë. U panë të dy dhomat të mbanin të njëjtin lëng, si dhe lentet e bashkangjitura në koroid. Galeni vazhdoi idenë e një kanali qendror, por ai e disektoi nervin optik dhe pa se ishte i ngurtë. Ai numëroi gabimisht shtatë muskuj optikë, një më shumë. Ai gjithashtu dinte për kanalet e lotit .

### India e lashtë 
*Sushruta Samhita* është një tekst i lashtë sanskrit që i atribuohet kirurgut indian Sushruta . Vëllimi i fundit i Sushruta Samhita, i njohur si Uttaratantra, përmban pjesët oftalmike të veprës, duke përfshirë metodën e kirurgjisë së kataraktit, dhe i atribuohet në traditat e Indisë dhe Kinës një figure të quajtur Nagarjuna, i cili jetoi në fillim të Erës sonë.  

Uttaratantra përshkruan 76 sëmundje okulare (nga këto, 51 kirurgjikale) si dhe disa instrumente dhe teknika kirurgjikale oftalmologjike.   Përshkrimi i tij i kirurgjisë së kataraktit ishte në përputhje me metodën e "couching" .  Hunejn ibn Ishaq (një i krishterë) dhe të tjerë që filluan me periudhën mesjetare arabe, mësonin se lentet kristalore janë pikërisht në qendër të syrit.  Kjo ide u përhap deri në fund të viteve 1500. 

Avicena shkroi në Kanunin e tij "rescheth", që do të thotë "retiformis", dhe Gerardi i Kremonës e përktheu këtë afërsisht në vitin 1150 në termin e ri "retina". 

### Periudha Moderne 
parapamje|240x240px|Instrumentet e hershme të oftalmologjisë
Në shekujt e shtatëmbëdhjetë dhe tetëmbëdhjetë, lentet e dorës u përdorën nga Malpighi, mikroskopët nga Leeuwenhoek, përgatitjet për fiksimin e syrit për studim nga Ruysch dhe më vonë ngrirja e syrit nga Petit . Kjo lejoi një studim të detajuar të syrit dhe një model të përparuar. Disa gabime vazhduan, të tilla si: pse pupila ndryshoi madhësinë (shihet të jetë enë e irisit që mbushen me gjak), ekzistenca e dhomës së pasme dhe natyra e retinës. I pavetëdijshëm për funksionet e tyre, Leeuwenhoek vuri re ekzistencën e fotoreceptorëve,  megjithatë, ato nuk u përshkruan siç duhet deri te Gottfried Reinhold Treviranus në vitin 1834.

Jacques Daviel kreu heqjen e parë të planifikuar primare të kataraktit të dokumentuar më 18 shtator 1750 në Këln.  Georg Joseph Beer (1763–1821) ishte një oftalmolog austriak dhe udhëheqës i Shkollës së Parë të Mjekësisë Vjeneze. Ai prezantoi një operacion me flap për trajtimin e kataraktit (operacioni i Beer-it), si dhe popullarizoi instrumentin e përdorur për të kryer operacionin (thika e Beer-it). 

Në Amerikën e Veriut, shëruesit indigjenë trajtonin disa sëmundje të syve duke fërkuar ose kruar sytë ose qepallat. 

### Evropa Qendrore 
Në Berlin, oftalmologu Albrecht von Graefe prezantoi iridektominë si një trajtim për glaukomën dhe përmirësoi kirurgjinë e kataraktit, ai konsiderohet gjithashtu si babai themelues i Shoqatës Gjermane të Oftalmologjisë.

## Literatura 
*  Tipani-Verlag, Wiesbaden 2015, .
* . Berkeley 1998, .
*  People's Military Medical Publishing House, Beijing 1997, .
* . Shanghai 2002, .
*  People's Medical Publishing House, Beijing 1996, .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* .
* FDA Drug and Safety Alerts. FDA Alerts Health Care Professionals of Infection Risk from Repackaged Avastin Intravitreal Injections. August 30, 2011. Available at http://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm270296.htm.
* Meredith TA. Clinical Trials in Ophthalmology-A Summary and Practice Guide. Kertes C, ed. The diabetic vitrectomy study. 1998. 37-48.
* [Guideline] American Diabetes Association. 10. Microvascular Complications and Foot Care: Standards of Medical Care in Diabetes-2018. Diabetes Care. 2018 Jan. 41 (Suppl 1):S105-18.
* Lu L, Jiang Y, Jaganathan R, Hao Y. Current Advances in Pharmacotherapy and Technology for Diabetic Retinopathy: A Systematic Review. J Ophthalmol. 2018. 2018:1694187.
* .

## Referime