Georgi Zhukov

thumb|upright|Georgi Zhukov
**Georgy Konstantinovich Zhukov**  ( 1 dhjetor        - 18 qershor 1974) ka qene një gjeneral i Ushtrisë së Kuqe Sovjetike , i cili u bë Shefi i Shtabit të Përgjithshëm , Zëvendës Komandanti i Përgjithshëm, Ministri i Mbrojtjes dhe një anëtar i Byrosë Politike .  Gjatë Luftës së Dytë Botërore ai mori pjesë në beteja të shumta, në fund të fundit komandoi Frontin e Parë Bjellorus në Betejën e Berlinit , që rezultoi në humbjen e Gjermanisë naziste dhe në fund të Luftës në Evropë . 

Në njohjen e rolit të Zhukov në Luftën e Dytë Botërore, ai u zgjodh për të pranuar personalisht Instrumentin e dorëzimit gjerman dhe për të inspektuar Paraden e Fitores së Moskës të vitit 1945 . 

## Jeta e hershme dhe karriera 
I lindur në një familje fshatare të varfër në Strelkovka, Maloyaroslavsky Uyezd , guvernator i Kalugës (tani u bashkua në qytetin e Zhukov në Zhukovsky të rrethit të Kalugës në Rusinë moderne), Zhukov u bë një furrier i mësimit në Moskë . 

## Lufta e Parë Botërore 
Në 1915 Ushtria e Perandorisë Ruse e rekrutoi; ai shërbeu në radhë të parë në Regjimentin e 106-të të Kalorësisë së Rezervave (më pas quhej Regjimenti i 10-të Dragoon Novgorod).    Gjatë Luftës së Parë Botërore , Zhukov u dha Kryqin e Shën Gjergjit dy herë, dhe u promovua në gradën e oficerit të paautorizuar për guximin e tij në betejë.  Ai u bashkua me Partinë Bolshevike pas Revolucionit të Tetorit të 1917; në qarqet e Partisë, prejardhja e tij e varfërisë u bë një pasuri e rëndësishme.  Pas rikuperimit nga një rast serioz i tifusit, ai luftoi në Luftën Civile të Rusisë gjatë periudhës 1918-1921, duke shërbyer me Ushtrinë e Parë Kalorësisë , midis formacioneve të tjera.  Ai mori dekorimin e Urdhrit të Bannerit të Kuq për pjesën e tij në nënshtrimin e Rebelimit të Tambovit në vitin 1921.  

## Shërbimi i hershëm i paqes 
majtas|parapamje| Georgy Zhukov, komandant i Regjimentit 39 Cavalry Buzuluk, Divizioni i 7-të Cavalry Samara (1923)
Në fund të majit 1923, Zhukov u bë komandant i Regjimentit 39 të Kalorësisë.   Në vitin 1924, ai hyri në Shkollën e Lartë të Kalorësisë,  nga e cila u diplomua vitin e ardhshëm, duke u kthyer më pas për të urdhëruar të njëjtin regjiment.   Në maj të vitit 1930, Zhukov u bë komandant i Brigadës së dytë Cavalry të Divizionit të 7 Cavalry.   Në shkurt 1931, ai u emërua Ndihmës Inspektor i Kalorësisë së Ushtrisë së Kuqe.   Në maj të vitit 1933, Zhukov u emërua komandant në divizionin e katërt të kalorësisë.   Në vitin 1938, ai u bë zëvendës komandant i Rrethit Ushtarak Belorussian për kalorësi.  

## Khalkhin Gol në Barbarossa 
Në vitin 1938, Zhukov u urdhërua të komandonte grupin e parë ushtarak të Mongolisë dhe pa veprime kundër Kwantung Army të Japonisë në kufirin midis Mongolisë dhe shtetit japonez të Manchukuo .  Kjo fushatë ishte një luftë e padeklaruar që zgjati nga viti 1938 deri më 1939.  Ajo që filloi si një përleshje në kufi u përshkallëzua me shpejtësi në një luftë të plotë, me shtysën japoneze me rreth 80,000 trupa, 180 tanke dhe 450 avionë. 

Këto ngjarje çuan në Betejën vendimtare strategjike të Gol Khalkhin (Nomonhan).  Zhukov kërkoi përforcime të mëdha, dhe më 20 gusht 1939, filloi "ofensiva e tij sovjetike".  Pas një breshëri masive të artilerisë, gati 500  BT-5 dhe BT-7 tanke u avancuan, mbështetur nga mbi 500  luftëtarë dhe bombardues.  Ky ishte operacioni i parë luftarak i bombarduesit të Forcave Ajrore Sovjetike .   Fillimisht ofensiva u duk si një sulm tipik konvencional frontal.  Sidoqoftë, dy brigada të tankeve fillimisht u mbajtën mbrapa dhe më pas urdhëruan të ecnin përpara në të dy anët, të mbështetura nga artileria e motorizuar, nga këmbësorët dhe nga rezervuarë të tjerë.  Kjo manovër e guximshme dhe e suksesshme rrethoi Ushtrinë e 6-të Japoneze dhe kapi zonat e pambrojtura të furnizimit të pasuar të armikut.  Deri më 31 gusht 1939, japonezët ishin pastruar nga kufiri i kontestuar, duke i lënë sovjetikët në mënyrë të qartë fitimtare.  dhe përmirësimin e kohezionit dhe efektivitetit të betejës së njësive të papërvojë duke shtuar disa trupa me përvojë, të forcuar në betejë, për të forcuar moralin dhe trajnimin e përgjithshëm.   Vlerësimi i problemeve të lidhura me performancën e tankeve të BT çoi në zëvendësimin e motorëve të tyre të benzinës (benzinë) me motorë me naftë dhe siguroi njohuri të vlefshme praktike që ishin thelbësore për suksesin në zhvillimin e tankeve të mesme T-34 të përdorura në Luftën e Dytë Botërore.  Pas kësaj fushate, veteranët Nomonhan u transferuan në njësi që nuk kishin parë veprim, për të përhapur më mirë përfitimet e përvojës së tyre të betejës.  

### Ushtrime ushtarake para luftës 
parapamje| Zhukov dhe Semyon Timoshenko në vitin 1940
Në vjeshtën e vitit 1940, GK Zhukov filloi përgatitjen e planeve për stërvitjen ushtarake në lidhje me mbrojtjen e kufirit perëndimor të Bashkimit Sovjetik, i cili në këtë kohë u shty më tej në perëndim për shkak të aneksimit të Polonisë Lindore.  

Në kujtimet e tij, Zhukov raporton se në këtë ushtrim ai ka komanduar forcat "Perëndimore" ose "Blue" (trupat e supozuara të pushtimit) dhe kundërshtari i tij ishte kolonel Gjeneral DG Pavlov , komandant i forcave "Lindore" ose " Trupat sovjetike).  Ai vuri në dukje se "Blu" kishte 60 ndarje , ndërsa "Kuq" kishte 50 divizione.  Zhukov në kujtimet e tij përshkruan ngjarjet e ushtrimit si të ngjashme me ngjarjet aktuale gjatë pushtimit gjerman.  

Siç raporton historiani Bobylev në artikullin e tij në "Revistën e Historisë Ushtarake", detajet aktuale të ushtrimeve janë raportuar ndryshe në kujtime të ndryshme të pjesëmarrësve të tyre.   Ai raportoi se kishte dy ushtrime, një më 2-6 janar 1941 (për drejtimin e Veri-Perëndimit), një tjetër më 8-11 Janar 1941 (për drejtimin Jug-Perëndim).  

Më 1 shkurt 1941, Zhukov u bë shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë së Kuqe.  

### Kontradiktat rreth një plani për luftë me Gjermaninë 
Prej 2 shkurtit 1941, si Shefi i Shtabit të Përgjithshëm dhe Zëvendës Ministri i Mbrojtjes i BRSS, Zhukov mori pjesë në hartimin e "Planit Strategjik për vendosjen e forcave të Bashkimit Sovjetik në rast lufte me Gjermaninë dhe me aleatë ".   Plani u përfundua jo më vonë se më 15 maj 1941. 

Disa studiues (për shembull, Viktor Suvorov ) pohojnë se, më 14 maj, komisari i Popullit Sovjetik i Mbrojtjes Semyon Timoshenko dhe Zhukov i sugjeruan Jozef Stalinit një sulm parandalues kundër Gjermanisë përmes Polonisë Jugore.  Forcat sovjetike do të pushtonin kufirin e Vistulës dhe do të vazhdonin në Katowice apo edhe në Berlin (nëse ushtritë kryesore gjermane do të tërhiqen), ose bregdeti Baltik (duhet që forcat gjermane të mos tërhiqen dhe të detyrohen të mbrojnë Poloninë dhe Prusinë Lindore ).  Sovietët sulmues duhej të arrinin në Siedlce , Deblin dhe pastaj të kapnin Varshavën përpara se të hynin në drejtim të jugperëndimit dhe të impononin humbjen përfundimtare në Lublin .  

Historianët nuk kanë dokumentet origjinale që mund të verifikojnë ekzistencën e një plani të tillë, ose nëse Stalini e pranoi atë.  Në një transkript të një interviste më 26 maj 1965, Zhukov deklaroi se Stalini nuk e miratoi planin.  Megjithatë, Zhukov nuk e sqaroi nëse ekzekutimi u përpoq.  Që nga viti 1999, asnjë plan tjetër i miratuar për një sulm sovjetik nuk ishte gjetur. 

## Lindja e Luftës së Dytë Botërore 
majtas|parapamje| Gjenerali Georgy Zhukov duke folur më 1 shtator 1941.
Më 22 qershor 1941, Gjermania nisi Operacionin Barbarossa , një pushtim i Bashkimit Sovjetik.  Në të njëjtën ditë, Zhukov u përgjigj me nënshkrimin e "Komisariatit të Mbrojtjes Nr. 3 të Direktivës së Popullit", i cili urdhëroi një kundërsulm të gjithanshëm nga forcat e Ushtrisë së Kuqe: ai komandoi trupat "të rrethojnë dhe shkatërrojnë grupin e armikut pranë Suwałki dhe për të kapur rajonin Suwałki deri në mbrëmjen e 24 qershorit "dhe" të rrethojnë dhe të shkatërrojnë grupin e armikut që pushton në drejtim Vladimir-Volynia dhe Brody "dhe madje" të kapin rajonin e Lublinit në mbrëmjen e 24 qershorit " .   Megjithë epërsinë numerike, kjo manovër dështoi dhe çorganizoi njësitë e Ushtrisë së Kuqe, u shkatërruan nga Wehrmacht.  Zukov më pas pohoi se ai ishte i detyruar të nënshkruante dokumentin nga Joseph Stalin , pavarësisht nga rezervimet që ai ngriti.   Ky dokument thuhet se është shkruar nga Aleksandër Vasilevsky .  
djathtas|parapamje| Zhukov në kopertinën e revistës *Life* (31 &nbsp; korrik &nbsp; 1944)
Më 29 korrik 1941 Zhukov u hoq nga posti i tij i Shefit të Shtabit të Përgjithshëm.  Në kujtimet e tij ai jep sugjerimin e tij për braktisjen e Kievit për të shmangur një rrethim si një arsye për të.   Të nesërmen vendimi u bë zyrtar dhe u emërua komandant i Frontit Rezervë .   Atje ai mbikëqyri mbrojtjen e qytetit . 

Më 6 tetor 1941 Zhukov u emërua përfaqësues i Stavka për Rezervën dhe Fronet Perëndimore .   Më 10 tetor 1941 këto fronte u bashkuan në Frontin Perëndimor nën komandën e Zhukov.   Kjo pjesë pastaj mori pjesë në Betejën e Moskës dhe disa Beteja të Rzhev . 

Në fund të gushtit 1942, Zhukov u bë zëvendëskomandanti në krye dhe u dërgua në frontin jugperëndimor për të marrë përgjegjësinë për mbrojtjen e Stalingradit .   Ai dhe Vasilevsky më vonë planifikuan kundërsulmin e Stalingradit .   Në nëntor Zhukov u dërgua për të koordinuar Frontin Perëndimor dhe Frontin Kalinin gjatë Operacionit Mars . 

Në janar të vitit 1943 ai (së bashku me Kliment Voroshilov ) koordinonte veprimet e Fronteve Leningrad dhe Volkhov dhe Flotës Balltike në Operacion Iskra .  

Zhukov ishte një koordinator i Stavka -s në Betejën e Kurskut në korrik 1943.  Sipas kujtimeve të tij, ai luajti një rol qendror në planifikimin e betejës dhe ofensivën jashtëzakonisht të suksesshme që pasoi.  Komandanti i Frontit Qendror Konstantin Rokosovski , megjithatë tha se planifikimi dhe vendimet për Betejën e Kurskut u bënë pa Zhukov, se ai arriti vetëm pak para betejës, nuk mori vendime dhe u largua menjëherë më pas dhe se Zhukov e ekzagjeroi rolin e tij .  

Nga 12 shkurti i vitit 1944, Zhukov koordinoi veprimet e Fronteve të 1 Ukrainës dhe të 2 Ukrainës .   Më 1 mars 1944 Zhukov u emërua komandant i Frontit të parë ukrainas  deri në fillim të majit.   Gjatë operacionit sovjetik Operation Bagration , Zhukov koordinoi Frontet e para Bjellorusisht dhe Bjellorusisht , më vonë edhe Frontin e Parë të Ukrainës.   Më 23 gusht Zhukov u dërgua në Frontin e 3-të të Ukrainës për t'u përgatitur për përparimin në Bullgari .  

Më 16 nëntor ai u bë komandant i Frontit të Parë Bjellorus  cili mori pjesë në ofensivën Vistula-Oder dhe betejën për Berlinin .  Ai u bëri thirrje trupave të tij që të "kujtojnë vëllezërit dhe motrat tona, nënat dhe baballarët tanë, bashkëshortet dhe fëmijët tanë të torturuar deri në vdekje nga gjermanët.  .  .  Do të bëjmë një hakmarrje brutale për gjithçka ".  Më shumë se 20 milionë ushtarë dhe civilë sovjetikë vdiqën si pasojë e luftës .  Në një përsëritje të mizorive të kryera nga ushtarët gjermanë kundër civilëve sovjetikë në avancimin e lindjes në territorin sovjetik gjatë operacionit *Barbarossa* , marshimi perëndimor nga forcat sovjetike u shënua nga brutaliteti ndaj civilëve gjermanë, që përfshinte plaçkitje, djegie dhe përdhunime.  

Zhukov ishte i pranishëm kur zyrtarët gjermanë nënshkruan instrumentin e dorëzimit në Berlin.  

## Shërbimi pas luftës nën Stalinin 
Pas kapitullimit gjerman, Zhukov u bë komandanti i parë i Zonës Sovjetike të Pushtimit në Gjermani .  Më 10 qershor, Zhukov u kthye në Moskë për t'u përgatitur për Parada e Fitores në Moskë të vitit 1945 në Sheshin e Kuq .  Më 24 qershor, Stalini e caktoi komandantin kryesor të paradës.  Pas ceremonisë, në mbrëmjen e 24 qershorit, Zhukov shkoi në Berlin për të rifilluar komandën e tij.  

Gjatë majit 1945, Zhukov nënshkroi tre rezoluta lidhur me mbajtjen e një standardi të mjaftueshëm jetese për popullin gjerman që jetonte në zonën e okupimit sovjetik: 

* Rezoluta 063 (11 maj 1945): merret me sigurimin e ushqimit për njerëzit që jetojnë në Berlin 
* Rezoluta 064 (12 maj 1945): lejohet restaurimi dhe mirëmbajtja e aktiviteteve normale të sektorit të shërbimit publik të Berlinit 
* Rezoluta 080 (31 maj 1945): merrej me sigurimin e furnizimeve me qumësht për fëmijët që jetonin në Berlin. 

Zhukov kërkoi nga qeveria sovjetike që të transportonte urgjentisht në Berlin 96,000 ton grurë, 60,000 ton patate, 50,000 kafshë dhe mijëra ton ushqime të tjera, si sheqeri dhe yndyra e kafshëve.  Ai dha urdhra të rreptë që vartësit e tij të ishin "Hate Nazism, por respektojnë popullin gjerman", dhe të bëjë të gjitha përpjekjet e mundshme për të rivendosur dhe për të ruajtur një standard të qëndrueshëm jetese për popullsinë gjermane.  
[djathtas|parapamje| Marshallët Zhukov dhe Rokosovski me Sokolovskin e Përgjithshëm largohen nga [Porta e Brandenburgut pasi u dekoruan nga Montgomery ]]
Nga 16 korriku deri më 2 gusht, Zhukov mori pjesë në Konferencën e Potsdamit me qeveritë e tjera Aleate.  Si një nga katër komandantët kryesorë të forcave aleate në Gjermani, Zhukov krijoi marrëdhënie të mira me komandantët e tjerë, gjeneralin e ushtrisë Dwight D. Eisenhower , Marshallin britanik të terrenit Bernard Law Montgomery dhe Marshallit francez Jean de Lattre de Tassigny .  Këta katër gjeneralë shkëmbyen pikëpamje për çështje të tilla si gjykimi i kriminelëve të luftës, rindërtimi i Gjermanisë, marrëdhëniet ndërmjet aleatëve dhe mposhtja e Perandorisë Japoneze.  Eisenhower dukej se ishte veçanërisht i kënaqur dhe me respekt për marrëdhënien e tij me Zhukovin.  Pasardhësi i Eisenhower, gjeneral Lucius Clay , gjithashtu vlerësoi miqësinë e Zhukov-Eisenhower dhe komentoi: 
parapamje| Eisenhower, Zhukov dhe Drejtori i Përgjithshëm i Marshall Arthur , qershor 1945
Eisenhower, komandanti suprem i aleatëve në Perëndim, ishte një admirues i madh i Zhukovit,     dhe të dy turne Bashkimin Sovjetik së bashku menjëherë pas fitores mbi Gjermaninë.  

Zhukov nuk ishte vetëm komandanti suprem ushtarak i Zonës Sovjetike të Pushtimit në Gjermani , por u bë Guvernatori i saj Ushtarak më 10 qershor 1945.  Një hero lufte, jashtëzakonisht popullor me ushtrinë, Zhukov u pa nga Stalini si një kërcënim potencial për udhëheqjen e tij.     Ai zëvendësoi Zhukov me Vasily Sokolovsky më 10 prill 1946.  Pas një sesioni të pakëndshëm të Këshillit Ushtarak Kryesor - në të cilin Zhukov u sulmua ashpër dhe u akuzua për mosbesueshmëri politike dhe armiqësi ndaj Komitetit Qendror të Partisë - ai u hoq nga posti i tij si Komandant i Përgjithshëm i Forcave Tokësore Sovjetike .   Ai u caktua komandën e rrethit ushtarak Odessa , larg nga Moska dhe mungonte në rëndësi strategjike dhe trupa.  Ai mbërriti atje më 13 qershor.  Zhukov pësoi një sulm në zemër në janar 1948, duke kaluar një muaj në spital.  Në shkurt të vitit 1948, iu dha një postim tjetër dytësor, këtë herë komandën e rrethit ushtarak Ural .  Tsouras e përshkroi lëvizjen nga Odesa në Uralet si një ulje nga një 'norma e dytë' në një detyrë të 'pestë'.  

Gjatë gjithë kësaj kohe, shefi i sigurisë Lavrentiy Beria me sa duket po përpiqej të rrëzonte Zhukovin.  Dy vartës të Zhukov, Marshalli i Aviacionit Alexander Aleksandrovich Novikov dhe Gjeneral Lejtnant Konstantin Fyodorovitch Telegin (Anëtar i Këshillit Ushtarak të Frontit të Parë Bjellorus) u arrestuan dhe torturuan në burgun Lefortovo në fund të vitit 1945.  Në një konferencë, të gjithë gjeneralët, përveç Drejtorit të Drejtorisë së Inteligjencës Filipp Ivanovich Golikov, mbrojti Zhukovin kundër akuzës për mungesën e luftës së luftës dhe ekzagjerimin e forcës gjermane naziste.  Gjatë kësaj kohe Zhukov u akuzua për bonapartizëm .  

Në vitin 1946 u vranë shtatë karroca hekurudhore me mobilje që Zhukov po merrte në Bashkimin Sovjetik nga Gjermania.  Në vitin 1948, banesat dhe shtëpitë e tij në Moskë u kontrolluan dhe u gjetën shumë gjëra të vjedhura nga Gjermania.   Në hetimin e tij Beria arriti në përfundimin se Zhukov kishte në pronësi 17 unaza ari, tre gemstones, fytyrat e 15 qaforeve të artë, më shumë se 4.000 metra pëlhurë, 323 copë lesh, 44 qilima të marra nga pallatet gjermane, 55 piktura dhe 20 armë " .   Zhukov pranoi në një memorandum për Zhdanov: 

Këto incidente ironikisht u quajtën "Çështja e trofeve" në Bashkimin Sovjetik. 

Kur mësoi për "fatkeqësitë" e Zhukovit - dhe megjithë moskuptimin e të gjitha problemeve - Eisenhower shprehu simpatinë e tij për shokun e tij në krahë.  

Në shkurt të vitit 1953, Stalini urdhëroi Zhukov të largohej nga posti i komandantit të rrethit ushtarak Ural, dhe pastaj e rikujtoi atë në Moskë.  Disa mendime sugjeruan Zhukov për nevojën e shërbimit të Luftës Koreane ; por, në fakt, gjatë një muaji në Moskë, Stalini nuk i dha Zhukov ndonjë detyrë.  Në orën 9:50 &nbsp; jam më 5 mars 1953, Stalini papritmas vdiq.  Pas kësaj ngjarjeje, jeta e Zhukov hyri në një fazë të re.  

### Arsyet për Zhukovin ngrihen dhe bien nën Stalinin 
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Zhukov ishte një nga vetëm disa njerëz që e kuptuan personalitetin e Stalinit.  Si Shefi i Shtabit dhe më vonë zëvendëskomandanti suprem, Zhukov kishte qindra takime me Stalinin, si privatë dhe gjatë konferencave të Stavka .  Rrjedhimisht, Zhukov e kuptoi mirë personalitetin dhe metodat e Stalinit.  Sipas Zhukov, Stalini ishte një person i fortë dhe sekret, por ai ishte gjithashtu i nxehtë dhe skeptik.  Zhukov ishte në gjendje të vlerësonte gjendjen e Stalinit: për shembull, kur Stalini hynte thellë në tubin e tij të duhanit, kjo ishte një shenjë e një humor të mirë.  Në anën tjetër, nëse Stalini dështoi të ndizte tubin e tij sapo të dilte nga duhani, kjo ishte një shenjë e një bujë të afërt.   Njohuria e tij e jashtëzakonshme për personalitetin e Stalinit ishte një pasuri dhe ai lejoi që ai të merrej me grindjet e Stalinit në një mënyrë që gjeneralët e tjerë sovjetikë nuk mundën.   Të dy Zhukov dhe Stalini ishin të nxehtë, por të dy ata bënë lëshime për të mbështetur marrëdhëniet e tyre. 

Ndërkohë që Zhukov e shihte marrëdhënien e tij me Stalinin si një prej të nënshtruarve, Stalini ishte në frikë dhe ndoshta xheloz për Zhukovin.  Të dy ishin komandantë ushtarakë, por përvoja e Stalinit ishte e kufizuar në një gjeneratë të mëparshme të luftës jo të mekanizuar.  Në të kundërt, Zhukov kishte shumë ndikim në zhvillimin e operacioneve bashkëkohore bashkëkohore të ushtrive shumë të mekanizuara.  Dallimet në këto outlooks ishin shkaku i shumë mosmarrëveshjeve të stuhishme mes të dyve në takimet sovjetike Stavka.  Sidoqoftë, Zhukov ishte më pak kompetent se Stalini si një politikan, një pamjaftueshmëri që llogariste për shumë dështime Zhukov në politikën sovjetike.  Në fakt, mungesa e vullnetit të Stalinit për të vlerësuar Zhukovin përtej aftësive ushtarake të marshallit ishte një nga arsyet pse Stalini i kujtoi Zhukovut nga Berlini.  

Një element tjetër i rëndësishëm i marrëdhënieve të tyre ishte drejtësia e Zukovit ndaj Stalinit.  Stalini ishte largpamës i mbytjes së shumë prej shoqëruesve të tij dhe e kritikoi hapur.   Shumë njerëz rreth Stalinit, përfshirë Beria, Yezhov, Mekhlis dhe të tjerë, ndjenë nevojën për të kënaqur Stalinin për të qëndruar në anën e tij të mirë.   Zhukov, nga ana tjetër, ishte kokëfortë e gatshme për të shprehur pikëpamjet e tij, shpesh duke shkuar hapur ndaj mendimit të Stalinit deri në pikën e rrezikimit të karrierës dhe jetës së tij.  Argumenti i tij i nxehtë me Stalinin mbi çështjen e braktisjes së Kievit në qershor 1941 ishte një shembull tipik i qasjes së Zhukov.   Kjo pavarësi në të menduarit e Zhukovit fitoi respektin e Stalinit.  Ajo shkaktoi Zhukov vështirësi të konsiderueshme me Stalinin në disa raste, por ishte arsyeja kryesore që vendimmarrja e Stavka u bë më objektive dhe efektive.

## Ngritja  dhe renia pas Stalinit 
Pas vdekjes së Stalinit, Zhukov u kthye në favor, duke u bërë zëvendësministër i Mbrojtjes në vitin 1953.  Ai më pas kishte një mundësi për të hakmarrë veten në Beria. 

### Arrestimi i Berias 
Me vdekjen e papritur të Stalinit, Bashkimi Sovjetik ra në një krizë lidershipi.  Georgy Maximilianovich Malenkov u bë përkohësisht Sekretari i Parë.  Malenkov dhe aleatët e tij u përpoqën të pastronin ndikimin e Stalinit dhe kulmin e personalitetit; megjithatë, vetë Malenkovi nuk pati guximin ta bënte këtë vetëm.  Për më tepër, Lavrentiy Beria mbeti e rrezikshme.  Politikanët kërkuan përforcim nga ushtarakët e fuqishëm dhe prestigjozë.  Në këtë çështje, Nikita Hrushovi zgjodhi Zhukovin sepse të dy kishin krijuar një marrëdhënie të mirë, dhe përveç kësaj, gjatë Luftës së Dytë Botërore, Zhukov kishte shpëtuar dy herë nga Hrushovi nga akuzat e rreme.   

Më 26 qershor 1953, një Malenkov u mblodh një takim i posaçëm i Byrosë Politike Sovjetike.  Beria erdhi në takim me një ndjenjë të pakëndshme sepse u thirr me ngut - me të vërtetë, Zhukov kishte urdhëruar gjeneralin Kirill Moskalenko që në mënyrë të fshehtë të përgatisë një forcë speciale dhe lejoi forcën që të përdorë dy makina speciale të Zhukov dhe Bulganin (që kishin xham të zi) për të depërtuar në mënyrë të sigurtë në Kremlin .  Zhukov gjithashtu e urdhëroi atë të zëvendësonte Gardën MVD me rojen e rrethit ushtarak të Moskës.  Në këtë takim, Hrushovi, Malenkovi dhe aleatët e tyre kanë denoncuar "elementin imperialist Beria" për veprimtaritë e tij "anti-partiake", "anti-socialiste", "ndarjen e mbjelljeve" dhe "duke vepruar si spiun i Anglisë" krime të tjera.  Së fundi, Hrushovi sugjeroi përjashtimin e Beria nga Partia Komuniste dhe sjelljen e tij para një gjykate ushtarake .  Menjëherë, forca speciale e përgatitur nxitoi.  Zhukov vetë u ngjit në Beria dhe bërtiti: "Duart lart!  Me ndiq mua!"  .  Beria u përgjigj, në një panik, "O shokë, çfarë është çështja?  Vetëm uluni. "  Zhukov bërtiti përsëri, "Mbyll, ju nuk jeni komandanti këtu!  Shoku, arrestoni këtë tradhtar! "  .  Forcat speciale të Moskalenko iu bindën.   

Zhukov ishte anëtar i gjykatës ushtarake gjatë gjyqit të Beria, i cili u drejtua nga Marshalli Ivan Konev .   Më 18 dhjetor 1953, Gjykata Ushtarake e dënoi Beria me vdekje.  Gjatë varrimit të Beria, Konev komentoi: "Dita që ky njeri ka lindur meriton të jetë i mallkuar!"  .  Pastaj Zhukov tha: "E konsiderova si detyrën time për të kontribuar pjesën time të vogël në këtë çështje (arrestimin dhe ekzekutimin e Beria)."   

### Ministri i Mbrojtjes dhe anëtarësimi në BE i Byrosë Politike 
Kur Nikolai Bulganin u bë kryeministër në vitin 1955, ai caktoi ministrin e mbrojtjes Zhukov.   Zhukov mori pjesë në shumë aktivitete politike.  Ai kundërshtoi me sukses rivendosjen e sistemit të Komisarit , sepse Partia dhe udhëheqësit politikë nuk ishin ushtarakë profesionalë dhe kështu fuqia më e lartë duhet të binte te komandantët e ushtrisë.  Deri në vitin 1955, Zhukov kishte dërguar dhe marrë letra nga Eisenhower.  Të dy liderët ranë dakord se dy superfuqitë duhet të bashkëjetojnë në mënyrë paqësore.   Në korrik të vitit 1955, Zhukov - së bashku me Hrushovi, Bulganin, VM Molotov dhe AA Gromyko - morën pjesë në një konferencë të Samitit në Gjenevë pasi BRSS nënshkroi një traktat paqeje me Austrinë dhe tërhoqi ushtrinë e saj nga ai vend. 

Zhukov ndoqi urdhrat nga kryeministri i atëhershëm Georgy Malenkov dhe udhëheqësi i Partisë Komuniste Hrushov gjatë pushtimit të Hungarisë pas Revolucionit Hungarez të 1956-ës .   Së bashku me shumicën e anëtarëve të Presidiumit , ai i kërkoi Hrushovit të dërgonte trupa për të mbështetur autoritetet hungareze dhe për të siguruar kufirin austriak.  Zhukov dhe shumica e Presidiumit nuk ishin, megjithatë, të etur për të parë një ndërhyrje të plotë në Hungari.  Zhukov madje rekomandoi tërheqjen e trupave sovjetike kur dukej se ata do të duhej të merrnin masa ekstreme për të shtypur revolucionin.  Gjendja në Presidium ndryshoi përsëri kur kryeministri i ri i Hungarisë, Imre Nagy , filloi të fliste për tërheqjen e Hungarisë nga Pakti i Varshavës .  Kjo bëri që sovjetët të sulmonin revolucionarët dhe ta zëvendësonin Nagyin me János Kádár .  Në të njëjtat vite, kur Britania e Madhe, Franca dhe Izraeli pushtuan Egjiptin gjatë krizës së Suezit , Zhukov shprehu mbështetjen për të drejtën e vetë-mbrojtjes së Egjiptit.  Në tetor 1957, Zhukov vizitoi Jugosllavinë dhe Shqipërinë në bordin e klasës Chapayev   *Kuibishev* , duke u përpjekur për të riparuar ndarjen Titos- Stamin të vitit 1948.   Gjatë udhëtimit, *Kuibyshev* hasi në njësitë e Flotës së Gjashtë të Shteteve të Bashkuara - "nderimet e kaluara" u shkëmbyen midis anijeve. 

### Mposhtja e "Grupit Antipartik" dhe rënia pasuese e pushtetit 
Në ditëlindjen e tij të 60-të (më 1956), Zhukov mori heroin e tij të katërt të Bashkimit Sovjetik - duke e bërë atë personin e parë që mori katër herë nderin.  (E vetmja marrëse tjetër e kohës ishte Leonid Brezhnev ).  Ai u bë profesionisti më i lartë ushtarak i cili ishte gjithashtu anëtar i Presidiumit të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste.  Ai më tej u bë një simbol i fuqisë kombëtare.  Prestini i Zhukov ishte edhe më i lartë se policia dhe agjencitë e sigurisë të BRSS, dhe kështu rekindled shqetësimet në mesin e udhëheqësve politikë.  Për shembull, duke shkuar edhe më shumë se Hrushovi, Zhukov kërkoi që agjencitë politike në Ushtrinë e Kuqe t'i raportonin para Partisë.  Ai kërkoi një dënim zyrtar të krimeve të Stalinit gjatë Pushimit të Madh .     Ai gjithashtu mbështeti justifikimin politik dhe rehabilitimin për MN Tukhachevsky , VK Blyukher , AI Yegorov dhe shumë të tjerë.  Në përgjigje, kundërshtarët e tij e akuzuan atë për të qenë reformator dhe Bonapartist .  Një ziliqar dhe armiqësi e tillë doli të jetë faktori kryesor që çoi në rënien e tij më vonë.  

Marrëdhënia midis Zhukov dhe Hrushovit arriti kulmin e saj gjatë Kongresit XX të Partisë Komuniste (1956).  Pasi u bë Sekretari i Parë i Partisë, Hrushovi u shpërngul në trashëgimin e Stalinit dhe kritikoi "kulmin e personalitetit" të tij.  Për të përfunduar akte të tilla befasuese, Hrushovi kishte nevojë për miratimin, ose të paktën për pranimin e ushtrisë, të kryesuar nga ministri i mbrojtjes Zhukov. 

Në seancën plenare të Komitetit Qendror të PSHDK-së të mbajtur në qershor 1957, Zhukov mbështeti Hrushovit kundër " Grupit Anti-Partisë ", që kishte shumicën në Presidium dhe votoi për të zëvendësuar Hrushovin si Sekretar i Parë me Bulganin.  Në atë plenum, Zhukov tha: 

Në të njëjtën seancë, "Grupi Anti-Partisë" u dënua dhe Zhukov u bë anëtar i Presidiumit.  Por, në të njëjtin vit, ai u hoq nga Presidiumi i Komitetit Qendror të Partisë dhe Ministrisë së Mbrojtjes, duke hyrë në pension të detyruar në moshën 62 vjeçare.  Këto gjëra ndodhën pas shpine, kur ai ishte në një udhëtim në Shqipëri me ftesë të gjeneralit.  Col.  Beqir Balluku .   E njëjta çështje e *Krasnaya Zvezda* ( *Red Star* ) që njoftoi kthimin e Zhukovit gjithashtu raportoi se ai ishte liruar nga detyrat e tij.   Sipas shumë studiuesve, politikanët sovjetikë (duke përfshirë edhe Hrushovin vetë) kishin një frikë të thellë të "njerëzve të fuqishëm".   

## Dalja në pension 
parapamje| Një nga fotografitë e fundit të marshallit
Pasi u detyrua të dilte nga qeveria, Zhukov qëndroi larg politikës.  Shumë njerëz - duke përfshirë edhe ish vartësit - i paguanin shpesh vizita, iu bashkuan atij në ekskursione gjuetie dhe u bë nostalgjike.  Në shtator të vitit 1959, ndërsa vizitonte Shtetet e Bashkuara , Hrushovi i tha Presidentit amerikan Eisenhower se pension Marshal Zhukov "i pëlqente peshkimi" (Zhukov ishte në fakt një aquarist prirur  ).  Eisenhower, në përgjigje, i dërgoi Zhukovit një grup të peshkimit.  Zhukov e respektoi këtë dhuratë aq shumë saqë thuhet se ai e ka përdorur ekskluzivisht trajtimin e peshkimit Eisenhower për pjesën e mbetur të jetës së tij.  

Pasi Hrushovi u rrëzua në tetor 1964, Brezhnev rivendosi Zhukovin për të favorizuar (megjithëse jo për pushtet) në një masë për të përdorur popullaritetin e Zhukov për të forcuar pozitën e tij politike.  Emri i Zhukov u vu përsëri në sy të publikut kur Brezhnev lionizoi Zhukov në një fjalim për përkujtimin e Luftës së Madhe Patriotike.  Më 9 maj 1965, Zhukov u ftua të ulej në gjykatën e Mauzoleut të Leninit dhe të nderohej të rishikoje paradën e forcave ushtarake në Sheshin e Kuq .  

Zhukov kishte filluar të shkruante kujtimet e tij "Reminiscences and Reflections" ( *Воспоминания и размышления* ) në vitin 1958.  Ai tani punoi intensivisht tek ata, të cilat së bashku me shëndetin e përkeqësuar në mënyrë të vazhdueshme, shërbyen për të përkeqësuar sëmundjen e zemrës .  Në dhjetor të vitit 1967, Zhukov kishte një goditje të rëndë.  Ai u shtrua në spital deri në qershor të vitit 1968 dhe vazhdoi të merrte trajtim mjekësor dhe rehabilitues në shtëpi nën kujdesin e gruas së tij të dytë, Galina Semjonova, një ish oficer në Korpusin Mjekësor.  Pashimi e la atë të paralizuar në anën e majtë dhe fjalimi i tij u përplas dhe ai mund të ecë me ndihmën.  Kujtimet e tij u botuan në vitin 1969 dhe u bënë një shitës më i mirë.  Brenda disa muajsh nga data e publikimit të kujtimeve të tij, Zhukov kishte marrë më shumë se 10,000 letra nga lexuesit që ofruan komente, shprehën mirënjohje, dhanë këshilla ose lëvdata lavished.  Me sa duket, Partia Komuniste ftoi Zhukovin të merrte pjesë në Kongresin XXIV në vitin 1971, por ftesa u shfuqizua.  

Më 18 qershor 1974, Zhukov vdiq pas një goditje tjetër.  Në kundërshtim me vullnetin e fundit Zhukov për një të krishterë ortodokse varrimit, dhe pavarësisht kërkesave të familjes në udhëheqjen e lartë të vendit,  trupi i tij u dogj dhe hiri i tij u varrosën në Kremlin Wall nekropolit së bashku me gjeneralët e tjerë dhe Marshals të Bashkimit Sovjetik dhe më vonë Federata Ruse.  Në vitin 1995, një statujë e madhe e tij u ngrit para Muzeut Historik Shtetëror që e përshkruante atë në një kalë  . 

Në 100 vjetorin e lindjes së Zhukovit , në varrin e tij u krye një shërbim përkujtimor ortodoks panikhida , shërbimi i parë i tillë në historinë e Nekropolës së Murit të Kremlinit.  

## Familja 
* **Babai** : *Konstantin Artemjevic Zhukov* (1851-1921), një këpucar.  Konstantini ishte një jetim i cili u adoptua nga znj. Anuska Zhukova në moshën dy vjeçare. 
* **Nëna** : *Ustinina Artemievna Zhukova* (1866-1944), një fermer i ardhur nga një familje e varfër.  Sipas Zhukov nëna e tij ishte një njeri me forcë të konsiderueshme që mund të kryejë pesë *vënë* (rreth 80 kilogram) e grurit mbi shpatullat e saj.  Zhukov mendonte se kishte trashëguar forcën e tij nga nëna e tij. 
* **Motra plak** : *Maria Kostantinovna Zhukova* (b. 1894). 
* **Vëllai i vogël** : *Aleksei Konstantinoviç Zhukov* (1901) vdiq para kohe. 
* **Gruaja e parë** : *Alexandra Dievna Zuikova* (1900-1967), bashkëshortja e zakonshme që nga viti 1920, u martua në vitin 1953, u divorcua në vitin 1965.  Vdiq pas një goditje. 
* **Gruaja e dytë:** *Galina Alexandrovna Semyonova* (1926 -1973  ), kolonel , oficer ushtarak në Trupat Mjekësore Sovjetik, ka punuar në Burdenko spitalin, i specializuar në terapi.  E martuar më 1965.  Vdiq kanceri i gjirit . 
* **Vajza e parë** : *Era Zhukova* (b. 1928), nëna nga Alexandra Dievna Zukova. 
* **Vajza e dytë** *Margarita Zhukova* (1929-2010), nëna e Maria Nikolaevna Volokhova (1897-1983). 
* **Vajza e tretë** : *Ella Zhukova* (1937-2010), nëna nga Alexandra Dievna Zukova. 
* **Vajza e katërt** : *Maria Zhukova* (viti 1957), nëna nga Galina Alexandrovna Semyonova. 

## Kontradiktat dhe lavdërimet 
Vlerësimet e karrierës së Zukovit ndryshojnë.  Për shembull, historiani Konstantin Zaleski tha se Zhukov ekzagjeroi rolin e tij në Luftën e Dytë Botërore.   Marshalli Konstantin Rokosovski tha se planifikimi dhe vendimet për Betejën e Kursk u bënë pa Zhukov, se ai arriti vetëm pak para betejës, nuk mori vendime dhe u largua shumë shpejt pas.   Andrei Mertsalov deklaroi se Zhukov ishte i vrazhdë dhe i papërgjegjshëm.  Mertsalov akuzoi më tej Zhukovin për vendosjen e rregullave të panevojshme dhe tmerrësisht të rrepta ndaj vartësve të tij.  

Të tjerë theksojnë qasjen "diktatoriale" të Zhukovit.  Për shembull, gjeneralmajor PG Grigorienko tha se Zhukov kërkoi pajtim të pakushtëzuar me urdhrat e tij.  Disa shembuj të dukshëm për këto pika përfshijnë kohën, më 28 shtator 1941, se Zhukov dërgoi telegramin shifror nr. 4976 për komandantët e Frontit të Leningradit dhe të Marinës Balltike, duke njoftuar se do të qëlloheshin të burgosurit e kthyer dhe familjet e ushtarëve të kapur nga gjermanët.   Ky urdhër u botua për herë të parë në vitin 1991 në revistën ruse *Начало* (Fillimi) Nr. 3.  Në të njëjtin muaj, Zhukov me sa duket urdhëroi që çdo ushtar i cili u largua nga pozicionet e tij do të qëllonte.  

Disa historianë thanë se Zhukov ishte një "ushtar i zakonshëm", i cili ishte i patolerueshëm nga humbja e jetës së forcave të tij.     Të tjerë si AV Isaev e hedhin poshtë këtë ide dhe citojnë disa nga urdhrat e Zhukovit të ruajtur nga Ministria e Mbrojtjes e Rusisë dhe Qeveria e Moskës për të provuar se Zhukov u kujdes për jetën e ushtarëve të tij: 

Zhukov gjithashtu mori shumë komente pozitive, kryesisht nga shokët e tij të Ushtrisë, nga Ushtria Moderne Ruse dhe nga bashkëkohësit e tij aleatë.  Gjenerali i Ushtrisë Eisenhower deklaroi se, për shkak të arritjeve të Zhukovit që luftonin nazistët, Kombet e Bashkuara i detyroheshin atij shumë më tepër se çdo udhëheqës tjetër ushtarak në botë. 

Marshalli i Bashkimit Sovjetik, Aleksandër Vasilevski, komentoi se Zhukov është një nga komandantët më të shquar dhe të shkëlqyer ushtarakë të Forcës Ushtarake Sovjetike.   Gjeneral Major Sir Francis de Guingand, shefi i Shtabit të Terren Marshall Bernard Montgomery , e përshkroi Zhukov si një person miqësor.   Shkrimtari amerikan John Gunther , i cili e ka takuar Zhukov shumë herë pas luftës, tha se Zhukov ishte më miqësor dhe më i sinqertë sesa ndonjë nga udhëheqësit e tjerë sovjetikë.   John Eisenhower - djali i Dwight Eisenhower - pretendoi se Zhukov ishte me të vërtetë i ndezur dhe ishte mik i tij.   Albert Axell në punën e tij "Marshall Zhukov, ai që rrahu Hitlerin" pohoi se Zhukov është një gjeni ushtarak si Aleksandri i Madh dhe Napoleoni .  Axell gjithashtu komentoi se Zhukov është një komunist besnik dhe një patriot. 

## Me pas 
[parapamje| Presidenti [Dmitry Medvedev|rus Dmitri Medvedev hedhur një kurorë në një monument të Zhukov në Ulaanbaatar , ndërsa në një vizitë shtetërore në Mongoli në gusht 2009. ]]
parapamje| Marshall Zhukov përshkruhet në fasadën e Përkujtimit të Fitores, Prokhorovka , Rusi
Zhukov ishte një marrës i dekoratave.  Veçanërisht ai u dha Herën e Bashkimit Sovjetik katër herë.  Përveç Zhukov, vetëm Leonid Brezhnev ishte një marrës katër herë (këto të fundit ishin të vetëshpallura). 

Zhukov ishte një nga tre marrësit që morën dy herë Renditja e Fitores .  Ai u nderua gjithashtu nga shumë vende të tjera.  Një listë e pjesshme është paraqitur më poshtë. 

### Dekorata ruse perandorake 
### Urdhera dhe medalje sovjetike 
### Çmime të huaja 
* Titulli i nderit Italian Partisan (Itali, 1956) 

## Trashëgimia 
[parapamje| Presidenti [Dmitry Medvedev|rus Dmitri Medvedev dhe presidenti Mongol Tsakhiagiin Elbegdorj vizitojnë monumentin e Georgy Zhukov në Ulaanbaatar, pranë Muzeut Zhukov në Zhukov Street ( Mongolisht    ) në kujtim të Betejës së Khalkin Gol ]]
Monumenti i parë për Georgy Zhukov u ngrit në Mongoli , në kujtim të Betejës së Khalkin Gol .  Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik , ky monument ishte një nga të paktët që nuk vuajnë nga reagimi anti-sovjetik në ish- shtetet komuniste . 

Ekziston një statujë e Zhukov me kuaj si ai u shfaq në paradën e fitores 1945 në sheshin Manezhnaya në hyrje të Kremlinit në Moskë.  Një tjetër statujë e Zhukov në Moskë është e vendosur në Prospekt Marshala Zhukova. 

Një statujë e Zhukov ndodhet në qytetin Irbit, në Sverdlovsk Oblast.  Statuja të tjera të Zhukov janë gjetur në Omsk, Irkutsk dhe Jekaterinburg. 

Një plan i vogël , 2132 Zhukov , zbuluar në 1975 nga astronomi sovjetik Lyudmila Chernykh , është emëruar në nder të tij.  

Në vitin 1996, Rusia miratoi Urdhrin e Zhukov dhe Medaljen Zhukov për të përkujtuar 100 vjetorin e ditëlindjes së tij. 

### Memoare 
Laureati i çmimit Nobel Joseph Brodsky 'poemë s *për vdekjen e Zhukov* ( "na smert' Zhukova", 1974) është konsideruar nga kritikët si një nga poezitë më të mirë në luftën e shkruar nga një autor i brezit të pasluftës.   Poema është një stilizim i *Bullfinch* , ndjenja e Derzhavinit në vdekjen e Generalissimo Suvorov në 1800.  Brodski tërheq një paralele midis karrierës së këtyre dy komandantëve të famshëm. 

Aleksandr Solzhenitsyn riinterpretoi kujtimet e Zhukov në tregimin e shkurtër *Times of Crisis* . 

Në librin e tij të kujtimeve,  Zhukov ishte kritik për rolin udhëheqja sovjetike ka luajtur gjatë luftës.  Edicioni i parë i   u botua gjatë kryesimit të Brezhnevit vetëm me kushtet që kritika e Stalinit u hoq dhe se Zhukov shtoi një episod të një vizite në Leonid Brezhnev, *politruk* në Frontin Jugor, për të konsultuar strategjinë ushtarake .  

Në vitin 1989 pjesët e kapitujve të pabotuar më herët nga kujtimet e Zhukov u botuan nga Pravda, të cilën vajza e tij tha se ishte fshehur në një vend të sigurt derisa të botoheshin.  Pjesët përmbanin kritikat e spastrimeve 1937-1939 për asgjësimin e "mijëra punëtorëve të palës së pazgjidhur" dhe deklaruan se Stalini nuk kishte luajtur asnjë rol në drejtimin e përpjekjeve të luftës, megjithëse shpesh lëshonte urdhra të hartuara nga stafi i përgjithshëm sikur ata ishin të tijat.  

### Në kulturën popullore 
USS *Zukov* që u shfaq në *Star Trek: Gjenerata e Dytë* u emërua pas Gjeneralit Zhukov. 

Karakteri Stukon nga Heronjtë e Stuhisë, Starcraft dhe Starcraft 2 bazohet në Zhukov. 

Në filmin satirik 2017 *Vdekja e Stalinit* , Zhukov është portretizuar nga Jason Isaacs . 

Zhukov është referuar në kantën Sabaton "Attero Dominatus", një këngë për Betejën e Berlinit, nga albumi eponymous .  

## Shënime 

## Referime 

## Bibliografi 
*  
*  
*         Dy vëllime. 
*  
*      
*      
*  
*  
*      
*  
* 

## Leximi më tej 
* Goldman, Stuart D. (2012).  *Nomonhan 1939: Fitorja e Ushtrisë së Kuqe që formoi Luftën e Dytë Botërore* .  Annapolis, MD: Instituti Detar i Shtetit]].    ISBN &nbsp; 978-1-59114-329-1 . 
* Granville, Johanna, trans., "Dokumente Arkivore Sovjetike mbi Revolucionin Hungarez, 24 tetor - 4 nëntor 1956"  , 
*   . 
* *Buletini i Projektit të Historisë Ndërkombëtare të Luftës së Ftohtë* , nr. 5 (Qendra Woodrow Wilson për Dijetarët Ndërkombëtarë, Uashington, DC), Pranvera 1995, fq. &nbsp; 22-23, 29-34. 
* Solzhenicin, Aleksandër (2012).  *Kohët e krizës, në: Jam kajsi dhe tregime të tjera* .  Kundërpeshë .    ISBN &nbsp; 978-1-61902-008-5 . 

## Linqe te jashtme 
* *Shadow of Victory* dhe *Merrni Fjalë Kthehu*, libra nga Viktor Suvorov, shumë kritik ndaj Zhukov
* Georgy Zhukov
* Prerjet e gazetave rreth Georgy Zhukov