Mësimi zbulues

parapamje|Një fëmijë eksploron sjelljen e fluturimit të një avioni lodër nga polistireni
**Mësimi zbulues** është një teknikë e të mësuarit të bazuar në hulumtim dhe konsiderohet një qasje ndaj arsimit e bazuar në konstruktivizëm . Ai njihet edhe si të mësuarit i bazuar në probleme, të mësuarit me përvojë dhe të mësuarit e shekullit të 21-të. Ai mbështetet nga puna e teoricienëve dhe psikologëve të të mësuarit Jean Piaget, Jerome Bruner dhe Seymour Papert .

Jerome Bruner shpesh njihet si themeluesi i të mësuarit me anë të zbulimit në vitet 1960, por idetë e tij janë shumë të ngjashme me ato të shkrimtarëve të mëparshëm si John Dewey .  Bruner argumenton se "Praktika në zbulimin për veten të mëson të fitosh informacion në një mënyrë që e bën atë informacion më të lehtë për t'u zbatuar në zgjidhjen e problemeve".  Kjo filozofi më vonë u bë lëvizja e të mësuarit me anë të zbulimit e viteve 1960. Mantra e kësaj lëvizjeje filozofike sugjeron që njerëzit duhet të "mësojnë duke vepruar".

Etiketa e *të mësuarit zbulues* mund të mbulojë një sërë teknikash mësimore. Sipas një rishikimi meta-analitik të kryer nga Alfieri, Brooks, Aldrich dhe Tenenbaum (2011),  një detyrë e të mësuarit zbulues mund të shkojë nga zbulimi i modelit implicit, deri te nxjerrja e shpjegimeve dhe puna me manualet e deri te kryerja e simulimeve. Të mësuarit zbulues mund të ndodhë sa herë që studentit nuk i jepet një përgjigje e saktë, por më tepër materialet për ta gjetur vetë përgjigjen.

Mësimi zbulues zhvillohet në situata zgjidhjeje problemesh, ku nxënësit bashkëveprojnë me mjedisin e tyre duke eksploruar dhe manipuluar objekte, duke u përballur me pyetje dhe polemika, ose duke kryer eksperimente, ndërkohë që mbështeten në përvojat dhe njohuritë e tyre të mëparshme.

## Karakteristikat 
Mësimi i bazuar në zbulime zakonisht karakterizohet nga udhëzime minimale nga mësuesi, më pak shpjegime nga mësuesi, zgjidhje problemesh me zgjidhje të shumëfishta, përdorim materialesh praktike dhe përsëritje dhe memorizim minimal. 

Ekzistojnë shumë komponentë thelbësorë që kërkohen për një mësim të suksesshëm të bazuar në zbulim,  të cilët përfshijnë sa vijon:

* Udhëzime nga mësuesi ku theksi vihet në ndërtimin mbi arsyetimin e nxënësve dhe lidhjen me përvojat e tyre;
* Kulturë në klasë ku ekziston një ndjenjë e përbashkët qëllimi midis mësuesit dhe nxënësve, ku inkurajohen mendjehapuria dhe dialogu; dhe
* Nxënësit inkurajohen të bëjnë pyetje, të pyesin përmes eksplorimit dhe të bashkëpunojnë me mësuesin dhe bashkëmoshatarët.

## Roli i mësuesit 
Është sugjeruar që mësimdhënia efektive duke përdorur teknikat zbuluese kërkon që mësuesit të bëjnë një ose më shumë nga sa vijon: 

1) Të ofrojnë detyra të udhëhequra duke përdorur një sërë teknikash mësimore 

2) Të inkurajojnë nxënësit të shpjegojnë idetë e tyre, saktësinë e të cilave mësuesit duhet ta vlerësojnë dhe të japin reagime 

3) Të japin shembuj se si t'i përfundojnë detyrat. 

Një faktor kritik suksesi për të mësuarit me anë të zbulimit është se ai duhet të ndihmohet nga mësuesi. Bruner (1961), një nga pionierët e hershëm të të mësuarit me anë të zbulimit, paralajmëroi se zbulimi nuk mund të ndodhte pa disa njohuri bazë. Mayer (2004) argumentoi se zbulimi i pastër pa ndihmë duhet të eliminohet për shkak të mungesës së provave se përmirëson rezultatet e të nxënit. Të mësuarit me anë të zbulimit gjithashtu mund të rezultojë në konfuzion dhe frustrim të studentëve. 

Roli i mësuesve në të nxënit zbulues është, pra, kritik për suksesin e rezultateve të të nxënit. Nxënësit duhet të ndërtojnë njohuri themelore përmes shembujve, praktikës dhe reagimeve. Kjo mund të ofrojë një bazë për nxënësit për të integruar informacion shtesë dhe për të ndërtuar mbi aftësitë e zgjidhjes së problemeve dhe të të menduarit kritik .

## Përfitimet dhe kufizimet 
Hulumtimet e hershme treguan se zbulimi i drejtuar kishte efekte pozitive në kujtesën e informacionit gjashtë javë pas mësimdhënies në krahasim me atë të mësimdhënies tradicionale të drejtpërdrejtë. 

Besohet se rezultati i të mësuarit të bazuar në zbulime është zhvillimi i mendjeve kureshtare dhe potenciali për të mësuar gjatë gjithë jetës. 

Mësimi zbulues nxit eksplorimin e nxënësve dhe bashkëpunimin me mësuesit dhe bashkëmoshatarët për të zgjidhur problemet. Fëmijët janë gjithashtu në gjendje të drejtojnë hetimin e tyre dhe të përfshihen aktivisht në procesin e të nxënit, gjë që ndihmon në motivimin e nxënësve. 

Megjithatë, mësimi zbulues nuk është pa kufizime. Disa studime tregojnë se nxënësit në situata zbulimi kanë më shumë gjasa sesa ata që marrin udhëzime të drejtpërdrejta të hasin reagime të paqëndrueshme ose mashtruese, gabime kodimi, atribuime të gabuara shkakësore dhe praktika e përpunime të pamjaftueshme. Në këto raste, mësimi i drejtpërdrejtë është treguar të jetë një mënyrë efikase për të mësuar procedurat që janë të vështira për nxënësit t'i zbulojnë vetë, të tilla si ato të përfshira në gjeometri, algjebër dhe programim kompjuterik. 

## Zbulimi i asistuar kundrejt atij pa asistencë 
Një debat në komunitetin mësimor tani vë në pikëpyetje efektivitetin e këtij modeli mësimdhënieje.  Debati daton që nga vitet 1950 kur studiuesit filluan të krahasonin për herë të parë rezultatet e të mësuarit zbulues me format e tjera të mësimdhënies.  Në mbështetje të konceptit themelor të të mësuarit zbulues, Bruner (1961) sugjeroi që nxënësit kanë më shumë gjasa të kujtojnë konceptet nëse i zbulojnë vetë, në krahasim me ato që mësohen drejtpërdrejt.

Në të nxënit e pastër zbulues, nxënësi duhet të zbulojë përmbajtje të re përmes kryerjes së hetimeve ose kryerjes së procedurave, ndërkohë që merr pak, ose aspak, ndihmë. "Për shembull, një mësues shkence mund t'u ofrojë nxënësve një demonstrim të shkurtër se si ndryshojnë perceptimet e ngjyrës në varësi të intensitetit të burimit të dritës dhe më pas t'u kërkojë atyre të hartojnë eksperimentin e tyre për të shqyrtuar më tej këtë marrëdhënie".  Në këtë shembull, studenti lihet të zbulojë vetë përmbajtjen. Meqenëse studentët lihen të zbulojnë vetë temat, studiuesit shqetësohen se mësimi që zhvillohet mund të ketë gabime ose keqkuptime, ose të jetë konfuz ose frustrues për nxënësin. 

Hulumtimet tregojnë se kërkesat njohëse të kërkuara për zbulimin tek fëmijët e vegjël mund të pengojnë të nxënit pasi ata kanë sasi të kufizuara të njohurive ekzistuese për të integruar informacion shtesë. Bruner gjithashtu paralajmëroi se një zbulim i tillë nuk mund të bëhet para ose pa të paktën një bazë njohurish në temë.  Nxënësit që përballen me probleme pa njohuri themelore mund të mos kenë aftësinë për të punuar përmes zgjidhjeve.  Meta-analizat e kryera nga Alfieri dhe kolegët e tij rikonfirmuan gjetje të tilla.

Mayer (2004) argumenton se detyrat e të mësuarit me zbulim të pandihmë nuk i ndihmojnë nxënësit të zbulojnë rregulla të zgjidhjes së problemeve, strategji të ruajtjes ose koncepte programimi. Megjithatë, ai pranon se, ndërsa në disa rrethana qasjet e bazuara në konstruktivizëm mund të jenë të dobishme, të mësuarit me zbulim të pastër nuk ka strukturë në natyrë dhe për këtë arsye nuk do të jetë i dobishëm për nxënësin. Mayer gjithashtu thekson se interesi për të mësuarit me zbulim është rritur dhe zvogëluar që nga vitet 1960. Ai argumenton se në secilin rast literatura empirike ka treguar se përdorimi i metodave me zbulim të pastër nuk sugjerohet, megjithatë herë pas here studiuesit i kanë riemëruar metodat e tyre mësimore vetëm për t'u diskredituar përsëri, për të riemëruar lëvizjen e tyre.

Nga ana tjetër, mësimdhënia e drejtpërdrejtë me shembuj pune, teknikat mbështetëse, shpjegimi i qartë dhe reagimet janë të dobishme për të nxënit (Alfieri, 2011). Përveç kësaj, koha e kaluar duke praktikuar konceptet e saponxëna përmirëson aftësitë e zgjidhjes së problemeve (Pas dhe Van Gog, 2006).

Duket se ka përfitime si nga mësimdhënia e drejtpërdrejtë ashtu edhe nga zbulimi i asistuar.

## Mësim i zgjeruar me zbulime 
Robert J. Marzano (2011) e përshkruan të nxënit e zgjeruar zbulues si një proces që përfshin përgatitjen e nxënësit për detyrën e të nxënit-zbulues duke ofruar njohuritë e nevojshme për ta përfunduar me sukses detyrën e lartpërmendur. Në këtë qasje, mësuesi jo vetëm që ofron njohuritë e nevojshme për të përfunduar detyrën, por gjithashtu ofron ndihmë gjatë saj. Kjo përgatitje dhe ndihmë e nxënësit mund të kërkojë disa udhëzime të drejtpërdrejta. "Për shembull, përpara se t'u kërkojë nxënësve të marrin në konsideratë se si ta shtrijnë më mirë muskulin e kofshës së pasme në mot të ftohtë, mësuesi mund të paraqesë një seri mësimesh që sqarojnë fakte themelore rreth muskujve dhe reagimin e tyre ndaj ndryshimeve të temperaturës". 

Një aspekt tjetër i të mësuarit zbulues të përmirësuar është lejimi i nxënësit për të gjeneruar ide rreth një teme gjatë procesit dhe më pas t'u kërkohet nxënësve të shpjegojnë mendimin e tyre.  Një mësues që u kërkon nxënësve të gjenerojnë strategjitë e tyre për zgjidhjen e një problemi mund t'i ofrohen shembuj se si të zgjidhin probleme të ngjashme përpara detyrës së të mësuarit zbulues. "Një nxënës mund të dalë në pjesën e përparme të klasës për të punuar me problemin e parë, duke ndarë mendimin e tij ose të saj me zë të lartë. Mësuesi mund t'i pyesë nxënësit dhe t'i ndihmojë ata të formulojnë mendimin e tyre në udhëzime të përgjithshme për vlerësim, të tilla si 'filloni duke vlerësuar shumën e numrave me vlerën më të lartë të vendit'. Ndërsa të tjerët vijnë në pjesën e përparme të klasës për të punuar me problemet me zë të lartë, nxënësit mund të gjenerojnë dhe testojnë më shumë rregulla". 

## Shih edhe 
* Mësimi aktiv
* Jerome Bruner
* Arsimi shkencor
* Mësimi problemor
* Pedagogjia progresive
* Konstruktivizmi (pedagogji)
* Mësimi i bazuar në hulumtim

## Lidhje të jashtme 
* Projekti i Mësimit me Zbulim në Kolegjin e Shkencave Natyrore të Universitetit të Teksasit në Austin
* Kolegji Carleton. Probleme me zbulim të udhëhequr: Shembuj (në: Metodat e Mësimdhënies: Një Përmbledhje e Teknikave Pedagogjike dhe Aktiviteteve Shembull)
* Zbulimi i të Mësuarit: Uebfaqe e Vjetër për të Patur një Jetë më të Mirë
* Zyra e Cilësisë dhe Llogaridhënies në Arsim (EQAO). http://www.eqao.com/en/assessments/results/communication-docs/provincial-report-highlights-elementary-2017.pdf 
* Ushtrime shkencore dhe materiale mësimore: Mësimdhënia e shkencës sikur mendjet të kishin rëndësi!
* Garelick, Barry (2009). Mësimi me Zbulim në Matematikë: Ushtrime kundrejt Problemeve, Rishikimi i Edukimit Jopartiak / Ese, 5(2).

## Referime