Studium generale

parapamje|Harta e Universiteteve Mesjetare në Evropë, deri në c.1500.
***Studium generale*** është emri i vjetër zakonor për një universitet mesjetar në Evropë. Mirëpo, nuk ka një përkufizim zyrtar për termin *studium generale*. Termi *studium generale* së pari u shfaq në fillim të shekullit të 13-të jashtë përdorimit zakonor, dhe nënkuptonte një vend ku mirëpriteshin studentë nga kudo, jo thjesht ata të një rrethi të caktuar ose rajonit lokal.

## Përmbledhje 
Në shekullin e 13-të, termi gradualisht fitoi një kuptim më të saktë (por ende jozyrtar) si një vend që (1) pranon studentë nga të gjitha vendet, (2) mëson artet dhe kishte të paktën një nga fakultetet e larta (që është, teologjia, drejtësi ose mjekësi) dhe (3) se një pjesë e konsiderueshme e mësimdhënies është bërë nga ata me të paktën një diplomë master.

Një kriter i katërt u shfaq ngadalë: një mjeshtër që kishte dhënë mësim dhe ishte regjistruar në Repartin e Mjeshtrave të një Studium Generale kishte të drejtë të jepte mësim në çdo fushë studimi tjetër pa provim të mëtejshëm. Ky privilegj, i njohur si *jus ubique docendi*, ishte, sipas zakonit, i rezervuar vetëm për mjeshtrat e tre universiteteve më të vjetra: Salerno, Bolonjës dhe Paris. Reputacioni i tyre ishte aq i madh sa të diplomuarit dhe mësuesit e tyre ishin të mirëpritur të jepnin mësim në të gjitha studimet e tjera, pasi ata nuk pranonin mësues të jashtëm pa provim.

Ndoshta, tipari më i lakmuar i dekreteve papale ishte përjashtimi i veçantë, i krijuar nga Papa Honorius III në vitin 1219, i cili u lejoi mësuesve dhe studentëve të vazhdonin të korrnin frytet e çdo përfitimi klerikal që mund të kishin diku tjetër. Kjo i përjashtoi ata nga kërkesat e rezidencës të përcaktuara në të drejtën kanonike.  Duke qenë se ky privilegj iu dha vetëm atyre në *studia generalia*, sigurisht në mënyrë rutinore nga shekulli i 14-të, ai filloi të konsiderohej nga shumë njerëz jo vetëm si një tjetër kriter (i pestë), por si përkufizim i një *studium generale".* (Megjithëse universitetet e vjetra të Oksfordit dhe Padovës, të cilët rezistuan të kërkonin një dekret papal, kishin një reputacion të mjaftueshëm për t'u referuar si *studium generale* pa dekret, mjeshtrit e Oksfordit nuk lejoheshin të jepnin mësim në Paris pa një provim shtesë. Oksfordi iu kundërpërgjigj kësaj duke kërkuar provime nga mjeshtrit e Parisit dhe duke injoruar privilegjet papale që gëzonte Parisi. )

Papa nuk ishte ofruesi i vetëm i privilegjeve sepse dihet që edhe Perandori i Shenjtë Romak ka lëshuar karta perandorake duke dhënë të njëjtat privilegje, duke filluar me Universitetin e Napolit në vitin 1224.

Një organizëm studentor universal, një ose më shumë fakultete të larta, mësimdhënie nga master, e drejta për të dhënë mësim në studime të tjera, mbajtja e përfitimeve, autonomia: këto ishin tipare të zakonshme në *studia generalia* . Në aspekte të tjera (struktura, administrata, kurrikula etj.), *Studia Generalia* ndryshonte. Në përgjithësi, shumica prireshin të kopjonin një nga dy modelet e vjetra: sistemin e Bolonjës me në qendër studentin ose strukturën e Parisit me në qendër mësimdhënësin.

Shumica e institucioneve të njohura si *studium generale* u hapën në Itali, Francë, Angli, Spanjë dhe Portugali, dhe këto konsideroheshin si vendet më prestigjioze të të mësuarit në Evropë . Vatikani vazhdonte të përcaktojë shumë universitete të reja si *studia generalia*, megjithëse rëndësia popullore e këtij nderi ka shkuar duke rënë gjatë shekujve.

Universitetet që përgjithësisht konsiderohen si *studia generalia* në shekullin XIII ishin:

* Universiteti i Bolonjës (themeluar në 1088)
* Universiteti i Oksfordit (themeluar në 1167)
* Universiteti i Kembrixhit (themeluar në 1209)
* Universiteti i Parisit (themeluar në 1215)
* Universiteti i Arezzo (themeluar në 1215)
* Universiteti i Salamancës (themeluar në 1218)
* Universiteti i Padovës (themeluar në 1222)
* Universiteti i Napolit Federico II (themeluar në 1224)
* Universiteti i Tuluzës (themeluar në 1229)
* Universiteti i Northampton (themeluar në 1261, mbyllur në 1265)
* Universiteti i Sienës (themeluar në 1240)
* Universiteti i Valladolidit (themeluar në 1241)
* Universiteti i Salernos (e pasigurt)
* Universiteti i Montpellier (themeluar në 1289)
* Universiteti i Coimbra (themeluar në Lisbonë në 1290)
* Universiteti i Alcalá (themeluar në Alcalá de Henares më 20 maj 1293)

Që të dy llojet e universiteteve: teologjike dhe laike duhej që të regjistroheshin. Kjo listë u rrit shpejt pasi u themeluan universitete të reja në të gjithë Evropën. Shumë prej këtyre universiteteve morën konfirmimin zyrtar të statusit të tyre si *studia generalia* kah fundi i shekullit XIII me anë të një dekreti papal, së bashku me një mori universitetesh më të reja. Ndërsa këto dekrete papale fillimisht bënin pak më shumë sesa jepnin privilegjet e një universiteti të specifikuar si Bolonja ose Parisi, deri në fund të shekullit të 13-të universitetet kërkuan një dekret papal që u jepte atyre *ius ubique docendi*, privilegji i dhënies së licencave master për të dhënë mësim në të gjitha universitetet pa provim të mëtejshëm (Haskins, 1941:282).

Universitetet e njohura zyrtarisht si *studia generalia* në shekullin XIV ishin disa, ndër këto:

* Universiteti i Lleidës (themeluar në 1301)
* Sapienza Universiteti i Romës (themeluar në 1303)
* Universiteti i Perugisë (themeluar në 1308)
* Universiteti i Firences (themeluar në 1321)
* Universiteti i Pizës (themeluar në 1343)
* Universiteti Charles në Pragë (themeluar në 1348)
* Universiteti i Pavias (themeluar në 1361)
* Universiteti Jagiellonian në Kraków (themeluar në 1364)
* Universiteti i Vjenës (themeluar në 1365)
* Universiteti i Zarës (themeluar në 1396)

## Përdorimi bashkëkohor 
Sot *studium generale* përdoret kryesisht në një kontekst universitar evropian si një përshkrim për leksione, seminare dhe aktivitete të tjera që synojnë të ofrojnë baza akademike për studentët dhe publikun e gjerë. Ato janë në përputhje me rrënjët humaniste të universiteteve tradicionale për të arritur jashtë kufijve të tyre dhe për të ofruar një arsim të përgjithshëm.

Në vitet e hershme të pasluftës në Gjermani, koncepti u rifut,  për shembull, me një program zyrtar të filluar në vitin 1948 në Kolegjin Leibniz  të Universitetit të Tübingenit.

Sot, termi shpesh përdoret në mënyrë të ndërsjellë me *vitin e orientimit* dhe mund të konsiderohet si ekuivalenti akademik i një viti gap .

## Studium particulare 
Një studim i *veçantë* priret të merrte studentë vendas. Një *studium generale*, në të kundërt, do të merrte studentë nga të gjitha rajonet dhe të gjitha vendet. 

## Shih edhe 
* Universiteti
* Arsimi i lartë
* Shkolla e lartë
* Universitetet mesjetare
* Universiteti Mesjetar i Durrësit

## Literatura 
* Cobban, Alan, *The Medieval Universities: Their Development and Organization,* London: Harper & Row, 1975.
* Haskins, George L (1941) 'The University of Oxford and the Ius ubique docendi,' *The English Historical Review,* pp.&nbsp;281–292.
* Rashdall, H. (1895) *The Universities of Europe in the Middle Ages*, Vol. 1.

## Referime