Rrëzimi i Turkish Airlines Gatwick 1959

parapamje|250px|Një Turkish Airlines Viscount 700 i ngjashëm me avionin e aksidentit
**Rrëzimi i Turkish Airlines Gatwick 1959** ndodhi më 17 shkurt 1959, pranë Aeroportit Gatwick të Londrës në një Vickers Viscount Type 793 të Turkish Airlines (regjistrimi TC-SEV) në një fluturim ndërkombëtar nga Aeroporti Ndërkombëtar Esenboğa në Ankara, Turqi, në Aeroportin Heathrow, Londër, Mbretëria e Bashkuar, ku ishin kryeministri turk Adnan Menderes dhe një parti zyrtarësh qeveritarë. Viscount u rrëzua në një dru 3 milje (4.8 km) nga pragu i pistës së Gatwick gjatë afrimit të tij përfundimtar në tokë në mjegull të madhe. Pesë nga tetë ekuipazhi dhe nëntë nga 16 pasagjerët vdiqën në aksident. Kryeministri ishte në mesin e dhjetë të mbijetuarve.

## Fluturimi
Kryeministri turk Adnan Menderes, i shoqëruar nga një delegacion turk, ishte rrugës për në kryeqytetin britanik për të nënshkruar Marrëveshjen e Londrës për çështjen e Qipros me kryeministrin britanik Harold Macmillan dhe kryeministrin grek Konstantin Karamanlis, i cili u dha të tre palëve të drejtën ndërhyjnë në Qipro në rast se paqja prishej nga ndonjëra nga palët.

Fluturimi special u nis nga Aeroporti Ndërkombëtar Esenboğa i Ankarasë me destinacion Aeroportin Heathrow të Londrës nëpërmjet Aeroportit Ndërkombëtar Atatürk të Stambollit (IATA: **IST**, ICAO: **LTBA**) dhe Aeroportit Ciampino të Romës (IATA: **CIA**, ICAO: **LIRA**). Avioni u largua nga ndalesa e tij e fundit, Roma, në orën 13:02 dhe thirri London Airways në orën 15:56 mbi Abbeville, pak para se të largohej nga hapësira ajrore franceze. TC-SEV u pastrua nga kontrolli i trafikut ajror në stacionin Epsom Radio Range, fiksimi për Aeroportin e Londrës. Mbi intervalin Epsom në orën 16:21, kapiteni i Turkish Airlines u udhëzua nga komandanti i aeroportit të Londrës që të devijohej në Gatwick për shkak të shikueshmërisë së dobët në Heathrow.

## Aksidenti
TC-SEV, duke lundruar në 1800 m, u largua nga Epsom në orën 16:27 për në Mayfield, East Sussex, pika e mbajtjes për Gatwick. Kontrolli i afrimit të aeroportit informoi pilotin se do të pozicionohej nga radari për një afrim ILS në pistën lindore 09.

Kushtet më të fundit aktuale të motit të vëzhguara në Aeroportin Gatwick ishin qetësia e erës sipërfaqësore, dukshmëria 1600 m, mjegulla, pa re të ulëta dhe njolla të cekëta mjegullore prej vetëm 0,30 m deri në 1,5 m në thellësi.

Moti i raportuar në avion ishte "*erë e qetë në sipërfaqe, dukshmëri një dhjetore një milje detare, mjegull, tre okta në tetëqind këmbë, QFE një zero tre gjashtë*", gjë që u pranua nga piloti.

Në orën 16:34, piloti u udhëzua të zbriste në një model mbajtës në 1200 m duke arritur në Mayfield NDB dhe të drejtonte një kurs prej 280 gradë dhe më pas të vazhdonte të zbriste në 610 m.

I ndezur në shtegun e afrimit ILS, TC-SEV kapërceu pak vijën qendrore. Në 5 milje detare (9.3 km) nga goditja, avioni pohoi se mund të vazhdonte në ILS. Në orën 16:38, kapitenit iu kërkua ndryshimi i frekuencës së kullës dhe kjo u pranua. Ishte komunikimi i fundit me avionin.

Avioni ishte i dukshëm përgjatë vijës qendrore të shtegut të afrimit në ekranin e radarit drejt pistës derisa u zhduk rreth 3 milje detare (5.6 km) nga pragu. Supozohej se avioni ishte rrëzuar pasi nuk ishte marrë asnjë përgjigje për thirrjet radiofonike të avionit.

Avioni kishte fluturuar në majë të pemëve 120 m AMSL në skajin e Jordan's Wood në lindje të rrugës Newdigate-Rusper në një drejtim paralel me shtegun e afrimit për në Pistën 09 në Gatwick. Avionit i humbi krahët dhe iu grisën motorët ndërsa zbriste në një kënd prej rreth 6 gradë nga horizontali 270 m) nëpër pyll dhe preku tokën me rrotat e tij. Pasi u ngrit sërish pak, pjesa kryesore e rrënojave u ul përmbys me pemë të ngulitura në gypin e prishur rreth 100 metra (91 m) më tutje, pas së cilës mori flakë. Pjesa e pasme e gypit pushoi me kokë poshtë dhe mbeti e paprekur nga zjarri. Menjëherë pas kësaj ka ndodhur një shpërthim në gypin kryesor.

Vendi i aksidentit ndodhej 2.8 milje detare (5.2 km) nga pragu i pistës dhe 550 këmbë (170 m) në veri të linjës qendrore të shtegut të afrimit.

Kjo ishte fatkeqësia e parë ajrore në të cilën u përfshi edhe Turkish Airlines.

## Operacionet e shpëtimit
Aeroporti Gatwick njoftoi shërbimet lokale të zjarrfikësve dhe të shpëtimit dhe shpejt u konfirmua se avioni ishte rrëzuar në zonën në të cilën ishte zhdukur nga ekrani i radarit.

Peter Weller, një kopshtar në fermën Newdigate Chaffold, dhe dy kolegët e tij vunë re përplasjen. Ai i kërkoi njërit prej miqve të tij që të hipte me biçikletë në stacionin tjetër të policisë për të raportuar aksidentin. Ai dhe shoku tjetër i tij shkuan në vendngjarje dhe u përpoqën të shpëtonin viktimat. Pak pas orës 17:00, një tjetër banore lokale, Margaret Bailey, e cila ishte një infermiere e trajnuar, dhe bashkëshorti i saj Tony ishin në vendin e përplasjes.

Zjarri që rezultoi u shua nga tre divizione të Brigadës së Zjarrfikësve Surrey, pavarësisht mjegullës së dendur.

## Shpëtimi i kryeministrit turk
[parapamje|Përkujtimoria për viktimat në komplotin e Forcave Ajrore Turke në [Varrezat Brookwood]]
Të mbijetuarit po bërtisnin ndërsa përpiqeshin të largoheshin nga rrënojat. Kryeministri turk Adnan Menderes, i cili ishte ulur në një ndenjëse të dritares së majtë në kabinën e pasme të pasagjerëve, i mbijetoi përplasjes vetëm me gërvishtje të lehta në fytyrë, i varur në një pozicion me kokë poshtë me këmbën e tij të mbërthyer në dysheme. Ai u ndihmua nga Rıfat Kadıoğlu, i cili liroi këmbën e tij dhe zgjidhi rripin e sigurisë. Më pas ai u nxor nga rrënojat nga Kadıoğlu dhe Şefik Fenmen. Një tjetër i mbijetuar, Melih Esenbel, iu bashkua grupit jashtë. Menderes u ul i shokuar duke parë djegien e kompanisë së tij.

Ndërsa Tony Bailey ishte i angazhuar për të ndihmuar viktimat e tjera, gruaja e tij e çoi Menderesin dhe dy të mbijetuar të tjerë me makinë në shtëpinë e saj në fermë 180 m larg dhe i dha ndihmën e parë. Menderes u transferua në Klinikën e Londrës 90 minuta më vonë. Ai nënshkroi Marrëveshjen e Londrës më 19 shkurt 1959, në spital. Ai u kthye në shtëpi më 26 shkurt 1959 dhe u mirëprit nga rivali i tij İsmet İnönü dhe një turmë e madhe.

Viktimat e tjera u trajtuan në spitalet në East Grinstead, Redhill dhe Dorking. Trupat e viktimave u transferuan në Turqi dhe u varrosën më 22 shkurt 1959. Një memorial për viktimat ndodhet në parcelën e Forcave Ajrore Turke në Varrezat Brookwood në Surrey.

## Ekuipazhi dhe pasangjerët
Tetë ekuipazhi përbëhej nga tre pilotë, një navigator, një mekanik dhe tre stjuardesa, nga të cilët pesë humbën jetën.
*Münir Ozbek, kapiten (38) – (në komandë) – i vrarë
*Lütfi Biberoglu, kapiten (35) – (piloti i dytë) – i vrarë
*Sabri Kazmaoglu, kapiten (35) – (pilot rezervë) – i vrarë
*Gündüz Tezel, Kapiten (42) – (lundërtar) – i vrarë
*Türkay Erkay – (stjuarde) – i plagosur rëndë
*Gönül Uygur – (stjuardesë) – i vrarë
*Yurdanur Yelkovan – (stjuardesë) – i plagosur rëndë
*Kemal Itık – (mekanik mbinumër) – i padëmtuar

Në bord kishte zyrtarisht gjashtëmbëdhjetë pasagjerë, nga të cilët nëntë vdiqën në aksident. Megjithatë, lista e emrave që u shfaqën në lajme përfshinte gjithsej shtatëmbëdhjetë pasagjerë.
*Adnan Menderes (Kryeministër) – i padëmtuar
*Serveri Somuncuoğlu (Ministri i Shtypit, Medias dhe Turizmit) – i vrarë
*Muzaffer Ersü (Sekretar Privat i Kryeministrit) – i vrarë
*Şefik Fenmen (Zëvendës Sekretar privat i Kryeministrit) – i plagosur lehtë
*Melih Esenbel (Sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Jashtme) – i plagosur lehtë
*İlhan Savut (Shef i Departamentit të 2-të të Ministrisë së Jashtme) – i vrarë
*Mehmet Ali Görmüş (Sekretar Privat i Ministrit të Shtypit, Medias dhe Turizmit) – i vrarë
*Sedat Görmüş (Sekretar i Ministrit të Jashtëm) – i vrarë
*Güner Türkmen (Sekretar i Ministrit të Jashtëm) – i vrarë
*Arif Demirer (Zëvendës i Provincës Afjonkarahisar) – i plagosur
*Emin Kalafat (Zëvendës i Provincës Çanakkale) – i plagosur
*Kemal Zeytinoğlu (Zëvendës i Provincës Eskishehir, ish-ministër i Punëve Publike) – i vrarë
*Rıfat Kadıoğlu (Zëvendës i Provincës Sakarja) – i plagosur
*Abdullah Parla (menaxheri i përgjithshëm i Turkish Airlines) – i vrarë
*Şerif Arzık (menaxher i përgjithshëm i Agjencisë së Lajmeve Anadolu) – i vrarë
*Burhan Tan (Fotoreporter i Gazetës Akşam) – i vrarë
*Kazım Nefes (truproja e policisë) – i plagosur

## Referime