Breshka europiane

[parapamje| Një grup breshkash pellgjesh evropiane në mbetjet e banjove romake në [Butrinti|Butrint, Shqipëri|262x262px]]
**Breshka evropiane e pellgjeve** ( ***Emys orbicularis*** ) është një specie e breshkave të ujërave të ëmbla me jetë të gjatë në familjen Emydidae .  

## Etimologjia 
Emri nënspecifik *eiselti* është për nder të herpetologut vjenez  (1912–2001).  Emri nënspecifik *fritzjuergenobsti* është për nder të herpetologut gjerman  (1939–2018).  Emri nënspecifik *lanzai* është për nder të herpetologut italian Benedetto Lanza .

## Habitati dhe Përshkrimi 
*E. orbicularis* gjendet në Evropën jugore, qendrore dhe lindore, në Azinë Perëndimore dhe në pjesë të Afrikës Veriore të Mesdheut . Në Francë, ka gjashtë popullata të mbetura me madhësi të konsiderueshme; megjithatë, ato duket se janë në rënie. Kjo specie breshkash është zvarraniku më i rrezikuar i vendit.  Në periudhën e hershme pas akullnajave, breshka evropiane e pellgut kishte një shpërndarje shumë më të gjerë, duke u gjetur deri në veri të Suedisë jugore dhe Britanisë së Madhe,  ku një rifutje është propozuar nga Celtic Reptile &amp;amp; Amfibian me bazë në Staffordshire, një grup i specializuar në kujdesin, kërkimin dhe rehabilitimin e herpetileve vendase evropiane dhe britanike.  Është nisur një rifutje e provës, duke e rikthyer specien në Fens, Brecks dhe Broads të Lindjes Anglianë Lindore të Holocenit.  Në vitin 2004, breshka evropiane e pellgut u gjet në territoret ish- sovjetike të Estonisë, të cilat aktualisht janë nën juridiksionin rus. 

Provat fosile tregojnë se *E. orbicularis* dhe *Testudo hermanni* ishin të dy të pranishëm në Sardenjë gjatë Pleistocenit, por dëshmitë molekulare sugjerojnë se popullatat ekzistuese të të dy specieve në ishull u prezantuan në kohët moderne. 

*E. orbicularis* preferon të jetojë në ligatinat që janë të rrethuar nga një bollëk peizazhesh të harlisur dhe të pyllëzuar. Ata gjithashtu ushqehen në mjedise malore .  Ato zakonisht konsiderohen të jenë vetëm gjysmë ujore (të ngjashme me breshkat e kutisë amerikane), pasi lëvizjet e tyre tokësore mund të përfshijnë  . Ata, herë pas here, gjenden duke udhëtuar deri në  larg një burimi uji. 

### Karakteristikat Fizike 
Breshka e liqenit evropian ka një petk të errët me pika të verdha ose shiritat që shërbejnë si maskim në mjediset e tyre natyrore. Madhësia e tyre mund të variojë, por shumica arrijnë një gjatësi kërcelli prej rreth 20-30 cm. Meshkujt janë zakonisht më të vegjël se femrat dhe kanë një bisht më të gjatë.

### Ushqimi 
Si omnivorë, dieta e tyre përfshin një gamë të gjerë ushqimesh. Ato ushqehen kryesisht me invertebratë ujore, peshq të vegjël, amfibë, si dhe me bimësi ujore. Rinia mund të ketë një dietë më të pasur me proteinë, e cila ndihmon në rritjen e tyre të shpejtë.

### Reproduktimi 
Sezoni i riprodhimit fillon në pranverë. Femrat depozitojnë vezët e tyre në gropa që gërmojnë pranë bregut të ujit. Një femër mund të depozitojë nga 5 deri në 15 vezë, të cilat do të kenë nevojë për disa muaj për të kluar, varësisht nga temperaturat ambientale. Temperatura e inkubacionit mund të përcaktojë gjininë e embrioneve.

### Statusi dhe Kërcënimet 
Pavarësisht përhapjes së saj të gjerë, popullsia e breshkës së liqenit evropian është në rënie në shumë pjesë të arealit të saj për shkak të humbjes së habitateve, ndotjes së ujit, gjuetisë së tepërt dhe konkurrencës nga speciet e huaja invazive. Si rezultat, është klasifikuar si një specie që kërkon mbrojtje në disa vende.

## Ndikimi njerëzor 
Historikisht, *E. orbicularis* ishte mbajtur si kafshë shtëpiake; megjithatë, kjo praktikë është kufizuar për shkak të ligjeve të mbrojtjes. Pronësia e ekzemplarëve të kapur të egër është e ndaluar. Vetëm ekzemplarët e regjistruar të edukuar në robëri mund të jenë në pronësi të individëve privatë. Për shkak të ndikimit njerëzor, breshka evropiane e pellgut është gjetur se është zhvendosur në zona të largëta nga origjina e saj. Megjithatë, është e mundur të lokalizohet dhe të tregohet një rajon i origjinës me testim gjenetik . 

## Referime