Aristide Gabelli

**Aristide Gabelli** (22 mars 1830 - 6 tetor 1891) ka qenë një pedagog, politikan dhe filozof pozitivist italian. Ai konsiderohet si pedagogu më i rëndësishëm italian i gjysmës së dytë të shekullit të 19-të, si dhe ndër promotorët kryesorë të pozitivizmit filozofik në Itali. Konceptimi i tij filozofik konsiderohet i ngjashëm me pragmatizmin e John Deweyt.

## Biografia 
Aristide Gabelli ishte djali i Pasquale dhe Maddalena (Elena) Varola, dhe më i madhi nga katër vëllezërit dhe dy motrat  . Ai studioi drejtësi në Universitetin e Padovës, pa u diplomuar dhe më pas ndoqi një kurs specializimi në Vjenë . Për të mos kryer shërbimin ushtarak në ushtrinë austriake ( Veneto në atë kohë ishte pjesë e Perandorisë Austro-Hungareze ) ai u zhvendos fillimisht në Firence, më pas në Torino dhe në fund në Milano, ku në 1861 u thirr për të drejtuar një institut teknik. dhe në vitin 1865 u emërua drejtor i shkollës kombëtare të konviktit Longone në Milano.

Në 1869 ai u transferua në Romë, ku ishte pjesë e Këshillit Epror të Arsimit Publik deri në 1874. Më pas u emërua mbikëqyrës i studimeve në Romë, detyrë që e mbajti deri në vitin 1881. Në 1877 ai bashkëpunoi në tekstin e ligjit Coppino, i cili e ngriti shkollën fillore në pesë vjet dhe futi shkollimin e detyrueshëm për të paktën tre vjet. 

Në vitin 1880 ai shkroi *Metodat e mësimdhënies në shkollat fillore të Italisë*, në të cilën ai argumentoi nevojën për të përshtatur programet shkollore me ato të kombeve të tjera evropiane:

Në këtë vepër Gabelli kundërshton qartë nocionalizmin, arsimi shkollor duhet të ketë kryesisht detyrën e zhvillimit të mendimit, të "formimit të kokave": *"Dituritë mjaft shpesh, dhe ndoshta në shumicën e rasteve, pas një farë kohe largimi nga studimet, ato janë kryesisht të harruara, kur përkundrazi mënyra e të menduarit zgjat një jetë, hyn në të gjitha veprimet njerëzore..."* . 

Më 1886 u zgjodh në Parlamentin e Mbretërisë së Italisë si deputet i Venedikut (rizgjedhur më 1890). Në vitin 1888, gjatë qeverisjes së parë të Francesco Crispit, ai u ngarkua, së bashku me Pasquale Villari, të zhvillonin programet e shkollës fillore të detyrueshme të sapokrijuar. Në këto programe mësuesi i shkollës fillore ftohet ndër të tjera të “ *qëndrojë larg mësimit fjalëpak dhe dogmatik, për ta sjellë mësimin në realitet* ”. Sipas Aristide Gabellit, shkolla jo vetëm që duhet ta çlirojë individin nga injoranca, por edhe t'i mundësojë të mendojë në mënyrë të pavarur duke ushtruar sensin e tij kritik, në mënyrë që të jetë në gjendje të marrë pjesë në mënyrë të dobishme në jetën shoqërore dhe civile dhe të kontribuojë në zhvillimin ekonomik të vendit. . 

Shumë shkolla kanë marrë emrin e Aristide Gabelli: një shkollë fillore në Belluno, e inauguruar më 28 tetor 1934 dhe e porositur nga Pierina Boranga, e cila aplikoi metodën pedagogjike të krijuar në Milano nga Giuseppina Pizzigoni . Gjithashtu me emrin e tij janë shkolla fillore në rrethin Borgo Ticino të Pavias, një shkollë fillore në Treviso, një institut gjithëpërfshirës në Napoli, Istituto Comprensivo Statale i Misterbianco , një shkollë fillore në Palermo, një në Lido të Venecias., një shkollë fillore në Bibione di San Michele al Tagliamento , një shkollë fillore në Pordenone, një shkollë fillore në Bassano del Grappa dhe një institut gjithëpërfshirës në Torino . 

Vëllai i tij Federico Gabelli (1832–1889) ishte inxhinier dhe anëtar i Parlamentit për Friuli.

## Publikimet 
* *Njeriu dhe shkencat morale* (1869)
* *Metoda e mësimdhënies në shkollat fillore italiane* (1880)
* *Roma dhe Romakët* (1883)
* *Mbi riorganizimin e arsimit fillor* (1888)
* *Pozitivizmi natyralist në filozofi* (1891)
* *Mësimi dhe Arsimi në Itali* (1891)
* *Family Memoirs* (1891, botimi II 1976, Grafiche Longo, Treviso)

; Antologjitë

* 

## Shih edhe 
* Arsimi në Itali
* Historia e arsimit

## Literatura 
* T. Tomasi, *Società e scuola in Aristide Gabelli*, Firenze, La nuova Italia, 1965
* F. V. Lombardi, *Aristide Gabelli*, Brescia, La Scuola, 1969
* A. Saloni, *Educazione e scuola in Aristide Gabelli*, Roma, Armando, 1971
* *Aristide Gabelli e il metodo critico in educazione*, a cura di G. Bonetta, L'Aquila, Japadre, 1994
* *Nuovi contributi allo studio di Aristide Gabelli*, a cura di Francesco De Vivo e Patrizia Zamperlin; in appendice 101 lettere inedite, Padova, Alfasessanta, 1995
* D. De Salvo, *Il positivismo pedagogico di Aristide Gabelli*, Messina, Samperi, 2012

## Referime