Mirdita

**Mirdita** është një rajon i Shqipërisë veriore, territori i së cilës është sinonim i fisit historik shqiptar me të njëjtin emër. Mirditoret njihen si rezistenca kryesore në Shqipëri kundër Perandorisë Osmane, feja është shumë e rëndësishme në jetën e tyre, të gjithë konsiderohen të krishterë, sipas llogaritjes 100% e Mirditorëve janë të krishterë katolikë .Qendra dhe qyteti me i madh ne Mirdite eshte Rresheni me pas vjen Rrubiku qyteti i dyte me i madh ne Mirdite .

## Gjeografia 
Historikisht Mirdita ishte rajoni më i madh fisnor i Shqipërisë për nga shtrirja gjeografike dhe popullsia.  Rajoni ndodhet në veri të Shqipërisë dhe kufizohet me zonat tradicionale fisnore të Pukës (Berisha, Kabashi, Qerreti) në veri; malësia e Lezhës (Vela, Bulgëri, Manatia, Kryeziu) në perëndim dhe jugperëndim; fusha bregdetare veriore shqiptare e Lezhës dhe Zadrimës ndërmjet lumenjve Drin dhe Mat në perëndim; lumi Mat dhe rajoni i Matit në jug dhe zona e lumit Drin i Zi në lindje.  Zonat dhe vendbanimet tradicionale të Mirditës janë: Bisak, Blinisht, Breg, Doç, Domgjon, Fregna, Gojan, Gomsiqja, Gryka e Gjadrit, Gjegjan, Kaçinar, Kalor, Kashnjet-Kaftali, Kashnjet, Kalivaç, Kalivarja, Kimza, Kisha e Ars., Korthpula-Kaftalli, Korthpula, Konaj, Kushnen, Lumbardhë, Mesul, Mnela, Ndërfana, Orosh, Qafa e Malit, Rras, Sukaxhia, Sërriqja, Shkoza, Spaç, Shëngjin, Tejkodra, Tuç, Ungrej, Vig, Vrith dhe Xhuxha.  Qyteti dhe qendra administrative më e madhe e periudhës moderne është Rrësheni dhe në zonë ekzistojnë vendbanime të tjera të rëndësishme si Rubiku, Oroshi, Blinishti, Kaçinar, Kalivaç, Kurbinesh, Perlat dhe Spaç.  Vëllai i Mir Ditit ishte Zog Diti, paraardhësi i fisit Shoshi dhe fisi Shala ishin pasardhës të një vëllai tjetër Mark Diti. 

Sipas historisë gojore të fisit, mirditorët së bashku me paraardhësit e fisit Shala dhe Shoshi kanë origjinën nga zona e malit të Pashtrikut (në kufirin modern Kosovë-Shqipëri) dhe kanë jetuar nën një prijës bullgar.  Në historinë e hershme të Mirditës ka dëshmi të ndikimit ortodoks në atë që më vonë ishte një fis katolik. 

### Periudha osmane 
Mirdita përmendet për herë të parë në vitin 1416 si mbiemër i 2 familjeve që jetonin në fshatin *Mensabardi* i cili ndodhej shumë afër Shkodrës, patriarkët e këtyre 2 familjeve ishin Gjon Mirdita dhe Petër Mirdita.  Hulumtimi i mëvonshëm i Milan Šufflay tregoi se këto 2 familje kanë migruar nga zona e lumenjve Mat dhe Fan ku ndodhej Mirdita historike.  Pas kësaj periudhe fjala Mirditë përmendet si Mirditë në një dokument osman të vitit 1571 dhe në një raport të Marino Bizzi emri i fisit del si Miriditti në vitin 1610.  Në një letër të vitit 1621 të peshkopit shqiptar Pjetër Budi shkruhet Meredita, në raportet kishtare të Pjetër Mazrekut (1634) si Mireditta, peshkopit Benedetto Orsini Ragusino (1642) si Miriditi dhe Pietro Stefano Gaspari (1671) si Miriditi.  Në një hartë italiane të vitit 1689 nga hartografi Giacomo Cantelli da Vignola shënohet si Mirediti dhe një raport kishtar i vitit 1703 nga kryepeshkopi Vićenco Zmajević si Meredita(i).  Në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë dhe në fillim të shekullit të nëntëmbëdhjetë ata u sunduan nga kapedani (kapiten) Prenk Llesh Tusha, i cili vdiq duke luftuar kundër osmanëve dhe u pasua nga djali i tij Prenk Doda Tusha, i cili mori pjesë në luftëra në krah të osmanëve kundër grekëve që luftonin për pavarësi.  Nga vitet 1860, kapedani i Mirditës ishte Bib Doda Tusha dhe hasi në vështirësi me Perandorinë Osmane për një përfshirje të supozuar në një kryengritje dhe nga bashkëfisnitarët që refuzuan ta njihnin atë si udhëheqës, pasi ai nuk i kishte paguar pagat për pjesëmarrjen e tyre në Lufta e Krimesë . 
Skeda:Cikut.jpg|Malet e Shënjtit afër Oroshit
Skeda:Steinmetz Orosh.jpg|Kisha e Shën Aleksandrit të Oroshit në vitin 1903
Skeda:Ad144.jpg|Kryq procesor në Kishën e Shën Aleksandrit në Orosh, Mirditë (1890)
Skeda:Ovg1912.057.jpg|I riu mirditor pranë kryqit (1912)
Skeda:Orosh_Church,_Mirditë,_Albania_2018-04_01.jpg|Kisha e re e rindërtuar e Oroshit
Në periudhën e vonë osmane, fisi i Mirditës ishte i gjithë katolik i devotshëm, kishte 2500 familje dhe pesë bajraktarë (prijës). 
Skeda:Ad130.jpg|Gratë nga Mirdita (1890)
Skeda:Ad131.jpg|Burra nga Mirdita (1890)
Skeda:Kst1908.035.jpg|Kulla (Kulla e fortifikuar) në Perlat, Mirditë (1908)
Skeda:Durham 2543.jpg|Mirdita udhërrëfyes malesh dhe portiere femra (1908)
Skeda:Msg059.jpg|150 luftëtarë mirditorë hyjnë në Durrës për të mbështetur princin Wied (maj 1914)

djathtas|parapamje|200x200px| Kaimakami osman i Mirditës, Marka Gjoni, Don Domeniko dhe fise të tjera të armatosura mirditore (1890)
Gjatë Krizës së Madhe Lindore, Prenk Bib Doda Tusha si kryetar trashëgues i Mirditës nisi një rebelim në mes të prillit 1877 kundër kontrollit të qeverisë dhe Perandoria Osmane dërgoi trupa për ta shuar atë.  Pas revoltës Doda u internua dhe pas Revolucionit Xhonturk (1908) u lejua në shtëpi, ku kthimi i tij u festua nga fisnorët dhe qeveria e re priste që ai të siguronte mbështetjen e Mirditës për regjimin xhonturk.  Gjatë revoltës shqiptare të vitit 1910, forcat osmane dhe komandanti i tyre Mahmud Shevket Pasha vizituan shkurtimisht Mirditën gjatë fushatës së tyre më të gjerë për të shuar kryengritjen brenda rajonit.  Gjatë revoltës shqiptare të vitit 1911, Terenzio Tocci, një avokat italo-shqiptar që kishte kaluar një vit me fisin, mblodhi krerët mirditorë më 26/27 prill në Orosh dhe shpalli pavarësinë e Shqipërisë, ngriti flamurin e Shqipërisë dhe shpalli një qeveri të përkohshme. . 

### Shqipëria e pavarur 
majtas|parapamje|201x201px| Prenk Bib Doda (1900)
Gjatë Luftërave Ballkanike, Shqipëria u bë e pavarur dhe Mirdita u përfshi në vendin e ri. 

Djali i tij Gjon Markagjoni u bë kapedani i radhës dhe arriti një mirëkuptim me shtetin shqiptar, duke iu dhënë më vonë ministri të shquara të qeverisë për të drejtuar.  Gjatë Luftës së Dytë Botërore ai bashkëpunoi me forcat ushtarake italiane dhe më vonë gjermane që pushtuan Shqipërinë dhe në vitin 1944 u arratis në Itali.  Në fillim të vitit 1946 ai u vra në gjumë nga kunati i tij duke shpresuar për një pushim nga forcat komuniste i cili nga ana e tij u vra nga vëllai i Markut.  Djali i Markut, Gjon Markagjoni (1938-2003) i kaloi vitet në një kamp internimi komunist, ashtu si edhe anëtarët e tjerë të familjes Gjonmarkaj. 

## Në letërsi 
Në përkthimin në anglisht (Robert Elsie, Janice Mathie-Heck) të Eposit Kombëtar Shqiptar *Lahuta e Malësisë* të Gjergj Fishtës, përmendet fisi i Mirditës, si dhe fise të tjera veriore.

Hyrja e fjalorit për Mirditën është shkruar si:

## Etnografia 
Tradicionalisht Mirdita përbëhej nga tre bajrakë (klane ose fise): Kushneni, Oroshi dhe Spaçi që pretendonin origjinën nga një vëlla legjendar i Shoshit dhe Shalës.  Duke qenë të lidhur me tre bajrakët, ata nuk praktikuan endogaminë me fisin e Shoshit dhe të Shalës, por u martuan me bajrakët e Dibrës dhe Fanit. Së bashku këta bajrakë të Dibrës, Fanit, Kushnenit, Oroshit dhe Spaçit përbënin njësinë më të madhe fisnore të Mirditës.  Fisi i Mirditës kishte një flamur me dorë të bardhë në sfond të kuq dhe pesë gishtat përfaqësonin bajrakët. 

## Etimologjia 
Ka disa mendime për emrin e Mirditës, i cili shfaqet fillimisht si mbiemër (Pjetër Mirdita), në shekullin XV. 

Cyprien Robert (vdekur në 1865), gjuhëtar francez i specializuar për studimet sllave, ka deklaruar se emri Mirditë vjen nga persishtja “mardaites” që ka kuptimin “guximtar”.  Mendohet se ky emër lidhet me një sekt të krishterë që është shpërngulur nga Libani dhe sjellë në trojet e Arbërisë në kohën e Justinianit II. Prandaj thuhet se Pashko Vasa pati lidhje me Libanin. Gjithsesi kjo mbetet një hipotezë.

Mendim tjetër është se emri "Mirditë" është një deformim i fjalës greke bizantine Μυροδατα (Myrodata), që ka kuptimin "aromatik", "erëmirë". Në të vërtetë në këtë zonë rriten bimë me aromë të mirë si livando (lisën), trumzë, shkem, etj.

Por mendimi më i njohur është se emri Mirditë rrjedh nga një paraardhës legjendar i quajtur Mir Diti nga i cili fisi pretendon prejardhjen.  Një tjetër etimologji popullore e lidh fjalën me përshëndetjen shqipe "mirëdita", pra "ditë e mirë". 

## Shih edhe 
* Fiset shqiptare
* Bashkia Mirditë
* Rrethi i Mirditës
* Arbëria në Mesjetë

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Visit Mirdita 
* Portali i Turizmit Mirditë