Lufta për Pavarësi Letoneze

**Lufta për Pavarësi Letoneze** (letonisht: *Latvijas Neatkarības karš*) i quajtur ndonjëherë **betejat e lirisë së Letonisë** (*Latvijas brīvības cīņas*) ose **Lufta Letoneze për Çlirim** (*Latvijas atbrīvošanas karš*), ishte një seri konfliktesh ushtarake në Letoni midis 5 dhjetorit 1918, pasi republika e saposhpallur e Letonisë u pushtua nga Rusia Sovjetike dhe nënshkrimi i Traktati i Paqes Letono-SovjetikeTraktatit të Paqes Letono-Sovjetike të Rigës më 11 gusht 1920.

Lufta mund të ndahet në disa faza: ofensiva sovjetike, çlirimi gjermano-letonez i Kurzemes dhe Rigës, çlirimi esto-letonez i Vidzeme, ofensiva bermontiane, çlirimi letono-polake i Latgale.

Lufta përfshiu Letoninë (qeverinë e saj të përkohshme të mbështetur nga Estonia, Polonia dhe Aleatët Perëndimorë - veçanërisht marina e Mbretërisë së Bashkuar) kundër RSFS-së Ruse dhe Republikës Sovjetike Socialiste Letoneze jetëshkurtër të Bolshevikëve. Gjermania dhe fisnikëria baltike shtuan një nivel tjetër intrigash, fillimisht duke qenë aleatë nominalisht me forcën Nacionaliste/Aleate, por duke u përpjekur të bënin kalorës për dominimin gjerman të Letonisë. Përfundimisht, tensionet u ndezën pas një grusht shteti gjerman kundër qeverisë letoneze, duke çuar në luftë të hapur.

Pas një armëpushimi, një dredhi u zhvillua nga gjermanët, duke u shpërbërë nominalisht në Ushtrinë Vullnetare Ruse Perëndimore të udhëhequr nga gjenerali Pavel Bermont-Avalov. Kjo Ushtri Vullnetare e Rusisë Perëndimore përfshinte gjermanë dhe ish-të burgosur rusë të luftës, nominalisht aleatë me Ushtrinë e Bardhë në Luftën Civile Ruse, por si Bermondt-Avalov ashtu edhe von der Goltz ishin më të interesuar të eliminonin nacionalistët sesa të luftonin bolshevikët.

Disa episode të Luftës së Pavarësisë Letoneze ishin gjithashtu pjesë e Luftës Polako-Sovjetike, veçanërisht Beteja e Daugavpils.

## Ofensiva sovjetike
Më 18 nëntor 1918 Këshilli Popullor i Letonisë shpalli Pavarësinë e Republikës së Letonisë dhe krijoi Qeverinë e Përkohshme Letoneze të kryesuar nga Kārlis Ulmanis.

Më 1 dhjetor 1918, republika e saposhpallur u pushtua nga Rusia Sovjetike. Pjesa më e madhe e ushtrisë pushtuese në Letoni përbëhej nga Pushkatarë të Kuq Letonez, gjë që e bëri më të lehtë pushtimin. Ofensiva sovjetike hasi pak rezistencë.

Në veri Alūksne u mor më 7 dhjetor, Valka më 18 dhjetor dhe Cēsis më 23 dhjetor, në jug Daugavpils u mor më 9 dhjetor dhe në fund Pļaviņas më 17 dhjetor.

Riga u pushtua nga Ushtria e Kuqe më 3 janar 1919. Nga fundi i janarit, Qeveria e Përkohshme Letoneze dhe njësitë e mbetura gjermane ishin tërhequr deri në Liepāja, por më pas ofensiva e Kuqe ngeci përgjatë lumit Venta.

Republika Socialiste Sovjetike Letoneze u shpall zyrtarisht më 13 janar me mbështetjen politike, ekonomike dhe ushtarake të Rusisë Sovjetike dhe më 17 janar u bë një kushtetutë për shtetin e sapokrijuar kukull.

Gjatë kësaj periudhe, më 15 janar, u zhvillua beteja e Lielauce, ku batalioni i pavarur letonez, i kryesuar nga Oskars Kalpaks, arriti të ndalojë ofensivën sovjetike. Kjo betejë ishte vendimtare për moralin e ushtarëve letonezë. Megjithatë, forcat gjermane, në të cilat letonët mbështeteshin përkohësisht, kishin humbur një betejë në Auce, kështu që u mor një urdhër për t'u tërhequr në lumin Venta.

14 ditë më vonë, më 29 janar, batalioni i pavarur letonez po bënte sërish një betejë, këtë herë pranë Skrundës. Megjithatë, këtë herë, trupat letoneze ishin në ofensivë. Forcat sovjetike kishin arritur të vendosnin një urë mbi lumin Venta, duke pushtuar qytetin e Skrunda më 22 janar. Linja mbrojtëse Venta duhej të rivendosej, kështu që u urdhërua të parakalohej një manovër kundërsulmuese. Batalioni i pavarur letonez arriti të rimarrë qytetin në 3 orë. Pasi u fitua beteja, ofensivat sovjetike pushuan.

## Çlirimi i Kurzemes dhe grushti i shtetit
[parapamje|majtas|Ushtarët e mobilizuar nga Qeveria e Përkohshme e Letonisë duke marshuar përgjatë rrugës Jūras në [Limbaži në 1919]]
Më 18 shkurt, një marrëveshje u nënshkrua midis Letonisë dhe Estonisë, duke filluar formimin e Brigadës së Letonisë së Veriut të udhëhequr nga Jorģis Zemitāns në territorin estonez.

Më 3 mars, forcat gjermane dhe letoneze filluan një kundërsulm kundër Pushkatarëve të Kuq Letonez. Tukumsi u rimor nga bolshevikët më 15 mars dhe Jelgava më 18 mars.

Më 16 prill, fisnikëria baltike organizoi një grusht shteti në Liepāja dhe u krijua një qeveri kukull e kryesuar nga Andrievs Niedra. Qeveria e përkohshme kombëtare u strehua në bordin e anijes me avull *Saratov* nën mbrojtjen britanike në portin Liepaja.

Më 22 maj, Riga u rimor nga Freikorps dhe filloi persekutimi i organizuar i mbështetësve të dyshuar bolshevikë, me rreth 174 (sipas kreut të Xhandarmërisë së Rigës) deri në 4,000–5,000 njerëz (sipas socialdemokratëve dhe komunistëve lokalë) të pushkatuar. Në të njëjtën kohë, ushtria estoneze, duke përfshirë Brigadën e Letonisë së Veriut, besnike ndaj qeverisë Ulmanis, filloi një ofensivë të madhe kundër sovjetikëve në Letoninë veriore. Nga mesi i qershorit, sundimi sovjetik u reduktua në zonën përreth Latgale.

## Konflikti gjermano-estoneze
Pas kapjes së Rigës, Baltische Landeswehr dhe Divizioni i Hekurt përparuan në veri drejt Cēsis. Objektivi i Divizionit Landeswehr dhe Hekuri tashmë ishte bërë qartë vendosja e epërsisë gjermane në Baltik duke eliminuar ushtrinë estoneze dhe njësitë kombëtare letoneze, jo disfata e bolshevikëve. Komandanti estonez Gjeneral Johan Laidoner këmbënguli që Landeswehr të tërhiqej në një vijë në jug të lumit Gauja. Ai gjithashtu urdhëroi Divizionin e 3-të të Estonisë të kapte stacionin hekurudhor Gulbene.

Më 19 qershor 1919, Landeswehr dhe Divizioni i Hekurt filluan një sulm për të kapur Cēsis. Fillimisht, Freikorps pushtuan qytetin e Straupe dhe vazhduan përparimin e tyre drejt qytetit të Limbaži. Divizioni estonez filloi një kundërsulm dhe dëboi Landeswehr nga qyteti. Më 21 qershor, estonezët morën përforcime dhe sulmuan menjëherë Landeswehr-in, i cili u tërhoq nga një zonë në verilindje të Cēsis. Divizioni i Hekurt sulmoi nga Straupe drejt Stalbe në një përpjekje për të lehtësuar presionin mbi Landeswehr. Në mëngjesin e 23 qershorit, Landeswehr filloi një tërheqje të përgjithshme drejt Rigës.

Aleatët këmbëngulën përsëri që Divizioni Landeswehr dhe Hekuri të tërhiqnin trupat e tyre të mbetura nga Letonia dhe më 3 korrik ndërhynë për të vendosur një armëpushim midis Estonisë, Letonisë dhe Divizionit Landeswehr dhe Hekuri kur letonët ishin gati të marshonin në Riga. Sipas kushteve të saj, qeveria legjitime e Ulmanis do të rivendosej, Landeswehr gjerman balltik do të vihej nën komandën e oficerit britanik Harold Alexander dhe Divizioni i Hekurt për t'u larguar nga Letonia. Qeveria e Ulmanis u kthye në Riga më 8 korrik 1919 dhe Landeswehr u bë një komponent i Ushtrisë Kombëtare Letoneze.

## Ofensiva e Bermondt
Divizioni i Hekurt, megjithatë, nuk u largua nga Letonia. Në vend të kësaj, majori Bischoff krijoi një Legjion të bashkuar gjerman dhe rus nga mbi një duzinë njësi Freikorps dhe vullnetarë rusë, më pas ai ia dorëzoi njësitë Ushtrisë Vullnetare Ruse Perëndimore e cila komandohej nga Pavel Bermondt-Avalov. Gjithsej, Divizioni i Hekurt transferoi mbi 14,000 burra, 64 avionë, 56 copë artilerie dhe 156 mitralozë. Gjashtë njësi kalorësie dhe një spital fushor u transferuan gjithashtu. Së bashku me njësitë e tjera gjermane, Bermondt kishte 30 000 ushtarë të fortë, vetëm 6000 prej të cilëve rusë.

Më 8 tetor, Ushtria Vullnetare Ruse Perëndimore filloi ofensivën kundër Rigës. Ofensiva në fillim pa një potencial të madh, qeveria letoneze u evakuua nga Riga dhe bregu i majtë i lumit Daugava në Riga u kap nga forcat Bermondt. Megjithatë, më 15 tetor, letonët kaluan lumin Daugava në veri të Rigës dhe pushtuan Bolderāja dhe kështjellën Daugavgrīva. Më 10–11 nëntor 1919, Forcat e Armatosura Letoneze filluan një kundërofensivë njëditore, letonët më të shumtë në numër arritën të shtynin forcat Bermondt nga Riga, pas së cilës qeveria letoneze u kthye përsëri në Riga. Jelgava u kap gjithashtu nga letonezët në luftime me humbje dhe në fillim të dhjetorit e gjithë Ushtria Vullnetare Ruse Perëndimore u dëbua nga Letonia.

## Referime