Duka i Burgundisë

**Duka i Burgundisë** () ishte një titull i përdorur nga sunduesit e Dukatit të Burgundisë, nga themelimi i tij në vitin 843, deri në aneksimin e tij nga Kurora Franceze në vitin 1477 dhe më vonë nga anëtarët e Derës Habsburge, dhe përfshirë perandorët gjermaniko-romakë dhe mbretërit e Spanjës, që pretendonin vetë Burgundinë dhe sunduan Holandën Burgunde.

Burgundët ishin një fis gjermanik, që mund të kenë emigruar nga ishulli skandinav i bornholmit për në Basenin e Vistulës në shekullin e III, ku formuan një mbretëri. Mbreti i parë i dokumentuar i burgundëve, Gjúki, jetoi në fundin e shekullit të IV në lindje të Rinit. Në Vitin 411 mbreti burgund Gunther (mbase Gunduhar, ose Gundikar) në bashkëpunim me Goarin, mbretin e alanëve, vendosi Jovinusin si perandor kukull. Nën pretekstin e autoritetit perandorak të Jovinusit, Guntheri u vendos në bregun perëndimor të Rinit, midis Lumit Lauter dhe Nahe, duka zaptuar vendbanimet e Borbetomagus-it (Worms-i i tanishëm), Spejerit dhe Strasburgut.

Pas nënshtrimit të tyre nga romakët në vitin 437, gjenerali romak Flavius Aetius i vendosi burgundët në rajonin e Francës veri-lindore dhe Zvicrës Perëndimore në vitin 443. Pas Rënies së Perandorisë Romake të Perëndimit në vitin 476, mbreti burgund Gundobad u lidh me mbretin e fuqishëm frank, Klovisin e I kundër mbretit ostrogot, Teodoriku i Madh. Mbretëria Burgunde vijoi deri në vitin 532, kur ajo u mund nga frankët, duke u përfshirë në Mbretërinë e Frankëve.

Dukati i Burgundisë ishte pasues i Mbretërisë së mëparshme Burgunde. Burgundët gjendeshin në Dizhon, Chalon-sur-Saône, Mâcon, Autun dhe Châtillon-sur-Seine, duke i dhënë emrin rajonit të Burgundisë, më vonë Burgonja, në Francë. Si pjesë e Mbretërisë së Frankëve, Burgundia mbajti një status gjysmë-autonom, me kodin e tyre ligjor, Loi Gombette. Më vonë ajo u nda në disa pjesë nga Karl Marteli, Arles-Burgundia, Vienë-Burgundia, Burgundia Alemanike dhe Burgundia Franke. Në vijim, me dobësimin e qendërzimit karoling, pas Ndarjes së Verdunit në vitin 843, do të shfaqeshin dy entitete të veçanta karolinge të Burgindisë, Dukati i Burgundisë (Burgonja moderne) dhe Kontea e Burgundisë (Franche-Comté moderne).

Dukati i Burgundisë ishte një pjesë e vogël e tokave tradicionale të burgundëve, në perëndim të lumit Saône, e cila në vitin 843, iu caktua mbretërisë së Karlit Tullac të frankëve perëndimorë. Duka i parë i mirëfilltë i Burgundisë (), i përmendur në burime me atë titull, ishte Rikard Justiciari në vitin 918. Nën , duka i Burgundisë, ishte fisniku i parë laik i Mbretërisë së Francës. Duke nisur me Robertin e II të Francës ( 996-1031), titulli u mbajt nga kapetët, familja mbretërore franceze. Në vitin 1032, mbreti Henri I i Francës ia dha dukatin vëllait të tij më të vogël, Robertit, i cili do të themelonte Derën e Burgundisë.

Kur vija e vjetër e Derës së Burgundisë, u shua në vitin 1361, titulli u trashëgua nga mbreti Zhani i II i Francës nëpërmjet afërsisë së gjakut. Zhani ia dha dukatin djalit të tij të vogël, Filipit të II, në vitin 1363. Dukët Valois do të sundonin gradualisht mbi një kompleks të gjerë territoresh, të njohura si Shteti Burgund, duke u bërë rivalë të rrezikshëm për vijën e vjetër franceze të Derës së Valois.

Kur vija mashkullore e dukëve Valois të Burgundisë do të shuhej në vitin 1477, Dukati i Burgundisë u konfiskua nga Luigji XI i Francës. Titulli "duka i Burgundisë" i kaloi monarkëve Habsburgë, pasi Maria e Burgundisë u martua me Maksimilianin e I të Austrisë në vitin 1477. Hapsburgët e përdorën këtë lidhje për të pretenduar vetë Burgundinë dhe për të sunduar Trashëgiminë Burgunde deri në Periudhën Napoleonike. 

Pas Revolucionit Francez, titulli do të shfuqizohej. Megjithatë, në vijim titulli do të ripërtërihej për mjaft bijë të vegjël të Derës Burbone dhe që nga viti 1975, degë të saj e kanë përdorur "duka i Burgundisë" si një titull të ripërtërirë kortezie.

## Lista e dukëve të Burgundisë
### Dinastia Bosonide (880–956)
Margravi i parë (), më vonë dukë () i Burgundisë ishte Rikardi i Derës së Ardeneve, dukati i të cilit u krijua nga bashkimi i disa konteve rajonale të Mbretërisë së Provencës, që i përkisnin vëllait të tij, Bosos. Rikardi ishte biri i Ekardit të Makonit dhe Riçildis të Arlesit, Boso biri i Bivinit të Gorzes dhe Riçildis të Arlesit.

Pasardhësit dhe të afërmit e tyre nga martesa e sunduan dukatin deri në aneksimin e tij përgjatë një shekulli nga Kurora Franceze, suzerenët e tyre.

* Rikard Justiciari (880–921)
* Rudolfi (921–923), atëherë Mbret i Frankëve
* Hugo i Ziu (923–952)
* Gilberti (952–956)

### Dinastia Robertiane (956–1002)
* Otoni (956–965)
* Eudes Henri *i Madh*]] (965–1002)

### Dera e Ivresë (1002–1004)
* Oton Uilliami (1002–1004)

### Dera e Kapetëve (1004–1032)
Në vitin 1004, Burgundia u aneksua nga mbreti i Derës së Kapetëve. Oton Uilliami vijoi të sundonte atë që do të quhej Kontea e Lirë e Burgundsë. Pasardhësit e tij formuan një tjetër degë të Derës së Ivresë.

* Roberti (1004–1016) (gjithashtu mbret i frankëve si **Roberti II**)
* Henri (1016–1032) (gjithashtu mbret i frankëve si **Henri I**)

### Dera e Burgundisë (1032–1361)
Roberti, biri i Robertit të II të Francës, e mori dukatin si një pajtim, duke pas diskutuar trashëgimin në Fronin e Francës me vëllain e tij, Henrin.

### Dera Valois-Burgundy (1363–1482)
Zhani II i Francës, mbreti i dytë Valois, e mori me sukses dukatin pas vdekjes së Filipit, duka i fundit Kapet. Zhani pastaj ia kaloi dukatin birit të tij më të vogël, Filipit, si një apanazh.

### Pema familjare 
Skeda:BurgundyDukes.png

### Dera e Habsburgëve (1482–1700)
Në vitin 1477, territori i Dukatit të Burgundisë u aneksua nga Franca. Po atë vit, Maria u martua me Maksimilianin e I, arkiduka i Austrisë, duke ia dhënë kontrollin e pjesës së mbetur të Trashëgimisë Burgunde Habsburgëve.

Megjithëse territoritori i Dukatit të Burgundisë vetë mbeti në duart e Francës, Hapsburgët mbajtën kontrollin e titullit të dukës së Burgundisë dhe pjesëve të tjera të Trashëgimisë Burgunde, veçanërisht Vendet e Ulta dhe Kontesë së Lirë të Burgundisë në Perandorinë Gjermaniko-Romake ashtu dhe Kontenë e Charolais në Francë. Shpesh ata përdorën termin Burgundi për tiu referuar atyre (p.sh. në emër të Qarkut Perandorak në të cilin u grupuan), deri në fund të shekullit të XVIII, kur Holanda Austriake u humb ndaj Republikës Franceze. Hapsburgët vazhduan gjithashtu të pretendonin vetë Burgundinë deri në Traktatin e Kambrait, në vitin 1529, kur hoqën dorë nga pretendimi i tyre në shkëmbim të njohjes franceze të sovranitetit perandorak mbi Flandrat dhe Artois.

* Maksimiliani I (1477–1482 me gruan e tij; regjent 1482–1494)
* Filipi I i Bukuri (i Kastiljes, ; ), **duka titullar i Burgundisë** si **Filipi IV** (1482–1506)
* Karli II (perandori gjermaniko-romak Karli V dhe mbreti Karli I i Spanjës) 1506–1555

* Filipi V (mbreti Filipi II i Spanjës) 1556–1598
* Izabella I (infanta Izabela Klara e Spanjës) dhe Alberti I (Alberti VII i Austrisë) () 1598–1621
* Filipi VI (Mbreti Filipi IV i Spanjës) 1621–1665
* Karli III (Mbreti Karli II i Spanjës) 1665–1700

### Dera Burbone, pretenduese e titullit (1682–1761)
* Luigji, duka i Burgundisë (1682–1712)
* Luigji, duka i Burgundisë (1751–1761)

### Dera e Habsburgëve (1713–1918)
* Karli IV (perandori Karli VI) 1713–1740
* Maria Tereza (Maria Tereza e Austrisë) 1740–1780
* Jozefi (perandori Jozefi II) 1780–1790
* Leopoldi (perandori Leopoldi II) 1790–1792
* Franci (perandori Franci II) 1792–1795/1835
* Ferdinandi (perandori Ferdinandi I) (1835–1848 vetëm titullar)
* Franc Jozefi (perandori Franc Jozefi I) (1848–1916 vetëm titullar)
* Karli V (perandori Karli I) (1916–1918, vetëm titullar që më vonë do të hiqte dorë)

### Dera Burbone, ripërtëritja e titullit (1975–në vijim)
* Mbreti Juan Carlos I. i Spanjës (1975–2014)
* Mbreti Filipi VI i Spanjës (2014–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle
* Princi Sixtus Henri i Burbon-Parmës (Pretendues karlist për fronin e Spanjës si , 1977–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle. Ai konsiderohet pasuesi legjitim i Monarkisë Katolike të Spanjës si trashëgimtar i Infante Carlos María Isidro ("Carlos V").
* Louis, Dauphin i Francës (2010–në vijim) – titulli përdoret nga djali i madh i pretenduesit legjitimist të Fronit të Francës, princ Louis, duka i Anzhusë ("Louis XX").

## Shiko edhe
* Holanda Burgunde
* Lista e kontëve të Burgundisë
* Burgonja
* Franche-Comté
* Burgonja-Franche-Comté
* Shtatëmbëdhjetë Provincat
* Mbretëria e Francës
* Burbonët
* Holanda Habsburge
* Hapsburgët
* Holanda Spanjolle
* Perandoria Spanjolle
* Holanda Austriake
* Monarkia Hapsburge
* Perandoria Austriake
* Austro-Hungaria
* Luftërat e Grepit dhe Merlucit
* Gjermanikët
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Lista e mbretërve frankë
* Perandoria Gjermaniko-Romake
* Periudha e Dyndjeve Barbare
* Dukati i Builjonit
* Lista e zotërve të Builjonit
* Lista e monarkëve të Belgjikës
* Duka i Brabantit
* Lista e kontëve të Berghut
* Konti i Artois
* Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
* Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait
* Kontët e Çinit
* Dukati i Klevesit
* Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit
* Konti i Flandrës
* Lista e monarkëve të Holandës
* Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
* Lista e piktorëve të hershëm holandikë
* Lista e pensionarëve të mëdhenj
* Lista e sunduesve të Saksonisë
* Duka i Parmës
* Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës

## Referime 
## Lexime të mëtejshme 
* Calmette, Joseph. Doreen Weightman, trans. *The Golden Age of Burgundy; the Magnificent Dukes and Their Courts*. New York: W.W. Norton, 1962.
* Chaumé, Maurice. *Les Origines du Duché de Bourgogne*. 2v. in 4 parts. Dijon: Jobard, 1925 (Darmstadt: npub, 1977).
* Michael, Nicholas. *Armies of Medieval Burgundy 1364–1477*. London: Osprey, 1983. .
* Vaughan, Richard.  *Valois Burgundy*.  London: Allen Lane, 1975. .