Popujt dravidianë

**Popujt Dravidianë** ose **dravidë** janë një mbietnicitet etnogjuhësor i përbërë nga shumë grupe të dallueshme etnolinguistike vendase në Azinë Jugore (kryesisht Indi ). Ata flasin gjuhët dravidiane, të cilat kanë një total prej rreth 250 milionë folësish amtarë.  Dravidët përbëjnë shumicën e popullsisë së Indisë Jugore dhe Sri Lankës Veriore . 

Ato gjenden gjithashtu në pjesë të tjera të Indisë, Pakistanit, Afganistanit,  Bangladeshit,  Maldive, Nepalit,  dhe Butanit .  Dhe janë shtetas në Singapor, Mauritius, Malajzi, Francë, Afrikën e Jugut, Myanmar, Afrikën Lindore, Karaibe dhe Emiratet e Bashkuara Arabe përmes migrimit të fundit.

Proto-Dravidishtja mund të jetë folur në qytetërimin e Indit, duke sugjeruar një "datë tentative të proto-dravidishtes rreth fillimit të mijëvjeçarit të tretë pes",  pas së cilës ajo u degëzua në gjuhë të ndryshme dravidiane.  Dravidiani I jugor (përfshirë para-tamilen ) dhe dravidian i jugut II (përfshirë para- telugun ) u ndanë rreth shekullit të njëmbëdhjetë pes, me degët e tjera kryesore që u ndanë në të njëjtën kohë. 

Origjina e Dravidianëve është një "subjekt shumë kompleks kërkimi dhe debati".  Ata konsiderohen si vendas në nënkontinentin Indian,    por mund të kenë rrënjë më të thella para-neolitike nga Azia Perëndimore, veçanërisht nga rrafshnalta iraniane .      Origjina e tyre shpesh shihet si e lidhur me qytetërimin e Luginës së Indit,  disa propozojnë jo shumë kohë përpara ardhjes së folësve indo-arianë,  me të cilët ata ndërvepruan intensivisht.  Gjenetikisht, njerëzit e lashtë të Luginës së Indit përbëheshin nga një prejardhje kryesisht "iraniane" e gjuetarëve-mbledhësve (ose fermerëve), me shkallë të ndryshme prejardhjeje nga grupet vendore të gjuetarë-mbledhësve. Folësit e sotëm dravidë shfaqin një përbërje të ngjashme gjenetike, por gjithashtu mbajnë një pjesë të vogël të prejardhjes së Barinjve të Stepave Perëndimore dhe mund të kenë gjithashtu kontribute shtesë nga grupet vendore të gjuetarë-mbledhësve.   

Shekulli i tretë p.e.s e tutje pa zhvillimin e shumë perandorive të mëdha në Indinë e Jugut si Pandya, Chola, Chera, Pallava, Satavahana, Chalukya, Kakatiya dhe Rashtrakuta . Esnafet mesjetare të Indisë së Jugut dhe organizatat tregtare si "Ayyavole e Karnatakës dhe Manigramamit" luajtën një rol të rëndësishëm në tregtinë e Azisë Juglindore  dhe në indianizimin kulturor të rajonit.

Arti pamor dravidian dominohet nga arkitektura e stilizuar e tempujve në qendrat kryesore dhe prodhimi i imazheve në skulptura prej guri dhe bronzi. Skulptura që daton nga periudha Çola është bërë e dukshme si një simbol i hinduizmit . Tempulli Sri Ranganathaswamy i vendosur në shtetin Indian të Tamil Nadusë konsiderohet shpesh si tempulli hindu më i madh funksional në botë. Tempulli është ndërtuar në stilin dravidian dhe zë një sipërfaqe prej 156 hektarësh (631,000 m 2 ). 

## Etimologjia 
Origjina e fjalës sanskrite ''* është tamile .  Në Prakrit, fjalë të tilla si "Damela", "Dameda", "Dhamila" dhe "Damila", të cilat më vonë evoluan nga "Tamila", mund të ishin përdorur për të treguar një identitet etnik.  Dëshmia epigrafike të një grupi etnik të quajtur si i tillë gjenden në Indinë e lashtë dhe Sri Lanka, ku një numër mbishkrimesh kanë dalë në dritë të dhëna nga shekulli II pes, duke përmendur personat *Damela* ose *Dameda* .  Në Amaravati në Andhra Pradeshin e sotëm ka një mbishkrim që i referohet një *Dhamila-vaniya'' (tregtar tamil) që i referohet shekullit të 3-të të erës sonë.  Ekzistojnë gjithashtu qindra fjalë huazimi dravidiane në gjuhët indo-ariane dhe anasjelltas.

Sipas David McAlpin dhe hipotezës së tij Elamo-Dravidiane, gjuhët dravidiane u sollën në Indi nga imigrimi në Indi nga Elami (të mos ngatërrohet me Eelamin ), që ndodhet në Iranin e sotëm jugperëndimor.   Në vitet 1990, Renfrew dhe Cavalli-Sforza gjithashtu kanë argumentuar se Proto-Dravidishtja u soll në Indi nga fermerë nga pjesa iraniane e Gjysmëhënës Pjellore,     por së fundmi Heggerty dhe Renfrew vuri në dukje se "analiza e McAlpin për të dhënat gjuhësore, dhe kështu pretendimet e tij, mbeten larg nga ortodoksia", duke shtuar se Fuller nuk gjen asnjë lidhje të gjuhës dravidiane me gjuhët e tjera, dhe kështu supozon se është vendase në Indi.  Renfrew dhe Bahn arrijnë në përfundimin se disa skenarë janë në përputhje me të dhënat dhe se "juria gjuhësore është ende shumë jashtë".  Sipas Krishnamurtit, proto-dravidishtja mund të jetë folur në qytetërimin e Indit, duke sugjeruar një "datë spekulative të proto-dravidishtes rreth fillimit të mijëvjeçarit të tretë".  Krishnamurti më tej thotë se Dravidja e Jugut I (përfshirë para-Tamilishten) dhe Dravidja e Jugut II (përfshirë para-Telugun) u ndanë rreth shekullit të njëmbëdhjetë pes, me degët e tjera kryesore që u ndanë afërsisht në të njëjtën kohë. 

## Historia 
### Origjina 
[parapamje| [Vajza që kërcen (skulpturë)|Vajza që vallëzon, një skulpturë prehistorike prej bronzi e bërë afërsisht në vitin 2500 pes në qytetin e qytetërimit të Luginës Ind të Mohenxho-daros .]]
Origjina e dravidëve është një "subjekt shumë i ndërlikuar kërkimi dhe debati".  Ata konsiderohen si vendas/indigjenë në nënkontinentin Indian,    por mund të kenë rrënjë më të thella para-neolitike nga Azia Perëndimore, veçanërisht nga rrafshnalta iraniane .     Studimet mbi historinë demografike dhe arkeogjenetike të Azisë Jugore sugjerojnë se dravidianët e hershëm u formuan nga një ngjarje përzierjeje midis gjuetarë-mbledhësve kryesisht neolitikë ose para-neolitikë dhe/ose fermerëve nga Rrafshnalta iraniane, që ndajnë prejardhjen e thellë me "fermerët iranianë neolitikë" dhe vendet e tjera perëndimore. Euroazianë, dhe gjuetarë-mbledhës autoktonë të Azisë Jugore (të njohur edhe si "Aziatikët e Lashtë Jugore" AASI), të lidhur larg me Andamanezët dhe Euroazianët e tjerë Lindorë . Ekzistojnë dy skenarë për origjinën dhe përhapjen e Dravidianëve. Ose një origjinë nga rajoni i Luginës së Indit, i cili bazohet në të dhëna gjenetike, si dhe në prova arkeologjike dhe gjuhësore, në të cilat proto-dravidishtja u përhap nga popujt e QLS, ose nga grupet para-Indus të gadishullit lindor të Indisë, që do të ishte në përputhje me fjalorin për florën dhe faunën e gadishullit të Indisë. Dëshmitë në rritje mbështesin një migrim të Proto-Dravidëve nga malet e Zagrosit në drejtim të lindjes në dhe në të gjithë Azinë Jugore. Ky migrim, i vlerësuar në shek. 10,000 pes, formon përbërësin dominues të prejardhjes së shumicës së aziatikëve jugorë modernë dhe shpesh lidhet me përhapjen e gjuhëve dravidiane.       

Megjithëse në kohët moderne folësit e gjuhëve të ndryshme dravidiane kanë zënë kryesisht pjesën jugore të Indisë, folësit dravidë duhet të kenë qenë të përhapur në të gjithë nënkontinentin Indian përpara migrimit indo-arian në nënkontinent.  Sipas Horen Tudu, "shumë studiues akademikë janë përpjekur t'i lidhin Dravidianët me mbetjet e qytetërimit të madh të Luginës së Indit, që ndodhet në Indinë Veriperëndimore... por [i] është thjesht spekulim se Dravidianët janë pasuesit e vendosjes së refugjatëve të QLI në Indinë Jugore dhe Qendrore”.  Në ditët e sotme, Tamilët, Malajalët, Telugët dhe Kannadigët përbëjnë rreth 20% të popullsisë së Indisë. 

#### Qytetërimi i Luginës së Indus 
parapamje| Vula e *Pashupatit* nga qytetërimi i Luginës së Indit

##### Identifikimi Dravidian 
Qytetërimi i Luginës së Indit (2,600–1,900 pes) i vendosur në veriperëndim të nënkontinentit Indian nganjëherë identifikohet si dravidian.   Tashmë në vitin 1924, kur shpalli zbulimin e QLI-së, John Marshall deklaroi se (një nga) gjuhët mund të kenë qenë dravidike.  Ngjashmëritë kulturore dhe gjuhësore janë cituar nga studiuesit Henry Heras, Kamil Zvelebil, Asko Parpola dhe Iravatham Mahadevan si dëshmi e fortë për një origjinë proto-dravidiane të qytetërimit të lashtë të Luginës së Indit.   Zbulimi në Tamil Nadu i një kelti prej guri të neolitit të vonë (fillimi i mijëvjeçarit të 2-të para Krishtit, d.m.th. rënia pas datimit të Harapit) i shënuar me shenja Indi, është konsideruar nga disa si domethënës për identifikimin Dravidian.  

Juri Knorozov supozoi se simbolet përfaqësojnë një shkrim logosilabik dhe sugjeroi, bazuar në analizën kompjuterike, një gjuhë dravidiane aglutinative si kandidati më i mundshëm për gjuhën themelore.  Sugjerimit të Knorozovit i parapriu puna e Henry Heras, i cili sugjeroi disa lexime të shenjave bazuar në një supozim proto-dravidian. 

##### Rënia, migrimi dhe dravidianizimi 
Paleoklimatologët besojnë se rënia e qytetërimit të Luginës së Indit dhe migrimi drejt lindjes gjatë periudhës së vonë harapane ishte për shkak të ndryshimit të klimës në rajon, me një thatësirë të gjatë 200-vjeçare që ishte faktori kryesor.    Qytetërimi i Luginës së Indit dukej se humbi ngadalë kohezionin e tij urban dhe qytetet e tyre u braktisën gradualisht gjatë periudhës së vonë harapane, të ndjekur nga migrimet drejt lindjes përpara migrimit indo-arian në nënkontinentin Indian.  dhe është pasqyruar në përzierjen post-Harappan të IVC-së dhe njerëzve të lashtë të Indisë Jugore.  Megjithatë, sipas Krishnamurtit, gjuhët dravidiane mund të kenë arritur në Indinë jugore përpara migrimeve indo-ariane. 

#### Ndërveprimet dravidiane dhe indo-ariane 
##### Nënshtresa dravidiane 
Gjuha dravidiane ndikoi në gjuhët indo-ariane. Gjuhët dravidiane tregojnë huazim të gjerë leksikor (fjalor), por vetëm disa tipare të huazimit strukturor (qoftë fonologjik ose gramatikor) nga indo-ariane, ndërsa indo-ariane tregon më shumë huazime strukturore sesa leksikore nga gjuhët dravidiane.  Shumë prej këtyre veçorive janë tashmë të pranishme në gjuhën më të vjetër të njohur indo-ariane, në gjuhën e *Rigvedës* (rreth 1500 pes), e cila përfshin gjithashtu mbi një duzinë fjalë të huazuara nga dravidishtja. Dëshmia gjuhësore për ndikimin dravidian bëhet më e fortë ndërsa kalojmë nga Samhitat poshtë nëpër veprat e mëvonshme Vedike dhe në literaturën klasike post-Vedike.  Kjo përfaqëson një bashkim të hershëm fetar dhe kulturor  ose sintezë  midis dravidianëve të lashtë dhe indo-arianëve.    

Sipas Mallory, ka rreth tridhjetë deri në dyzet fjalë huazimi dravidiane në Rig Veda .  Disa nga ato për të cilat etimologjitë dravidiane janë të sigurta përfshijnë  *kulāya* "fole", , *kulpha* "kyçi i këmbës",  ''* "shkop",  *kula* "shpat",  *bila* "i zbrazët",   *khala* "lëmë".  Ndërsa J. Bloch dhe M. Witzel besojnë se indo-arianët u zhvendosën në një zonë tashmë dravidisht-folëse pasi pjesët më të vjetra të Rig Vedës ishin krijuar tashmë. 

### Tregtia dhe ndikimi mesjetar 
Esnafet mesjetare Tamile dhe organizatat tregtare si Ayyavole dhe Manigramam luajtën një rol të rëndësishëm në tregtinë e Azisë Juglindore.  Tregtarët dhe udhëheqësit fetarë udhëtuan në Azinë Juglindore dhe luajtën një rol të rëndësishëm në indianizimin kulturor të rajonit. Shkrimet e zhvilluara në vend si shkrimi Grantha dhe Pallava nxitën zhvillimin e shumë shkrimeve vendase si Khmer, Javaneze Kawi, Baybayin dhe Thai .

## Kultura Dravidiane 
### Besimi fetar 
Feja e lashtë dravidiane përbëhej nga një formë feje animiste dhe jo-vedike, e cila mund të ketë ndikuar tek tekstet agama, vedike dhe jo-vedike  të cilat datojnë pas teksteve Vedike.  *Agamas* janë shkrime të shenjta tamile dhe sanskrite që përbëjnë kryesisht metodat e ndërtimit të tempullit dhe krijimit të *murtit*, mjetet e adhurimit të hyjnive, doktrinat filozofike, praktikat medituese, arritjen e dëshirave të gjashtëfishta dhe katër lloje joga.  Adhurimi i hyjnive të fshatit, si dhe i florës dhe faunës së shenjtë në hinduizëm njihet si një mbijetesë e fesë Dravidiane para-Vedike.  Hinduizmi mund të konsiderohet si një bashkim fetar dhe kulturor ose sintezë  midis dravidianëve të lashtë dhe indo-arianëve, dhe elementëve të tjerë vendorë.    
[parapamje|200x200px| I urti [Agastya, babai i letërsisë Tamile]]
Veprat e lashta gramatikore tamile Tolkappiyam, dhjetë antologjitë Pattuppāṭṭu dhe tetë antologjitë Eṭṭuttokai hedhin dritë mbi fenë e hershme të lashtë dravidiane. Murugani (i njohur gjithashtu si Seyyon) u lavdërua si *perëndia e kuqe e ulur në pallua blu, e cila është gjithnjë e re dhe e shkëlqyer*, si *perëndia e preferuar e Tamilëve* .  Shiva shihej gjithashtu si Zoti suprem.  dhe Shivës    dhe lidhja e tyre me florën dhe faunën vendase shkon prapa në qytetërimin e Luginës së Indit.   Peizazhi Sangam u klasifikua në pesë kategori, *thinais*, bazuar në disponimin, stinën dhe tokën. Tolkappiyam përmend se secili prej këtyre *thinai* kishte një hyjni të lidhur si Seyyon në *Kurinji* (kodra), Thirumaal në *Mullai* (pyje) dhe Kotravai në *Marutham* (rrafshnalta) dhe Wanji-ko në *Neithal'' (brigje dhe dete). Zotat e tjerë të përmendur ishin Mayyon dhe Vaali, të identifikuara tani me Krishna dhe Balarama, të cilët janë të gjithë hyjnitë kryesore në hinduizëm sot. Ky përfaqëson një bashkim të hershëm fetar dhe kulturor  ose sintezë  midis dravidëve të lashtë dhe indo-arianëve, e cila u bë më e dukshme me kalimin e kohës me ikonografinë e shenjtë, traditat, filozofinë, florën dhe faunën që vazhduan të influenconin dhe formojnë qytetërimin indian.    
majtas|parapamje|200x200px| Tempulli Meenakshi Amman, kushtuar perëndeshës Meenakshi, hyjnisë tutelare të qytetit Madurai
Gjatë gjithë Tamilakamit, një mbret konsiderohej si hyjnor nga natyra dhe kishte rëndësi fetare.  Mbreti ishte 'përfaqësuesi i Zotit në tokë' dhe jetonte në një "koyil", që do të thotë "banesa e një perëndie". Fjala moderne tamile për tempull është *koil* (). Adhurimi ritual iu bë edhe mbretërve.   Fjalë moderne për perëndinë si "kō" (  "mbret"), "iṟai" (  "perandor") dhe "āṇḍavar" (  "pushtues") tani i referohen kryesisht perëndive. Këta elementë u përfshinë më vonë në hinduizëm si martesa legjendare e Shivës me mbretëreshën Mīnātchi që sundoi Madurain ose Wanji-ko, një zot që më vonë u bashkua nën Indrën .  Tolkappiyar i referohet Tre Mbretërve të Kurorëzuar si "Tre të lavdëruarit nga Parajsa", ( , *Vāṉpukaḻ Mūvar*).  Në Indinë Jugore që flet dravidianisht, koncepti i mbretërimit hyjnor çoi në marrjen e roleve kryesore nga shteti dhe tempulli. 

Midis Dravidianëve të hershëm, praktika e ngritjes së gurëve përkujtimor, Natukal dhe Viragal, ishte shfaqur dhe vazhdoi për një kohë mjaft të gjatë pas epokës Sangam, deri në shekullin e 16-të.  Ishte zakon që njerëzit që kërkonin fitoren në luftë të adhuronin këta gurë heronj për t'i bekuar me fitore *. *

### Arkitektura dhe arti pamor 
[djathtas|parapamje|200x200px| [Nataraja|Nataraxha, shembulli i bronzit të Perandorisë Chola është bërë i dukshëm si një simbol i hinduizmit .]]
djathtas|parapamje| Paraqitja tipike e arkitekturës së tempullit dravidian, shekulli i 9-të pas Krishtit
Tekstet *Mayamata* dhe *Manasara shilpa* që vlerësohen të jenë në qarkullim nga shekulli 5-7 pas Krishtit, janë udhërrëfyes mbi stilin dravidian të projektimit, ndërtimit, skulpturës dhe teknikës së mobilierisë Vastu Shastra .   *Isanasivagurudeva paddhati* është një tekst tjetër nga shekulli i 9-të që përshkruan artin e ndërtimit në Indi në Indinë jugore dhe qendrore.  Në Indinë veriore, *Brihat-samhita* nga Varāhamihira është manuali i lashtë sanskritisht i cituar gjerësisht nga shekulli i 6-të që përshkruan projektimin dhe ndërtimin e tempujve hindu të stilit *Nagara* .    Arkitektura dhe simbolika tradicionale dravidiane bazohen gjithashtu në Agama. Agamat nuk janë me origjinë jo Vedike  dhe janë datuar ose si tekste post-Vedike  ose si kompozime para-Vedike.  *Agamat* janë një koleksion i shkrimeve të shenjta tamile dhe sanskrite që përbëjnë kryesisht metodat e ndërtimit të tempullit dhe krijimit të *murtit*, mjetet e adhurimit të hyjnive, doktrinat filozofike, praktikat medituese, arritjen e dëshirave të gjashtëfishta dhe katër lloje joga. 

### Teatër, vallëzim dhe muzikë 
djathtas|parapamje|267x267px| Një balerin Kuchipudi .
Dëshmia letrare e formës tradicionale të teatrit, vallëzimit dhe muzikës daton në shekullin e III pes.  Veprat e lashta letrare, të tilla si *Cilappatikaram*, përshkruajnë një sistem muzikor .  Format e vallëzimit si Bharatanatyam bazohen në format më të vjetra të vallëzimit në tempull të njohura si *Catir Kacceri*, siç praktikohet nga kurtizanet dhe një klasë e grave të njohura si *Devadasis* . 

Muzika karnatike e ka origjinën në rajonin Dravidian. Me ndikimin në rritje të muzikës persiane dhe sufiste në muzikën indiane, një dallim i qartë në stil u shfaq që nga shekulli i 12-të e tutje. Shumë vepra letrare u kompozuan në stilin karnatik dhe shpejt u përhap gjerësisht në rajonet Dravidiane. 

Secila nga gjuhët kryesore dravidiane ka industrinë e saj të filmit si Kollywood (Tamil), Tollywood (Telugu), Sandalwood (Kanada), Mollywood (Malajalame). Kollywood dhe Tollywood prodhojnë shumicën e filmave në Indi.