Kultura perëndimore

[parapamje|[Njeriu Vitruvian i Leonardo da Vinçit. Bazuar në korrelacionet e përmasave ideale njerëzore me gjeometrinë e përshkruar nga arkitekti i lashtë romak Vitruvius në Librin III të traktatit të tij *De architectura*.]]
**Kultura perëndimore**, e njohur edhe si **qytetërimi perëndimor**, **shoqëria perëndimore**, është trashëgimia e normave shoqërore, vlerave etike, zakoneve tradicionale, sistemeve të besimit, sistemeve politike, artefakteve dhe teknologjive të botës perëndimore. Termi zbatohet përtej Evropës për vendet dhe kulturat, historitë e të cilave janë të lidhura fort me Evropën nga imigrimi, kolonizimi ose ndikimi. Kultura perëndimore ndikohet më së shumti nga kultura greko-romake, kultura e krishterë dhe, deri diku, kultura gjermanike.

Zgjerimi i kulturës greke në botën helenistike të Mesdheut lindor çoi në një sintezë midis kulturave greke dhe asaj të Lindjes së Afërt, dhe përparime të mëdha në letërsi, inxhinieri dhe shkencë, dhe siguroi kulturën për zgjerimin e krishterimit të hershëm dhe të Besëlidhjes së Re greke. Kjo periudhë u mbivendos dhe u pasua nga Roma, e cila dha kontribute kryesore në ligj, qeverisje, inxhinieri dhe organizim politik.

Kultura perëndimore karakterizohet nga një mori temash dhe traditash artistike, filozofike, letrare dhe juridike. Krishterimi, kryesisht Kisha Katolike Romake, dhe më vonë protestantizmi ka luajtur një rol të spikatur në formësimin e qytetërimit perëndimor që të paktën nga shekulli i 4-të, ashtu si edhe judaizmi. Një gur themeli i mendimit perëndimor, duke filluar në Greqinë e lashtë dhe duke vazhduar gjatë Mesjetës dhe Rilindjes, është ideja e racionalizmit në sfera të ndryshme të jetës, e zhvilluar nga filozofia, skolasticizmi dhe humanizmi helenistik. Empirizmi më vonë krijoi metodën shkencore, revolucionin shkencor dhe Epokën e Iluminizmit.

Kultura perëndimore vazhdoi të zhvillohej me kristianizimin e shoqërisë evropiane gjatë Mesjetës, reformat e shkaktuara nga rilindasit mesjetarë, ndikimi i botës islame nëpërmjet Al-Andalusit dhe Siçilisë (duke përfshirë transferimin e teknologjisë nga Lindja dhe përkthimet latine të Tekstet arabe mbi shkencën dhe filozofinë Greke nga filozofët grekë dhe filozofë islamikë me ndikim helen), dhe Rilindja italiane si studiues grekë që ikën nga rënia e Perandorisë Bizantine pas pushtimit osman të Kostandinopojës sollën tradita dhe filozofi klasike. Ky ndryshim i madh për vendet joperëndimore dhe njerëzit e tyre pa një zhvillim të modernizimit në ato vende. Krishterimi mesjetar i atribuohet krijimit të universitetit modern, sistemit modern spitalor, ekonomisë shkencore dhe ligjit natyror (që më vonë do të ndikonte në krijimin e ligjit ndërkombëtar). Krishterimi luajti një rol në përfundimin e praktikave të zakonshme midis paganëve evropianë në atë kohë, të tilla si sakrifica njerëzore dhe vrasja e foshnjave. Kultura evropiane u zhvillua me një gamë komplekse të filozofisë, skolasticizmit mesjetar, misticizmit dhe humanizmit të krishterë e laik. Mendimi racional u zhvillua gjatë një epoke të gjatë ndryshimi dhe formimi, me eksperimentet e Iluminizmit dhe përparimet në shkenca. Tendencat që kanë arritur të përcaktojnë shoqëritë moderne perëndimore përfshijnë konceptin e pluralizmit politik, individualizmit, nënkulturave ose kundërkulturave të spikatura (siç janë lëvizjet e Epokës së Re) dhe sinkretizmin kulturor në rritje që rezulton nga globalizimi dhe migrimi njerëzor.

## Shiko edhe 
* Kultura në Evropë

## Referime