Rexhep Luci

**Rexhep Luci** (15 dhjetor 1942 - 11 shtator 2000) ishte një arkitekt dhe planifikues urban shqiptar nga Kosova, i cili luajti një rol kyç në formësimin e Prishtinës moderne. Si një nga brezi i parë i urbanistëve të trajnuar shqiptarë në Kosovë, Luci i kushtoi mbi tre dekada zhvillimit të peizazhit urban të kryeqytetit të Kosovës. Karriera e tij u shënua nga angazhimi i tij për të krijuar hapësira urbane humane dhe moderniste me theks në zonat e gjelbra dhe nevojat e komunitetit. Luci u vra në vitin 2000 ndërsa shërbente si Drejtor i Planifikimit Urban për Bashkinë e Prishtinës, në atë që besohet gjerësisht se ka qenë hakmarrje për kundërshtimin e tij ndaj ndërtimeve të paligjshme në Kosovën e pasluftës. Rrjedhimisht, administrata Kombeve të Bashkuara në Kosovë e UNMIK-ut kishte emëruar Rregulloren për Ndërtim sipas emrit të tij. Një rrugë në Prishtinë poashtu mban emrin "Rexhep Luci".

Rexhep Luci kishte punuar për 30 vjet në urbanizmin e Prishtinës duke i dhënë qytetit pamjen e tij moderne.

## Jeta e hershme dhe arsimi 
Rexhep Luci lindi në Pejë, më 15 dhjetor 1942 në Kosovë, atëherë pjesë e Jugosllavisë. Ai i përkiste brezit të parë të shqiptarëve etnikë nga Kosova që ndoqi arsimin formal arkitektonik. Ai filloi studimet e tij arkitekturore në Shkup përpara se të transferohej në Beograd, ku përfundoi arsimin e tij gjatë kulmit të lëvizjes arkitekturore brutaliste. Sfondi i tij arsimor e pozicionoi atë në ballë të parimeve moderniste të planifikimit urban që do të ndikonin më vonë në punën e tij profesionale.

## Karriera 
### Periudha Socialiste (1969-1989) 
parapamje|Rexhep Luci, ne mes, si Drejtor i BVI-së
Pas kthimit nga Beogradi në vitin 1969, ai iu bashkua përpjekjeve të planifikimit urban për Prishtinën, e cila po përjetonte zgjerim të shpejtë. Qyteti ishte caktuar së fundmi si kryeqytet i Krahinës Autonome Socialiste të Kosovës në vitin 1947, dhe plani i parë urban ishte zhvilluar midis viteve 1952-1953. Ai fillimisht punoi së bashku me Bashkim Fehmiun, arkitektin e parë të Kosovës, i cili kishte projektuar lagjen e hershme kolektive të banimit të Ulpianës dhe kontribuoi në themelimin e Universitetit të Prishtinës.

### **Periudha e pasluftës (1999-2000)** 
Pas ndërhyrjes së NATO-s në vitin 1999 dhe krijimit të administratës së Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), Prishtina u përball me sfida masive të rindërtimit. Qyteti kishte pësuar dëme të konsiderueshme gjatë konfliktit dhe po përjetonte modele kaotike zhvillimi. Duke njohur ekspertizën dhe kontributet e mëparshme të tij, UNMIK-u e emëroi atë Drejtor të Planifikimit Urban për Bashkinë e Prishtinës.

Në rolin e tij të ri, ai zhvilloi "Vizionin për Prishtinën 2000-2020", një plan gjithëpërfshirës të zhvillimit urban të hartuar për të rivendosur rendin në rritjen e qytetit, për të mbrojtur hapësirat ekzistuese të gjelbra dhe për të parandaluar përhapjen e ndërtimeve të larta të parregulluara. Për shkak të kërkesave të UNMIK-ut, afati kohor u ngjeshur për të mbuluar periudhën 2000-2005, por plani ruajti fushëveprimin e tij ambicioz për zhvillim sistematik urban.

Puna e tij pas luftës u përqendrua në zbatimin e rregulloreve të ndërtimit dhe luftimin e ndërtimeve të paligjshme, të cilat ishin përhapur në mungesë të një qeverisjeje efektive. Detyrat e tij përfshinin shqyrtimin e lejeve të ndërtimit, nënshkrimin e urdhrave të prishjes së strukturave të paligjshme dhe ruajtjen e integritetit të zonave të mbrojtura si Parku Kombëtar i Gërmisë. Ai ishte veçanërisht i zëshëm për atë që e quajti "gangrena e ndërtimeve të paligjshme" dhe jepte rregullisht intervista duke kërkuar zbatim më të rreptë të rregulloreve të planifikimit urban. 

Vrasja iu atribuua gjerësisht kundërshtimit të tij ndaj aktiviteteve të ndërtimit të paligjshëm dhe përpjekjeve të tij për të zbatuar rregulloret e planifikimit urban në Prishtinën e pasluftës. Vrasja u karakterizua si në stilin mafioz, me prova që sugjeronin se ishte planifikuar shumë kohë më parë. Policia e UNMIK-ut ndaloi tre të dyshuar, por nuk u ngritën kurrë akuza dhe çështja mbetet zyrtarisht e pazgjidhur më shumë se dy dekada më vonë.

Vrasja u mbulua nga media ndërkombëtare, përfshirë The Guardian, e cila raportoi se "detyrat e Lucit përfshinin nënshkrimin e urdhrave për prishjen e ndërtesave të paligjshme. Në kohën e vrasjes së tij, departamenti ishte në procesin e prishjes së një kompleksi hotelier."përdori historinë e Lucit për të shqyrtuar pasojat më të gjera të zhvillimit të pakontrolluar urban në Kosovë.

## Lidhje të jashtme 
*Deklarata e Përfaqësuesit Special të Sekretarit të Përgjithshëm mbi Rexhep Lucin - Anglisht
*Rruga që mban emrin Rexhep Luci në Pristinë

## Referime