Kadirije

parapamje| Emblema e tarikatit Sufi Kadiriyya . *Mbishkrimi : Ali Wali Ullah (Aliu është Autoriteti i Allahut në Tokë).*
**Kadiritë** (arabisht: القادِرية *Alkadrie*; transliteruar: Qādirīyah, *Qadriya*, *Elkadri*, *Elkadry*, *Aladray*, *Adray*, *Kadray*, *Qadiri*, *Quadri* o *Qadri*) janë anëtarë të tarikatit sunit kadiri. Tarikati mori emrin e tij nga Abdyl Kadir Gejlani (1077–1166, i transliteruar gjithashtu *Gilani*), i cili ishte një dijetar Hanbeli nga Provinca e Gilanit, Iran. Tarikati mbështetet fuqishëm në respektimin e bazave të Islamit Sunit.

Tarikati, me degët e tij të shumta, është i përhapur, veçanërisht në botën jo-arabefolëse, dhe mund të gjendet gjithashtu në Turqi, Ballkan (Maqedoninë e Veriut dhe Kosovë), Indonezi, Afganistan, Indi, Bangladesh, Pakistan, Rusi, Palestinë, Kinë dhe Afrikën Lindore dhe Perëndimore.

## Historia 
Themeluesi i Kadirive, Abdyl Kadir Gejlani, ishte një dijetar dhe predikues. Duke qenë nxënës në medresenë e Ebu Said al-Mubarek, ai u bë udhëheqës i kësaj shkolle pas vdekjes së el-Mubarakut në vitin 1119. Duke qenë sheh i ri, ai dhe familja e tij e madhe jetuan në *medrese* deri në vdekjen e tij në vitin 1166, kur djali i tij, Abdul Razzaku, pasoi të atin si sheik. Abdul Razzaq botoi një hagjiografi të babait të tij, duke theksuar reputacionin e tij si themelues i një tarikati të veçantë dhe prestigjioz sufi. Një nga studentët e Abdul-Allah, Qi Jingyi Hilal al-Din, thuhet se ka rrënjosur përgjithmonë sufizmin kadiri në Kinë. Ai u varros në qytetin Linxia, i cili u bë qendra e Kadirive në Kinë. Deri në shekullin XVII, Kadirijet kishin arritur në zonat e pushtuara nga osmanët të Evropës.

Shejh Sidi Ahmad al-Bakka'i (i familjes Kunta, i lindur në krahinën e lumit Emëror, v. 1504 në Akka) themeloi një *Zavije Kadiri* (rezidencë sufiste) në Walata. Në shekullin XVI, tarikati u përhap në të gjithë Saharanë në Timbuktu, Agades, Bornu, Hausaland dhe vende të tjera, dhe në shekullin XVIII një numër i madh Kunta u shpërngulën në rajonin e Nigerit të mesëm ku krijuan fshatin Mabruk. Sidi Al-Mukhtar al-Kunti (1728–1811) bashkoi fraksionet Kunta me negociata të suksesshme dhe krijoi një konfederatë të gjerë. Nën ndikimin e tij shkolla e ligjit islamik Maliki u rifuqizua dhe tarikati Kadirie u përhap në të gjithë Mauritaninë, rajonin e mesëm të Nigerit, Guinenë, Bregun e Fildishtë, Futa Toro dhe Futa Jallon. Kolonitë e Kuntas në rajonin e Senegambisë u bënë qendra të mësimdhënies myslimane.

Shejh Usman dan Fodio (1754-1817) nga Gobiri i popullarizoi mësimet Kadiri në Nigeri. Ai ishte i arsimuar mirë në shkencën klasike islame, filozofinë dhe teologjinë. Ai gjithashtu u bë një mendimtar fetar i nderuar. Në vitin 1789, një vizion e shtyu atë të besonte se kishte fuqinë për të bërë mrekulli dhe për të mësuar lirinë e tij mistike, ose *litaninë*. Litanitë e tij ende praktikohen dhe shpërndahen gjerësisht në botën islame. Dan Fodio më vonë kishte vizione të Abdyl Kadir Gejlanit, themeluesit të tarikatit Kadiri, një ngjitje në parajsë, ku ai u inicua në Kadiri dhe linjën shpirtërore të Muhamedit. Shkrimet e tij teologjike trajtonin konceptet e "përtëritësit" muxhadditë dhe rolin e ulemave në mësimin e historisë, dhe vepra të tjera në arabisht dhe në gjuhën Fula.

## Veçoritë 
[djathtas|parapamje|267x267px| [Zavije|Zavije Kadiri (lozha sufiste) në medinën e kryeqytetit të Libisë, Tripoli]]
* Udhëheqja e tarikatit Kadiri nuk është e centralizuar. Çdo qendër e mendimit Kadiri është e lirë të përvetësojë interpretimet dhe praktikat e veta.
* Simboli i tarikatit është trëndafili. Një trëndafil prej pëlhure jeshile dhe të bardhë, me një yll me gjashtë cepa në mes, vishet tradicionalisht në kapelën e dervishëve kadiri. Veshjet prej ndjesi të zezë janë gjithashtu zakon. 
* Emrat e Zotit përshkruhen si këngë për t'u përsëritur nga iniciatorët *(dhikr)*. Më parë, kërkoheshin disa qindra mijëra përsëritje dhe të detyrueshme për ata që mbajnë detyrën e *shehut*.  Në Kinë, ndryshe nga sektet e tjera myslimane, udhëheqësit (Shejhët) e tarikatit sufi Kadiri janë beqarë.  Ndryshe nga tarikatet e tjerë sufi në Kinë, udhëheqja btarikata tarikatit nuk është një pozicion i trashëguar; përkundrazi, një nga dishepujt e Shejhut beqar zgjidhet nga Shejhu për ta pasuar atë. Shejh Yang Shijun, beqar 92-vjeçar, ishte udhëheqësi i tarikatit  kadiri në Kinë që nga viti 1998.

## Degëzime 
Degëzimet apo nëndegët më të njohura të tarikatit kadiri janë:
; Halisa – Halisiyya 
; Qadri Noshahi 
; Sarwari Kadiri 
; Kadiriyya – Mukhtariyya 
; Kadirija Hararija 
; Kadrijah Barkaatiyah 
; Kadriyah Barkaatiyah Razviyah 
; Qadriyah Barkaatiyah Razviyah Nooriyah 
; Ansari Qadiri Rifai Tarika

## Shih edhe 
* Halveti
* Alevinjtë
* Ryfai

## Literatura 
* Abun-Nasr, Jamil M. "The Special Sufi Paths (Taqiras)", in *Muslim Communities of Grace: The Sufi Brotherhoods in Islamic Religious Life*. New York: Columbia UP, 2007. 86–96.
* Chopra, R. M., *Sufism*, 2016, Anuradha Prakashan, Nju-Delhi 
* "Halisa and the Distinguished Ones", Mehmet Albayrak, Ankara, 1993, Turkey
* Omer Tarin, *Hazrat Ghaus e Azam Shaykh Abdul Qadir Jilani sahib, RA: Aqeedat o Salam*, Urdu monograph, Lahore, 1996

## Referime