Transporti publik

**Transporti publik** (i njohur gjithashtu si **transportim publik**, **tranzit publik**, **tranzit masiv** ose thjesht **tranzit**) është një sistem transporti për pasagjerët sipas sistemeve të udhëtimit në grup të disponueshëm për përdorim nga publiku i gjerë ndryshe nga transporti privat, i menaxhuar zakonisht sipas një orari, që operohet sipas itinerareve të përcaktuara, dhe kjo mund të paguajë një tarifë të postuar për çdo udhëtim. Nuk ka një përkufizim të ngurtë se cilat lloje transporti përfshihen, dhe udhëtimi ajror shpesh nuk mendohet kur diskutohet për transportin publik - fjalorët përdorin formulime si "autobus, trena, etj." Shembuj të transportit publik përfshijnë autobusët e qytetit, trolejbusët, tramvajet (ose hekurudhat e lehta) dhe trenat e pasagjerëve, tranzitin e shpejtë (metro/nëntokë, etj.) dhe tragetet. Transporti publik ndërmjet qyteteve dominohet nga linjat ajrore, autobusët dhe hekurudhat ndërqytetëse. Rrjetet hekurudhore me shpejtësi të lartë janë duke u zhvilluar në shumë pjesë të botës.

Shumica e sistemeve të transportit publik qarkullojnë përgjatë rrugëve fikse me pika të përcaktuara për nisje/zbarkim në një orar të caktuar paraprakisht, me shërbimet më të shpeshta që shkojnë në një ngritje (p.sh.: "çdo 15 minuta" në krahasim me planifikimin për çdo kohë specifike të ditës). Megjithatë, shumica e udhëtimeve të transportit publik përfshijnë mënyra të tjera udhëtimi, të tilla si pasagjerët që ecin ose kapin shërbimet e autobusit për të hyrë në stacionet e trenit. Taksitë e përbashkëta ofrojnë shërbime sipas kërkesës në shumë pjesë të botës, të cilat mund të konkurrojnë me linjat fikse të transportit publik, ose t'i plotësojnë ato, duke sjellë pasagjerë në kryqëzime. Paratranziti ndonjëherë përdoret në zona me kërkesë të ulët dhe për njerëzit që kanë nevojë për shërbim derë më derë.

Transporti publik urban ndryshon dukshëm midis Azisë, Amerikës së Veriut dhe Evropës. Në Azi, konglomeratet e tranzitit masiv dhe të pasurive të paluajtshme të drejtuara nga fitimet, në pronësi private dhe të tregtuara publikisht, operojnë kryesisht sisteme të tranzitit publik. Në Amerikën e Veriut, autoritetet komunale të tranzitit më së shpeshti kryejnë operacione të tranzitit masiv. Në Evropë, si kompanitë shtetërore ashtu edhe ato private operojnë kryesisht sisteme të tranzitit masiv.

Për arsye gjeografike, historike dhe ekonomike, ekzistojnë dallime ndërkombëtare në lidhje me përdorimin dhe shtrirjen e transportit publik. Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Publik (UITP) është rrjeti ndërkombëtar për autoritetet dhe operatorët e transportit publik, vendimmarrësit e politikave, institutet shkencore dhe industrinë e furnizimit dhe shërbimit të transportit publik. Ajo ka mbi 1 900 anëtarë nga më shumë se 100 vende nga e gjithë bota.

Vitet e fundit, disa qytete me pasuri të lartë kanë parë një rënie në përdorimin e transportit publik. Një numër burimesh ia atribuojnë këtë prirje rritjes së popullaritetit të punës në distancë, shërbimeve të ndarjes së udhëtimit dhe kredive për makina që janë relativisht të lira në shumë vende. Qytetet e mëdha si Torontoja, Parisi, Çikagoja dhe Londra e kanë parë këtë rënie dhe janë përpjekur të ndërhyjnë duke ulur tarifat dhe duke inkurajuar mënyra të reja transporti, si patinat dhe biçikletat elektronike. Për shkak të zvogëlimit të emetimeve dhe ndikimeve të tjera mjedisore të përdorimit të transportit publik mbi transportin privat, shumë ekspertë kanë vënë në dukje një rritje të investimeve në transportin publik si një taktikë e rëndësishme zbutëse të ndryshimeve klimatike.

## Shiko edhe 
* Transporti privat

## Referime