Kisha Katolike në Gjeorgji

parapamje|246x246px|Kisha Katolike Gjeorgji
 

**Kisha Katolike** **në Gjeorgji,** pas përçarjes Lindje-Perëndim në shekullin e 11-të, ka qenë kryesisht përbërë nga katolikë të Kishës Latine. Megjithatë, një komunitet i madh i kishës katolike armene ka ekzistuar në Gjeorgji që nga shekulli i 18-të. Kjo komunitet armene ka qenë një pjesë e kishës katolike në Gjeorgji, duke përfshirë edhe një numër të madh të klerikëve dhe besimtarëve.

Një komunitet i vogël katolik grek gjeorgjian ka ekzistuar për disa shekuj, por nuk ka krijuar kurrë një kishë autonome sui iuris, duke mbajtur kontaktin me Romën. Jashtë Gjeorgjisë, një famulli e vogël ka ekzistuar prej kohësh në Stamboll, me qendër në Kishën Zoja e Lourdes, Stamboll, e themeluar në 1861. Megjithatë, kjo kishë nuk u krijua si një kishë e veçantë e njohur e asnjë niveli (eksarkati, ordinariati, etj.) brenda bashkësisë së Kishave Katolike, dhe rrjedhimisht nuk është paraqitur kurrë në listën e Kishave Katolike Lindore të botuar në Annuario Pontificio. Kjo komunitet katolik gjeorgjian, megjithatë, ka mbajtur kontaktin me Romën, duke mbajtur besimin e tij katolik, por nuk ka krijuar kurrë një kishë autonome sui iuris.

## Historia 
.Krishterimi në Gjeorgji filloi seriozisht me ungjillizimin nga Shën Nino në shekullin IV. Nëpërmjet traditës ortodokse bizantine, Krishterimi ortodoks gjeorgjian u zhvillua, duke mbajtur kontaktin me Romën. Megjithatë, Skizma Lindje-Perëndim në shekullin 11-të ndërpreu bashkësinë midis Gjeorgjisë dhe Selisë së Shenjtë, duke e ndarë kishën në dy përgjithë. Kjo ndarje u njoh nga mesi i shekullit të 13-të.

Një komunitet i vogël katolik grek gjeorgjian ka ekzistuar për disa shekuj, por nuk ka krijuar kurrë një kishë autonome sui iuris. Rreth kësaj kohe, misionarët katolikë u bënë aktivë në Gjeorgji, duke krijuar komunitete të vogla latine. Një dioqezë e Kishës Latine u krijua në Tbilisi në 1329, por kjo u lejua të skadonte pas emërimit të peshkopëve të katërmbëdhjetë dhe të fundit të linjës së saj në 1507, për shkak të numrit të vogël të katolikëve. Megjithatë, kjo dioqezë nuk u krijua si një kishë e veçantë e njohur e asnjë niveli (eksarkati, ordinariati, etj.) brenda bashkësisë së Kishave Katolike, dhe rrjedhimisht nuk është paraqitur kurrë në listën e Kishave Katolike Lindore të botuar në Annuario Pontificio. Jashtë Gjeorgjisë, një famulli e vogël ka ekzistuar prej kohësh në Stamboll, me qendër në Kishën Zoja e Lourdes, Stamboll, e themeluar në 1861. Megjithatë, kjo kishë nuk u krijua si një kishë e veçantë e njohur e asnjë niveli (eksarkati, ordinariati, etj.) brenda bashkësisë së Kishave Katolike, dhe rrjedhimisht nuk është paraqitur kurrë në listën e Kishave Katolike Lindore të botuar në Annuario Pontificio.

Në 1626, urdhrat Theatine dhe Capuchin vendosën misione të reja në Gjeorgji. Këto misione, të udhëhequra nga françezë, filluan të formojnë një komunitet i katolikëve latinë në vend. Në shekujt në vijim, anëtarët e këtij komuniteti, zakonisht quheshin "francezë", për shkak të kombësisë mbizotëruese të misionarëve. Megjithatë, në 1845, Car Nikolla I dëbtoi të dy urdhrat, Theatine dhe Capuchin, nga Gjeorgji, duke shkaktuar një ndryshim në situatën e katolikëve latinë në vend. Kjo ngjarje shkaktoi një rënie të shpejtë të numrit të katolikëve latinë në Gjeorgji, duke çuar në një reduktim të shpejtë të aktiviteteve të tyre.

Megjithatë, një marrëveshje midis Papa Pius IX dhe Carit Nikolla I në 1848 lejoi krijimin e Dioqezës Latine të Tbilisit. Ky ishte i bazuar në Rusi, por të gjithë katolikët transkaukazian, duke përfshirë gjeorgjianët etnikë, u grumbulluan në të. Pjesa ruse e asaj dioqeze tani quhet Shën Klementi në Saratov..

Nga fundi i shekullit të19-të,disa katolikë gjeorgjianë dëshironin të përdornin ritin bizantin në gjeorgjianishten e vjetër, por u penguan nga nxjerrja jashtë ligjit e grupeve bizantine " uniate ". Prandaj, meqenëse carët u ndaluan nënshtetasve të tyre katolikë të përdornin ritin bizantin - dhe Selia e Shenjtë nuk e promovoi përdorimin e tij midis gjeorgjianëve - disa klerikë dhe laikë miratuan ritin armen.

Në Stamboll, në vitin 1861, Prifti etnik gjeorgjian dhe ish-mekhitarist Fr. Peter Kharischirashvili themeloi dy kongregacionet e para fetare të Kishës Katolike Greke Gjeorgjiane: shërbëtorët e ngjizjes së papërlyer, një për burrat dhe një për gratë. Këto kongregacione shërbenin katolikëve gjeorgjianë që jetonin në Perandorinë Osmane dhe gjithashtu në diasporën gjeorgjiane, përfshi vendet si Montaubon, Francë. Edhe pse të dy kongregacionet zhduken në fund të viteve 1950, ndërtesa që strehonte kongregacionin e meshkujve të Servitëve, Fery-Quoa, ende qëndron në Stamboll, megjithatë tani në pronësi private. Kleri i tyre u mundësoi katolikëve gjeorgjianë në Konstandinopojë të adhuronin në ritin bizantin në gjuhën gjeorgjiane të vjetër. Megjithatë, si zakonisht për katolikët lindorë pa një hierarki të tyre, ata ishin nën autoritetin e peshkopit vendas katolik latin.

Një figura e rëndësishme si Nacionalisti gjeorgjian, Prifti katolik romak dhe emigrant politik Fr. Michel Tamarati, ishte pionieri i studimeve mbi historinë e katolicizmit në Gjeorgji. Ai shkroi librin e ndritur "L'Église géorgienne des origines jusqu'à nos jours" në frëngjisht në vitin 1911, një vepër shumë e cituar dhe e rëndësishme për të kuptuar historinë e Kishës katolike në Gjeorgji.

Është e rëndësishme të vlerësojmë diversitetin dhe kompleksitetin e identitetit kombëtar dhe fetar të një populli. Në disa raste, nacionalistët mund të përpiqen të lidhin identitetin kombëtar me besimin fetar si një mënyrë për të theksuar dallimet ose për të përdorur shpifje kundër anëtarëve të një feje tjetër. Megjithatë, është e rëndësishme të kuptojmë se identiteti gjeorgjian përfshin një gamë të gjerë elementësh, duke përfshirë historinë, gjuhën, kulturën dhe traditat, edhe pse feja luan një rol të rëndësishëm në identitetin e shumë gjeorgjianëve.Duhet të mbrojmë diversitetin fetar dhe të përpiqemi për respekt dhe tolerancë ndaj të gjitha besimeve, duke i shmangur stereotipet dhe diskriminimin fetar. Nëse dikush e quan një person "francez" për arsye fetare, është e rëndësishme të bëjmë qartësinë se identiteti kombëtar nuk duhet të përshkruhet vetëm nëpërmjet besimit fetar. Çdo individ ka të drejtën për të identifikuar veten me identitetin e tyre kombëtar dhe fetar, dhe duhet të respektojmë këtë diversitet.
majtas|parapamje| Brenda katedrales katolike romake të Tbilisi

Revolutioni Rus i vitit 1905 ishte një periudhë e ndryshimeve dhe turbullirave në territorin e Perandorisë së Rusisë, ku u diskutua dhe u lejua më shumë liri fetare për komunitetet fetare të ndryshme. Në këtë kontekst, disa katolikë gjeorgjianë filluan rikthimin e ritit bizantin, i cili është një pjesë e besimit ortodoks, por pa krijuar një kishë ose dioqeze të veçantë për ta.Këto zhvillime tregojnë për një moment interesant të transformimit fetar dhe identitar të komuniteteve nën ndikimin e kushteve historike dhe politike të kohës. Rikthimi i ritit bizantin nga disa katolikë gjeorgjianë mund të ketë qenë një formë e identifikimit me traditat ortodokse ose një shprehje e lirisë fetare që u ofrohej në atë kohë.Është e rëndësishme të vlerësojmë se sa ndryshe historitë fetare dhe kombëtare të një populli mund të ndikojnë në identitetin e tyre dhe se si kushtet e ndryshme politike dhe shoqërore mund të sjellin ndryshime në praktikat fetare të një komuniteti.

Në fillimin e Luftës së Parë Botërore, numri i katolikëve gjeorgjianë ishte rreth 50,000. Ndër ta, rreth 40,000 ishin latinë, ndërsa të tjerët ishin kryesisht katolikë armenë. Kanonikisht, ata ishin nën përgjegjësinë e Dioqezës Latine të Tiraspolit, e cila kishte selinë e saj në Saratov, në lumin Volga.Ky numër tregon se katolikët gjeorgjianë ishin një komunitet i konsiderueshëm në atë kohë. Përkatësia e tyre fetare ishte e ndryshme, me një pjesë të madhe të tyre qenë latinë, ndjekës të ritit romak të Kishës Katolike. Të tjerët ishin katolikë armenë, që ndiqnin ritin armen të Kishës Katolike.Përkatësisht në atë periudhë, ata ishin nën juridiksionin e Dioqezës Latine të Tiraspolit, e cila kishte selinë e saj në Saratov, një qytet i vendosur në lumin Volga në territorin e sotëm të Rusisë. Kjo kishte rëndësi administrative dhe organizative për komunitetin katolik gjeorgjian në atë kohë.Lufta e Parë Botërore solli ndryshime të mëdha në panoramën fetare dhe politike të rajonit, dhe pasojat e saj mund të kenë ndikuar në zhvillimin e komuniteteve katolike gjeorgjiane. Është e rëndësishme të theksohet se informacioni i dhënë është i bazuar në një situatë historike të caktuar dhe mund të ketë ndryshuar pas Luftës së Parë Botërore.

Në periudhën e shkurtër të pavarësisë së Gjeorgjisë midis vitit 1918 dhe 1921, një grup ortodoksësh gjeorgjianë me ndikim shprehën interes për ribashkimin me Selinë e Shenjtë, që nënkuptonte bashkimin e tyre me Kishën Katolike Romake. Në vitin 1919, një përfaqësues i Vatikanit u dërgua për të vlerësuar situatën dhe për të shqyrtuar mundësinë e ribashkimit.Megjithatë, lufta civile dhe pushtimi sovjetik i Gjeorgjisë në vitin 1921 çuan në një situatë të turbullt dhe të paqëndrueshme. Këto ngjarje shkaktuan përgjumje të interesave të bashkësisë ortodokse gjeorgjiane për ribashkimin me Kishën Katolike. Në këtë kontekst, përpjekjet për ribashkim nga ana e ortodoksëve gjeorgjianë nuk u arritën dhe u anashkaluan.Për shkak të zhvillimeve politike dhe historike të asaj kohe, synimi për ribashkim u ndërpre dhe nuk u realizua. Është e rëndësishme të kuptohet se ky ishte një moment specifik në historinë e Gjeorgjisë dhe marrëdhëniet midis Kishës Ortodokse Gjeorgjiane dhe Kishës Katolike Romake kanë ndryshuar dhe evoluar në mënyra të ndryshme në dekadat që pasuan.

Në vitin 1920,u vlerësua se nga 40000 katolikë në Gjeorgji,32,000 ishin latinë dhe pjesa tjetër e katolikëve armenë.

Ekzistencën dhe përpjekjet e misionarëve servita në Republikën e sapopavarur Demokratike të Gjeorgjisë janë një shembull i shkëlqyeshëm të angazhimit dhe përkushtimit të tyre për të përhapur katolicizmin e ritit bizantin në Gjeorgjinë e Vjetër. Me vullnetin e tyre të palëkundur, ata arritën të rritnin komunitetin e besimtarëve në një numër të konsiderueshëm prej 8,000 deri në vitin 1929.Megjithatë, fati tragjik i këtij misioni vjen si një tronditje e thellë. Arrestimi i ekzarkut Shio Batmanishvili dhe priftërinjve të tij nga policia sekrete sovjetike në vitin 1928, burgosja e tyre në Gulagun e kampit Solovki dhe vrasja e tyre më vonë nga NKVD-ja në Sandarmokh në vitin 1937 janë ngjarje të trishtueshme dhe të mjerueshme.Kjo histori rrëfen përballjen e misionarëve me sfida të mëdha dhe sakrificë të jashtëzakonshme në kohëra të vështira politike. Vdekja e tyre të tmerrshme tregon se lufta për të ruajtur dhe përhapur besimin e tyre është bërë një betejë e rëndësishme e humbjeve dhe vuajtjeve.Përkundër fundit tragjik të misionit të tyre, përpjekjet e tyre të lavdishme dhe përkushtimi për të përhapur besimin janë vlerësuar dhe mbeten një dëshmi e fuqishme e vullnetit dhe guximit të tyre. Kujtimi i tyre do të mbetet një pjesë e veçantë e historisë së katolicizmit në Gjeorgji dhe një frymëzim për të gjithë ata që vazhdojnë të punojnë për të përhapur besimin e tyre në kushte të vështira.

## Organizimi 
parapamje| Katedralja e Shën Pjetrit dhe Palit, Tbilisi
Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, një administratë apostolike latine u krijua në Kaukaz më 30 dhjetor 1993, me qendër në kryeqytetin e Gjeorgjisë, Tbilisi. Ky juridiksion paradioqezan përfshinte territorin e Gjeorgjisë, Armenisë dhe, deri në vitin 2001, Azerbajxhanin. Peshkopi Giuseppe Pasotto ka qenë drejtuesi i kësaj administrate që nga viti 1996. Ai mbërriti në Tbilisi në vitin 1993 dhe ka jetuar në Gjeorgji që nga ajo kohë.

Në një intervistë me organizatën "Aid to the Church in Need", peshkopi Pasotto përshkroi situatën e Kishës Katolike pas mbërritjes së tij, menjëherë pas fitores së pavarësisë së vendit. Ai tregoi se gjëja e vetme që kishte mbetur nga Kisha Katolike ishte një vend i hapur për adhurim, ndërsa komunitetet katolike të shpërndara në zonat rurale ishin braktisur. Pasi u vendos kontakti me komunitetet dhe u gjetën priftërinj shtesë nga vendet tjera, filluan punët për rindërtimin gradual të strukturave të rëndësishme të Kishës. Peshkopi Pasotto vuri në dukje se ky rindërtim gradual ishte i rëndësishëm për ruajtjen e besimit katolik, jo vetëm në Gjeorgji, por edhe në vendet komuniste të tjera. Ai theksoi se njerëzit u mblodhën nëpër shtëpi për t'u lutur dhe roli i gjyshërve ishte thelbësor në këtë periudhë.

Peshkopi gjithashtu renditi punën ekumenike si prioritetin kryesor për Kishën në kohën aktuale në Gjeorgji. Ai theksoi se ky është një detyrë e vështirë për shkak të trashëgimisë së së kaluarës së Kishës Ortodokse, e cila ende has vështirësi të qenit e hapur ndaj bashkëpunimit ekumenik. Peshkopi Pasotto vuri në dukje se katolikët janë në një pozitë të pakicës dhe shpesh hasin diskriminim dhe trajtim të padrejtë. Ai përmendi disa sfida specifike si konfiskimin e disa kishave katolike që nuk u kthyen kurrë dhe ndalimin e martesave ndërfetare.

Për të adresuar këto sfida, peshkopi Pasotto theksoi nevojën për durim dhe përkushtim të vazhdueshëm në kërkim të mundësive të reja për krijimin e marrëdhënieve dhe bashkëpunimin ekumenik. Ai përmendi se universiteti i tyre, ku shumica e studentëve nuk janë katolikë, luajnë një rol të rëndësishëm në këtë aspekt. Kjo sugjeron se dialogu dhe bashkëpunimi ndërfetar janë thelbësore për të promovuar mirëkuptimin dhe harmoninë mes besimeve në kontekstin gjeorgjian.

Përpjekjet për të forcuar marrëdhëniet ekumenike tregojnë vullnetin e Kishës Katolike për të krijuar dialog dhe bashkëpunim me Kishën Ortodokse dhe besimet e tjera në Gjeorgji. Kjo përkushtim për të ndërtuar ura të reja të komunikimit dhe për të tejkaluar dallimet historike dhe kulturore është një shenjë e rëndësishme e përpjekjeve për të promovuar bashkëjetesën paqësore dhe respektin ndërfetar.

Gjeorgjianët katolikë armenë janë nën kujdesin e Ordinariatit për Katolikët Armenë në Evropën Lindore, i cili u krijua më 13 korrik 1991,duke mbuluar një zonë të gjerë duke përfshirë Rusinë dhe Ukrainën, shumë më të gjerë se Gjeorgjia, e cila ka rreth 400,000 besimtarë gjithsej ( *Annuario Pontificio* 2012 ).

Katolikët gjeorgjianë të ritit bizantin thuhet se kanë qenë 7000 në 2005.

Misionarët Teatin dhe Kapuçinë punuan për ribashkim në Gjeorgji, por nën Rusinë Perandorake në 1845, katolikët nuk lejoheshin të përdornin Ritin Bizantin. Shumë katolikë adoptuan ritin armen deri në institucionin e lirisë fetare në 1905, gjë që i lejoi ata të ktheheshin në ritin bizantin. Në vitin 1937, ekzarku katolik gjeorgjian, Shio Batmanishvili (ose Batmalishviii), u ekzekutua nga sovjetikët.

## Demografia dhe kishat kryesore 
Në vitin 2020,85.84% e popullsisë i përmbahej krishterimit; 1% ishin katolikë.Bëhet fjalë për rreth 37,000 katolikë në Gjeorgji.

Organizatat e gjeorgjianëve-amerikanë kryesisht gjenden në Tbilisi ose në rajonet jugore të vendit, ku ka komunitete katolike të përqendruara. Në Tbilisi, ka tre kisha katolike që shërbejnë si qendra të jetës fetare për gjeorgjianët katolikë. Katedralja e Zojës në qytetin e vjetër, kisha famullitare e Shën Pjetrit dhe Shën Palit, dhe Mar Shimon Bar Sabbae Kisha Asiriane Kaldease Katolike në Saburtalo janë vendet ku besimtarët katolikë takohen për lutje dhe adhurim.Përveç kësaj, një Mision Neokatekumenal Way ka qenë i pranishëm në kishën e Shën Pjetrit dhe Palit që nga viti 1991. Ky mision përfshin priftërinj, familje në mision dhe persona laikë që punojnë së bashku për të ndihmuar dhe udhëhequr famullinë. Ata kryejnë aktivitete të ndryshme, përfshirë mësimin dhe përkrahjen e besimtarëve në rritjen e tyre fetare.Këto organizata dhe kisha veprojnë si qendra të rëndësishme për ruajtjen e feve dhe trashëgimisë kulturore të komunitetit gjeorgjian katolik. Ata ofrojnë hapësira për adhurim, mësim, festa fetare dhe aktivitete sociale, duke mbështetur komunitetin dhe ruajtjen e identitetit katolik gjeorgjian.

Katolikët në Tbilisi janë kryesisht gjeorgjianë dhe armenë,si dhe një komunitet i vogël asirian i ritit kaldeas.

Kisha katolike në Tbilisi ofron një shërbim të vlefshëm për popullsinë e emigrantëve katolikë të rritur në Amerikë, Evropë, Indi dhe Maltë. Me një numër prej rreth 1000 praktikantësh katolikë në Tbilisi, kjo kishë ka krijuar një ambient tërheqës dhe të përshtatshëm për ta. Meshat në anglisht janë një mundësi e rëndësishme për komunikimin dhe adhurimin e tyre në gjuhën e tyre të preferuar.Ndërsa disa kisha katolike të tjera u konfiskuan pas rënies së komunizmit dhe u kthyen në pronë të Kishës Ortodokse Gjeorgjiane, kisha katolike në Tbilisi vazhdon të jetë një vend i rëndësishëm për praktikimin e fesë katolike. Kohët e fundit, përfundimi i një seminari të ri në periferi të Tbilisit tregon angazhimin e vazhdueshëm për të thelluar dhe përhapur fesën katolike në këtë rajon.Kisha katolike në Tbilisi, përmes shërbimit të saj në anglisht dhe përkushtimit ndaj komunitetit katolik, sjell ndriçim dhe frymëzim për emigrantët katolikë, duke u ofruar një vend që i afron ata me feja e tyre dhe i bashkon në një atmosferë të përkrahjes dhe adhurimit të përbashkët.

Një kishë katolike është gjithashtu e pranishme në Sukhumi,në Abkhazi.Kisha të tjera katolike gjenden në Vale,Gori dhe në Batumi.

## Shiko gjithashtu 
* Feja në Gjeorgji (vend)
* Krishterimi në Gjeorgji (vend)
* Liria e fesë në Gjeorgji (vend)
* Lista e dioqezave katolike në Gjeorgji
* Kisha katolike gjeorgjiane Notre-Dame-de-Lourdes në Bomonti, Şişli, Stamboll

## Referime