Macja e egër Evropiane

**Macja e egër evropian** ( *Felis silvestris* ) është një specie macje e egër amtare në kontinentale Evropë , Skoci , Turqi dhe Kaukaz .   Ai banon në pyjet nga Gadishulli Iberik , Italis , Evropës Qendrore dhe Lindore deri në Kaukaz. Ajo është zhdukur në Angli dhe Uells. 

Në Francë dhe Itali, macja e egër evropiane është kryesisht kafshë nate , por gjithashtu aktive gjatë ditës kur nuk shqetësohet nga aktivitetet njerëzore.

## Taksonomia 
]]
Felis (catus) silvestris ishte emri shkencor i propozuar në 1778 nga Johann von Schreber kur ai përshkroi një mace të egër bazuar në tekste nga fillimi i shekullit të 18-të dhe më parë. Në shekujt XIX dhe XX, disa ekzemplarë të tipit mace e egër u përshkruan dhe u propozuan si nënspecie , duke përfshirë:

* *Felis silvestris caucasica* i propozuar nga Konstantin Satunin në 1905 ishte një lëkurë e një maceje femër të marrë afër Borjomi në Gjeorgji.
* *Felis grampia* e propozuar nga Gerrit Smith Miller në 1907 ishte një lëkurë dhe një kafkë e një maceje të egër mashkull nga Invermoriston në Skoci.  Miller rishikoi klasifikimin e tij në 1912, duke propozuar Felis silvestris grampia pasi shqyrtoi më shumë lëkurat e egra nga Skocia.
* *Felis tartessia* e propozuar gjithashtu nga Miller në 1907 ishte një lëkurë dhe një kafkë e një maceje të egër mashkull nga Jerez de la Frontera në Spanjën jugore. .Paleontologjisti Björn Kürten vuri në dukje se e nënspecia e diskutueshme "*tartessian*" e ka mbajtur në mënyrë unike të njëjtën madhësi dhe përmasa si formë që ishte gjetur në të gjithë Evropën kontinentale gjatë epokave të akullnajave .

* *Felis lybica* ose *sarda* e propozuar në 1885 nga Fernand Lataste ishte një lëkurë dhe një kafkë e një macje mashkull nga Sarrabus në Sardenjë .
* Felis reyi propozuar në 1929 nga Louis Lavauden i cili përshkroi një lëkurë dhe një kafkë të një ekzemplari nga Biguglia . 
* F. s. cretensis propozuar në 1953 nga Theodor Haltenorth i cili përshkroi dy lëkurat e maceve që u blenë në një pazar në Chania .

## Karakteristikat 
Gëzofi i maces së egër evropiane ndryshon në ngjyrë nga kafe në të hirtë me qime kontur paler. Ka pesë shirita në ballë, të cilat mund të ndryshojnë në pika të vogla. Një shirit i errët pas shpatullave zgjerohet në një shirit kurrizor që shkon deri në bazën e bishtit. Në anët, ka vija të çrregullta, të cilat dalin tek këmbët e pasme, duke formuar kështu një model të rrahur. Bishti i saj është me dy deri me tre unaza të zeza, tërthore dhe të rrumbullakosura me majë të zezë. Pjesa e sipërme e kokës dhe e ballit mbajnë katër breza të errëta të zhvilluara mirë që ndahen në pika të vogla. Dy shirita të shkurtër dhe të ngushtë janë zakonisht të pranishëm në rajonin e shpatullave, përpara brezit dorsal. Disa individë kanë disa pika të lehta në fyt, në mes të parakrahëve ose në rajonin inguinal. Sipërfaqja dorsale e qafës dhe e kokës është e njëjta ngjyrë me atë të trupit, por është gri më e lehtë rreth syve, buzëve, faqeve dhe mjekrës. Një hije e lehtë ohreous është e dukshme në pjesën e poshtme të krahëve. Një brez dorsal i zi dhe i ngushtë fillon mbi supet, dhe shkon përgjatë shpinës deri në bazën e bishtit. Në disa kafshë, gëzofi veror është me ngjyrë ashen. Modelet në kokë dhe qafë janë aq të zhvilluara sa ato në bisht, megjithëse modelet në krahë janë pothuajse të papërceptueshme. Flokët e rojes janë 7 cm (2.8 in), majat e flokëve 5.5–6 cm (2.2–2.4 in), dhe nënshartesa 4.5–5,5 në (110–140 mm). Matjet korresponduese gjatë verës janë 5–6,7 cm (2–2,6,6 in), 4,5–6 cm (1,8–2,4 në), dhe 5,3 cm (2,1 in).

Meshkujt e mëdhenj në Spanjë arrijnë gjatësi 65 cm (26 in), me një bisht të gjatë 34,5 cm (13.6 in) dhe peshojnë deri në 7.5 kg (17 lb). Ata gjithashtu kanë një model shirit më pak të shpërndarë, dhëmbë proporcionalisht më të mëdhenj, dhe ushqehen më shpesh me lepuj sesa macet e egra në veri të Douro-Ebro, të cilat varen më shumë nga brejtësit e vegjël .

Macet e egra evropiane janë mesatarisht më të mëdha dhe më stutore se macja shtëpiake , ka gëzof më të gjatë dhe një bisht të shkurtër pa çufkë. Ka gëzof me shirita dhe një brez të errët dorsal. Meshkujt mesatarisht kanë një peshë prej 5 kg (11 lb) deri në 8 kg (18 lb), ndërsa femrat 3.5 kg (7,7 lb). Pesha e tyre luhatet sezonalisht deri në 2.5 kg (5,5 lb).

Macet e egra evropiane kanë proporcione proporcionalisht më të shkurtër të dhëmbëve me dhëmbë më të vegjël, por një surrat më të gjerë sesa macet e egra afrikane. Meqenëse macet e egra evropiane dhe macet shtëpiake mund të kryqëzohen sëbashku , është e vështirë të dallohen drejtpërdrejtë me macet e egra dhe hibridët me shirita në bazë të vetëm karakteristikave morfologjike.

## Shpërndarja dhe habitati 
Macja e egër evropiane jeton kryesisht në pyje me gjethe të gjera dhe të përziera. Ajo shmang zonat dhe vendbanimet e kultivuara intensivisht. Popullata më veriore jeton në Skocinë veriore dhe lindore. Ka dy popullsi të shkëputura në Francë. Një në Ardennes në veri-lindje të vendit shtrihet në Luksemburg, Gjermani dhe Belgjikë . Tjetri në Francën e Jugut mund të jetë i lidhur përmes Pireneve me popullsinë në Spanjë dhe Portugali.

Në Hollandë, macet e egra evropiane u regjistruan në 1999 afër Nijmegen dhe në 2004 në Brabantin e Veriut ; këta individë ishin shpërndarë ndoshta nga Gjermania. Në Gjermani, Rhine është një pengesë e madhe midis popullsisë në malet Eifel dhe Hunsrück në perëndim të lumit dhe popullsive në lindje të lumit, ku një autostradë me gjashtë korsi pengon shpërndarjen.

Në Zvicër, macet e egra evropiane janë të pranishme në malet Jura . Tre popullsi të fragmentuara në Itali përbëjnë një në pjesën qendrore dhe jugore të vendit, një në Alpet lindore që mund të lidhen me popullatat në Slloveni dhe Kroaci. Popullatat sicilian është e vetmja popullsi e Mesdheut ishullor që nuk është futur.

Popullsia në Malet Karpate polake shtrihet në Sllovakinë veriore dhe Ukrainën perëndimore.

## Sjellja dhe ekologjia 
Në Siçili, një individ është fotografuar në vitin 2009 dhe përsëri në 2018 në afërsisht të njëjtin vend. Ishte ndoshta të paktën 10 vjeç në kohën e kapjes.

### Gjuetia dhe dieta 
Në Evropën Perëndimore, macet e egra ushqehen me hamster , minjtë kafe , miun e ujë , volet dhe minjtë e drurit. Herë pas here, gjuan edhe mishngrënës të vegjël si kunadhet , qelbësat evropian , buklat e mëdha , dhe nuselalat ( *Mustela nivalis* ), si dhe të vegjlit e drerit të kuq ( *Cervus elaphus* ), kaprollit ( *Capreolus capreolus* ), dhe dhive të egra ( *Rupicapra rupicapra* ). Në Karpatet , macja e egër ushqehet kryesisht me miun me qafë të verdhë (*Apodemus flavicollis* ),miun mbrapa i kuq verior ( *Myodes rutilus* ),miun e pishave Tatra ( *Microtus tatricus* ), dhe herë pas here edhe lepuj evropian ( *Lepus europaeus* ). Në Transkarpathia , dieta e maceve të egra përbëhet nga brejtës të ngjashëm si mijntë, galliformët dhe ketrat . Në  kënetat Dnestr, ajo gjuan *Microtus* , mijntë e ujit, dhe zogjtë, ndërsa ata që jetojnë në kënetat Prut gjuan kryesisht minjë të ujit, minj kafe, dhe muskart ( *Ondatra zibethicus*). Zogjtë e marra nga macet e egra të Prutit përfshijnë zogjë këngëtar , kryekuqen e vogël , porzanën pikaloshe , dhe rosën e përhimtë . Në Moldavi , dieta e dimrit të maceve të egra përbëhet kryesisht nga brejtës,por edhe me zogj, peshq dhe karavidhe. Minjtë kafe dhe mijnt e ujit, si dhe muskratt dhe shpendët ujorë janë burimet kryesore të ushqimit për macen e egra në deltën e lumit Kuban . Kafshët e egra në Kaukazin verior ushqehen me brejtës si miut dhe gjumashin e pemve , si dhe zogj, dhi të rinj dhe kaprojn në raste të rralla. Macet e egra evropiane në Detin e Zi mendohet se ushqehet me zogj të vegjël, hundgjatë dhe lepj. Në një rast, pendët e një shqiponjat e detit dhe kafkën e një fëmije u gjetën në një lokacion. Në Transk Kaukazia, dieta e maceve të egra përbëhet nga gerbil , minj, zogj dhe zvarranikë gjatë verës, dhe zogj, brejtës të ngjashëm me miun dhe lepuj në dimër.

Macja e egër skoceze kryesisht gjuan lepuj të vegjël evropian ( *Oryctolagus cuniculus* ), minj fushe ( *Microtus agrestis* ), minjë banke ( *Myodes glareolus* ), mijn druri ( *Apodemus sylvaticus* ) dhe zogj.

## Evolucioni 
Macja e egër evropiane është një anëtar i Felidae që kishte një paraardhës të përbashkët rreth 10-15-15 vjet më parë. Gjinia Felis vlerësohet të ketë devijuar nga Felidae rreth 6-7 milionë vjet më parë, me macen e egër evropian divergjente nga Felis rreth 1.09 deri në 1.4 milionë vjet më parë .

Fosilet e maceve të vogla të egra që gjenden në Europë tregojnë se macja e egër evropiane ndoshta e kishte prejardhjen nga Felis lunensis në Villafranchian më shumë se 1 milion vjet më parë, një tranzicioni që është përfunduar nga Holstein interglacial rreth 340,000 deri në 325,000 vjet më parë.

## Kërcënimet 
Në shumicën e vendeve evropiane, macet e egra evropiane janë bërë të rralla. Edhe pse janë të mbrojtura ligjërisht, ata ende janë qëlluar nga njerëzit që i gabojnë ata për macet e rrugës . Në malësitë skoceze , ku përafërsisht 400 mendohej të mbeten në të egër në 2004, kryqëzimi me macet e rrugës është një kërcënim i rëndësishëm për dallueshmërinë e popullatës së egër. Popullata më e madhe e maceve të egra jeton në Spanjë dhe Portugali, por kërcënohet nga kryqëzimet me macet e rrugës dhe humbja e habitatit. Në vitet 1990, popullsia më lindore në Ukrainë, Moldavi dhe Kaukazu kërcënua nga shkatërrimi i pyjeve me gjethe të gjera, duke sjellë një zvogëlim të gamës së tyre. Vetëm numër të vogël ndodhin në zonat e mbrojtura.

## Përpjekjet për ruajtje 
Macja e egër evropiane mbrohet në shumicën e vendeve të vargut europian. Ajo është e shënuar në CITES Shtojca II , në Shtojcën II të Konventës së Bernës për Ruajtjen e Jetës së Egër Europiane dhe Habitateve Natyrore dhe në Bashkimin Evropian 's Direktivën e habitateve dhe specieve .Një Plan Veprimi për Mbrojtjen e maces së egër evropiane në Gjermani u zhvillua në vitin 2009, duke synuar dyfishimin e zonës së banuar nga macet e egra europiane dhe lidhjen e popullatave brenda Gjermanisë dhe vendeve fqinje deri në vitin 2019.

### Skoci 
Në vitin 2013, Grupi Skocez i Veprimit për Konservimin i maceve të egra zhvilloi Planin e Veprimit për Mbrojtjen e maces së egër skoceze. Me këtë plan, grupi vendosi përparësitë kombëtare të veprimit dhe përgjegjësitë e përcaktuara të agjencive dhe prioritetet e financimit për përpjekjet e ruajtjes midis 2013 dhe 2019. Zbatimi i tij është i koordinuar nga Trashëgimia Natyrore Skoceze . Megjithatë, popullsia konsiderohet se nuk është më e zbatueshme.

### Në robëri 
Macja e egër evropiane ka reputacionin që është në mënyrë efektive e pamundur të rritet si mace. Natyralisti Frances Pitt shkruajti "ka qenë një kohë kur unë nuk e besoja këtë ... optimizmi im u mërzit", duke u përpjekur të mbaja një mace të egër të cilën e quajti Beelzebina .

Në Angli, ku macja e egër është zhdukur zyrtarisht që nga vitet 1860, konservatorët planifikojnë të fillojnë një program të mbarështimit në robëri, të financuar nga Ben Goldsmith , në vitin 2019 me qëllim të rivendosjes së maceve në natyrë deri në vitin 2022.

## Referime