Guinea

thumb

**Guinea** është republikë që ndodhet në pjesën perëndimore të Afrikës dhe në perëndim të vendit ka dalje në Oqeanin Atlantik. Sipërfaqja e Guinesë është e kufizuar në veri nga Senegali, në veri-lindje nga Mali, në jug-lindje nga Kote de Ivori, në jug nga Liberia e Siera Leone, në perëndim vije bregdeti deri në veri ku gjendet kufiri me Guinenë Bisau.

Shpalli pavarësinë në 1958.
## Historia 
: ***Artikulli kryesor Historia e Guinesë***
Shteti më i rëndësishëm i kohës para kolonizimit ishte mbretëria myslimane Fulbe në rrafshnaltën *Fouta-Djalon*. Kjo mbretëri ishte themeluar më 1725 nga Karamoko Alfa, kryeparë i *Alamy*-it të Fulbëve. Pas vitit 1870, qyteti Kankan ishte bërthama e mbretërisë së quajtur *Samory* (*Touré*). Në vitin 1842, francezët zunë vend në bregdetin e Guinesë të cilën e quanin *Rivéra du Sud*. Më 1882 *alamët* e pranojnë sundimin francezë dhe më 1890 themelohet *Conarky*. Në vitin 1891 në këto anë si pjesë e Afrikës Perëndimore Franceze, francezët themelojnë kolonin e tyre që e quanin Guineja Franceze. Si pjesë e kësaj kolonie Guineja e sotshme ishte nga viti 1895 deri më 1958.

Me nismat e Seko Toureut, i cili që nga viti 1957 ishte ministër i presidentit të Guinesë Franceze, popullsia e refuzonte bashkimin në Shoqërinë Franceze. Më 2 tetor 1958, nën bllokadën e ndihmave franceze, Guinea shpallë pa varësin të cilën më pastaj e pranon edhe Franca. Në shtetin e ri, më 1961 u shpall republika dhe populli për president të saj zgjodhi Seko Touren i cili u rizgjodh më 1968 dhe më 1974.

Pas fazës së parë në politikën e brendshme përcolli vijën e revolucionit socialist ndërsa në politikën e jashtme bënte përpjekje për një të ashtuquajtur *politik e brokadës së lirë* për të cilën gjeti mbështetje nga presidentët e shtete fqinje si *K. Nkrumah* (Gana), M. *Kejta* (Mali), si dhe nga shtetet e bllokut lindorë. Marrëdhëniet e Guinesë me Francën dhe shtetet perëndimore kanë qenë më lëkundje të mëdha. Në politiken e kontinentit Guineja, sidomos pas themelimit të OAU-së më 1963, ka mbështetur lëvizjet për liri të zezakëve afrikan në anët e zaptuara portugeze. Kjo mbështetje është vërejtur me të madhe në Guinenë Portugeze (Guineja Bizare).

Frika nga *betimet për komplote* kanë shkaktuar që të ashpërsohet sundimi dhe të merr formën e diktaturës. Më 1970 nga ana e mërgimtarëve të Guinesë u ndërmor një puç i cili dështojë ndërsa më 1972 Sekou Toreu si president thirri ministrin e presidentit.

## Politika 
: ***Artikulli kryesor Sistemi shtetëror***
Sipas kushtetutës të vitit 1958 dhe përmirësimeve në vitin 1963, pushteti qëndron në duar të popullit i cili e zbaton atë në kuvendin kombëtar. Anëtarët e parlamentit (1974: 150 an.) zgjidhen nga *Këshilli Kombëtar i Revolucionit* prej një liste të përpiluar nga *Parti Démocratique de Guinée (PDG)*. Pushteti ekzekutiv është në duar të presidentit i cili e thërret kabinetit e tij. Kuvendi Kombëtar po thuaj se nuk e kufizon aspak të drejtën ekzekutive të presidentit.

Stema shtetërore ka shprehje: Punë, Drejtësi. Solidaritet. Qeverisja bëhet në 4 njësi territoriale të nivelit të regjioneve dhe 29 njësi territoriale të nivelit të provincave.

E drejta e trashëguar nga kolonialistët francezë po thuaj se është e pa prekur. Ligjet e reja nxirren sipas shembullit francezë mirëpo janë të ndikuara nga socializmi afrikanë dhe nga respekti ndaj trashëgimisë nga feja islame (b.f. martesa e shumëfishtë, paja e nuses). Ndërsa në përditshmërinë e popullit vlejnë zakonet fisnore.
 
## Gjeografia 
parapamje|290px|Guinea
: ***Artikulli kryesor Gjeografia e Guinejës***
Sipërfaqja e përgjithshme e Guinesë është 245,857&nbsp;km2 dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike   11 00 **V**, 10 00 **P**. Guineja ka një vijë bregdetare  320&nbsp;km të gjatë dhe vijë kufitare 3,399&nbsp;km.

Klima në Guine në përgjithësi është e nxehtë dhe lagësht. Sezoni i reshjeve fillon në korrik dhe përfundon në nëntor ndërsa sezoni i thatësisë mbanë nga dhjetori deri në maj.

Relievi i Guinesë në përgjithësi është teren i rrafshët bregdetar që në brendi të vendit merr formën e malore. Pika më e ultë e relievit 0m është përgjatë oqeanit Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1,752 metrave në majën e malit  "Nimba" (ang.:Mont Nimba), në jug, afër trekëndëshit kufitar Bregu i Fildishtë-Liberi-Guine.

## Ekonomia 
: ***Artikulli kryesor Ekonomia e Guinesë***
## Demografia 
: ***Artikulli kryesor Demografia e Guinesë***
Popullsia ka rritje vjetore të dukshme rreth 2,3%.  Grupet më të rëndësishme të popullsisë janë: popullsia e quajtur *Fulbët* (Fouta-Djalon), *Malinket* (Guinenë e sipërme) dhe popullsia e quajtur *Susu* (Guinenë e poshtme). Dendësia e popullsisë është mbi 18 banorë për kilometër katror . Në *Fouta-Djalon*, dendësia është dukshëm  më e madhe (mbi 40 ban./km2), ndërsa në Guinenë e sipërme dukshëm më e ultë (rreth 7 ban./km2).

## Kultura 
: ***Artikulli kryesor Kultura e Guinesë***
Arsimimi veçohet me shkollimin pa pagesë e të detyrueshëm nga mosha 7 deri 15 vjeçare. Ka shkolla fillore 6 vjeçare, shkolla të mesme, akademinë teologjike të themeluar më 1963 dhe akademinë e arteve në kryeqytet, akademinë e fizikes në Kankanë, dhe akademinë e qeverisjes në Bamako. Për arsimim harxhohen mbi 507 milion SY (20,8% e buxhetit të përgjithshëm gjegjësisht 5,8% e prodhimit të përgjithshëm kombëtar të vendit). Shkalla e analfabetizmit është nën 90%.

Feja dominuese është ajo islame. Rreth 75% e popullsisë i takojnë kësaj feje e cila në këto anë depërtoj në shekullin e XVIII. Besimtar të besimeve natyrore janë diku nën 24% e popullsisë të cilët jetojnë kryesisht në afërsi të anëve të pyjeve. Besimtarët katolik të fesë së krishterë (mbi 35 000) kanë provincën *Conakry* dhe një prefekturë apostolike. Ndërsa për 3 000 besimtarët protestant përkujdesen 6 shoqëri misionare.

* Telekomunikacioni
* Transporti
* Ushtria
* Pushime

## Galeria 

File:Guinea_sat.png|atlas Guinea
File:Dame_de_Mali_Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute_de_Tabouna_à_Kindia_01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute_de_Saala_vue_à_360°_Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé_de_Bossou_33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage_de_Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

## Lidhje të jashtme 
* Qeveria	:*Permanent UN Mission of the Republic of Guinea''
* Kryetari	: 
* Parlamenti	:
* Ministria	:
----
			
* Cora Connection Burim i muzikës së Afrikës Veriore