open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agjencia e inteligjencës

[parapamje|Selia e [Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërisë së Bashkuar sinjalizon aktivitetet e inteligjencës është Selia e Komunikimit të Qeverisë, Cheltenham.]]
Një **agjenci inteligjence** është një agjenci qeveritare përgjegjëse për mbledhjen, analizën dhe shfrytëzimin e informacionit në mbështetje të zbatimit të ligjit, sigurisë kombëtare, ushtrisë, sigurisë publike dhe objektivave të politikës së jashtme.

Mjetet e mbledhjes së informacionit janë të hapura dhe të fshehta dhe mund të përfshijnë spiunazhin, përgjimin e komunikimit, kriptanalizën, bashkëpunimin me institucione të tjera dhe vlerësimin e burimeve publike. Mbledhja dhe përhapja e këtij informacioni njihet si analiza e inteligjencës ose vlerësimi i inteligjencës.

Agjencitë e inteligjencës mund të ofrojnë shërbimet e mëposhtme për qeveritë e tyre kombëtare.

* Jepni paralajmërim të hershëm për krizën e afërt;
* Të shërbejë në menaxhimin e krizave kombëtare dhe ndërkombëtare duke ndihmuar në dallimin e synimeve të kundërshtarëve aktualë ose të mundshëm;
* Informoni planifikimin e mbrojtjes kombëtare dhe operacionet ushtarake (inteligjencën ushtarake);
* Mbrojtja e sekreteve të ndjeshme të informacionit, si të burimeve dhe aktiviteteve të tyre, ashtu edhe të agjencive të tjera shtetërore;
* Ndikimi i fshehtë në rezultatin e ngjarjeve në favor të interesave kombëtare, ose ndikimi i sigurisë ndërkombëtare; dhe
* Mbrojtja kundër përpjekjeve të agjencive të tjera kombëtare të inteligjencës (kundërzbulimi).

Ekziston një dallim midis "inteligjencës së sigurisë" dhe "inteligjencës së huaj". Inteligjenca e sigurisë ka të bëjë me kërcënimet e brendshme (p.sh., terrorizmi, spiunazhi). Inteligjenca e huaj përfshin mbledhjen e informacionit në lidhje me aktivitetet politike ose ekonomike të shteteve të huaja.

Disa agjenci janë përfshirë në vrasje, trafik armësh, grusht shteti dhe vendosje të dezinformatave (propagandës) si dhe në operacione të tjera të fshehta dhe klandestine, për të mbështetur interesat e tyre ose të qeverive të tyre.

## Shiko edhe 
## Referime
Agjencia e sigurisë

[parapamje|Vula e Agjencisë së Sigurisë Kombëtare ([Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA).]]
Një **agjenci sigurie** është një organizatë qeveritare që kryen aktivitete të inteligjencës për sigurinë e brendshme të një kombi. Ata janë kushërinjtë e brendshëm të agjencive të huaja të inteligjencës dhe zakonisht kryejnë kundërzbulim për të penguar përpjekjet e inteligjencës së jashtme të vendeve të tjera.

Për shembull, Byroja Federale e Hetimeve të Shteteve të Bashkuara (FBI) është agjencia e brendshme e inteligjencës, sigurisë dhe zbatimit të ligjit, ndërsa Agjencia Qendrore e Inteligjencës (CIA) është një shërbim i jashtëm inteligjence, i cili merret kryesisht me mbledhjen e inteligjencës jashtë shtetit. Një marrëdhënie e ngjashme ekziston në Britani midis MI5 dhe MI6.

Dallimi, ose mbivendosja, midis agjencive të sigurisë, policisë kombëtare dhe organizatave të xhandarmërisë ndryshon sipas vendit. Për shembull, në Shtetet e Bashkuara, një organizatë, FBI, është një polici kombëtare, një agjenci sigurie e brendshme dhe një agjenci kundërzbulimi. Në vende të tjera, ekzistojnë agjenci të veçanta, megjithëse natyra e punës së tyre i bën ato të ndërveprojnë. Për shembull, në Francë, policia kombëtare dhe xhandarmëria kombëtare merren të dyja detyrat e policisë, dhe Direction centrale du renseignement intérieur merret me kundërzbulimin.

Po kështu, dallimi, ose mbivendosja, midis agjencive të sigurisë ushtarake dhe civile ndryshon midis vendeve. Në Shtetet e Bashkuara, FBI dhe CIA janë agjenci civile, megjithëse kanë tipare të ndryshme paraushtarake dhe kanë marrëdhënie profesionale me organizatat e inteligjencës ushtarake të SHBA. Në shumë vende, të gjitha përpjekjet e inteligjencës i përgjigjen ushtrisë, qoftë nga dizajni zyrtar ose të paktën mbi baza de fakto. Vendet ku agjencitë e ndryshme ushtarake dhe civile ndajnë përgjegjësitë priren të riorganizojnë përpjekjet e tyre gjatë dekadave për të detyruar agjencitë e ndryshme të bashkëpunojnë në mënyrë më efektive, duke integruar (ose të paktën duke koordinuar) përpjekjet e tyre me ndonjë drejtori të unifikuar. Për shembull, pas shumë vitesh luftërash në terren, agjencitë anëtare të Komunitetit të Inteligjencës së Shteteve të Bashkuara tani koordinohen nga Drejtori i Inteligjencës Kombëtare, me shpresën për të reduktuar sasinë e informacionit në furrë.

Në Irlandë, për shembull, operacionet e inteligjencës që lidhen me sigurinë e brendshme kryhen nga ushtria (G2) dhe policia (SDU), në vend të agjencive civile.

Agjencitë e sigurisë shpesh kanë "siguri", "inteligjencë" ose "shërbim" në emrat e tyre. Organizatat private që ofrojnë shërbime të ngjashme me një agjenci sigurie mund të quhen "kompani sigurie" ose "shërbim sigurie", por këto terma mund të përdoren gjithashtu për organizatat që nuk kanë të bëjnë me mbledhjen e inteligjencës.

## Shiko edhe 
## Referime
Përgjimi i telefonit

parapamje|267x267px|Pajisja e përgjimit të telefonit Jitka.
**Përgjimi i telefonit** ose **përgjimi** është monitorimi i bisedave telefonike dhe të bazuara në internet nga një palë e tretë, shpesh me mjete të fshehta. Përgjimi e mori emrin e vet sepse, historikisht, lidhja e monitorimit ishte një zhurmë e vërtetë elektrike në linjën telefonike. Përgjimi ligjor nga një agjenci qeveritare me vendim gjykate quhet përgjim i ligjshëm. **Përgjimi pasiv** monitoron ose regjistron trafikun, ndërsa **përgjimi aktiv** e ndryshon ose e ndikon atë.

## Shiko edhe 
* Përgjimi i ligjshëm

## Referime
Kundërzbulimi

parapamje|Teknikët civilë të fotografisë (në pjesën e pasme të xhipit) që punojnë për Korpusin e Kundërzbulimit llogariten në një pikë kontrolli në Potsdam, Gjermani, 14 korrik 1945.
**Kundërzbulimi** është një aktivitet që synon mbrojtjen e programit të inteligjencës së një agjencie nga shërbimi inteligjent i një opozite. Ai përfshin mbledhjen e informacionit dhe kryerjen e aktiviteteve për të parandaluar spiunazhin, sabotimin, atentatet ose aktivitete të tjera të inteligjencës të kryera nga, për, ose në emër të fuqive, organizatave ose personave të huaj.

Shumë vende do të kenë organizata të shumta që fokusohen në një aspekt të ndryshëm të kundërzbulimit, si ai vendas, ndërkombëtar dhe kundër terrorizmit. Disa shtete do ta zyrtarizojnë atë si pjesë të strukturës policore, siç është Byroja Federale e Hetimit (FBI) e Shteteve të Bashkuara. Të tjerët do të krijojnë organe të pavarura, të tilla si MI5 e Mbretërisë së Bashkuar, të tjerët kanë inteligjencë dhe kundërzbulim të grupuar nën të njëjtën agjenci, si Shërbimi Informativ Kanadez i Sigurisë (CSIS).

## Shiko edhe 
## Referime
Shërbimi Informativ i Sigurisë (Kanada)

parapamje|Pamje ajrore e selisë së CSIS në Otava.
**Shërbimi Informativ Kanadez i Sigurisë** (**CSIS**, /ˈsiːsɪs/; frëngjisht: *Service canadien du renseignement de sécurité, SCRS*) është agjencia kryesore kombëtare e inteligjencës kanadeze. Ai është përgjegjës për mbledhjen, analizimin, raportimin dhe shpërndarjen e informacionit mbi kërcënimet ndaj sigurisë kombëtare të Kanadasë dhe kryerjen e operacioneve, të fshehta dhe të hapura, brenda Kanadasë dhe jashtë saj. Agjencia gjithashtu raporton dhe këshillon ministrin e sigurisë publike për çështjet dhe situatat e sigurisë kombëtare që kërcënojnë sigurinë e kombit.

CSIS e ka selinë në Otava, Ontario, në një strukturë të ndërtuar me qëllim të përfunduar në 1995. Agjencia është përgjegjëse ndaj Parlamentit nëpërmjet ministrit të sigurisë publike dhe mbikëqyret nga Agjencia Kombëtare e Sigurisë dhe Rishikimit të Inteligjencës. CSIS gjithashtu i nënshtrohet shqyrtimit nga Gjykata Federale. Agjentët e CSIS nuk lejohen të bëjnë arrestime.

Agjencia drejtohet nga një drejtor, i 9-ti dhe aktuali është David Vigneault, i cili mori detyrën në 19 qershor 2017.

## Shiko edhe 
## Referime
Lufta moderne

[parapamje|Ushtarët e [Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara me mjete luftarake të blinduara Stryker në një operacion të kombinuar të armëve gjatë Luftës në Afganistan, 2013.]]
**Lufta moderne** është një luftë që është në kontrast të dukshëm me konceptet, metodat dhe teknologjinë e mëparshme ushtarake, duke theksuar se si luftëtarët duhet të modernizohen për të ruajtur denjësinë e tyre të betejës. Si i tillë, është një temë në zhvillim, e parë ndryshe në kohë dhe vende të ndryshme. Në kuptimin e tij më të ngushtë, ai është thjesht një sinonim për luftën bashkëkohore.

Në kuptimin e tij më të gjerë, ai përfshin të gjitha luftërat që nga "revolucioni i barutit" që shënon fillimin e luftës së hershme moderne, por në vend të tyre janë përdorur zhvillime të tjera historike historike, duke përfshirë theksimin e artilerisë së shënuar nga Lufta e Krimesë, mbështetjen ushtarake në hekurudhat. duke filluar me Luftën Civile Amerikane, nisja e dreadnought-it të parë në 1905, ose përdorimi i mitralozit, avionit, tankeve ose radios në Luftën e Parë Botërore. Në kuptime të tjera, ai lidhet me futjen e luftës totale, industriale lufta, lufta e mekanizuar, lufta bërthamore, kundër-rebelimi, ose (kohët e fundit) ngritja e luftës asimetrike e njohur edhe si luftë e gjeneratës së katërt.

## Shiko edhe 
## Referime
Prita

parapamje|Pritë Sebastiaan Vrancx.
Një **pritë** është një taktikë ushtarake e krijuar prej kohësh, në të cilën një luftëtar përdor avantazhin e fshehjes ose elementin e befasisë për të sulmuar luftëtarët e armikut që nuk dyshojnë nga pozicionet e fshehura, si p.sh. midis gërmadhave të dendura ose pas majave të maleve. Pritat janë përdorur vazhdimisht gjatë historisë, nga lufta e lashtë deri në atë moderne. Në shekullin e 20-të, një pritë mund të përfshijë mijëra ushtarë në një shkallë të gjerë, si për shembull mbi një pikë mbytjeje si një kalim malor, ose një bandë e vogël e parregullt ose grup kryengritës që sulmon një patrullë të rregullt të forcave të armatosura. Teorikisht, një ushtar i vetëm i armatosur mirë dhe i fshehur mund t'u bënte pritë trupave të tjera në një sulm të befasishëm. Ndonjëherë një pritë mund të përfshijë përdorimin ekskluziv ose të kombinuar të mjeteve shpërthyese të improvizuara, të cilat lejojnë sulmuesit të godasin autokolonat ose patrullat e armikut duke minimizuar rrezikun për t'u ekspozuar ndaj zjarrit.

## Shiko edhe 
## Referime 
__PATP__
Ministria e Mbrojtjes (Jugosllavi)

parapamje|Standardi i Ministrit të Mbrojtjes (1995–2006).
Gjatë historisë së Jugosllavisë, ministria e mbrojtjes e cila ishte përgjegjëse për mbrojtjen e vendit njihej me disa emra të ndryshëm. **Ministria e Ushtrisë dhe Marinës** ishte përgjegjëse për mbrojtjen e Mbretërisë së Jugosllavisë nga 1918 deri në 1941, **Sekretariati Federal i Mbrojtjes së Popullit** për Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë nga 1945 deri në 1992 dhe **Ministria e Mbrojtjes** (serbokroatisht: *Ministarstvo odbrane* Министарство одбране, sllovenisht: *Ministrstvo za obrambo*, maqedonisht: Министерство за одбрана) për Serbinë dhe Malin e Zi (e quajtur zyrtarisht Republika Federale e Jugosllavisë midis 1992 dhe 2003) nga 1992 deri në 2006.

## Lista e ministrave 
† tregon njerëzit që kanë vdekur në detyrë.

### RF Jugosllave / Serbi dhe Mali i Zi (1992–2006) 
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe shkëputjes së katër nga gjashtë republikat përbërëse në RSF Jugosllavi, dy të tjerat (Serbia dhe Mali i Zi) krijuan një federatë në vitin 1992 të quajtur Republika Federale e Jugosllavisë (FR Jugosllavi). Kjo zgjati deri në vitin 2003 kur u rikonstituua si bashkim shtetëror i quajtur Serbi dhe Mali i Zi. Në vitin 2006 të dy vendet shpallën pavarësinë dhe u ndanë.

## Shiko edhe 
* Luftërat në Jugosllavi 

## Referime
Ministria e Mbrojtjes (Kroaci)

parapamje|Flamuri Detar i Ministrisë së Mbrojtjes Kroate.
**Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Kroacisë** (kroatisht: *Ministarstvo obrane Republike Hrvatske* ose **MORH**) është ministria në Qeverinë e Kroacisë e cila është përgjegjëse për ushtrinë e vendit. Është ministria e mbrojtjes e Kroacisë. Ministria u krijua në vitin 1990.

## Struktura 
Elementet në strukturën e ministrisë janë:

* Ministër i Mbrojtjes dhe Zëvendësministër
* Kabineti i ministrit
* Kryesekretariati
** Sektori për Çështjet Administrative dhe Juridike
* Shtabi i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura Kroate
* Inspektorati i Mbrojtjes
* Agjencia e Sigurisë dhe Inteligjencës Ushtarake
* Sektori i Pavarur për Prokurimin Publik
* Departamenti i Pavarur për Çështje Publike dhe Botime
* Seksioni i Pavarur për Auditimin e Brendshëm
* Departamenti i Pavarur për Trafikun Ajror Ushtarak
* Departamenti i Pavarur për Mbështetjen e Ordinerëve Ushtarake në Kroaci
* Drejtoria e Politikave të Mbrojtjes dhe Ndihmësministri i caktuar
** Sektori i Politikës së Mbrojtjes
** Sektori i Bashkëpunimit Ndërkombëtar të Mbrojtjes dhe Sigurisë
* Drejtoria e Burimeve Njerëzore dhe Ndihmësministri i caktuar
** Sektori i Menaxhimit të Burimeve Njerëzore
** Sektori i Mbështetjes së Menaxhimit të Burimeve Njerëzore
* Drejtoria e Burimeve Materiale dhe Ndihmësministri i caktuar
** Sektori i armatimit
** Sektori i Pronave, Mbrojtjes së Mjedisit dhe Ndërtimit
* Drejtoria e Sistemeve Informative, Financave dhe Buxhetit dhe Ndihmësministri i caktuar
** Sektori për Sistemet e Komunikimit të Informacionit
** Sektori i Analizës së Programit, Financave dhe Buxhetit

## Lista e ministrave 
## Shiko edhe 
* Forcat e Armatosura të Kroacisë

## Referime
Forcat Tokësore të Serbisë dhe Malit të Zi

parapamje|Stema e Forcave Tokësore të Jugosllavisë, 1992-2003.
**Forcat Tokësore të Serbisë dhe Malit të Zi** (serbo-kroatisht: Копнена Војска Србије и Црнe Горе *Kopnena Vojska Srbije i Crne Gore*), të njohura si **Forcat Tokësore të Republikës Federale të Jugosllavisë** (serbo-kroatisht: Копнена Војска Савезнe Републикe Југославијe *Vojska Savezne Republike Jugosllavije*) nga viti 1992 deri në 2003, ishte dega ushtarake me bazë tokësore e Forcave të Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi. Ajo u formua më 20 maj 1992 nga mbetjet e Forcave Tokësore Jugosllave dhe u shpërbë më 5 qershor 2006 kur u shpërbë Bashkimi Shtetëror i Serbisë dhe Malit të Zi.

## Formacionet 
Forcat Tokësore përbëheshin nga 3 ushtri, secila e përbërë nga trupa dhe njësi të pavarura. Ushtria e 1-rë ishte e vendosur në Beograd, Ushtria e 2-të në Podgoricë dhe Ushtria e 3-të në Nish.

## Shiko edhe 
* Forcat e Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi
* Luftërat në Jugosllavi

## Referime
Forca Ajrore e Serbisë dhe Malit të Zi

parapamje|Stema e Forcave Ajrore të Jugosllavisë, 1992-2003.
**Forca Ajrore e Serbisë dhe Malit të Zi** (Serbisht: Ратно Ваздухопловство Србије и Црне Горе *Ratno Vazduhoplovstvo Srbije i Crne Gore, RVSiCG*) e njohur edhe si **Forca Ajrore e Jugosllavisë** (*JRV*; serbisht: Југословенско Ратно Ваздухопловство *Jugoslovensko Ratno Vazduhoplovstvo*) nga viti 1992 deri në vitin 2003, ishte forca ajrore e ish-Serbisë dhe Malit të Zi.

Ajo kishte rreth 300 avionë luftarakë, avionë sulmues tokësorë dhe avionë të tjerë. Forcat ajrore, në vitin 1998, kishin rreth 16.000 personel. Forca ajrore u shpërbë kur Mali i Zi votoi për t'u shkëputur nga ish-RFJ në 2006. Pjesa më e madhe e saj u trashëgua nga Forcat Ajrore Serbe dhe Mbrojtja Ajrore.

## Historia 
## Organizimi 
## Inventari 
## Pasardhësit 
Pasardhësit janë Forca Ajrore Serbe dhe Forca Ajrore Malazeze.

## Shiko edhe 
* Forcat e Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi
* Luftërat në Jugosllavi

## Referime
Diplomacia e mbrojtjes

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, **diplomacia e mbrojtjes** (e njohur edhe si **diplomacia ushtarake**) i referohet ndjekjes së objektivave të politikës së jashtme përmes përdorimit paqësor të burimeve dhe aftësive të mbrojtjes.

## Origjina e konceptit 
Diplomacia e mbrojtjes si një koncept organizues për veprimtarinë ndërkombëtare të lidhur me mbrojtjen e ka origjinën në rivlerësimet e pas Luftës së Ftohtë të institucioneve të mbrojtjes perëndimore, të udhëhequra nga Ministria e Mbrojtjes e Mbretërisë së Bashkuar, dhe ishte një parim "i përdorur për të ndihmuar Perëndimin të pajtohet me mjedisi i ri i sigurisë ndërkombëtare”. Ndërsa termi e ka origjinën në Perëndim, sjellja e diplomacisë së mbrojtjes nuk kufizohet aspak në vendet perëndimore.

## Shiko edhe 
* Siguria kombëtare

## Referime
Ministria e mbrojtjes

Një **ministri e mbrojtjes**, e njohur gjithashtu si një **departament i mbrojtjes**, është një emër i përdorur shpesh për pjesën e një qeverie përgjegjëse për çështjet e mbrojtjes, që gjendet në shtetet ku qeveria është e ndarë në ministri ose departamente. Një departament i tillë zakonisht përfshin të gjitha degët e ushtrisë dhe zakonisht kontrollohet nga një ministër i mbrojtjes, ministër i mbrojtjes ose sekretar i mbrojtjes.

Historikisht, departamente të tilla u referuan si një ministri e luftës ose departamenti i luftës, megjithëse departamente të tilla përgjithësisht kishin autoritet vetëm mbi ushtrinë e një vendi, me një departament të veçantë që drejtonte degët e tjera ushtarake. Para Luftës së Dytë Botërore, shumica e "ministrive të luftës" ishin ministri të ushtrisë, ndërsa marina dhe forcat ajrore, nëse ekzistonin si degë më vete, kishin departamentet e tyre. Deri në vitin 1953, për shembull, Bashkimi Sovjetik kishte një "ministri të luftës" së bashku me një "ministri të marinës".

Tendenca për të konsoliduar dhe riemërtuar këto departamente dhe për të bashkërenduar deri atëherë kryesisht komponentë të veçantë të mbrojtjes (ajrore, tokësore, detare) lindi pas Luftës së Dytë Botërore.

## Shiko edhe 
* Ministri i mbrojtjes

* Forcat e armatosura

## Referime
Ministri i mbrojtjes

Një **ministër i mbrojtjes** është një pozicion zyrtar i kabinetit në krye të një ministrie të mbrojtjes, e cila rregullon forcat e armatosura në shtetet sovrane. Roli i ministrit të mbrojtjes ndryshon në mënyrë të konsiderueshme nga vendi në vend; në disa ministri është përgjegjës vetëm për çështjet e buxhetit të përgjithshëm dhe prokurimin e pajisjeve; ndërsa në të tjera ministri është gjithashtu pjesë përbërëse e zinxhirit komandues ushtarak operacional. Një ministër i mbrojtjes mund të titullohet ministër i mbrojtjes, ministër i mbrojtjes kombëtare, **sekretar i mbrojtjes**, *sekretar i shtetit për mbrojtjen*, **ministër i luftës** ose ndonjë variant i ngjashëm.

## Shiko edhe 
* Ministria e mbrojtjes
* Forcat e armatosura

## Referime
Siguria kombëtare

parapamje|Presidenti i Shteteve të Bashkuara Ronald Reagan në një konferencë me stafin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare të SHBA për bombardimin e Libisë më 15 prill 1986.
**Siguria kombëtare**, ose **mbrojtja kombëtare**, është siguria dhe mbrojtja e një shteti sovran, duke përfshirë qytetarët, ekonominë dhe institucionet e tij, e cila konsiderohet si detyrë e qeverisë. E konceptuar fillimisht si mbrojtje kundër sulmeve ushtarake, siguria kombëtare kuptohet gjerësisht se përfshin edhe dimensione joushtarake, duke përfshirë sigurinë nga terrorizmi, minimizimin e krimit, sigurinë ekonomike, sigurinë e energjisë, sigurinë mjedisore, sigurinë ushqimore dhe sigurinë kibernetike. Në mënyrë të ngjashme, rreziqet e sigurisë kombëtare përfshijnë, përveç veprimeve të shteteve të tjera kombëtare, veprimet e aktorëve të dhunshëm joshtetërorë, nga kartelet e narkotikëve dhe nga korporatat shumëkombëshe, si dhe efektet e fatkeqësive natyrore.

Qeveritë mbështeten në një sërë masash, duke përfshirë fuqinë politike, ekonomike dhe ushtarake, si dhe diplomacinë, për të mbrojtur sigurinë e një shteti kombëtar. Ata gjithashtu mund të veprojnë për të ndërtuar kushtet e sigurisë rajonale dhe ndërkombëtare duke reduktuar shkaqet transnacionale të pasigurisë, si ndryshimi i klimës, pabarazia ekonomike, përjashtimi politik dhe përhapja bërthamore.

## Shiko edhe 
* Siguria e brendshme

## Referime
Siguria ndërkombëtare

parapamje|Një ukrainas fillon prerjen e parë të një rakete ajër-tokë Kh-22 gjatë aktiviteteve të eliminimit në një bazë ajrore në Ozernoye, Ukrainë. Arma u eliminua në kuadër të programit për Reduktimin e Kërcënimeve Bashkëpunuese të zbatuar nga Agjencia për Reduktimin e Kërcënimeve të Mbrojtjes. (foto DTRA, mars 2004)
**Siguria ndërkombëtare**, e quajtur edhe siguria globale, është një term që i referohet masave të marra nga shtetet dhe organizatat ndërkombëtare, si Kombet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe të tjera, për të garantuar mbijetesën dhe sigurinë e ndërsjellë. Këto masa përfshijnë veprime ushtarake dhe marrëveshje diplomatike si traktate dhe konventa. Siguria ndërkombëtare dhe ajo kombëtare janë të lidhura pa ndryshim. Siguria ndërkombëtare është siguria kombëtare ose siguria shtetërore në arenën globale.

Nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, u shfaq një lëndë e re e studimit akademik, studimet e sigurisë, me fokus sigurinë ndërkombëtare. Filloi si një fushë e pavarur studimi, por u përthit si një nënfushë e marrëdhënieve ndërkombëtare. Që kur filloi në vitet 1950, studimi i sigurisë ndërkombëtare ka qenë në qendër të studimeve të marrëdhënieve ndërkombëtare. Ai mbulon fusha të tilla si studimet e sigurisë, studimet strategjike, studimet e paqes dhe fusha të tjera.

Kuptimi i "sigurisë" shpesh trajtohet si një term me sens të përbashkët që mund të kuptohet me "konsensus të papranuar". Përmbajtja e sigurisë ndërkombëtare është zgjeruar me kalimin e viteve. Sot ai mbulon një sërë çështjesh të ndërlidhura në botë që ndikojnë në mbijetesë. Ai varion nga mënyrat tradicionale ose konvencionale të fuqisë ushtarake, shkaqet dhe pasojat e luftës midis shteteve, fuqia ekonomike, konfliktet etnike, fetare dhe ideologjike, konfliktet tregtare dhe ekonomike, furnizimet me energji, shkencën dhe teknologjinë, ushqimin, si dhe kërcënimet. për sigurinë njerëzore dhe stabilitetin e shteteve nga degradimi i mjedisit, sëmundjet infektive, ndryshimet klimatike dhe aktivitetet e aktorëve joshtetërorë.

Ndërsa perspektiva e gjerë e sigurisë ndërkombëtare e konsideron gjithçka si një çështje sigurie, qasja tradicionale fokusohet kryesisht ose ekskluzivisht në shqetësimet ushtarake.

## Shiko edhe 
## Referime
Mbrojtja civile

parapamje|Shenja dalluese ndërkombëtare e mbrojtjes civile, e përcaktuar nga rregullat e së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe që përdoret si shenjë mbrojtëse.
**Mbrojtja civile** është një përpjekje për të mbrojtur qytetarët e një shteti (përgjithësisht jo-luftëtarë) nga fatkeqësitë e shkaktuara nga njeriu dhe fatkeqësitë natyrore. Ai përdor parimet e operacioneve emergjente: parandalimin, zbutjen, përgatitjen, reagimin ose evakuimin dhe rimëkëmbjen emergjente. Programet e këtij lloji u diskutuan fillimisht të paktën që në vitet 1920 dhe u zbatuan në disa vende gjatë viteve 1930 me rritjen e kërcënimit të luftës dhe bombardimeve ajrore. Strukturat e mbrojtjes civile u përhapën pasi autoritetet njohën kërcënimet që vijnë nga armët bërthamore.

Që nga fundi i Luftës së Ftohtë, fokusi i mbrojtjes civile është zhvendosur kryesisht nga reagimi ndaj sulmeve ushtarake në trajtimin e emergjencave dhe fatkeqësive në përgjithësi. Koncepti i ri karakterizohet nga një sërë termash, secila prej të cilave ka hijen e vet specifike të kuptimit, si menaxhimi i krizave, menaxhimi i emergjencave, gatishmëria për emergjenca, planifikimi i emergjencës, kontigjenca civile, ndihma civile dhe mbrojtja civile.

Disa vende e trajtojnë mbrojtjen civile si një pjesë kyçe të mbrojtjes në përgjithësi. Për shembull, fjala totalförsvar në gjuhën suedeze ("mbrojtje totale") i referohet angazhimit të një game të gjerë burimesh kombëtare për mbrojtjen, duke përfshirë mbrojtjen e të gjitha aspekteve të jetës civile. Disa vende kanë organizuar mbrojtjen civile përgjatë linjave paraushtarake, ose e kanë përfshirë atë brenda forcave të armatosura, siç janë Forcat e Mbrojtjes Civile Sovjetike.

## Shiko edhe 
* Siguria e brendshme
* Siguria kombëtare

## Referime
Vetëmbrojtja

parapamje|Një oficer i lartë i garancisë së pushkëve të Bangladeshit (i lënë me veshje të verdhë/jeshile) zbaton një kontroll/mbajtje mekanike të avantazhit për një marinar të Shteteve të Bashkuara gjatë një demonstrimi.
**Vetëmbrojtja** është një kundërmasë që përfshin mbrojtjen e shëndetit dhe mirëqenies së vetes nga dëmtimi. Përdorimi i së drejtës së vetëmbrojtjes si një justifikim ligjor për përdorimin e forcës në kohë rreziku është i disponueshëm në shumë juridiksione.

## Shiko edhe 
## Referime
Rënia e Murit të Berlinit

parapamje|Një vinç heq një pjesë të Murit pranë Portës së Brandenburgut më 21 dhjetor 1989.
**Rënia e Murit të Berlinit** (gjermanisht: *Mauerfall*) më 9 nëntor 1989, gjatë Revolucionit Paqësor, ishte një ngjarje kryesore në historinë botërore që shënoi shkatërrimin e Murit të Berlinit dhe Perdes së Hekurt figurative dhe një nga seritë e ngjarjeve që filluan. rënia e komunizmit në Evropën Lindore dhe Qendrore, e paraprirë nga Lëvizja e Solidaritetit në Poloni. Rënia e kufirit të brendshëm gjerman ndodhi menjëherë më pas. Fundi i Luftës së Ftohtë u shpall në Samitin e Maltës tre javë më vonë dhe ribashkimi gjerman u bë në tetor të vitit të ardhshëm.

## Shiko edhe 
## Referime
Sulmi (ushtarak)

**Sulmi** apo **ofenziva** është një operacion ushtarak që kërkon përmes një projeksioni agresiv të forcave të armatosura të pushtojë ose rimarrë territorin, të arrijë një objektiv ose të arrijë një qëllim më të madh strategjik, operacional ose taktik. Një term tjetër për një ofensivë që përdoret shpesh nga media është "pushtimi", ose "sulmi" më i përgjithshëm. Një ofensivë është një sjellje e operacioneve luftarake që synojnë të arrijnë vetëm disa nga objektivat e strategjisë që ndiqet në teatër në tërësi. Zakonisht një ofensivë kryhet nga një ose më shumë divizione, që numërojnë midis 10 dhe 30,000 trupa si pjesë e një manovre të kombinuar të armëve.

Ofensiva u konsiderua një mjet i shquar për të prodhuar fitore, megjithëse me njohjen e një faze mbrojtëse në një fazë të ekzekutimit.

Një udhëzues i shpejtë për madhësinë ose shtrirjen e ofensivës është të merret në konsideratë numri i trupave të përfshira në anën që fillon ofensivën.

Ofensivat kryesisht kryhen si një mjet për të siguruar iniciativën në një konfrontim midis kundërshtarëve. Ato mund të kryhen në tokë, në det ose në ajër.

Një ofensivë detare, siç është sulmi japonez në Pearl Harbor, mund të ketë implikime të gjera për strategjitë kombëtare dhe të kërkojë një angazhim të rëndësishëm logjistik për të shkatërruar aftësitë detare të armikut. Mund të përdoret gjithashtu për të ndaluar transportin e armikut, siç është Beteja e Atlantikut të Luftës së Dytë Botërore. Ofensivat detare mund të jenë gjithashtu taktike, siç është Operacioni Coronado IX i kryer nga Forcat Lëvizëse të Lumit të Marinës së Shteteve të Bashkuara gjatë Luftës së Vietnamit.

Një ofensivë ajrore është një operacion që mund të përshkruajë çdo numër të llojeve të ndryshme të operacioneve, zakonisht të kufizuara në lloje të veçanta avionësh. Ofensivat e kryera me përdorimin e avionëve luftarakë kanë të bëjnë kryesisht me vendosjen e epërsisë ajrore në një hapësirë të caktuar ajrore ose mbi një territor të caktuar. Një ofensivë bombarduese nganjëherë njihet edhe si një ofensivë bombardimi strategjik dhe është përdorur dukshëm nga aleatët në një shkallë të gjerë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Përdorimi i avionëve të sulmit tokësor në mbështetje të ofensivave tokësore mund të thuhet se është një ofensivë ajrore, si ajo e kryer në fazën e hapjes së Operacionit Kutuzov të Ushtrisë së Kuqe dhe Operacionit Polkovodets Rumyantsev, kur qindra avionë Il-2 u përdorën masivisht të pushtojnë trupat tokësore të Wehrmacht-it.

## Shiko edhe 
* Strategjia ushtarake
* Rrethimi

## Referime
Personeli ushtarak

parapamje|Ushtarë që qëndrojnë në formacion në një ceremoni rivendosjeje në Universitetin Shtetëror të Delaware, Dover, Delaware, 13 prill 2014.
**Personeli ushtarak** janë anëtarë të forcave të armatosura të shtetit. Rolet, pagat dhe detyrimet e tyre ndryshojnë sipas degës së tyre ushtarake (ushtria, marina, marinsat, forcat ajrore, forcat hapësinore dhe roja bregdetare), grada (oficer, nënoficer ose rekrut i regjistruar) dhe detyrës së tyre ushtarake kur të vendosura në operacione dhe në stërvitje.

## Shiko edhe 
## Referime
Strategjia ushtarake

parapamje|Koncepti i strategjisë.
**Strategjia ushtarake** është një grup idesh të zbatuara nga organizatat ushtarake për të ndjekur qëllimet e dëshiruara strategjike. Me prejardhje nga fjala greke strategos, termi strategji, kur u përdor për herë të parë gjatë shekullit të 18-të, u pa në kuptimin e tij të ngushtë si "arti i gjeneralit" ose "arti i rregullimit" të trupave, dhe merret me planifikimin dhe zhvillimin e fushatave, lëvizjen dhe disponimin e forcave dhe mashtrimin e armikut.

Babai i studimeve strategjike moderne perëndimore, Carl von Clausewitz (1780–1831), e përkufizoi strategjinë ushtarake si "përdorimin e betejave për të fituar fundin e luftës". Përkufizimi i B. H. Liddell Hart vuri më pak theks te betejat, duke përcaktuar strategjinë si "artin e shpërndarjes dhe aplikimit të mjeteve ushtarake për të përmbushur qëllimet e politikës". Prandaj, të dyja i dhanë përparësi synimeve politike mbi qëllimet ushtarake.

Sun Tzu (544–496 pes) shpesh konsiderohet si babai i strategjisë ushtarake lindore dhe ndikoi shumë në taktikat historike dhe moderne të luftës kineze, japoneze, koreane dhe vietnameze. Arti i Luftës nga Sun Tzu u rrit në popullaritet dhe pa përdorim praktik edhe në shoqërinë perëndimore. Ai vazhdon të ndikojë në shumë përpjekje konkurruese në Azi, Evropë dhe Amerikë, duke përfshirë kulturën, politikën dhe biznesin, si dhe luftën moderne. Strategjia ushtarake lindore ndryshon nga ajo perëndimore duke u fokusuar më shumë në luftën asimetrike dhe mashtrimin. Arthashastra e Chanakya ka qenë një përmbledhje e rëndësishme strategjike dhe politike në historinë indiane dhe aziatike gjithashtu.

Strategjia ndryshon nga operacionet dhe taktikat, pasi strategjia i referohet përdorimit të të gjitha kapaciteteve ushtarake të një kombi përmes planifikimit, zhvillimit dhe prokurimit të nivelit të lartë dhe afatgjatë, për të garantuar sigurinë ose fitoren. Operacionet dhe Taktikat janë arti i organizimit të forcave në ose pranë fushëbetejës për të siguruar objektiva si pjesë e strategjisë më të gjerë ushtarake.

## Shiko edhe 
* Historia ushtarake

## Referime
Historia ushtarake

parapamje|Sarkofagu i Madh Ludovisi i shekullit të 3-të përshkruan një betejë midis romakëve dhe gotëve.|300x300px
**Historia ushtarake** është studimi i konfliktit të armatosur në historinë e njerëzimit, dhe ndikimi i tij në shoqëritë, kulturat dhe ekonomitë e tyre, si dhe ndryshimet që rezultojnë në marrëdhëniet lokale dhe ndërkombëtare.

Historianët profesionistë zakonisht përqendrohen në çështjet ushtarake që patën një ndikim të madh në shoqëritë e përfshira, si dhe në pasojat e konflikteve, ndërsa historianët amatorë dhe hobiistët shpesh kanë një interes më të madh për detajet e betejave, pajisjeve dhe uniformave në përdorim.

Lëndët thelbësore të studimit të historisë ushtarake janë shkaqet e luftës, themelet sociale dhe kulturore, doktrina ushtarake nga secila anë, logjistika, lidershipi, teknologjia, strategjia dhe taktikat e përdorura dhe si ndryshuan këto me kalimin e kohës. Nga ana tjetër, teoria e luftës së drejtë eksploron dimensionet morale të luftës dhe për të kufizuar më mirë realitetin shkatërrues të shkaktuar nga lufta, kërkon të vendosë një doktrinë të etikës ushtarake.

Si një fushë e aplikuar, historia ushtarake është studiuar në akademi dhe shkolla shërbimi, sepse komanda ushtarake kërkon të mos përsërisë gabimet e së kaluarës dhe të përmirësojë performancën e saj aktuale duke rrënjosur një aftësi te komandantët për të perceptuar paralelet historike gjatë një beteje, në mënyrë që të përfitojnë nga kapitali. mbi mësimet e nxjerra nga e kaluara. Kur certifikon instruktorët e historisë ushtarake, Instituti i Studimeve Luftarake thekson memorizimin përmendësh të detajeve dhe fokusohet në temat dhe kontekstin në lidhje me konfliktin aktual dhe të ardhshëm, duke përdorur moton "E kaluara është prolog".

Disiplina e historisë ushtarake është dinamike, duke ndryshuar me zhvillimin po aq të fushës lëndore sa edhe shoqëritë dhe organizatat që e përdorin atë. Natyra dinamike e disiplinës së historisë ushtarake lidhet kryesisht me shpejtësinë e ndryshimit të forcave ushtarake dhe artit dhe shkencës së menaxhimit të tyre, si dhe ritmin furishëm të zhvillimit teknologjik që kishte ndodhur gjatë periudhës së njohur si Industriale. Revolucioni, dhe së fundmi në epokën bërthamore dhe të informacionit. Një koncept i rëndësishëm i kohëve të fundit është Revolucioni në Çështjet Ushtarake (RMA) i cili përpiqet të shpjegojë se si lufta është formësuar nga teknologjitë në zhvillim, të tilla si baruti. Ai nënvizon shpërthimet e shkurtra të ndryshimit të shpejtë të ndjekur nga periudha të stabilitetit relativ.

## Shiko edhe 
* Strategjia ushtarake

## Referime
Oliver Phelps

**Oliver Martyn John Phelps** (lindur më 25 shkurt 1986) është një aktor anglez. Ai është i njohur për rolin e Xhorxh Uezlit në serinë e filmave *Harry Potter* nga viti 2001 deri në 2011, së bashku me vëllain e tij binjak, James Phelps. Binjakët kanë vazhduar të punojnë së bashku si dyshe në projekte të tjera.

## Filmografia 
### Film dhe televizion 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*
Ademi (kthjellim)

**Ademi** është mbiemri i personave në vijim:

* Qazim Ademi – (1876–1939), rapsodë i shquar i muzikës labe
* Agim Ademi – (1961–), futbollist shqiptar
* Abdylaqim Ademi – (1969–), politikan shqiptarë në Maqedoni
* Danush Ademi, ashkali nga Kosova
* Almasa Ademi – (1978–),  gazetar boshnjak nga Sanxhaku
* Naser Ademi – (1965–2001), dëshmor kombëtar shqiptar
* Bahrije Ademi – (1979–), aktiviste e Lëvizjes Vetëvendosje
* Vedat Ademi – (1982–), këngëtarja shqiptare.
* Voltana Ademi – (1974–), politikane shqiptare
* Orhan Ademi – (1991–), futbollistë zvicran me prejardhje shqiptare
* Albion Ademi – (1999–), futbollistë finlandezë me prejardhje shqiptare
* Rahim Ademi – (1954–), ish-gjeneral i ushtrisë kroate
* Arian Ademi – (1991–), futbollist shqiptar me prejardhje nga Maqedonia
* Xhevat Ademi – (1962–),  politikan shqiptar nga Maqedonia
* Elmedin Ademi – (1982–), biznesmen shqiptar
* Almir Ademi – (1984–), futbollist shqiptaro-zviceran
* Fatime Llugiqi-Ademi – (1951–2019), aktore shqiptare
* Skender Ademi – (1978–), aktor kosovar
* Raimonda Ademi – (19??–), përkthyes për gjuhën turke shqiptar
* Florentina Ademi – (1987–), aktore kosovare
Dita e Shtetësisë (Serbi)

**Dita e Shtetësisë** ose **Dita Kombëtare** (Cirilik serb: Дан државности, romanizuar: *Dan državnosti*) është një festë që festohet çdo 15 shkurt në Serbi për të përkujtuar shpërthimin e Kryengritjes së Parë Serbe më 1804, e cila evoluoi në Revolucionin Serb kundër sundimit osman. Revolucioni përfundimisht rezultoi në njohjen e Serbisë nga Perandoria Osmane (formalisht më 1817, *de jure* më 1835).

Në të njëjtën ditë në vitin 1835, gjatë sundimit të Millosh Obrenoviqit, në Kragujevc u miratua kushtetuta e parë moderne serbe, e njohur si Kushtetuta e Sretenjes ose 'Kushtetuta e Qirinjve'.

Dita Kombëtare është festë kombëtare dhe festimet zyrtare zgjasin dy ditë, çdo 15 shkurt.

## Shiko gjithashtu
* Dita e Shtetësisë (kthjellim) në vende tjera
* Lista e ditëve të pavarësisë kombëtare
* Pushimet publike në Serbi
* Sretenje

## Referime
Festat publike në Serbi

Festat publike në Serbi janë të përcaktuara me Ligjin për festat kombëtare dhe të tjera në Republikën e Serbisë.

## Festat publike 
1 Nëse një nga festat jofetare bie të dielën, atëherë dita tjetër e punës është ditë jopune.

## Festat fetare 
Gjithashtu, punonjësit e fesë së krishterë, muslimane dhe jehude lejohen të mos punojnë në disa nga festat e tyre fetare.

## Festë pune 
Disa festa janë të përcaktuara me ligj si pushime pune, prandaj nuk janë pushime bankare, por respektohen nga shteti dhe populli.

## Referime 
*
Festat publike në Arabinë Saudite

**Festat publike në Arabinë Saudite** (arabisht: العطل الرسمية في السعودية) janë të pakta, krahasuar me vendet e tjera në Këshillin e Bashkëpunimit të Gjirit, por ato kanë pushime afatgjata nga 10 deri në 12 ditë. Ku shpenzimet e festave publike në Arabinë Saudite vetëm si ditë pune, përveç fundjavës ditore të së premtes dhe të së shtunës, që arrijnë në pushime deri në më shumë se dy javë.

Departamentet dhe institucionet qeveritare pezullohen në Mbretërinë e Arabisë Saudite gjatë festave të festës për festën e Fitër Bajramit dhe Kurban Bajramit për sektorin publik nëse ka një kohë dhe një ditë realitetin e fundjavës dhe festës së Bajramit, Dita i shtohet pushimeve të Bajramit.

## Kalendari 
Arabia Saudite ndjek kalendarin islamik, i cili përbëhet nga 12 muaj, por vetëm 354 ose 355 ditë.

## Orari i punës dhe festat zyrtare 
Orari i punës fillon në orën 08:00 dhe përfundon në orën 14:00 për departamentet qeveritare. Bizneset operojnë të dielën - të enjten dhe disa biznese operojnë edhe të shtunën. Orari i punës është në mëngjes nga ora 10:00-12:00 dhe pasdite nga ora 16:00-22:00, por mbyllet pak gjatë kohës së namazit. Orari i shkollës është nga ora 7:30 deri në 13:00.
Festat publike në Jugosllavi

Gjatë ekzistencës së Jugosllavisë festa të ndryshme publike festoheshin në të gjithë ose në disa pjesë të vendit. Ndryshimet më të rëndësishme në kalendarin zyrtar ndodhën pas Luftës së Dytë Botërore, kur Mbretëria e Jugosllavisë e paraluftës u pasua nga Republika Popullore Federative e Jugosllavisë.

## Mbretëria e Jugosllavisë 
*1 Dhjetor - Dita e Bashkimit
*data të ndryshme - Ditëlindja e Mbretit

## Festat shtetërore të RSF Jugosllavisë 
**Festat shtetërore (federale)** ishin:

*1-2 janar - Dita e Vitit të Ri
*1-2 maj - Dita e Punës
*25 maj - Dita e Rinisë
*4 korrik - Dita e Luftëtarit

## Festat e Republikës 
**Festat e Republikës** festoheshin në republikat:

*27 prill - Dita e Frontit Çlirimtar e cila u riemërua Dita e Rezistencës Kundër Okupatorit (RS Sllovenia)
*7 korrik - Dita e kryengritjes së popullit të Serbisë (RS Serbia)
*13 korrik - Dita e kryengritjes së popullit të Malit të Zi (RS Mali i Zi)
*22 korrik - Dita e kryengritjes së popullit të Sllovenisë (RS Sllovenia)
*27 korrik - Dita e kryengritjes së popullit të Kroacisë dhe Dita e kryengritjes së popullit të Bosnjë dhe Hercegovinës (RS Kroacia dhe RS Bosnja dhe Hercegovina)
*2 gusht - Sesioni i parë i ASNOM (RS Maqedonia)
*11 tetor - Dita e kryengritjes së popullit të Maqedonisë (RS Maqedonia)
*1 mëntor - Dita e të Vdekurve (RS Sllovenia)
*25 nëntor - Sesioni i parë i ZAVNOBiH (RS Bosnja dhe Hercegovina)

## Shiko gjithashtu 
* Festat publike në Serbi
* Festat publike në Kroaci
* Festat publike në Bosnje dhe Hercegovinë
* Festat publike në Maqedoninë e Veriut
* Festat publike në Slloveni
* Festat publike në Mal të Zi
* Festat publike në Kosovë

## Referime
Kalaja trekëndore venedikase

parapamje| Brenda Kalasë.
[parapamje| Pamje e Kalasë nga përtej [Kanali i Vivarit|Kanalit të Vivarit .]]
**Kalaja trekëndore veneciane** është një kështjellë pranë Butrintit . Kalaja ndodhet pranë Kanalit të Vivarit dhe pranë Parkut Kombëtar të Butrintit . Në vitin 1572, kur kishin ndodhur luftërat midis Venedikut dhe osmanëve, ky u largua nga Butrinti dhe akropoli i tij u braktis. Kjo çoi në krijimin e Kalasë e cila u ndërtua në shekullin e 15-të nga Venedikasit. Kalaja u krijua për të mbrojtur kurthet e peshkimit që ishte një burim shumë i rëndësishëm ushqimi dhe të ardhurash për vendbanimin e afërt.

Kalaja u pushtua nga osmanët një herë në vitin 1655 dhe 1718 pasi u rimor nga Venedikasit .  

## Shih edhe 
* Butrinti
* Kanali i Vivarit
* Liqeni i Butrintit
* Turizmi në Shqipëri
* Historia e Shqipërisë
* Parku Kombëtar i Butrintit
* Kalaja veneciane e Akropolit
* Lista e kështjellave në Shqipëri

## Referime
Isaku

[parapamje|Isaku duke gërmuar për puset, imagjinuar në një ilustrim [Bibla hebraike|biblik (rreth  1900).]]
**Isaku** është një nga 3 patriarkët e izraelitëve dhe një figurë e rëndësishme në fetë abrahamike, duke përfshirë Judaizmin, Krishterimin dhe Islamin. Ai ishte i biri i Abrahamit dhe i Sarës, babai i Jakobit dhe Esaut dhe gjyshi i dymbëdhjetë fiseve të Izraelit.

Emri i Isakut do të thotë "ai do të qeshë", duke pasqyruar të qeshurën, në mosbesim, të Abrahamit dhe Sarës, kur u tha nga Zoti se do të kishin një fëmijë. Ai është i vetmi patriarku emri i të cilit nuk u ndryshua dhe i vetmi që nuk u largua nga Kanaani. Sipas rrëfimit, ai vdiq në moshën 180-vjeçare, jetoi më së gjati nga tre patriarkët.

## Shiko edhe 
* Is'haku

## Referime
Robëria Babilonase

parapamje|Fluturimi i të burgosurve (1896) nga James Tissot; mërgimi i hebrenjve nga Kanaani në Babiloni.
**Robëria babilonase** ose **mërgimi babilonas** është periudha në historinë hebraike gjatë së cilës një numër i madh judeanësh nga Mbretëria e lashtë e Judës ishin robër në Babiloni, kryeqytetin e Perandorisë Neo-Babilonase, pas disfatës së tyre në Luftën Judeo-Babilonase dhe shkatërrimi i tempullit të Solomonit në Jerusalem. Ngjarja përshkruhet në Biblën Hebraike dhe historiku i saj mbështetet nga dëshmi arkeologjike dhe jashtëbiblike.

Pas betejës së Karkemishit në vitin 605 pes, mbreti babilonas Nebukadnetsar II rrethoi Jerusalemin, gjë që rezultoi në pagimin e haraçit nga mbreti judeas Jehojakimi. Në vitin e 4-të të mbretërimit të Nebukadnetsarit II, Jehojakimi refuzoi të paguante haraç të mëtejshëm, gjë që çoi në një rrethim tjetër të qytetit në vitin e 7-të të Nebukadnetsarit II (598/597 pes) që kulmoi me vdekjen e Jehojakimit dhe mërgimin në Babiloni të pasuesit të tij Jekoniahut, oborri i tij dhe shumë të tjerë; Pasardhësi i Jekoniahut, Zedekia dhe të tjerët u internuan kur Nebukadnetzari II shkatërroi Jerusalemin në vitin e tij të 18-të (587 pes), dhe një dëbim i mëvonshëm ndodhi në vitin e 23-të të Nebukadnetsarit II (582 pes). Megjithatë, datat, numri i dëbimeve dhe numri i të dëbuarve ndryshojnë në disa tregime biblike.

Pas rënies së Perandorisë Neo-Babilonase nga Perandoria Perse Akamenide dhe themeluesi i saj mbreti Kiri i Madh në Betejën e Opisit në vitin 539 pes, hebrenjtë e mërguar u lejuan nga Persianët të ktheheshin në Judë. Sipas Librit biblik të Ezdrës, ndërtimi i Tempullit të Dytë në Jerusalem filloi në shek. 537 pes në provincën e re persiane të Jehud Medinata. Të gjitha këto ngjarje konsiderohen të rëndësishme për historinë dhe kulturën e zhvilluar të popullit hebre, dhe në fund të fundit patën një ndikim të gjerë në zhvillimin e judaizmit.

Studimet arkeologjike kanë zbuluar se, megjithëse qyteti i Jerusalemit u shkatërrua plotësisht, pjesë të tjera të Judës vazhduan të banoheshin gjatë periudhës së mërgimit. Shumica e të internuarve nuk u kthyen në atdheun e tyre, përkundrazi udhëtuan drejt perëndimit dhe veriut. Shumë u vendosën në atë që tani është Izraeli verior, Liban dhe Siri. Komunitetet hebreje irakiane, hebreje persiane, hebreje gjeorgjiane dhe hebreje Bukharane besohet se e kanë prejardhjen e tyre në një pjesë të madhe nga këta të mërguar; këto komunitete tani kanë emigruar kryesisht në Izrael.

## Shiko edhe 
* Bibla hebraike

## Referime
Perandoria Akaemenide

parapamje|Vendndodhja e Perandorisë Akaemenide.
**Perandoria Akaemenide** ose **Perandoria Akaemeniane** (persishtja e vjeter: 𐎧𐏁𐏂 *Xšāça*), ishte perandoria e lashtë iraniane e themeluar nga Kiri i Madh në 550 para Krishtit; Perandoria e Parë Persiane. E bazuar në Azinë Perëndimore, ajo ishte perandoria më e madhe që bota kishte parë ndonjëherë në kohën e saj, duke shtrirë gjithsej 5.5 milionë kilometra katrorë nga Ballkani dhe Egjipti në perëndim deri në Azinë Qendrore dhe Luginën e Indus në Lindje.

Rreth shekullit të VII para Krishtit, rajoni i Persis në pjesën jugperëndimore të rrafshnaltës iraniane u vendos nga persët. Nga Persis, Kiri u ngrit dhe mundi Perandorinë Mediane, si dhe Lidinë dhe Perandorinë Neo-Babilonase, duke shënuar themelimin zyrtar të një shteti të ri perandorak nën dinastinë e Akamenidëve.parapamje|Flamuri i Persisë.Në epokën moderne, Perandoria Achaemenide është njohur për imponimin e saj të një modeli të suksesshëm të administrimit të centralizuar, burokratik; politika e saj multikulturore; ndërtimi i infrastrukturës komplekse, si sistemet rrugore dhe një sistem i organizuar postar; përdorimin e gjuhëve zyrtare në të gjithë territoret e saj; dhe zhvillimin e shërbimeve civile, duke përfshirë zotërimin e një ushtrie të madhe profesionale. Përparimet e tij frymëzuan zbatimin e stileve të ngjashme të qeverisjes nga një sërë perandorish të mëvonshme.

Në vitin 330 para Krishtit, Perandoria Akamenide u pushtua nga Aleksandri i Madh, një admirues i flaktë i Kirit të Madh; pushtimi shënoi një arritje kyçe në fushatën e atëhershme në vazhdim të Perandorisë së tij Maqedonase. Ndërsa vdekja e Aleksandrit shkaktoi fillimin e periudhës helenistike, pjesa më e madhe e territorit të Perandorisë së rënë Achaemenid ra nën sundimin e Mbretërisë Ptolemeike dhe Perandorisë Seleukide, të cilat të dyja ishin shfaqur si pasardhës të Perandorisë Maqedonase pas ndarjes së Triparadisus në 321 para Krishtit. Sundimi helenistik mbeti në fuqi për gati një shekull përpara se elitat iraniane të rrafshnaltës qendrore të rifitonin pushtetin nën Perandorinë Parthiane.

## Shiko edhe 
* Shteti Perandorak i Iranit

## Referime
Tempulli i Dytë

parapamje|Modeli i Tempullit të Herodit (i frymëzuar nga shkrimet e Jozefit) i ekspozuar si pjesë e Modelit të Holyland të Jerusalemit brenda Muzeut të Izraelit.
**Tempulli i Herodit** ose **Tempulli i Dytë** (Hebraisht: בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ‎ הַשֵּׁנִי‎, Bēṯ hamMīqdāš hašēnī, përkth. 'Shtëpia e Dytë e Sanctum'), ishte tempulli i rindërtuar në Jeruzalem midis shek. 516 pes dhe 70 e.s. Ai zëvendësoi Tempullin e Solomonit, i cili supozohet të jetë ndërtuar në të njëjtin vend përpara shkatërrimit të tij nga Perandoria Neo-Babilonase gjatë rrethimit babilonas të Jerusalemit në shek. 587 pes. Ndërtimi i Tempullit të Dytë filloi disa kohë pasi Perandoria Neo-Babilonase u pushtua nga Perandoria Perse Akaemenide; ai pasoi një shpallje nga mbreti pers Kiri i Madh që i dha fund robërisë babilonase dhe nisi kthimin në Sion. Në historinë hebraike, përfundimi i Tempullit të Dytë në Judën Persiane shënon fillimin e periudhës së Tempullit të dytë.

Sipas Biblës, Tempulli i Dytë fillimisht ishte një strukturë relativisht modeste e ndërtuar nga hebrenjtë që ishin kthyer nga mërgimi në Babiloni nën autoritetin e guvernatorit të emëruar nga Persia, Zorobabelit, nipit të mbretit të parafundit judah, Jekoniahu. Megjithatë, gjatë mbretërimit të Herodit të Madh mbi Mbretërinë Herodiane të Judesë, ajo u rinovua plotësisht; struktura origjinale u riparua në ndërtesat dhe fasadat e mëdha që njihen më shumë në modelet moderne të rikrijuara.

Pasi qëndroi përafërsisht 586 vjet, Tempulli i Dytë u shkatërrua nga Perandoria Romake gjatë rrethimit romak të Jeruzalemit në vitin 70 të es.

## Shiko edhe 
* Tempulli i Jeruzalemit
* Tempulli i Parë
* Tempulli i Tretë

## Referime
Mbretëria e Izraelit (Samaria)

parapamje|Harta e mbretërive të Izraelit dhe Judës.
**Mbretëria e Izraelit** ose **Mbretëria e Samarisë** (Hebraisht: מַמְלֶכֶת יִשְׂרָאֵל‎, moderne: Mamleḵet Yīsra'ēl, tiberiane: Mamleḵeṯ Yīśrāʼēl), ishte një mbretëri izraelite në Levantin Jugor gjatë epokës së hekurit. Mbretëria kontrollonte zonat e Samarisë, Galilesë dhe disa pjesë të Transjordanisë. Kryeqyteti i saj, në pjesën më të madhe, ishte Samaria (Sebastia moderne). Një shtet i veçantë izraelit, i quajtur Mbretëria e Judës, me kryeqytet në Jeruzalem, ekzistonte në jug të tij.

Bibla hebraike përshkruan Mbretërinë e Izraelit, e njohur gjithashtu si Mbretëria e Samarisë, si një nga dy shtetet pasardhëse të Mbretërisë së Bashkuar të Izraelit të sunduar nga Mbreti David dhe djali i tij Solomoni, tjetra është Mbretëria e Judës; Megjithatë, disa historianë dhe arkeologë nuk besojnë në ekzistencën e një Mbretërie të Bashkuar siç përshkruhet në Bibël. Mund të thuhet me siguri se rajonet e Samarisë dhe Galilesë iu nënshtruan një periudhe urbanizimi gjatë shekullit të 10-të pes dhe se qytetet e saj u bashkuan si një mbretëri e sunduar nga dinastia Omride në shekullin e 9-të pes, qendra politike e së ciliës ishte qyteti i Samarisë, ku ekzistonte një pallat luksoz.

Mbretëria e Izraelit u pushtua nga Perandoria Neo-Asiriane rreth vitit 720 pes. Të dhënat e Sargonit II të Asirisë tregojnë se ai dëboi 27.290 izraelitë – rreth 1/5 e popullsisë së Mbretërisë së Izraelit – në Mesopotami; ky dëbim u bë baza për idenë hebraike të Dhjetë Fiseve të Humbura të Izraelit. Disa izraelitë migruan në mbretërinë jugore të Judës, ndërsa ata izraelitë që mbetën në Samari, të përqendruar kryesisht rreth malit Gerizim, u quajtën samaritanë. Në territoret e mbretërisë së pushtuar u vendosën edhe grupe të huaja nga asirianët.

## Shiko edhe 
* Mbretëria e Judës
* Mbretëria e Izraelit (monarkia e bashkuar)

## Referime