Oksimoroni

parapamje|317x317px| Oksimoronet janë fjalë që komunikojnë kontradikta.
Një **oksimoron** (shumës: **oksimorone(t)** dhe **oksimora**) është një figurë e të folurit që vendos koncepte me kuptime të kundërta brenda një fjale ose në një frazë që është një vetë-kontradiktë. Si një mjet retorik, një oksimoron ilustron një pikë për të komunikuar dhe zbuluar një paradoks.   Një kuptim i përgjithshëm i "kontradiktës në terma" është regjistruar nga botimi i vitit 1902 i *Fjalorit anglisht të Oksfordit. *

Termi *oksimoron* është regjistruar fillimisht si ''* greke e latinizuar, në Maurus Servius Honoratus (rreth 400 pas Krishtit);  rrjedh nga fjala greke  *oksús* "i mprehtë, me majë"  dhe  mōros "i shurdhër, budalla";  si të thuash, "i mprehtë-i shurdhër", "shumë budallaqe", ose "marrëzi".  Fjala *oksimoron* është autologjike, d.m.th., ajo është në vetvete një shembull i një oksimoroni. Fjala e përbërë greke  *oksýmōron*, e cila do të korrespondonte me formimin latin, nuk duket të shfaqet në asnjë vepër të njohur greke të lashtë përpara formimit të termit latin.

## Llojet dhe shembujt 
Oksimoronet në kuptimin e ngushtë janë një mjet retorik i përdorur qëllimisht nga folësi dhe synohet të kuptohet si i tillë nga dëgjuesi. Në një kuptim më të zgjeruar, termi "oksimoron" është përdorur gjithashtu për kontradiktat e paqëllimshme ose rastësore, si në rastin e "metaforave të vdekura" ("mezi të veshura" ose "tmerrësisht të mira"). Lederer (1990), në frymën e "gjuhësisë rekreative", shkon deri në ndërtimin e "oksimoroneve logjike" si leximi i fjalës *nook* të përbërë nga "jo" dhe "ok" ose mbiemri *Noyes* si i përbërë nga "jo" plus. "po", ose u referohet disa kandidatëve oksimoronë si lojë fjalësh përmes shndërrimit të emrave në folje, si në "gjykatën e divorcit", ose "deklarata për shtyp". Ai i referohet oksimoras së mundshme si "lojërat e luftës", "raketat paqeruajtëse", "Kombet e Bashkuara" dhe "ushqimi i linjës ajrore" si të bazuara në opinion, sepse disa mund të mos pajtohen se ato përmbajnë një kontradiktë të brendshme. 

Ekzistojnë një numër oksimoronesh me një fjalë të ndërtuara nga "morfema të varura"  (d.m.th. jo më një përbërje prodhuese në anglisht, por të huazuara si një përbërje nga një gjuhë tjetër), si me ** (lit. "me the pjesa e pasme përpara", krahaso *hysteron proteron*, "", "", "" etj.)  ose *sopho-more* (një përbërje artificiale greke, lit. "i mençur-budalla") .

Forma më e zakonshme e oksimoronit përfshin një kombinim mbiemëror - emëror të dy fjalëve, por ato gjithashtu mund të krijohen në kuptimin e fjalive ose frazave. Një shembull klasik i përdorimit të oksimoroneve në letërsinë angleze mund të gjendet në këtë shembull nga *Romeo dhe Zhulieta e* Shekspirit, ku Romeo bashkon trembëdhjetë me radhë: 
Shembuj të tjerë nga literatura në gjuhën angleze përfshijnë: "e mira e urryer" (Chaucer, përkthimi *odibile bonum'')  "përulësi krenare" (Spenser),  "errësira e dukshme" (Milton), "pasuri lypëse" (John Donne),  "  " (Papa),  "heshtje shprehëse" (Tomson), "gëzim melankolik" (Bajron), "besimi i pabesë", "false e vërtetë" (Tennyson),  "konvencionalisht jokonvencionale", "spontaniteti i përdredhur" ( Henry James)  "trishtimi i kënaqur", "tradhtia besnike", dhe "freski përvëluese" (Hemingway). 

Në kontekstet letrare, autori zakonisht nuk sinjalizon përdorimin e një oksimoroni, por në përdorimin retorik, është bërë praktikë e zakonshme që të reklamohet në mënyrë eksplicite përdorimi i një oksimoroni për të sqaruar argumentin, si në:

: "Volteri [...] ne mund ta quajmë, me një oksimoron që ka mjaft të vërteta në të, një 'pesimist epikurian'." (*Quarterly Review* vëll. 170 (1890), f. 289)

Në këtë shembull, "pesimisti epikurian" do të njihej si një oksimoron në çdo rast, pasi parimi thelbësor i epikurianizmit është qetësia (që do të përjashtonte çdo lloj pikëpamjeje pesimiste). Megjithatë, reklama eksplicite e përdorimit të oksimoroneve hapi një shkallë rrëshqitëse të një konstruksioni më pak se të dukshëm, duke përfunduar në " oksimoranet e opinionit " si " etika e biznesit".

JRR Tolkien e interpretoi mbiemrin e tij si rrjedh nga ekuivalenti gjerman i ulët i fjalës *dull-keen* (Gjermanisht i lartë ''*) që do të ishte një ekuivalent i fjalëpërfjalshëm i greqishtes *oxy-moron* . 

## "Oksimoron komik" 
"Oksimoroni komik" është një pretendim humoristik se diçka është një oksimoron. Ky quhet një "opinion oksimoron" nga Lederer (1990)  ). Humori rrjedh nga nënkuptimi se një supozim (i cili përndryshe mund të pritet të jetë i diskutueshëm ose të paktën jo evident) është aq i qartë sa të jetë pjesë e leksikut. Një shembull i një "oksimoroni" të tillë është "televizioni arsimor": humori rrjedh tërësisht nga pretendimi se ai është një oksimoron nga nënkuptimi se "televizioni" është aq i parëndësishëm sa të jetë në thelb i papajtueshëm me "arsimimin".  Në një artikull të vitit 2009 të quajtur "Daredevil", Garry Wills akuzoi William F. Buckley për popullarizimin e kësaj tendence, bazuar në suksesin e pretendimit të këtij të fundit se "një liberal inteligjent është një oksimoron". 

Shembujt e popullarizuar nga komediani George Carlin në 1975 përfshijnë "inteligjencën ushtarake" (një lojë mbi kuptimet leksikore të termit "inteligjencë", duke nënkuptuar se "ushtarake" përjashton në thelb praninë e "inteligjencës") dhe "etikën e biznesit" (në mënyrë të ngjashme që nënkupton se përjashtimi i ndërsjellë i të dy termave është i dukshëm ose zakonisht kuptohet më tepër se pozicioni partizan anti-korporativ). 

Në mënyrë të ngjashme, termi "luftë civile" nganjëherë referohet me shaka si "oksimoron" (dënim me kuptimet leksikore të fjalës "civile"). 

Shembuj të tjerë përfshijnë "politikan i ndershëm", "veproni natyrshëm", "havjar i përballueshëm" (1993),  "i martuar lumturisht" dhe "Microsoft Works" (2000). 

## Dyshe antonimike 
Renditja e antonimeve, si "e mira dhe e keqja", "mashkull dhe femër", "i madh dhe i vogël", etj., nuk krijon oksimorone, pasi nuk nënkuptohet se ndonjë objekt i caktuar ka dy veti të kundërta njëkohësisht. Në disa gjuhë, nuk është e nevojshme të vendoset një lidhëz si *dhe* midis dy antonimeve; komponime të tilla (jo domosdoshmërisht të antonimeve) njihen si dvandvas (një term i marrë nga gramatika sanskrite). Për shembull, në kinezisht, komponimet si 男女 (burrë dhe grua, mashkull dhe femër, gjini), 陰陽 (yin dhe yang), 善惡 (e mira dhe e keqja, morali) përdoren për të treguar çiftet, vargjet ose tiparin që këto janë ekstreme të. *Pianoforte* ose *fortepiano* italiane është një shembull nga një gjuhë perëndimore; termi është i shkurtër për *gravicembalo col piano e forte'', siç ishte "harpiskorde me një sërë vëllimesh të ndryshme", duke nënkuptuar se është e mundur të luhen nota të buta dhe me zë të lartë (si dhe të ndërmjetme), jo se tingulli i prodhuar është disi njëkohësisht "i butë dhe me zë".

## Shiko gjithashtu 
* Autoantonim
* Idetë e gjelbërta pa ngjyrë flenë furishëm
* Xhungla e Meinong
* Paradoks
* Kontradikta performuese
* Parimi i kontradiktës
* Ide vetë-kundërshtuese
* Tautologji (retorikë)

## Referime