Montauban

**Montauban** (; Ocitanisht: Montalban [muntalˈβa] ; Shqip: *Montalbani/Montaubani*) është një komunë në departamentin Tarn-et-Garonne, rajoni i Ocitanisë, Franca Jugore. Është kryeqyteti i departamentit dhe shtrihet 50 kilometra në veri të Tuluzës . Montalbani është qyteti më i populluar në Tarn-et-Garonne, dhe i gjashti më i populluari i Ocitanisë pas Tuluzës, Montpeljesë, Nîmesit, Përpinjanit dhe Bezjerit. Në vitin 2019, kishte 61,372 banorë . Qyteti është klasifikuar ''Ville d'art et d'histoire* (Qytet i artit dhe historisë) që nga viti 2015.

Qyteti, i ndërtuar kryesisht me tulla të kuqërremta, qëndron në bregun e djathtë të Tarnit në bashkimin e tij me Tescou .

## Historia 
majtas|parapamje|200x200px| Place Nationale në Montauban
majtas|parapamje|200x200px| Arcade në Place Nationale
Montauban është i dyti më i vjetër (pas Mont-de-Marsan ) nga *bastidat'' e Francës jugore. Themelimi i tij daton nga viti 1144 kur Konti Alphonse Jourdain i Tuluzës, i dha asaj një kartë liberale. Banorët u tërhoqën kryesisht nga Montaurioli, një fshat që ishte rritur rreth manastirit fqinj të Shën Teodardit .

Në shekullin e 13-të qyteti vuajti shumë nga shkatërrimet e kryqëzatave Albigensiane dhe nga Inkuizicioni, por deri në vitin 1317 ai ishte rimëkëmbur mjaftueshëm për t'u zgjedhur nga Gjoni XXII si kreu i një dioqeze ku bazilika e Shën Theodardit u bë katedralja .
majtas|parapamje|273x273px| *Redicioni i Montaubanit*, 21 gusht 1629. Château de Richelieu .
Në 1360, sipas Traktatit të Brétigny, qyteti iu dorëzua anglezëve; ata u dëbuan nga banorët në 1414. Në 1560 peshkopët dhe magjistratët përqafuan protestantizmin, dëbuan murgjit dhe shkatërruan katedralen. Dhjetë vjet më vonë ajo u bë një nga katër bastionet Hygenote nën Paqen e Saint-Germain dhe formoi një republikë të vogël të pavarur. Ishte selia e rebelimit hygenot të vitit 1621 dhe i rezistoi me sukses një rrethimi 86-ditor nga Luigji XIII .

Për shkak se Montalbani ishte një qytet protestant, ai rezistoi dhe mbajti pozicionin e tij kundër pushtetit mbretëror, duke refuzuar t'i jepte besnikëri Mbretit Katolik. Për të trembur kundërshtarët e Mbretit dhe për të shpejtuar përfundimin e rrethimit, u gjuajtën 400 topa, por Montalbani rezistoi dhe ushtria mbretërore u mund. Kisha e Shën Zhakut ende shënohet nga gjysmat e topave dhe çdo vit në shtator, qyteti feston "les 400 coups" (400 të shtënat), që është bërë një frazë e zakonshme në frëngjisht.

Montaubani nuk iu nënshtrua autoritetit mbretëror deri pas rënies së La Rochelle në 1629, kur fortifikimet e tij u shkatërruan nga Kardinali Richelieu . Protestantët pësuan përsëri persekutim më vonë përgjatë shekullit, pasi Luigji XIV filloi të persekutonte protestantët duke dërguar trupa në shtëpitë e tyre ( dragonnadat ) dhe më pas në 1685 anuloi Ediktin e Nantës, i cili i kishte dhënë komunitetit tolerancë.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, *Mona Lisa* e Leonardo da Vinçit u fsheh për pak kohë në një kasafortë të fshehtë pas një bodrumi vere në Montauban.

## Klima 
Klima e Montaubanit është e butë dhe subtropikale ( *Csa* / *Csb* kufitare në klasifikimin e klimës Köppen ). Temperaturat janë mjaft të buta në dimër dhe të nxehta në verë. 

## Ekonomia 
Rëndësia tregtare e Montaubanit është më shumë për shkak të tregtisë së tij në prodhimet bujqësore, kuajt, kafshët e gjahut dhe shpendët, sesa industritë e tij, të cilat përfshijnë kopshtarinë, endjen e rrobave, veshjen e rrobave, bluarjen e miellit, sharrimin e drurit dhe prodhimin e mobiljeve, garza mëndafshi dhe kapele kashte.

Megjithatë, për shkak të afërsisë së Tuluzës dhe kostos më të lirë të terreneve industriale, gjithnjë e më shumë produkte mekanike po prodhohen atje.

## Demografia 
Montaubani është qendra e një zone urbane me 79,300 banorë që nga viti 2017. 

## Monumente 

File:Hôtel_d'Alies_-_Mairie_de_Montauban.jpg|Bashkia
File:Montauban_-_Le_Musée_Ingres.jpg|Muzeu Ingres 
File:Montauban_-_Salle_du_Prince_Noir_(1).jpg|Salla e Princit të Zi (shekulli i 14-të)
File:Cathédrale_Notre_Dame_de_l'Assomption_de_Montauban.jpg|Katedralja
File:Montauban_-_L'église_St_Jacques.jpg|Kisha Saint-Jacques
File:Montauban_-_Place_Nationale_(1).jpg|Place Nationale

## Filmat 
Në filmin " Les Tontons Flingueurs ", një klasik francez nga Georges Lautner, i xhiruar dhe publikuar në vitin 1963, personazhi i Lino Venturës është një biznesmen nga Montaubani. I thirrur në Paris për një rast personal, ai është mbiquajtur nga personazhi i Bernard Blier "Le gugusse de Montauban" (djaloshi nga Montaubani. ) "gugusse" më vonë do të përgjigjet: "dikush nuk duhet të largohet kurrë nga Montauban". Kohët e fundit, një rrethrrotullim në qendër të qytetit u quajt "Rrethrrotullimi i Tonton Flingueurs" dhe janë vendosur pankarta me vizatimet e aktorëve.