open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çertifikimi

(2017).]]
**Certifikimi** është pjesë e testimit, inspektimit dhe certifikimit dhe dhënies nga një organ i pavarur i garancisë me shkrim (një certifikatë) që produkti, shërbimi ose sistemi në fjalë plotëson kërkesat specifike. Është vërtetimi ose konfirmimi zyrtar i disa karakteristikave të një objekti, personi ose organizate. Ky konfirmim shpesh, por jo gjithmonë, sigurohet nga një formë e rishikimit të jashtëm, edukimit, vlerësimit ose auditimit. Akreditimi është procesi i certifikimit të një organizate specifike. Sipas Këshillit Kombëtar të SHBA për Matjen në Arsim, një test certifikimi është një test kredencializimi që përdoret për të përcaktuar nëse individët kanë njohuri të mjaftueshme në një fushë të caktuar profesionale për t'u etiketuar "kompetent për të praktikuar" në atë fushë.

## Shiko edhe 
* Trajnimi

## Referime
Jens Stoltenberg

**Jens Stoltenberg** (lindur më: 16 mars 1959) është një politikan norvegjez i cili ka shërbyer si sekretari i 13-të i përgjithshëm i NATO-s që nga viti 2014. Anëtar i Partisë së Punës të Norvegjisë, ai ka shërbyer më parë si kryeministri i 34-të i Norvegjisë nga viti 2000 deri në vitin 2001 dhe përsëri nga 2005 deri në 2013.

I lindur në Oslo si djali i diplomatit dhe politikanit të shquar Thorvald Stoltenberg dhe Karin Stoltenberg, Stoltenberg ndoqi shkollën Oslo Waldorf dhe Shkollën e Katedrales së Oslos përpara se të diplomohej për ekonomi në Universitetin e Oslos në 1987. Gjatë studimeve të tij, ai punoi si gazetar dhe drejtoi krahun rinor të Laburistëve nga viti 1985 deri në 1989.

Ai e filloi karrierën e tij në qeveri si sekretar shteti në Ministrinë e Mjedisit në vitin 1990 dhe u zgjodh në Storting në vitin 1993. Ai shërbeu si Ministër i Industrisë dhe Energjetikës nga viti 1993 deri në 1996 dhe ministër i Financave nga 1996 deri në 1997. Ai ishte Kryeministër nga viti 2000 deri në vitin 2001, ishte lider i Partisë së Punës nga viti 2002 në 2014 dhe shërbeu si Kryeministër për herë të dytë nga viti 2005 deri në vitin 2013. Një vit më pas, ai u emërua sekretari i 13-të i përgjithshëm i NATO-s dhe mandati i tij u zgjat më pas katër herë nga krerët e shteteve dhe qeverive të NATO-s.

Stoltenberg është përshkruar si një politikan i kujdesshëm, që i përket krahut të djathtë të socialdemokracisë. Kur u bë kryeministër në vitin 2000, ai u portretizua si "norvegjezi Toni Bler", dhe politikat e tij u frymëzuan nga axhenda e Laburistëve të Ri të Blair-it; qeveria e tij e parë mbikëqyri privatizimin më të përhapur nga çdo qeveri norvegjeze deri në atë datë. Stoltenberg tha se ai ishte i frymëzuar dhe donte të mësonte nga politikat e Blair. Si zyrtari i dytë më jetëgjatë në historinë e NATO-s, Stoltenberg ka punuar për të zgjeruar aleancën në Evropën Lindore, për të forcuar aftësitë ushtarake të aleancës në përgjigje të Luftës Ruso-Ukrainase dhe mandati i tij përkoi me rritjen më të madhe në shpenzimet e mbrojtjes së NATO-s. që nga Lufta e Ftohtë.

## Shiko edhe 
* NATO
* Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s

## Referime
Qamili

**Qamili** është një emër e mbiemër shqiptar. Ndër shqiptarët e njohur me këtë emër janë:
### Mbiemër 
* Bujar Qamili, këngëtar shqiptar
* Emin Qamili – (1934–), mësues shqiptar
* Eqerem Qamili Shehu – (1911–1993), patriot shqiptar
* Haxhi Qamili – (1876–1915), sheh i tarikatit Melami
* Muzbajdin Qamili, aktor shqiptar
* Rilind Qamili – (1997–), futbollist profesionist nga Maqedonia e Veriut.
## Referime dhe shënime
Lista e anëtarëve të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës

### A
• Abdylmenaf Bexheti •
Agim Çavdarbasha •
Alajdin Abazi •
Aleksandar Stipčević •
Ali Hadri •
Ali Podrimja •
Anton Berishaj •
Anton Pashku •

### B
• Bahri Beci
• Besim Bokshi
• Brian D. Joseph

### D
• Dervish Rozhaja
### E
• Ekrem Myrtezai
• Emin Riza
• Engjëll Berisha
• Enver Gjerqeku
• Eric P. Hamp
• Esad Mekuli
• Esat Stavileci
• Eshref Ademaj
### F
• Fehmi Agani
• Ferid Murad
• Fetah Podvorica
• Françesko Altimari
• Frashër Demaj
### G
• Gazmend Zajmi
• Gjyljeta Mushkolaj
### H
• Hajredin Hoxha
### I
• Ibrahim Rugova
• Idriz Ajeti
• Irena Sawicka
• Ismail Kadare

### J
• Jashar Rexhepagiqi • Justina Shiroka Pula

### K
• Kolec Topalli
### L
• Latif Susuri
• Luan Mulliqi
### M
• Mark Krasniqi
• Matteo Mandala
• Mehmet Halimi
• Mentor Petrela
• Muhamed Mufaku
• Muharrem Berisha
• Musa Haxhiu
• Muslim Mulliqi
• Myzafere Krasniqi Limani

### N
• Noel Malcolm
• Nysret Krasniqi
### O
• Oliver J. Schmitt
• Osman Imami

### P
• Pajazit Nushi
### Q
• Qamil Haxhibeqiri
### R
• Radoslav Katičić
• Remzi Bakalli
• Rexhep Ferri
• Ruzhdi Pllana

### S
• Salih Gashi
• Shkumbin Munishi
• Syrja Popovci
### V
• Victor Friedman
• Vladeta Vukoviç
• Vukashin Filipoviq

### Xh
• Xhevdet Xhafa

### Z
• Zef Mirdita
Demokracia athinase

që përshkruan politikanin athinas Perikliun duke mbajtur fjalimin e tij të famshëm të varrimit përpara Asamblesë.]]
**Demokracia athinase** u zhvillua rreth shekullit të 6-të p.e.s. në qytet-shtetin grek (i njohur si polis) të Athinës, që përfshin qytetin e Athinës dhe territorin përreth të Attica. Edhe pse Athina është qyteti-shteti më i famshëm demokratik grek i lashtë, ai nuk ishte i vetmi, as i pari; shumë qytete-shtete të tjera miratuan kushtetuta të ngjashme demokratike përpara Athinës. Nga fundi i shekullit të 4-të pes, gjysma e mbi një mijë qytet-shteteve ekzistuese greke mund të kishin qenë demokraci. Athina praktikonte një sistem politik ligjesh dhe ligjesh ekzekutive. Pjesëmarrja ishte e hapur për të rriturit, shtetasit meshkuj të lirë (d.m.th., jo metik), të cilët ndoshta përbënin jo më shumë se 30 për qind të popullsisë totale të rritur.

Solon (në 594 pes), Cleisthenes (në 508–07 pes) dhe Ephialtes (në 462 pes) kontribuan në zhvillimin e demokracisë athinase. Cleisthenes shkatërroi fuqinë e pakufizuar të fisnikërisë duke i organizuar qytetarët në dhjetë grupe bazuar në vendin ku ata jetonin dhe jo në pasurinë e tyre.  Udhëheqësi demokratik më jetëgjatë ishte Perikliu. Pas vdekjes së tij, demokracia athinase u ndërpre dy herë shkurtimisht nga revolucionet oligarkike në 411 dhe 404 pes, në fund të Luftës së Peloponezit. Ai u modifikua disi pasi u rivendos nën Eukleidët; rrëfimet më të detajuara të sistemit janë të këtij modifikimi të shekullit të katërt, në vend të sistemit Periklean. Demokracia u shtyp nga maqedonasit në vitin 322 p.e.s. Institucionet athinase u ringjallën më vonë, por sa afër ishin me një demokraci të vërtetë është e diskutueshme.

## Referime
Mentor Petrela

**Mentor Petrela** (1950, Tiranë) është doktor i mjekësisë dhe profesor universitar shqiptar nga Tirana.
## Biografia 
Mentor Petrela lindi në Tiranë në vitin 1950, ku e mbaroi shkollën fillore dhe të mesme. Studimet për mjeksi i kreu në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Tiranës në vitin 1973, ku u diplomua “Cum Laude”. Studimet specialistike i mbaroi në Universitetin Rene-Descartes XI të Parisit, ku u kurorëzua me diplomën në fushën e neurokirurgjisë në vitin 1979. Në vitet 1990-1996 ishte shef i Shërbimit të Neurologjisë dhe Neurokirurgjisë të Qendrës Spitalore “Nëna Tereza”, ndërsa në vitet 1993-1997 ishte Drejtor i Përgjithshëm i kësaj Qendre Spitalore. Nga viti 1994 është profesor i Neurokirurgjisë të Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit të Tiranës. Në vitet 1995-2000 ishte President i Shoqatës Shqiptare të Neurologjisë, ndërkaq nga viti 1996 ushtroi funksionin e Shefit të Neurokirurgjisë në Qendrën Spitalore Universitäre “Nëna Tereza” në Tiranë. Në viti 1997 zgjidhet President i Shoqatës Shqiptare të Neurokirurgjisë. Në vitet 1999-2002 ishte dekan i Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit të Tiranës, ndërsa në vitet 2008-2011 ushtroi funksionin e shefit të Departamentit të Neurologjisë dhe Psikiatrisë. Nga viti 1992 është anëtar nderi i Shoqatës Franceze të Neurologjisë. Në vitin 1996 mori çmimin “Chevalier dans ГOrdre des Palmes Acadëmiques” (“Kalorës i Urdhrit të Palmes Akademike”) nga Kryeministri i Frances Alain Juppë. Me Konkurs Kombëtar për Universitetet e Frances në vitin 1997 në Paris zgjidhet Profesor i Neurokirurgjisë. Prej vitit 1998 është anëtar i Ëorld Federation of Neurological Ssurgery, European Assotiation of Neurological Societies. Ishte anëtar aktiv i Ëorld Academy of Neurological Surgery me seli në Vienë, ku mbajti dhe ligjërata. Në cilësi të profesorit të ftuar (professeur invite) mbajti ligjërata në Universitetet e Parisit, Milanos, Nju-Yorkut, Gjenevës etj. Në vitin 2014 Presidenti i Frances Francois Hollande ia dha dekoratën më prestigjioze të Francës “Chevalier de la Legion d’Honneur” (“Kalorës i Legjionit të Nderit”). Ka botuar punime të shumta shkencore nga fusha e neurokiruegjisë në revista të njohura shkencore dhe përmbledhje studimesh në vende të ndryshme.

## Referime
Vera greke

[parapamje|Vreshti në [Nausa, Maqedonia qendrore]]
[parapamje|Rrush [Moschofilero]]
Greqia është një nga rajonet më të vjetra të prodhimit të verës në botë dhe ndër territoret e para prodhuese të verës në Evropë. Dëshmia më e hershme e verës greke është datuar në 6500 vjet më parë ku vera prodhohej në baza shtëpiake ose komunale. Në kohët e lashta, ndërsa tregtia me verë u bë e gjerë, ajo transportohej nga skaji në skaj i Mesdheut; Vera greke kishte prestigj veçanërisht të lartë në Itali nën Perandorinë Romake. Në periudhën mesjetare, verërat e eksportuara nga Kreta, Monemvasia dhe portet e tjera greke arritën çmime të larta në Evropën veriore.

## Historia 
Origjina e prodhimit të verës në Greqi daton 6500 vjet më parë dhe provat që sugjerojnë prodhimin e verës konfirmojnë se Greqia është shtëpia e mbetjeve të verës së rrushit të dytë më të vjetër të zbuluar në botë dhe dëshmia më e hershme në botë e rrushit të grimcuar. Grekët e lashtë prezantuan hardhi të tilla si Vitis vinifera Siçili, Francën jugore, dhe Spanjë.

### Ishujt e Egjeut 
parapamje|480px|Rajonet e verërave greke
parapamje|Vreshti në Santorini
parapamje|Një vresht në Peloponez
[parapamje|Fuçitë e verës në [Samos]]
parapamje|160px|Vera e kuqe e Zakynthos
* Lemnos
* Paros
* Rhodes
* Samos
* Santorini

### Kreta 
* Archanes
* Dafnes
* Peza
* Sitia

### Epiri 
* Zitsa
* Metsovo

### Ishujt e Jonit 
* Kefalonia
* Corfu
* Zakynthos
* Lefkada

### Maqedonia 
* Amynteo (Amyndeon)
* Epanomi 
* Goumenissa
* Naoussa
* Chalkidiki

### Greqia Qendrore 
* Atalanti

### Peloponezi 
* Mantineia
* Nemea
* Monemvassia-Malvasia
* Patras

### Thesalia 
* Nea Anchialos
* Rapsani
* Messenikola

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*Greek Wine: all you need to know (në anglisht)
*Wine in Ancient Greece (në anglisht)
*Greek wine (në anglisht)
Musa Haxhiu

**Musa Haxhiu** (1939, Pejë - 2007, SHBA) ka qenë doktor i mjekësisë, profesor universitar dhe anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës.
## Biografia 
Lindi më 15 mars 1939 në Pejë. Shkollën fillore dhe gjimnazin i mbaroi në vendlindje. Në vitin 1958/59 regjistroi Fakultetin e Mjekësisë në Beograd, ku diplomoi në vitin 1963. Specializimin nga fusha e sëmundjeve të mushkërive e kreu në Beograd, në vitin 1968. Në studimet pas­universitare për kardiologji u regjistrua në vitin 1968/69, po ashtu në Beograd. Në vitin 1971 kreu magjistraturën nga kardiologjia. Më 1973, në Zagreb mbrojti disertacionin dhe u promovua doktor i shkencave mjekësore.

Interesimi kryesor shkencor i tij është kontrolli neutral i respiracionit dhe i rrugëve ajrore në kushtet normale dhe gjatë sëmundjes. Ishte profesor i Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë dhe ligjëroi lëndët: anatomia, pediatria, fiziologjia dhe biofizika. Në vitet 1973-1975 ishte dekan i Fakultetit të Mjekësisë, ndërsa në vitet 1978-79 ishte kryetar i Lidhjes së Shoqatave të Fiziologëve të Jugosllavisë dhe anëtar i shumë asociacioneve profesionale-shkencore në vend dhe jashtë. Në vitet 1990-92 ishte kryetar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Ka ushtruar edhe detyra të tjera me përgjegjësi në ente dhe institucione të ndryshme shëndetësore të Kosovës. Një kohë të gjatë ka jetuar dhe ka punuar në SHBA.
Vdiq në vitin 2007 në Ohajo të SHBA-së.

## Referime
Bastisja e Shkupit

**Bastisja nga Policia e Shkupit** ishte një operacion ushtarak i kryer nga policia maqedonase gjatë kryengritjes së vitit 2001 në Maqedoni kundër rebelëve shqiptarë etnikë në një periferi të Shkupit, policia neutralizoi me sukses grupin e armatosur dhe kapi furnizimet e armëve të tyre. Politikanët shqiptarë etnikë pranuan bastisjen e policisë dhe vdekjet, por refuzuan të komentojnë. Anëtarët e UÇK-së dhe shqiptarët etnikë pretenduan se burrat ishin civilë.

## Shiko edhe 
* Lufta e vitit 2001 në Maqedoni

## Referime
Historiku i Teatrit Kombëtar të Kosovës

**Historiku i Teatrit Kombëtar të Kosovës** nis në vitin 1945 në kryeqytetin historik të Prizrenit fillimisht me emrin Teatri Popullor Krahinor (Teatri Popullor i Kosovës), TPK. 
## Historiku 
Teatri Kombëtar i Kosovës ka filluar rrugëtimin e tij fillimisht si Teatri Popullor Krahinor (Teatri Popullor i Kosovës) themeluar në shtator të vitit 1945, në Prizren, me një ansambel aktorësh amatorë, të përzgjedhur nëpër qytete të ndryshme të Kosovës. Shfaqja e parë e realizuar në këtë teatër ishte "Flamuri dhe nana", një fragment nga romani "Nëna" e Maksim Gorkit e dramatizuar nga Tajar Hatipi në regji të Pavle Vugrinacit. Promovimi zyrtar i Teatrit Popullor Krahinor u bë më 7 qershor të vitit 1949, me shfaqjen "Personi i dyshimtë" të Branisllav Nushiqit, në regji të Dobrica Radenkoviqit në Shtëpinë e Kulturës në Prishtinë, e cila që nga viti 1948 u bë godinë e Teatrit. Në këtë teatër u themeluan ansambli i dramës shqiptare dhe i dramës serbe, të cilëve në vitet '70 iu shtua edhe ansambli i baletit. Teksti i parë i inskenuar nga dramaturgjia shqiptare ishte "Besa" e Sami Frashërit, premiera e së cilës u mbajt gjatë sezonit 1950/51. Pastaj u inskenuan edhe drama të tjera si "Nuk martohem me pare" dhe "Parajsa", të Murteza Pezes, "Kryet e hudres" të Kriste Berishës etj. Pas një përzgjedhjeje të aktorëve të talentuar nëpër shoqëritë amatore të qyteteve të Kosovës, drejtori i Teatrit, Millutin Jasniqi, arriti të kompletojë ansamblin e dramës shqiptare, duke sjellë nga qytete të ndryshme të Kosovës aktorët Shani Pallaska, Shaban Domi, Abdurrahman Shala, Meribane Shala, Muharrem Qena, Katarina Josipi, Matej Serreçi, ndërsa me pas angazhoi Xhevat Qenën dhe Melihate Ajetin. 
## Shih edhe 
* Teatri në Kosovë
* Teatri Kombëtar i Kosovës

## Referime
Porti i Vjenës

**Porti i Vjenës** është porti lumor më i madh austriak dhe një nga portet më të mëdha në lumin Danub, me një kapacitet total vjetor të trafikut prej rreth 12 milion ton ngarkesë .

## Statistikat 
Vetëm në vitin 2007 Porti i Vjenës trajtoi 12,000,000 ton mallra dhe 323,000 TEU duke e bërë atë portin më të ngarkuar të mallrave dhe kontejnerëve në Austri dhe një nga më të mëdhenjtë në Evropën Qendrore .

: ****** shifrat në miliona tonë*

## Terminalet 
### Terminali i kontejnerëve 
Terminali u hap në vitin 2000 dhe ka një sipërfaqe magazinimi prej 60,000 m   . 

### Terminali i automobilave 
Terminali i makinave është një nga më të mëdhenjtë në Evropën Qendrore që përdoret për importin e makinave të reja dhe mund të strehojë 10,000 makina në të njëjtën kohë në një sipërfaqe prej 160,000 m katrorë tokë. 

### Ngarkesa e përgjithshme 
Terminali i përgjithshëm i ngarkesave ka një sipërfaqe magazinimi prej 270,000 m katrorë   . 

### Terminali i pasagjerëve 
Porti i Vjenës ka një nga terminalet më të mëdhenj të pasagjerëve në lumin Danub ; ai trajtoi 305,000 pasagjerë në vitin 2007. 

## Shih edhe 
* Vjena
* Austria
* Lumi i Danubit

## Referime
Telefe

**Telefe** (**Televisión Federal**) është stacion televiziv argjentinas në pronësi të Paramount Global. Ajo u themelua në vitin 1990 nga Avelino Porto dhe bashkëpunëtorë të tjerë. Selia e saj është në Buenos Aires.

## Referime
* Faqja e internetit e Telefe
Ekonomia e Bashkimit Evropian

[parapamje|[Flamuri i Evropës.]]
**Ekonomia e Bashkimit Evropian** është ekonomia e përbashkët e shteteve anëtare të Bashkimit Evropian (BE). Është ekonomia e 3-të më e madhe në botë në terma nominalë, pas Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, dhe e 3-ta në terma të barazisë së fuqisë blerëse (PPP). PBB-ja e Bashkimit Evropian vlerësohet të jetë rreth 16.6 trilion dollarë (nominale) në vitin 2022, që përfaqëson rreth 1/6 të ekonomisë globale. Gjermania ka GDP-në më të madhe kombëtare nga të gjitha vendet e BE-së, e ndjekur nga Franca dhe Italia.

Euro është monedha rezervë e 2-të më e madhe dhe monedha e 2-të më e tregtuar në botë pas dollarit amerikan. Euro përdoret nga 20 prej 27 anëtarëve e saj, në përgjithësi, është monedha zyrtare në 26 vende, në eurozonë dhe në 6 vende të tjera evropiane, zyrtarisht ose *de facto*.

Ekonomia e Bashkimit Evropian përbëhet nga një treg i brendshëm i ekonomive të përziera të bazuara në tregun e lirë dhe modele të avancuara sociale. Për shembull, ai përfshin një treg të brendshëm të vetëm me lëvizje të lirë të mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe punës. GDP për frymë (PPP) ishte 43,188 dollarë në 2018, krahasuar me 62,869 dollarë në Shtetet e Bashkuara, 44,246 dollarë në Japoni dhe 18,116 dollarë në Kinë. Ka pabarazi të konsiderueshme në PBB për frymë (PPP) midis shteteve anëtare që variojnë nga 106,372 dollarë në Luksemburg në 23,169 dollarë në Bullgari. Me një koeficient të ulët Gini prej 31, Bashkimi Evropian ka një shpërndarje më të barabartë të të ardhurave sesa mesatarja botërore.

Investimet e BE-së në vendet e huaja arrijnë në 9.1 trilion dollarë, ndërsa investimet e huaja të bëra në Bashkimin Evropian arrijnë në 5.1 trilion dollarë në vitin 2012, deri tani investimet më të larta të huaja dhe vendase në botë. Euronext është bursa kryesore e Eurozonës dhe e 6-ta në botë për nga kapitalizimi i tregut. Partnerët më të mëdhenj tregtarë të Bashkimit Evropian janë Shtetet e Bashkuara, Kina, Mbretëria e Bashkuar, Zvicra, Rusia, Turqia, Japonia, Norvegjia, Koreja e Jugut, India dhe Kanadaja. Në vitin 2018, borxhi publik në Bashkimin Evropian ishte 80% e PBB-së, me pabarazi mes normës më të ulët, Estonia me 8.4%, dhe më e larta, Greqia me 181.1%.

## Shiko edhe 
* Bashkimi Evropian

## Referime
Bimë jo vaskulare

janë shembuj të bimëve jo vaskulare]]
**Bimët jo vaskulare** janë bimë pa sistem vaskular të përbërë nga ksilema dhe floema . Në vend të kësaj, ata mund të kenë inde më të thjeshta që kanë funksione të specializuara për transportin e brendshëm të ujit.

* Bryophytes, një grup joformal që taksonomistët tani e trajtojnë si tre ndarje të veçanta të bimëve tokësore, përkatësisht: *Bryophyta*, *Marchantiophyta* dhe *Anthocerotophyta*. Në të gjitha briofitet, bimët primare janë gametofitet haploide, ku pjesa e vetme diploide është sporofiti i bashkangjitur, i përbërë nga një kërcell dhe sporangium . Për shkak se këtyre bimëve u mungojnë indet e linjifikuara përçuese të ujit, ato nuk mund të bëhen aq të gjata sa shumica e bimëve vaskulare .
* Algat, veçanërisht algat jeshile. Algat përbëhen nga disa grupe të palidhura. Vetëm grupet e përfshira në Viridiplantae konsiderohen ende si të afërm të bimëve tokësore.

Këto grupe nganjëherë quhen "bimë të ulëta", duke iu referuar statusit të tyre si grupet më të hershme të bimëve që kanë evoluar, por përdorimi është i pasaktë pasi të dy grupet janë polifiletikë dhe mund të përdoren për të përfshirë kriptogamat vaskulare, të tilla si fierët dhe aleatët e fierit që riprodhohen. duke përdorur spore. Bimët jo vaskulare janë shpesh ndër speciet e para që lëvizin në territore të reja dhe jomikpritëse, së bashku me prokariotët dhe protistët, dhe kështu funksionojnë si specie pioniere.

Bimët jo vaskulare nuk kanë një shumëllojshmëri të gjerë të llojeve të specializuara të indeve. Myshqet dhe mëlçitë me gjethe kanë struktura të quajtura filide që i ngjajnë gjetheve, por përbëhen vetëm nga  qelizash pa hapësira të brendshme ajri, pa kutikulë ose stomata dhe pa ksilem ose floemë. Rrjedhimisht, filidet nuk janë në gjendje të kontrollojnë shkallën e humbjes së ujit nga indet e tyre dhe thuhet se janë poikilohidrike . Disa bimë të mëlçisë, të tilla si *Marchantia*, kanë një kutikula dhe sporofitet e myshqeve kanë kutikula dhe stomata, të cilat ishin të rëndësishme në evolucionin e bimëve tokësore ..

Të gjitha bimët tokësore kanë një cikël jetësor me një alternim brezash midis një sporofiti diploid dhe një gametofiti haploid, por në të gjitha bimët tokësore jo-vaskulare, gjenerimi i gametofiteve është mbizotërues. Në këto bimë, sporofitet rriten dhe varen nga gametofitet për marrjen e ujit dhe lëndëve ushqyese minerale dhe për sigurimin e fotosintatit, produkteve të fotosintezës.

## Referime
Lista e vendeve Ramsar në Shqipëri

Kjo është një listë e ligatinave në Shqipëri të cilat janë përcaktuar nga Konventa Ramsar si zona me rëndësi ndërkombëtare. 

## Lista e vendee 
## Shiko gjithashtu 
* Zonat e mbrojtura të Shqipërisë
* Gjeografia e Shqipërisë
* Lagunat e Shqipërisë
* Liqenet e Shqipërisë

## Referime
Lista e zonave të rëndësishme të shpendëve në Shqipëri

Janë 16 Zona të Rëndësishme të Zogjve (ZBN) të përcaktuara për Shqipërinë.  Më poshtë është një listë e zonave të rëndësishme të shpendëve në vend.

## Referime
Vojislav Nikčević

**Vojislav Nikçeviq** (18 January 1935 &#x2013; 2 July 2007) ishte një gjuhëtar malazez.

## Jeta 
Nikçeviq ka lindur në fshatin Stubicë, afër Nikshiqit, Mbretëria e Jugosllavisë, dhe u shkollua në Universitetin e Zagrebit në Zagreb, Kroaci. Ai ishte profesor në Fakultetin Filologjik të Nikshiqit, Universiteti i Malit të Zi.

Ai ishte më i njohur për punën e tij në promovimin e gjuhës malazeze si gjuhë e veçantë nga serbishtja. Ai ishte anëtar i shquar i Akademisë Dokleane të Shkencave dhe të Arteve dhe ishte drejtor i Institutit për Gjuhën dhe Filologjinë Malazeze.

Pas vdekjes së tij më 2 korrik 2007 në Beograd ai u varros në Cetinje.

## Referime
Rita Vako

**Rita Vako** është këngëtare shqiptare. 

## Pjesëmarrjet në festivale 
* Në Dhjetor 1963, Rita Vako merr pjesë në Festivali e 2-të në RTSH me këngën "Flakë e borë".
* Në Dhjetor 1963, Rita Vako merr pjesë në Festivali e 2-të në RTSh me këngën "Dy kukulla".
* Në Dhjetor 1963, Rita Vako merr pjesë në Festivali e 2-të në RTSH me këngën "S'di të vallzoj".
* Në Dhjetor 1965, Rita Vako merr pjesë në Festivali e 4-të në RTSH me këngën "Të dua o det".

## Shiko edhe 
* Festivali i 2-të i Këngës në RTSH

## Referime
Engjëll Berisha

**Engjëll Berisha** mund ti referohet:
* Engjëll Berisha (1926) piktor
* Engjëll Berisha (1934) muzikolog
* Engjëll I. Berisha poet
Engjëll Berisha (1926)

**Engjëll Berisha** (1926 – 15 shtator 2010), i njohur edhe si **Befre**, ishte një piktor kosovar nga Kosova .

## Biografia 
Engjëll Berisha ka lindur në vitin 1926 në Pejë të Kosovës . Ai u diplomua në Universitetin e Beogradit në vitin 1954.  Ishte anëtar i Akademisë së Arteve Figurative të Kosovës .  Ai vdiq më 15 shtator 2010, në moshën 84 vjeçare, në Prishtinë, Kosovë. 

## Veprat 
* Porta e Dardanit
* Kulla e Dukagjinit
* Simbolet

## Referime
Propaganda përmes medias

-ve gjatë kohës së luftës.]]
Propaganda është një formë bindjeje që përdoret shpesh në media për të çuar përpara një lloj axhende, të tillë si një agjendë personale, politike ose biznesi, duke ngjallur një përgjigje emocionale ose të detyrueshme nga audienca. Ai përfshin ndarjen e qëllimshme të realiteteve, pikëpamjeve dhe filozofive që synojnë të ndryshojnë sjelljen dhe të stimulojnë njerëzit të veprojnë.

Për të shpjeguar lidhjet e ngushta midis medias dhe propagandës, Richard Alan Nelson vëzhgoi propagandën si një formë bindjeje me qëllim me ndihmën e transmetimit të kontrolluar të informacionit të njëanshëm përmes masmedias. Masmedia dhe propaganda janë të pandashme.

Masmedia, si një sistem për përhapjen dhe përcjelljen e informacionit dhe mesazheve tek publiku, luan një rol në argëtimin dhe informimin e individëve me rregullat dhe vlerat që i vendosin ata në strukturën shoqërore. Prandaj, propaganda krijon konflikte midis klasave të ndryshme të shoqërisë. Në ditët e sotme, në një shoqëri të përfshirë nga media, masmedia është platforma dhe produkti kryesor për kryerjen e akteve propagandistike dhe për shtyrjen përpara të agjendave.

Sot, sasi të ndryshme të mediave moderne mund të përdoren për të ofruar propagandë për audiencën e saj të synuar, si radio, televizion, postera filmash, telefona inteligjentë muzikorë, vetëm për të përmendur disa.

## Shiko edhe 
* Propaganda
* Masmedia

## Referime
Sferat prej guri në Kosta Rika

. Për krahasim, imazhi në mur tregon diametrin e sferës më të madhe të regjistruar prej guri, 2.66 metra.]]
**Sferat prej guri në Kosta Rika** janë një shumëllojshmëri prej mbi 300 petrosferash në Kosta Rika, në Delta Diquís dhe në Isla del Caño. Në vend, ato njihen edhe si **bolas de piedra** (fjalë për fjalë **topa guri**). Sferat zakonisht i atribuohen kulturës së zhdukur Diquís, dhe ato nganjëherë quhen si **Sferat Diquís**. Ato janë skulpturat më të njohura prej guri të zonës Isthmo-Kolumbiane.

Mendohet se ato janë vendosur në rreshta përgjatë afrimit me shtëpitë e krerëve, por rëndësia e tyre e saktë mbetet e paqartë.

**Gërmimet Arkeologjike Palmar Sur** janë një seri gërmimesh të një vendi të vendosur në pjesën jugore të vendit, i njohur si Delta Diquís, dhe janë përqendruar në një vend të njohur si "Finca 6" (Ferma 6). Gjetjet arkeologjike datojnë që nga periudha Aguas Buenas (300–800 e.s.) dhe periudha e Chiriqui (800–1550 e.s.).

Në qershor 2014, Vendbanimet Kryekolumbiane me sfera guri të Diquís u shtuan në listën e UNESCO-s të Vendeve të Trashëgimisë Botërore. Në korrik 2014, u miratua një projekt, i cili ishte propozuar në vitin 2011, për shpalljen e sferave simbol kombëtar të vendit.

Sipas disa hipotezave të arkeologëve, sferat mund të përfaqësojnë sistemet diellore ose thjesht të frymëzohen nga faza të ndryshme të diellit dhe hënës siç shihen me sy të lirë, duke përfshirë perëndimin ose lindjen e diellit dhe gjysmëhënat.

## Shiko edhe 
* Monumenti

## Referime
Piramidat mezoamerikane

, Chichen Itza.]]
**Piramidat mezoamerikane** përbëjnë një pjesë të spikatur të arkitekturës së lashtë mezoamerikane. Edhe pse të ngjashme në një farë mënyre me piramidat egjiptiane, këto struktura të Botës së Re kanë maja të sheshta (shumë me tempuj në majë) dhe shkallë që ngjiten në faqet e tyre. Piramida më e madhe në botë për nga vëllimi është Piramida e Madhe e Cholula, në shtetin lindor qendror meksikan të Puebla. Ndërtuesit e disa piramidave klasike mezoamerikane i kanë zbukuruar ato me bollëk me histori për Binjakët Heronj, gjarprin me pendë Quetzalcoatl, mite të krijimit mezoamerikan, sakrifica ritualiste, etj., të shkruara në formën e shkrimit Maya në ngritjet e shkallëve të piramidave, në muret dhe skulpturat që gjenden brenda.
.]]

## Shiko edhe 
* Mesoamerika
* Piramida

## Referime
Decibeli

**Decibeli** (Simboli: **dB**) është një njësi matëse relative e barabartë me një të dhjetën e **bel** (**B**). Ai shpreh raportin e dy vlerave të një sasie fuqie ose rrënjë-fuqie në një shkallë logaritmike. Dy sinjale, nivelet e të cilëve ndryshojnë me një decibel kanë një raport fuqie prej 101/10 (afërsisht 1,26) ose raportin e fuqisë rrënjësore prej 10 1⁄20 (afërsisht 1,12).

Njësia shpreh një ndryshim relativ ose një vlerë absolute. Në rastin e fundit, vlera numerike shpreh raportin e një vlere me një vlerë referencë fikse; kur përdoret në këtë mënyrë, simboli i njësisë shpesh fiksohet me kode shkronjash që tregojnë vlerën e referencës. Për shembull, për vlerën e referencës prej 1 volt, një prapashtesë e zakonshme është "V" (p.sh., "20 dBV").

Dy lloje kryesore të shkallëzimit të decibelit janë në përdorim të zakonshëm. Kur shprehni një raport fuqie, ai përcaktohet si dhjetëfishi i logaritmit në bazën 10. Kjo do të thotë, një ndryshim në fuqi me një faktor prej 10 korrespondon me një ndryshim 10 dB në nivel. Kur shprehni sasitë e fuqisë rrënjësore, një ndryshim në amplitudë me një faktor prej 10 korrespondon me një ndryshim 20 dB në nivel. Shkallët e decibelit ndryshojnë me një faktor prej dy, kështu që nivelet e lidhura të fuqisë dhe fuqisë rrënjësore ndryshojnë me të njëjtën vlerë në sistemet lineare, ku fuqia është proporcionale me katrorin e amplitudës.

Përkufizimi i decibelit e ka origjinën në matjen e humbjes dhe fuqisë së transmetimit në telefoninë e fillimit të shekullit të 20-të në Sistemin Bell në Shtetet e Bashkuara. Beli u emërua për nder të Alexander Graham Bell, por bel përdoret rrallë. Në vend të kësaj, decibeli përdoret për një larmi të gjerë matjesh në shkencë dhe inxhinieri, më së shumti në akustikë, elektronikë dhe teorinë e kontrollit. Në elektronikë, përfitimet e amplifikatorëve, dobësimi i sinjaleve dhe raportet sinjal-zhurmë shpesh shprehen në decibel.

## Shiko edhe 
* Njësitë matëse

## Referime
Titanoboa

***Titanoboa*** (fjalë-për-fjalë: bolla titanike) është një gjini e zhdukur e boidëve gjigantë, familje që përfshin të gjithë bollat dhe anakondat, gjarpër që jetoi në atë që tani është La Guajira në Kolumbinë verilindore gjatë intervaleve të mesme dhe të vona të Paleocenit. *Titanoboa* u zbulua për herë të parë në vitet 2000 nga studentë nga Universiteti i Floridës dhe Instituti i Kërkimeve Tropikale Smithsonian, duke rikuperuar mbi 186 fosile të Titanoboas nga vendi. Ai nuk u emërua deri në vitin 2009 në revistën Nature, duke u quajtur ***Titanoboa cerrejonensis***, gjarpri më i madh i gjetur ndonjëherë. Fillimisht njihej nga rruazat dhe brinjët thjesht kraharore, por ekspeditat e mëvonshme mblodhën pjesë të kafkës dhe dhëmbëve. Titanoboa është në nënfamiljen Boinae, duke qenë më i lidhur me kockat e tjera ekzistuese nga Madagaskari dhe Paqësori.

Ata mund të rriten deri në 12.8 m, ndoshta edhe 14.3 m të gjata dhe të arrijnë një masë trupore prej 730-1.135 kg. Zbulimi i *Titanoboa cerrejonensis* bëri që ai të zëvendësonte mbajtësin e mëparshëm të rekordeve, *Gigantophis garstini*, i cili njihet nga Eoceni i Egjiptit. Ky gjarpër evoluoi pas zhdukjes së të gjithë dinosaurëve jo-zogj, duke qenë një nga zvarranikët më të mëdhenj që u zhvillua pas ngjarjes së Zhdukjes Kretake-Paleogjen. Rruazat e saj janë shumë të forta dhe të gjera, me një formë pesëkëndëshi në pamjen e përparme, si në anëtarët e tjerë të Boinae. Edhe pse fillimisht mendohej se ishte një grabitqar kulminant, zbulimi i kockave të kafkës zbuloi se ishte më se e mundshme e specializuar në gjuajtjen e peshqve.

## Shiko edhe 
* Bolla
* Megalodoni

## Referime
Grupi Koha

**Grupi Koha SH.P.K.** (stilizuar edhe si **Grupi KOHA**) është një kompani mediale me seli në Prishtinë, Kosovë. Kompania është e kyçur në industrinë televizive, shtypit, dhe botimit të librave. Ajo u themelua në vitin 2000 nga publicisti Veton Surroi. Pas themelimit të Partisë Reformiste ORA nga Surroi në 2004, pronësia i kaloi motrës së tij Flaka Surroi. 

## Markat 
* **Koha Print** - Shtypshkronja që ofron shërbime të shtypit për gazetën dhe libra të tjerë. Themeluar 1996.
* '**Koha Ditore*** - Gazetë ditore dhe më e mirënjohura në Kosovë. Themeluar 31 mars 1997.
* **Botimet Koha** (Koha Publishing) - Shtëpi botuese, që ka botuar më shumë se 800,000 tituj. Themeluar 1998.
* ***Koha Digest'''* - Verzioni i shkurtuar i revistës *Koha Javore* në anglisht.
* ***KD Times**'' - Gazeta e parë në anglisht, e botuar nga janari deri në mars 1999 kur filluan bombardimet e NATO-s mbi Jugosllavinë.
* **Radio Koha** **(Ditore)** - Transmetues radiofonik në internet i themeluar në vitin 1996. Në janar 1999 filloi transmetimin përmes Shërbimit Botëror të BBC-së. Shuar 24 mars 1999.
* **Albanian Radio and Television Agency** (**ARTA**) - portal në internet në anglisht që raportonte mbi Luftën e Kosovës për një publik të jashtëm. Paraardhësi i Arta News dhe Koha.net. Themeluar dhe shuar 1999.

## Referime
Anglerfish

parapamje|*Melanocetus johnsonii.*
**Anglerfish** janë peshq të rendit të teleostit Lophiiformes. Ata janë peshq kockorë të emërtuar për mënyrën e tyre karakteristike të gjahut, në të cilën një rreze e modifikuar e fijeve luminescente (esca ose illicium) vepron si një joshje për peshqit e tjerë. Ndriçimi vjen nga bakteret simbiotike, të cilat mendohet se merren nga uji i detit, që banojnë brenda dhe rreth detit.

Disa peshkakë peshkaqesh dallohen për dimorfizmin ekstrem seksual dhe simbiozën seksuale të mashkullit të vogël me femrën shumë më të madhe, që shihet në nënrendin Ceratioidei, peshkapeshku i detit të thellë. Në këto specie, meshkujt mund të jenë disa rend të madhësisë më të vegjël se femrat.

Peshqit e peshkut gjenden në mbarë botën. Disa janë pelagjike (që banojnë larg nga fundi i detit), ndërsa të tjerët janë bentik (që banojnë afër dyshemesë së detit). Disa jetojnë në det të thellë (të tilla si Ceratiidae), ndërsa të tjerët jetojnë në shelfin kontinental, të tilla si bretkosat dhe Lophiidae (peshk murg ose patë).

## Shiko edhe 
* Peshku

## Referime
Projekti sovjetik i bombës bërthamore

**Projekti sovjetik i bombës bërthamore** ishte programi i klasifikuar i kërkimit dhe zhvillimit që u autorizua nga Josif Stalini në Bashkimin Sovjetik për të zhvilluar armë bërthamore gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore.

Megjithëse komuniteti shkencor sovjetik diskutoi mundësinë e një bombe bërthamore gjatë gjithë viteve 1930, duke shkuar deri në bërjen e një propozimi konkret për të zhvilluar një armë të tillë në vitin 1940, programi në shkallë të plotë nuk u nis dhe u prioritizua derisa Gjermania naziste pushtoi Bashkimin Sovjetik.

Për shkak të heshtjes së dukshme të botimeve shkencore mbi temën e ndarjes bërthamore nga shkencëtarët gjermanë, amerikanë dhe britanikë, fizikani rus Georgy Flyorov dyshoi se fuqitë aleate kishin zhvilluar fshehurazi një "superarmë" që nga viti 1939. Flyorov i shkroi një letër Stalinit duke e nxitur atë të fillonte këtë program në vitin 1942.  Përpjekjet fillestare u ngadalësuan për shkak të pushtimit gjerman të Bashkimit Sovjetik dhe mbetën të përbëra kryesisht nga grumbullimi i inteligjencës nga rrjetet e spiunazhit sovjetik që punonin në Projektin Manhattan të SHBA-së.

Pasi Stalini mësoi për bombardimet bërthamore të Hiroshimës dhe Nagasakit, programi u ndoq në mënyrë agresive dhe u përshpejtua përmes mbledhjes efektive të inteligjencës rreth projektit gjerman të armëve bërthamore dhe Projektit Amerikan Manhattan. Përpjekjet sovjetike mblodhën gjithashtu shkencëtarë gjermanë të kapur për t'iu bashkuar programit të tyre dhe u mbështetën në njohuritë e transmetuara nga spiunët tek agjencitë e inteligjencës sovjetike.

Më 29 gusht 1949, Bashkimi Sovjetik kreu fshehurazi testin e parë të suksesshëm të armëve (Rrufeja e parë, bazuar në modelin amerikan "Fat Man") në Semipalatinsk-21 në Kazakistan. Stalini së bashku me zyrtarët politikë dhe shkencëtarët sovjetikë u kënaqën nga testi i suksesshëm. Një Bashkimi Sovjetik i armatosur bërthamor i dërgoi fqinjët e tij rivalë perëndimorë, dhe veçanërisht Shtetet e Bashkuara në një gjendje frike të paprecedentë. Nga viti 1949 e tutje, Bashkimi Sovjetik prodhoi dhe testoi armë bërthamore në një shkallë të gjerë. Aftësitë bërthamore që ndihmuan në zhvillimin e këtyre testeve ishin vendimtare për projektimin dhe ruajtjen e statusit të tij global. Në total, Bashkimi Sovjetik kreu 715 teste të armëve bërthamore gjatë gjithë rrjedhës së Luftës së Ftohtë. Një Bashkimi Sovjetik i armatosur me armë bërthamore e përshkallëzoi Luftën e Ftohtë me Shtetet e Bashkuara në mundësinë e luftës bërthamore dhe futi në doktrinën e shkatërrimit të siguruar reciprokisht.

## Shiko edhe 
* Projekti amerikan i bombës bërthamore
* Hedhja e Bombës Bërthamore në Hiroshima dhe Nagasaki

## Referime
Alieni gri

parapamje|441x441px|Një ilustrim i një alieni gri.
[parapamje|260x260px|Vizatimi nga Crowley i "Lam-it", [entiteti me të cilin ai besoi se ishte në kontakt.]]
**Alienët gri**, të referuar edhe si **Zeta Reticulans**, **Grinjtë e Rosuellit** ose **Grinjtë**, janë qenie të supozuara jashtëtokësore. Ata janë subjekte të shpeshta të takimeve të afërta me njerëzit dhe pretendimeve për rrëmbim nga të alienët. Detajet e pretendimeve të tilla ndryshojnë shumë, megjithatë gritë zakonisht përshkruhen të jenë sikur njerëz me trupa të vegjël, lëkurë të lëmuar, ngjyrë gri; koka të zmadhuara, pa flokë; dhe sy të mëdhenj e të zinj. Pretendimi i rrëmbimit të Barney dhe Betty Hill, i cili supozohet se ndodhi në New Hampshire në vitin 1961, popullarizoi alienët Gri. Shifrat pararendëse janë përshkruar në fantashkencë dhe përshkrime të ngjashme u shfaqën në rrëfimet e hershme të mashtrimit të UFO-ve të Aztecit të vitit 1948 dhe në rrëfimet e mëvonshme të incidentit të UFO-ve në Roswell të vitit 1947.

Alieni Gri është shfaqur si një imazh arketip i një krijese inteligjente jo-njerëzore dhe jetës jashtëtokësore në përgjithësi, si dhe një trop ikonik i kulturës popullore në epokën e eksplorimit të hapësirës.

## Shiko edhe 
* Jeta aliene

## Referime
Gjon Gazulli

**Gjon Gazulli** mund ti referohet këtyre personaliteteve:
* Gjon Gjin Gazulli (1400 - 1465) humanist dhe diplomat shqiptar
* Gjon Hiluk Gazulli (1893 - 1927) prift katolik shqiptar.
Lamborghini Aventador

parapamje|Lamborghini Aventador LP 700-4.
**Lamborghini Aventador** është një makinë sportive me motor të mesëm e prodhuar nga prodhuesi italian i automobilave Lamborghini. Në përputhje me traditën e Lamborghini, Aventador është emëruar pas një demi luftarak spanjoll që luftoi në Zaragoza, Aragón, më 1993. Aventador është pasardhësi i Murcielago dhe është bërë me dorë në Sant'Agata Bolognese, Itali.

## Historia 
Aventador u lançua më 28 shkurt 2011 në Motor Show në Gjenevë, pesë muaj pas zbulimit të tij fillestar në Sant'Agata Bolognese, automjeti, i koduar nga brenda LB834, ishte projektuar për të zëvendësuar Murciélago-n e atëhershme dekade si modeli i ri kryesor.

Menjëherë pas zbulimit të Aventador-it, Lamborghini njoftoi se kishte shitur 12 makina, me dërgesat që fillonin në gjysmën e dytë të 2011. Deri në mars 2016, Lamborghini kishte ndërtuar 5,000 Aventadorë. Ata janë disa nga Lamborghini më të shitur.

## Shiko edhe 
* Lamborghini

## Referime
Lamborghini Urus

parapamje|Kapsula e Lamborghini Urus Pearl në Festivalin e Shpejtësisë në Goodwood 2021.
**Lamborghini Urus** është një SUV luksoz i prodhuar nga prodhuesi italian i automobilave Lamborghini. U prezantua në dhjetor 2017 si një automjet i prodhimit të vitit 2018. Urus është SUV i parë Lamborghini dhe automjeti me pesë dyer në epokën moderne (nën pronësinë e Grupit Volkswagen), dhe SUV i dytë në historinë e markës pas LM002, i cili u prodhua midis 1986 dhe 1993.

E ndërtuar në platformën MLB Evo të Grupit Volkswagen, Urus ndan shumë komponentë me SUV-të e tjerë luksoz të Grupit Volkswagen, si Audi Q7, Bentley Bentayga, Porsche Cayenne dhe Volkswagen Touareg. Me një shpejtësi maksimale prej 305 km/h, Urus konsiderohet si një nga SUV-të e prodhimit më të shpejtë në botë.

Emri vjen nga urus, paraardhësi i bagëtive moderne shtëpiake, i njohur gjithashtu si aurochs.

## Shiko edhe 
* Lamborghini 
* Lamborghini Aventador

## Referime
Ndihma e parë

[parapamje|345x345px|Një punonjës i [Marina e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|marinës amerikane i jep ndihmën e parë një shtetasi të plagosur irakian.]]
**Ndihma e parë** është ndihma e parë dhe e menjëhershme që i jepet çdo personi me një sëmundje ose lëndim të vogël ose të rëndë, me kujdes të ofruar për të ruajtur jetën, për të parandaluar përkeqësimin e gjendjes ose për të nxitur rikuperimin derisa të mbërrijnë shërbimet mjekësore. Ndihma e parë zakonisht kryhet nga dikush me trajnim bazë mjekësore. Ndihma e parë e shëndetit mendor është një zgjerim i konceptit të ndihmës së parë për të mbuluar shëndetin mendor, ndërsa ndihma e parë psikologjike përdoret si trajtim i hershëm i njerëzve që janë në rrezik për zhvillimin e PTSD. Ndihma e Parë e Konfliktit, e fokusuar në ruajtjen dhe rikuperimin e mirëqenies sociale ose të marrëdhënieve të një individi, po pilotohet në Kanada.

Ka shumë situata që mund të kërkojnë ndihmën e parë dhe shumë vende kanë legjislacion, rregullore ose udhëzime, të cilat specifikojnë një nivel minimal të ofrimit të ndihmës së parë në rrethana të caktuara. Kjo mund të përfshijë trajnime ose pajisje specifike që do të jenë të disponueshme në vendin e punës (siç është një defibrilator i jashtëm i automatizuar), sigurimi i mbulimit të ndihmës së parë specialistike në tubime publike ose trajnime të detyrueshme për ndihmën e parë brenda shkollave. Në përgjithësi, pesë hapa lidhen me ndihmën e parë:

# Vlerësoni zonat përreth.
# Lëvizni në një mjedis të sigurt (nëse jo tashmë; për shembull, aksidentet rrugore janë të pasigurta për t'u trajtuar në rrugë).
# Thirrni për ndihmë (si ndihma mjekësore profesionale ashtu edhe njerëzit aty pranë që mund të ndihmojnë në ndihmën e parë, si p.sh. ngjeshja gjatë CPR).
# Kryeni ndihmën e parë të përshtatshme në varësi të dëmtimit të pësuar nga viktima.
# Vlerësoni viktimën për ndonjë shenjë apo rrezik fatal, apo mundësinë e dhënies së ndihmës së parë përsëri.

## Historia e hershme dhe lufta 
Aftësitë e asaj që tani njihet si ndihma e parë janë regjistruar gjatë historisë, veçanërisht në lidhje me luftën, ku kujdesi për rastet traumatike dhe mjekësore kërkohet në një numër veçanërisht të madh. Fashimi i plagëve të betejës është paraqitur në qeramikën klasike greke nga shek. 500 pes, ndërsa shëmbëlltyra e Samaritanit të Mirë përfshin referenca për lidhjen ose veshjen e plagëve. Ka referenca të shumta për ndihmën e parë të kryer brenda ushtrisë romake, me një sistem të ndihmës së parë të mbështetur nga kirurgë, ambulanca në terren dhe spitale. Legjionet romake kishin rolin specifik të kapsarëve, të cilët ishin përgjegjës për ndihmën e parë si fashimi, dhe janë pararendësit e mjekëve modern ushtarak.

Shembuj të mëtejshëm ndodhin gjatë historisë, ende kryesisht të lidhura me betejën, me shembuj të tillë si Knights Hospitaller në shekullin e 11 pas Krishtit, duke ofruar kujdes për pelegrinët dhe kalorësit në Tokën e Shenjtë.

## Shiko edhe 
* Paketa e ndihmës së parë

## Referime
Paketa e ndihmës së parë

Britanik për ndihmën e parë në ngjarje, në gjelbërimin e njohur ndërkombëtarisht të sigurisë me një kryq të bardhë. Këto komplete përmbajnë gjithashtu kryqin e kuq, i cili është një simbol i mbrojtur sipas Konventave të Gjenevës dhe mund të përdoret vetëm nga Kryqi i Kuq ose ushtria.]]
Një **paketë e ndihmës së parë**, **çantë e ndihmës së parë** ose **çantë mjekësore** është një koleksion i furnizimeve dhe pajisjeve që përdoren për të dhënë trajtim të menjëhershëm mjekësor, kryesisht për të trajtuar lëndimet dhe gjendje të tjera të lehta ose të moderuara mjekësore. Ka një variacion të gjerë në përmbajtjen e kompleteve të ndihmës së parë bazuar në njohuritë dhe përvojën e atyre që i bashkojnë, kërkesat e ndryshme të ndihmës së parë të zonës ku mund të përdoret dhe ndryshimet në legjislacion ose rregullore në një fushë të caktuar.

Standardi ndërkombëtar për kutitë e ndihmës së parë është se ato duhet të identifikohen me simbolin grafik ISO për ndihmën e parë (nga ISO 7010), i cili është një kryq i bardhë i barabartë në një sfond të gjelbër.

Kompletet standarde shpesh vijnë në kuti plastike të qëndrueshme, qese pëlhure ose në kabinete të montuara në mur. Lloji i kontejnerit do të ndryshojë në varësi të qëllimit, dhe ato variojnë në madhësi nga madhësia e portofolit deri në një kuti të madhe. Rekomandohet që të gjitha kompletet të mbahen në një enë të pastër kundër pluhurit dhe lagështirës për ta mbajtur përmbajtjen të sigurt dhe aseptike.

Pakot duhet të kontrollohen rregullisht dhe të rimbushen nëse ndonjë send është i dëmtuar ose i vjetëruar.

## Shiko edhe 
* Ndihma e parë

## Referime
Gjon Hiluk Gazulli

**Gjon H. Gazulli** (26 mars 1893, Dajç, Zadrimë - 5 mars 1927, Shkodër) ishte prift katolik shqiptar, vëllai i Nikolla Gazullit .

## Biografia 
Gjon Gazulli ishte djali i Hiluk Gazullit. Pasi mbaroi shkollën në vendlindje, vazhdoi shkollimin në Seminarin Papnor në Shkodër. Më 1912 shkoi për të studiuar në Romë, e më pas në Francë dhe Austri . Më 4 gusht 1919 shugurohet meshtar [1] . Pas shugurimit, fillimisht punoi në famullinë e Gjadrës afër Lezhy, pastaj në Qelëz dhe në Komanë [2] . Në vitin 1923 u përfshi në veprimtari politike, duke bashkëpunuar me Luigj Gurakuqin dhe Avni Rustemin . Në të njëjtën kohë, në shtëpinë ku jetonte, themeloi shkollën e parë bashkë-arsimore në Shqipëri.

Pas kthimit në pushtet të Ahmed Zogut në janar 1925, Gazulli u bë i famshëm si kritiku i tij i papranueshëm dhe nxitësi i rebelimit antiqeveritar që u zhvillua në dimrin e vitit 1926 në tokën e Dukagjinit dhe në tokën e mirditëve . Shkaku i rebelimit ishte një dështim i të korrave dhe katolikët vendas ishin të bindur se qeveria në Tiranë përfaqësonte myslimanët dhe nuk kujdesej për interesat e tyre. Rebelimi u shua nga trupat qeveritare të përbëra nga myslimanë, të udhëhequr nga Muharrem Bajraktari . 26 dhjetor 1926 Gazulli u arrestua. I akuzuar për nxitje të popullatës në rebelim dhe pjesëmarrje në përgatitjet e kryengritjes së 2 janarit 1927, u dënua me vdekje nga gjykata ushtarake [3] . Ekzekutuar publikisht në Shkodër me varje më 5 mars 1927 [1] . Fjalët e fundit të priftit para ekzekutimit të tij ishin: *Vdes i pafajshëm.* *Rroftë Krishti, mbreti ynë.* *Rroftë Kisha Katolike, nëna jonë.* *Rroftë Papa, babai ynë.* *Rroftë Shqipëria dhe shqiptarët e vërtetë* [1] . Gazulli ishte i vetmi prift katolik që u ekzekutua në Shqipëri gjatë sundimit të Ahmed Zogut. Ai është varrosur në Varrezat Katolike të Rrmajt në Shkodër.

## Shih edhe 
* Gjon Gjin Gazulli
* Kisha katolike në Shqipëri

## Literatura 
* 

## Referime
Paketa e mbijetesës

.]]
**Paketa e mbijetesës** është një paketë mjetesh dhe furnizimesh bazë të përgatitura si një ndihmë për mbijetesën në raste urgjente. Avionët civilë dhe ushtarakë, varkat e shpëtimit dhe anijet kozmike janë të pajisura me paketa mbijetese.

Paketat e mbijetesës, në madhësi të ndryshme, përmbajnë furnizime dhe mjete për t'i siguruar të mbijetuarit një strehë bazë kundër elementëve, i ndihmojnë ata të qëndrojnë ngrohtë, të plotësojnë nevojat themelore shëndetësore dhe të ndihmës së parë, të ofrojnë ushqim dhe ujë, sinjalizojnë shpëtimtarët dhe ndihmojnë në duke gjetur rrugën e kthimit për të ndihmuar. Furnizimet në një komplet të mbijetesës zakonisht përfshijnë një thikë (shpesh një thikë të ushtrisë zvicerane ose një mjet të shumëfishtë), shkrepse, çantë të ndihmës së parë, banda, grepa peshku, çantë qepëse dhe një elektrik dore.

Civilët si punëtorët e pylltarisë, gjeodezët ose pilotët e shkurreve, të cilët punojnë në vende të largëta ose në rajone me kushte ekstreme klimatike, mund të pajisen gjithashtu me komplete mbijetese. Furnizimet për fatkeqësitë mbahen gjithashtu në dorë nga ata që jetojnë në zona të prirura ndaj tërmeteve ose fatkeqësive të tjera natyrore. Që qytetari mesatar të praktikojë gatishmërinë ndaj fatkeqësive, disa qytete do të kenë dyqane mbijetese për të mbajtur në magazinë furnizimet e mbijetesës.

Kryqi i Kuq Amerikan rekomandon një çantë gatishmërie emergjente që është e lehtë për t'u mbajtur dhe përdorur në rast urgjence ose fatkeqësie.

## Shiko edhe 
* Mbijetesa
* Paketa e riparimit

## Referime
Paketa e riparimit

Një **paketë riparimi** ose një **komplet shërbimi** është një grup artikujsh që përdoren për të riparuar një pajisje, që zakonisht përfshin vegla dhe pjesë rezervë. Shumë komplete janë të dizajnuara për automjete, të tilla si automobili, varka, aeroplanë, motoçikleta dhe biçikleta, dhe mund të mbahen me automjetin për të bërë riparime në vend. Disa konsiderohen pajisje thelbësore të sigurisë dhe mund të përfshihen komplete mbijetese. Në ushtri, personeli që kalon nëpër trupa të mëdhenj ujorë në avion mund të pajiset me një paketë mbijetese. Komplete të tjera, të tilla si ato për riparimin e orëve ose komponentët e veçantë të motorit, përdoren nga profesionistë. Në varësi të llojit, një komplete riparimi mund të përfshihet kur blini një produkt ose mund të blihen veçmas.

## Shiko edhe 
* Mirëmbajtja

## Referime