Edukimi dhe arsimi në Islam

**Edukimi dhe arsimi në islam** ka luajtur një rol të rëndësishëm që nga kohërat e hershme, pjesërisht për shkak të rëndësisë së shkrimit të shenjtë dhe studimit të tij në traditën islame. Para epokës moderne, edukimi dhe arsimi fillonte në një moshë të re me mësimin e gjuhës amtare (arabishtes) dhe studimin e Kuranit. Disa nxënës më pas vazhdonin arsimin duke studiuar tefsirin (interpretimin kuranor) dhe fëkëhun (jurisprudencën islame), e cila konsiderohej veçanërisht e rëndësishme. Për shekujt e parë të Islamit, ambientet arsimore ishin tërësisht joformale, por duke filluar në shekujt XI dhe XII, elitat qeverisëse filluan të themelojnë institucione të mësimit dhe arsimit të lartë fetar, të njohur si medrese, në përpjekje për të siguruar mbështetje dhe bashkëpunim të ylemave (dijetarët fetar). Medresetë së shpejti u shtuan në të gjithë botën islame, e të cilat ndihmuan edhe në përhapjen e mësimit islam përtej qendrave urbane dhe bashkimin e bashkësive të ndryshme islamike në një projekt të përbashkët kulturor. Medresetë u morën kryesisht me studimin e ligjit islam, por ato gjithashtu ofronin edhe lëndë të tjera si teologji, mjekësi dhe matematikë.  Myslimanët i dalluan disiplinat historike të trashëguara nga civilizimet para-islame, siç janë filozofia dhe mjekësia, të cilat i quanin "shkencat e të lashtëve" ose "shkencat racionale", nga shkencat fetare islame. Shkencat e tipit të dikurshëm lulëzuan edhe për disa shekuj, dhe transmetimi i tyre formoi një pjesë të kornizës edukative - arsimore në Islamin klasik dhe mesjetar. Në disa raste, ato u mbështetën edhe nga institucione të tilla si Shtëpia e Urtësisë në Bagdad, por më shpesh ato transmetoheshin në mënyrë joformale nga mësuesi te nxënësi (studenti).
[parapamje|[Universiteti el-Karavijin në Fes, Maroko, themeluar në vitin 859]]

## Etimologjia 
Për edukimin (arsimin) në gjuhën arabe janë përdorur tre terma e ku termi më i zakonshëm ishte ''ta'līm,* nga rrënja *`alima,* që do të thotë i ditur, të qenët i vetëdijshëm dhe të nxënit. Një term tjetër është *tarbiyah* nga rrënja *raba,* që do të thotë shpirtërore dhe morale rritjen e bazuar në vullnetin e Perëndisë. I treti është termi *ta'dīb'' nga rrënja aduba që do të thotë të jesh i kulturuar apo i rafinuar në sjelljen sociale. 

## Historiku 
Rëndësia e shkrimit të shenjtë dhe studimit të tij në traditën islame ka ndihmuar për ta bërë arsimin një shtyllë qendrore të fesë në pothuajse të gjitha kohërat dhe vendet në historinë e Islamit. Rëndësia e të mësuarit në traditën islame pasqyrohet në një numër të haditheve që i atribuohen Muhamedit, duke përfshirë edhe një që i udhëzon besimtarët të "kërkojnë diturinë, madje edhe në Kinë".  Kompleksi i medresesë zakonisht përbëhej nga një xhami, konvikti dhe një bibliotekë. Ajo mirëmbahej nga një vakëf (dhuratë bamirëse), e cila paguante rrogat e profesorëve, stipendiatë e studentëve duke mbuluar edhe kostot e ndërtimit dhe mirëmbajtjes. Medreseve, për ndryshim nga një kolegj modern, i mungonte një kurrikulë e standardizuar ose sistemi i institucionalizuar i çertifikimit. 

Myslimanët dalluan disiplinat e trashëguara nga qytetërimet para-islamike, të tilla si filozofia dhe mjekësia, të cilat i quanin "shkencat e të lashtëve" ose "shkencat racionale", nga shkencat fetare islame.   ashtu edhe nga UNESCO    si universiteti më i vjetër në botë për dhënien e diplomave në mënyrë të pandërprerë që nga themelimi i tij e deri më sot.    Universiteti el-Ez'her ishte një tjetër universitet i hershëm (medrese). Medreseja është një nga reliket e kalifatit Fatimid. Fatimidët gjurmuan prejardhjen e tyre tek e bija e Muhamedit Fatimah dhe e emëruan institucionin duke përdorur një variant të titullit të saj të nderit Al-Zahra (shkëlqyes). Mësimi i organizuar në Xhaminë el-Azhar filloi në vitin 978.

## Mbi edukimin dhe arsimin 
Syed Muhamed Naquib al-Attas e përshkroi qëllimin islam të edukimit dhe arsimit si një zhvillim i ekuilibruar i personalitetit të plotë përmes trajnimit të shpirtit, intelektit, unit racional, ndjenjave dhe shqisave trupore të tilla që besimi të futet në të gjithë personalitetin.

Kurani është burimi optimal i dijes.  Për mësimin e traditave kuranore, mejtepi (meqteb) si shkollë fillore doli në xhami, shtëpi private, dyqane, tenda, madje edhe jashtë saj.

Në përgjithësi, grupet fetare të pakicave shpesh kanë më shumë arsim sesa grupi fetar shumicë në një vend, madje edhe më shumë kur një pjesë e madhe e kësaj pakice janë emigrantë.  Kjo prirje vlen edhe për Islamin: Myslimanët p.sh. në Amerikën e Veriut dhe Evropë kanë më shumë vite arsimore formale sesa të krishterët. Për më tepër, të krishterët kanë më shumë vite arsimore formale në shumë vende myslimane me shumicë, si p.sh. në Afrikën Sub-Sahariane.  Sidoqoftë, mesataret globale të arsimit janë shumë më të ulëta për myslimanët sesa hebrenjtë, kristianët, budistët dhe njerëzit që nuk janë të lidhur me një fe.  Sidoqoftë, muslimanët e rinj kanë arritur përfitime shumë më të mëdha në arsim sesa cilido prej këtyre grupeve të tjera. 

Ekziston një perceptim i një hendeku të madh gjinor në vendet me shumicë islame, por jo gjithmonë ndodh kështu.  Në fakt, cilësia e edukimit dhe arsimit të grave është më e lidhur me faktorët ekonomikë sesa faktorët fetarë.  Dhe, megjithëse hendeku gjinor në arsim është real, ai ka vazhduar të zvogëlohet vitet e fundit.  Gratë në të gjitha grupet fetare kanë siguruar përfitime arsimore shumë më të mëdha në gjeneratat e fundit sesa burrat.

## Shih edhe 
* Epoka e Artë Islame
* Shkenca Islame
* Idadije
* Iptidaje
* Ryzhdie
* Shtëpia e Urtësisë
* Shtëpia e Diturisë
* Edukimi dhe arsimi në Perandorinë Osmane

## Referime