MARShojmë S’festojmë

**MARShojmë S’festojmë** është një aksion kolektiv shoqëror i marshimit për të drejtat e grave dhe barazinë e tyre në Kosovë, i organizuar në mënyrë vullnetare, i mbajtur çdo vit më 8 mars në nder të Ditës Ndërkombëtare të Gruas. Iniciativa u nis më 2016, për t'i shtruar përpara kërkesat për të drejta shoqëro-ekonomike si parakusht për një shoqëri të barabartë dhe mirëqenie të përgjithshme. Marshimet protestuese mbahen kryesisht në kryeqytet, por edhe në Ferizaj e Mitrovicë.

Në kërkesa ceken edhe të drejtat në punë pa diskriminim apo shfrytëzim, të drejta për shëndet riprodhues, autonomia, dhe eliminimi i ngacmimit seksual dhe dhunës kundër grave. Disa nga kundërshtimet kyçe përfshijnë; dhunën ndaj grave, femicidin, racizmin, diskriminimin, homofobinë, transfobinë.

Kolektivi ka për qëllim që përmes marshit, protestës dhe aksioneve të 8 marsit, të vë në qendër të organizimit politik ata që janë më të margjinalizuarit në shoqërinë kosovare. Kjo nënkupton jo vetëm gratë që përjetojnë dhunë nga patriarkati, por edhe gratë të cilat janë të formëzuara nga forma të ndryshme të shtypjes. Kolektivi thekson se shtypja nuk është vetëm lokale, por edhe globale.

## Historiku 
Kolektivi u formua gjatë diskutimeve në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, ndërmjet mësimdhënëseve dhe shumë aktivisteve të pavarura si dhe aktivisteve të organizatave të ndryshme. Pas diskutimeve të shumta u vendos të krijohej një kolektiv tërësisht horizontal dhe i decentralizuar, ku individët, në mënyrë vullnetare dhe pa marrë parasysh sfondin e tyre, mund të merrnin pjesë në këtë kolektiv. Emri i lëvizjes u ndikua nga protestat e viteve të ’90-ta.

### Marshimet ndër vite 
Marshi i parë u organizua në vitin 2016, ku aktivistëve të lëvizjes i'u bashkangjitën edhe shumë qytetarë me parulla si "Poshtë ngacmimi seksual" dhe "Kërkojmë barazi gjinore". Njëra prej parullave "Nuk kemi dalë me kullotë, kemi dalë me protestu" ishte përgjigje direkte ndaj kryeministrit Isa Mustafa që shprehu në Facebook se "disa gra kanë kullotë të gjitha fondet e mundshme nga perëndimi".

Në vitin 2017 u theksuan kërkesat për punësim të denjë dhe barazi për të gjithë. Në vitin 2022 marshuesit u përballën me gjoba nga Policia e Kosovës, të cilat u panë nga kolektivi si një përpjekje për të heshtur kritikat ndaj institucioneve, që shpesh dështojnë në mbrojtje të grave.

Në vitin 2024 kishte një përplasje mes aktivizmit feminist dhe institucioneve, përballë retorikës seksiste të deputetëve, ndikimit të bindjeve fetare, në ligjet për shëndetin riprodhues dhe neglizhencën e sistemit të drejtësisë ndaj femicidit, si te rasti i Marigona Osmanit. Aktivistët protestuan para objektit të qeverisë për orë të tëra, si formë rezistence paqësore. Pjesëmarrësit u ndaluan nga policia, duke pamundësuar leximin e qëllimit të marshit në oborrin qeveritar. Protestuesit e panë veprimin si tentim disiplinimi që të margjinalizohej protesta feministe.

Në vitin 2025, marshi u organizua nën moton "MARShojmë për njana-tjetrën”, përmes një procesi komunitar, që forcoi solidaritetin mes grave. Aktivistët vazhduan t’i japin zë kauzave të grave. Poashtu u mbajtën disa aktivitete, të organizuara nga Rrjeti i Grupeve të Grave të Kosovës, Programi Universitar për Studime dhe Hulumtime Gjinore, Artpolis, Nisma e të Rinjve për të Drejtat e Njeriut, Qendra për Barazi dhe Liri, Qendra Kosovare për Studime Gjinore dhe Feminizmi Shqiptar. Gjithashtu u mbajtën panele diskutimi.
## Funksionimi 
Organizuesit vijnë nga profile të ndryshme. Kolektivi mbështetet nga donatorë të cilët dëshirojnë të kontribuojnë. Kolektivi funksionon në mënyrë horizontale, pra jo hierarkie, kurse vendimet merren përmes diskutimeve dhe votimeve të përbashkëta.

Para çdo marshimi, vendoset një tematikë që udhëheq të gjithë organizimin dhe komunikimin publik për gjithë vitin. Kjo tematikë përcaktohet në bazë të zhvillimeve aktuale gjatë vitit dhe ndërhyrjes politike, që kolektivi dëshiron të bëjë në atë periudhë. Pas vendosjes së temës, krijohen parulla që përqojnë mesazhe publike. Tema e vitit 2025 ka qenë "MARShojmë për njana-tjetrën”, një parullë kjo e përsëritur nga viti i kaluar.

Organizimi i marsheve dhe aksioneve supozohet të lidhet gjithmonë me ngjarjet relevante në shoqëri dhe përpjekjen për të adresuar strukturat shtypëse. Gjatë kohës kur ndodhi rasti i vazhdimit të dhunës dhe trafikimit të një vajze 11-vjeçare, kolektivi organizoi disa aksione që adresonin drejtpërdrejt këtë çështje. Një nga grafitet që u realizua në këtë kontekst ishte: “Çikat po i dhunojnë, revoltohuni!”. Tematika, parullat dhe aksionet merren në tërësi si pjesë e një ndërhyrje politike, që synon të ekspozojë dhe kundërshtojë patriarkatin, në ndërthurje me të gjitha format tjera të shtypjes.

## Perceptimi publik 
MARShojmë S’festojmë është kthyer në një simbol të veprimit feminist në Kosovë, me 8 marsin si ditë e protestës dhe jo e festimit. Përmes marshit, kërkohet drejtësi shoqërore dhe ekonomike, barazi gjinore, siguri në hapësirat publike dhe mbrojtje nga dhuna me bazë gjinore.

## Shiko edhe 
* Feminizmi
* Të drejtat e grave
* Dhuna ndaj grave
* Dhuna në familje
* Diskriminimi
* Padrejtësia
* Drejtësia shoqërore
* Barazia shoqërore

## Referime