Joviani

**Joviani** (;  *Iobianós*; (; 331 - 17 shkurt 364) ishte perandor romak me prejardhje ilire nga qershori i vitit 363 deri në shkurt të vitit 364. Si pjesë e truprojës perandorake, ai shoqëroi Julianin në fushatën e tij kundër Perandorisë Sasanide. Juliani u vra në betejë dhe ushtria e lodhur dhe keqfurnizuar e shpalli Jovianin pasues. I paaftë për të kapërcyer Tigrin, Joviani bëri paqe me sasanidët me kushte poshtëruese. Ai e kaloi pjesën e mbetur të mbretërimit të tij shtatë mujor duke udhëtuar për tu kthyer në Kostandinopojë. Pas mbërritjes së tij në Edesa, Joviani u thirr nga peshkopët mbi çështje doktrinore në lidhje me Krishtërimin. Ai do të vdiste në Dadastana, pa mundur të mbërrinte dot në në kryeqytet.

Nga pasuesit e Jovianit Valentiniani I dhe Valensi deri në rënien e Perandorisë Romake Perëndimore, të gjitha administratat pasuese përfshinë bashkë-perandorë që qeverisnin një territor të ndarë në juridiksione Lindore dhe Perëndimore. Joviani, për rrjedhojë, qe perandori i fundit që sundoi të gjithë perandorinë gjatë gjithë mbretërimit të tij.

## Jeta e heshme dhe ngjitja në fron
parapamje|majtas|372px|Monedhë e Jovianit, ku shënohet {{smallcaps|iovianus
Joviani lindi në Singidunum (sot Beogradi në Serbi) në vitin 331 pas Krishtit, i biri i Varronianit, komandanti i truprojave perandorake () të Konstancit II. Ai gjithashtu u bashkua me rojet dhe në këtë cilësi në vitin 361, shoqëroi eshtrat e Konstancit në Kishën e Apostujve të Shenjtë. Joviani ishte i martuar me Haritën dhe kishin dy djem, Varroniani dhe një tjetër, emri i të cilit nuk njihet.

Si pjesë e truprojës perandorake, ai shoqëroi perandorin Julian në fushatën e tij kundër Shapurit II të Perandorisë Sasanide. Në Betejën e Samarës, një përleshje e vogël por vendimtare, Juliani u plagos për vdekje. Amian Marcelini raporton se perandori duke vdekur refuzoi të jepte emrin e pasuesit të tij, i friksuar se ai ose mund të nënvlerësonte një kandidat të vlefshëm, ose ta vendoste atë në rrezik nga lufta për pushtet e fisnikërisë. Juliani vdiq më 26 qershor 363. Ditën pasuese, ushtria ia ofroi fronin Saturnius Secundus Salustusit, prefekti pretorian i Lindjes, i cili e refuzoi atë. Në vend të tij dhe pavarësisht rikthimit të paganizmit nga Juliani, ushtria zgjodhi Jovianin e krishterë, oficer i lartë i Scholae, si perandor. 

[parapamje|389px|Perandorët romakë [Juliani, Joviani, Valensi, Graciani, Valentiniani I dhe Teodosi I, miniaturë e kronikës së Konstantin Manases, shek. XII]]
## Mbretërimi
Në mëngjesin e shpalljes së tij perandor, Jovaiani rinisi tërheqjen e nisur nga Juliani. Megjithëse e ngacmuar nga sasanidët ushtria arriti deri në qytetin e Duras, në brigjet e Tigrisit. Me ushtrinë e rraskapitur dhe rezerva të pakta nuk mundëte ta kalonte Tigrisin, për të mbërritur në tokën romake në bregun perëndimor, kështu që u detyrua të kërkonte paqe me kushte poshtëruese me sasanidët. Në shkëmbim për një tërheqje paqësore drejtë territorit të tij, ai pranoi një armëpushtim tridhjetë-vjeçar, një tërheqje nga pesë provinca romake, Arzamena, Moxoeona, Azbdicena, Rehimena dhe Korduena, si dhe lejimin e sanidëve të pushtonin fortesat e Nisibisit, Kastra Maurorum dhe Singarës. Romakët do të dorëzonin edhe interesat e tyre në Mbretërinë e Armenisë te sasanidët. Mbreti i Armenisë, Arsaci II (Arshaku II), nuk duhet të priste ndihmë nga Perandoria Romake. Traktati u pa gjerësisht si një fatkeqësi.

Pasi kapërceu Tigrisin, Joviani dërgoi një përfaqësues në Perëndim për të shpallur ngjitjen e tij. Me traktatin e nënshkruar, Joviani dhe ushtria e tij marshuan drejtë Nisibisit. Popullsia e Nisibisit, e shkatërruar nga lajmi që qyteti i tyre do ti jepej sasanidëve, u ishte dhënë tre ditë kohë për tu larguar.

Në shtator 363, Joviani mbërriti në Edesa, ku nxori dy edikte. I pari, një kufizim mbi largësinë që një ushtar mund të dërgohej, do të tregonte fundin e luftës me Persinë Sasanide. I dyti ishte rikthimi i pronave të  në financat perandorake duke pasuar përfshirjen e tyre nga Juliani në tempujt pagan.

Pas mbërritjes së tij në Edesa, Joviani u lut nga peshkopët për çështje doktrinore në lidhje me Krishtërimin dhe deri në shtator të vitit 363, ai kishte rivendosur Krishterimin si fe shtetërore. Mbërritja e Jovianit në Antioki në tetor 363, u përballë me një popullsi të zemëruar. I përballur me grafite fyese pa autorë përgjatë qytetit, ai urdhëroi djegien e Bibliotekës së Antiokisë. Joviani u largua nga Antiokia në nëntor 363, duke u drejtuar për në Kostandinopojë.

Nga dhjetori 363, Joviani ishte në Ankyra, duke shpallur djalin e tij të mitur, Varronianin, konsull. Ndërsa ishte në rrugë nga aty për në Kostandinopojë ai u gjet i vdekur në tendën e tij në Dadastana, midis Ankyrës dhe Nikesë,, më 17 shkurt 364. Vdekja e tij, e cila koloi e pahetuar, me gjasa ishte rrjedhojë e mbytjes nga tymrat helmues që dilnin nga një mangall i dhomës së gjumit me muret e sapo lyera. Joviani vdiq në moshën 33 vjeçare dhe varros në Kishën e Apostujve të Shenjtë në Kostandinopojë, në një sarkofag porfiri. Ai mbretëroi vetëm tetë muaj dhe u pasua nga dy vëllezërit e tij, Valentiniani I dhe Valensi, të cilët në vijim e ndanë perandorinë mes tyre.

Duke pasuar vdekjen e Jovianit, Valentiniani dhe Valensi larguan çdo kërcënim për pozicionin e tyre. Djali i Jovianit Varroniani u verbua për të siguruar që ai nuk do ta trashëgonte kurrë fronin. Sipas Joan Gojartit, gruaja e Jovianit Harito jetoi me frikë për gjithë jetën e saj të mbetur.

## Rikthimi i Krishtërimit
Në Odesa Joviani u takua nga një grup peshkopësh, duke përfshirë Athanasin, i cili sapo ishte kthyer nga ekzili. Peshkopët gjysmë-arianë morën një përshëndetje të vakët, ndërsa Athanasi i dërgoi një letër Jovianit duke këmbëngulur mbi Besojmën e Nikesë dhe refuzimin e Arianizmit. Athanasi u rikthye në detyrat e tij peshkopale dhe u lejua ta shoqëronte Jovianin për në Antioki.

Me të mbërritur në qytet, Joviani mori një letër nga Sinodi i Antiokisë, që e luste për rikthimin e Meletiusit si peshkop. Nga shtatori 363, Joviani e ktheu labarumin (*Chi-Rho*) si flamur të ushtrisë. dhe revokoi ediktet e Julianit kundër të krishterëve, por nuk mbylli ndonjë tempull pagan. Ai nxori një edikt tolerance, për të ndikuar që subjektet e tij të mund ta gëzonin plotësisht lirinë e ndërgjegjes, por ndalonte magjinë dhe orakujt. Megjithë mbështetjen e doktrinave nikenase, ai nuk kaloi ndonjë edikt kundër arianëve. Filostorg'ju, një historian e kishës ariane, pohonte se *perandori Jovian i riktheu kishat në përdorimin e tyre origjinal dhe i çliroi ato nga të gjitha përndjekjet e shkaktuara ndaj tyre nga Julian Apostati*.

## Shih edhe 
* Lista e Perandorëve Romakë
* Lista e perandorëve ilirë
* Perandorët ilirë
* Lista e personaliteteve ilire
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Perandoria Romake Perëndimore
* Perandoria Romake
* Perandoria Bizantine
* Juliani
* Valentiniani I
* Valensi
* Konstantini II
* Konstansi II
* Konstanc Klori
* Kostandini i Madh
* Dinastia e Konstandinit
* Maksimiani
* Krispi
* Licini
* Graciani
* Aleksandër Severus
* Klaudi II
* Valentiniani III
* Teodosi I
* Marciani
* Teodosi II
* Anastasi I
* Arkadi
* Dinastia e Justinianit
* Flavio Fokasi
* Herakleosi
* Leoni VI i Dituri
* Kostandini VII Purpurogjeniti
* Scholae Palatinae
* Arianizmi
* Athanasi i Aleksandrisë
* Joan Gojarti
* Perandoria Sasanide
* Amian Marcelini
* Joan Zonara

## Shënimet
## Referime 
## Bibliografia 
* 
* Banchich, Thomas, "Jovian", *De Imperatoribus Romanis*.
* 
* 
* J. P. de la Bleterie, *Histoire de Jovien* (1740)
* A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IVe siècle* (4th ed. 1882).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Edward Gibbon, *Decline and Fall*, chapters xxiv., xxv.
* Gibbon, Edward, 1737–1794. *The history of the decline and fall of the Roman Empire*. (NY: Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517–529.
* 
* 
* G. Hoffmann, *Julianus der Abtrünnige*, 1880
* 
* 
*  
* 
* Ammianus Marcellinus, xxv. 5–10
* 
* 
* 
* 
* 
* H. Schiller, *Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography