Amerika Veriore

**Amerika Veriore**

190px

**Amerika Veriore** (ang.: *North America*) është një kontinent në Hemisferën Veriore dhe Perëndimore të Tokës. Ajo kufizohet në veri nga Oqeani Arktik, në lindje nga Oqeani Atlantik, në juglindje nga Deti i Karaibeve, dhe në jug dhe perëndim nga Oqeani Paqësor; Amerika Jugore shtrihet në juglindje. Amerika Veriore mbulon një sipërfaqe prej rreth 24,709,000 kilometra katrorë, ose 4.8% të të gjithë sipërfaqes së planetit ose 16.5% të sipërfaqes tokësore. Nga korriku 2007, popullsia ishte vlerësuar të ishte rreth 524&nbsp;milion banorë. Ajo është kontinenti i tretë për nga sipërfaqja, pas Azisë dhe Afrikës, dhe është e katërta për nga popullsia pas Azisë, Afrikës, dhe Evropës. Amerika Veriore dhe Amerika Jugore njihen bashkarisht si Amerikat. 

## Etimologjia 
Në përgjithësi pranohet se Amerika Veriore dhe Jugore u emëruan sipas eksploruesit italian, Amerigo Vespucci dhe nga kartografi Gjerman Martin Waldseemüller. Vespucci, i cili kishte eksploruar Amerikën Jugore mes viteve 1497 dhe 1502, ishte Evropiani i parë që sugjeroi se Amerikat nuk ishin Inditë (grupe ishujsh në Azi), por një tokë tjetër e panjohur më parë për Evropianët. Më 1507, Waldseemüller prodhoi një hartë të botës, në të cilën ai vendosi fjalën "America" në kontinentin e Amerikës Jugore, në mes të Brazilit të sotëm. Ai shpjegoi logjikën për këtë emër në librin e tij *Cosmographiae Introductio*,

:*ab Americo inventore ... quasi Americi terram sive Americam* (nga zbuluesi Americus ... si të ishte toka e Americusit, pra Amerika).

Për Waldseemüllerin, askush nuk duhet të kundërshtoi emërimin e tokës sipas zbuluesit. Ai përdori versionin e Latinizuar të emrit të Vespuccit (Americus Vespucius), por në formën femërore "America", duke ndjekur shembujt "Europa" dhe "Azia".

Më vonë, kur kartografë të tjerë vizatuan Amerikën Veriore, ata shtuan emrin origjinal gjithashtu: më 1538, Gerard Mercator përdori emrin America për të gjithë hemisferën perëndimore në hartën e tij të botës.

Janë propozuar edhe teori të tjera mbi emërimin e kësaj toke, por asnjë nga ato nuk ka arritur përkrahje të gjerë.

Disa sugjerojnë se tradita ishte që tokat e reja të mernin mbiemrin e zbuluesve, kështu që "Amerigo Vespucci" do të ishte problematik. Ricardo Palma (1949) propozoi një rrjedhje nga Malet "Amerrique" të Amerikës Qendrore—Vespucci ishte i pari që zbuloi Amerikën Jugore dhe malet *Amerique*, të cilat lidhën zbulimet e tij me ato të eksploruesit Christopher Columbus.

Alfred E. Hudd propozoi një teori në vitin 1910 sipas së cilës kontinenti u emërua pas një tregtari mbretëror Uellsian i quajtur Richard Amerike nga Bristoli, i cili besohet se ka financuar udhëtimin e John Cabotit nga Anglia tek Newfoundland më 1497. Një teori ende më pak e përkrahur thotë se Amerika u emërua sipas një detari Spanjoll që mbante emrin e lashtë Visigothik 'Amairick'. Një tjetër sugjeron se emri rrjedh nga gjuha e vendasve të Amerikës.
Ne te gjitha rajonet veriore (Kanada, Alaska) mbizotëron klima e zones se ftohtë; ku për shkak të temperaturave tepër të ulëta, shtresat e dheut qëndrojnë të ngrira gjatë pjesës më të madhe te vitit. Mjedisi jetësor i vetëm i këtyre rajoneve është TUNDRA, ku bimësia, që rritet në periudhën e shkurtër të verës, përbëhet nga barëra e gëmusha me trup të shkurtër e me lule shumëngjyrëshe. Bota shtazore përfaqësohet nga dreri i veriut, ariu i bardhe, zogj të shumtë në verë etj.

### Hidrografia
Pasuritë ujore të Amerikes Veriore janë të shumta. Lumi më i rëndësishëm është MISISIPI me degën e tij më të madhe MISURIN, që derdhet në gjirin MAKENZI, dhe ky i fundit derdhet në OQEANIN E NGRIRË TË VERIUT; SHËN LORENCI që derdhet në oqeanin ATLANTIK. Lumenjtë që derdhen në oqeanin Paqësor,janë të tipit malor si psh: JUKONI në ALASKË, KOLORADO që derdhet në gjirin e KALIFORNISË etj. Ndër liqenet e shumta, më të rëndësishmit janë: Liqenet e Mëdha(i siperm, Micigan, Huron, Erie dhe Ontario),që ndodhen në kufirin SHBA-KANADA, si dhe liqeni Vinipeg, Liqeni i Madh i Skllevërve, Liqeni i Madh i Arinjve, në pjesen veriore etj.

## Shiko edhe 
* Kanadaja
* Amerika Jugore
* Amerika Qendrore
* Kontinenti Amerikan

## Referime