Holokausti në Bullgari

parapamje| Memoriali i shpëtimit në Parkun Charles Clore në Tel Aviv në kujtim të shpëtimit të hebrenjve në Bullgari.
parapamje| Monument për hebrenjtë bullgarë nga Thrakia dhe Maqedonia që u vranë në Holokaust, në "Pyllin Hebraik Bullgar".
parapamje| Memori i Peshevit, Kyustendil
parapamje| Sheshi i Bullgarisë i vendosur në Haifa, Izrael: *"Për nder të popullit të Bullgarisë për shpëtimin e komunitetit hebre gjatë Holokaustit"* .
[parapamje| Kopshti i Popullit Bullgar, [Jafa|Jaffa . ]]
parapamje| Memorial në Burgas *"për figurat publike që kontribuan në shpëtimin e bashkëqytetarëve hebrenj"*, të ngritur nga Qendra për bashkëpunim hebre-bullgar Aleph .
parapamje| Memoriali në Plovdiv
[alt=Boris III & Adolf Hitler|parapamje| Boris III me aleatin e Boshtit [Adolf Hitler në 1943. ]]
[parapamje| [Mbretëria e Bullgarisë, ashtu siç ekzistonte midis 1941 dhe 1944 ]]
**Holokausti në Bullgari i** referohet persekutimit, dëbimit dhe asgjësimit të hebrenjve midis viteve 1939 dhe 1944 në Mbretërinë e Bullgarisë gjatë Luftës së Dytë Botërore,e organizuar nga qeveria aleate e Gjermanisë naziste e Tsar Boris III dhe kryeministrit Bogdan Filov .  Përndjekja filloi në 1939, u intensifikua pas fillimit të vitit 1941 dhe arriti kulmin me dëbimin e hebrenjve nga Bullgaria në kampe gjermane përqendrimi . Arrestimi dhe dëbimi i hebrenjve filloi në Mars 1943. 11,343 - e Judenjve që jetonin në territoret e pushtuara nga Bullgaria, të Jugosllavisë dhe Greqisë  u dëbuan nga autoritetet bullgare, dhe u dërguan përmes Bullgarisë në kampin shfarosës të Treblinka. 

Dëbimi i planifikuar i hebrenjve brenda kufijve të para-luftës në Bullgari nuk u krye kurrë. Figurat publike bullgare protestuan kundër dëbimit - në mesin e tyre peshkopët e Kishës Ortodokse Bullgare Stefan të Sofjes dhe Kiril të Plovdivit, deputetë të parlamentit të udhëhequr nga Dimitar Peshev, drejtues të organizatave profesionale, dhe të tjerë - dhe bindën Tsar-in e parë që të ndalonte dëbimin përkohësisht në mars 1943, dhe dy muaj më vonë për ta shtyrë atë për një kohë të pacaktuar.    Hebrenjtë dëbimi i të cilëve nga Bullgaria u ndërpre, përfshirë të gjithë 25.743 hebrenjtë e Sofjes,   megjithë pasuritë e tyre ishin konfiskuar,    u zhvendosën me forcë brenda vendit, dhe të gjithë meshkujt hebrenj midis moshave nga 20 dhe 40 u dërguan në batalione pune të detyruara deri në shtator 1944.     Ngjarjet që penguan dëbimin në kampet shfarosëse të rreth 48,000  hebrenjve në pranverën e vitit 1943, cilësohet si **shpëtimi i hebrenjve bullgarë** . Edhe pse shumica e hebrenjve që u internuan u zhduk, niveli i mbijetesës së popullsisë hebraike në Bullgari ishte një nga më të lartat në Boshtin Evropë. 

## Historia 
Qeveria bullgare nën Tsar Boris III veproi si një aleat besnik i Gjermanisë naziste, pasi vendi ishte gjithashtu një anëtar i Paktit Trepalësh që nga marsi 1941. Rritja e Hitlerit pa një Bullgari gjithnjë e më të radikalizuar, pasi përfundimisht miratoi legjislacionin antisemitik, bazuar në shembullin gjerman. Aleanca e Bullgarisë me Gjermaninë gjatë Luftës së Dytë Botërore e vendosi të parën në një pozicion bindjeje dhe konformiteti. Për më tepër, qeveria bullgare ishte e lidhur me politikanë që mbanin ndjenja pro-fashiste dhe antidemokratike. I tillë ishte rasti i Kryeministrit Bogdan Filov, i cili më 8 tetor 1940 i margjinalizoi Judenjtë e vendit duke futur projekt-ligjin që arriti kulmin me miratimin e Ligjit për Mbrojtjen e Kombit e cila hyri në fuqi në janar 1941 dhe që kufizoi të drejtat dhe veprimtaritë e hebrenjve.  Me sa duket, ajo ndaloi dhënien e shtetësisë bullgare për hebrenjtë.  Alexander Belev ishte dërguar nga Ministri i Brendshëm Petar Gabrovski në Gjermani për të studiuar ligjet racore; legjislacioni u modelua në kodin racor të Gjermanisë naziste, Ligjet e Nurembergut .  Projekt-ligji ka qenë i mbështetur nga pro-nazist Bashkimit të legjioneve Kombëtar Bullgar, i Ratniks, Brannik , dhe organizata konservatore të tjera të krahut të djathtë, si Federata e Oficerëve Rezervë, Federatës së Rezervës rreshterët dhe Ushtarët, Shoqata e Tregtarëve, Unioni i Studentëve, Lidhja Rinore Bullgare dhe Shoqata e Farmacistëve.  Ajo u përkrah edhe nga delegati kryesor Dimitar Peshev, i cili më vonë pati një rol në shpëtim.  Në anën tjetër, projektligji u kritikua nga deputetë të opozitës parlamentare dhe madje ish-ministrat e kabinetit si Dimo Kazasov, Yanko Sakazov dhe Stoyan Kosturkov. Shoqatat profesionale të avokatëve, mjekëve, zejtarëve dhe Unioni i Shoqërive të Artistëve kundërshtuan ligjin me peticione.  Sinodi i Shenjtë, organ drejtues i Kishës Ortodokse Bullgare, ishte gjithashtu mjaft kritik, me klerikë të lartë si Kryepeshkopi Stefan i Sofjes dhe peshkopët Neofit të Vidin dhe Kiril të Plovdiv që kryesonin opozitën.  Gjatë gjithë vitit 1941, anëtarët e Brannikut dhe "Kryengritësit" ( *Chetnitsi* ) kënaqeshin me akte të rastit dhune ndaj hebrenjve.  

Në Janar 1942, Gjermania përvijoi atë që e quajti Zgjidhja Përfundimtare për Çështjen Hebraike në Konferencën e Wannsee . Kjo përfshinte krijimin e kampeve të dizajnuara, jo për të internuarit, por vetëm për t'i ekzekutuar ata sa më shpejt që të ishte e mundur pasi të kishin mbërritur. Pas kësaj, në qershor 1942, Ministri i Brendshëm Petar Gabrovski krijoi në Ministrinë e Brendshme Bullgare një Komisariat për Çështjet Hebreje dhe zgjodhi një politikan tjetër të shquar pro-nazist, Aleksandër Belev për ta udhëhequr atë. Departamenti i ri filloi të përgatitet për Zgjidhjen përfundimtare. Belev nënshkroi një marrëveshje të fshehtë me Theodor Dannecker më 22 shkurt 1943 për të dëbuar 20,000 hebrenj, duke filluar nga zonat e pushtuara Greke të Maqedonisë Lindore dhe Thrakë dhe zonat Jugosllave të Maqedonisë, Vardar dhe Pomoravlje, të cilat ishin pushtuar nga Gjermania, por kishin që nga viti 1941 dhe ishin nën zotërim të autoriteteve bullgare.  

## Referime