Çernozmet

**Chernozem** (from  ),e quajtur edhe tokë e zezë, është një tokë me ngjyrë të zezë që përmban një përqindje të lartë humusi (4% deri në 16%) dhe përqindje të larta, të përbërjeve të fosforit dhe amoniakut. Çhernozemi është tokë shumë pjellore dhe mund të prodhojë rendimente të larta bujqësore me kapacitetin e saj të lartë të ruajtjes së lagështisë. Çernozemët janë një grup tokësor referues i bazës botërore të referencës për burimet e tokës (WRB) 

## Shpërndarja 
Emri vjen nga termat ruse për të zezën dhe dheun, tokën ( *chorny* + *zemlya* ).   Toka, e pasur me lëndë organike që paraqet një ngjyrë të zezë, u identifikua për herë të parë nga gjeologu rus Vasily Dokuchaev në 1883 në stepën me bar të gjatë ose preri të Ukrainës Lindore dhe Rusisë Perëndimore .

Çhernozem mbulon rreth 230 milion hektarë tokë. Në botë ekzistojnë dy "rripa chernozem". Njëra është stepa euroaziatike e cila shtrihet nga Kroacia lindore ( Sllavonia ), përgjatë Danubit ( Serbia veriore, Bullgaria veriore ( Rrafshi Danubian ), Rumania jugore dhe lindore ( Rrafshi Vllahian dhe Rrafshina Moldaviane ) dhe Moldavia, në verilindje të Ukrainës përgjatë Zi Qendrore. Rajoni i Tokës i Rusisë Qendrore dhe Jugore në Siberi . Tjetra shtrihet nga Preritë Kanadeze në Manitoba përmes Rrafshinave të Mëdha të SHBA-së deri në jug deri në Kansas.  Trashësia e shtresës së Çhernozemit mund të ndryshojë shumë, nga disa centimetra deri në 1.5 metra (60 inç) në Ukrainë,  si dhe në rajonin e Luginës së Lumit të Kuq në SHBA Veriore dhe Kanada (vendndodhja e liqenit prehistorik Agassiz ).

Terreni mund të gjendet në sasi të vogla edhe gjetkë (për shembull, në 1% të Polonisë), Hungari dhe Teksas. Ekziston edhe në Kinën Verilindore, pranë Harbinit . I vetmi çernozem i vërtetë në Australi ndodhet rreth Nimmitabel, disa nga tokat më të pasura në kontinent. 

Më parë, kishte një treg të zi për tokën në Ukrainë. Shitja e tokës bujqësore ka qenë e paligjshme në Ukrainë që nga viti 1992 derisa ndalimi u hoq në vitin 2020,  por toka, e transportuar me kamion, mund të tregtohej legalisht. Sipas OJQ-së Green Front me bazë në Kharkiv, tregu i zi për çernozemin e blerë ilegalisht në Ukrainë parashikohej të arrinte afërsisht 900 milionë dollarë në vit në vitin 2011. 

## Klasifikimi i tokës në Kanada dhe Shtetet e Bashkuara 
**Tokat çernozemike** janë një lloj toke në sistemin kanadez të klasifikimit të tokës dhe në bazën botërore të referencës për burimet e tokës (WRB).

"Ekuivalentët" e tipit çernozemik të tokës në sistemin kanadez, WRB dhe taksonominë e tokës së Departamentit të Bujqësisë të SHBA :

## Historia 
Teoritë e origjinës së Çernozemit:

* 1761: Johan Gottschalk Wallerius (zbërthimi i bimëve) 
* 1763: Mikhail Lomonosov (zbërthimi i bimëve dhe kafshëve) 
* 1799: Peter Simon Pallas (këneta me kallamishte) 
* 1835: Charles Lyell (loess) 
* 1840: Sir Roderick Murchison (i gërryer nga rreshjet detare Jurassic) 
* 1879: Gazetat e para chernozem të përkthyera nga rusishtja 
* 1883: Vasily Dokuchaev botoi librin e tij *Russian Chernozem* me një studim të plotë të kësaj toke në Rusinë Evropiane. 
* 1929: Otto Schlüter (i krijuar nga njeriu) 
* 1999: Michael WI Schmidt (djegia neolitike e biomasës)  

Siç shihet në listën e mësipërme, diskutimet e shekullit të 19-të dhe të 20-të mbi pedogjenezën e Chernozemit fillimisht erdhën nga kushtet klimatike që nga Holoceni i hershëm deri në afërsisht 5500 pes. Megjithatë, asnjë rindërtim i vetëm paleo-klimatik nuk mund të shpjegojë me saktësi variacionet gjeokimike të gjetura në Chernozems në të gjithë Evropën Qendrore. Dëshmia e origjinës antropomorfike të karbonit të qëndrueshëm pirogjen në Chernozem çoi në përmirësimin e teorive të formimit.  Djegia e bimësisë mund të shpjegojë ndjeshmërinë e lartë magnetike të Chernozemit,  më e larta nga llojet kryesore të tokës.  Magnetizmi i tokës rritet kur mineralet e tokës goetit dhe ferrihidrit shndërrohen në maghemite në ekspozim ndaj nxehtësisë.  Temperaturat e mjaftueshme për të ngritur maghemitin në një shkallë peizazhi tregojnë ndikimin e zjarrit. Duke pasur parasysh rrallësinë e një fenomeni të tillë natyror në ditët moderne, ndjeshmëria magnetike në Chernozem ka të ngjarë të lidhet me kontrollin e zjarrit nga njerëzit e hershëm . 

Humifikimi mund të errësojë tokat ( melanizimi ) në mungesë të një përbërësi pirogjen të karbonit. Duke pasur parasysh simfoninë e proceseve pedogjene që kontribuojnë në formimin e tokës së errët, termi Chernozem përmbledh lloje të ndryshme të dherave të zeza me të njëjtën pamje, por histori të ndryshme formimi.

## Referime 
* IUSS Working Group WRB: World Reference Base for Soil Resources, fourth edition. International Union of Soil Sciences, Vienna 2022.  (https://wrb.isric.org/files/WRB_fourth_edition_2022-12-18.pdf).

## Lexo më shumë
* W. Zech, P. Schad, G. Hintermaier-Erhard: Soils of the World. Springer, Berlin 2022, Chapter 5.3.2. 

## Linqe të jashtme 
* profile photos (with classification) WRB homepage
* IUSS profile photos (with classification)  IUSS World of Soils