Principata e Bullgarisë

**Principata e Bullgarisë** (bullgarisht: Княжество България, romanizuar: *Knyazhestvo Balgariya*) ishte një shtet vasal nën suzerainty të Perandorisë Osmane. Ajo u krijua me Traktatin e Berlinit më 1878.

Pasi Lufta Ruso-Turke përfundoi me një fitore ruse, Traktati i Shën Stefanit u nënshkrua nga Rusia dhe Perandoria Osmane më 3 mars 1878. Sipas kësaj, u ra dakord për një shtet të madh vasal bullgar, i cili ishte dukshëm më i madh: tokat e tij përfshinin pothuajse të gjithë bullgarët etnikë në Ballkan, dhe përfshinin pjesën më të madhe të Moezisë, Trakisë dhe Maqedonisë, që shtrihej nga Deti i Zi deri në Egje. Megjithatë, Mbretëria e Bashkuar dhe Austro-Hungaria ishin kundër krijimit të një shteti kaq të madh klient rus në Ballkan, nga frika se do të ndryshonte ekuilibrin e fuqisë në Mesdhe. Për shkak të kësaj, fuqitë e mëdha u mblodhën dhe nënshkruan Traktatin e Berlinit, duke zëvendësuar Traktatin e Shën Stefanit, i cili nuk hyri kurrë në fuqi. Kjo krijoi një principatë shumë më të vogël, krahas një Rumelie Lindore autonome brenda Perandorisë Osmane.

Në praktikë, statusi i Bullgarisë si vasal osman ishte një trillim ligjor dhe Bullgaria e pranoi autoritetin e Portës së Lartë vetëm në mënyrë formale. Ajo kishte Kushtetutën e saj, flamurin dhe himnin e saj dhe drejtonte politikën e saj të jashtme. Nga viti 1880, ajo kishte edhe monedhën e saj. Në vitin 1885, një revolucion pa gjak rezultoi në aneksimin de facto të Rumelisë Lindore nga Bullgaria, të cilën Perandoria Osmane e pranoi me Marrëveshjen e Tophanes. Më 5 tetor 1908, Bullgaria shpalli pavarësinë e saj si Mbretëria e Bullgarisë.

## Prapavija 
Në vitin 1396 Luftërat Bullgaro-Osmane përfunduan me rënien e Perandorisë së Dytë Bullgare, për shkak të pushtimit osman të Ballkanit dhe ndarjeve të saj të brendshme. Nën sundimin osman, fisnikëria bullgare u shkatërrua dhe vetëdija kombëtare u shtyp. Rilindja Kombëtare Bullgare, e shfaqur në fund të shekullit të 18-të, ringjalli identitetin bullgar dhe nxiti idenë e krijimit të një shteti të ri bullgar. Lëvizje të shumta revolucionare dhe kryengritje kundër osmanëve ndodhën krahas lëvizjeve të ngjashme në pjesën tjetër të Ballkanit, duke kulmuar në Luftën Ruso-Turke të viteve 1877-1878.

## Traktati i Berlinit 
[parapamje|majtas|250px|[Traktati i Shën Stefanit dhe Traktati i Berlinit]]

Traktati i Shën Stefanit i 3 marsit 1878 propozoi një shtet bullgar, i cili përfshinte rajonet gjeografike të Moezisë, Trakisë dhe Maqedonisë. Në bazë të asaj date bullgarët festojnë çdo vit ditën kombëtare të Bullgarisë.

Nga frika e krijimit të një shteti të madh klient rus në Ballkan, fuqitë e tjera të mëdha, megjithatë, nuk ishin të gatshme të pranonin traktatin. Si rezultat, Traktati i Berlinit (1878), nën mbikëqyrjen e Otto von Bismarck të Gjermanisë dhe Benjamin Disraeli të Mbretërisë së Bashkuar, rishikoi traktatin e mëparshëm dhe zvogëloi shtetin e propozuar bullgar.

U krijua një principatë gjerësisht autonome e Bullgarisë, midis Danubit dhe vargmalit Stara Planina, me seli në kryeqytetin e vjetër bullgar Veliko Turnovo, dhe duke përfshirë Sofjen. Ky shtet do të ishte nën sovranitetin nominal osman, por do të drejtohej nga një princ i zgjedhur nga një kongres i fisnikëve bullgarë dhe i miratuar nga Fuqitë. Ata këmbëngulën se Princi nuk mund të ishte rus, por në një kompromis u zgjodh Princi Aleksandër i Batenbergut, nipi i carit Aleksandër II. Në jug të vargmalit Stara Planina u krijua një krahinë autonome osmane me emrin Rumelia Lindore, ndërsa Maqedonia u kthye nën sovranitetin e Sulltanit.

## Shekulli i 19-të 
[parapamje|majtas|150px|[Stefan Stambolov]]

Bullgarët miratuan një kushtetutë të avancuar demokratike dhe pushteti shpejt kaloi në Partinë Liberale të udhëhequr nga Stefan Stambolov. Princi Aleksandër kishte prirje konservatore dhe në fillim kundërshtoi politikat e Stambolovit, por deri në vitin 1885 ai ishte bërë mjaft dashamirës ndaj vendit të tij të ri për të ndryshuar mendje dhe mbështeti liberalët. Ai gjithashtu mbështeti bashkimin e Bullgarisë dhe Rumelisë Lindore, që u bë nga një grusht shteti në Plovdiv në shtator 1885. Fuqitë nuk ndërhynë për shkak të luftës për pushtet midis tyre. Menjëherë pas kësaj, Serbia i shpalli luftë Bullgarisë me shpresën për të rrëmbyer territorin ndërsa bullgarët ishin të hutuar. Bullgarët i mundën në Slivnica, e shtynë ushtrinë serbe në Serbi dhe ia dolën të ripushtonin territorin e pushtuar nga Traktati i Berlinit, qytetet e populluara bullgare të Pirotit dhe Vranjës, por ato iu kthyen Serbisë me Traktatin e Bukureshtit më 1886.

Këto ngjarje e bënë Aleksandrin shumë popullor në Bullgari, por Rusia ishte gjithnjë e më e pakënaqur me tendencat liberale nën sundimin e tij. Në gusht 1886 ata nxitën një grusht shteti, gjatë të cilit Aleksandri u detyrua të abdikonte dhe u internua në Rusi. Stambolov, megjithatë, veproi shpejt dhe pjesëmarrësit në grusht shteti u detyruan të largoheshin nga vendi. Stambolov u përpoq të rivendoste Aleksandrin, por kundërshtimi i fortë rus e detyroi princin të abdikonte përsëri. Në korrik 1887 bullgarët zgjodhën Ferdinandin nga Sakse-Koburg-Gotha si princin e tyre të ri. Ferdinandi ishte “kandidati austriak” dhe rusët refuzuan ta njihnin. Ferdinandi fillimisht punoi me Stambolovin, por deri në vitin 1894 marrëdhënia e tyre u përkeqësua. Stambolov dha dorëheqjen dhe u vra në korrik 1895. Më pas Ferdinandi vendosi të rivendoste marrëdhëniet me Rusinë, që nënkuptonte kthimin në një politikë konservatore.

## Lista e princave të Bullgarisë 
## Galeria 

Skeda:Bulgaria Eyalet — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907).jpg|Administrative subdivisions of Bulgaria in 1907
Skeda:Eastern Rumelia Vilayet — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907).jpg|Nënndarjet administrative të Rumelisë Lindore më 1907
Skeda:Syedinena Bylgaria - Litografia na N.Pavlovich.JPG|Bashkimi bullgar i vitit 1885
Skeda:Palace of prince Alexander of Bulgaria (engraving).jpg|Grusht shteti bullgar i vitit 1886
Skeda:Portrait of Alexander I von Battenberg.png|Portreti i Princit Aleksandër
Skeda:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|Territori i Eksarkatit Bullgar nga viti 1870 deri më 1913

## Shiko gjithashtu 
* Historia e Bullgarisë (1878-1946)

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
*Sundimtarët e Bullgarisë në World Statesmen