Konflikti Izraelito-Palestinez

[parapamje|335x335px|Harta e [Palestina|Izraelit dhe Palestinës, që tregon zonat e kontrollit siç përshkruhet nga Marrëveshjet e Oslos.]]
**Konflikti izraelito-palestinez** është një nga konfliktet më të qëndrueshme në botë, duke filluar nga mesi i shekullit të 20-të. Përpjekje të ndryshme janë bërë për të zgjidhur konfliktin si pjesë e procesit të paqes izraelito-palestineze, krahas përpjekjeve të tjera për të zgjidhur konfliktin më të gjerë arabo-izraelit. Deklaratat publike të pretendimeve për një atdhe hebre në Palestinë, duke përfshirë Kongresin e Parë Sionist të 1897 dhe Deklaratën e Balfour të vitit 1917, krijuan tensione të hershme në rajon. Pas Luftës së Parë Botërore, Mandati për Palestinën përfshinte një detyrim detyrues për "krijimin në Palestinë të një shtëpie kombëtare për popullin hebre". Tensionet u shndërruan në konflikt të hapur sektar midis hebrenjve dhe arabëve. Plani i Ndarjes i Kombeve të Bashkuara për Palestinën i vitit 1947 nuk u zbatua kurrë dhe provokoi Luftën e Palestinës 1947–1949. Status quo-ja aktuale izraelito-palestineze filloi pas pushtimit ushtarak izraelit të territoreve palestineze në Luftën Gjashtë Ditore të vitit 1967.

Është bërë përparim drejt një zgjidhjeje me dy shtete me Marrëveshjet e Oslos të viteve 1993-1995. Çështjet e statusit përfundimtar përfshijnë statusin e Jeruzalemit, vendbanimet izraelite, kufijtë, sigurinë dhe të drejtat e ujit, si dhe lirinë e lëvizjes palestineze dhe të drejtën palestineze të kthimit. Dhuna e konfliktit në rajon – e pasur me vende me interes historik, kulturor dhe fetar në mbarë botën – ka qenë objekt i konferencave të shumta ndërkombëtare që kanë të bëjnë me të drejtat historike, çështjet e sigurisë dhe të drejtat e njeriut; dhe ka qenë një faktor që pengon turizmin dhe aksesin e përgjithshëm në zonat që janë shumë të kontestuara.

Shumica e përpjekjeve për paqen janë përqendruar rreth zgjidhjes me dy shtete, e cila përfshin krijimin e një shteti të pavarur palestinez përkrah Izraelit. Megjithatë, mbështetja publike për një zgjidhje me dy shtete, e cila më parë gëzonte mbështetje si nga hebrenjtë izraelitë ashtu edhe nga palestinezët, është zvogëluar vitet e fundit.

Brenda shoqërisë izraelite dhe palestineze, konflikti gjeneron një shumëllojshmëri të gjerë pikëpamjesh dhe opinionesh. Që nga fillimi i tij, viktimat e konfliktit nuk janë kufizuar vetëm tek luftëtarët, me një numër të madh viktimash civile nga të dyja palët. Një pakicë hebreje izraelite (32 për qind) mbështesin një zgjidhje me dy shtete me palestinezët. Hebrenjtë izraelitë janë të ndarë sipas linjave ideologjike dhe shumë e favorizojnë ruajtjen e status quo-së. Përafërsisht 60 për qind e palestinezëve (77% në Rripin e Gazës dhe 46% në Bregun Perëndimor), mbështesin sulmet e armatosura kundër izraelitëve brenda Izraelit si një mjet për t'i dhënë fund okupimit, ndërsa 70% besojnë se një zgjidhje me dy shtete nuk është më praktike ose të mundshme si rezultat i zgjerimit të vendbanimeve izraelite. Më shumë se dy të tretat e hebrenjve izraelitë thonë se nëse Bregu Perëndimor aneksohej nga Izraeli, palestinezët që banojnë atje nuk duhet të lejohen të votojnë. Mosbesimi i ndërsjellë dhe mosmarrëveshjet e rëndësishme janë të thella për çështjet themelore, siç është edhe skepticizmi reciprok në lidhje me angazhimin e palës tjetër për të respektuar detyrimet në një marrëveshje eventuale dypalëshe. Që nga viti 2006, pala palestineze është copëtuar nga konflikti midis Fatahut, partisë tradicionalisht dominuese dhe sfiduesit të saj të mëvonshëm elektoral, Hamasit, një grup militant islamik që fitoi kontrollin e Rripit të Gazës. Përpjekjet për të korrigjuar këtë janë përsëritur dhe vazhdojnë. Që nga viti 2019, pala izraelite ka përjetuar gjithashtu trazira politike, me katër zgjedhje legjislative jopërfundimtare që janë mbajtur në një hark kohor prej dy vjetësh. Raundi i fundit i negociatave të paqes filloi në korrik 2013, por u pezullua në 2014. Që nga viti 2006, Hamasi dhe Izraeli kanë luftuar katër luftëra, më e fundit në 2021.

Dy palët që angazhohen në negociata të drejtpërdrejta janë qeveria izraelite dhe Organizata për Çlirimin e Palestinës (PLO). Negociatat zyrtare ndërmjetësohen nga Katërshja për Lindjen e Mesme, e cila përbëhet nga Kombet e Bashkuara, Shtetet e Bashkuara, Rusia dhe Bashkimi Evropian. Liga Arabe, e cila ka propozuar një plan alternativ paqeje, është një tjetër aktor i rëndësishëm. Egjipti, një anëtar themelues i Lidhjes Arabe, ka qenë historikisht një pjesëmarrës kyç në konfliktin arabo-izraelit dhe negociatat e lidhura me to, më shumë që nga traktati i paqes Egjipt-Izrael. Një tjetër pjesëmarrës po aq kyç është Jordania, e cila aneksoi Bregun Perëndimor në 1950 dhe e mbajti atë deri në vitin 1967, duke hequr dorë nga pretendimi i saj territorial mbi të në 1988; Hashemitët mbretërorë jordanezë janë përgjegjës për kujdestarinë e vendeve të shenjta myslimane në Jerusalem.

## Shiko edhe 
## Referimet