Historia e Islandes

[djathtas|parapamje|250x250px| [Islanda në karta marina të Olaus Magnus .]]
**Historia e regjistruar e Islandës** filloi me vendbanimet e para të eksploruesëve vikingë dhe njerëzit që ata skllavëruan nga lindja, veçanërisht Norvegjia dhe Ishujt Britanikë, në fund të shekullit të nëntë. Islanda ishte ende e pabanuar shumë kohë pasi pjesa tjetër e Evropës Perëndimore ishte bërë e banueshme. Vendbanimet e regjistruara zakonisht datojnë në vitin 874, megjithëse dëshmitë arkeologjike tregojnë se murgjit gale nga Irlanda, të njohur si papar sipas sagave islandeze, ishin vendosur në Islandë më herët. 

## Përmbledhje 
Toka u zgjidh shpejt, kryesisht nga norvegjezët që mund të kishin ikur nga konflikti ose duke kërkuar tokë të re për të fermuar. Në vitin 930, krerët kishin krijuar një formë qeverisjeje, *Althing*, duke e bërë atë një nga parlamentet më të vjetra në botë. Nga fundi i shekullit të dhjetë, krishterimi erdhi në Islandë përmes ndikimit të mbretit norvegjez Olaf Tryggvason . Gjatë kësaj kohe, Islanda mbeti e pavarur, një periudhë e njohur si Commonwealth i Vjetër, dhe historianët islandezë filluan të dokumentojnë historinë e kombit në libra të referuara si sagat e islandezëve . Në fillim të shekullit të trembëdhjetë, konflikti i brendshëm i njohur si epoka e Sturlungs dobësoi Islandën, e cila përfundimisht u nënshtrua ndaj Norvegjisë gjatë shekullit të 13-të. Besëlidhja e Vjetër (1262–1264) dhe miratimi i Jónsbók (1281) i dhanë fund Komonuelthit Islandez. Norvegjia, nga ana tjetër, u bashkua me Suedinë (1319) dhe më pas Danimarkën (1376). Përfundimisht të gjitha shtetet nordike u bashkuan në një aleancë, Unioni Kalmar (1397–1523), por pas shpërbërjes së tij, Islanda ra nën sundimin danez. Monopoli tregtar i mëvonshëm i rreptë danezo-islandez në shekujt e shtatëmbëdhjetë dhe të tetëmbëdhjetë ishte i dëmshëm për ekonominë. Varfëria rezultuese e Islandës u përkeqësua nga fatkeqësitë e rënda natyrore si Móðuharðindin ose "Vështirësitë e mjegullës". Gjatë kësaj kohe, popullsia u zvogëlua.

Islanda mbeti pjesë e Danimarkës, por në përputhje me rritjen e nacionalizmit në Evropë në shekullin e nëntëmbëdhjetë, u shfaq një lëvizje për pavarësi. Althing, i cili ishte pezulluar në 1799, u rivendos në 1844, dhe Islanda fitoi sovranitetin pas Luftës së Parë Botërore, duke u bërë Mbretëria e Islandës më 1 dhjetor 1918. Sidoqoftë, Islanda ndau Monarkinë Daneze deri në Luftën e Dytë Botërore . Megjithëse Islanda ishte neutrale në Luftën e Dytë Botërore, Mbretëria e Bashkuar e pushtoi dhe e pushtoi atë në mënyrë paqësore në vitin 1940 për të parandaluar një pushtim nazist, pasi Danimarka u pushtua nga Wehrmacht-i gjerman .  Për shkak të pozicionit strategjik të ishullit në Atlantikun e Veriut, aleatët e pushtuan ishullin deri në fund të luftës, me Shtetet e Bashkuara që morën detyrat e pushtimit nga britanikët në 1941. Në vitin 1944, Islanda ndërpreu lidhjet e saj të mbetura me Danimarkën (atëherë ende nën pushtimin nazist) dhe e shpalli veten republikë. Pas Luftës së Dytë Botërore, Islanda ishte një anëtar themelues i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut dhe iu bashkua Kombeve të Bashkuara një vit pas themelimit të saj. Ekonomia e saj u rrit me shpejtësi kryesisht përmes peshkimit, megjithëse kjo u dëmtua nga mosmarrëveshjet me kombet e tjera.

Vigdis Finnbogadottir mori presidencën e Islandës më 1 gusht 1980, datë në të cilën ajo bëri histori si gruaja e parë e zgjedhur në krye të shtetit në botë. 

Pas rritjes së shpejtë financiare, ndodhi kriza financiare islandeze 2008–11 . Islanda vazhdon të mbetet jashtë Bashkimit Evropian .

Islanda është shumë e largët, dhe kështu është kursyer nga shkatërrimet e luftërave evropiane, por është prekur nga ngjarje të tjera të jashtme, si Vdekja e Zezë dhe Reformimi Protestant i imponuar nga Danimarka. Historia e Islandës është shënuar gjithashtu nga një sërë fatkeqësish natyrore.

Islanda është një ishull relativisht i ri në kuptimin gjeologjik, i formuar rreth 20 milionë vjet më parë nga një seri shpërthimesh vullkanike në Ridge Mid-Atlantic, por ende po rritet nga shpërthimet e freskëta vullkanike. Shembujt më të vjetër të gurëve të gjetur në Islandë datojnë në  milionë vjet më parë.

## Shih edhe 
* Islanda
* Rejkjaviku
* Kultura e Islandës
* Universiteti i Islandës

## Literatura 
* Axel Kristinsson. *"Is there any tangible proof that there were Irish monks in Iceland before the time of the Viking settlements?"* (2005) in English in Icelandic 
* Bergsteinn Jónsson and Björn Þorsteinsson. *"Íslandssaga til okkar daga"* Sögufélag.https://web.archive.org/web/20160119155935/http://www.sogufelag.is/ Reykjavík. (1991) (in Icelandic)  
* Byock, Jesse. *Medieval Iceland: Society, Sagas and Power* University of California Press (1988)    
* Guðmundur Hálfdanarson;Hug.hi.is. Retrieved 31 January 2010.  *"Historical Dictionary of Iceland"* Scarecrow Press.http://www.scarecrowpress.com/ Maryland, USA. (1997)  
* Gunnar Karlsson. *"History of Iceland"* Univ. of Minneapolis. (2000)   Dannyreviews.com. Retrieved 31 January 2010.
* Gunnar Karlsson. ''"Iceland's 1100 Years: History of a Marginal Society"*.  Hurst.https://web.archive.org/web/20150806081805/http://hurstpub.co.uk/ London. (2000)  .
* Gunnar Karlsson. *"A Brief History of Iceland"*. Forlagið 2000. 2nd ed. 2010. Trans. Anna Yates.  ISBN&nbsp;978-9979-3-3164-3
* Helgi Skúli Kjartansson; Starfsfolk.khi.is. 26 September 2004. Archived from the original  on 2 February 2009. Retrieved 31 January 2010.  *"Ísland á 20. öld"*. Reykjavík. (2002)  
* Sverrir Jakobsson. ‘The Process of State-Formation in Medieval Iceland’, Viator. Journal of Medieval and Renaissance Studies 40:2 (Autumn 2009), 151–70.
* Sverrir Jakobsson. The Territorialization of Power in the Icelandic Commonwealth, in Statsutvikling i Skandinavia i middelalderen, eds. Sverre Bagge, Michael H. Gelting, Frode Hervik, Thomas Lindkvist & Bjørn Poulsen (Oslo 2012), 101–18.
* 
* Sigurður Gylfi Magnússon. *Wasteland with Words. A Social History of Iceland* (London: Reaktion Books, 2010)
* Miller, William Ian; Cgi2.www.law.umich.edu. 24 October 1996. Archived from the original  on 2 February 2009. Retrieved 31 January 2010.  *Bloodtaking and Peacemaking: Feud, Law, and Society in Saga Iceland*. University of Chicago Press (1997)  

## Lidhje të jashtme 
* Historia e Islandës nga ambasada islandeze në Japoni
* Teksti i Qeverisë së SHBA domen publik
* Historia e Islandës: Dokumentet kryesore
* *Antropologjia fizike e islandezëve mesjetarë me referencë të veçantë për origjinën e tyre racore'' Dorëshkrim në Bibliotekën e Kolegjit Dartmouth

## Referime