Fjalor i termave në kimi

## Fjalorth i termave në kiminë organike
### A
**Acidi askorbik**- vitaminë C, mungesa e së cilës shkakton skorbutin.
**Acidi nukleik**- polimer me masë molekulare të madhe dhe me varg të gjatë, i formuar nga nukleotidet.
**Aldehidi**- komponim organik, i cili përmban grupin -CHO, të lidhur me një H dhe një grup alkilik ose arilik.
**Alkaloidi**- substanca organike me azot, të cilat kanë verpim fiziologjik në organizëm.
**Alkane**- hidrokarbure të ngopura me varg të hapur në te cilat atomet e karbonit janë të lidhura ndërmjetvete me lidhje njëfishe.
**Alkene**- hidrokarbure të pangopura me varg të hapur, të cilat kanë një lidhje dyfishe ndërmjet atomeve karbon-karbon në molekulë.
**Alkine**- hidrokarbure të pangopura me varg të hapur, të cilat kanë një lidhje trefishe ndërmjet atomeve karbon-karbon në molekulë.
**Alkooli parësor**- alkool në të cilin atomi i karbonit që përmban grupin -OH lidhet vetëm me një atom tjetër të karbonit (një grup R).
**Alkooli dytësor**- alkool në të cilin atomi i karbonit që përmban grupin -OH lidhet me dy atome të tjera të karbonit (dy grupe R).
**Alkooli tretësor**- alkool në të cilin atomi i karbonit që përmban grupin -OH lidhet me tri atome të tjera të karbonit (tri grupe R).
**Alkotesti**- verifikimi i sasisë së alkoolit në organizëm.
**Aminat**- konsideriohen derivate të amoniakut NH3, që formohen me zëvendësimin e një ose më shumë atome të hidrogjenit me grupe alkilike ose arilike.
**Amina parësore**- në të cilën një atom hidrogjeni është zëvendësuar te amoniaku NH3 me radikal alkilik ose arilik(R-NH2).
**Amina dytësore**- dy atome të hidrogjenit janë zëvendësuar te amoniaku NH3 me radikale alkilike ose arile (R2NH).
**Amina tretësore**- tri atome të hidrogjenit janë zëvendësuar te amoniaku NH3 me radikale alkilike ose arile (R3N).
**Aminoacide esenciale**- aminoacide të domosdoshme të cilat nuk mund ti sintetizoj organizmi i njeriut por duhet ti marrë të gatshme nëpërmjet ushqimit.
**ARN(acid ribonukleik)**- polimerë që kanë masë molekulare të madhe të ndërtuar prej njësive themelore të ribonukleotideve.
**ADN(acidi dezoksiribonukleik)**- polimerë me masë molekulare të madhe të ndërtuar prej njësive themelore dezoksiribonukleideve.
**Avitaminoza**- sëmundje e shkaktuar nga mungesa e vitamiave.

### B
**Baza Organike Heterociklike**- komponimet e azotit, pjesë përbërse të acideve nukleike.

### Ç
**Çhidratimi**- reaksion gjatë të cilit prej një molekule organike eleminohet uji .

### D
**Denatyrimi i alkoolit **- reaksion gjatë të cilit shtohen sasi të vogla të metanolit të fenolftaleinës, të pridinës etj. Alkooli i denatyruar bëhet i papërdorshëm për pije dhe përdoret për qëllime industriale.
**Denatyrimi i proteinave **- çdo ndryshim i strukturës së proteinave në raport me gjendjen natyrore, fundërrimi i proteinave që sjell ndryshim në strukturën e tyre kimike.
**Detergjentët**- lëndë të reja për pastrim në natyrë alkilbenzensulfonati ose alkil sulfati të natriumit ose të kaliumit.
**Distilim fraksional**- ndarje e një përzierjeje komponimesh me thyesa distilimi, që vlojnë në kufij të caktuar të temperaturës.
**Duroplaste**- substanca makromolekulare të cilave u jepet forma gjatë prodhimit dhe këtë formë e ruajnë edhe më tej.
**Disakarid**- molekulë karbohidrati, që përbëhet nga dy njësi monoskaridi.

### E
**Elaste**- substanca makromolekulare që kanë veti elastike dhe këtë veti e ruajnë në temperaturë të zakonshme si dhe në temperaturë të lartë.

**Enzima**- proteina të cilat i katalizojnë reaksionet biokimike.

### F
**Fermentimi (tharmimi)**- procesi i shndërrimeve kimike ,të cilin e shkaktojnë fermentet - tharmi.
**Fenoli**- komponim organik te i cili grupi -OH është i lidhur për bërthamë të benzenit.
**Formalina**- tretësirë e metanalit 37%.
**Formula e përgjithshme**- paraqet klasë apo grup të caktuar të komponimeve organike.
**Formula molekulare**- lloj i atomeve dhe numër i tyre në një molekulë.
**Formula racionale**- tregues se prej cilave grupe atomike përbëhet një molekulë.
**Formula e strukturës**- radhitje e atomeve në molekulë ku lidhjet ndërmjet atomeve janë paraqitur me vijëza.

### G
**Grupi Fenil**- grup i formuar nga largimi i një atomi të hidrogjenit nga një karbon i ciklit ose i unazës me vijëza.
**Grupi Hidroksil.-OH**- grup funksionor i përbashkët për alkoole dhe fenole.
**Grupi Karbonilik**- grup funksionor i përbashkët për aldehide dhe ketone.
**Grupe Funksionore**- atom ose grup atomik që lidhet me një ose disa atome karboni dhe i jep molekulës organike veti karakteristike kimike dhe fizike.

### H
**Hidrogjenizimi**- reaksion i lidhjes së hidrogjenit me një molekulë me lidhje dyfishe ose trefishe.
**Hidrokarbure**- komponime organike të përbëra vetëm prej karbonit dhe hidrogjenit.
**Hidrokarbure alifatike**- komponime organike të përbëra prej karbonit dhe hidrogjenit me varg të hapur .
**Hidrokarbure aromatike**- hidrokarbure me strukturë ciklike ku atomet ndërmjet veti janë të lidhura me lidhje alternative njëfishe dhe dyfishe dhe që karakterizohen me erë.
**Hormonet**- komponime organike që tajohen nga disa gjëndrra të caktuara dhe që ndikojnë në zhvillimin e proceseve të ndryshme biologjike, të cilat ndodhin në organizmat e gjallë.

### I
**Izomeret**- komponime me formulë të njejt molekulare, por me formulë të ndryshme të strukturës, përkatësisht me veti kimike dhe fizike të ndryshme .
**Izomeri**- dukuri e paraqitjes së komponimeve me formulë të njejtë molekulare por me formulë strukturore të ndryshme.

### K
**Kafeina**- alkaloid me veprim fiziologjik në organizëm.
**Karbohidratet**- hidroksialdehid, hidroksiketon ose substancë që rrjedh prej tyre.
**Ketoni**- komponim organik që përmban grupin funksionor =C=O.
**Kimia Organike**- degë e kimisë e cila studion komponimet e karbonit.
**Krekingu**- proces industrial në të cilin molekulat e mëdha ndahen në molekula të vogla.

### L
**Lidhja Peptidike **- lidhja -CO-NH- e formuar nga bashkëveptimi i dy aminoacideve. Grupi karboksil -COOH i një molekule të aminoacidit bashkohet me grupin aminik -NH2 të molekulës së aminoacidit tjetër duke liruar një molekulë ujë.

### M
**Monomeri**- u referohet molekulave të vogla nga të cilat sintetizohen polimerët.
**Monosakaridi**- sheqer i thjeshtë, molekulë që përfitohet nga hidroliza e një karbohidrati që është polimer.
**Morfina**- alkaloid me veprim fiziologjik në sistemin nervor qëndror dhe periferik.

### N
**Nikotina**- alkaloid me veprim fiziologjik në organizem.
**Nukleotidi**- njësi themelore e acideve nukleike e formuar nga një molekulë e sheqerit (një pentozë) nga një molekulë bazë organike me azot dhe nga një molekul e acidit fosforik.

### O
**Oksidimi**- djegie e plotë e komponimeve organike, të cilat përmbajnë karbon dhe hidrogjen. Në prani të oksigjenit gjithmonë shoqërohet me lirimin e dioksidit të karbonit dhe ujit.
**Oligosakaridet**- karbohidrate të cilat përmbajnë 2-10 molekula të monosakarideve.

### P
**Polimeret**- molekula të formuara nga molekula të thjeshta të quajtura monomere.
**Polisakaridi**- molekulë e një karbohidrati që permban mbi 10 njësi të monosakarideve.
**Proteina**- polimer biologjik i ndërtuar prej molekulave të vogla të quajtura aminoacide.
**Proteina fibrilare**- molekula të proteinave të cilat kanë formë fijesh.
**Proteina globulare**- molekula të proteinave të cilat kanë formë lëmshi.
**Provitamina**- substanca të cilat organizmi i njeriut dhe i kafshëve i shndërron në vitamina.
**PVC**- shkurtesë e Polivinilklorurit.

### R
**Rakitisi**- sëmundje që shkaktohet nga mungesa e vitmainës D.
**Reformimi**- proces për përmirsimin e cilësisë së benzinës.

### S
**Struktura e Kekuleut**- paraqitje me vijëza të çifteve elektronike ndërmjet atomeve në molekulë.
**Struktura parësore**- paraqitje e renditjes së aminoacideve në vargun e proteinës.
**Struktura dytësore**- paraqitje e vendosjes hapësinore të vargut të një proteine.
**Struktura tretësore**- paraqitjee vendosjes së strukturave dytësore të proteinave shkaktuar nga bashkëveprimi i grupeve (përveç lidhjeve peptide) në vargun e proteinës.
**Strukturë katërsore (kuaternare)**- paraqitje e numrit të vargjeve polipeptidike dhe e mënyrës së organizmit të tyre në gjithë proteinën.

## Referime 
## Bibliografia
*