Geneta e zakonshme

**Geneta e zakonshme** ( *Genetta genetta*)  është një viverrid i vogël vendas në Afrikë që u fut në Evropën jugperëndimore dhe në ishujt Balearik . Ёshtë shpërndarë gjerësisht në veri të Saharasë , në zonat e savanave në jug të Saharasë deri në Afrikën Jugore dhe përgjatë bregdetit të Arabisë , Jemenit dhe Omanit . Ёshtë renditur si lloji jo i rrezikuar në listën e kuqe të IUCN .  Ka një kreshtë me flokë në shpatulla deri në bazën e bishtit, një majë bishti të bardhë dhe këmbë të zeza të pasme.  

## Gama dhe habitati 
Në Afrikën e Veriut, geneta e zakonshme ndodhet përgjatë bregdetit perëndimor të Mesdheut , dhe në një brez të gjerë nga Senegali dhe Mauritania në perëndim në të gjithë zonën e savanave në jug të Saharasë në Somali dhe në lindje të Tanzanis . Në gadishullin Arabik , ajo u regjistrua në rajonet bregdetare të Arabisë Saudite , Jemenit dhe Omanit . Një tjetër popullsi e paqëndrueshme banon në Afrikën Jugore , nga Angola jugore përtej Zambisë , Zimbabve deri në Mozambik. Ajo banon në një gamë të gjerë vendbanimesh të reja dhe me gjelbërim të përhershëm që ofrojnë strehë të bollshme, siç janë terreni shkëmbor me shpella dhe tokë të dendur pastrimi, por gjithashtu afrohen me vendbanimet dhe tokat bujqësore.    por e rrallë në Libi , Egjipt dhe Zambia.   në Provincën e Kepit ,  dhe në Parkun Kombëtar QwaQwa në provincën e Shtetit të Lirë .  

Ajo u soll në rajonin e Mesdheut nga Magrebi si një kafshë gjysmë shtëpiake rreth 1.000 deri në 1.500 vjet më parë. Ajo u përhap nga Gadishulli Iberik në Ishujt Balearik dhe Francën jugore .  Në Itali , individët ishin parë në zonat malore në rajonin e Piemonte dhe në Luginën e Aosta . Individët që shikohen në Zvicër , Gjermani dhe Hollandë konsiderohet se kanë shpëtuar ose janë liruar nga robëria.  Në Evropën Jugperëndimore, ata jetojnë në pyje me lisa dhe pisha, por gjithashtu jetojnë në ullishte , zona bregore , zona shkëmbore dhe shkurre . Ato janë të rralla në zona të hapura, këneta dhe toka drithërash . Përkundër bollëkut të tyre përgjatë rrjedhave ujore, prania e ujit nuk konsiderohet thelbësore.   Si vende pushimi përdor pemë me gjeth të dendur .  Në zonat veriore, preferon lartësi të ulëta me temperatura të larta dhe reshje të ulta.  Në Parkun Manzanares në Spanjën qendrore, jeton më së shumti në zona me lartësi prej 1,000–1.200 m me shumë shkëmbinj dhe shkurre. Ajo toleron afërsinë me vendbanimet.  

Geneta e zakonshme dhe miu i drurit ndajnë të njëjtat habitate dhe nyje, konkretisht pyjet mesdhetare.  

Në savanën Lindore të Sudanit , ajo u regjistrua në kompleksin ndërkufitar të zonave të mbrojtura Dinder - Alatash gjatë sondazheve ndërmjet 2015 dhe 2018.  Në Etiopinë veriore , ajo u regjistrua në rrethin malor Degua Tembien .  

## Ekologjia dhe sjellja 
Geneta e zakonshme jeton vetëm. Të rriturit janë kafshë nate dhe krepuskular , me nivelet më të larta të aktivitetit të tyre pas perëndimit të diellit dhe vetëm para lindjes së diellit; të miturit mund të jenë aktivë gjatë ditës. Ata pushojnë gjatë ditës në pemë të zbrazëta ose në mes të trashë, dhe shpesh përdorin të njëjtat vende pushimi. Në Spanjën jugore, individë të rritur zënë mesatarisht shtëpitë prej rreth  .Gama e meshkujve dhe femrave mbivendosen, por ato të anëtarëve të të njëjtit seks nuk e bëjnë.  Në Spanjën veriore, vargu i shtëpive prej tre femrash shkonin nga . 

Gjatë një studimi në Spanjën verilindore, meshkujt janë zbuluar të jenë më aktivë se femrat gjatë natës për shkak të madhësisë së tyre më të madhe, gjë që tregon se meshkujt kanë kërkesa më të mëdha energjie për të kënaqur nevojat e tyre fiziologjike. Femrat zakonisht peshojnë më pak, dhe ato janë zbuluar se janë më pak aktive në përgjithësi. Sipërfaqja e shtëpive të femrave është gjithashtu më e vogël se ajo e meshkujve.   Meshkujt kishin një mesatare vjetore të shtëpive prej 113 ha (280 hektarë), dhe femra 72 ha (180 hektarë). Ndërsa meshkujt kanë varg më të madh shtëpish në të gjitha stinët, ndryshimet midis territoreve të meshkujve dhe femrave janë më të rëndësishme gjatë dimrit. Sferat e shtëpive të tyre janë pak më të mëdha gjatë pranverës sepse janë më aktivë, jo vetëm gjatë natës, por në kërkimin e një bashkëshorti. Për shkak të aktivitetit të tyre të shtuar, ata kërkojnë më shumë energji dhe janë më aktivë për të fituar mirëmbajtjen e nevojshme.  

Të dy meshkujt dhe femrat shënojnë aromën në vargjeve të shtëpive të tyre. Femrat shënojnë territorin e tyre duke përdorur gjëndra aromale në krahët, këmbët e pasme dhe perineum . Meshkujt shënojnë më rrallë se femrat, shpesh duke spërkatur urinën, sesa të përdorin gjëndrat e tyre të aromës, dhe e bëjnë këtë kryesisht gjatë sezonit të mbarështimit. Shenjat e aromave nga të dy gjinitë u lejojnë individëve të identifikojnë statusin riprodhues dhe shoqëror të genetave të tjera. Geneta e zakonshme gjithashtu defektojnë në vendet specifike për të kryer proceset e jashtëshitjes , të cilat shpesh ndodhen në skaj të territoreve të tyre, dhe kryejnë një funksion të ngjashëm me shenjat e aromave të tjera.   ai gjithashtu gjuan edhe ketra të kuq ( *Sciurus vulgaris*) dhe gjumashë ( *Eliomys quercinus* ).  Genetat e lokalizojnë prenë e tyre kryesisht me aromë dhe vrasin me një kafshim në qafë, si macet. Brejtësit e vegjël kapen nga shpina dhe vriten me një kafshim në kokë, pastaj hahen duke filluar me kokë.  

Në Spanjë, geneta e zakonshme mund të vuajnë nga infektimi i helminthëve parazitare , si dhe rriqrat , pleshtat  ( *Hippobosca* )  , dhe morrat . Geneta e zakonshme gjithashtu  parazitohet edhe nga *Eutrichophilus genettae*dhe *Lorisicola (Paradoxuroecus) genettae* .  

Në Afrikë, grabitqarët përfshijnë leopardi , serval , karakalin  dhe llojet e mëdha të bufave .   Grabitqarët e mundshëm janë gjithashtu dhelpra e kuqe dhe gjeraqina .  

## Kërcënimet 
Nuk dihen kërcënime të mëdha për genetat e zakonshme. Në Afrikën e Veriut dhe disa lokalitete në Afrikën Jugore, ata janë gjuajtur për leshin e tyre. Në Portugali, ata vriten në kurthet e grabitqarëve. Në Ibiza , urbanizimi dhe zhvillimi i infrastrukturës shkaktojnë humbje dhe copëzim të habitatit.  

## Taksonomia 
*Viverra genetta* ishte emir shkencor i propozuar nga Karl Lineu. 

Janë përshkruar më shumë se 30 nënlloje të genetës së zakonshëm. Më poshtë konsiderohen të vlefshme:  

* *G. g. senegalensis* ( Fischer ), 1829 - Afrika nën-Sahariane 

* *G. g. dongolana* ( Hemprich dhe Ehrenberg ), 1832 - Arabia 

*Genetta felina* është riklasifikuar si një lloji i bazuar në diagnozat morfologjike duke krahasuar 5500 ekzemplarë viverrinae në koleksionet zoologjike .  

## Referime 
## Linqe ekstra 
* Animal Diversity Web: *Genetta genetta*

* Funet: *Genetta* Cuvier, 1816

* African Wildlife Foundation: Genet