Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë

parapamje|300px|*Teqja e Bllagajit*, e cila sipas disa burimeve fillimisht ka qenë *teqe bektashiane* dhe njihej edhe si *Zavija Bektashiane e Sari Salltëkut*.
**Bektashinjët dhe bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë** dhe tek populli boshnjakë në të kaluarën ka qenë i përhapur relativisht mirë por që prezenca e tij në këtë shtet dhe tek ky popull, erdhi gjithnjë duke u zbehur.

## Historiku
Gati nuk ka teqe, posaçërisht ato me karakter të gjërë, hanikah (p.sh. në Sarajevë) apo tarikat të dervishëve në Bosnje dhe Hercegovinë, madje sheh me famë që të mos jetë regjistruar dhe shpeshherë analizuar e komentuar në literaturën boshnjake. Gjatë kësaj duhet theksuar se autorët e këtyre regjioneve rregullisht e kanë studiuar tesavufin dhe fenomenin e dervishizmit. Me këtë ata kanë kontribuar dukshëm për ndriçimin teorik të rrënjëve, të vlerave dhe të ndikimit të dervishëve në Bosnje dhe Hercegovinë, por pjesërisht edhe në territore të tjera. 
Një kontribut me vlerë në njohjen e paraqitjes dhe zhvillimit të bektashizmit në Bosnje dhe Hercegovinë, padyshim se e ka dhënë studiuesi boshnjak Xhemal Qehajiq me veprën, *Bektashinjët dhe islami në Bosnje dhe Hercegovinë* (Bos:Bektašije i islam u Bosni i Hercegovini). Madje duke folur për bektashizmin, Qehajiq mes tjerash thot edhe këtë: :"Aspiratat nacionale të shqiptarëve jo vetëm që janë zhvilluar, por ato edhe kanë filluar nga celulat e bektashinjëve.” Përveq veprës së Qehajiqit përmendet edhe një studim tjetër i autorit, Besim Beu-Atallaji, me titull, *Bektashinjët dhe literatura e tyre* (Bos: Bektašije i njihova literatura).

Faktin e prezencës së bektashizmit edhe në Bosnje dhe Hercegovinë, krahas Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë dhe gjetiu në Ballkan, e përmend edhe studiuesi, Goran Tešić, i cili bektashizmin e quan *Aspekti tolerant i islamit (Bos: Tolerantni aspekt islama)*.

Një fakt tjetër i cili flet për prezencën e bektashinjëve dhe bektashizmit në Bosnje dhe Hercegovinë është edhe një i cili deri më tani pothuajse fare nuk është përmendur e që ka të bëjë me arsimimin dhe edukimin e heroit kombëtar të Bosnjës, Husein Gradashçeviqit. Ekzistojnë burime të cilat me fjalë të tjera thonë se në formimin e personalitetit të kësaj figure të madhe të Bosnjës dhe të popullit boshnjak rol të rëndësishëm kishin luajtur edhe dy dervish bektashian.

Se kur erdhën bektashinjët e parë në Bosnje dhe Hercegovinë është vështirë të thuhet me saktësi, por shënimet flasin për prezencen e tyre qysh në shekullin XV dhe XVI.

Prezenca e bektashizmit në këtë shtet dëshmohet që nga kohërat më të hershme të paraqitjes së islamizmit, madje theksohet se edhe Teqja e Bllagajit, e cila ndodhet në Bllagaj afër Mostarit, mu në burimin e lumit Buna, i ka takuar fillimisht rendit bektashi. Teqja në fjalë mendohet të jetë ndërtuar në mes të viteve 1446 - 1520, pra menjëherë pas rënjes nën pushtimin osman. Në pjesën e jashtme të tyrbes në Bllagaj edhe sot e kësaj dite duken të gdhendura në relief shpata dhe topuzi, simbole këto të lidhura me jeniçerët dhe bektashizmin. Këtu ndodhet edhe një varr i misionarit të shquar Sari Salltëku, i cili ka ngjashmëri të madhe dhe të kujton varrin e Sari Salltëkut në Krujë. Ka dëshmi, sipas të cilave, një herë dhe një kohë, ky objekt quhej *Zavija bektashiane e Sari Salltëkut* (Bos:Zavija bektašijska Sari Saltuk). Për prezencën e bektashinjëve në Bosnje dhe Hercegovinë na  informon edhe udhëpërshkruesi turk Evlija Çelebi. Çelebiu gjatë vizitës së tij në Bosnjë në gjysmën e dytë të shekullit XVII ka hasur në një teqe bektashiane në qytetin e Çajniçes, një teqe bektashiane në lagjen “Golobërdo” në Sarajevë dhe një në Banja Llukë. Sa i përket poetit tjetër Abdullah Fahri, dihet se ai ka jetuar në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX, se ishte ende gjallë, në Ditën e Nevruzit të vitit 1907 dhe se ishte nga Sarajeva.

## Shih edhe
* Bektashizmi
* Institucionet bektashiane në botë
* Lista e teqeve bektashiane në Shqipëri

## Referime