open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BM-21 Grad

[parapamje|Një raketë ruse BM-21 Grad në një shasi Ural-4320 (2B17) në [Shën Petersburgu|Shën Petersburg përpara Paradës së Fitores.]]
**BM-21 "Grad"** (rusisht: БМ-21 "Град") është një lëshues raketash i shumëfishtë 122mm i projektuar në Bashkimin Sovjetik. Sistemi dhe raketa M-21OF u zhvilluan për herë të parë në fillim të viteve 1960 dhe panë përdorimin e tyre të parë luftarak në mars 1969 gjatë konfliktit kufitar kino-sovjetik. BM do të thotë *boyevaya mashina* (rusisht: боевая машина), dhe pseudonimi grad do të thotë "breshër". Sistemi i plotë me mjetin lëshues BM-21 dhe raketën M-21OF është caktuar si sistemi i raketave në terren M-21. Sistemi i plotë është më i njohur si një sistem lëshues i shumëfishtë raketash Grad.

Në vendet e NATO-s sistemi, ose sistemi i plotë ose vetëm mjeti lëshues, fillimisht njihej si **M1964**. Disa vende të tjera kanë kopjuar Grad ose kanë zhvilluar sisteme të ngjashme. Në shërbimin rus, zëvendësimi i synuar i tij është Tornado 9A52-4. Shumë sisteme të ngjashme MLRS 122mm janë bërë nga vende të ndryshme bazuar në BM-21 Grad.

## Shiko edhe 
## Referimet
TOS-1

**TOS-1 Buratino** (rusisht: *Tyazhyelaya ognemyetnaya sistema* [TOS-1]) është një 220mm, 30 fuçi (sistemi origjinal, Objekti 634 ose **TOS-1M**) ose 24 fuçi (Objekti 634B ose **TOS-1A Solntsepyok**) raketahedhës i shumëfishtë sovjetik, i aftë për të përdorur koka termobarike, të montuara në një shasi tankesh T-72. TOS-1 ishte projektuar për të sulmuar pozicionet e fortifikuara të armikut dhe mjetet dhe mjetet transportuese të blinduara lehtë, veçanërisht në terren të hapur. Testet e para luftarake u zhvilluan në 1988 dhe 1989 në Luginën e Panjshirit gjatë Luftës Sovjeto-Afgane. TOS-1 u shfaq për herë të parë në publik në 1999 në Omsk.

TOS-1 nuk është caktuar për njësitë e artilerisë së Forcave të Armatosura Ruse, por gjendet në Trupat ruse të Mbrojtjes NBC.

## Shiko edhe 
* Raketëhedhësi i shumëfishtë
* M142 HIMARS

## Referime
Lugina e Panxhshirit

[parapamje|Një pamje e luginës së Panjshir të [Afganistani|Afganistanit.]]
**Lugina e Panjshirit** (e shkruar gjithashtu **Panjsher** ose *Darah-I-Panjshir*; Pashto/Dari: درهٔ پنجشير – *Dare-ye Panjšēr*; fjalë-për-fjalë "Lugina e Pesë Luanëve") është një luginë në verilindje të Afganistanit, 150 kilometra në veri të Kabulit, pranë vargmalit Hindu Kush.

Ndahet nga lumi Panxhshir. Lugina është shtëpia e më shumë se 100.000 njerëzve, duke përfshirë përqendrimin më të madh të Taxhikëve etnikë në Afganistan. Në prill 2004, ajo u bë zemra e provincës së re Panxhshir, duke qenë më parë pjesë e Provincës Parvan. Politikisht, kjo krahinë është konsideruar si pikënisja e periudhës së Xhihadit të Afganistanit kundër sovjetikëve. Kjo provincë është gjithashtu vendlindja e heroit kombëtar të Afganistanit, Ahmad Shah Massud.

## Shiko edhe 
* Lufta në Afganistan (2001–2021)
* Talebanët

## Referime
RPG-27

**RPG-27** është një raketë sovjetike me një gjuajtje të vetme me granatë me raketa të disponueshme (RPG) rakete qe shkrepet nga shpatulla dhe raketahedhës. Ajo hyri në shërbim me Ushtrinë Sovjetike në 1989.

## Shiko edhe 
* RPG (raketëhedhës)

## Referimet
Raketëhedhësi

[parapamje|Një [Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|ushtar amerikan synon një Bazooka M1.]]
Një **raketëhedhës** është një pajisje, më shpesh një armë, që lëshon një predhë të paudhëzuar, me raketë. Predha përmban të paktën një përbërës të asaj që quhet kokë lufte, e cila zakonisht është shpërthyese.

Qëllimi i predhës së lëshuar, "raketa", varet nga situata. Për shembull, ekzistojnë raketa me koka lufte të projektuara posaçërisht për të shpërthyer dhe për të shpuar armaturën e automjeteve të rënda siç janë ato të tankeve (kokat lufte HEAT), dhe për këtë arsye janë armë shpërthyese antitank. Raketat mund të përmbajnë një sistem udhëzimi dhe një aftësi për t'u drejtuar drejt objektivave, këto raketa të udhëzuara quhen "raketa"; megjithatë, ky artikull do të përqendrohet në lëshuesit e raketave të paudhëzuara. Vetë lëshuesi është zakonisht një tub ose tuba të shumëfishta që përmbajnë raketat dhe mund të mbahet nga një ekuipazh ose të bashkangjitet në një automjet.

Shembuj të hershëm u shfaqën në Kinën perandorake si motorë raketash të montuar në shigjeta dhe lëshues të organizuar me shumë tuba, dhe teknologjia më vonë u përhap në të gjithë botën, duke prodhuar forma të tilla si raketat Congreve të përdorura në fillim të shekullit të 19-të dhe sisteme eksperimentale të përdorura në Luftën Civile Amerikane. Në shekullin e 20-të, raketahedhësit u bënë një klasë e rëndësishme e armëve ushtarake. Gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore, u zhvilluan raketahedhës të shumtë të montuar në automjete, së bashku me një sërë sistemesh lëshimi nga anijet, toka dhe ajri, ndërsa epoka e pasluftës pa futjen e sistemeve antitank të përdorura gjerësisht me qitje nga supi dhe kapsulave të raketave të avionëve për mbështetje nga ajri i afërt.

## Shiko edhe 
* Predha
* Raketa (armë)
* Lufta kundër-tank

## Burime
RPG (raketëhedhës)

[parapamje|Një granatë me raketa (majtas) dhe lëshues [RPG-7. Për përdorim, pjesa më e hollë e cilindrit të granatës me raketa futet në grykën e lëshuesit.]]
Një **raketë që shtyn granatën** (**RPG**) është një armë raketore me shpatulla që lëshon raketa të pajisura me një kokë lufte shpërthyese. Shumica e RPG-ve mund të barten nga një ushtar individual dhe përdoren shpesh si armë antitank. Këto koka janë ngjitur në një motor rakete që e shtyn RPG-në drejt objektivit dhe ato stabilizohen në fluturim me pendë. Disa lloje të RPG-ve mund të ringarkohen me granata të reja me raketa, ndërsa të tjerat janë një përdorimshe. RPG-të zakonisht ngarkohen nga përpara.

RPG-të me koka luftarake antitank (HEAT) me eksploziv të lartë janë shumë efektive kundër mjeteve të blinduara lehtë, si transportuesit e personelit të blinduar (APC) dhe makinat e blinduara. Megjithatë, automjetet moderne, të blinduara rëndë, të tilla si APC-të e përmirësuara dhe tanket kryesore të betejës, në përgjithësi janë shumë të mbrojtura (me forca të blinduara të trasha të përbëra ose reaktive) për t'u depërtuar nga një RPG, përveç nëse shfrytëzohen më pak seksione të blinduara të automjetit. Koka të ndryshme janë gjithashtu të afta të shkaktojnë dëme dytësore në sistemet e cenueshme (veçanërisht pamjet, gjurmët, pjesën e pasme dhe çatinë e frëngjive) dhe objektiva të tjerë të paarmatosur.

Termi "granatë me lëvizje raketash" është një prapavijë nga akronimi rus *РПГ* (*Ручной Противотанковый Гранатомёт, Ruchnoy Protivotankovy Granatomyot*), që do të thotë "granatahedhës antitank dore", emri i dhënë për dizajnet e hershme ruse.

## Shiko edhe 
## Referimet
Shpërthimi

.]]
**Shpërthimi** është një zgjerim i shpejtë i vëllimit të një sasie të caktuar lënde që shoqërohet me një çlirim ekstrem të jashtëm të energjisë, zakonisht me gjenerimin e temperaturave të larta dhe lëshimin e gazrav me presion të lartë. Shpërthimet mund të krijohen gjithashtu nga një zgjerim më i ngadalshëm që normalisht nuk do të ishte i fuqishëm, por nuk lejohet të zgjerohet, kështu që kur çdo gjë që përmban zgjerimin thyhet nga presioni që krijohet ndërsa lënda brenda përpiqet të zgjerohet, lënda zgjerohet me forcë. . Një shembull i kësaj është një shpërthim vullkanik i krijuar nga zgjerimi i magmës në një dhomë magmë ndërsa ngrihet në sipërfaqe. Shpërthimet supersonike të krijuara nga eksplozivët e lartë njihen si shpërthime dhe udhëtojnë nëpër valë goditëse. Shpërthimet nënsonike krijohen nga eksplozivë të ulët përmes një procesi djegieje më të ngadaltë të njohur si deflagrim.

## Shiko edhe 
* Eksplozivi

## Referime 
__PATP__
Arma termobarike

[parapamje|Shpërthim nga një eksploziv karburant-ajër i [Marina e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|marinës amerikane i përdorur kundër një anijeje të çmontuar, USS McNulty, 1972.]]
Një **armë termobarike**, e quajtur gjithashtu një **bombë aerosol,** ose një **bombë vakum**, është një lloj eksplozivi që përdor oksigjen nga ajri përreth për të gjeneruar një shpërthim me temperaturë të lartë. Eksplozivi karburant-ajër është një nga llojet më të njohura të armëve termobarike.

Armët termobarike janë pothuajse 100% lëndë djegëse dhe si rezultat janë dukshëm më energjike se eksplozivët konvencionalë me peshë të barabartë. Karburanti është shpesh elementar. Shumë lloje të armëve termobarike mund të vendosen në lëshuesit e dorës, dhe gjithashtu mund të lëshohen nga aeroplanët. Bomba më e madhe ruse përmban një ngarkesë prej rreth shtatë tonë karburant të lëngshëm që kur shpërthehet krijon një shpërthim prej 39.9 tonësh ekuivalenti TNT.

## Shiko edhe 
## Referimet
Ilir Dhima

**Ilir Dhima** gazetar shqiptar, studioi për gazetari në Fakultetin e Shkencave Politiko-Juridike të Universitetit të Tiranës, në vitet 1973-1977. Dhima e nisi karrierën si gazetar dhe redaktor në Televizionin Publik Shqiptar ku qëndroi nga viti 1976 deri në vitin 1982. Ai u mor me përgatitjen dhe drejtimin e emisioneve të ndryshme televizive. 

Nga viti 1982 deri në vitin 1993 Dhima punoi si redaktor në gazetën “Bashkimi”, ku u mor me shkrime të zhanreve të ndryshme.

Në vitin 1996 Dhima themeloi Revistën “Tribunë Juridike”. Ai punoi si Kryeredaktor i kësaj reviste deri në vitin 2009.

Prej vitit 2011 Dhima themeloi dhe ishte Kryeredaktor i Revistës “Avokatia”, organ zyrtar i Dhomës Kombëtare të Avokatisë, deri në fund të jetës së tij.

Prej vitit 2005 Dhima ishte aktiv si komentator për çështje politiko-juridike në media të ndryshme në vend si Gazeta Shqiptare, Shqiptarja.com etj

Gazetari Ilir Dhima gjatë jetës së tij iu dedikua edhe karrierës akademike ku punoi për vite me radhë si pedagog i në Universitetin Jopublik “Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi” dhe Universitetin Jopublik “Akademia Profesionale e Biznesit”, ku jepte lëndët e “E drejta kushtetuese” dhe “Mbrojtja ndërkombëtare e të drejtave të njeriut”.
RPG-28

**RPG-28 Klyukva** ("Boronica e kuqe") është një raketë-hedhës dore kundër-tank rus.

## Historia 
RPG-28 u shfaq në vitin 2007 në IDEX Abu Dhabi nga Ndërmarrja Shtetërore e Kërkimit dhe Prodhimit, Bazalt si një raketëhedhes modern kundër-tank e krijuar për të mposhtur tanket moderne dhe të ardhshme me forca të blinduara të avancuara reaktive dhe të përbëra, si dhe këmbësorinë e fortifikuar. U ofrua për eksport në vitin 2008. Zyrtarisht u miratua nga qeveria ruse në dhjetor 2011.

### Pushtimi rus i Ukrainës 2022 
RPG-28 është përdorur nga ushtria ruse gjatë pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.

## Shiko edhe 
* RPG (raketëhedhës)

## Referimet
RPG-32

**RPG-32 Barkas** (rusisht: РПГ-32) është një sistem raketash kundër-tank i padrejtuar, i ripërdorshëm, i lëshuar nga shpatullat. Është projektuar dhe zhvilluar nga Unitary enterprise shtetërore (FGUP) kompania e prodhimit të armëve "Bazalt". Gjithashtu është montuar në Jordani nga komplete të prodhuara ruse nga Bazalt me emrin "**Nashshab**" (arabisht: ار بي جي نشاب).

## Shiko edhe 
## Referimet
Pushka M14

[parapamje|Një pushkë M14 me një [Karikatori|karikator me 20 fishekë.]]
**Pushka M14**, zyrtarisht **pushka e Shteteve të Bashkuara, Kalibër 7.62mm, M14**, është një pushkë beteje me zjarr selektiv amerikan e vendosur për fishekun 7.62×51mm NATO (.308 inç). Ajo u bë pushka standarde për ushtrinë amerikane në vitin 1957, duke zëvendësuar pushkën M1 Garand në shërbim me Ushtrinë e SHBA deri në 1958 dhe Trupat Detare të SHBA deri në 1965. M14 u përdor nga Ushtria, Marina dhe Trupat Detare të SHBA për Trajnim Individual Bazë dhe i Avancuar nga mesi i viteve 1960 deri në fillim të viteve 1970.

M14 ishte pushka e fundit luftarake amerikane e lëshuar në sasi për personelin ushtarak amerikan. Në vitin 1967, ajo u zëvendësua zyrtarisht nga pushka e sulmit M16, një armë më e lehtë me një fishek më të vogël, të ndërmjetëm. Pushka M14 mbetet në shërbim të kufizuar në të gjitha degët e ushtrisë amerikane, me variante të përdorura si pushkë snajper dhe qitës të caktuar, armë të konkurimit të saktë dhe armë ceremoniale nga rojet e nderit, rojet me ngjyra, ekipet e stërvitjes dhe rojet ceremoniale. Variantet gjysmë automatike civile përdoren për gjueti, gjuajtje, gjuajtje objektivi dhe gara të qitjes.

M14 shërbeu si bazë për pushkët snajper M21 dhe M25, të cilat përfundimisht u zëvendësuan nga Sistemi i Armëve Snajper M24. Një variant i ri i M14, Mk 14 Enhanced Battle Rifle, ka qenë në shërbim që nga viti 2002.

## Shiko edhe 
## Referimet
Vladimir Bregu

**Vladimir Bregu** arkitekt shqiptar, është projektues i shumë prej objekteve kryesore në Tiranë si Pallati i Kongreseve, Piramida (bashkëprojektues) e shumë të tjera, ku ndërthuret tradita me elemente modernë. U nda nga jeta më 1 prill 2023.
M1 Garand

parapamje|250x250px|M1 Garand me klip en bllok.
**M1 Garand** apo **pushka M1** është një pushkë gjysmë-automatike që ishte pushka e shërbimit të ushtrisë amerikane gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe Luftës së Koresë.

Pushka ka dhomën për fishekun 0.30-06 Springfield dhe është emëruar sipas projektuesit të saj kanadezo-amerikan, John Garand. Ishte pushka e parë standarde me mbushje-automatike për Shtetet e Bashkuara. Nga shumica e llogarive, pushka M1 performoi mirë. Gjenerali Xhorxh S. Patton e quajti atë "mjeti më madhështor i betejës i krijuar ndonjëherë". M1 zëvendësoi M1903 Springfield me veprim rrufe në qiell si U.S.' pushkë shërbimi në vitin 1936, dhe vetë u zëvendësua nga pushka me zjarr selektiv M14 më 26 mars 1958.

## Shiko edhe 
## Referimet
Isa Bajçinca

**Isa Bajçinca** gjuhëtar shqiptar, ka lindur në vitin 1940 në Bardh të Madh të Fushë Kosovës, Bajçnica ishte profesori më i dalluar i gjuhë dhe ish pjesëmarrës në Kongresin e Drejtshkrimit në Tiranë më 1972. Ai ka ligjëruar lëndën Kultura e Gjuhës si dhe Sintaksën e Gjuhës Shqipe. Ka qenë autorë e bashkautorë i shumë librave shkollorë. Ai ishte gardiani më i fuqishëm i gjuhës së unisuar shqipe. u nda nga jeta me datë 29 dhjetor 2015.
Ndërtesa e OSBE-së në Prishtinë

**Ndërtesa e OSBE-së** në Prishtinë ndodhet në cep të rrugëve *Fehmi Agani* dhe *Migjeni*, në pjesën perëndimore të qendrës së metropolit të Kosovës. Është ndërtesa e parë moderne e zyrave të larta në Prishtinë. 

Ndërtesa e ndarë në mënyrë të habitshme spikat kryesisht falë fasadës së ndarë me xham, e cila ndahet në një pjesë të poshtme (tre kate) dhe një të sipërme (tre kate) dhe një kat ndarës. Bie në sy edhe fasada, e cila në pjesën e sipërme përfundon me një çati që përshkruan një çerek rrethi.

## Historia 
Ndërtesa e lartë nëntëkatëshe u ndërtua në mesin e viteve 1980 për nevojat e Ljubljanska Banka, e cila investoi shumë në zhvillimin e një numri projektesh në territorin e Kosovës . Ajo shërbeu në degën e saj të quajtur Banka Themelore Prishtinë. 

Që nga viti 1998, objekti është shfrytëzuar për misionin e OSBE-së , më vonë është menduar si një seli e mundshme për Avokatin e Popullit të Kosovës. 

## Shih edhe 
* OSBE
* Arkitektura e Kosovës

## Referime
Banka e Lubjanës

**Banka e Ljubljanës** (sllovenisht: *Ljubljanska banka*) ishte një bankë me emrin dhe me qendër në Lubjanë, atëherë kryeqyteti i SR Sllovenisë në RSF Jugosllavi .

## Marrëdhëniet Kroaci-Slloveni 
Likuidimi i saj në fillim të viteve 1990, pasi Sllovenia shpalli pavarësinë, shkaktoi dëme të konsiderueshme në marrëdhëniet midis Sllovenisë dhe Kroacisë . Në vitin 1994 u formua Nova Ljubljanska banka me asetet e saj, por jo me detyrimet e saj. Kjo i la shumë nga ish-klientët e saj pa para; ato sllovene ngritën padi që përfunduan deri në vitin 1998, por rreth 130,000 kursimtarë në Kroaci dhe 165,000 në Bosnje dhe Hercegovinë mbeten. 

Në vitin 2003 Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (APKE) iu kërkua të shprehte një opinion mbi "Shlyerjen e depozitave të këmbimit valutor të bëra në zyrat e Ljubljanska Banka jo në territorin e Sllovenisë, 1977-1991". Kjo çoi në një raport nga Komiteti Ligjor i PACE (doc. PA numër 10135, 14 prill 2004), i cili u pranua nga PACE pas një debati në qershor 2004. Raportuesi, profesor ECMJurgens (Neth.,Soc.) anëtar i Komisionit Ligjor, përmend se mos shlyerja e depozitave në valutë ka shkaktuar vështirësi të mëdha për shumë kursimtarë të zakonshëm. Megjithatë, pasojat e ndërlikuara të trashëgimisë shtetërore - pas shpërbërjes së ish-Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë - për sa i përket përgjegjësisë së shteteve pasardhëse, së bashku me marrëdhëniet e paqarta të zyrave rajonale të LB-së në ish-republikat e tjera të federatës. përballë zyrës qendrore të LB-së, e bëri të vështirë për APKE-në që të mbajë anën për çështjet ligjore të përfshira. 

## Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut 
Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut vendosi për aplikime individuale në vitin 2008 (Kovačić dhe të tjerët v. Sllovenia  ) dhe 2014 (Ališić dhe të tjerët v. Bosnia & Herzegovina, Kroacia, Serbia, Sllovenia dhe ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë ) dhe do të duhet të vendosin një çështje ndërshtetërore Sllovenia VS Kroacia  

## Shih edhe 
* Banka Qendrore e Kosovës

## Referime
Ndërtesa e RTK-së

parapamje|Objekti i RTK-së në 2020
**Ndërtesa e Radiotelevizionit të Kosovës** (RTK), ndryshe **Ndërtesa e Radio Kosovës**, është një objekt afarist i stilit brutalist në Prishtinë, Kosovë i ndërtuar në 1966 nga arkitekti slloven Oton Gaspari, që strehon Radiotelevizionin e Kosovës dhe Radio Kosovën. student i Jože Plečnik. Është projektuar në vitin 1965 në kuadër të zyrës së projektit slloven. Shpesh krahasohet me ndërtesat e larta në Sheshin e Republikës në Ljubljana, por që u ndërtuan pothuajse dhjetë vjet më vonë.

Ndryshe nga plani fillestar, në pallatin e lartë nuk u zbatuan elementët dekorativë ndërmjet dritareve individuale, të cilat duhej të formonin shirita betoni disa dhjetëra cm të dalë.

Në 2019, fasada origjinale e ndërtesës u rindërtua në vitin 2019, gjë që shkaktoi reagime të ndryshme dhe kërkesa për mbrojtjen e objektit. Sindikata e RTK-së ka kërkuar në vazhdimësi që të qartësohej pronësia e objektit, konkretisht që t'i takojë RTK-së me ligj. Është konstatuar nga stafi i RTK-së që objekti nuk është në gjendje cilësore për punë dhe se ka nevojë për rinovime.

## Shiko edhe 
* Arkitektura e Kosovës
* Radiotelevizioni i Kosovës

## Literatura 
* Arbër I. Sadiki: Arkitektura e objekteve publike në Prishtinë në periudhën 1945-1990: Faktorët social dhe projektues

## Referime
RPG-30

**RPG-30 "Kryuk"** ("Grepi"; Rusisht: РПГ-30 «Крюк»") është një raketë-hedhës dore kundër-tank rus.

## Historia 
RPG-30 u shfaq në vitin 2008 nga Ndërmarrja Shtetërore e Kërkimit dhe Prodhimit, Bazalt, si një granatëhedhës modern antitank i krijuar për të adresuar sfidën e armaturës reaktive dhe sistemeve të mbrojtjes aktive (APS) në tanke. Sistemet e mbrojtjes aktive si ARENA-E, Drozd dhe Trophy mposhtin municionet kundër blindave duke i shkatërruar ato përpara se të arrijnë objektivin e tyre. RPG-30 është një përgjigje e synuar ndaj prezantimit të këtyre sistemeve. RPG-30 pastroi programin e tij të testimit dhe hyri në shërbim në 2012-2013 dhe u vendos menjëherë në listën e Pentagonit të "kërcënimeve asimetrike për forcat e armatosura të SHBA".

### Pushtimi rus i Ukrainës 2022 
RPG-30 është përdorur nga ushtria ruse gjatë pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.

## Shiko edhe 
* RPG (raketëhedhës)

## Referimet
Ndërtesa e Bankës Qendrore të Kosovës

djathtas|parapamje| Pamje e ndërtesës.
**Objekti i Bankës Qendrore të Kosovës** ndodhet në kryeqytetin e Kosovës, Prishtinë, në rrugën *Garibaldi*, afër Hotel Grand Prishtina .

## Historia 
Objekti i Bankës Qëndrore të Kosovës u ndërtua në vitet 1970 si selia e Zyrës Rajonale për Kontrollin Financiar (SDK), projekti përfundoi në vitin 1976 dhe puna ndërtimore filloi jo shumë kohë më vonë. Është projektuar nga arkitekti i Sarajevës Halid Muhasilovi për zyrën e projektit *Dom*, e cila ka projektuar edhe Pallatin e Rinisë dhe Sporteve, një nga ndërtesat ikonë të kryeqytetit të Kosovës. Një vend ishte rezervuar për ndërtesën e bankës në zonën e qendrës moderne të qytetit të sapokrijuar, e vendosur në jugperëndim të qendrës historike të Prishtinës, ku fillimisht ishte vendosur pazari turk. Ndërtesa trekatëshe me planimetri drejtkëndore është projektuar nga Muhasilović me një fasadë të ndarë në mënyrë të habitshme, ku kati përdhes dhe kati i parë janë të lidhura optikisht. Kati i dytë dhe i tretë formojnë njësi unike vizualisht të ndara nga një sfond i bardhë. Bie në sy edhe shkallët, të vendosura në skajet e ndërtesës, të cilat krijojnë përshtypjen e kolonave masive që mbështesin të gjithë ndërtesën.

Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, Banka Qendrore e Kosovës u krijua nga Kuvendi i Kosovës në bazë të Ligjit 03/L-209,  i cili u krijua nga transformimi i institucionit origjinal që ishte vendosur në këtë ndërtesë.

## Literatura 
Arbër I. Sadiki: Arkitektura e objekteve publike në Prishtinë në periudhën 1945-1990: Faktorët social dhe të projektimit

## Shih edhe 
* Banka Qendrore e Kosovës

## Referime
El-Hakim el-Nishapuri

**Ebu Abdullah Muhamed ibn Abdullah el-Hakim el-Nishapuri** (Persisht: أبو عبدالله محمد بن عبدالله الحاكم النيسابوري), gjithashtu i njohur si *Ibn el-Bajjiʿ*, ishte një dijetar sunit persian dhe tradituesi kryesor i epokës së tij, i referuar shpesh si "imami i muhadithëve" ose "muhadithi i horasanit." Ai është gjerësisht i njohur për ekspertizën e tij në kritikën e hadithit dhe konsiderohet si Shejhu i Hadithit në kohën e tij.

## Biografia 
El-Hakimi nga Nishapuri mori transmetime nga 2000 mijë dijetarë të autoritetit nga Horasani, Transoksia, Iraku, Persia dhe vende të tjera duke e çuar atë në senedin (zinxhirët e transmetimit) më të lartë si në Irak ashtu edhe në Horasan. Ndër mjeshtrit kryesorë dhe të njohur të hadithit nga të cilët transmetoi el-Hakimi ishin mësuesit e tij Ibn Hibban, el-Hattabi, ed-Darakutni and el-Halimi. Ai kishte shumë studentë që transmetonin hadithe prej tij dhe ata përfshijnë el-Bejhekiun (nxënësin kryesor), Ebu Nuajm el-Isfahani, el-Kushejri, Muhamed bin Husejn el-Sulami dhe të tjerë.

## Punimet 
* *El-Mustedrek ala el-Sahihejn* ("Shtesë për atë që i mungon el-Buhariut dhe Muslimit")
* *Tarikh Nishapur* ("Historia e Nishapurit")
* *Al-Abwâb* ("Kapitujt")
* *Al-Amâlî* ("Diktime")
* *Amâlî al-`Ashiyyât* ("Diktime Nate")
* ''Fadâ'il al-Shâfi`î* ("Meritat e Pafundme të Shafiut")
* *Fawâ'id al-Nusakh* ("Përfitimet e kopjeve")
* *Fawâ'id al-Khurâsâniyyîn* ("Përfitimet e Njerëzve të Horasanit")
* *Al-Iklîl fî Dalâ'il al-Nubuwwa* ("Diadema: Shenjat e Profetësisë")
* *Al-`Ilal* ("Defektet e Hadithit")
* *Mâ Tafarrada bi Ikhrâjihi Kullu Wâhidin min al-Imâmayn* ("Raportet që gjenden vetëm në el-Buhari ose vetëm në Muslim")
* *Al-Madkhal ilâ `Ilm al-Sahîh* ("Hyrje në shkencën e raporteve të vërteta")
* *Ma`rifat Anwâ` `Ulûm al-Hadîth* ("Njohuri për llojet e ndryshme të shkencave të hadithit")
* *Muzakkâ al-Akhbâr* ("Raporte të Verifikuara")
* *Al-Sahîhân* ("Dy Libra të Haditheve të vërteta")
* *Al-Talkhîs* ("Përmbledhje")
* *Tarâjim al-Musnad `alâ Shart al-Sahîhayn* ("Raportet e Musnedit të Ahmedit që përputhen me kriteret e dy librave të Sahih")
* *Tarâjim al-Shuyûkh* ("Biografitë e Shejhëve")
* *Târîkh `Ulamâ' Ahl Naysabûr'' ("Historia e dijetarëve të Naysabûr")

## Referime
Këngë popullore historike 1878 - 1912

**Këngë popullore historike 1878 - 1912**  zgjedhur nga Zihni Sako dhe Qemal Haxhihasani. Botuar në Tiranë në vitin 1962 nga Instituti i Folklorit. Libri ka 184 faqe.
Mbledhës të hershëm të folklorit 1635-1912

**Mbledhës të hershëm të folklorit 1635-1912**  redaktuar nga Zihni Sako, Agron F. Fico, dhe Qemal Haxhihasani. Botuar në Tiranë në vitin 1961 nga Instituti i Folklorit. Libri ka 562 faqe.
Miqësi (vjersha)

**Miqësi** vjersha me autorë Zihni Sako dhe Andrea Varfi. Botuar në Tiranë në vitin 1955 nga Shoqëria e Miqësisë Shqipëri-Bashkimi Sovjetik. Libri ka 59 faqe.
Mowag Piranha

parapamje|MOWAG.
**Mowag Piranha** është një familje mjetesh luftarake të blinduara të projektuara nga kompania zvicerane Mowag (që nga viti 2010 General Dynamics European Land Systems – Mowag GmbH).

Janë prodhuar pesë gjenerata automjetesh, të prodhuara nga Mowag ose me licencë nga kompani të tjera (veçanërisht LAV), dhe variantet janë në shërbim me forcat ushtarake në të gjithë botën.

## Shiko edhe 
## Referimet
Pushka Automatike e Këmbësorisë M27

parapamje|M27 IAR (Pushkë automatike e këmbësorisë).
**Pushka automatike e këmbësorisë M27** (**IAR**) është një pushkë sulmi 5.56mm, e bazuar në HK416 nga Heckler & Koch. Përdoret nga Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara (USMC) dhe synohet të lëshohet për të gjithë pushkëtarët e këmbësorisë, si dhe pushkët automatikë. USMC fillimisht planifikoi të blinte 6,500 M27 për të zëvendësuar një pjesë të mitralozave të lehtë M249 të përdorura nga pushkatarët automatikë brenda batalioneve të zbulimit të këmbësorisë dhe të blinduara të lehta. Përafërsisht 8,000–10,000 M249 do të mbeten në shërbim me Trupat e Marinës për t'u përdorur sipas gjykimit të komandantëve të kompanisë. Në dhjetor 2017, Trupat e Marinës njoftuan se do të pajisnin çdo anëtar të një skuadre këmbësorie me M27, duke zëvendësuar karabinat aktuale M4 dhe pushkët M16A4.

## Shiko edhe 
## Referimet
Në rrugën e heroizmave

**Në rrugën e heroizmave : përmbledhje kujtimesh, episodesh dhe tregimesh mbi luftën heroike Nacional-Çlirimtare** me autor Begator Kozeli,  mblodhi Zihni Sako. Botuar në Tiranë në vitin 1958 nga Drejtoria politike e UP. Libri ka 484 faqe.
Rapsodë popullorë : Selim Hasani

**Rapsodë popullorë : Selim Hasani**  redaktuar nga Zihni Sako, Qemal Haxhihasani dhe Arsen Mustaqi. Botuar në Tiranë në vitin 1966 nga Instituti i Folklorit. Libri ka 87 faqe.
Pushka e Përmirësuar e Betejës Mk 14

parapamje|Modeli TACOM M14EBR-RI.
**Mk 14 Enhanced Battle Rifle** (**EBR**) është një pushkë beteje selektive ushtarake amerikane dhe një pushkë qitëse e caktuar e vendosur për fishekun 7.62×51mm NATO. Është një variant i pushkës luftarake M14 dhe fillimisht u ndërtua për t'u përdorur me njësitë e Komandës së Operacioneve Speciale të Shteteve të Bashkuara, të tilla si SEAL-të e Marinës së Shteteve të Bashkuara, Delta Force dhe ekipet/njësitë e ODA-s të Green Berets specifike.

## Shiko edhe 
## Referimet
Bardho Bardhushi : tregime dhe pjesë theatrale

**Bardho Bardhushi**: Tregime dhe pjesë teatrale

Autor: Zihni Sako

Viti i botimit të parë: 1953

Shtëpia Botuese: Naim Frashëri, Tiranë

"Bardho Bardhushi: Tregime dhe pjesë teatrale" është një përmbledhje e tregimeve dhe pjesëve teatrale të shkrimtarit shqiptar Zihni Sako, e cila i kushtohet fëmijëve dhe është botuar për herë të parë në vitin 1953 nga shtëpia botuese “Naim Frashëri” në Tiranë. Kjo përmbledhje ka njohur disa ribotime të suksesshme në dekadat pasuese, duke përfshirë ribotimin e vitit 1966 nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës dhe atë të vitit 1973 nga shtëpia botuese “Rilindja” në Prishtinë. Secili botim përfshin tregime dhe pjesë teatrale që kanë qëllim edukativ dhe argëtues për fëmijët, me ilustrime që ndihmojnë në zhvillimin e fantazisë së lexuesit të ri.

Libri përmban një koleksion tregimesh dhe pjesësh teatrale, të krijuara posaçërisht për të ndihmuar zhvillimin kulturor dhe edukativ të fëmijëve shqiptarë. Personazhi kryesor, Bardho Bardhushi, është një figurë simpatike dhe edukative, që përmes aventurave dhe situatave të ndryshme, u mëson fëmijëve vlerat e ndershmërisë, miqësisë dhe përkushtimit.

Veprat janë të shkruara me një gjuhë të thjeshtë dhe të kuptueshme, që pasqyron botën e fëmijëve shqiptarë dhe sfidat e tyre në atë periudhë. Tregimet dhe pjesët teatrale ofrojnë jo vetëm argëtim, por edhe mësime të rëndësishme morale, duke promovuar vlera sociale dhe kulturore të përfshira në jetën e përditshme shqiptare.

Përmes disa ribotimeve të tij, "Bardho Bardhushi" ka fituar një vend të veçantë në bibliotekat për fëmijë, duke kontribuar në edukimin dhe argëtimin e gjeneratave të ndryshme në Shqipëri dhe Kosovë. Ky libër është pjesë e serisë Biblioteka e Letërsisë për Fëmijë dhe Biblioteka e Nxënësit, që synojnë të ofrojnë libra me vlera edukative për lexuesit e vegjël.

Botime të rëndësishme të veprës përfshijnë:

1. Botimi i parë (1953)  - “Naim Frashëri”, Tiranë, 56 faqe me ilustrime.

2. Botimi i dytë (1966)  - Ministria e Arsimit dhe Kulturës, Tiranë, 40 faqe me ilustrime.

3. Botimi i tretë (1973)  - “Rilindja”, Prishtinë, 64 faqe me ilustrime.

Zihni Sako ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e letërsisë shqiptare për fëmijë, duke krijuar figura dhe tregime që pasqyrojnë kulturën dhe traditat shqiptare, të përshtatura për botën e fëmijëve. Vepra e tij ka ndikuar në fëmijërinë e shumë lexuesve të vegjël shqiptarë dhe ka lënë një trashëgimi të rëndësishme në fushën e letërsisë për fëmijë në Shqipëri dhe më gjerë.

Në përmbledhje, "Bardho Bardhushi: Tregime dhe Pjesë Teatrale" mbetet një burim i çmuar edukativ dhe argëtues, që vazhdon të gëzojë një vend të veçantë në letërsinë shqiptare për fëmijë dhe të pasurojë bibliotekat e nxënësve shqiptarë.

## Burimet
Buka jonë e përbashkët

**Buka jonë e përbashkët**: novelë

Autor: Zihni Sako

Vendi i botimit: Tiranë

Botues: Naim Frashëri

Viti i botimit: 1965

Gjinia: Novelë

Gjatësia: 174 faqe

Buka jonë e përbashkët  është një novelë e shkruar nga autori shqiptar Zihni Sako, botuar në vitin 1965 nga shtëpia botuese "Naim Frashëri". Kjo vepër është një pasqyrë e jetës dhe sfidave të përditshme të individëve dhe komuniteteve në kohën e Shqipërisë socialiste. Përmes një rrëfimi realist dhe emocional, novela eksploron tema të rëndësishme si solidariteti, puna kolektive dhe barazia sociale, duke reflektuar ideologjinë dhe frymën e kohës.

Novela tregon përpjekjet e njerëzve të zakonshëm për të ndërtuar një shoqëri më të drejtë dhe të përbashkët. Titulli simbolik, Buka jonë e përbashkët, nënvizon rëndësinë e ndarjes dhe bashkëpunimit në një botë ku mbijetesa dhe progresi varen nga puna kolektive dhe harmonia mes njerëzve.

Stili i Zihni Sakos në këtë novelë karakterizohet nga thjeshtësia dhe drejtpërdrejtësia, që e bën veprën lehtësisht të kuptueshme për lexuesin e gjerë. Ai përdor një gjuhë të pasur me figura letrare për të thelluar përjetimin emocional të lexuesit dhe për të ilustruar jetën e vështirë, por plot me shpresë, të personazheve të tij.

Në qendër të veprës janë:

* Punëtorët dhe fshatarët: Një përshkrim i jetës së tyre të përditshme dhe përpjekjeve për të arritur një mirëqenie të përbashkët.
* Puna kolektive dhe vlera e saj: Si një shtyllë kryesore e ndërtimit të shoqërisë socialiste.
* Njeriu i zakonshëm: Portretizimi i sakrificës dhe rëndësisë së tij në ndërtimin e një të ardhmeje më të mirë.

Novela u botua në një kohë kur letërsia shqipe kishte një rol të rëndësishëm propagandistik, duke promovuar idealet e socializmit dhe rëndësinë e ndërtimit të shoqërisë kolektive. Përmes veprës, Zihni Sako kontribuon në këtë frymë, duke i dhënë zë aspekteve sociale dhe morale që karakterizonin epokën. Ajo përfaqëson një dokument të rëndësishëm kulturor, që pasqyron mënyrën e jetesës dhe botëkuptimin e shoqërisë shqiptare të asaj kohe.

Buka jonë e përbashkët është një vepër që flet jo vetëm për një periudhë të veçantë historike, por edhe për vlera universale si ndihma reciproke, përkushtimi dhe bashkësia. Ajo ka qenë pjesë e edukimit dhe kulturës letrare të brezave të asaj kohe, duke ndihmuar në forcimin e identitetit kombëtar dhe kolektiv.

Kjo novelë mbetet një shembull i shquar i letërsisë realiste-socialiste në Shqipëri, duke ofruar një vështrim të hollësishëm dhe kuptimplotë mbi jetën dhe idealet e njerëzve të zakonshëm në një periudhë të rëndësishme historike.

## Burimet
Sa'd ibn Mu'adh

'''Sa'd ibn Muʿādh''' (arabisht: سعد ابن معاذ, rreth 590-627) ishte kreu i fisit Aus në Medine dhe një nga shokët e shquar të profetit islam Muhamed. Ai vdiq menjëherë pas Betejës së Hendekut.

## Familja 
Sa'di lindi në Medinë në vitin 590 të erës sonë, i biri i Muadh ibn al-Numan, i fisit Abdul-Eshhal të fisit Aws dhe i Kabsha bint Rafi, nga hebreu Benu al-Harith. fisi i fisit Khazrexh.

Ai u martua me vejushën e vëllait të tij Aus, Hind bint Simak, Më vonë ai u takua me Muhamedin dhe ishte pjesë e kontingjentit të vogël të muslimanëve që e mbronin atë.

Vëllai i Sa'dit, Amri dhe thjeshtërri i tij (nipi) el-Harith ibn Evs ishin të dy në mesin e atyre që u vranë në Uhud.

## Vdekja 
Sa'di ishte plagosur në Betejën e Hendekut dhe ishte në prag të vdekjes. Sa'di iu nënshtrua plagëve dhe vdiq pasi u kthye në Medine.

## Trashëgimia 
Ai shërbeu me përkushtim si anëtar i komunitetit mysliman dhe madje komandoi fushata ushtarake për Muhamedin gjatë jetës së tij. Thuhet se Sa'di ka qenë një njeri i ashpër, i drejtë dhe pasionant, i gatshëm për të luftuar në mënyrë impulsive për atë që besonte. Në historinë myslimane, ai konsiderohet si një shok fisnik që gëzonte një marrëdhënie të ngushtë me Muhamedin.

Edhe pas vdekjes së tij Muhamedi bëri referenca të vazhdueshme duke e lavdëruar atë:

Sipas një hadithi, Muhamedi i dha atij titullin "*Siddiq al-Ansar*" (njeriu i drejtë i ensarëve ose njeriu i sinqertë i ensarëve), i cili sipas dijetarëve të hadithit të epokës së mëvonshme, ishte pjesë e kundërt e Ebu Bekr es-Siddikut. *Siddiq* i cili rridhte nga Muhaxhiruni.

## Referime
Cironka e artë

**Cironka e artë**

Autori: Zihni Sako

Viti i botimit: 1957; 1965

Botues: NSHB (1957); Instituti i Studimeve dhe Botimeve Shkollore (1965)

Vendi i botimit: Tiranë

Përmbajtja: 44 faqe (1957), 43 faqe (1965) me ilustrime.

“Cironka e Artë” është një libër i autorit shqiptar Zihni Sako, i botuar për herë të parë në vitin 1957 dhe më pas ribotuar në vitin 1965. Libri përfaqëson një pasqyrë artistike dhe edukative që synon të ndërgjegjësojë lexuesin e ri për rëndësinë e vlerave morale, bashkëpunimit dhe respektit për natyrën. Ndërthurja e tregimeve edukative me ilustrime të bukura e bën këtë libër tërheqës për lexuesin e rinj, duke u shërbyer si një udhërrëfyes i thjeshtë dhe i kuptueshëm.

Libri përqendrohet në tregime dhe skica edukative që kanë në qendër tema si:

* Harmonia në shoqëri dhe natyrë.
* Mesazhet për punë të ndershme dhe të dobishme.
* Kujdesi për kafshët dhe për ambientin.

Njëra nga historitë më të njohura të përfshira në libër është ajo e cironkës, një krijesë simbolike e vogël që përfaqëson virtytin e modestisë dhe vlerën e përpjekjes. Përmes kësaj figure, autori përcjell mesazhe morale që rezonojnë me lexuesit e çdo moshe.

Një element i veçantë i këtij libri janë ilustrimet, të cilat pasurojnë tekstin dhe ndihmojnë lexuesin që të përfytyrojë botën e cironkës së artë. Pikturat janë konceptuar në mënyrë që të jenë sa edukative, aq edhe tërheqëse për fëmijët.

“Cironka e Artë” është një shembull i shkëlqyer i letërsisë së shkurtër për fëmijë në Shqipëri gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX. Ky libër pasqyron përpjekjet e autorëve shqiptarë për të ndërtuar një platformë letrare që i shërben edukimit të brezave të rinj, duke përdorur simbole dhe personazhe të thjeshta por me ndikim të madh.

Zihni Sako ishte një autor dhe edukator shqiptar, i njohur për kontributet e tij në fushën e literaturës për fëmijë. Librat e tij janë karakterizuar nga një përkushtim i thellë ndaj edukimit moral dhe kulturor të fëmijëve shqiptarë. Përmes veprave si “Cironka e Artë,” Sako ka lënë gjurmë të qëndrueshme në letërsinë kombëtare.

Botimet

* Botimi i parë (1957) : I botuar nga NSHB, përmban 44 faqe dhe ilustrime të cilat janë përdorur për të përcjellë idetë e tekstit.
* Ribotimi (1965) : Botimi i dytë nga Instituti i Studimeve dhe Botimeve Shkollore përmban 43 faqe dhe ruan frymën dhe përmbajtjen origjinale të veprës.

“Cironka e Artë” mbetet një thesar i rëndësishëm i letërsisë shqiptare, duke reflektuar ndikimin e saj në zhvillimin e leximit dhe të mendimit kritik tek të rinjtë shqiptarë.

## Referime
Dallëndyshja e vogël

"**Dallëndyshja e vogël**" është një libër për fëmijë i shkruar nga autori shqiptar Zihni Sako. Ky libër i dashur për lexuesit e rinj u botua për herë të parë në vitin 1969 nga shtëpia botuese Rilindja në Prishtinë. Me ilustrime të pasura dhe një rrëfim tërheqës, libri është pjesë e serive "Biblioteka Nxënësi" dhe "Biblioteka Lektyrë shkollore", duke u bërë një material i rëndësishëm për edukimin dhe argëtimin e fëmijëve.

Libri tregon historinë e një dallëndysheje të vogël, duke përfshirë tema si miqësia, dashuria për natyrën dhe mësimet jetësore që vijnë përmes përvojave të vogla dhe të mëdha të jetës.

Botimet dhe specifikat fizike

1. Botimi i parë (1969): 
* Vendi i botimit: Prishtinë
* Botuar nga: Rilindja
* Gjatësia: 100 faqe, me ilustrime
* Pjesë e serisë: Biblioteka Nxënësi

2. Botimi i dytë (1972): 
* Vendi i botimit: Prishtinë
* Botuar nga: Rilindja
* Gjatësia: 79 faqe, me ilustrime
* Pjesë e serisë: Biblioteka Lektyrë shkollore

Ndryshimi në botimin e dytë duket se reflekton një përshtatje të përmbajtjes për lexuesit, me një reduktim të faqesh, ndoshta për të thjeshtuar tekstin ose për të fokusuar më shumë historinë.

"Dallëndyshja e vogël" ka qenë një pjesë e pandashme e leximeve shkollore të fëmijëve shqiptarë për dekada. Me temat e saj të ndjeshme dhe ilustrimet tërheqëse, libri ka ndihmuar fëmijët të zhvillojnë imagjinatën, ndjenjën e empatisë dhe dashurinë për botën e gjallë përreth tyre. Kjo vepër ka një vend të veçantë në letrat shqipe për fëmijë, duke reflektuar vlera universale dhe një stil të thjeshtë e të kuptueshëm që i përshtatet lexuesve të rinj.

Zihni Sako është një autor i njohur shqiptar, i cili ka kontribuar në literaturën për fëmijë me vepra që përmbajnë mesazhe edukuese dhe artistike. Ai është njohur për stilin e tij të ndjeshëm dhe aftësinë për të përshkruar emocionet dhe ndodhitë në mënyrë që të frymëzojë të rinjtë.

Edhe sot, "Dallëndyshja e vogël" vazhdon të kujtohet me nostalgji nga brezat që e kanë lexuar. Ajo qëndron si një shembull i mrekullueshëm i mënyrës se si letërsia mund të edukojë dhe argëtojë njëkohësisht, duke e bërë këtë libër një thesar të çmuar në kulturën shqiptare.

## Referime
Dita e parë (tregime)

**Dita e parë**: Tregime për Pipilone

Autori: Zihni Sako

Gjinia: Letërsi për fëmijë, tregime

Vendi i botimit: Tiranë, Shqipëri

Shtëpia botuese: NSHB (Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve)

Viti i botimit: 1953

Formati fizik: 32 faqe, i ilustruar

"Dita e parë: Tregime për Pipilone"  është një libër i shkruar nga Zihni Sako, një nga autorët e shquar të letërsisë shqiptare për fëmijë. Ky vëllim përmbledh tregime të shkurtër që i kushtohen përvojave të para të një fëmije, duke e sjellë botën e tij të pasur me ngjarje të thjeshta, por plot kuptim. Në tregime, lexuesit e vegjël hasin ndodhi të cilat trajtojnë tema të përditshme, si dita e parë e shkollës, lojërat, familjen dhe mësimet e vogla jetësore që fëmijët mësojnë duke u rritur.

Tematika dhe stili

* Tematika: Në këtë libër, Sako trajton temën e fëmijërisë në një mënyrë edukative dhe argëtuese, duke theksuar rëndësinë e vlerave si shoqëria, familja, dhe arsimi.
* Stili: Proza e thjeshtë dhe e pastër e Sakos e bën librin të kapshëm për lexuesit e rinj. Ai përdor një gjuhë të ëmbël dhe përshkrime të ndjera për të nxjerrë në pah emocionet dhe mendimet e Pipilones.

Ky libër ka një rëndësi të veçantë për letërsinë shqipe për fëmijë, pasi përfaqëson një periudhë të rëndësishme kulturore dhe letrare në Shqipëri. Zihni Sako, si një nga autorët më produktivë të letërsisë për të vegjël, ndihmoi në formimin e një tradite të pasur në këtë zhanër, duke kontribuar në edukimin e brezave të rinj përmes tregimeve të tij të ndjeshme dhe plot mësime.

Librat si "Dita e parë" shërbejnë jo vetëm si argëtim, por edhe si mjete edukative për të nxitur kreativitetin, leximin dhe kuptimin moral te fëmijët. Ilustrimet që e shoqërojnë librin ndihmojnë më tej në gjallërimin e personazheve dhe në përthithjen e mesazheve të autorit.

Zihni Sako ishte një shkrimtar dhe pedagog i njohur shqiptar, i cili ka dhënë kontribut të madh në fushën e letërsisë për fëmijë. Veprat e tij shpesh pasqyrojnë eksperiencat e përditshme të fëmijëve shqiptarë, duke i bërë të thjeshta dhe të kuptueshme për lexuesit e rinj. Ai ka shkruar shumë tregime që shquhen për stilin e ngrohtë dhe për fokusin tek vlerat edukative.

Përmbledhje

* Titulli: Dita e parë: Tregime për Pipilone
* Autori: Zihni Sako
* Tematika kryesore: Përvoja të fëmijërisë, dita e parë e shkollës, loja dhe mësimet e jetës
* Vendi dhe viti i botimit: Tiranë, 1953

"Dita e parë" mbetet një kujtim i çmuar për brezat që janë rritur duke lexuar këtë libër dhe për ata që dëshirojnë të rikthejnë në kujtesë momentet e para të fëmijërisë.

## Referime
Ditë të gëzuara

**Ditë të gëzuara** : Novelë

Autori: Zihni Sako

Vendi i botimit: Tiranë, Shqipëri

Botuesi: Naim Frashëri

Viti i botimit: 1953

Të dhëna fizike: 120 faqe

Ditë të Gëzuara  është një novelë e shkruar nga autori shqiptar Zihni Sako dhe e botuar për herë të parë në vitin 1953 nga Shtëpia Botuese "Naim Frashëri" në Tiranë. Ky libër përfaqëson një prej veprave të hershme të letërsisë shqiptare të periudhës socialiste, duke pasqyruar një frymë optimiste dhe ngjarje të lidhura me ndërtimin e shoqërisë së re shqiptare.

Novelës i karakterizohet nga përshkrime të jetës së përditshme dhe ngjarjeve që ndodhin në kontekstin e transformimeve shoqërore dhe ekonomike pas Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri. Ajo përqendrohet në përpjekjet e njerëzve të zakonshëm për të ndërtuar një jetë më të mirë dhe të përmbushur në kushtet e reja, duke theksuar vlerat e solidaritetit, punës dhe optimizmit.

Stili i të shkruarit është i drejtpërdrejtë dhe i thjeshtë, një karakteristikë e zakonshme për letërsinë e kësaj periudhe, duke synuar t’i flasë një publiku të gjerë. Përmes tregimit të tij, Zihni Sako sjell një pasqyrë të jetës së kohës, duke nxjerrë në pah kontrastet mes së kaluarës dhe së tashmes, si dhe sfidat që përballojnë personazhet e tij.

Zihni Sako ishte një nga autorët shqiptarë të përfshirë në letërsinë e periudhës socialiste. Ai kontribuoi me krijimet e tij letrare, të cilat shpesh përqafuan temat e ngritjes shoqërore dhe aspiratave kolektive. Përmes Ditë të Gëzuara, Sako synoi të reflektojë mbi vlerat e reja që mbizotëronin në kulturën e kohës.

Ditë të Gëzuara është një dëshmi letrare e një periudhe të veçantë të historisë shqiptare, kur letërsia shërbente si një mjet propagande, por edhe si një mënyrë për të dokumentuar jetën dhe idealet e një brezi. Nëpërmjet kësaj vepre, lexuesit mund të kuptojnë më mirë se si artet e kohës pasqyronin zhvillimet politike, sociale dhe ekonomike të vendit.

Botimi i parë i novelës nga "Naim Frashëri", shtëpia botuese më e rëndësishme e Shqipërisë në atë kohë, siguroi shpërndarjen e saj të gjerë brenda vendit. Me 120 faqe, libri është i përmasave të vogla dhe i përshtatshëm për një lexim të shpejtë, duke e bërë të aksesueshëm për një audiencë të gjerë.

Pavarësisht se Ditë të Gëzuara mund të mos ketë arritur famën e disa prej veprave më të mëdha të letërsisë shqiptare, ajo mbetet një pjesë e rëndësishme e fondit letrar të periudhës socialiste dhe një kujtim i përpjekjeve të autorëve për të reflektuar mbi ndryshimet e kohës.

## Referime
Feja në gojën e popullit

**Feja në gojën e popullit** me autor Zihni Sako. Botuar në Tiranë në vitin 1981 nga "8 Nëntori". Libri ka 50 faqe.
Fëmijët tanë

**Fëmijët tanë** vjersha me autor Zihni Sako. Botuar në Tiranë në vitin 1964 nga Drejtoria e Botimeve Shkollore. Libri ka 20 faqe me ilustrime.
Foleja e dallëndyshes (tregim i ilustruar)

**Foleja e dallëndyshes** : tregim i ilustruar me autorë Zihni Sako dhe Llazar Taçi. Botuar në Tiranë në vitin 1977 nga "Naim Frashëri". Libri ka 14 faqe me ilustrime.
Folklori shqiptar : tekst për shkollat e mesme

**Folklori shqiptar : tekst për shkollat e mesme** me autor Zihni Sako. Botuar në Tiranë në vitin 1960 (Botimi i 5-të) nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës. Libri ka 123 faqe.
Bahira

**Buhejra** (arabisht: بَحِيرَىٰ *Bahira*, siriak klasik: ܒܚܝܪܐ) ishte një murg asirian, me gjasë nestorian nga fisi i Abd el-Kajs i cili, sipas fesë islame, i paratha Muhamedit të ardhmen e tij si profet. Emri i tij rrjedh nga fjala siriake *bḥīrā*, që do të thotë “i testuar (nga Zoti) dhe i miratuar”. Tradita e krishterë më vonë e përvetësoi atë si **Sergius**.

## Tradita islame 
Historia e takimit të Muhamedit me Bahira ndodh në veprat e historianëve të hershëm myslimanë Ibn Hisham (died 833 CE), Ibn Sa'd el-Baghdadi (784–855), dhe Muhamed ibn Xherir et-Taberi (839–923), versionet e të cilit ndryshojnë në disa detaje. I riu Muhamed, atëherë nëntë ose dymbëdhjetë vjeç, takoi Bahira në Siri ndërsa udhëtonte me një karvan mekas, duke shoqëruar xhaxhain e tij Ebu Talibin. Murgu ia zbuloi vizionet e tij për të ardhmen e Muhamedit xhaxhait të djalit (Ebu Talibit), duke e paralajmëruar që ta ruante fëmijën nga jehudët (në versionin e Ibn Sa'dit) ose nga bizantinët (në versionin e Taberiut). Si Ibn Sa'd ashtu edhe Taberiu shkruajnë se Bahira e gjeti njoftimin për ardhjen e Muhamedit në ungjijtë origjinalë, të pandryshuar, të cilët ai i posedonte. Rabini paralajmëron Ebu Talibin që të mos e sjellë Muhamedin në Siri, pasi ai parashikon se Muhamedi do të vritet nga jehudët sirianë nëse ata vazhdojnë. Si përgjigje, Ebu Talibi u kthye në Mekë me nipin e tij. Më vonë shkrimtarët islam i dhanë rabinit emrin Bahira.

## Tradita krishtere 
Emrat dhe përkatësitë fetare të murgut ndryshojnë në burime të ndryshme të krishtera. Për shembull, Gjoni i Damaskut (v. 749), një shkrimtar i krishterë, deklaron se Muhamedi "duke rënë rastësisht në Dhiatën e Vjetër dhe të Re dhe po ashtu, me sa duket, pasi kishte biseduar me një murg Arian, shpiku herezinë e tij".

Për Abd-el-Masih el-Kindi, i cili e quan atë Sergius dhe shkruan se ai më vonë e quajti veten Nestorius, Bahira ishte një Nasorean, një grup që zakonisht ngatërrohet me Nestorianët. Pas shekullit të 9-të, polemistët bizantinë i referohen atij si Baeira ose Pahyras, që të dyja janë me prejardhje nga emri Bahira. Ndonjëherë Bahira quhet Jakobit Sirian ose Arian. Biografitë polemike të hershme të krishtera të Muhamedit pretendojnë se çdo analfabetizëm i supozuar i Muhamedit nuk nënkuptonte se ai merrte mësime fetare vetëm nga engjëlli Gabriel dhe shpesh e identifikonte Bahiran si një mësues të fshehtë fetar të Muhamedit.

## Referime