Taxhikistani

{{Infobox country
| conventional_long_name = Republika e Taxhikistanit
| common_name            = Taxhikistani
| native_name            = Ҷумҳурии Тоҷикистон (Taxhikisht)  Республика Таджикистан (Rusisht)
| image_flag             = Flag of Tajikistan.svg
| flag_type              = Flamuri
| image_coat             = Emblem of Tajikistan.svg
| symbol_type            = Emblema
| motto                  = Истиқлол, Озодӣ, Ватан (Taxhikisht)*Istiqlol, Ozodī, Vatan*Независимость, Свобода, Родина (Rusisht)''Nezavisimost', Svoboda, Rodina*"Pavarësi, Liri, Atdhe"
| national_anthem        = Суруди Миллӣ (Taxhikisht)*Surudi Milli*"Himni Kombëtar"
| image_map              = Tajikistan (orthographic projection).svg
| capital                = Dushanbe
| coordinates            = 
| largest_city           = kryeqyteti
| official_languages     = 
| ethnic_groups          = 
| ethnic_groups_ref      = 
| ethnic_groups_year     = 2020
| religion               = 97.5% Islam0.7% Krishterimi1.7% pa fe0.2% të tjerë
| religion_year          = 2020
| religion_ref           = 
| demonym                = 
| government_type        = Republikë presidenciale unitare nën një diktaturë autoritare
| leader_title1          = Presidenti
| leader_name1           = Emomali Rahmon
| leader_title2          = Kryeministër
| leader_name2           = Kokhir Rasulzoda
| legislature            = Asambleja Supreme
| upper_house            = Asambleja Kombëtare
| lower_house            = Asambleja e Përfaqësuesve
| sovereignty_type       = Formimi
| established_event1     = Republika Autonome Sovjetike
| established_date1      = 14 tetor 1924
| established_event2     = Republika Sovjetike
| established_date2      = 5 dhjetor 1929
| established_event3     = Pavarësia e deklaruar nga BRSS
| established_date3      = 9 shtator 1991
| established_event4     = Pavarësia e njohur
| established_date4      = 26 dhjetor 1991
| established_event5     = Kushtetuta e tanishme
| established_date5      = 6 nëntor 1994
| area_km2               = 143,100
| area_rank              = 94-të
| area_sq_mi             = 55,251
| area_water_km2         = 2575
| percent_water          = 1.8
| population_estimate    =  10,786,734
| population_estimate_year = 2025
| population_density_km2   = 75.4
| population_density_sq_mi = 195.2
| GDP_PPP                  =  $59.415 billion
| GDP_PPP_year             = 2024
| GDP_PPP_rank             = 119-të
| GDP_PPP_per_capita       =  $5,832
| HDI                      = 0.691 
| HDI_year                 = 2023
| HDI_change               = increase 
| HDI_ref                  = 
| HDI_rank                 = 128-të
| currency                 = Somoni
| currency_code            = TJS
| time_zone                = TJT
| utc_offset               = +5
| date_format              = dd.mm.yyyy
| drives_on                = djathtas
| calling_code             = +992
| cctld                    = .tj
}}
**Taxhikistani**, zyrtarisht **Republika e Taxhikistanit**, është një vend pa dalje në det në Azinë Qendrore. Dushanbe është kryeqyteti dhe qyteti më i populluar. Taxhikistani kufizohet me Afganistanin në jug, Uzbekistanin në perëndim, Kirgistanin në veri, dhe Kinn në lindje dhe është i ndarë ngushtë nga Pakistani me Korridorin Wakhan të Afganistanit. Ka një popullsi prej më shumë se 10.7 milion njerëz.

Territori më parë ishte shtëpi për kulturat e Neolitit dhe Epokës së Bronzit, përfshirë qytetërimin e Oxus në Perëndim, me indo-iranianët që mbërritën gjatë kulturës andronovo. Pjesë të vendit ishin pjesë e qytetërimeve Sogdian dhe Bactrian, dhe u sundua nga ata që përfshijnë Akaemenidët, Leka i Madh, Greko-Bactrianët, Kushanët, Kidaritët dhe Heftalitët, Hakanati i Parë Turkik, Kalifatët Umajad dhe Abasid, Perandoria Samanid, Kara-Khanidët, Selxhukët, Perandoria Khwarazmian, Mongolët, Timuridt dhe Hanati i Buharës. Rajoni u pushtua më vonë nga Perandoria Ruse, përpara se të bëhej pjesë e Bashkimit Sovjetik. Brenda Bashkimit Sovjetik, kufijtë e vendit u tërhoqën kur ishte pjesë e Uzbekistanit si një republikë autonome përpara se të bëhej një republikë përbërëse e Bashkimit Sovjetik më 5 dhjetor 1929.

Më 9 shtator 1991, Taxhikistani e shpalli veten një shtet të pavarur sovran pasi Bashkimi Sovjetik po shpërbëhej. Një luftë civile u zhvillua pas pavarësisë, që zgjati nga maji 1992 deri në qershor 1997. Që nga përfundimi i luftës, stabiliteti politik i sapo krijuar dhe ndihma e huaj kanë lejuar që ekonomia e vendit të rritet. Vendi është udhëhequr që nga viti 1994 nga Emomali Rahmon, i cili kryeson një regjim autoritar dhe të dhënat e të drejtave të të cilit janë kritikuar.

Taxhikistani është një republikë presidenciale e përbërë nga katër provinca. Taxhikët formojnë shumicën etnike në vend, dhe gjuha e tyre kombëtare është taxhikishtja. Rusishtja përdoret si gjuhë zyrtare ndëretnike. Taxhikistani është një vend i zhvilluar me një ekonomi kalimtare që varet nga remitanca dhe prodhimi i aluminit dhe pambukut. Taxhikistani është anëtar i Kombeve të Bashkuara, CIS, OSCE, OIC, ECO, SCO, CSTO dhe një partner PfP i NATO-s.

## Historia 
Në shekullin IX / X kjo hapësirë ishte nën sundimin persianë të Samanidëve. Pjesa veriore ishte me kanatin uzbek të quajtur Kanati Kokand. Më 1895 bie nën sundimin e Rusisë, ndërsa pjesa jugore e Taxhikistanit të sotëm gjatë kësaj kohe ishte pjesë e Emirit të Buharës (Emirati Buchara). Nga viti 1924 Republikë Autonome Socialiste Sovjetike në kuadër të Republikës Socialiste Sovjetike të Uzbekistanit. Nga 1929 deri më 1991 republikë në vete e emërtuar Republika Socialiste e Taxhikistanit. Më 9 tetor 1991 shpallet pavarësia e Taxhikistanit pas së cilës më 1992 shpërthen një lutë civile ndërmjet islamikëve dhe armatës e trupave të qeverisë (rreth 100 000 të vrarë). Edhe pas marrëveshjes për paqe të nënshkruar më 1997 situata e brendshme politike mbetej e lëkundshme. Më 1999 miratohen bazat e ri- formulimit të Kushtetutës para së gjithash e drejta e krijimit të partive  në bazat fetare. Shkurti i vitit 2000 veçohet për mbajtjen e zgjedhjeve të para parlamentare pas luftës civile. Taxhikistani është anëtare e Bashkësisë së Shteteve të Pavarura dhe nga 1992 deri më 1994 si president i parlamentit e pastaj i shtetit ishte Emomali Rahmani (Rachmanow) i lindur më 1952.

## Politika 
## Gjeografia 
Taxhikistani është një vend pa dalje në det dhe është kombi më i vogël në Azinë Qendrore nga zona. Vendi është i mbuluar nga vargmalet Pamir, dhe shumica e vendit është mbi 3,000 metra mbi nivelin e detit. Zonat e tokës së poshtme janë në veri (pjesë e Luginës së Ferganës), dhe në luginat e lumit Kofarnihon dhe Vakhsh, të cilat formojnë Amu Darya. Dushanbe ndodhet në shpatet jugore mbi luginën e Kofarnihon.

Lumenjtë Amu Darya dhe Panj shënojnë kufirin me Afganistanin, dhe akullnajat në malet e Taxhikistanit janë burimi i rrjedhjes për Detin Aral. Ka mbi 900 lumenj në Taxhikistan më shumë se 10 kilometra.

### Ndarja administrative 
parapamje|300px|djathtas|Provincat e Taxhikistanit
Taxhikistani përbëhet nga katër ndarje administrative. Këto janë provincat (viloyat) të Sughd dhe Khatlon, provinca autonome e Gorno-Badakhshan (e shkurtuar si Gbao), dhe Regions of Republican Subordination. Çdo rajon është i ndarë në distrikte (Taxhikisht: Ноҳия, *nohiya* ose *raion*), të cilat nga ana tjetër ndahen në *jamoat* (njësi vetëqeverisëse të nivelit të fshatit) dhe më pas fshatra (*qyshloqs''). Që nga viti 2006, kishte 58 distrikte dhe 367 jamoatë në Taxhikistan.

Populli yagnobi jeton në zona të Taxhikistanit verior. Numri i vlerësuar i Yagnobive është rreth 25,000. Migrimet e detyruara në shekullin e 20-të shkatërruan numrin e tyre. Ata flasin gjuhën yagnobi, e cila është i vetmi pasardhës i drejtpërdrejtë i gjuhës sogdiane.

Në vend, veçanërisht në mesin e grave nga popullsia indigjene, veshja e veshjeve tradicionale kombëtare ruhet. Rrobaqepësit dhe qëndisësit e rajoneve të Taxhikistanit përdorin pëlhura fabrike dhe qëndisje lokale të punëve të gjilpërave për dekorimin e shtëpisë dhe veshjet e grave. Praktika e qëndisjes chakan ruhet midis grave në zona të caktuara, duke kaluar njohuritë nga një brez në tjetrin.

## Shënime 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Presidenca - faqja zyrtare e Presidentit
* Asambleja Kombëtare - faqja zyrtare e Asamblesë Kombëtare
* Travel Tajikistan