Bantustani

[djathtas|parapamje|350x350px|Harta e Afrikës së Jugut dhe Afrikës Jugperëndimore (tani Namibia). Kjo hartë tregon bantustanët që ishin të pranishëm në të dy territoret. **Territoret jo-bantustane** **Territoret Bantustan (Afrika Jugperëndimore)**&nbsp;&nbsp;[Kaokoland **Bantustanet (Afrika e Jugut)**&nbsp;&nbsp;Bophuthatswana]]
Një **Bantustan** (i njohur gjithashtu si një atdhe bantu, një atdhe i zi, një shtet i zi; Afrikaans: *Bantoestan* ) ishte një territor që administrata e Partisë Kombëtare të Afrikës së Jugut e shkëputi për banorët me ngjyrë të Afrikës së Jugut dhe Afrikës Jugperëndimore (tani Namibia), si pjesë e politikës së saj të aparteidit.

Termi, i përdorur për herë të parë në fund të viteve 1940, u krijua nga *Bantu* (që do të thotë "njerëz" në disa nga gjuhët bantu) dhe *-stan* (një prapashtesë që do të thotë "tokë" në gjuhën persiane dhe disa gjuhë të Azisë perëndimore, qendrore, jugore dhe Evropës Lindore të ndikuara nga persishtja). Më pas ai u konsiderua si një term nënçmues nga disa kritikë të *atdheve* vetëqeverisës së epokës së aparteidit. Qeveria e Pretorias krijoi dhjetë bantustane në Afrikën e Jugut dhe dhjetë në Afrikën Jugperëndimore fqinje (atëherë nën administrimin e Afrikës së Jugut), me qëllimin e përqëndrimit të anëtarëve të grupeve të caktuara etnike, duke e bërë kështu secilin prej territoreve etnikisht homogjenë si bazë për krijimin e shteteve kombe autonome për grupet e ndryshme etnike zezake të Afrikës së Jugut. Sipas Aktit të Shtetësisë së Atdheve Bantu të vitit 1970, qeveria u hoqi shtetasve me ngjyrë të Afrikës së Jugut shtetësinë jugafrikane, duke i privuar ata nga pak të drejtat e tyre politike dhe civile të mbetura në Afrikën e Jugut dhe i shpalli ata qytetarë të këtyre atdheve. 

Qeveria e Afrikës së Jugut deklaroi se katër nga Bantustanët e Afrikës së Jugut ishin të pavarur - Transkei, Bophuthatswana, Venda dhe Ciskei (të ashtuquajturat "Shtetet TBVC"), por kjo deklaratë nuk u njoh kurrë nga forcat anti-aparteid në Afrikën e Jugut, ose nga çdo qeveri ndërkombëtare. Bantustanëve të tjerë (si KvaZulu, Lebova dhe QvaQva) iu caktua "autonomia" por kurrë nuk iu dha "pavarësia". Në Afrikën Jugperëndimore, Ovamboland, Kavangoland dhe East Caprivi u shpallën të vetëqeverisur, me një pjesë të vogël të atdheut të tjerë të gjoja që nuk iu dha kurrë autonomi. Një kushtetutë e re në mënyrë efektive shfuqizoi Bantustanët me fundin e plotë të aparteidit në Afrikën e Jugut në vitin 1994.

## Krijimi 
[djathtas|parapamje|350x350px| Harta racore-demografike e Afrikës së Jugut e publikuar nga [Agjencia Qendrore e Inteligjencës (ShBA)|CIA në v. 1979 me të dhëna nga regjistrimi i popullsisë së Afrikës së Jugut të vitit 1970]]
Duke filluar nga viti 1913, qeveritë e njëpasnjëshme të pakicës së bardhë të Afrikës së Jugut krijuan "rezerva" për popullsinë e zezë në mënyrë që t'i ndanin ata në mënyrë racore nga popullsia e bardhë, ngjashëm me krijimin e rezervateve indiane në Shtetet e Bashkuara. Akti i Tokës së Vendasve, në vitin 1913, i kufizoi zezakët në shtatë për qind të tokës në vend. Në vitin 1936, qeveria planifikoi ta rriste këtë në 13.6 për qind të tokës, por ishte e ngadaltë për të blerë tokë dhe ky plan nuk u zbatua plotësisht.

Kur Partia Kombëtare erdhi në pushtet në vitin 1948, Ministri për Çështjet Vendase (dhe më vonë Kryeministri i Afrikës së Jugut) Hendrik Frensch Verwoerd e jetësoi këtë, duke prezantuar një sërë masash të "aparteidit të madh" si Aktet e Zonave të Grupit dhe Akti i Zhvendosjes së Vendasve, 1954 që riformoi shoqërinë e Afrikës së Jugut në mënyrë që të bardhët të ishin shumica demografike. Krijimi i atdheut ose bantustanëve ishte një element qendror i kësaj strategjie, pasi qëllimi afatgjatë ishte që bantustanëve tu jepej pavarësia. Si rezultat, zezakët do të humbnin shtetësinë e tyre afrikano-jugore dhe të drejtat e votës, duke i lejuar të bardhët të mbeteshin nën kontrollin e Afrikës së Jugut.

Termi "Bantustan" për atdheun Bantu kishte për qëllim të vinte një paralele me krijimin e Pakistanit dhe Indisë ("Hindustan"), i cili kishte ndodhur vetëm disa muaj më parë në fund të vitit 1947 dhe u krijua nga mbështetësit e politikës. Megjithatë, ai u bë shpejt një term poshtërues, me Partinë Kombëtare që preferoi termin "atdhe". Siç shpjegoi Nelson Mandela në një artikull të vitit 1959:Gazetat e kanë pagëzuar planin e nacionalistëve si një për "Bantustane". Fjala hibride është, në shumë mënyra, jashtëzakonisht mashtruese. Ajo lidhet me ndarjen e Indisë, pas largimit ngurrues të britanikëve, dhe si kusht për këtë, në dy shtete të veçanta, Hindustan dhe Pakistan. Nuk ka asnjë paralele reale me propozimet e nacionalistëve, sepse (a) India dhe Pakistani përbëjnë dy shtete krejtësisht të ndara dhe të pavarura politikisht, (b) muslimanët gëzojnë të drejta të barabarta në Indi ; Hindutë gëzojnë të drejta të pabarabarta në Pakistan, (c) Ndarja iu dorëzua dhe u miratua nga të dyja palët, ose gjithsesi seksione mjaft të përhapura dhe me ndikim të secilës. Planet e qeverisë nuk parashikojnë ndarjen e këtij vendi në shtete të veçanta, vetëqeverisëse. Ato nuk parashikojnë të drejta të barabarta, apo ndonjë të drejtë fare, për afrikanët jashtë rezervave. Ndarja nuk është miratuar kurrë nga afrikanët dhe nuk do të miratohet kurrë. Për këtë çështje, ajo kurrë nuk është dorëzuar apo miratuar nga të bardhët. Prandaj, termi "Bantustan" është një emërtim i gabuar dhe thjesht përpiqet të ndihmojë nacionalistët të kryejnë një mashtrim. Verwoerd argumentoi se Bantustanët ishin "shtëpitë origjinale" të popujve me ngjyrë të Afrikës së Jugut. Në vitin 1951, qeveria e Daniel François Malan prezantoi Aktin e Autoriteteve Bantu për të krijuar "atdhe" të caktuara për grupet etnike të zeza të vendit. Këto përbënin 13% të tokës së vendit, pjesa tjetër e rezervuar për popullsinë e bardhë. Vendlindjet drejtoheshin nga krerët e fiseve bashkëpunues, ndërsa krerët jobashkëpunues u rrëzuan me dhunë. Me kalimin e kohës u shfaq një elitë e zezë në pushtet me interes personal dhe financiar për ruajtjen e atdheut. Ndërsa kjo ndihmoi në një masë stabilitetin politik të atdheut, pozicioni i tyre ishte ende tërësisht i varur nga mbështetja e Afrikës së Jugut.

Roli i atdheut u zgjerua në vitin 1959 me miratimin e Aktit të Vetëqeverisjes Bantu, i cili përcaktonte një plan të quajtur " Zhvillimi i Veçantë ". Kjo u mundësoi vendlindjeve të vendoseshin në terma afatgjatë si territore vetëqeverisëse dhe përfundimisht si shtete nominalisht plotësisht "të pavarura".

Paralelisht me krijimin e atdheut, popullsia e zezë e Afrikës së Jugut iu nënshtrua një programi masiv të zhvendosjes së detyruar. Është vlerësuar se 3.5 milionë njerëz u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre nga vitet 1960 deri në vitet 1980, shumë prej të cilëve u rivendosën në Bantustans.&#x5B; '''' &#x5D;

## Jeta në Bantustane 
Bantustanët ishin përgjithësisht të varfër, me pak mundësi vendore punësimi.  Megjithatë, ekzistonin disa mundësi për avancimin e zezakëve dhe disa përparime në arsim dhe infrastrukturë u bënë. Katër Bantustanët që arritën pavarësinë nominale (Transkei, Bophuthatswana, Venda dhe Ciskei) shfuqizuan të gjithë legjislacionin e aparteidit.

Ligjet në Bantustans ndryshonin nga ato në Afrikën e Jugut. Elita e Afrikës së Jugut shpesh përfitoi nga këto dallime, për shembull duke ndërtuar kazino të mëdha, si Sun City në atdheun e Bophuthacvanës.

## Lista e bantustanëve 
### Bantustanet në Afrikën e Jugut 
djathtas|parapamje|300x300px| Harta e atdheve të zezakëve në Afrikën e Jugut në fund të aparteidit në 1994
Më poshtë janë renditur vendlindjet me grupin etnik për të cilin është caktuar secili atdhe.

#### shtete nominalisht të pavarura 
#### Subjektet vetëqeverisëse 
Bantustani i parë ishte Transkei, nën udhëheqjen e Shefit Kaiser Daliwonga Matanzima në Provincën Kepi për kombin Xhosa. KwaZulu, për kombin Zulu në Provincën e Natalit, drejtohej nga një anëtar i kreut të familjes mbretërore Zulu Mangosuthu ("Gatsha") Buthelezi në emër të mbretit Zulu.

## Shiko edhe
* Afrika e Jugut
* Afrika Jugore
* Afrikanojugorët
* Racizmi
* Aparteidi
* Ndarja racore
* Venda
* Zulu
* Lesoto
* Suazilandi
* Botsvana
* Namibia
* Demografia e Afrikës Jugore
* Historia e Republikës Afrika Jugore
* Sistemi shtetëror në Afrikën Jugore
* Kolonia Holandeze e Kepit
* Kapshtad
* Boerët
* Popujt bantu
* Khoisan

## Shiko edhe