Mafia siçiliane

**Mafia siçiliane** ose **Cosa Nostra** (, Sicilian:  [ˈkɔːsa ˈnɔʂː(ɽ)a]; "gjëja jonë"), referuar edhe si thjesht **Mafia**, është një shoqëri kriminale italiane e tipit mafioz terrorist me prejardhje nga ishulli i Siçilisë dhe që daton të paktën në shekullin e 19-të. Është një shoqatë bandash që shesin shërbimet e tyre të mbrojtjes dhe arbitrazhit nën një markë të përbashkët. Aktivitetet kryesore të mafias janë shantazhi i mbrojtjes, arbitrazhi i mosmarrëveshjeve midis kriminelëve dhe organizimi dhe mbikëqyrja e marrëveshjeve dhe transaksioneve të paligjshme.

Grupi bazë njihet si "familje", "klan" ose *cosca*. Secila familje pretendon sovranitetin mbi një territor, zakonisht një qytet, fshat ose lagje (*borgata*) të një qyteti më të madh, në të cilin ajo operon raketat e saj. Anëtarët e saj e quajnë veten "njerëz të nderit", megjithëse publiku shpesh i quan ata si mafioz. Deri në shekullin e 20-të, emigracioni në shkallë të gjerë nga Siçilia lehtësoi formimin e bandave të stilit mafioz në Australi, Mbretërinë e Bashkuar, Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Amerikën e Jugut. Këto veshje të bazuara në mërgatë përsëritën traditat dhe metodat e paraardhësve të tyre sicilianë në përmasa të ndryshme.

## Struktura dhe përbërja
*Cosa Nostra* nuk është një organizatë e qendërzuar, por një konfederatë e lirshme prej rreth njëqind grupesh të njohura në mënyrë alternative si "familje", *"cosche"*, *"borgatas"* ose "klane" (pavarësisht emrit, anëtarët e tyre në përgjithësi nuk kanë lidhje gjaku). Secila prej këtyre pretendon sovranitet mbi një territor, zakonisht një qytet ose fshat ose një lagje të një qyteti më të madh, megjithëse pa e pushtuar dhe legjitimuar kurrë plotësisht monopolin e tij të dhunës. Për shumë vite, aparatet e pushtetit të familjeve beqare ishin organet e vetme drejtuese brenda dy shoqatave, dhe ato kanë mbetur qendrat e vërteta të pushtetit edhe pasi organet mbikëqyrëse u krijuan në Cosa Nostra duke filluar nga fundi i viteve 1950 (komisioni i mafias siçiliane).

### Hierarkia klanore
[parapamje|[Hierarkia e një klani Cosa Nostra]]
Në vitin 1984, informatori mafioz Tommaso Buscetta u shpjegoi prokurorëve strukturën komanduese të një klani tipik. Një klan drejtohet nga një "bos" (*capofamiglia* ose *rappresentante*) i cili ndihmohet nga nënshefi (*capo bastone* ose *sotto capo*) dhe mbikëqyret nga një ose më shumë këshilltarë (*consigliere*). Nën komandën e tij janë grupe (*decina*) prej rreth dhjetë "ushtarësh" (*soldati*, *operai* ose *picciotti*). Çdo *decina* udhëhiqet nga një *capodecina*.

Struktura aktuale e çdo klani të caktuar mund të ndryshojë. Pavarësisht nga emri *decina*, ata nuk kanë domosdoshmërisht dhjetë ushtarë, por mund të kenë nga pesë deri në tridhjetë. Disa klane janë aq të vogla sa nuk kanë as *decina* dhe *capodecina*, madje edhe në klane të mëdha disa ushtarë mund të raportojnë drejtpërdrejt te shefi ose nënshefi.

Shefi i një klani zakonisht zgjidhet nga ushtarët e radhës (edhe pse ndodhin pasazhe të dhunshme). Për shkak të madhësisë së vogël të shumicës së klaneve siciliane, shefi i një klani ka kontakte intime me të gjithë anëtarët dhe nuk merr shumë privilegje apo shpërblime siç do të merrte në organizata më të mëdha (siç janë Pesë Familjet më të mëdha të Nju Jorkut ). Mandati i tij është gjithashtu shpesh i shkurtër: zgjedhjet janë të përvitshme dhe ai mund të shkarkohet më shpejt për sjellje të pahijshme ose paaftësi.

Nënshefi është i dyti në komandë pas shefit. Nënshefi ndonjëherë është një anëtar i familjes, si për shembull një djalë, i cili do të marrë përsipër familjen nëse shefi është i sëmurë, i vrarë ose i burgosur.

*Consigliere* ("këshilltari") i klanit zgjidhet gjithashtu çdo vit. Një nga punët e tij është të mbikëqyrë veprimet e shefit dhe të vartësve të tij të afërt, veçanërisht në çështjet financiare (p.sh. parandalimi i përvetësimit). Ai gjithashtu shërben si këshilltar i paanshëm i shefit dhe ndërmjetës në mosmarrëveshjet e brendshme. Për të përmbushur këtë rol, *consigliere* duhet të jetë i paanshëm, pa konflikt interesi dhe ambicie.

Përveç anëtarëve të saj, Cosa Nostra përdor gjerësisht "bashkëpunëtorët". Këta janë njerëz që punojnë ose ndihmojnë një klan (ose edhe klane të shumta), por nuk trajtohen si anëtarë të vërtetë. Këto përfshijnë zyrtarë të korruptuar dhe mafioz të mundshëm. Një bashkëpunëtor konsiderohet nga mafiozët asgjë më shumë se një mjet, dikush që ata mund ta "përdorin", ose "asgjë të përzier me zero". Sipas historianit mafioz Salvatore Lupo, "theksi i medias në përkufizimin e një 'capo di tutti capi' është pa asnjë bazë". Një mafioz i mundshëm testohet me kujdes për bindje, maturi, guxim, pamëshirshmëri dhe aftësi në spiunazh.

Klanet quhen gjithashtu "familje", megjithëse anëtarët e tyre zakonisht nuk kanë lidhje gjaku. Mafia në fakt ka rregulla të dizajnuara për të parandaluar nepotizmin. Anëtarësia dhe grada në mafia nuk janë të trashëguara. Shumica e shefave të rinj nuk kanë lidhje me paraardhësin e tyre. Komisioni i ndalon të afërmit që të mbajnë poste në organet ndërklasore në të njëjtën kohë. Thënë kështu, mafiozët shpesh i sjellin djemtë e tyre në tregti. Ata e kanë më të lehtë të hyjnë, sepse djali mban vulën e miratimit të të atit dhe njihet me traditat dhe kërkesat e Cosa Nostra.

Okupimi legjitim i një mafioz, nëse ka, në përgjithësi nuk cenon prestigjin e tij brenda *Cosa Nostra*.

### Komisioni
Që nga vitet 1950, mafia ka mbajtur komisione të shumta për të zgjidhur mosmarrëveshjet dhe për të promovuar bashkëpunimin midis klaneve. Çdo krahinë e Siçilisë ka Komisionin e saj. Klanet janë të organizuara në rrethe (Mandamenti) të tre ose katër klaneve gjeografikisht ngjitur. Çdo distrikt zgjedh një përfaqësues (*capo mandamento*) për t'u ulur në komisionin e tij provincial.

Në kundërshtim me besimin popullor, komisionet nuk shërbejnë si një qeveri e centralizuar për mafian. Fuqia e komisioneve është e kufizuar dhe klanet janë autonome dhe të pavarura. Përkundrazi, çdo komision shërben si një mekanizëm përfaqësues për konsultimin e klaneve të pavarura që vendosin me konsensus. "Në kundërshtim me imazhin e përhapur të paraqitur nga media, këto organe mbikëqyrëse të koordinimit nuk mund të krahasohen me bordet ekzekutive të firmave të mëdha ligjore. Fuqia e tyre është e kufizuar qëllimisht. Dhe do të ishte krejtësisht e gabuar të shihej në Cosa Nostra një qendër menaxhuar, kompani mbajtëse mafioze aktive ndërkombëtare", sipas kriminologes Letizia Paoli.

Një funksion kryesor i komisionit është rregullimi i përdorimit të dhunës. Për shembull, një mafioz që dëshiron të kryejë një vrasje në territorin e një klani tjetër duhet të kërkojë lejen e shefit lokal; komisioni e zbaton këtë rregull. Veprime të tilla potencialisht mund të shqetësojnë klane të tjera dhe të ndezin një luftë, kështu që Komisioni ofron një mjet për të marrë miratimin e tyre.

Komisioni gjithashtu merret me çështjet e trashëgimisë. Kur një shef vdes ose del në pension, reputacioni i klanit të tij shpesh shkatërrohet me largimin e tij. Kjo mund të bëjë që klientët të braktisin klanin dhe t'u drejtohen klaneve fqinje për mbrojtje. Këto klane do të rriteshin shumë në status dhe fuqi në krahasim me rivalët e tyre, duke destabilizuar potencialisht rajonin dhe duke nxitur luftën. Komisioni mund të zgjedhë të ndajë territorin dhe anëtarët e klanit midis fqinjëve të tij. Përndryshe, komisioni ka fuqinë të emërojë një regjent për klanin derisa të mund të zgjedhë një shef të ri.

## Ritualet dhe kodet e sjelljes
### Ceremonia e fillimit
Një nga rrëfimet e para të një ceremonie nismëtare në mafia u dha nga Bernardino Verro, një udhëheqës i Fasci Siciliani, një lëvizje popullore me frymëzim demokratik dhe socialist që u ngrit në Siçili në fillim të viteve 1890. Për t'i dhënë dhëmbë lëvizjes dhe për t'u mbrojtur nga dëmtimi, Verro u bë anëtar i një grupi mafioz në Corleone, *Fratuzzi* (Vëllezërit e Vogël). Në një kujtim të shkruar shumë vite më vonë, ai përshkroi ritualin e fillimit të cilit iu nënshtrua në pranverën e vitit 1893:

Pas arrestimit të tij, mafioz Giovanni Brusca përshkroi ceremoninë në të cilën u bë zyrtarisht anëtar i plotë i Cosa Nostra. Në vitin 1976, ai u ftua në një "banket" në një shtëpi fshati. Atë e sollën në një dhomë ku disa mafioz ishin ulur rreth një tavoline mbi të cilën ishte ulur një pistoletë, një kamë dhe një copë letër me imazhin e një shenjtori. Ata vunë në dyshim angazhimin e tij dhe ndjenjat e tij në lidhje me kriminalitetin dhe vrasjen (pavarësisht se ai tashmë kishte një histori të akteve të tilla). Kur ai pohoi veten, Salvatore Riina, atëherë shefi më i fuqishëm i Cosa Nostra-s, mori një gjilpërë dhe i shpoi gishtin Brusca-s. Brusca lyen me gjakun e tij mbi imazhin e shenjtorit, të cilin e mbajti në duart e tij me kupa, ndërsa Riina e ndezi atë. Ndërsa Brusca mashtronte imazhin që digjej në duar, Riina i tha: "Nëse tradhton Cosa Nostra-n, mishi yt do të digjet si ky shenjtor".

### Hyrje
Gjithmonë ekziston rreziku që të huajt dhe policët e fshehtë të maskohen si mafioz për të depërtuar në organizatë. Për të siguruar që kjo të mos ndodhë, një mafioz nuk duhet të prezantohet kurrë me një mafioz tjetër të cilin nuk e njeh personalisht, edhe nëse e njeh tjetrin për shkak të reputacionit. Nëse ai dëshiron të krijojë një marrëdhënie, ai duhet të kërkojë një mafioz të tretë, të cilin të dy e njohin personalisht, që t'i prezantojë me njëri-tjetrin në një takim kokë më kokë. Ky ndërmjetës mund të garantojë se asnjëri nga të dy nuk është mashtrues.

Kjo traditë mbahet me përpikëri, shpesh në dëm të funksionimit efikas. Për shembull, kur mafioz Indelicato Amedeo u kthye në Siçili pas fillimit të tij në Shtetet e Bashkuara në vitet 1950, ai nuk mundi të njoftonte anëtarësimin e tij te babai i tij mafioz, por duhej të priste që të vinte një mafioz nga Shtetet e Bashkuara që dinte për induksionin e tij. në Siçili dhe prezantoje djalin me babain.

### Etika
Mafiozët e statusit të barabartë ndonjëherë thërrasin njëri-tjetrin "*compare*", ndërsa inferiorët thërrasin eprorët e tyre "*padrino*". "*Compare*" do të thotë "shok", ndërsa *Padrino* është një fjalë italiane për "kumbari".

### Dhjetë Urdhërimet
Në nëntor 2007, policia siciliane raportoi zbulimin e një liste me "Dhjetë Urdhërimet" në strehën e bosit të mafias Salvatore Lo Piccolo, që mendohet të jetë udhëzues për sjelljen e mirë, të respektueshme dhe të ndershme për një mafioz.

# Askush nuk mund të prezantohet drejtpërdrejt tek një tjetër nga miqtë tanë. Duhet të ketë një person të tretë për ta bërë këtë.
# Asnjëherë mos i shikoni gratë e miqve.
# Mos u pa kurrë me policët.
# Mos shkoni në bare dhe klube.
# Të qenit gjithmonë i disponueshëm për Cosa Nostra është një detyrë - edhe nëse gruaja juaj është gati të lindë.
# Emërimet duhet të respektohen absolutisht. (i referohet gradës dhe autoritetit.)[167]
# Gratë duhet të trajtohen me respekt.
# Kur kërkohet ndonjë informacion, përgjigja duhet të jetë e vërteta.
# Paratë nuk mund të përvetësohen nëse janë të të tjerëve apo familjeve të tjera.
# Njerëzit që nuk mund të jenë pjesë e *Cosa Nostra*: kushdo që ka një të afërm të ngushtë në polici, kushdo me një të afërm dy herë në familje, kushdo që sillet keq dhe nuk u përmbahet vlerave morale.

Antonino Calderone tregoi Urdhërime të ngjashme në dëshminë e tij të vitit 1987:

### Omertà
Omertà është një kod heshtjeje dhe fshehtësie që i ndalon mafiozët të tradhtojnë shokët e tyre tek autoritetet. Dënimi për shkelje është vdekja, dhe të afërmit e rrobës mund të vriten gjithashtu. Mafiozët në përgjithësi nuk shoqërohen me policinë (përveç ndoshta korruptimit të oficerëve individualë sipas nevojës). Për shembull, një mafioz nuk do të thërrasë policinë kur është viktimë e një krimi. Për problemin pritet të kujdeset vetë. Të vepronte ndryshe do të minonte reputacionin e tij si një mbrojtës i aftë i të tjerëve dhe armiqtë e tij mund ta shohin atë si të dobët dhe të pambrojtur.

Nevoja për fshehtësi dhe mospërfillje ngjyros thellë traditat dhe sjelljet e mafiozëve. Mafiozët janë të dekurajuar nga konsumimi i alkoolit ose drogave të tjera, pasi në gjendje të dehur ata kanë më shumë gjasa të nxjerrin informacione të ndjeshme. Ata gjithashtu përvetësojnë shpesh qëndrime vetë-shkelëse ndaj të huajve në mënyrë që të shmangin vëmendjen e padëshiruar.[170] Shumica e sicilianëve priren të jenë shumë të folur dhe shprehës, ndërsa mafiozët priren të jenë më të shkurtër dhe të nënshtruar. Mafiozëve gjithashtu u ndalohet të shkruajnë asgjë për aktivitetet e tyre, që të mos zbulohen prova të tilla nga policia.

Në një farë mase, mafiozët gjithashtu imponojnë omertà mbi popullatën e përgjithshme. Civilët që blejnë mbrojtjen e tyre ose bëjnë marrëveshje të tjera pritet të jenë të matur, me dhimbjen e vdekjes. Frikësimi i dëshmitarëve është gjithashtu i zakonshëm.

## Referime
## Referime 
* Alcorn, John (2004). *Revolutionary Mafiosi: Voice and Exit in the 1890s *, in: Paolo Viola & Titti Morello (eds.), *L’associazionismo a Corleone: Un’inchiesta storica e sociologica* (Istituto Gramsci Siciliano, Palermo, 2004)
* 
* (Në italisht) Arlacchi, Pino (1994). *Addio Cosa nostra: La vita di Tommaso Buscetta*, Milan: Rizzoli 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* Direzione Investigativa Antimafia (në italisht)