Burgimi i përjetshëm

**Burgimi i përjetshëm** është çdo dënim me burgim për një krim sipas të cilit kriminelët e dënuar duhet të qëndrojnë në burg për pjesën tjetër të jetës së tyre ose për një kohë të pacaktuar derisa të falen, lirohen me kusht ose të zëvendësohen në një afat të caktuar. Krimet që kërkojnë burgim të përjetshëm janë zakonisht të dhunshme dhe/ose të rrezikshme. Shembuj të krimeve që rezultojnë me burgim të përjetshëm janë vrasja, tortura, terrorizmi, abuzimi i fëmijëve që rezulton me vdekje, përdhunimi, spiunazhi, tradhtia, trafiku i drogës, posedimi i drogës, trafikimi i qenieve njerëzore, mashtrimet e rënda dhe krimet financiare, dëmtimi i rëndë kriminal, zjarrvënia, rrëmbimi, vjedhje, dhe grabitje, pirateri, rrëmbim avionësh dhe gjenocid, krime kundër njerëzimit, krime lufte, raste të rënda të pornografisë së fëmijëve, ose çdo tre krim në rast të ligjit për tre goditje.

Vrasja e zakonshme është një nga krimet e vetme për të cilat burgimi i përjetshëm është i detyrueshëm; Dënime të detyrueshme të përjetshme për vrasje jepen në disa vende, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Kanada.

Për vrasjet veçanërisht të tmerrshme që kalojnë kërkesa specifike, dënimi me vdekje është një dënim i mundshëm në disa juridiksione.

Burgimi i përjetshëm (si afat maksimal) mund të shqiptohet, në vende të caktuara, edhe për kundërvajtje trafiku që shkaktojnë vdekje. Burgimi i përjetshëm nuk përdoret në të gjitha vendet; Portugalia ishte vendi i parë që hoqi burgimin e përjetshëm, në 1884.

Aty ku burgimi i përjetshëm është një dënim i mundshëm, mund të ekzistojnë edhe mekanizma formalë për të kërkuar lirim me kusht pas një periudhe të caktuar burgimi. Kjo do të thotë që një i dënuar mund të ketë të drejtë të kalojë pjesën tjetër të dënimit (derisa ai individ të vdesë) jashtë burgut. Lirimi i parakohshëm zakonisht kushtëzohet me sjelljen në të kaluarën dhe të ardhmen, ndoshta me kufizime ose detyrime të caktuara. Në të kundërt, me përfundimin e një afati të caktuar burgimi, i dënuari është i lirë. Kohëzgjatja e vuajtjes dhe kushtet rreth lirimit me kusht ndryshojnë. Të qenit i pranueshëm për lirim me kusht nuk siguron domosdoshmërisht se do të jepet lirimi me kusht. Në disa vende, duke përfshirë Suedinë, lirimi me kusht nuk ekziston, por dënimi i përjetshëm mund - pas një aplikimi të suksesshëm - të zvogëlohet në një dënim me afat të caktuar, pas së cilës shkelësi lirohet sikur dënimi i vuajtur të ishte ai i shqiptuar fillimisht.

Në shumë vende të botës, veçanërisht në Commonwealth, gjykatat kanë autoritetin të miratojnë dënime me burg që mund të arrijnë de facto me burgim të përjetshëm, që do të thotë se dënimi do të zgjasë më shumë se jetëgjatësia njerëzore. Për shembull, gjykatat në Afrikën e Jugut kanë dhënë të paktën dy dënime që kanë kaluar një shekull, ndërsa në Tasmania, Australi, Martin Bryant, autori i masakrës së Port Arthur në 1996, mori 35 dënime të përjetshme plus 1035 vjet pa lirim me kusht. Në Shtetet e Bashkuara, James Holmes, autori i të shtënave në Aurora, Kolorado në vitin 2012, mori 12 burgime të njëpasnjëshme të përjetshme plus 3318 vjet pa mundësinë e lirimit me kusht. Në rastin e vrasjes masive në SHBA, vrasësi masiv i Parkland Nikolas Cruz u dënua me 34 afate të njëpasnjëshme burgim të përjetshëm (pa lirim me kusht) për vrasjen e 17 personave dhe plagosjen e 17 të tjerëve në një shkollë. Çdo dënim pa lirim me kusht në mënyrë efektive nënkupton që një dënim nuk mund të pezullohet; një dënim i përjetshëm pa lirim me kusht zakonisht zgjat deri në fund të jetës së të burgosurit. Megjithatë, një kriminel që merr një dënim të përjetshëm pa lirim me kusht mund të lirohet pas një faljeje, qoftë në apel, rigjykim ose arsye humanitare, si vdekja e afërt. Në disa vende ku përdoren terma de facto të jetës, kjo është e zakonshme, si në rastin e Abdelbaset al-Megrahi.

Disa vende lejojnë që një i mitur të dënohet me burgim të përjetshëm pa lirim me kusht; këto përfshijnë, por nuk kufizohen në: Antigua dhe Barbuda, Argjentina (vetëm mbi moshën 16 vjeç), Australi, Belize, Brunei, Kuba, Dominika, Shën Vincenti dhe Grenadinet, Ishujt Solomon, Sri Lanka dhe Shtetet e Bashkuara. Sipas një studimi të Shkollës Juridike të Universitetit të San Franciskos, vetëm në SHBA kishte të mitur që vuanin dënime të tilla në vitin 2008. Në vitin 2009, Human Rights Watch vlerësoi se kishte 2,589 të rinj që vuanin dënime të përjetshme pa mundësinë e lirimit me kusht në SHBA që nga fillimi. të vitit 2020, ky numër ka rënë në 1,465. Shtetet e Bashkuara kanë popullsinë më të madhe të të burgosurve që vuajnë dënime të përjetshme si për të rriturit ashtu edhe për të miturit, me një normë prej 50 personash për 100,000 (1 në 2,000) banorë të burgosur përjetë.

## Shiko edhe 
* Burgimi

## Referime