open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arifhikmet Xhemaili

**Arifhikmet Xhemaili** është një politikan dhe profesor universitar shqiptar nga Maqedonia e Veriut.

## Biografia 
Arifhikmet Xhemaili u lind më 17 nëntor 1953 në fshatin Bogovinë të Tetovës. Ai është anëtar i Partisë Demokratike të Shqiptarëve . Në vitin 1972 mbaroi shkollën e muzikës në Prizren, ndërsa në vitin 1981 akademinë e muzikës në të njëjtin qytet. Në vitin 1999 hyri në Universitetin e Ri Bullgar në Sofje dhe në vitin 2001 e kreu masterin në dirigjimin koral. Në vitin 2006 u bë prorektor i Universitetit të Tetovës . Nga viti 2007 deri në vitin 2008 ka qenë Ministër i Kulturës. 

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Hysni Ismaili

**Hysni Ismaili** është mjek reumatolog, profesor universitar dhe botues nga Maqedonia e Veriut .

## Biografia 
Hysni Ismaili u lind në vitin 1963 në Tetovë . Shkollimin fillor dhe të mesëm i kreu në vendlindje. Në vitin 1988 diplomoi në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Shkupit . Ligjëron në Shkollën e Mesme të Mjekësisë në Tetovë. Ka studiuar edhe në Universitetin e Tuzllës. Është themelues i shtëpisë botuese “Logos A”. Një kohë ishte profesor i asocuar në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Tetovës  . Profesor në Universitetin Shtetëror në Tetovë. Nga 26 qershor 2019 deri më 30 gusht 2020 është ministër i kulturës.

## Shih edhe 
* Kultura e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Artina Qazimi

**Artina Qazimi** është një politikane shqiptare nga Maqedonia e Veriut. 

## Biografia 
Artina Qazimi ka lindur më 13 prill 1997 në Gostivar, Republika e Maqedonisë. Ajo është me origjinë nga Dobërdolli . Ka diplomuar për fizioterapi në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Tetovës . Më 15 korrik 2020 është zgjedhur deputete nga Aleanca për Shqiptarët në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut dhe është deputetja më e re. 

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Bekim Neziri

**Bekim Neziri** është një politikan shqiptar nga Republika e Maqedonisë. 

## Biografia 
Bekim Neziri ka lindur në vitin 1975. në Shkup. Ka diplomuar në Fakultetin Juridik të Universitetit të Tetovës. Ka qenë drejtor i Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor.

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Safije Sadiki-Shaini

**Safije Sadiki-Shaini** (maqedonisht:  '''') është një politikane shqiptare nga Maqedonia e Veriut.

## Biografia 
Safije Sadiki-Shaini ka lindur më 4 maj 1988 në fshatin Sllupçan të Kumanovës, atëherë në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë. Ka diplomuar për Informatikë në Universitetin e Tetovës. Më 15 korrik 2020 është zgjedhur deputete nga Alternativa në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Syrja Jusufi

**Syrja Jusufi** () është  studiues (turkolog) dhe shkrimtar jugosllav nga Velesi, Republika Socialiste e Maqedonisë, me origjinë turke .

## Biografia 
Ai u lind në vitin 1923 në Veles, në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve. Ai studioi në Veles dhe kreu Medresenë e Madhe në Shkup , ku u vendos familja e tij.

Ai ishte anëtar i Komsomolit Jugosllav - Unioni i Rinisë Komuniste të Jugosllavisë, që nga viti 1939. Mori pjesë në rezistencën kundër pushtuesit në Luftën e Dytë Botërore. 

Pas luftës shkoi në Beograd për të studiuar ku u diplomua në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Beogradit, në degën "Gjuhë dhe Letërsi Orientale" në vitin 1951.

Në të njëjtin vit, 1951, martohet dhe vendoset në Prishtinë . Punoi si mësues, më pas u emërua drejtor i shkollës fillore "Meto Bajraktari" të qytetit. Në ndërkohë ai përgatit emisione për fëmijë në gjuhën turke në Radio Prishtinë. 

Një kohë ishte mësimdhënës i gjuhës dhe letërsisë turke: fillimisht për një kohë të shkurtër në Shkollën Pedagogjike "Nikola Karev" në Shkup, dhe nga viti 1963, në Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prizren . Që nga viti 1973 ishte mësimdhënës në Departamentin e Studimeve Orientale të Fakultetit Filozofik në Universitetin e Prishtinës .

Ai vdiq nga një atak në zemër  në fshatin Yoren (Vilaet Balkesir), Turqi më 19 korrik 1977.dhe u varros me nderime në atdheun e tij  

Edhe gruaja e tij ishte mësuese. Ata kanë një djalë Dr. Taner Jusuf dhe një vajzë 

Amfiteatri Syrja Jusufi në Universitetin e Thrakës në Edirne, i hapur në vitin 2011, mban emrin e tij 

## Kreativiteti 
Në vitin 1972 botoi librin “Gjuha dhe ne”. Në vitin 1974 botoi përmbledhjen me tregime “Ali Aga”, kurse në vitin 1976 u botua antologjia e tij “Poezia turke në Jugosllavi”.

Kumtesa (me tituj në turqisht): 

* *Dilimiz ve Biz*, 1972
* *Ömrümün Tek Rüyası* (shfaqje), 1972
* *Ali Ağa* (tregime), 1974
* *Jugosllavi Türk Şiri Antolojisi*, 1976
* *Öyküler*, ed. *Tan Yayınları*, Prishtinë, 1982
* *Dil Çalışmaları*, bot. *Tan Yayınları*, Prishtinë, 1984
* *Ramazan Akşamları* (përkthim nga Branisllav Nushic )

## Shih edhe 
* Universiteti i Prishtinës

## Referime
Xhelal Bajrami

**Xhelal Bajrami** është  politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut .

## Biografia 
Ai u lind më 17 nëntor 1973 në qytetin e Kumanovës . Në vitin 2002 ka diplomuar në Fakultetin Juridik të Universitetit të Tetovës . Nga viti 2002 deri në vitin 2005 ka qenë vullnetar në gjykatën e Kumanovës, ndërsa nga viti 2005 deri në vitin 2006 ka qenë mësimdhënës në Shkollën e Mesme Ekonomike. Në periudhën 2008-2011 ka qenë Ministër i Punës dhe Politikës Sociale i Republikës së Maqedonisë . Më pas u emërua zëvendësministër i Brendshëm  .

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut
Musa Ibraimi

**Musa Ibraimi** është një politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut. 

## Biografia 
Musa Ibraimi u lind më 17 qershor 1978 në fshatin shqiptar Zhitoshe të Prilepit, atëherë në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë, sot në Maqedoninë e Veriut . Ka diplomuar në Universitetin Ndërkombëtar në Strugë . 

Më 30 qershor 2014 e zëvendësoi ish-zëvendëskryeministrin Musa Xhaferi si deputet i Bashkimit Demokratik për Integrim në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë . 

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
KFF Hajvalia

**KFF Hajvalia** (*Klubi Futbollistik për Femra Hajvalia*), i njohur zakonisht si **Hajvalia** ishte një klub futbolli i femrave me seli në fshatin Hajvalia të Prishtinës, Kosovë, që u shpërbë në verën e vitit 2018. Është seksioni i femrave në KF Hajvalia . Klubi për herë të fundit ka luajtur në Ligën Kosovare të Futbollit për Femra, që është niveli më i lartë i futbollit në vend.

## Historia 
### Tërheqja nga garat 
Më 13 janar 2018, Hajvalia u tërhoq nga garat për shkak të mungesës së stadiumit dhe shpenzimeve të mëdha. 

### Kthimi në gara 
Më 26 janar 2018, Rrahim Pacolli me qëllim të kthimit të Hajvalisë në gara, mori drejtimin e klubit dhe mori përsipër obligimet e stafit teknik dhe lojtarëve për katër muajt e ardhshëm. 

## Lojtarët 
### Skuadra e UEFA-s për Ligën e Kampionëve për femra 2017–18 
 

| style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" |

|}

## KFF Hajvalia në Evropë 
KFF Hajvalia do të garojë në UEFA Champions League për femra për herë të parë në sezonin 2016–17, duke u futur në raundin kualifikues . 

## Shih edhe 
* Sporti në Prishtinë

## Lidhjet e jashtme 
*  
* KFF Hajvalia at Soccerway
* http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2608762/profile/index.htmlhttp://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2608182/profile/index.html KFF Hajvalia at UEFA

## Referime
Modesta Uka

**Modesta Uka** (lindur më 23 maj 1999) është një futbolliste kosovare e cila luan si sulmuese për klubin austriak ÖFB-Frauenliga Sturm Graz dhe kombëtaren e femrave të Kosovës .

## Karriera 
Uka ka luajtur për kombëtaren e Kosovës, duke u paraqitur për ekipin gjatë ciklit kualifikues të UEFA-s për Euro 2021 për femra . 

## Shih edhe 
* Sporti në Kosovë

## Lidhjet e jashtme 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime
Përfaqësuesja kosovare e volejbollit të femrave

**Përfaqësuesja kosovare e volejbollit të femrave** (serbokroatisht; *Ženska odbojka reprezentacija Kosova*) përfaqëson Kosovën në volejbollin ndërkombëtar për femra dhe kontrollohet nga Federata e Volejbollit të Kosovës .

## Skuadra aktuale 
Lojtarët e mëposhtëm u thirrën për kualifikimet e Kampionatit Evropian të Volejbollit për Femra 2021 . 

## Personeli 
parapamje| Lorik Ilazi, trajner aktual i Kombëtares së Kosovës.

### Stafi aktual i trajnerëve 
## Shih edhe 
* Sporti në Kosovë

## Lidhjet e jashtme 
*  

## Referime
Musa Xhaferi

**Musa Xhaferi** është një politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut.

## Biografia 
Musa Xhaferi është lindur më 7 korrik 1959 në fshatin Zayas të Kërçovës. Në vitin 1984 u diplomua në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Prishtinës . Ai u specializua në Universitetin e Cyrihut në vitin 1995 dhe gjithashtu u specializua në pedagogji në Akademinë e Arsimit të të Rriturve në Lucern në vitin 2000. Ai flet rrjedhshëm gjermanishten dhe flet rrjedhshëm edhe frëngjishten . Ndërmjet viteve 1996 dhe 2001, ai punoi si mësues i të moshuarve në Lucern  .

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut
Rina Ajdari

**Rina Ajdari** është një politikane shqiptare nga Maqedonia e Veriut. 

## Biografia 
Rina ka lindur më 9 qershor 1984 në qytetin e Tetovës, atëherë në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë . Ka kryer studimet master në Universitetin e Evropës Juglindore . Më 15 korrik 2020 është zgjedhur deputete e Bashkimit Demokratik për Integrim në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut . 

## Shih edhe 
* Kuvendi i Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Elmi Aziri

**Elmi Aziri** është  ekonomist, profesor universitar dhe politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut.    

## Biografia 
Ai u lind më 26 qershor 1976 në qytetin e Kumanovës, Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë. 

Më 15 korrik 2020 është zgjedhur deputet nga Aleanca për Shqiptarët në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut . 

## Shih edhe 
* Kultura e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Bashkim Ameti

**Bashkim Ameti** është një politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut. .

## Biografia 
Bashkimi u lind më 24 mars 1983 në fshatin Glumovë të Shkupit. Nga viti 2002 deri në vitin 2007 ka studiuar në Fakultetin Juridik të Universitetit të Evropës Juglindore në Tetovë . Ndërmjet viteve 2008 dhe 2009, ai punoi në një zyrë avokatie. Në periudhën 2009-2013 ka punuar në Fondin për sigurim pensional dhe invalidor të Republikës së Maqedonisë . Nga viti 2013 deri në vitin 2016 ka qenë në Agjencinë për Menaxhimin e Pasurive të Sekuestruara.  Më 16 janar 2016 është caktuar Ministër i Mjedisit dhe Planifikimit në Qeverinë e përkohshme të Republikës së Maqedonisë.

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut
Arta Toçi

parapamje
**Arta Toçi** është një politikane shqiptare nga Maqedonia e Veriut. 

## Biografia 
Arta ka lindur më 7 gusht 1962 në qytetin e Tetovës, atëherë në Republikën Popullore Federale të Jugosllavisë . Ajo mori një diplomë bachelor në Universitetin e Prishtinës, një diplomë master në Universitetin e Indianës dhe një doktoraturë në Universitetin e Evropës Juglindore në Tetovë. 

Në shtator të vitit 2020, Toçi u largua nga Aleanca për Shqiptarët, për shkak të injorimit të grave në parti dhe anashkalimit të Tetovës nga lideri Ziadin Sela . 

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Furkan Çako

**Furkan Çako** është një politikan turk nga Maqedonia e Veriut.

## Biografia 
Furkan ka lindur më 18 shkurt 1985 në qytetin e Gostivarit . Nga viti 2000 deri në vitin 2004, ai studioi në shkollën e mesme private "Jahja Kemal" në vendlindjen e tij. Në periudhën 2004-2009 ka studiuar marrëdhënie ndërkombëtare në Universitetin Gazi në Ankara, Turqi . Më vonë ai studioi marrëdhëniet ndërkombëtare dhe diplomacinë në Universitetin Mateja Bell në Banska Bystrica, Sllovaki. Nga viti 2010 vazhdon studimet për master në diplomaci në Universitetin e Evropës Juglindore në Tetovë. Që nga viti 2010 është menaxher i kompanisë "Istria Trade" për import dhe eksport në Banska Bystrica . Mes viteve 2012 dhe 2014 ka qenë këshilltar për politikën e jashtme dhe investimet e huaja në zyrën e ministrit pa portofol.  Më 19 qershor 2014. u emërua ministër pa portofol përgjegjës për investimet e huaja.

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
Svetlana Karapetrova

**Svetlana Karapetrova** () është një ekonomiste dhe politikane nga Maqedonia e Veriut . 

## Biografia 
Ajo ka lindur më 31 mars 1965 në qytetin e Shkupit, atëherë në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë . Ka diplomuar për ekonomi në Universitetin e Tetovës . 

Svetlana Karapetrova është aktiviste e partisë VMRO - Partia Demokratike për Bashkim Kombëtar Maqedonas (VMRO-DPMNE). Në qershor të vitit 2011 është zgjedhur deputete në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë .  Në vitin 2014, ajo përsëri u bë deputete nga VMRO-DPMNE. 

## Shih edhe 
* Arsimi në Maqedoninë e Veriut
* Politika e Maqedonisë së Veriut

## Referime
Bashkim Rama

**Bashkim Rama** (1951 - 2021) ka qenë diplomat dhe profesor universitar, rektor i Universitetit Ndërkombëtar të Strugës. 

## Biografia 
Bashkim Rama pasur një karrierë të suksesshme në diplomacinë shqiptare, por njëkohësisht edhe si profesor në disa universitete brenda dhe jashtë vendit. Ai ka punuar si drejtor i Akademisë Diplomatike, si ekspert në Ministrinë e Punëve të Jashtme, si Sekretar i Parë i Ambasadës së Shqipërisë në Gjermani, Kryetar i Delegacionit të Shqipërisë në UNESCO, Ambasador i Shqipërisë në Bullgari, në Kosovë dhe në Maqedoninë e Veriut.

Ai ka qenë një njohës shumë i mirë i çështjeve rajonale dhe një analist në media, si dhe profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare, gjeopolitikës dhe diplomacisë, si dhe praktikës diplomatike në disa universitete. Bashkim Rama ka qenë edhe rektor i Universitetit Ndërkombëtar të Strugës dhe gjithashtu anëtar i Këshillit të Ambasadorëve shqiptarë. 

## Referime
Jeton Shaqiri

**Jeton Shaqiri** është një politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut, Ministër i Shoqërisë Informative dhe Administratës që nga 30 gusht 2020.

## Biografia 
Jeton Shaqiri lindur më 17 mars 1987 në Strugë . Aty kreu arsimin fillor dhe të mesëm. Nga viti 2005 deri në vitin 2008 ka studiuar në Fakultetin Ekonomik të Universitetit Shtetëror në Tetovë. Nga viti 2008 deri në vitin 2010 ka kryer studimet e magjistraturës për ekonomi në Fakultetin Ekonomik të Universitetit Ndërkombëtar në Strugë. Në periudhën 2010-2016 është doktorant në Universitetin e Tiranës. Ai mbrojti me sukse një disertacion me temën "Mbikëqyrja bankare dhe sfidat në zbatimin e Basel II dhe Basel III në Republikën e Maqedonisë së Veriut. "Analizë e bazuar në mësimet e nxjerra nga kriza financiare 2008-2009". Nga 1 shtatori, 2008 deri më 12 nëntor 2010 asistent i ri në Universitetin Ndërkombëtar të Strugës dhe nga data 12 nëntor 2010 deri më 6 dhjetor 2013 ka qenë asistent po aty.Në periudhën 6 dhjetor 2013 - 29 nëntor 2016 ka qenë asistent i doktoraturës në Universitetin e Strugës. Më pas u bë profesor i asociuar dhe drejtor i Organizatës Punuese "Ujësjellës-Kanalizimi" në Strugë. Nga qershori 2018 deri në dhjetor 2019 ishte drejtor i ndërmarrjes së parë dhe nga janari deri më 30 gusht 2020 drejtor i dytë. Nga data 30 gusht 2020. është Ministër i Shoqërisë së Informacionit dhe Administratës  .

## Shih edhe 
* Arsimi në Maqedoninë e Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Sejfulla Osmani

**Sejfulla Osmani** (1976, Gradec, Gostivar) është një jurist, avokat dhe profesor universitar shqiptar nga Maqedonia e Veriut.

## Biografia 
Sejfulla Osmani është i lindur më 14 gusht 1976 në fshatin Gradec të Gostivarit. Në Gostivar ka kryer shkollën fillore dhe të mesme ndërsa arsimin e lartë e kreu në Fakultetin Juridik në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në vitin 1999. Në vitin 2005 në Fakultetin “Justiniani i parë” pranë Universitetit “Shën Kirili dhe Metodi” kreu edhe magjistraturën. Osmani ka një bagazh të mirë të punës ku gjatë viteve 2006-2008 ishte i punësuar në bordin drejtues në Klinikën për sëmundje të syve në Shkup. Në vitin 2008 u zgjodh si gjykatës në Gjykatën Themelore në Gostivar dhe u caktua të punojë si Gjykatës Hetues.

Nga viti 2010 filloi të punojë si Avokat në zyrën e tij personale e cila tani njihet si Shoqata e Avokatëve “Asani dhe Osmani” Tetovë. Më pas në fund të vitit 2010 u angazhua si ligjërues në lëndët e materieve penale pranë Universitetit Ndërkombëtar të Strugës. Në vitin 2013 u zgjodh si dekan në Fakultetin e Shkencave Juridike pranë UNS-së, ndërsa në vitin 2021 e zëvendësoi Bashkim Ramën në pozitën e rektorit të Universitetit Ndërkombëtar të Strugës.

## Shih edhe 
* Politika e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Valdet Xhaferi

**Valdet Xhaferi** (30 tetor 1989, Gostivar ) është avokat dhe politikan shqiptar në Maqedoni të Veriut.

## Biografia 
Valdet Xhaferi ka lindur më 30.10.1989 në Gostivar . Në vitin 2008 mbaroi arsimin e mesëm në shkollën e mesme në Gostivar. Fillimisht ka punuar si gazetar në TV Globi dhe TV 2 në Gostivar . Në vitin 2012 u bë sekretar i Fakultetit Ekonomik në Universitetin Shtetëror në Tetovë . Studimet e larta i kreu në Universitetin e Evropës Juglindore në Tetovë dhe magjistraturën në të drejtën penale në të njëjtin universitet. Në periudhën 2014-2016 ka punuar në kabinetin e Ministrit të Drejtësisë të Republikës së Maqedonisë.

Në periudhën nga 5 prilli 2016 deri më 1 qershor 2017 ka qenë Ministër i Drejtësisë i Maqedonisë.

## Shih edhe 
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut
Arbnor Pajaziti

**Arbnor Pajaziti** (25. Prill 1961 në Pejë, RSF Jugosllavi) është inxhinier mekanik shqiptaro - kosovar dhe profesor universitar.     

## bIOGRAFIA 
Pajaziti ka studiuar në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike në Universitetin e Prishtinës deri në vitin 1984. Kjo u pasua nga një diplomë master në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike dhe Ndërtimore në Universitetin e Zagrebit, të cilën e përfundoi në vitin 1990 me një kontribut në sintezën e lëvizjes kinematike të robotëve manipulues  . Në vitin 1998 ai mori doktoraturën në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike në Universitetin Teknik të Vjenës me një tezë mbi *aplikimin e kontrollorëve kompjuterikë të rrjeteve neutrale në sisteme të shumta robotike*  . Prej vitit 2010 është profesor ordinar në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike, Universiteti i Prishtinës .

Pajaziti është autor i mbi 50 publikimeve shkencore në fushën e teknologjisë së informacionit dhe komunikimit dhe deri më sot ka qenë bashkëautor i gjashtë teksteve teknike dhe dy teksteve universitare. Ai merret kryesisht me përdorimin e softuerit për zgjidhjen e problemeve teknike dhe ekonomike dhe është ekspert i miratuar nga gjykata për testimin e sistemeve softuerike bankare. Në vitin 2012 ai mori një bursë Fulbright . Ai është edhe Zëvendës Kryetar i Bordit të Drejtorëve të Bankës Ekonomike . 

## Shih edhe 
* Universiteti i Prishtinës

## Lidhjet e jashtme 
* Arbnor Pajaziti , Profili dhe CV , Fakulteti i Inxhinierisë Mekanike, Universiteti i Prishtinës (Shqip)
* Arbnor Pajaziti në Google Scholar
* Arbnor Pajaziti në ResearchGate

## Referime
Diturije Ismaili

**Diturije Ismaili** është profesor universitar dhe aktiviste shqiptare nga Maqedonia e Veriut.
## Biografia 
Dituria ka doktoruar në menaxhimin e projekteve të BE-së nga Fakulteti Juridik në “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup. Ajo është pedagoge në Fakultetin e Shkencave Sociale në Universitetin Nënë Tereza dhe Koordinatore Akademike për Projektet e BE-së. Ajo ka fituar përvojë ndërkombëtare ndërkohë që ka punuar si Drejtuese e Kërkimeve në Universitetin e Evropës Juglindore për 12 vjet, ku ka udhëhequr disa projekte TEMPUS, FP7, COST dhe projekte të tjera të brendshme dhe të jashtme. Ajo punoi edhe në Tiranë-Shqipëri për katër vjet, ku drejtoi Zyrën e Kërkimeve dhe Projekteve në Universitetin EPOKA me përqindje të lartë sugjerimi për projektet e BE-së. Ajo ka qenë anëtare në bordet e zhvillimit të shumë projekteve dhe aktualisht është duke punuar në tre COST Actions dhe një projekt për ngritjen e kapaciteteve të Erasmus Plus. Diturije është eksperte e Arsimit të Lartë dhe ka qenë e angazhuar në Agjencinë Kombëtare të Akreditimit për Akreditimin Institucional Shqiptar dhe aktualisht si eksperte e jashtme për vlerësimin e projekteve Erasmus+. Ajo ka publikuar disa punime në revista ndërkombëtare me ndikim faktor. Diturije aktualisht është e përfshirë në mbështetjen e vazhdueshme për zhvillimin e propozimeve për grante në Universitetin Nënë Tereza. Ajo ka marrë pjesë në konferenca dhe trajnime të ndryshme ndërkombëtare. 

## Shih edhe 
* Arsimi në Maqedoninë e Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Agron Kurtishi

**Agron Kurtishi** është profesor universitar shqiptar nga Maqedonia e Veriut.

## Biografia 
Agron Kurtishi ka përfunduar studimet deridiplomike në Universitetin e Siegen-it në Gjermani në fushën e shkencave të mediave, gjegjësisht në fushën e Planifikimit, Zhvillimit dhe Këshillimit të mediave, drejtim në të cilin përfundon edhe magjistraturën e parë (1996-2003). Nga viti 2005 deri në vitin 2007 ka realizuar magjistraturën e dytë në fushën e Mediave dhe Komunikimit nderkilturor në Universitetin “Viadrina” në Frankfurt të Gjermanisë dhe Universitetin e Sofjes në Bullgari. Studimet e doktoraturës në fushën e mediave, sistemeve mediatike dhe komunikimit i ka përfunduar në Universitetin e Sofjes në Bullgari në vitet 2011-2015. Nga viti 2016 ka qenë ligjërues dhe udhëheqës i programit studimor Media dhe komunikim ndërkulturor, Fakulteti i shkencave sociale në Universitetin "Nënë Tereza" në . Shkup. 
Në vitet 2009 -2016 ka ligjëruar në programin studimor Gazetari dhe media në Universitetin e Tetovës. Ndërkaq, në vitet 2004 - 2017 ka ligjëruar në programin studimor Shkencat e komunikimit dhe komunikim ndërkombëtar në UEJL. Në vitin 2016 ka qenë ligjërues në Universitetin AAB në Prishtinë në fushën e Mediave dhe Gazetarisë. 

## Shih edhe 
* Arsimi në Maqedoninë e Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Programi antivirus

**Softueri antivirus** (shkurtuar: **softueri AV**), i njohur gjithashtu si **kundër-maluer**, është një program kompjuterik që përdoret për të zbuluar, parandaluar dhe hequr maluerët.

Softueri antivirus fillimisht u zhvillua për të zbuluar dhe hequr viruset kompjuterike, prandaj emri. Megjithatë, me përhapjen e maluerëve të tjerë, softueri antivirus filloi të mbrohej nga kërcënimet e tjera kompjuterike. Disa produkte përfshijnë gjithashtu mbrojtje nga URL-të me qëllim të keq, mesazhet e padëshiruara dhe phishing.

## Shiko edhe 
* Softueri

## Referime
Microsoft PowerPoint

parapamje|Logoja e Microsoft PowerPoint.
**Microsoft PowerPoint** është një program prezantimi, i krijuar nga Robert Gaskins dhe Dennis Austin në një kompani softuerësh të quajtur Forethought, Inc. U lëshua më 20 prill 1987, fillimisht vetëm për kompjuterët Macintosh. Microsoft bleu PowerPoint për rreth 14 milion dollarë 3 muaj pasi u shfaq. Kjo ishte blerja e parë e rëndësishme e Microsoft-it dhe Microsoft krijoi një njësi të re biznesi për PowerPoint në Silicon Valley ku ishte vendosur Forethought.

PowerPoint u bë një komponent i paketës së Microsoft Office, i ofruar për herë të parë në 1989 për Macintosh dhe në 1990 për Windows, i cili bashkonte disa aplikacione të Microsoft. Duke filluar me PowerPoint 4.0 (1994), PowerPoint u integrua në zhvillimin e Microsoft Office dhe miratoi komponentë të përbashkët të përbashkët dhe një ndërfaqe përdoruesi të konvergjuar.

Pjesa e tregut e PowerPoint ishte shumë e vogël në fillim, përpara se të prezantohej një version për Microsoft Windows, por u rrit me shpejtësi me rritjen e Windows dhe Office. Që nga fundi i viteve 1990, pjesa e tregut botëror të PowerPoint të softuerit të prezantimit është vlerësuar në 95%.

PowerPoint fillimisht u krijua për të ofruar pamje vizuale për prezantime në grup brenda organizatave të biznesit, por ka filluar të përdoret shumë gjerësisht në shumë situata të tjera komunikimi, si në biznes ashtu edhe më gjerë. Ndikimi i këtij përdorimi shumë më të gjerë të PowerPoint është përjetuar si një ndryshim i fuqishëm në të gjithë shoqërinë, me reagime të forta duke përfshirë këshilla se duhet përdorur më pak, duhet përdorur ndryshe ose duhet përdorur më mirë.

Versioni i parë i PowerPoint (Macintosh 1987) u përdor për të prodhuar transparenca të sipërme, i dyti (Macintosh 1988, Windows 1990) mund të prodhonte gjithashtu rrëshqitje me ngjyra 35mm. Versioni i tretë (Windows dhe Macintosh 1992) prezantoi daljen video të rrëshqitjeve virtuale në projektorët dixhitalë, të cilët me kalimin e kohës do të zëvendësonin plotësisht transparencat fizike dhe sllajdet. Një duzinë versione kryesore që atëherë kanë shtuar shumë veçori dhe mënyra funksionimi shtesë dhe e kanë bërë PowerPoint të disponueshëm përtej Apple Macintosh dhe Microsoft Windows, duke shtuar versione për iOS, Android dhe akses në ueb.

## Shiko edhe 
* Microsoft Office
* Microsoft 365

## Referime
CorelDRAW

**CorelDRAW** është një redaktor i grafikës vektoriale i zhvilluar dhe tregtuar nga Alludo (ish-Corel Corporation). Është gjithashtu emri i paketës grafike Corel, e cila përfshin redaktuesin e imazheve bitmap Corel Photo-Paint si dhe programe të tjera të lidhura me grafikë (shih më poshtë). Mund të shërbejë si një platformë pikture dixhitale, paketë botuese në desktop dhe përdoret zakonisht për artin e prodhimit në bërjen e shenjave, prerjen dhe gdhendjen me vinyl dhe lazer, printimin sipas kërkesës dhe procese të tjera të industrisë. Ofrohen gjithashtu versionet Standard dhe Essentials me veçori të reduktuara.

## Historia 
Në vitin 1987, inxhinierët e Corel, Michel Bouillon dhe Pat Beirne morën përsipër të zhvillonin një program ilustrimi të bazuar në vektorë për t'u bashkuar me sistemet e tyre të botimit në desktop. Ky program, CorelDraw, u lëshua fillimisht në vitin 1989. CorelDraw 1.x dhe 2.x funksiononin nën Windows 2.x dhe 3.0. CorelDraw 3.0 erdhi në vetvete me lëshimin e Windows 3.1 nga Microsoft. Përfshirja e TrueType në Windows 3.1 e transformoi CorelDraw në një program serioz ilustrimi, i aftë për të përdorur fontet skicë të instaluar nga sistemi pa kërkuar softuer të palëve të treta si Adobe Type Manager; i çiftuar me një program për modifikimin e fotografive (Corel Photo-Paint), një menaxher fonti, Corel Capture dhe disa pjesë të tjera softuerësh, ai ishte gjithashtu pjesë e paketës së parë grafike të gjitha-në-një.

## Shiko edhe 
* Dizajni grafik

## Referime
App Store (Apple)

parapamje|Ikona e Aplikacionit..
**App Store** është një treg aplikacionesh i zhvilluar dhe mirëmbajtur nga Apple Inc., për aplikacionet celulare në sistemet e tij operative iOS dhe iPadOS. Dyqani i lejon përdoruesit të shfletojnë dhe shkarkojnë aplikacione të miratuara të zhvilluara brenda iOS SDK të Apple. Aplikacionet mund të shkarkohen në iPhone, iPod Touch ose iPad dhe disa mund të transferohen në orën inteligjente Apple Watch ose në televizorët Apple të gjeneratës së 4-të ose më të ri si shtesa të aplikacioneve të iPhone.

App Store u hap më 10 korrik 2008, me 500 aplikacione fillestare të disponueshme. Numri i aplikacioneve arriti kulmin në rreth 2.2 milionë në 2017, por ra pak gjatë viteve të ardhshme pasi Apple filloi një proces për heqjen e aplikacioneve të vjetra ose 32-bit. Që nga viti 2021, dyqani përmban më shumë se 1.8 milion aplikacione.

Ndërsa Apple pretendon rolin e App Store në krijimin e vendeve të reja të punës në "ekonominë e aplikacioneve" dhe pretendon se ka paguar mbi 155 miliardë dollarë për zhvilluesit, App Store ka tërhequr gjithashtu kritika nga zhvilluesit dhe rregullatorët e qeverisë se operon një monopol dhe se Apple Prerja 30% e të ardhurave nga dyqani është e tepërt. Në tetor 2021, Autoriteti Holandez për Konsumatorët dhe Tregjet (ACM) arriti në përfundimin se komisionet brenda aplikacionit nga App Store i Apple janë antikonkurruese dhe do të kërkonin që Apple të ndryshojë politikat e sistemit të pagesave brenda aplikacionit.

## Shiko edhe 
* Google Play

## Referime
Adobe Lightroom

parapamje|Logoja e Adobe Photoshop Lightroom CC.
**Adobe Lightroom** (zyrtarisht **Adobe Photoshop Lightroom**) është një pjesë organizimi e imazhit dhe softuer i përpunimit të imazhit i zhvilluar nga Adobe Inc. si pjesë e familjes së abonimeve Creative Cloud. Ai mbështetet në Windows, macOS, iOS, Android dhe tvOS (Apple TV). Përdorimet e tij kryesore përfshijnë importimin, ruajtjen, shikimin, organizimin, etiketimin, modifikimin dhe ndarjen e një numri të madh imazhesh dixhitale. Funksionet e redaktimit të Lightroom përfshijnë balancën e të bardhës, praninë, tonin, kurbën e tonit, HSL, klasifikimin e ngjyrave, detajet, korrigjimet e lenteve dhe manipulimin e kalibrimit, si dhe transformimin, heqjen e pikave, korrigjimin e syve të kuq, filtrat e shkallëzuar, filtrat radialë dhe pastrimin e rregullimit. Emri i softuerit bazohet në dhomat e errëta të përdorura për përpunimin e materialeve fotografike të ndjeshme ndaj dritës.

## Shiko edhe 
* Adobe Photoshop

## Referime
Adobe Premiere Pro

parapamje|Logoja e Adobe Premiere Pro Creative Cloud.
**Adobe Premiere Pro** është një aplikacion softuerësh për redaktimin e videove (NLE) i bazuar në afate kohore dhe jo-lineare, i zhvilluar nga Adobe Inc. dhe i publikuar si pjesë e programit të licencimit të Adobe Creative Cloud. I lançuar për herë të parë në 2003, Adobe Premiere Pro është një pasardhës i Adobe Premiere (lançuar për herë të parë në 1991). Ai është i orientuar drejt redaktimit profesional të videos, ndërsa vëllai i tij, Adobe Premiere Elements, synon tregun e konsumit.

CNN ishte një adoptues i hershëm i Adobe Premiere Pro. Gjithashtu, në 2007, disa departamente të BBC-së miratuan Premiere Pro. Është përdorur për të redaktuar filma artistikë, të tillë si Deadpool, Gone Girl, Captain Abu Raed, Terminator: Dark Fate, Monsters, dhe fitues i çmimit Oscar për filmin më të mirë 2022 Everything Everywhere All At Once, dhe vende të tjera si Turneu i Rrëfimeve të Madonës.

## Shiko edhe 
* Adobe After Effects

## Referime
Qendra e informacionit luftarak

Një **qendër informacioni luftarake** (**CIC**) ose **qendër informacioni aksioni** (AIC) është një dhomë në një luftëanije ose avion AWACS që funksionon si një qendër taktike dhe ofron informacion të përpunuar për komandimin dhe kontrollin e hapësirës së betejës afër ose zonës së operacioneve. Brenda komandave të tjera ushtarake, dhomat që shërbejnë për funksione të ngjashme njihen si qendra komandimi.

Pavarësisht nga vendi i anijes ose komandës, çdo CIC organizon dhe përpunon informacionin në një formë më të përshtatshme dhe më të përdorshme nga komandanti në autoritet. Çdo CIC kanalizon komunikimet dhe të dhënat e marra në kanale të shumta, të cilat më pas organizohen, vlerësohen, peshohen dhe rregullohen për të siguruar rrjedhën e informacionit të urdhëruar në kohë për stafin e komandës së betejës nën kontrollin e oficerit të CIC dhe zëvendësve të tij.

## Shiko edhe 
* Komanda dhe kontrolli

## Referime
Nijazi Azizi

**Nijazi Azizi** (1940-1988) ka qenë mësimdhënës, pedagog dhe profesor universiteti nga Lugina e Preshevës.

## Biografia 
Nijazi Azizi lindi në Nasalcë të Bujanocit, ku kreu edhe shkollën fillore. Arsimin e mesën e mori në Shkollën Normale të Prishtinës, ndërsa studimet për pedagogji i bëri në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Shkupit. Doktoroi në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës. Dr. Nijazi Azizi së pari punoi si mësues, kurse në qershor të vitit 1964 pranohet asistent i pedagogjisë së përgjithshme në Fakultetin Filozofik të Prishtinës, mandej si docentë dhe si profesor inordinar i pedagogjisë së përgjithshme, ku punoi deri në vdekje. Dr.Nijazi Azizi ka botuar disa punime shkencore nga lëmi i pedagogjisë. Ka punuar edhe si mësimdhënës në Shkollën Normale në Gjilan, përkatësisht në Ferizaj, ndërsa nga vitit 1965 e vazhdoi në departamentin e pedagogjisë të Fakultetit Filozofik në Prishtinë. Ndërkohë mbajti mësim edhe në shkolla të larta pedagogjike në Gjilan, në Gjakovë etj. Mori pjesë në forma të ndryshme të kualifikimit të mësimdhënësve. Fushë e interesimit shkencor të Nijazi Azizit ishte pedagogjia e përgjithshme. Mori pjesë në disa konferenca e kongrese shkencore-profesionale. Publikoi disa punime dhe artikuj shkencor në revista të ndryshme. Është autor i veprës "Religjioziteti dhe ateizmi i të rinjve" (1984). 

## Shih edhe 
* Universiteti i Prishtinës

## Referime
Demë Hoti

**Demi Hoti** (1952, Junik) është pedagog dhe profesor universitar. 

## Biografia 
Demë Hoti lindi në Junik ku kreu arsimin fillor ndërsa arsimin e mesëm e kreu në Shkollën Normale të Gjakovës, ndërsa studimet themelore dhe ato të magjistraturës në shkenca pedagogjike i përfundoi në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, ku edhe u doktorua. Në vitin 1980 u zgjodh asistent, pastaj mësimdhënës në degën e pedagogjisë të Fakultetit Filozofik, ku mbajti mësim nga metodika, andragogjia, metodologjia e mësimdhënies etj. duke arritur të gjithë titujt universitarë. U angazhua edhe në Universitetin Shtetëror të Tetovës, në Fakultetin e Edukimit në Prishtinë etj. Mori pjesë në shumë konferenca shkencore, vizita studimore, trajnime, seminare profesionale etj. në Kosovë dhe jashtë. Është autorë dhe bashkautor i disa teksteve shkollore dhe universitare. 

## Publikimet 
* *"Edukata qytetare" 11, Libri Shkollor 2005*
* *"Edukata qytetare" 8, Libri Shkollor, 2005*
* *"Edukata qytetare" 9, Libri Shkollor, 2006*
* *"Të drejtat e fëmijëve dhe etika e mësimdhënësit" (2006, bashkëautor),* 
* *"35 vjetori i Universitetit të Prishtinës" (2008, bashkëautor).* 

## Shih edhe 
* Universiteti i Prishtinës

## Referime
Agim Rudi

**Agim Rudi** (1947, Gjakovë) është skulptor dhe profesor universitar. 

## Biografia 
Agimi lindi në Gjakovë. Kreu shkollimin fillor dhe të mesëm në vendlindje, ndërsa studimet për skulpturë në Akademinë e Arteve në Lubjanë (1977). Punoi si skenograf në Televizionin e Prishtinës. Nga viti 1993 ligjëroi lëndën e skulpturës në Fakultetin e Arteve në Prishtinë. Hapi ekspozita personale në Foajeun e Teatrit në Prishtinë (1984), pastaj në Galerinë "Kajros" (1993), sërish në Prishtinë, në Galerinë "Intermedia" (1995), në Shtëpinë e Kulturës në Mitrovicë (2002), si dhe në Çikago (2014) dhe në Grand Rapids në SHBA (2015). Mori pjesë në një sërë ekspozitash të përbash- këta: në Lubjanë (1974, 1975, 1976), pastaj në të gjitha ekspozitat e Shoqatës së Artistëve Figurativë të Kosovës (SHAFK), në Bienalen VI të plas- tikës së vogël në Murska Sobota, Lubjanë dhe Maribor të Sllovenisë, në Bienalet e Vizatimit në Prishtinë, në Grozhnjan të Kroacisë, në ekspozitat e SHAFK-ut në Beograd, Nish dhe Novi Sad, në Bienalen e Cetinës, në ekspozitën tematike "Golgota Kosovare" në Galerinë e Arteve në Prishtinë, si dhe në Neshvill, Bruksel, Grand Rapids (SHBA) etj. Mori çmimin vjetor të SHAFK-ut më 1980, pastaj çmimin e parë nga FSC "Social Price" në SHBA (2013) etj. Gjithashtu realizoi disa monumente të vendosura në vende publike në Kosovë. Më 1990 realizoi shtatoren e "Nënë Terezës" në Kishën Katolike në Novosellë të Gjakovës. Krijimtaria e tij artistike karakterizohet për nga fryma e artit ekspresiv, me primesa abstrakte të motiveve autoktone kosovare.  Fq.1441 - 1442

## Shih edhe 
* Galeria e Arteve e Kosovës

## Referime
Avioni i luftës elektronike

Një **avion i luftës elektronike** është një avion ushtarak i pajisur për luftë elektronike (EW), domethënë, degradon efektivitetin e sistemeve të radarëve dhe radiove të armikut duke përdorur metoda të bllokimit dhe mashtrimit të radarit.

Në vitin 1943, avionët britanikë Avro Lancaster u pajisën me byk për të verbuar radarët e mbrojtjes ajrore të armikut. Ato u plotësuan nga avionë të pajisur posaçërisht të fluturuar nga Nr. 100 Group RAF, i cili operonte Halifaksët, Çlirimtarët dhe Fortesat e modifikuara që mbanin bllokues të ndryshëm si *Carpet, Airborne Cigar, Mandrel, Jostle dhe Piperrack*.

## Lista e avionëve të luftës elektronike 
Shembuj të avionëve modernë të projektuar ose modifikuar për EW përfshijnë:
 e Forcave Ajrore të SHBA.]]

* Antonov An-12BK-PPS (Bashkimi Sovjetik)
* Antonov An-26REP (Bashkimi Sovjetik)
* Boeing EA-18G Growler (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* Denel TP1 Oryx EW (Afrika e Jugut)
* Chengdu J-10D (Kinë)
* Douglas C-47TP EW (Afrika e Jugut)
* Douglas EA-3 Skywarrior (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* Douglas EB-66 Destroyer (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* Douglas EF-10B Skyknight (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* Embraer R-99 (Brazil)
* General Dynamics/Grumman EF-111A Raven (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* IAI 202B Arava (Izrael)
* Ilyushin Il-22PP (Bashkimi Sovjetik) / (Rusi)
* Kawasaki EC-1 (Japoni)
* Kawasaki RC-2 (Japoni) i Marinës së SHBA.]]
* Lockheed EC-130H Compass Call (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* Mil Mi-8PP (Bashkimi Sovjetik)
* Northrop Grumman EA-6B Prowler (Shtetet e Bashkuara të Amerikës)
* Tornado ECR (Gjermani / Itali)
* Shaanxi Y-8EW (Kinë)
* Shaanxi Y-8-GX1 (Kinë)
* Shaanxi Y-9-GX11 (Kinë)
* Shaanxi Y-9DZ (Kinë)
* Shenyang J-15D (Kinë)
* Shenyang J-16D (Kinë)
* Sukhoi Su-24MP (Bashkimi Sovjetik)
* Tupolev Tu-16RM-2 (Bashkimi Sovjetik)
* Yakovlev Yak-28PP (Bashkimi Sovjetik)

## Shiko edhe 
* Lufta elektromagnetike

## Referime
Lufta elektronike

që përdor një antenë satelitore gjatë një stërvitjeje ushtarake të luftës elektromagnetike.]]
**Lufta elektromagnetike** ose **lufta elektronike**(**EW**) është një luftë që përfshin përdorimin e spektrit elektromagnetik (spektri EM) ose energjinë e drejtuar për të kontrolluar spektrin, për të sulmuar një armik ose për të penguar operacionet e armikut. Qëllimi i luftës elektromagnetike është t'i mohojë kundërshtarit avantazhin - dhe të sigurojë qasje miqësore të papenguar në - spektrin EM. Lufta elektromagnetike mund të zbatohet nga ajri, deti, toka ose hapësira me sisteme me ekuipazh dhe pa ekuipazh dhe mund të synojë komunikimin, radarin ose asete të tjera ushtarake dhe civile.

## Shiko edhe 
* Avioni i luftës elektronike

## Referime
Lufta hapësinore

të një arme hipotetike hapësinore të Forcave të Armatosura Sovjetike.]]
**Lufta hapësinore** është një luftë hipotetike në të cilën një ose më shumë luftëtarë ndodhen në hapësirën kozmike. Prandaj, fushëveprimi i luftës hapësinore përfshin *luftën tokë-hapësirë*, siç është sulmi i satelitëve nga Toka; *luftën hapësirë-hapësirë*, të tilla si satelitët që sulmojnë satelitët; dhe *luftën hapësirë-tokë*, të tilla si satelitët që sulmojnë objektivat me bazë Tokën. Lufta hapësinore në trillim është kështu nën-zhanër dhe temë e fantashkencës, ku portretizohet me një sërë realizmi dhe besueshmërie.

Që nga viti 2023, nuk dihet të ketë ndodhur asnjë luftë aktuale në hapësirë, megjithëse janë kryer një sërë testesh dhe demonstrimesh. Janë krijuar traktate ndërkombëtare që përpiqen të rregullojnë konfliktet në hapësirë dhe të kufizojnë instalimin e sistemeve të armëve hapësinore, veçanërisht të armëve bërthamore.

Nga viti 1985 deri në vitin 2002 ekzistonte një Komandë Hapësinore e Shteteve të Bashkuara, e cila në vitin 2002 u bashkua me Komandën Strategjike të Shteteve të Bashkuara, duke e lënë Forcën Hapësinore të Shteteve të Bashkuara (ish Komanda Hapësinore e Forcave Ajrore deri në 2019) si forcën kryesore hapësinore ushtarake amerikane. Forca Hapësinore Ruse, e krijuar më 10 gusht 1992, e cila u bë një seksion i pavarur i Forcave të Armatosura Ruse më 1 qershor 2001, u zëvendësua nga Forcat Ruse të Mbrojtjes Ajrohapësinore duke filluar nga 1 dhjetori 2011, por u rivendos si një komponent i Forcat Hapësinore Ruse më 1 gusht 2015. Në vitin 2019 India kreu një provë të raketës ASAT duke e bërë atë vendin e katërt me atë aftësi dhe në prill të atij viti, Forcat e Armatosura Indiane krijuan Agjencinë Hapësinore të Mbrojtjes.

## Shiko edhe 
* Lufta

## Referime
Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara

që lëshojnë nga Gama optike Starfire.]]
**Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara** (**USSF**) është dega e shërbimit hapësinor të Forcave të Armatosura të SHBA dhe e vetmja forcë e pavarur hapësinore e dedikuar në botë. Së bashku me Forcën Ajrore të SHBA, Forca Hapësinore është pjesë e Departamentit të Forcave Ajrore, të udhëhequr nga sekretari i Forcave Ajrore. Krerët ushtarakë të Forcës Hapësinore janë shefi i operacioneve hapësinore, i cili është një nga shefat e përbashkët të shtabit, dhe zëvendës shefi i operacioneve hapësinore.

Forca Hapësinore është shërbimi më i vogël i armatosur i SHBA-së, i përbërë nga 8600 personel ushtarak. Forca Hapësinore operon gjithsej 77 anije kozmike në programe të ndryshme si GPS, Gardhi Hapësinor, konstelacionet e komunikimeve satelitore ushtarake, aeroplanët hapësinorë X-37B, sistemin e paralajmërimit të raketave amerikane, rrjetin e mbikëqyrjes hapësinore të SHBA-së dhe Rrjetin e Kontrollit Satelitor. Sipas Aktit Goldwater–Nichols, Forca Hapësinore është përgjegjëse për organizimin, trajnimin dhe pajisjen e forcave hapësinore, të cilat më pas u paraqiten komandave të unifikuara luftarake, kryesisht Komandës Hapësinore të Shteteve të Bashkuara, për punësim operacional.

Forca Hapësinore e SHBA-së i ka rrënjët e saj në fillimin e Luftës së Ftohtë, me programet e para ushtarake hapësinore duke filluar në vitin 1945. Në vitin 1954, Forcat Ajrore themeluan Divizionin e Zhvillimit Perëndimor, organizata e parë e dedikuar hapësinore në botë, nën gjeneralin Bernard Schriever dhe të unifikuar forcat e saj hapësinore nën Komandën Hapësinore të Forcave Ajrore në vitin 1982. Forcat hapësinore të SHBA-së kanë marrë pjesë në çdo konflikt të SHBA-së që nga Lufta e Vietnamit, veçanërisht në Luftën e Gjirit Persik, e cilësuar shpesh si "lufta e parë hapësinore".

Diskutimi i parë i Forcës Hapësinore të SHBA-së u zhvillua nën administrimin e Presidentit Dwight Eisenhower në vitin 1958 dhe pothuajse u krijua në 1982 nga Presidenti Ronald Reagan si pjesë e Iniciativës së Mbrojtjes Strategjike. Komisioni Hapësinor i 2001 argumentoi për krijimin e një Korpusi Hapësinor rreth viteve 2007–2011, por për shkak të sulmeve të 11 shtatorit dhe luftës kundër terrorit, çdo plan u pezullua. Më 20 dhjetor 2019, Akti i Forcave Hapësinore të Shteteve të Bashkuara, i sponsorizuar nga kongresmenët Jim Cooper dhe Mike Rogers, dhe i nënshkruar nga Presidenti Donald Trump, krijoi Forcën Hapësinore të SHBA si shërbimin e parë të ri të pavarur ushtarak që kur Forcat Ajrore të Ushtrisë u riorganizuan si SHBA. Forcat Ajrore në 1947.

## Shiko edhe 
* Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara të Amerikës

## Referime
Danijel Džino

**Danijel Džino** (1971) është historian dhe profesor universitar australian me prejardhje kroate.

## Biografia 
Danier Dzino është profesor në Departamentin e Historisë dhe Arkeologjisë të Universitetit Macquaire në Sidney, Australi. Ai përfundoi nivelin BA (Hons) (1997-2000), MA (2001) dhe PhD (2002-2005) në Studimet klasike në Universitetin e Adelaides. Ai ishte një hulumtues vizitues në Universitetin e Adelaides (2006-2009) derisa u transferua në Universitetin Macquarie për të filluar punën në grantin e tij postdoktoral në ARC (2010-2014).

Suke qenë me prejardhe kroat, Dr Džino është i përfshirë në projekte të ndryshme me studiues nga Kroacia, aktualisht ai është partner - hulumtues në dy projekte të financuara nga Fondacioni Kroat i Shkencës GLOHUM – Global Humanisms: Perspectives New on the Mesages (300-1600), të udhëhequr nga Prof. Miljenko Jurkoviq nga Universiteti i Zagrebit dhe Prof. Zrinka Strahuljak nga UCLA dhe studimin Midis perëndive dhe njerëzve - Kultet dhe popullsia e Dalmacisë romake sipas mbishkrimeve votive të udhëhequra nga Dr. Ljubica Perinić nga Akademia Kroate e Shkencave dhe Arteve. Ai gjithashtu ka një bashkëpunim aktiv me Qendrën për Studime Kroate në Universitetin Macquarie, duke përfshirë bashkëredaksionin e revistës Croatian Studies Review.

Dr Džino gjithashtu merr pjesë në Projektin Varvaria-Breberium-Bribir. Gërmimet të kryhera nga Universiteti Macquarie në vendin Bribir pranë Skradinit në Kroaci në partneritet me Muzeun e Monumenteve Arkeologjike Kroate (Muzej Hrvatskih arheoloških spomenika), nga Spliti, Muzeu i Qytetit të Shibenikut dhe Theologiske Meninghsfakultat nga Oslo.

Në vitin 2021 Dr Džino ishte bashkëkoordinator për njësitë AHIS1301: Arkeologjia Botërore dhe AHIS2310: Bizanti në Epokën e Perandorëve. Ai është gjithashtu Drejtor për Certifikatën e Diplomuar në Historinë e Lashtë. të lashtë dhe mesjetar të hershëm, i cili përafërsisht korrespondon me rajonet perëndimore dhe qendrore të Gadishullit të Ballkanit, vendet moderne të Kroacisë, Bosnjë-Hercegovinës, Malit të Zi, Shqipërisë, Serbisë dhe Sllovenisë, dhe rajonet përreth. Ai mbikëqyri (ose mbikëqyr aktualisht) tezat e doktoraturës dhe MRe mbi: Liburninë e lashtë, Grekët e lashtë në Adriatik, legjionarët romakë në Dalmaci, sllavët dhe avarët e mesjetës së hershme, varrezat anglo-saksone të mesjetës së hershme, herezinë mesjetare bogomile, mbretëritë gjermanike post-romake, etj. 

## Shih edhe 
* Historia e Ballkanit

## Referime
Paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror

i Forcave Ajrore Mbretërore mbi North Yorkshire.]]
Një sistem i **paralajmërimit të hershëm dhe kontrollit ajror** (**AEW&C**) është një sistem radar ajror i krijuar për të zbuluar avionë, anije, automjete, raketa dhe predha të tjera hyrëse në rreze të gjata dhe për të kryer komandimin dhe kontrollin e hapësirës së betejës në një angazhim ajror duke drejtuar luftëtarin dhe sulmin. sulmet e avionëve. Njësitë AEW&C përdoren gjithashtu për të kryer mbikëqyrje, duke përfshirë objektivat tokësore dhe shpesh kryejnë komandën dhe kontrollin e menaxhimit të betejës (BMC2). Kur përdoret në lartësi, radari në avion i lejon operatorët të zbulojnë dhe gjurmojnë objektivat dhe të bëjnë dallimin midis avionëve miqësorë dhe armiqësorë shumë më larg se një radar i ngjashëm me bazë tokësore. Ashtu si një radar me bazë tokësore, ai mund të zbulohet nga forcat kundërshtare, por për shkak të lëvizshmërisë dhe rrezes së zgjeruar të sensorëve, ai është shumë më pak i prekshëm ndaj kundërsulmeve.

Avionët AEW&C përdoren si për operacione ajrore mbrojtëse ashtu edhe për sulme, dhe janë për forcat ajrore të trajnuara ose të integruara nga NATO dhe SHBA-ja si qendra e informacionit luftarak për një luftanije detare, përveçse janë një platformë radari shumë e lëvizshme dhe e fuqishme. Sistemi përdoret në mënyrë ofensive për të drejtuar luftëtarët në vendet e tyre të synuara dhe në mbrojtje, duke drejtuar kundërsulme ndaj forcave armike, si ajrore ashtu edhe tokësore. Aq i dobishëm është avantazhi i avionëve të komandës dhe kontrollit që operojnë në një lartësi të madhe, saqë disa marina përdorin avionë të tillë nga anijet e tyre luftarake në det. Në rastin e Marinës së SHBA, avioni Northrop Grumman E-2 Hawkeye AEW&C u është caktuar super-aeroplanmbajtëseve për t'i mbrojtur ato dhe për të shtuar qendrat e tyre të informacionit të komandës në bord (CIC). Emërtimi "paralajmërim i hershëm ajror" (AEW) është përdorur për avionët e mëhershëm të ngjashëm të përdorur në rolin më pak të kërkuar të radarit, si Fairey Gannet AEW.3 dhe Lockheed EC-121 Warning Star, dhe vazhdon të përdoret nga RAF. për Sentry AEW1 të tij, ndërsa AEW&C (paralajmërimi dhe kontrolli i hershëm në ajër) thekson aftësitë e komandës dhe kontrollit që mund të mos jenë të pranishme në aeroplanët më të vegjël ose më të thjeshtë me radar. **AWACS** (Airborne Warning and Control System) është emri i sistemit specifik të instaluar në kornizat ajrore E-3 dhe Boeing E-767 AEW&C japoneze, por shpesh përdoret si sinonim i përgjithshëm për AEW&C.

Angazhimi i parë ajror i njohur me të dyja palët kundërshtare duke përdorur aeroplanët e paralajmërimit dhe kontrollit të hershëm ajror ishte në nënkontinentin Indian, gjatë angazhimeve ajrore të shkurtit 2019 midis Indisë dhe Pakistanit, me Indinë duke përdorur A-50I Phalcon dhe DRDO Netra dhe Pakistani duke përdorur Saab 2000.

## Shiko edhe 
* Komanda dhe kontrolli

## Referime