Fortesa Chambrai

**Fort Chambray** ose **Fort Chambrai**  është një fortesë e bastionuar që ndodhet në zonat e Għajnsielem, në ishullin Gozo, Maltë . Ajo u ndërtua në mes të shekullit të 18-të nga Urdhri i Shën Gjonit, në një zonë të njohur si Ras it-Tafal, midis portit të Mġarr dhe Xatt l-Aħmar . Fortesa duhej të ishte kështjella e një qyteti të ri që do të zëvendësonte Cittadellën si kryeqytetin e ishullit, por ky plan nuk u materializua kurrë.

Fortesa pa përdorim gjatë pushtimit francez të Maltës në 1798, dhe më pas u përdor si një spital ushtarak dhe institucion mendor. Fortesa aktualisht po restaurohet dhe rizhvillohet si një strehim luksoz. 

## Historia 
### Historiku dhe ndërtimi 
majtas|parapamje|Kalaja u financua  dhe u emërua pas Jacques-François de Chambray
Fort Chambray është e vendosur në Ras it-Tafal, në një tokë të lartë me pamje nga limani Mġarr . Zona u mbrojt nga Garzes Tower, ku u ndërtua në fillim të shekullit të 17-të dhe një bateri bregdetare ishte ndërtuar në fillim të shekullit të 18-të. Kulla dhe bateria u shkatërruan dhe asnjë mbetje nuk mbijetoi. 

Në 1716, inxhinieri ushtarak francez Louis François d'Aubigné de Tigné paraqiti planet për ndërtimin e një qyteti të fortifikuar në Ras it-Tafal. Komisionerët e Fortifikimeve dhe Luftës rekomanduan ndërtimin e kësaj fortese të propozuar në një raport të vitit 1722, pasi ajo do të ishte në gjendje të ruante lidhjen detare me Maltën dhe do të ishte në gjendje të merrte në këmbë banorët e Gozos dhe bagëtinë e tyre, duke lehtësuar presionin nga Cittadella . Sidoqoftë, ndërtimi u shty për një kohë të pacaktuar për shkak të mungesës së fondeve. 
parapamje| Muri i perdes midis portës kryesore (majtas) dhe Bastionit të Shën Palit
Në 1749, Guvernatori i ri i Gozo , informoi Mjeshtrin e Madh Manuel Pinto da Fonseca se ai do të paguante për ndërtimin e kalasë së propozuar të Tigné. Kongregacioni i Fortifikimeve dhe Luftës e pranoi ofertën në 15 Shtator dhe dërgoi inxhinierin ushtarak Francesco Marandon për të vëzhguar vendin. Ky i fundit bëri disa modifikime në projektin origjinal të Tigné dhe ndërtimi i fortesës filloi më vonë në shtator 1749 nën mbikëqyrjen e tij. 

Përgjatë rrjedhës së ndërtimit, dolën një sërë problemesh, duke përfshirë çështjet strukturore, mungesën e fuqisë punëtore dhe mosbindjen e tyre.  Gërmimi i llogoreve dhe fazat fillestare të ndërtimit ishin kryesisht të përfunduara në qershor 1752, dhe puna në fortesë filloi në tetor të të njëjtit vit. Fortesa ishte gati  në 1757, dhe ajo u përfundua plotësisht në fillim të viteve 1760. Fortesa shpejt u shkatërrua, duke u përshkruar si një gërmadhë në 1789. Disa punë të vogla riparimi u kryen në 1796. 

Pasi fortesa u ndërtua, u vendos një model rruge drejtvizor  në mënyrë që qyteti të ndërtohej brenda mureve, siç ishte planifikuar fillimisht nga Tigné. Sidoqoftë, parcelat nuk u blenë dhe qyteti nuk u zhvillua kurrë, 

Planet për zhvillimin e tij të hartuara në 1750 tregojnë se duhet të ekzistonte një qytet barok i militarizuar me një plan rrjeti, i ngjashëm me Valetën, dhe rezidencat do të përfshinin kopshtet e tyre private. Një hapësirë e madhe në mes ishte menduar të ishte një shesh, i rrethuar nga ndërtesat kryesore. Ndërtesat në shesh do të përfshinin kishën kryesore, një gjykatë dhe rezidencën e Castellanit . Këto ndërtesa do të kishin një portik të përbashkët simetrik të vonë barok.  Një numër i shtëpive të fermave u ndërtuan brenda dhe jashtë fortesës. 

### Pushtimi francez 
Fort Chambray pa përdorimin e tij të parë gjatë pushtimit francez të Maltës në qershor 1798.   Kur francezët zbarkuan në Gozo, shumë banorë u strehuan brenda Chambray, duke sjellë bagëtinë e tyre me vete.   Në atë kohë, fortesa komandohej nga kalorësi de Megrigny,  dhe ishte e armatosur me 72 copa artilerie.  Fortesa fillimisht dha një rezistencë, por ajo kapitulloi pasi gjenerali francez Jean Reynier postoi tre kompani përpara fortesës dhe lëshoi një shpallje që urdhëronte garnizonin e saj të dorëzohej.   Gozitanët që ishin strehuar u kthyen në shtëpitë e tyre me bagëtinë e tyre.  

Pas kapjes së tij, Fort Chambray drejtohej nga një garnizon francez. Më 3 shtator, një ditë pasi filloi kryengritja malteze në Mdina, gozitanët u rebeluan kundër francezëve dhe shpejt morën ishullin përveç Fort Chambray dhe Cittadella. Më 28 tetor 1798, rebelët Gozitan të udhëhequr nga Saverio Cassar dhe marinsat britanikë të udhëhequr nga kapiten Cresswell sulmuan fortesën dhe ajo kapitulloi të nesërmen. 

### Rregulli britanik 
majtas|parapamje| Bllok barakash brenda fortesës
Malta dhe Gozo u futën nën sundimin Britanik në fillim të shekullit të 19-të dhe si rezultat Fort Chambray u mor nga një garnizon britanik. Deri në vitin 1830, një kopsht i vogël ushtarak me katër pavione u krijua brenda kalasë. Spitali u zgjerua gjatë Luftës së Krimesë dhe qindra ushtarë të plagosur u trajtuan atje.  Spitali u përdor më pas nga ushtria britanike dhe civilët maltezë kur kishte epidemi të etheve. 

Me shpërthimin e Luftës Anglo-Egjiptiane në 1882, një ndërtesë e madhe që më parë kishte qenë kazermë u shndërrua në një spital në mënyrë që të strehonte viktima nga lufta. Ajo u përdor si një depo e Rimëkëmbjes gjatë Luftës së Parë Botërore, dhe mijëra pacientë të sëmurë ose të plagosur kaluan nëpër spital midis tetorit 1915 dhe mbylljes së tij në mars 1916. Gjatë kësaj periudhe, personeli mjekësor lëshoi një revistë të quajtur *Gazeta Fort Chambray* . 

### Historia e fundit 
parapamje| Gurët e varreve midis mbeturinave të ndërtimit dhe shkatërrimit
parapamje| Zhvillimet moderne brenda Fort Chambray
Në vitin 1979, një pjesë e fortesës filloi të shndërrohej në një kompleks turistik, një projekt i cili nuk u materializua kurrë. Varrezat e Garrisonit u pastruan në mes të viteve 1980 dhe eshtrat njerëzore u transferuan në Varrezat Santa Maria në Xewkija më 1 korrik 1991. Gurët e varreve janë lënë mënjanë në një pjesë të izoluar të fortesës. Shkatërrimi i kësaj varreze është quajtur "një akt vandalizmi kulturor". 

Brendësia e fortesës filloi të rizhvillohej në janar 1993.  Një Master Plan u miratua në 1995 dhe pronarët e tij morën faqen në vitin 2007. Që nga ajo kohë, njësitë e banimit janë ndërtuar brenda fortesës dhe disa prej bastioneve janë restauruar. Një Master Plan i ri për fazat dy dhe tre të zhvillimit u miratua në 2012.  Tani është e mbyllur për publikun e gjerë pasi shërben si një komunitet i mbyllur . 

## Paraqitja 
majtas|parapamje| Fort Chambray siç shihet nga limani Mġarr

Fronti i tokës përbëhet nga tre bastione:

* Bastioni i Shën Antonit - bastioni pesëkëndor në të djathtë të frontit të tokës. Ajo ka gjithsej nëntë stenda në krahët dhe fytyrat e saja. Një kishë u ndërtua fillimisht në bastion dhe tani përmban një numër ndërtesash moderne. 
* Bastioni i Shën Palit - bastioni pesëkëndor në qendër të frontit tokësor. Ajo ka gjithsej tetëmbëdhjetë embrasura në krahët dhe fytyrat e saj. 
* Notre Dame Bastion - demastioni në të majtë të frontit të tokës. Ka gjashtë stenda. Fytyra e saj e djathtë është shembur dhe ka rrëshqitur poshtë për rreth 20 metra. 

Bastionet lidhen së bashku me mure perde, njëra prej të cilave përmban portën kryesore të fortesës.   Ata janë të mbrojtur me një kanal  dhe:

parapamje| Fytyra e shkëmbit që përbën perimetrin jugor të fortesës
* një kundër-roje e madhe që mbron Bastionin e Shën Palit. 
* dy ravelina që mbrojnë muret e perdes midis bastioneve. Ravelin i Djathtë përmban Portën e Avancuar të fortesës.  
* një rrugë e fshehtë përgjatë gjithë frontit të tokës. 
Krahu perëndimor i fortesës, me pamje nga Xatt l-Aħmar, kryesisht përbëhet nga një mur perde i cili fillimisht ishte i mbrojtur nga një hendek,  dhe Guardian Angel Bastion, një bastion pesëkëndësh në pjesën më jugore të fortesës. Ajo ka pesë embrasura dhe   çati të sheshtë,  dhe një polverista me një çati konike. 

Krahu lindor i fortesës, me pamje nga Harbour Mġarr, përbëhet nga një gjurmë e parregullt që lidh Notion Dame Bastion me faqen e shkëmbit,  që përbën të gjithë perimetrin jugor të fortesës, me pamje nga Kanali Gozo . Dy traversa janë të vendosura në qendër të faqes së shkëmbit. 

## Referime