Tragjedia e 9 Prillit

**Tragjedia e 9 prillit** (e njohur edhe si **masakra e Tbilisit** ose **tragjedia e Tbilisit**) i referohet ngjarjeve në Tbilisi, Republika Socialiste Sovjetike e Gjeorgjisë, më 9 prill 1989, kur një demonstratë anti-sovjetike pro-pavarësisë u shtyp nga ushtria sovjetike, duke rezultuar në 21 të vdekur dhe qindra të plagosur. 9 Prilli tani mbahet mend si **Dita e Unitetit Kombëtar** (Gjeorgjisht ეროვნული ერთიანობის დღე, romanizuar: *erovnuli ertianobis dghe*), një festë publike e përvitshme.

## Hyrje 
Në RSS të Gjeorgjisë, lëvizja anti-sovjetike u bë më aktive në 1988. Grupet politike kundër Bashkimit Sovjetik organizuan një sërë protestash dhe tubimesh në Tbilisi. Konflikti midis qeverisë sovjetike dhe nacionalistëve gjeorgjianë u thellua pas të ashtuquajturit Asambleja e Lykhny më 18 mars 1989, kur disa mijëra abhazë kërkuan shkëputjen nga Gjeorgjia dhe rivendosjen e statusit të republikës së Bashkimit të viteve 2013. Si përgjigje, grupet anti-sovjetike organizuan një seri takimesh të paligjshme në të gjithë republikën, duke pretenduar se qeveria sovjetike po përdorte separatizmin abhaz për të kundërshtuar lëvizjen pro-pavarësisë.

Protestat arritën kulmin e tyre më 4 prill në vitin 1989, kur dhjetëra mijëra gjeorgjianë u mblodhën para Shtëpisë së Qeverisë në Rustaveli Avenue në Tbilisi. Protestuesit, të udhëhequr nga Komiteti i Pavarësisë (Merab Kostava, Zviad Gamsakhurdia, Giorgi Chanturia, Irakli Bathiashvili, Irakli Tsereteli dhe të tjerë) organizuan një demonstratë paqësore dhe greva urie, duke kërkuar dënimin e secesionistëve abhazë dhe rivendosjen e pavarësisë së Gjeorgjisë.

Autoritetet lokale sovjetike humbën kontrollin mbi situatën në kryeqytet dhe nuk ishin në gjendje të frenonin protestat. Sekretari i Parë i Partisë Komuniste Gjeorgjiane Jumber Patiashvili i kërkoi udhëheqjes së BRSS të dërgonte trupa për të rivendosur rendin dhe për të vendosur shtetrrethim. Trupat sovjetike morën një urdhër nga gjenerali Rodionov për të shpërndarë dhe pastruar rrugën nga demonstruesit me çdo mjet të nevojshëm.

Detashmenti sovjetik, i armatosur me shkopinj dhe lopata ushtarake (një armë e preferuar e forcave speciale sovjetike), përparoi drejt demonstruesve që lëviznin përgjatë Rustaveli Avenue.

Kundër demonstruesve u përdor gazi CN dhe CS, u raportuan të vjella, probleme të frymëmarrjes dhe paraliza të papritura të sistemit nervor.

Oficerët e policisë të paarmatosur u përpoqën të evakuonin grupin e panikut të demonstruesve, megjithatë një video e marrë fshehurazi nga gazetarët e opozitës tregoi se ushtarët nuk i lejonin mjekët dhe punonjësit e urgjencës për të ndihmuar të plagosurit; edhe ambulancat u sulmuan nga ushtarët që përparonin. I fiksuar në film, imazhi i një të riu që rrihte një tank me shkop u bë simbol i lëvizjes gjeorgjiane anti-sovjetike.

## Viktimat 
Rrëmuja teksa njerëzit iknin nga sulmi rezultoi me vdekjen e 19 personave, mes tyre 17 gra. Autopsitë e kryera mbi viktimat dolën në përfundimin se shkaku i drejtpërdrejtë i vdekjes së të gjithë atyre që vdiqën, me përjashtim të një rasti të lëndimit të rëndë të kafkës dhe trurit, ishte mbytja (asfiksia) e shkaktuar si nga ngjeshja e trupit ashtu edhe nga thithja e substancave kimike.

## Raportet hetimore 
Raportet zyrtare sovjetike fajësuan demonstruesit për shkaktimin e përplasjes, duke thënë se trupat u sulmuan me shkopinj dhe thika. Sipas Tass, ushtarët ndoqën urdhrat për të mos përdorur armët e tyre, por që ekstremistët i sulmuan me copa metali, tulla dhe shkopinj. Tass i përshkroi demonstruesit si nxitës të mosmarrëveshjeve ndëretnike dhe duke bërë thirrje për përmbysjen e qeverisë gjeorgjiane. Sekretari i Përgjithshëm i Partisë Komuniste Sovjetike Mikhail Gorbachev kritikoi "veprimet e personave të papërgjegjshëm" për humbje jete. Ai tha se trazirat synonin të rrëzonin qeverinë gjeorgjiane dhe të nxisnin tensionin etnik në Gjeorgji. Një zëdhënës i ministrisë së jashtme tha se përplasjet u shkaktuan nga "nacionalistë të guximshëm, ekstremistë dhe aventuristë politikë që po abuzojnë me demokratizimin në dëm të politikës sonë të re të hapjes dhe të vetë shoqërisë sonë".

Një komision parlamentar për hetimin e ngjarjeve të 9 prillit 1989, në Tbilisi u krijua nga Anatoly Sobchak, një anëtar i Kongresit të Deputetëve Popullorë të Bashkimit Sovjetik. Pas hetimeve dhe hetimeve të plota, komisioni konfirmoi pretendimin e qeverisë se vdekjet kishin ardhur nga shkelja e këmbëve, por një faktor tjetër kontribuues ishin substancat kimike të përdorura kundër demonstruesve. Ajo dënoi ushtrinë, e cila kishte shkaktuar vdekjen duke u përpjekur të shpërndante demonstruesit. Raporti i komisionit e bëri më të vështirë përdorimin e fuqisë ushtarake kundër demonstratave të trazirave civile në Bashkimin Sovjetik. Raporti i Sobchak prezantoi një përshkrim të hollësishëm të dhunës që u përdor kundër demonstruesve dhe rekomandoi ndjekjen penale të plotë të personelit ushtarak përgjegjës për ngjarjen e 9 prillit.

Më 31 mars të vitit 1991, gjeorgjianët votuan me shumicë dërrmuese në favor të pavarësisë nga Bashkimi Sovjetik në një referendum. Me një pjesëmarrje prej 90.5%, rreth 99% votuan pro pavarësisë. Më 9 prill, në përvjetorin e dytë të tragjedisë, Këshilli i Lartë i Republikës së Gjeorgjisë shpalli sovranitetin dhe pavarësinë e Gjeorgjisë nga Bashkimi Sovjetik.

Një memorial për viktimat e tragjedisë u hap në vendin e goditjes në Rustaveli Avenue më 23 nëntor 2004.

## Shiko gjithashtu 
*Janari i Zi
*Revolucionet e 1989
*Demostrata gjeorgjiane 1956, masakra e 9 marsit 1956 në Tbilisi
*Demostrata gjeorgjiane 1978
*Ngjarjet e janarit, 1991 në Lituani
*Barikadat, 1991 në Letoni
*Jeltoqsan
*Masakra e Novocherkassk

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Rezoluta e Asamblesë Balltike mbi Ngjarjet në Gjeorgji më 9 Prill 1989
* Tragjedia e 9 prillit 1989 dhe çështja Abkhaziane
* Një dokumentar i Rustavi 2 për ngjarjet e vitit 1989 (përfshin pamjet origjinale)
* Raporti i komisionit hetimor të Sobchak (në Rusisht)  Archived  
* Syri i stuhisë: Revolucioni i Gjeorgjisë Sovjetike. Dokumentar nga Simeon Smith.
* Tragjedi 1989 9 Prill nga 31 vjet përfundoi