Moldavia

**Moldavia** (rumanisht: *Moldova*), zytarisht **Republika e Moldavisë**, (rumanisht: *Republica Moldova*) është një vend pa dalje në det në Evropën Lindore, kufizohet nga Rumania në perëndim dhe Ukraina në veri, në lindje dhe jug (përmes territorit të kontestuar të Transnistrisë). Kryeqyteti është Kishinau.

Pjesa më e madhe e territorit moldav ishte një pjesë e Principatës së Moldavisë nga shekulli i 14-të deri në 1812, kur u cedua në Perandorinë Ruse nga Perandoria Osmane (ku Moldavia ishte një shtet vasal) dhe u bë e njohur si Besarabia. Në 1856, Besarabia jugore u kthye në Moldavi, e cila tre vjet më vonë u bashkua me Vllahinë për të formuar Rumaninë, por sundimi rus u rivendos mbi të gjithë rajonin në vitin 1878. Gjatë Revolucionit Rus të vitit 1917, Besarabia u bë shkurtimisht një shtet autonom brenda Republikës Ruse. Në shkurt 1918, ajo shpalli pavarësinë dhe më pas u integrua në Rumani më vonë atë vit pas një votimi të asamblesë së saj. Vendimi u kundërshtua nga Rusia Sovjetike, e cila në vitin 1924 krijoi, brenda RSS së Ukrainës, një të ashtuquajtur republikë autonome moldave në territore pjesërisht të banuara nga Moldavia në lindje të Besarabisë.

Në vitin 1940, si pasojë e Paktit Molotov-Ribbentrop, Rumania u detyrua t'i dorëzonte Besarabinë dhe Bukovinën Veriore Bashkimit Sovjetik, duke çuar në krijimin e Republikës Socialiste Sovjetike Moldave (RSS Moldave). Më 27 gusht 1991, ndërsa shpërbërja e Bashkimit Sovjetik ishte duke u zhvilluar, RSS e Moldavisë shpalli pavarësinë dhe mori emrin Moldavi. Megjithatë, brezi i territorit moldav në bregun lindor të Dniester ka qenë nën kontrollin de facto të qeverisë separatiste të Transnistrisë që nga viti 1990. Kushtetuta e Moldavisë u miratua në vitin 1994 dhe vendi u bë një republikë parlamentare me një president si kreu i shtetit dhe një kryeministër si kreu i qeverisë.

Moldavia është vendi i dytë më i varfër në Evropë për nga PBB-ja për frymë zyrtare pas Ukrainës dhe pjesa më e madhe e PBB-së së saj dominohet nga sektori i shërbimeve. Ajo ka një nga IZHNJ më të ulëta në Evropë, duke u renditur në vendin e 76-të në botë (2022). Moldavia është shtet anëtar i Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Evropës, Organizatës Botërore të Tregtisë, Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, Organizatës GUAM për Demokraci dhe Zhvillim Ekonomik, Bashkësisë së Shteteve të Pavarura, Organizatës së Bashkëpunimit Ekonomik të Detit të Zi dhe Treshja e Asociacionit. Moldavia është kandidate zyrtare për anëtarësim në Bashkimin Evropian që nga qershori i vitit 2022. Në maj 2023 qeveria njoftoi synimet e saj për t'u tërhequr nga Komonuelthi i Shteteve të Pavarura dhe pezullimin e menjëhershëm të pjesëmarrjes së saj.

## Etimologjia 
Emri "**Moldavia**" rrjedh nga lumi i Moldavisë; lugina e këtij lumi shërbeu si qendër politike në kohën e themelimit të Principatës së Moldavisë në vitin 1359. Origjina e emrit të lumit mbetet e paqartë. Sipas një legjende të rrëfyer nga kronistë moldavë Dimitrie Cantemir dhe Grigore Ureche, Princi Dragoş e quajti lumin pas gjuetisë një auroch: pas ndjekjes, Molda i rraskapitur i princit u mbyt në lumë. Emri i qenit, ju dha lumit.

Për një kohë të shkurtër në vitet 1990, në themelimin e Bashkësinë e Shteteve të Pavarura, emri i Republikës së Moldavisë aktuale u shkrua gjithashtu "Moldavia". Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, vendi filloi të përdorë emrin rumun, Moldavi. Zyrtarisht, emri Republika e Moldavisë është caktuar nga Kombet e Bashkuara.

## Historia 
Në vitin 2010, në Bayanin e vjetër(oldBayan) u zbuluan mjetet e rrëshqitjes Oldowan që janë 800,000-1,2 milion vjeç. Kjo tregon se njerëzit e hershëm ishin të pranishëm në Moldavi gjatë epokës së hershme paleolitike. Gjatë periudhës së epokës së gurit neolitike, territori i Moldavisë ishte qendra e kulturës së madhe Cucuteni-Trypillian që shtrihej në lindje përtej lumit Dniester në Ukrainë, dhe në perëndim deri në përtej Maleve Karpate në Rumani. Banorët e këtij qytetërimi, që zgjatën përafërsisht nga 5500 deri në 2750 pes, praktikuan bujqësinë, ngritën kafshët, gjuanin dhe bënë qeramikë të projektuar intricamente.

### Antikiteti dhe Mesjeta 
parapamje|majtas|Stefani i Madh, Princi i Moldavisë ndërmjet viteve 1457 dhe 1504.
parapamje|djathtas|Disa autorë besonin se Fortesa Soroca ishte ndërtuar në vendin e një ish-kështjellë Genovese të quajtur Olhionia.Në antikitet, territori i Moldavisë ishte i banuar nga fiset Dake. Midis shekujve 1 dhe 7 , jugu ishte e sunduar me ndërprerje nën epokën romake dhe më pas bizantine. Për shkak të vendndodhjes së saj strategjike në një rrugë ndërmjet Azisë dhe Evropës, territori i Moldavisë moderne u pushtua shumë herë në antikitetin e vonë dhe Mesjetën e hershme, duke përfshirë edhe Gotët, Huns, Avarët, Bullgarët, Hungarezët, Peçengët, Cumanët, Mongolët dhe Tatarët .

Principata e Moldavisë, e themeluar në vitin 1359, kufizohej nga Malet Karpate në perëndim, në lumin Dniestër në lindje, në lumin e Danubit dhe në Detin e Zi në jug. Territori i saj përfshinte territorin e sotëm të Republikës së Moldavisë, Teritorin e sotëm të Rumanisë Veriore, dhe pjesë të rajonit të Chernivtsi dhe rajonit të Budjakut të Ukrainës. Ashtu si republika e sotme dhe rajoni verilindor i Rumanisë, ishte e njohur për vendasit si Moldavi. Moldavia u pushtua në mënyrë të përsëritur nga Tatarët e Krimesë dhe, duke filluar në shekullin e 15, nga turqit. Në vitin 1538, principata u bë një degë e Perandorisë Osmane, por ajo mbajti autonomi të brendshme dhe të pjesshme të jashtme.

Në maj të vitit 1600, Mihael Brave largoi Leremia Movila nga froni i Moldavisë duke fituar betejën e Bacauut dhe krijoi bashkimin e parë të tre principatave rumune: Moldavinë, Valakinë dhe Transilvaninë. Titulli i përdorur në dokumentin e 6 korrikut 1600 ishte "Mbreti i vendit të Rumanisë, Ardeal dhe të gjithë Moldavisë". Michael mbajti kontrollin e të tre krahinave për më pak se një vit përpara se fisnikët e Transilvanisë dhe disa djem të caktuar në Moldavi dhe Vëllanë ngritën kundër tij një seri revoltash. Një ushtri polake e udhëhequr nga Jan Zamoyski çoi Wallachians nga Moldavia dhe mundi Michael në Naieni, Ceptura dhe Bucov. Leremia Movila u kthye në fronin e Moldavisë nën sundimin e Federatës Polake-Lituaneze. Moldavia më në fund u kthye në vazalazhin osman në vitin 1621.

### Historia moderne 
### Perandoria Ruse 
Në përputhje me Traktatin e Bukureshtit të vitit 1812, dhe përkundër protestave të shumta nga fisnikët moldavë në emër të sovranitetit të principatës së tyre, Perandoria Osmane (nga të cilat Moldavia ishte një vazal) i dorëzoi Perandorisë Ruse gjysmën lindore të territorit të Principata e Moldavisë së bashku me Khotyn dhe Besarabia e vjetër (Budjak modern), të cilën Rusia tashmë e kishte pushtuar dhe aneksuar. Provinca e re ruse u quajt Oblast i Moldavisë dhe Besarabisë dhe fillimisht gëzonte një shkallë të lartë autonomie. Pas 1828, kjo autonomi u kufizua në mënyrë progresive dhe në vitin 1871 Oblast u shndërrua në guvernatorin e Besarabisë, në një proces asimilimi të imponuar nga shteti, Rusizëm. Si pjesë e këtij procesi, administrata cariste në Besarabi gradualisht hoqi gjuhën rumune nga përdorimi zyrtar dhe fetar.

Traktati i Parisit (1856) kthente pjesën jugore të Besarabisë (më vonë organizuar si qarqe Cahul, Bolgrad dhe Ismail) në Moldavi, e cila mbeti një principatë autonome dhe, në 1859, u bashkua me Vllahi për të formuar Rumaninë. Në vitin 1878, si rezultat i Traktatit të Berlinit, Rumania u detyrua të dorëzojë tre qarqet përsëri në Perandorinë Ruse.

Gjatë shekullit të 19-të, autoritetet ruse inkurajuan kolonizimin e Besarabisë nga rumunët, rusët, ukrainasit, gjermanët, bullgarët dhe gagauzët, kryesisht në zonat veriore dhe jugore të liruara nga turqit dhe Nogait, Tatar, të cilët u dëbuan në vitet 1770 dhe 1780, gjatë Luftës Ruso-Turke, përfshirja e provincës në Pale të Zgjidhjes gjithashtu lejoi imigrimin e më shumë hebrenjve. vlerësoi 86% në 1816, pas dëbimit musliman, në rreth 52% në vitin 1905. Gjatë kësaj kohe ka pasur trazira antisemite, duke çuar në një eksod të mijëra hebrenjve në Shtetet e Bashkuara.

#### Revolucioni Rus dhe Rumania e Madhe 
parapamje|djathtas|Një hartë e Rumanisë së Madhe midis viteve 1920 dhe 1940.
Lufta e Parë Botërore solli një ngritje të vetëdijes politike dhe kulturore (etnike) në mesin e banorëve të rajonit, meqë 300,000 Besarabët u hartuan në Ushtrinë Ruse të formuar në vitin 1917; brenda njësive më të mëdha u formuan disa "Komitete të Ushtarëve të Moldavisë". Pas Revolucionit Rus të vitit 1917, një parlament bessarabian, Sfatul Ţării (një Këshill Kombëtar), u zgjodh në tetor-nëntor 1917 dhe u hap më 3 dhjetor [O.S. 21 nëntor] 1917. Sfatul Tari shpalli Republikën Demokratike Moldave (15 dhjetor [O. 2 dhjetor 1917] brenda një shteti federal rus dhe formoi një qeveri (21 Dhjetor [O.S. 8 Dhjetor] 1917).

Besarabia shpalli pavarësinë nga Rusia më 6 shkurt [O.S. 24 janar] 1918 dhe kërkoi ndihmën e ushtrisë franceze të pranishëm në Rumani (gjenerali Henri Berthelot) dhe të ushtrisë rumune, të cilat kishin zënë rajonin në fillim të janarit me kërkesë të Këshillit Kombëtar. Më 9 prill [O.S. 27 mars] 1918, Sfatul Tarii vendosi me 86 vota për, 3 kundër dhe 36 abstenime, për t'u bashkuar me Mbretërinë e Rumanisë. Bashkimi u kushtëzua me përmbushjen e reformës agrare, autonomisë dhe respektit për të drejtat universale të njeriut. Një pjesë e parlamentit të përkohshëm ranë dakord të heqin këto kushte pasi Bukovina dhe Transilvania iu bashkuan gjithashtu Mbretërisë së Rumanisë, edhe pse historianët vërejnë se atyre u mungonte kuorumi.

Ky bashkim u njoh nga fuqitë kryesore aleate në Traktatin e Parisit të vitit 1920, i cili megjithatë nuk u ratifikua nga të gjithë nënshkruesit e tij. Rusia e re komuniste nuk njohu sundimin rumun mbi Besarabinë, ky i fundit e konsideronte atë një pushtim të territorit rus .

Në maj 1919, Republika Socialiste Sovjetike e Bessarabisë u shpall si një qeveri në mërgim. Pas dështimit të kryengritjes në Tatarbunar në vitin 1924, Republika Socialiste Sovjetike Autonome e Moldavisë (ASSR moldave) u formua nga Rusia Sovjetike nga territori i SSR të Ukrainës, Transnistria e sotme.

### Lufta e Dytë Botërore dhe epoka sovjetike 
[parapamje|djathtas|Monument për fshatarët që vdiqën në Luftën e Dytë Botërore, fshati [Cojuşna, Distrikti Străşeni.]]

#### Aneksimi nga BRSS 
Në gusht 1939, u nënshkrua Pakti Molotov-Ribbentrop dhe protokolli i tij sekret shtesë, me të cilin Gjermania Naziste e njohu Besarabinë si brenda sferës së ndikimit sovjetik, gjë që e bëri këtë të fundit të ringjallte në mënyrë aktive pretendimin e saj ndaj rajonit. Më 28 qershor 1940, Bashkimi Sovjetik i lëshoi një ultimatum Rumanisë duke kërkuar heqjen e Besarabisë dhe Bukovinës Veriore, me të cilën Rumania u pajtua të nesërmen. Menjëherë pas kësaj, u krijua Republika Socialiste Sovjetike e Moldavisëe (RSS e Moldavisë),

## Qeveria 
[parapamje|djathtas|[Parlamenti i Moldavisë]]
Moldavia është një republikë demokratike përfaqësuese parlamentare unitare. Kushtetuta e Moldavisë e vitit 1994 përcakton kuadrin për qeverisjen e vendit. Një shumicë parlamentare prej të paktën dy të tretave kërkohet për të ndryshuar Kushtetutën e Moldavisë, e cila nuk mund të rishikohet në kohë lufte ose emergjence kombëtare. Ndryshimet në Kushtetutë që prekin sovranitetin, pavarësinë ose unitetin e shtetit mund të bëhen vetëm pasi shumica e votuesve të mbështesin propozimin në një referendum. Për më tepër, nuk mund të bëhet asnjë rishikim për të kufizuar të drejtat themelore të njerëzve të renditur në Kushtetutë. Organi qendror legjislativ i vendit është Parlamenti i Moldavisë njëdhomësh, i cili ka 101 vende dhe anëtarët e të cilit zgjidhen me votim popullor në listat e partive çdo katër vjet.

Kreu i shtetit është Presidenti i Moldavisë, i cili midis u zgjodh nga parlamenti moldav midis viteve 2001 dhe 2015, duke kërkuar mbështetjen e tre të pestat e deputetëve (të paktën 61 vota). Ky sistem ishte krijuar për të ulur autoritetin ekzekutiv në favor të legjislativit. Megjithatë, Gjykata Kushtetuese vendosi më 4 mars 2016, se ky ndryshim kushtetues i miratuar në vitin 2000 në lidhje me zgjedhjet presidenciale ishte jokushtetues, duke e kthyer kështu metodën e zgjedhjes së presidentit në një sistem me dy raunde zgjedhje të drejtpërdrejta. Presidenti emëron një kryeministër i cili funksionon si kreu i qeverisë dhe i cili nga ana e tij mbledh një kabinet, që të dyja i nënshtrohen miratimit parlamentar.

Kushtetuta e vitit 1994 themelon gjithashtu një Gjykatë Kushtetuese të pavarur, të përbërë nga gjashtë gjyqtarë (dy të emëruar nga Presidenti, dy nga Parlamenti dhe dy nga Këshilli i Lartë i Magjistraturës), me mandat gjashtëvjeçar, gjatë të cilit ata janë të pazgjidhshëm dhe nuk varen nga ndonjë fuqi. Gjykata ka fuqinë e shqyrtimit gjyqësor mbi të gjitha aktet e parlamentit, mbi dekretet presidenciale dhe mbi traktatet ndërkombëtare të nënshkruara nga vendi. Në tetor 2022, Ministri i Mbrojtjes Anatolie Nosatii pohoi se 90 për qind e pajisjeve ushtarake të vendit janë të vjetruara dhe me origjinë sovjetike, që datojnë nga vitet 1960 dhe 1980. Në prill 2023, Valeriu Mija, Sekretar i Shtetit për Politikën e Mbrojtjes dhe Reformën e Ushtrisë Kombëtare në Ministrinë e Mbrojtjes, pohoi se Moldavisë i duheshin 275 milionë dollarë për të modernizuar forcat e saj të armatosura, veçanërisht në dritën e pushtimit rus të Ukrainës dhe pranisë së 1,500 ushtarëve rusë në Transnistria. Në qershor 2023, Polonia dërgoi gjithashtu një transport pajisjesh ushtarake me vlerë 8 milionë euro (përfshirë drone, laptopë, pajisje për asgjësimin e mjeteve shpërthyese dhe pajisje me ultratinguj) në policinë moldave për të rritur sigurinë e brendshme të vendit. Analistët në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane kanë bërë thirrje për donacione të mëtejshme të armëve perëndimore.

Moldavia nënshkroi një marrëveshje ushtarake me Rumaninë për të forcuar sigurinë rajonale në vitin 2015. Marrëveshja është pjesë e strategjisë së Moldavisë për të reformuar ushtrinë e saj dhe për të bashkëpunuar me fqinjët e saj.

Më 12 nëntor 2014, SHBA-të i dhuruan Forcave të Armatosura të Moldavisë 39 Humvee dhe 10 rimorkio, me një vlerë prej 700,000 dollarë amerikanë, për Batalionin e 22-të Paqeruajtës të Ushtrisë Kombëtare të Moldavisë për të "rritur aftësinë e trupave paqeruajtëse moldave".

### Të drejtat e njeriut 
### Ndarjet administrative 
Moldavia është e ndarë në 32 rajone (*raioane*, njëjës *raion*), tre komuna dhe dy rajone autonome (Gagauzia dhe Bregu i Majtë i Dniester). Statusi përfundimtar i Transnistrisë është i diskutueshëm, pasi qeveria qendrore nuk e kontrollon atë territor. 10 qytete të tjera, përfshirë Comrat dhe Tiraspoli, selitë administrative të dy territoreve autonome, kanë gjithashtu statusin e bashkisë.

Moldavia ka 66 qytete (qyteza), duke përfshirë 13 me status bashkie dhe 916 *communes*. 700 fshatra të tjerë janë shumë të vegjël për të pasur një administratë të veçantë dhe janë administrativisht pjesë e qyteteve (41 prej tyre) ose komunave (659). Kjo përbën një total prej 1682 lokalitetesh në Moldavi, dy prej të cilave janë të pabanuara.

Qyteti më i madh në Moldavi është Kishinau me një popullsi prej përafërsisht. 695.400 njerëz. Qyteti i dytë më i madh është Tiraspoli me 129,500 banorë, pjesë e rajonit të panjohur të shkëputur të Transnistria, i ndjekur nga Bălți (146,900) dhe Bender (91,000).

## Gjeografia 
Moldavia shtrihet rreth koordinatave gjeografike 47 00 **V**, 29 00 **L** dhe 33,851&nbsp;km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë.

Pjesa më e madhe e vendit (rreth 88% e sipërfaqes) shtrihet në rajonin e Besarabisë, midis lumenjve Prut dhe Dniester, ndërsa një rrip i ngushtë në lindje ndodhet në Transnistria (në lindje të Dniester). Kufiri perëndimor i Moldavisë formohet nga lumi Prut, i cili bashkohet me Danubin përpara se të derdhet në Detin e Zi. Moldavia ka qasje në Danub për vetëm rreth 480 m, dhe Giurgiuleşti është i vetmi port moldav në Danub. Në lindje, Dniester është lumi kryesor, që rrjedh përmes vendit nga veriu në jug, duke marrë ujërat e Răut, Bîc, Ichel, Botna, Ialpug derdhet në një nga limanët e Danubit, ndërsa Cogâlnic në zinxhirin e limanëve të Detit të Zi.

Vendi është pa dalje në det, megjithëse është afër Detit të Zi; në pikën e tij më të afërt ndahet nga limani Dniester, një grykëderdhje e Detit të Zi, me vetëm 3 km territor ukrainas. Ndërsa pjesa më e madhe e vendit është kodrinore, lartësitë nuk i kalojnë kurrë 430 m - pika më e lartë është Kodra Bălănești. Kodrat e Moldavisë janë pjesë e Rrafshnaltës Moldaviane, e cila gjeologjikisht e ka origjinën nga Malet Karpate. Nënndarjet e saj në Moldavi përfshijnë kodrat e Dniester (kodrat veriore të Moldavisë dhe kreshta e Dniesterit), Rrafshin Moldavian (Lugina e Mesme Prut dhe Stepa Bălți) dhe Rrafshnaltën Qendrore të Moldavisë (Kodrat Ciuluc-Soloneț, Kodrat Cornești, që do të thotë "Masivet Codri" "pyjet" - Kodrat e Dniestrit të Poshtëm, Lugina e Prutit të Poshtëm dhe Kodrat e Tighecit). Në jug, vendi ka një tokë të vogël fushore, Rrafshin Bugeac. Territori i Moldavisë në lindje të lumit Dniester është i ndarë midis pjesëve të Rrafshnaltës Podoliane dhe pjesëve të Stepës Euroaziatike.

Qytetet kryesore të vendit janë kryeqyteti Kishinau, në qendër të vendit, Tiraspol (në rajonin lindor të Transnistria), Bălți (në veri) dhe Bender (në jug-lindje). Comrat është qendra administrative e Gagauzisë.

### Klima 
Moldavia ka një klimë që është mesatarisht kontinentale; afërsia e saj me Detin e Zi bën që klima të jetë pak e ftohtë në vjeshtë dhe dimër dhe relativisht e freskët në pranverë dhe verë.

Verat janë të ngrohta dhe të gjata, me temperatura mesatare rreth 20 °C (68 °F) dhe dimrat janë relativisht të butë dhe të thatë, me temperatura mesatare të janarit -4 °C. Reshjet vjetore, të cilat variojnë nga rreth 600 mm (24 in) në veri deri në 400 mm (16 in) në jug, mund të ndryshojnë shumë; periudhat e gjata të thata nuk janë të pazakonta. Reshjet më të mëdha bien në fillim të verës dhe përsëri në tetor; reshjet e dendura dhe stuhitë janë të zakonshme. Për shkak të terrenit të parregullt, shirat e dendur të verës shpesh shkaktojnë erozion dhe llum lumi.

Temperatura më e lartë e regjistruar ndonjëherë në Moldavi ishte 41,5 °C më 21 korrik 2007 në Camenca. Temperatura më e ulët e regjistruar ndonjëherë ishte -35,5 °C më 20 janar 1963 në Brătușeni, qarku Edineț.

## Ekonomia 
### Energjia 
### Industria e verës 
### Bujqësia 
Toka e pasur e Moldavisë dhe klima e butë kontinentale (me verë të ngrohtë dhe dimër të butë) e kanë bërë vendin një nga rajonet bujqësore më produktive që nga kohërat e lashta dhe një furnizues kryesor të produkteve bujqësore në Evropën Juglindore. Në bujqësi, reforma ekonomike filloi me reformën e kadastrës së tokës. Produktet bujqësore të Moldavisë përfshijnë perime, fruta, rrush, verë dhe drithëra.

### Transporti 
[parapamje|[Aeroporti Ndërkombëtar i Kishinauit.]]
Mjetet kryesore të transportit në Moldavi janë hekurudhat 1,138 km (707 mi) dhe një sistem autostrade (12,730 km ose 7,910 mi në përgjithësi, duke përfshirë 10,937 km ose 6,796 mi sipërfaqe të asfaltuara). Porta e vetme ndërkombëtare ajrore e Moldavisë është Aeroporti Ndërkombëtar i Kishinauit. Terminali Giurgiuleşti në Danub është i pajtueshëm me anije të vogla detare. Transporti në lumenjtë e poshtëm Prut dhe Nistru luan vetëm një rol modest në sistemin e transportit të vendit.

### Telekomunikacioni 
Interneti në Moldavi është një nga më të shpejtët dhe më pak të shtrenjtë në botë. Vendi renditet i 3-ti në botë për nga mbulimi gigabit me rreth 90% të popullsisë që ka mundësinë të abonohet në një plan gigabit. Infrastruktura e përgjithshme është e zhvilluar mirë e cila u mundëson shumë përdoruesve të përjetojnë shërbime me cilësi të mirë në të gjithë vendin. Megjithatë, pavarësisht shpejtësive të larta dhe çmimeve të lira, niveli i depërtimit është mjaft i ulët kur krahasohet me shumë vende të BE-së ose CIS. Në vitin 2018, 49% e familjeve moldave kishin hyrje me brez të gjerë. Moldavia po shqyrton një ofertë për të filluar nxjerrjen e 5G në vitin 2024.

Në shtator 2009, Moldavia ishte vendi i parë në botë që lançoi shërbimet zanore me definicion të lartë (zëri HD) për telefonat celularë dhe vendi i parë në Evropë që lançoi brezin e gjerë celular 14.4 Mbit/s në shkallë kombëtare, me mbi 40% mbulimi i popullsisë. Më 6 qershor 2012, Qeveria miratoi licencimin e 4G / LTE për operatorët celularë. Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin e ka gjykuar se ka një infrastrukturë dixhitale të zhvilluar, me 98% mbulim 4G të territorit të saj.

## Demografia 
Moldavia ka një popullsi të larmishme, si për nga përkatësia kombëtare po ashtu edhe për nga përkatësia fetare. Pjesa dërmuese e popullsisë me përkatësi kombëtare moldave janë shumicë ndërsa për kah përkatësia fetare dominion besimi ortodoks.

### Përbërja kulturore dhe etnike 
### Gjuhët 
Gjuha zyrtare e Moldavisë është rumanishtja, një gjuhë romane.

Shpallja e Pavarësisë e vitit 1991 emërton gjuhën zyrtare rumanishten. Kushtetuta e vitit 1994 thoshte se gjuha kombëtare e Republikës së Moldavisë ishte moldavishtja dhe shkrimi i saj bazohet në alfabetin latin.

Në vitin 2013, Gjykata Kushtetuese e Moldavisë vendosi se emri "rumunisht", siç përdoret në Deklaratën e Pavarësisë për të identifikuar gjuhën zyrtare, mbizotëron mbi emrin "Moldavian", i dhënë në nenin 13 të Kushtetutës.

### Feja 
### Edukimi 
### Krimi 
### Shëndeti dhe fertiliteti 
### Emigrimi 
## Kultura 
### Media 
### Ushqimi dhe pija 
### Muzika 
### Pushimet 
### Sporti 
## Shënime 
## Referime 
## Lidhje të jashtme