open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vëzhgimi masiv

parapamje|Sy i stilizuar.|300x300px
**Vëzhgimi masiv** ose **mbikëqyrja masive** është vëzhgimi i ndërlikuar i një tërësie ose një pjese të konsiderueshme të një popullsie për të monitoruar atë grup qytetarësh. Mbikëqyrja kryhet shpesh nga qeveritë lokale dhe federale ose organizatat qeveritare, të tilla si organizata si NSA, por mund të kryhet edhe nga korporatat (qoftë në emër të qeverive ose me iniciativën e tyre). Në varësi të ligjeve dhe sistemeve gjyqësore të çdo vendi, ligjshmëria dhe leja e kërkuar për t'u përfshirë në mbikëqyrje masive ndryshon. Është tipari i vetëm më tregues dallues i regjimeve totalitare. Gjithashtu shpesh dallohet nga vëzhgimi i synuar.

Mbikëqyrja masive shpesh është cituar si e nevojshme për të luftuar terrorizmin, për të parandaluar krimin dhe trazirat sociale, për të mbrojtur sigurinë kombëtare dhe për të kontrolluar popullsinë. Në të njëjtën kohë, mbikëqyrja masive është kritikuar po aq shpesh për shkeljen e të drejtave të privatësisë, kufizimin e të drejtave dhe lirive civile dhe politike, dhe si të paligjshme sipas disa sistemeve ligjore ose kushtetuese. Një tjetër kritikë është se rritja e mbikëqyrjes masive mund të çojë në zhvillimin e një shteti mbikëqyrës ose një shteti elektronik policor ku cenohen liritë civile ose minohet mospajtimi politik nga programe të ngjashme me COINTELPRO. Një shtet i tillë mund të quhet shtet totalitar.

Në vitin 2013, praktika e mbikëqyrjes masive nga qeveritë botërore u vu në pikëpyetje pas zbulimit të përgjimeve globale të Edward Snowden në vitin 2013 mbi praktikat nga Agjencia e Sigurisë Kombëtare (NSA) e Shteteve të Bashkuara. Raportimi i bazuar në dokumentet e nxjerra nga Snowden në media të ndryshme shkaktoi një debat rreth lirive civile dhe të drejtës për privatësi në Epokën Dixhitale. Mbikëqyrja masive konsiderohet një çështje globale. Korporata e Hapësirës Ajrore të Shteteve të Bashkuara përshkruan një ngjarje të së ardhmes që ata e quajnë "Singulariteti GEOINT" në të cilin gjithçka në sipërfaqen e tokës do të monitorohet në çdo kohë, do të analizohet nga sistemet e inteligjencës artificiale dhe më pas do të rishpërndahet dhe do të vihet në dispozicion të publiku i gjerë globalisht në kohë reale.

## Shiko edhe 
* Vëzhgimi
* Video vëzhgimi
* Përgjimi i ligjshëm

## Referime
Gaia Zucchi

**Gaia Zucchi** është një aktore italiane e lindur më 27 mars 1970 në Romë, Itali.

## Biografia 
Gaia Zucchi ka lindur në Romë në vitin 1970 dhe gëzon origjinë aristokratike nga ana e nënës së saj.

Ajo u diplomua në Centro Sperimentale di Cinematografia, ku kishte mësues Gloiarda Sapienza dhe Arrilio Corsini. Në të njëjtën kohë u diplomua për psikologji.

Në vitin 2023 ajo botoi një roman autobiografik, *La vicina di Zeffirelli* (Fqinji i Zeffirelli-t), i cili përshkruan miqësinë që kishte me regjisorin Franco Zeffirelli.

## Filmografia 
* *Plagio* (1989), dir. Cinzia TH Torrini
* *Nessuno mi crede* (1992), dir. Anna Carlucci
* *Est* (1993) (short), dir. F. Brizzi
* *Caso Banderbit* (1994) (short), dir. N. Nimica
* *Muccino Muccina* (1994) (short), dir. G. Petitto
* *Peggio di così si muore* (1995), dir. Marcello Cesena
* *Fermo posta Tinto Brass* (1995), dir. Tinto Brass
* *Bits and Pieces* (1996), dir. Antonello Grimaldi
* *Il tocco: la sfida* (1997), dir. Enrico Coletti
, shtatori 2023.]]
* *I volontari* (1998), dir. D. Costanzo
* *Per sempre* (2003), dir. Alessandro Di Robilant
* *Carrozzelle felici* (2003) (short), dir. Walter Garibaldi
* *Rabbia in pugno* (2012), dir. Stefano Calvagna
* *Come un fiore* (2023) (short), dir. Benedicta Boccoli
* *Jerry e Tom* (2023), dir. Gianluca Ansanelli

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Gaia Zucchi.it 
*
MCN TV

**MCN TV** është një kanal televiziv shqiptar i themeluar fillimisht si një platformë online më 1 maj 2015 dhe që nisi transmetimet në platformat televizive në vitin 2020. Kanali është në pronësi të kompanisë MCN sh.a. dhe ka selinë në Tiranë. MCN TV transmeton në platformat DigitAlb, Tring dhe pa pagesë në platformën digjitale të DVB-T2.

## Transmetimet sportive 
Në gusht 2023, MCN TV nënshkroi një marrëveshje trevjeçare me Federatën Shqiptare të Futbollit (FSHF) për të drejtat televizive të transmetimit të ndeshjeve të "Abissnet Superiore", Kategorisë së Parë, Kupës së Shqipërisë dhe Superkupës së Shqipërisë për sezonet 2023–2026. Transmetimet filluan menjëherë me ndeshjet e javës së parë të kampionatit.

## Shiko edhe 
* Lista e kanaleve televizive në Shqipëri

## Referenca
Zef Preng Hoti

**Zef Preng Hoti** shqiptar, fshatar i varfër nga Malësia e Shkodrës. Ka qenë punëtor krahu në Shqipëri. Emigroi në Francë në vitin 1930. Atje punoi si punëtor. Nga fundi i 1936, shkoi vullnetar në Spanjën Republikane. Në radhët e reparteve intemacionale të garibaldinëve, ra në frontin për mbrojtjen e Madridit në muajin janar 1937.  Ishte 30 vjeç. 

## Burimet
Urfi Ali Agolli

**Urfi Ali Agolli** shqiptar, shtresë e varfër nga Dibra e Madhe. Ka qenë nxënës në shkollën ushtarake. Me shumë peripeci shkoi në Spanjen Republikane nga fundi i 1936. Në radhët e reparteve intemacionale të garibaldinëve, ra në frontin për mbrojtjen e Madridit në muajin janar 1937. Ishte 23 vjeç.

## Burimet
Teni Diamant Konomi

**Teni Diamant Konomi** ishte një shqiptar nga Korça, vjeç 26, me profesion artizan, u nis për në Spanjën Republikane. Pa arritur në tokën spanjolle, vaporri me të cilin udhëtonte u godit nga fashistët. Ai u vra në ujrat e Barcelonës, më 1 maj 1937. 

## Burimet
Thimjo Nasho Gogozoto

**Thimjo Nasho Gogozoto** shqiptar nga Çamëria (fshatrat e Pargës), vjeç 24, nxënës i shkollës Normale të Elbasanit. Ka shkuar në Spanjë në qershor 1938. Ka bërë pjesë në repartet e Brigadave internacionale. Ra në frontin e Ebros më 28 shtator 1938, në një nga betejat më t’ashpra të Luftës së Spanjës.

## Burimet
Mbipopullimi njerëzor

**Mbipopullimi njerëzor** përshkruan një shqetësim se popullsia njerëzore mund të bëhet shumë e madhe për t'u mbështetur nga mjedisi ose burimet e tyre në afat të gjatë. Tema zakonisht diskutohet në kontekstin e popullsisë së botës, megjithëse mund të ketë të bëjë me kombe, rajone dhe qytete individuale.

Që nga viti 1804, popullsia globale njerëzore është rritur nga 1 miliard në 8 miliardë për shkak të përparimeve mjekësore dhe përmirësimit të produktivitetit bujqësor. Rritja vjetore e popullsisë botërore arriti kulmin në 2.1% në vitin 1968 dhe që atëherë ka rënë në 1.1%. Sipas parashikimeve më të fundit të Kombeve të Bashkuara, "[t]popullsia globale pritet të arrijë në 9.7 miliardë në 2050 dhe 10.4 miliardë në 2100.": 28  Raporti i parashikimeve të OKB-së parashikon që popullsia njerëzore do të arrijë kulmin në rreth 10.4 miliardë njerëz. , përpara se të zvogëlohet, duke vënë në dukje se normat e lindshmërisë po bien në mbarë botën.: 14–30  Modele të tjera bien dakord që popullsia do të stabilizohet para ose pas vitit 2100.

Diskutimet e hershme të mbipopullimit në anglisht u nxitën nga puna e Thomas Malthus. Diskutimet për mbipopullimin ndjekin një linjë të ngjashme hetimi si Maltusianizmi dhe katastrofa e tij Maltusiane, një ngjarje hipotetike ku popullsia tejkalon kapacitetin bujqësor, duke shkaktuar zi buke ose luftë për burimet, duke rezultuar në varfëri dhe shpopullim. Diskutimi më i fundit i mbipopullimit u popullarizua nga Paul Ehrlich në librin e tij të vitit 1968 Bomba e Popullsisë dhe shkrimet pasuese. Ehrlich e përshkroi mbipopullimin si një funksion të mbikonsumit, duke argumentuar se mbipopullimi duhet të përcaktohet nga një popullsi që nuk është në gjendje të mbajë veten pa varfëruar burimet jo të rinovueshme.

Besimi se nivelet globale të popullsisë do të bëhen shumë të mëdha për t'u mbajtur është një pikë debati. Ata që besojnë se mbipopullimi njerëzor global është një shqetësim i vlefshëm, argumentojnë se nivelet e rritura të konsumit të burimeve dhe ndotjes tejkalojnë kapacitetin mbajtës të mjedisit, duke çuar në tejkalim të popullsisë. Hipoteza e tejkalimit të popullsisë shpesh diskutohet në lidhje me shqetësimet e tjera të popullsisë si vrulli i popullsisë, humbja e biodiversitetit, uria dhe kequshqyerja, varfërimi i burimeve dhe ndikimi i përgjithshëm i njeriut në mjedis.

Kritikët e besimit vënë në dukje se rritja e popullsisë njerëzore po zvogëlohet dhe popullsia ka të ngjarë të arrijë kulmin, dhe ndoshta edhe të fillojë të ulet, para fundit të shekullit. dhe inovacioni teknologjik bëjnë të mundur ruajtjen e madhësive të parashikuara të popullsisë. Kritikë të tjerë pohojnë se koncepti është i fokusuar shumë ngushtë, injoron çështjet më të ngutshme, si varfëria, dhe vendos një barrë të panevojshme në jugun global.

## Shiko edhe 
## Lexim i mëtejshëm
*Feeney, John. "AGRICULTURE: Ending the World as We Know It." The Zephyr. Downloaded on July 30 (2010): 2024.
## Referime
Koha e Informacionit

**Epoka e Informacionit** (e njohur edhe si **Epoka e Kompjuterit**, **Epoka Dixhitale**, **Epoka e Silikonit**, **Epoka e Mediave të Reja** ose **Epoka e Medias**) është një periudhë historike që filloi në mesin e shekullit të 20-të. Karakterizohet nga një zhvendosje e shpejtë nga industritë tradicionale, siç u krijuan gjatë Revolucionit Industrial, në një ekonomi të përqendruar në teknologjinë e informacionit. Fillimi i epokës së informacionit ka qenë i lidhur me zhvillimin e tranzistorit në 1947, amplifikatorit optik në 1957 dhe koha Unix, e cila filloi më 1 janar 1970. Këto përparime teknologjike kanë pasur një ndikim të rëndësishëm në mënyrën se si përpunohet informacioni dhe transmetohet.

Sipas Rrjetit të Administratës Publike të Kombeve të Bashkuara, Epoka e Informacionit u formua duke përfituar nga përparimet e mikrominiturizimit të kompjuterave, të cilat çuan në modernizimin e sistemeve të informacionit dhe komunikimeve në internet si forca lëvizëse e evolucionit shoqëror.

## Shiko edhe 
* Informacioni

## Referime
Kosta Dhimitër Lito

**Kosta Dhimitër Lito** shqiptar nga Leskoviku, vjeç 41, punëtor i emigruar në Francë. Ka shkuar në Spanjën Republikane nga fundi i 1936-ës. Ka bërë pjesë në radhët e reparteve të Brigadave Internacionale me gradën nënoficer. I plagosur rëndë në frontin e Madridit. Është marrë nga kampet e përqëndrimit të Francës nga Gestapoja. Është shdukur në kampet e shfarosjes së Gjermanisë naziste. 

## Burimet
Daut Muço Podgorani

**Daut Muço Podgorani** shqiptar nga Përmeti, vjeç 25, punëtor dhe emigrant në Paris. Ishte nga vullnetarët e parë që shkoi në Spanjë dhe formuan “Komunën e Parisit”, u radhit në kolonën italiane “Roseli” dhe pastaj u shkrinë në Brigadën Internacionale “Garibaldi”. Ra dëshmorë në nëtor të vitit 1938 për të mbrojtur Madritin. 

## Burimet
Hamdi Koja Zagari

**Hamdi Koja Zagari** shqiptar nga Kolonja, vjeç 30, kishte mabruar akademinë në Francë, shërbente në ushtrinë e Republikës Sapanjolle, nga rrebelimi së bashku me vullnetarë punëtorë bulgarë, u pushkatua më 27 korrik 1936. 

## Burimet
Zihni Murat Çami

**Zihni Murat Çami** shqiptar nga Çamëria, vjeç 29, ishte oficër, komandant kompanie, vritet nga një bombardim në Luftën e Spanjës pa lënë asnjë gjurmë më 4 tetor 1938.

----

### Lindja dhe rrethanat 
Zihni Murat Çami rrjedh nga krahinë e Çamërisë. Burimet specifike për datën e lindjes ose fshatin saktë mungojnë në dokumentet publike që gjeta.

----

### Veprimtaria në Luftën Civile të Spanjës 
Zihni Murat Çami u angazhua si vullnetar në Luftën Civile të Spanjës, ku mori rolin e oficerit dhe komandant kompanie. Burime tregojnë se ai u regjistrua në batalionin shqiptar (jo grek) dhe luftoi në frontin e Ebrës, ku pati beteja të ashpra.

Një përshkrim :“Nga një bombardim i rëndë vritet pa lënë asnjë gjurmë toger Zihni Murati …” 
* U vra gjatë bombardimit në front më 4 tetor 1938 (ose në fund të shtatorit 1938). 

----

### Vlerësimi dhe kujtimi 
Zihni Murat Çami figuron si një nga shqiptarët që dhanë jetën duke luftuar jashtë vendit për ideale antifashiste. Ai përmendet në shkrime për dëshmorët shqiptarë të Luftës Civile të Spanjës. 

Përkrahet nga media e specializuar dhe artikuj të historisë së shqiptarëve vullnetarë në Spanjë. 
----

### Kufi i njohur i të dhënave 
* Data e saktë e lindjes nuk është e gjetur me burime të besueshme në kërkimin tim.
* Dita e vdekjes ka dy variante në burime: 4 tetor 1938 dhe 28 shtator 1938.
* Nuk gjeta shumë detaje mbi jetën e tij përpara angazhimit në Spanjë (arsimi, familja, fshati i lindjes, etj).

## Referime
Ymer Puka

**Ymer Puka** shqiptar nga qyteti i Pukës, vjeç 50, mbaruar akademinë në Stamboll, komandant me përvojë, major në ushtrinë turke. Mori pjesë në Luftën e Spanjës, si komandant batalioni. Me të plagosur dhe të sëmurë kaluan kufirin për në Francë me përfundimin e luftës. U kap nga nazistët dhe u zhduk në dhomat me gaz të tyre në vitin 1944. 

## Referime
Xhelal Abaz Çami

**Xhelal Abaz Çami** shqiptar nga fshati Kurtec, Çamëri, vjeç 40, punon si emigrant në Paris, merr pjesë në Luftën e Spanjës, në kompaninë mitraliere, plagoset rëndë, u mjekua, shpëton dhe në vitin 1952 kthehet në Shqipëri. Shtrohet në sanatoriumin e Tiranës dhe vdes më 14 prill 1953.

## Burimet
Preloc Margilaj

**Preloc Margilaj** (1924 - 2001) intelektual dhe mësimdhënës nga shqiptar nga Nikmarashi, (Trieshi) i Komunës së Tuzit, në Mal të Zi.
## Biografia 
Preloc Margilaj u lind në Triepsh në vitin 1924 dhe pasi mbaroi shkollën fillore në Tuz, ai vazhdoi studimet në Institutin Tekno-Ushtarak të Kragujevacit, e më pas mbaroi semimaturën në Danillovgrad. Gjatë periudhës së pushtimit nazi-fashist të Shqipërisë (1939-1944), Preloci shkoi në Kosovë ku ndoqi mësimet në Gjimnazin e Prishtinës dhe gjatë asaj kohe ai u lidh ngushtë me Lëvizjen Antifashiste. Në atë kohë ai u arrestua nga gjermanët dhe pasi u mbajt për disa kohë në kampin e internimit në Prishtinë, u dërgua në kampet e Gjermanisë, ku mundi të lirohet vetëm pas ndëryhrjes së aleatëve anglo-amerikanë. Pas lirimit nga kampet naziste, Preloci u kthye në Kosovë ku u emërua si zëvëndës-shef i Degës së Punëve të Brendëshme të Prizrenit. Duke parë gjendjen e vështirë në të cilën trajtoheshin shqiptërët atje, Preloci u largua nga Kosova dhe u kthye në vendlindjen e tij, ku dhe u emërua mësues në shkollën fillore të Tuzit. Në atë kohë Preloci vazhdoi Institutin e Lartë Pedagogjik për Histori-Gjeografi dhe u diplomua në vitin 1948. Në vitin 1949, ai u emërua drejtor i Shkollës fillore të Tuzit dhe anëtar i Këshillit Arsimor pranë Ministrisë së Arsimit të Republikës së Malit të Zi. Po atë vit, Preloci së bashku me bashkëshorten e tij, Angjelinën, u arratisën nga Mali i Zi, duke kërkuar azil politik në Shqipëri. Pasi Tirana zyrtare i’a aprovoi azilin politik Prelocit dhe Angjelinës, ata u sistemuan edhe me punë. Preloci u caktua si redaktor në gazetën “Za Slovodu”, e cila ishte organ i emigrantëve jugosllav në Shqipëri, kurse Angjelina u caktua si spikere në Radio-Tirana për emisionin në gjuhën serbe. Gjatë asaj kohe Preloci u regjistrua dhe dha provimet në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës, të cilin nuk arriti ta përfundoj, për arsye se ai u internua, pasi filloi të fliste kundër politikës që po ndiqej nga rregjimi komunist i Enver Hoxhës. Pas kësaj, Prelocin së bashku me Angjelinën, i internuan në kampet e punës së detyruar në fushat e Myzeqesë, ku qëndruan për dhjetë vite duke punuar në punët më të rënda. Në vitin 1972, Prelocit dhe Angjelinës i’u mbaroi afati dhjetë vjeçar i internimit dhe duke parë kushtet e rënda ku ata jetuan në ato vite, në një zhgënjim të plotë, ata u detyruan dhe bënë kërkesën për t’u kthyer në vëndlindjen e tyre, në Malin e Zi. Nisur nga një politikë zbutjeje që kishte nisur në atë kohë në mes Jugosllavisë dhe Shqipërisë, Prelocit i’u aprovua kërkesa për riatdhesim. Pas rikthimit në vëndlindje, Preloci jetoi në Podgoricë ku i’u kushtua vetëm studimeve mbi etnogjenezën e shqipëtarëve. Pas një pune disa vjeçare, ai arriti ta përfundonte veprën e tij me titull Ilirët flasin shqip - Shqiptarët flasin ilirisht. 

## Shih edhe 
* Shqiptarët në Mal të Zi

## Referime
Telugisht

**Gjuha telugu**, **Telugu** ose **Telugishtja** është një gjuhë dravidiane, vendase në shtetet Andhra Pradesh dhe Telangana, ku gjithashtu është gjuhë zyrtare. E folur nga 96 milionë njerëz (2022), telugishtja është gjuha më e folur e familjes dravidiane dhe një nga 22 gjuhët e planshtruara të Republikës së Indisë. Është një nga gjuhët e pakta që ka status zyrtar në më shumë se dy shtete së bashku me gjuhët hindi dhe bengali. Telugu është një nga gjashtë gjuhët klasike të Indisë. Është gjuha amtare e 14-të më e folur në botë. Telugu standarde bazohet në dialektet e Andhrës Bregdetare (Krishna dhe Godavari)

Gjuha telugu flitet gjithashtu në shtetet Karnataka, Tamil Nadu, Maharashtra, Chhattisgarh, Odisha dhe territoret e bashkimit të Puducherry dhe Andaman dhe Ishujt Nicobar . Ajo flitet gjithashtu nga anëtarët e diasporës Telugu të përhapur në vende si Shtetet e Bashkuara, Australia, Malajzia, Mauriciusi, Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite dhe të tjera.   Telugu është gjuha me rritjen më të shpejtë në Shtetet e Bashkuara .  Është gjithashtu një gjuhë e mbrojtur në Afrikën e Jugut dhe ofrohet si gjuhë e tretë opsionale në shkollat e provincës KwaZulu-Natal .  

Sipas Mikhail S. Andronov, gjuha telugu u nda nga gjuha proto-dravidiane rreth vitit 1000 pes.   Mbishkrimet më të hershme me fjalë telugu datojnë në  në Bhattiprolu, Andhra Pradesh.    Fjalë teluge u gjetën gjithashtu në mbishkrimet e perandorit Ashoka (257 pes), Satavahanasve dhe Vishnukundinasve .   Mbishkrime në shkrimin e vjetër telugu janë gjetur deri në Indonezi dhe Mianmar. Telugu ishte gjuha e oborrit të dinastive të ndryshme të Indisë Jugore, përkatësisht Chalukyas Lindore, Ganga Lindore, Kakatiyas, Perandorisë Vijayanagara, Qutb Shahis, Madurai Nayaks, Thanjavur Nayaks . [29] Telugu u përdor zyrtarisht si gjuhë e burokracisë jashtë atdheut të saj edhe nga dinastitë jo-telugu si Thanxhavur Maratët në Tamil Nadu.  

Telugu ka një traditë letrare të pandërprerë, pjellore dhe të larmishme mbi një mijë vjet.   *Sāra Sangraha Ganitamu* e Pavuluri Mallana ( rr. shek. 11 ) është traktati i parë shkencor mbi matematikën në çdo gjuhë dravidiane.   Avadhānaṃ, një shfaqje letrare që kërkon një fuqi të jashtëzakonshme kujtese dhe një njohuri të thellë të letërsisë dhe prozodisë, filloi dhe u kultivua posaçërisht midis poetëve telugu për më shumë se pesë shekuj.   Rreth 10,000 mbishkrime parakoloniale ekzistojnë në Telugu. 

Në epokën parakoloniale, telugu u bë gjuha e kulturës së lartë në të gjithë Indinë Jugore.  Vijaya Ramaswamy e krahasoi atë me dominimin dërrmues të frëngjishtes si gjuhë kulturore e Evropës moderne gjatë përafërsisht së njëjtës epokë.  Telugishtja gjithashtu mbizotëron në evolucionin e muzikës karnatike, një nga dy nënzhanret kryesore të muzikës klasike indiane dhe mësohet gjerësisht në kolegjet e muzikës duke u fokusuar në traditën karnatike.  Njerëz të ndryshëm jo-telugu gjatë shekujve kanë vërejtur muzikalitetin natyror të ligjërimit telugu, duke iu referuar asaj si një gjuhë e këndshme dhe eufonike .
Gjuha xhavaneze

[parapamje| Fjala *Jawa* ( [Xhava ) e shkruar me shkrimin Javanez]]
[parapamje| Dy folëse xhavaneze, të regjistruara në [Indonezia|Indonezi]]
**Gjuha xhavaneze/javaneze** ( xhavanisht:  , Aksara Jawa : ꦧꦱꦗꦮ , Pegon : بَاسَا جَاوَا) është një gjuhë malajo-polineziane e folur nga populli xhavanez nga pjesët qëndrore dhe lindore të ishullit të Xhavës, Indonezi. Ka xhepa folësish të xhavanishtes edhe në Xhavën Perëndimore. Është gjuha amtare e më shumë se 98 milionë njerëzve.

Javanishtja është më e madhja nga gjuhët austroneziane në numrin e folësve amtarë . Ajo ka disa dialekte rajonale dhe një numër stilesh të statusit qartësisht të dallueshme.  Të afërmit e saj më të afërt janë gjuhët fqinje si Sundanishtja, Madurishtja dhe Balinishtja . Shumica e folësve të Javanishtes flasin gjithashtu indonezisht për qëllime zyrtare dhe komerciale, si dhe një mjet për të komunikuar me indonezianët jo-xhavanezë.

Ka folës të xhavanishtes në Malajzi (të përqendruar në pjesën e Bregut Perëndimor të shteteve Selangor dhe Xhohor ) dhe Singapor . Javanishtja flitet gjithashtu nga komunitetet tradicionale të emigrantëve me prejardhje javaneze në Surinam, Sri Lanka dhe Kaledoninë e Re . 

Së bashku me indonezishten, Javanishtja është një gjuhë zyrtare në Rajonin Special të Yogyakarta, Indonezi. 
parapamje| Gjuha madureze në shkrimin Javanez

## Fonologjia 
Fonemat e Javanishtes Standarde Moderne siç tregohet më poshtë.  

### Bashkëtingëlloret
Gjuha Hausa

**Hausa** (   /  (dëgjo ⓘ ); Axhami : ) është një gjuhë çadike e folur nga populli Hausa në pjesën veriore të Nigerisë, Nigerit, Ganës, Kamerunit, Beninit dhe Togos, dhe në pjesën jugore të Nigerit, Çadit dhe Sudanit, me pakica të konsiderueshme në Bregun e Fildishtë .  

Hausa është një anëtare e familjes së gjuhëve afroaziatike  dhe është gjuha më e folur brenda degës çadike të asaj familjeje. *Etnologu* vlerësoi se ajo flitej si gjuhë e parë nga rreth 47&nbsp;milionë njerëz dhe si gjuhë e dytë nga 25 milionë të tjerë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të folësve Hausa në rreth 72 milionë. 

Në Nigeri, industria e filmit Hausa njihet si Kannywood . 
parapamje| Grupet gjuhësore të Nigerisë në 1979
Gjuhët sino-tibetiane

**Sino-tibetiane**, cituar gjithashtu si **Trans-Himalajane** në disa burime,   është një familje me më shumë se 400 gjuhë, e dyta vetëm pas indo-evropianishtes për nga numri i folësve amtarë. Shumica dërrmuese e tyre janë 1.3 miliardë folës amtarë të gjuhëve sinitike . Gjuhët e tjera sino-tibetiane me një numër të madh folësish përfshijnë birmanishten (33 milionë) dhe gjuhët tibetike (6 milionë). Gjuhë të tjera të familjes fliten në Himalaje, Masivin e Azisë Juglindore dhe skajin lindor të Rrafshnaltës Tibetiane . Shumica e tyre kanë bashkësi të vogla të të folurit në zona të thella malore, dhe si të tilla janë të dokumentuara dobët.

Disa nëngrupe të nivelit të ulët janë rindërtuar në mënyrë të sigurt, por rindërtimi i një proto-gjuhe për familjen në tërësi është ende në një fazë të hershme, kështu që struktura e nivelit më të lartë të familjes Sino-Tibetiane mbetet e paqartë. Edhe pse familja tradicionalisht paraqitet si e ndarë në sinitike (d.m.th gjuhët kineze) dhe degët tibeto-burmane, një origjinë e përbashkët e gjuhëve jo-sintike nuk është demonstruar kurrë. Megjithëse gjuhëtarët kinezë në përgjithësi përfshijnë gjuhët Kra–Dai dhe Hmong–Mien brenda Sino-Tibetanishtes, shumica e gjuhëtarëve të tjerë i kanë përjashtuar ato që nga vitet 1940. Janë propozuar disa lidhje me familje të tjera gjuhësore, por asnjëra nuk është pranuar gjerësisht.
Tomorri (gazetë)

"**Tomorri**" gazetë e përkohëshme politike, letrare botuar nga Lef Nosi. Është gazeta e parë politike e letrare me drejtim të qartë patriotik e atdhetar. Dilte në Elbasan tre herë në muaj; numri i parë doli më 10 mars 1910 dhe vijoi deri më 13 korrik 1910. Shtypej në shtypshkronjën "*Bashkimi i kombit*" në Manastir. 
parapamje|Gazeta Tomorri (1910) 

## Programi 
Programi i saj ishte çështja kombëtare, shkollat shqipe dhe mbarëvajtja e *Normales*. 

## Përmbajtja 
Pasqyroi problemet themelore të kombit; autoktonia, gjuha, arsimi, kultura dhe e ardhmja. Në të u botuan kryesisht pjesë të veprave të Hahn-it, Kristoforidhit, shkrime të Luigj Gurakuqit, Aleksandër Xhuvanit, Simon Shuteriqit, Kristo Dakos etj. Vend të veçantë zinte në të shkolla Normale, korrespondencat e saj, artikuj mbi Kosovën e artikuj të natyrës shkencore.

## Referime
Isa Sadriu

**Isa Sadriu** (7 dhjetor 1963, Vushtrri) është një ish -futbollist profesionist shqiptar nga Kosova i cili ka luajtur si mesfushor ose mbrojtës .   

## Biografia 
Pasi luajti me KF Trepça në Ligën e Dytë Jugosllave që nga viti 1981, talenti i tij u vu re nga FK Partizani i cili e solli atë në ekipin e tyre gjatë pushimit dimëror të sezonit 1985–86 të Ligës së Parë Jugosllave . Për Partizanin ka luajtur gjithsej 72 ndeshje, 22 prej të cilave të ligës.  Ai u largua në dimrin e ardhshëm pasi kishte fituar dy kampionate kombëtare gjatë vitit të tij në Beograd, dhe i është bashkuar FC Prishtinës  i cili në atë kohë ishte i vetmi klub i lartë nga SAP Kosova . Ai bëri një paraqitje për Prishtinën në Ligën e Dytë Jugosllave 1991–92 .  Ai më vonë do të luajë në klubet e Regionalligës gjermane gjatë fundit të viteve 1990.

## Karriera ndërkombëtare 
Më 1 shkurt 1993, Sadriu mori një thirrje nga Kosova për një ndeshje miqësore kundër Shqipërisë  dhe bëri debutimin e tij pasi u emërua në formacionin titullar. 

## Karriera menaxheriale 
Në vitin 2013, Sadriu së bashku me Gazmend Halitin u bënë trajner të ekipit të Kosovës U-15. 

## Shih edhe 
* Sporti në Kosovë

## Lidhjet e jashtme 
* 
* Isa Sadriu at Playerhistory
## Referime
Muzeu Kombëtar i Prehistorisë dhe Etnografisë Luigi Pigorini

**Muzeu Kombëtar i Prehistorisë dhe Etnografisë "Luigi Pigorini"** është një muze publik dhe kërkimor i vendosur në Romë, Itali . 

## Vështrim 
Muzeu është themeluar në 1875 dhe hapur në 1876   nga Luigi Pigorini, nga viti 2016, është një nga katër muzetë brenda rrjetit të Muzeut të Qytetërimeve dhe aktualisht drejtohet nga Andrea Viliani.  Muzeu u vendos në Collegio Romano nga 1875 deri në 1923. 
Një koleksion i rëndësishëm i shtëpive të Pigorinit janë artefaktet neolitike nga liqeni Bracciano . Një tjetër është koleksioni i hershëm etnografik i Athanasius Kircher . Muzeu ruan gjithashtu fibulën Praeneste, mbishkrimi më i vjetër i njohur në gjuhën latine. 
Në kohën e vdekjes së Luigi Pigorinit në vitin 1925, muzeu kishte grumbulluar më shumë se 170,000 objekte. 

## Literatura 
* Brizzi, Bruno [ed.] 1976 *The Pigorini Museum* Rome, Quasar. Katalog 424 faqesh me qindra pjata me ngjyra dhe bardh e zi.

## Lidhjet e jashtme 
* Faqja e internetit Pigorini 
* Muzeu Virtual Evropian 

## Referime
Milan Radoiçiq

[parapamje|Radoiçiç në një takim me kryeministrin e atëhershëm të Kosovës, [Ramush Haradinaj në Korrik 2018.]]
**Milan Radoiçiq** (Serbisht: Milan Radoičić; lindur më 21 shkurt 1978) është një biznesmen dhe politikan serb. Ish-nënkryetari i Listës Serbe, dyshohet se ka qenë i përfshirë në krim të organizuar. Është vërtetuar nga organet e sigurisë në Kosovë se ai e kishte drejtuar Sulmin në Banjskë. Shpallja si 'organizata terroriste' nga qeveria e Kosovës e dy grupeve që e kryen sulmin, Milan Radoiçiq i cili tashmë është në kërkim nga autoritetet kosovare.

## Jeta dhe vepra 
## Veprimtaria politike 
## Drejtimi i sulmit terrorist ndaj Republikës së Kosovës 
*Artikulli kryesor: Sulmi në Banjskë*

### Pjesëmarrja në Listën Serbe 
### Reagimet rajonale 
### Reagimet ndërkombëtare 
## Shiko edhe 
* Lista Serbe
* Sulmi në Banjskë
* Serbët në Kosovë
* Terrorizmi

## Referime
Patrulla

[parapamje|Oficerët e policisë së West Midlands në këmbë patrullojnë në West Bromwich, [Anglia|Angli.]]
Një **patrullë** është zakonisht një grup personeli, siç janë oficerët e zbatimit të ligjit, personeli ushtarak ose personeli i sigurisë, të cilët janë caktuar për të monitoruar ose siguruar një zonë të caktuar gjeografike.

## Etimologji 
Fjala "patrullë" rrjedh nga fjala franceze patrouiller, vetë rrjedh nga fjala e vjetër frënge patouiller që do të thotë "të vozisësh, të bësh putra rreth e rrotull, të patrullosh", që nga ana tjetër është nga patte, "një puthje".

## Forca të Armatosura 
Në taktikat ushtarake, një patrullë është një nën-njësi ose formacion i vogël taktik, i dërguar nga një organizatë ushtarake nga toka, deti ose ajri për qëllime luftimi, zbulimi ose një kombinim i të dyjave. Detyra themelore e një patrulle është të ndjekë një rrugë të njohur me qëllim që të hetojë ndonjë veçori me interes ose, në caktimin e një *patrulle luftarake* (*patrullë luftarake* të SHBA-së), të gjejë dhe të përfshijë armikun. Një patrullë mund të nënkuptojë gjithashtu një njësi të vogël kalorësie ose të blinduar, në varësi të një trupe ose toge, që zakonisht përbëhet nga një seksion ose skuadër trupash të montuara, ose dy automjete të blinduara luftarake (shpesh tanke).

## Shiko edhe 
* Zbatimi i ligjit

## Referime
Beg Rizaj

**Beg Rizaj** ishte hero dhe ushtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), i lindur në Prokolluk të Deçanit, Kosovë në vitin 1977. Shkollimin e filloi në fshatin Irzniq dhe shkollimin e mesëm e vazhdoi në Deçan.Ai luajti një rol të rëndësishëm në beteja të ndryshme gjatë Luftës së Kosovës, duke përfshirë kryengritja në rajonin e Dukagjinit, konfliktet në Luginën e Preshevës dhe kryengritja në Maqedoni në vitin 2001. Rizaj ia kushtoi jetën luftës për liri dhe drejtësi të popullit shqiptar. Ai humbi jetën tragjikisht në betejën e Kumanovës në vitin 2015 dhe u varros në Gllogjan të Deçanit të Kosovës.

## Biografia
### Përfshirja në konflikte
Beg Rizaj mori pjesë në katër konflikte të ndryshme. Pas fillimit të Luftës së Kosovës, ai u kthye në vendlindje dhe iu bashkua Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) në rajonin e Dukagjinit, së bashku me shokun e tij Gani Zejnan. Ai ishte pjesëtar i njësisë speciale të UÇK-së të quajtur “Shqiponjat e Zeza”, e cila vepronte kryesisht në Koshare dhe zona të tjera në Dukagjin. Beg Rizaj u plagos rëndë dhe u dërgua për mjekim në Angli, ku ndodhej i vëllai Ramizi. Pas shërimit të tij, ai u kthye menjëherë në vijën e frontit.

### Komandant në beteja të ndryshme
Beg Rizaj luajti një rol të rëndësishëm edhe në Luftën Çlirimtare të Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, e njohur edhe si UÇPMB, ku shërbeu si komandant i njësisë. Ai ishte ndër të parët që u përfshi në konfliktin në Maqedoninë e Veriut në vitin 2001, duke luftuar për të drejtat e shqiptarëve atje dhe gjithashtu shërbeu si komandant gjatë kësaj kohe.

### Fundi dhe trashëgimia tragjike
Më 9 maj 2015, Beg Rizaj dhe disa shokë, përfshirë Mirsad Ndrecaj, udhëtuan për në Kumanovë të Maqedonisë, ku përfundimisht u tradhtuan nga vendasit shqipfolës. Ata u rrethuan nga forcat maqedonase dhe u përfshinë në një betejë 36 orëshe. Beg Rizaj me nëntë shokë të tij u vranë, ndërsa tetë policë u vranë dhe 36 të tjerë u plagosën. Beg Rizaj ra në betejë më 10 maj 2015, në Kumanovë. Ai u varros më 24 maj 2015, në varrezat e dëshmorëve në Kullën e Haradinajt në fshatin Gllogjan të Deçanit.

### Nderim kujtimin e Beg Rizajt
Në përkujtim të jetës dhe bëmave të tij, në qendër të Deçanit është ngritur një përmendore, ku në ceremoninë e zbulimit mori pjesë edhe kryeministri i atëhershëm i Kosovës, Ramush Haradinaj. Në një postim në Facebook, Beg Rizaj dikur tha: “Nuk kam lindur për t'u plakur, o miku im, por për të përmbushur misionin dhe për t'u larguar. Kujtimi dhe bëmat e tij vazhdojnë të nderohen, të kujtohen përjetësisht si hero. Lavdi!

## Shiko edhe 
* Përleshja e armatosur në Kumanovë (2015)
* Mirsad Ndrecaj

## Referime
Patrulla e autoudhës

[parapamje|300x300px|Një oficer motoçikletë i Patrullës së Autostradës së Kalifornisë përgjatë autostradës San Tomas përmes [Santa Clara County|Santa Clara, Kaliforni.]]
Një **patrullë autostrade** është një njësi policore, detaj ose agjenci e zbatimit të ligjit e krijuar kryesisht për qëllimin e mbikëqyrjes dhe zbatimit të pajtueshmërisë me sigurinë e trafikut në rrugë dhe autostrada brenda një juridiksioni. Ata gjithashtu quhen në shumë vende policia e trafikut, megjithëse në vende të tjera ky term përdoret më shpesh për t'iu referuar oficerëve këmbësorë në detyrë që kontrollojnë trafikun në kryqëzime.

## Funksionet 
Detyrat e patrullave të autostradës ose policisë së trafikut mund të përfshijnë si më poshtë:

**Hetim i aksidentit**

Mbledhja e provave për të përcaktuar shkakun e një aksidenti rrugor.

**Zbatim i automjeteve komerciale**

Zbatimi i ligjeve për autostradat në lidhje me transportin tregtar, duke përfshirë kufijtë e peshës dhe rregullat e materialeve të rrezikshme.

**Arsim**

Sigurimi i informacionit publik, fletëpalosjeve dhe ekraneve për të inkurajuar drejtimin e sigurt dhe përdorimin e rrugëve.

**Pergjigje emergjente**

Sigurimi i vendit të një aksidenti trafiku duke përdorur kone dhe flakë, si dhe ofrimi i ndihmës së parë për të lënduarit.

**Zbatim i ligjit**

Ndihma e policisë lokale në zonat rurale dhe vëzhgimi i shkeljeve jo-trafiku.

**Mirëmbajtje**

Vëzhgimi dhe raportimi i dëmtimit të rrugëve dhe kryerja e vrojtimeve të nxituara rrugore pas fatkeqësive ose kalimit të motit të keq.

**Zbatimi i trafikut**

Zbatimi i ligjeve dhe rregulloreve që synojnë të përmirësojnë sigurinë në trafik, si kufizimet e shpejtësisë.

## Shiko edhe 
* Patrulla

## Referime
Policia e aeroportit

[parapamje|Policët e aeroportit në [Aeroporti i Dublinit|aeroportin e Dublinit.]]
Njësitë e **policisë së aeroportit** janë një agjenci e policisë së sigurisë e caktuar për të kryer funksionet e zbatimit të ligjit në aeroporte. Ato ofrojnë një gamë të gjerë detyrash dhe përgjegjësish të zbatimit të ligjit, duke përfshirë patrullimin, hetimin, menaxhimin e rrjedhës së trafikut dhe kontrollin dhe reagimin ndaj emergjencave të aeroportit. Policia e aeroportit ofron siguri të shtuar për punonjësit e aeroportit dhe për pasagjerët. Oficerët mund të gjenden në portat e sigurisë, në të gjithë zonën e terminalit dhe rreth perimetrit të aeroportit.

Në disa raste, policia e aeroportit është degë e agjencive më të mëdha për qëllime të përgjithshme. "Oficerët e Sigurisë së Aeroportit" janë të trajnuar në zjarrfikës, shërbime mjekësore të urgjencës, në zbatim të ligjit dhe madje edhe në njësi ushtarake. Ata mbështesin direktivat dhe iniciativat federale të sigurisë, programet e sigurisë së linjave ajrore dhe kontrollin e pasagjerëve, zbatojnë rregullat dhe rregulloret e aeroportit në aeroport dhe brenda zonave të sigurta dhe ndihmojnë me trafikun dhe kontrollin e turmës. Agjencitë e policisë së aeroportit janë komponentë jetikë të sistemit ndërkombëtar të sigurisë së aviacionit, por nuk kryejnë në vetvete të gjitha aspektet e forcës së sigurisë së aeroportit.

## Shiko edhe 
* Policia

## Referime
Policia bashkiake

[parapamje|Njësia patrulluese e Policisë Lokale të zonës Germinalt në Wallonia ([Belgjika|Belgjikë).]]
**Policia bashkiake**, **policia e qytetit** ose **policia lokale** janë agjencitë e zbatimit të ligjit që janë nën kontrollin e pushtetit vendor. Këtu përfshihet qeverisja bashkiake, ku është nënndarja më e vogël administrative. Ata marrin fonde nga buxheti i qytetit dhe mund të kenë më pak kompetenca ligjore sesa policia "e paguar nga shteti". Këto forca policie zakonisht raportojnë te një kryetar bashkie ose një bordi policor lokal.

## Shiko edhe 
* Policia

## Referime
François Leclerc du Tremblay

parapamje|240px|Gdhendje portreti (Biblioteka Kombëtare e Francës)
[300px|parapamje|François Leclerc du Tremblay është figura në të zezë, e paraqitur duke zbritur shkallët në këtë pikturë vaji (1873) nga [Jean-Léon Gérôme.]]
**François Leclerc du Tremblay** (4 nëntor 1577 - 17 dhjetor 1638), i njohur gjithashtu si **Père Joseph**, ishte një frat kapuçin francez, i besuar dhe agjent i Kardinalit Richelieu. Ai ishte *éminence grise* origjinal - termi francez ("eminence gri") për një këshilltar ose vendimmarrës të fuqishëm që vepron fshehurazi ose jozyrtar.

## Biografia
Leclerc ishte djali i madh i Jean Leclerc du Tremblay, president i dhomës së kërkesave të parlamentit të Parisit dhe i Marie Motier de Lafayette. më 3 shkurt 1600, ai hoqi dorë nga bota dhe hyri në prioritetin Capuchin të Orléans. Ai e përqafoi jetën fetare me zjarr të madh dhe u bë një predikues dhe reformator i shquar. Në vitin 1606 ai ndihmoi Antoinette d'Orléans-Longueville, një murgeshë e Fontevrault, të gjente urdhrin e reformuar të Filles du Calvaire dhe ai shkroi një manual përkushtimi për murgeshat. Zelli i tij prozelitues e shtyu atë të dërgonte misionarë në qendrat e lëvizjes Huguenot.

Ai hyri në politikë në Konferencën e Loudun. Atje, si i besuari i mbretëreshës dhe i dërguari papal, ai kundërshtoi galikanizmin e përparuar nga parlamenti. Ai ia doli të bindte princat se qëndrimi ushqente prirje skizmatike dhe ata braktisën mbështetjen e tyre fillestare. Në vitin 1612 ai vendosi ato marrëdhënie personale me Richelieu që vendosën reputacionin e tij - dhe shprehjen - *éminence grise*, megjithëse kërkimet historike nuk kanë qenë në gjendje të dokumentojnë ndikimin e tij të supozuar mbi këtë të fundit. Përshkrimi u bazua në mantelin gri të fratit që kishte veshur Père Joseph dhe titullin "eminencë" që i dha Richelieu si kardinal.

Në vitin 1627 Père Joseph ishte i pranishëm në rrethimin e La Rochelle. Një arsye thjesht fetare e bëri atë aleat të Richelieu kundër Habsburgëve. Ai kishte një ëndërr të zgjonte Evropën në një kryqëzatë tjetër kundër Perandorisë Osmane dhe besonte se Habsburgët ishin një pengesë për ta bërë të mundur këtë. Për Richelieu, ai manovroi në Dietën e Regensburgut (1630) për të penguar agresionin e perandorit Habsburg, dhe më pas rekomandoi ndërhyrjen e Gustavus Adolphus dhe ushtrive protestante, duke ruajtur kështu një ekuilibër fuqie.

Ai u bë ministër lufte dhe, ndonëse ruante një kursim personal të jetës, iu përkushtua diplomacisë dhe politikës. Ai vdiq në vitin 1638, pikërisht kur do të bëhej kardinal. Historia se Richelieu e vizitoi atë kur ishte në shtratin e vdekjes dhe zgjoi njeriun që po vdiste me fjalët, "Guxim, At Joseph, ne kemi fituar Breisach", është apokrife.

## Referime
Aeroporti i Melila

**Aeroporti i Melila** është një aeroport që ndodhet 3 km në jugperëndim të qytetit të Melila, një enklavë spanjolle, në bregdetin e Maroku.
Venere (roman)

**Venere** roman me autor Xhovalin Delia, red. Nevis Uçi. Botuar në Tiranë nga "Dituria" në vitin 2005. Libri ka 280 faqe. ISBN 9992759593  

Shënime: Letërsia shqipe, romane.

## Burimet
Zoti e bekoftë Amerikën!

**Zoti e bekoftë Amerikën!** roman me autor Xhovalin Delia, red. Nevis Uçi. Botuar në Tiranë në vitin 2009 nga "Dituria". Libri ka 351 faqe.  

Shënime: Letërsia shqipe, romane.

## Burimet
M.I.5 kundër spiunazhit

**M.I.5 kundër spiunazhit** libër me autor Rexhep Peposhi, Nehru Vllasi, red. Daut Demaku. Botuar në Tiranë në vitin 1998. Libri ka 135 faqe. 

Shënime: Spiunazhi britanik, shërbimi i fshehtë, Lufta Botërore 1939-1945.

## Burimet
Mendimi dhe suksesi

**Mendimi dhe suksesi** libër me autor Daut Demaku. Botuar në Prishtinë në vitin 1997 nga "D & D Group". Libri ka 132 faqe. 

Shënime: Mendimi dhe të menduarit, sugjestionimi mendor.

## Burimet
Hapa për mbijetim

**Hapa për mbijetim**  libër me autor Bajram Bekteshi, red. Daut Demaku. Botuar në Prishtinë në vitin 2000 nga "Rilindja". Libri ka 80 faqe. 

Shënime: Letërsia shqipe, poezia.

## Burimet
Fuqia pas fronit

Shprehja "**fuqia pas fronit**" i referohet një personi ose grupi që ushtron në mënyrë joformale pushtetin e vërtetë të një zyre të rangut të lartë, siç është një krerë i shtetit. Në politikë, më së shpeshti i referohet një të afërmi, ndihmësi ose vartësi nominal të një lideri politik (shpesh i quajtur "figurë") i cili shërben si udhëheqës *de facto*, duke vendosur politikën nëpërmjet zotërimit të ndikimit të madh dhe/ose manipulimit të aftë.

Koncepti origjinal i një pushteti pas fronit ishte një figurë e fjalës e epokës mesjetare që i referohej faktit se politikat e monarkut mund të vendoseshin nga një këshilltar që nuk ulet në fron, por qëndronte pas tij - ndoshta duke pëshpëritur në veshin e monarkut - nga pamje e zakonshme. Kohët e fundit, anëtarët e familjes dhe këshilltarët zyrtarë ose jozyrtarë mund të marrin një rol të ngjashëm. Ndonjëherë është e vështirë të vlerësohet nëse një akuzë e tillë është e vërtetë apo një teori konspirative.

## Shembuj historike
*Kryetari i pallatit nën mbretërit merovingë në Francia (ndër shembujt më të hershëm të këshilltarëve të tillë të fuqishëm).
*Kancelari i Gjermanisë dhe Ministër-Presidenti i Prusisë Otto von Bismarck, me Perandorin Gjerman dhe Mbretin e Prusisë William I si një figurë *de facto*.
*Kardinali Richelieu, fuqia pas fronit të mbretit Louis XIII të Francës.
*Manuel Noriega, i cili ishte udhëheqësi ushtarak dhe shefi *de facto* i shtetit të Panamasë nga viti 1983 deri më 1989.
*Princi i Kurorës së Arabisë Saudite, Muhamed bin Selman, i cili në mënyrë efektive drejton vendin për babain e tij 87-vjeçar, Mbretin Selman.

## Terma të ndërlidhura
Një term i lidhur është *éminence grise* (frëngjisht: "eminence gri"), një këshilltar ose vendimmarrës i fuqishëm që vepron fshehurazi ose ndryshe jozyrtarisht. Kjo shprehje fillimisht i referohej dorës së djathtë të Cardinal de Richelieu, François Leclerc du Tremblay (i njohur gjithashtu si Père Joseph), një frat kapucin që vishte rroba gri. Për shkak se Cardinal de Richelieu, fuqia pas fronit të mbretit Louis XIII të Francës, si kardinal katolik u emërtua *Son Eminence* ("Eminenca e tij"), alter egoja e tij Père Joseph u quajt ''l'éminence grise* (që është edhe anglishtja. titulli i biografisë së tij nga Aldous Huxley). Martin Bormann u referua si Eminenca Brown, kafe duke iu referuar uniformës kafe të Partisë Naziste.

Përdorimi modern i termit *proconsul'', si analogji për një person nga një fuqi e huaj që manipulon punët e brendshme të një vendi tjetër, quhet edhe "fuqia prapa fronit".

## Referime
Samouillan

**Samouillan** (; Ocitanisht: *Samolhan* ; Shqip: *Samuljan* ) është një komunë në departamentin Haute-Garonne në Francën jugperëndimore.

## Popullsia
Montmaurin

majtas|parapamje| Dyshemeja me mozaik, vila Montmaurin
**Montmaurin** (; Shqip: *Malmauri* ) është një komunë në departamentin Haute-Garonne të Francës jugperëndimore.

Malmauri ka një nga vilat më të mëdha dhe më luksoze galo-romake në Francë. Ajo përbëhej nga mbi 200 dhoma, të shtrira rreth një vargu prej tre oborresh dhe përfshinte në mesin e veçorive të tij arkitekturore një tempull gal, banja, kopshte të brendshme dhe mozaikë që janë ende të dukshme.

## Popullsia
Gjuha sinhale

**Sinhalisht** (   Sinhalisht: , siṁhala, [ ˈsiŋɦələ ]),  ndonjëherë e quajtur **sinhaleze**, është një gjuhë indo-ariane e folur kryesisht nga populli sinhalez i Sri Lankës, të cilët bëjnë deri në grupin etnik më të madh në ishull, që numëron rreth 16 milionë folës.   Sinhalishtja flitet gjithashtu si gjuha e parë nga grupet e tjera etnike në Sri Lanka, deri 2 milionë njerëz që nga viti 2001.  Është shkruar duke përdorur shkrimin sinhala, i cili është një shkrim brahmik i lidhur ngushtë me shkrimin Grantha të Indisë Jugore. 

Sinhalishtja është një nga gjuhët zyrtare dhe kombëtare të Sri Lankës. Së bashku me Palin, ajo luajti një rol të madh në zhvillimin e letërsisë budiste Theravada . 

Forma e hershme e gjuhës sinhale dëshmohet qysh në shekullin III para Krishtit.  Gjuha e këtyre mbishkrimeve me zanore të gjata dhe bashkëtingëllore të aspiruara është një Prakrite e ngjashme me Magadhin, një bashkëpunëtor rajonal i Prakriteve të Indisë së Mesme që është përdorur gjatë kohës së Budës .  Të afërmit më të afërt janë gjuha Vedda (një kreole e rrezikuar, indigjene e folur ende nga një pakicë e Sri Lankasve, duke përzier sinhalishten me një gjuhë të izoluar nga e cila Sinhalishtja e Vjetër huazoi aspekte të ndryshme në substratin e saj kryesor indo-arian) dhe Maldivia. gjuha . Ajo ka dy lloje kryesore, të shkruar dhe të folur, dhe është një shembull i dukshëm i fenomenit gjuhësor të njohur si dygjuhësi .  
parapamje| Shkronjat e shkrimit sinhala .
Izaut-de-l'Hôtel

'''Izaut-de-l'Hôtel'* ( ; Ocitanisht: *Isaut* ; Shqip: *Izateli'' ) është një komunë në departamentin Haute-Garonne në Francën jugperëndimore.

## Popullsia
Montgeard

**Montgeard** (; Ocitanisht: *Montjard* ; Shqip: *Malkopshti* ) është një komunë në departamentin Haute-Garonne të Francës jugperëndimore.

## Popullatë
Montjoire

**Montjoire** ( ; Ocitanisht: *Montjòire* ; Shqip: *Malgëzimi* ) është një komunë në departamentin Haute-Garonne të Francës jugperëndimore.

## Popullatë
L'Isle-en-Dodon

'''L'Isle-en-Dodon'* (; Ocitanisht: *L'Isla de Haut* ; Shqip: *Islauti* ose *Islauti-mbi-Dodonë'') është një komunë në departamentin Haute-Garonne në Francën jugperëndimore. Komuna ka një kufi të shkurtër me departamentin fqinj Gers .

Ekipi i regbit është pika qendrore e komunitetit. Bazuar në stadiumin bashkiak, ai tërheq rregullisht 1000 spektatorë dhe kualifikohet rregullisht për 32 të fundit e më gjerë në playoffet Federale 3.

## Gjeografia 
Islauti ndodhet në lumin Save, në skajin verior të pllakës së Lannemezan . Shpatet që rrethojnë qytetin vënë në dukje vendin e afërt gersois.

## Popullatë 
## Transporti 
Islauti mbi Dodonë është 60 kilometra nga Tuluza me rrugë, një udhëtim që zgjat afërsisht një orë. Një shërbim i rregullt autobusi shkon tre herë në ditë për në Tuluzë. Në Saint-Gaudens, 45 kilometra në jug në luginën e Garonës, autoroute A64 dhe linja e trenit SNCF .
Lévignac

**Lévignac** ( ; Ocitanisht: *Levinhac;* Shqip: *Levinjaku*) është një komunë në departamentin Haute-Garonne në Francën jugperëndimore.

## Popullatë 
Banorët njihen si Leviqarë.

## Transporti 
Levinjaku shtrihet në Itinéraire à Grand Gabarit, itinerari i krijuar posaçërisht për rrugën e madhe, përcjell seksionet e trupit të avionit dhe krahëve të aeroplanit Airbus A380 në Tuluzë për montimin përfundimtar. Autokolonat, të cilat udhëtojnë gjatë natës deri në frekuencë javore, udhëtojnë në rrugën kryesore të qytetit, me vetëm centimetra largësi nga ndërtesat ngjitur. Për ta lejuar këtë kërkoheshin punime të mëdha në rrugën kryesore, duke përfshirë shtigje të reja për këmbësorë, zona parkimi dhe ndriçim.
XOR

djathtas|parapamje|220x220px| Diagrami i Venit të A \oplus B \oplus C
**Ose ekskluzive** ose **disjuksioni ekskluziv**, i njohur gjithashtu si **jo-njëvlershmëria** që është mohimi i njëvlershmërisë, është një veprim logjik që është i vërtetë atëherë dhe vetëm atëherë kur argumentet e tij ndryshojnë (njëri është i vërtetë, tjetri është i gabuar). 

Ai simbolizohet nga veprimi prefiks J  : 16 dhe nga operatorët infiks **XOR**, **EOR**, **EXOR**, \dot{\vee}, \overline{\vee}, \underline{\vee}, **⩛**, \oplus, \nleftrightarrow dhe \not\equiv .

Ajo merr emrin "ekskluzive ose" sepse kuptimi i "ose" është i paqartë kur të dy operandët janë të vërtetë; veprimi "ekskluziv ose" *e përjashton* atë rast. Kjo nganjëherë mendohet si thëniet "njëri ose tjetri, por jo të dyja" ose "njëra ose tjetra". Kjo mund të shkruhet si "A ose B, por jo, A dhe B".

XOR është i njëvlershëm me pabarazinë logjike (NEQ) pasi është e vërtetë vetëm kur hyrjet janë të ndryshme (një është e vërtetë dhe një është e gabuar). Mohimi i XOR është bikushtëzimi logjik, i cili rezulton i vërtetë nëse dhe vetëm nëse dy hyrjet janë të njëjta, që është e njëvlershme me barazinë logjike (EQ).

## Përkufizimi 
Tabela e së vërtetës së A \oplus B tregon se del e vërtetë sa herë që hyrjet ndryshojnë:

## Njëvlershmëritë, eliminimi dhe paraqitja 
Disjuksioni ekskluziv në thelb do të thotë 'ose një, por jo të dyja, as asnjë'. Me fjalë të tjera, pohimi është i vërtetë atëherë dhe vetëm atëherë kur njëri është i vërtetë dhe tjetri është i rremë. Për shembull, nëse dy kuaj janë në garë, atëherë njëri nga të dy do të fitojë garën, por jo të dy. Ndarja ekskluzive p \nleftrightarrow q, e shënuar edhe me p\operatorname{?}q ose Jpq, mund të shprehet në terma të lidhjes logjike ("logjik dhe", \wedge ), disjuksioni ("logjik ose", \lor ), dhe mohimi ( \lnot ) si në vazhdim:

: \begin{matrix}
 p \nleftrightarrow q & = & (p \lor q) \land \lnot (p \land q)
\end{matrix}

Disjuksioni ekskluziv p \nleftrightarrow q mund të shprehet edhe në mënyrën e mëposhtme:

: \begin{matrix}
 p \nleftrightarrow q & = & (p \land \lnot q) \lor (\lnot p \land q)
\end{matrix}

Ndonjëherë është e dobishme të shkruash p \nleftrightarrow q në mënyrën e mëposhtme:

: \begin{matrix}
 p \nleftrightarrow q & = & \lnot ((p \land q) \lor (\lnot p \land \lnot q))
\end{matrix}

ose:

: \begin{matrix}
 p \nleftrightarrow q & = & (p \lor q) \land (\lnot p \lor \lnot q)
\end{matrix}

Kjo ekuivalencë mund të përcaktohet duke zbatuar ligjet e De Morganit dy herë në rreshtin e katërt të provës së mësipërme.