Arbanasi (Bullgari)

**Arbanasi**, *(bullgarisht: Арбанаси)*, është një fshat në komunën Veliko Tarnovo në veri të Bullgarisë.

## Gjeografia 
Arbanasi shtrihet në gjerësinë gjeografike veriore 43 shkallë e 6 min dhe 25 shkallë e 40 min te gjatësisë gjeografike lindore, në 400 m lartësi mbidetare.

## Demografia 
Ky vendbanim është krijuar nga shqiptarët, të cilët erdhën në këtë vend në vitin 1538 nga trojet e tyre etnike. Është fshat i vogël turistik me vetëm 291 banorë (2005).

## Historia 
left|parapamje|Lindja e Krishtit, kisha në Arbanasi, shekullit 16-17

Ndër dokumentet më të hershme, Arbanasi përmendet në një dekret perandorak osman të sulltanit Sulejmani i Madhërishëm të vitit 1538, në bazë të cilit sulltani i ofroi vendet e Arbanasit, Lyaskovets, Gorna Oryahovitsa dhe Dolna Oryahovitsa  kunatit të tij, vezirit të madh Rustem Pasha si dhuratë. Të katër fshatrat janë të bashkuar  nën emrin  *Arnaud Kariyeleri* ("katundet shqiptare") në dokument, dhe kolonët e parë mund të ketë qenë shqiptarët ndofta edhe NGA Epiri, edhe pse shqiptaro-bombastik emra mund të gjenden në regjistrat osmanë të taksave, emrat ortodokse dhe sllave tashmë mbizotëronte.
Regjistri i taksave shenon 1541-1544 përshkruani Arnavud Koy (edhe Ova Darisht), si një katund prej 63 familje dhe 72 burrave të pamartuar. Në vitin 1579-1580, ajo tashmë numërohen 271 familje dhe 277 burrat e pamartuar, ose një rritje të katërfishtë për dyzet vjet, duke treguar një fluks të kolonëve. Katundi i ruajtur karakterin e saj krejtësisht të krishterë dhe i shkoi mbarë në shekullin e 17.

right|parapamje|Shtëpi e vjetër në Arbanasi

Burime të tjera që përmendin Arbanasin janë shënimet e Pavel Đorđić nga 10 janar 1595, të adresuara princit të Transilvanisë, Sigismund Bathory. Fshati është përmendur edhe nga peshkopi katolik romak i Sofjes, Bakshev Petar Bogdan, i cili vizitoi Tarnovon në vitin 1640. Ai u shpreh se ishte një fshat deri në male, nga ku i tërë Tarnovo mund të shihej, që kishte rreth 1,000 shtëpi, dhe popullsia e të cilit fliste greqisht, ndërsa fshatrat fqinje nuk flisnin greqisht fare. Një peshkop katolik romak, Anton Stefanov, i referohet Arbanasit në vitin 1685 si një fshat i grekëve dhe shqiptarëve, i cili renditet i pari në Dakia. Sipas tregimit të tij, ka pasur tregtarë nga Arbanasi në Itali, Hungari, Poloni dhe veçanërisht në Moskovit.

### Lulëzimi dhe rënia 
parapamje|Një mbishkrim i shekullit të 17 në greqisht nga Kisha e Lindjes së Krishtit, Arbanasi

Nuk është material në mënyrë të konsiderueshme më të pasur dokumentar, të tilla si kronisti korrespondencës dhe shënimet në librat fetarë, të ruajtura nga shekulli i 17 dhe 18, që evidenton se Arbanasi arritur lulëzim të saj ekonomik në mes të gjysmës së dytë të 17 dhe në fund të shekullit të 18-të.Vendbanim ka pasur mbi 1,000 shtëpi në atë kohë, popullsia e saj përbëhet kryesisht nga familjet e shquara shitës që tregtohen në Transilvani (kryesisht Sibiu dhe Brasov), principatave të Danubit, Rusia dhe Polonia. Zejtarisë ishin të mirë-zhvilluar, me bakër-dhe goldsmithing, vreshtari dhe prodhimin e mëndafshit duke luajtur një rol të rëndësishëm. Shtëpitë e tregtarëve të pasur, si dhe pesë kishave të ndërtuara gjatë viteve të progresit, dëshmoj rritje e shpejtë ekonomike dhe prosperitetit.

Në shekullin e 18-të, Arbanasi u dhurua rregullisht nga sundimtarët Phanariote e Vllahisë, dhe një numër i dëbuar fisnikëve vllahë u vendosën përkohësisht në fshat, p.sh. Manolachi Brancoveanu dhe Ian Văcărescu. Në vitin 1790, ka pasur 17 fisnikë vllahë me familjet e tyre në Arbanasi. Për këtë ditë, disa prej shtëpive në Arbanasi mbajnë emrat e tyre të ish-pronarëve vllahë (Brancoveanu, Cantacuzino, Filipescu).

Si një rezultat i mirëorganizuar kusar bastisjeve në 1792, 1798 dhe 1810, vendbanimi është plaçkitur dhe djegur. Murtaja dhe epidemitë e kolerës kanë dëmtuar më tej mirëqenien e qytetit. Tregtarët më të pasur ikën në Vllahi dhe Rusi. Një zgjidhje e re e bullgarëve filloi pas 1810, kur njerëzit zbritën nga pjesët e Elena dhe Teteven e Maleve Ballkan, por Arbanasi kurrë nuk mundi të arrijë përsëri kulmin e tij të mëparshëm. Një dekret mbretëror osman i 1839 i privoi qytetit privilegjet e tij të mëparshme dhe zhvillimin e handicraftsmanship pas Luftës së Krimesë pothuajse të pushuar.

## Kultura 
## Gjuha 
Në fshatin shqiptar Mandrica të Bullgarisë është krijua shoqata “Bashkimi për rilindjen e fshatit të Mandricës” , kryetar i së cilës është Ivalljo Petrov , qëllimi i shoqatës është të mbledhë të rinjtë me origjinë nga fshati që të ruajnë gjuhën shqipe dhe traditat e lashta shqiptare. Shoqata ka botua një doracak bullgarisht-shqip në formën, që flitet në Mandricë, si dhe në të ardhmen do të botojë një libër kushtuar historisë së fshatit.

## Galeria 

Image:Arbanasi Architectural Preserve 2.jpg|Arkitektura e vjetër shqiptare
Image:Arbanasi House.jpg|Shtëpi e vjetër
Image:Arbanasi Architectural Preserve.jpg|Brenda kishës
Image:Saint Nikola Monastery, Arbanasi, Bulgaria.jpg|Manastiri i Shën Nikollës

## Shih edhe 
*  Arbanassi.org, The Official Website of Arbanassi 
*  ArbanassiBG.com, offering information about the history, sights, hotels and attractions in the village 
* Arbanassi resort — accommodation 
* Journey.bg article on Arbanasi  
* 
* youtube