Mark Fabius Kuintiliani

thumb
**Mark Fab Kuintiliani** (*Marcus Fabius Quintilianus*, 35 - 118) ishte orator dhe mësues i madh i oratorisë, ishte pedagogu më i madh romak dhe ndër pedagogët më të shquar të botës antike. M. F. Kuintiliani është mësimdhënësi i parë me rrogë shteti.  Është autor i tekstit prej 12 librash me titull *Edukimi i oratorit* (Institutio oratoria). Veprat tjera të tij kanë humbur.

## Biografia 
Kuintiliani lindi në Kalagurris (sot Calahorra), në krahinën romake të Hispania Tarraconensis (Spanja e sotme). Babai i tij ishte gjithashtu orator dhe mësues, dhe kjo ndikoi në formimin e hershëm të Kuintilianit. Ai erdhi në Romë rreth vitit 50 pas Krishtit, ku studioi dhe më vonë punoi si avokat dhe orator nën mbështetjen e perandorit Vespasian.

Në vitin 68, Kuintiliani filloi të japë mësim publikisht në Romë. Ai u bë i pari mësues që mori pagë zyrtare nga shteti për të dhënë mësime mbi retorikën, një veprim i rëndësishëm që e vendosi atë në qendër të jetës intelektuale të kohës.

Ai ka pasur një ndikim të madh në edukimin e shumë figurave të rëndësishme, përfshirë ndoshta Plinin e Ri dhe Tacitin, edhe pse kjo nuk është e dokumentuar plotësisht.

Pas një karriere të gjatë, Kuintiliani u tërhoq nga jeta publike dhe u përqendrua në shkrimin e veprës së tij kryesore. Vdiq rreth vitit 100 pas Krishtit, ndoshta në Romë.

## "Institutio Oratoria" 
Kjo vepër përbëhet nga 12 libra dhe është një trajtesë e plotë mbi edukimin e një oratori, që nga fëmijëria deri në pjekurinë intelektuale. Sipas Kuintilianit, oratori i vërtetë nuk është vetëm një mjeshtër i fjalës, por një njeri i mirë që flet mirë ("vir bonus dicendi peritus"). Kjo pikëpamje e ndërthur moralin me retorikën, duke e vendosur etikën në zemër të arsimit.

Ai trajton jo vetëm teknikat retorike, por edhe edukimin e përgjithshëm, rolin e prindërve, mësuesve dhe metodologjinë e të nxënit. Vepra e tij pati një ndikim të thellë në arsimin perëndimor, sidomos gjatë Rilindjes, kur mendimet e tij u rizbuluan dhe u vlerësuan lart.

## Trashëgimia 
Kuintiliani u admirua nga figura të mëdha si Erasmi i Roterdamit dhe Petrarka. Ai shihet si një nga pedagogët dhe teoricienët më të mëdhenj të lashtësisë, dhe mësimet e tij mbi retorikën, edukimin dhe virtytin kanë mbetur të rëndësishme në historinë e mendimit perëndimor.

## Shih edhe 
* Arsimi
* Oratoria
* Retorika
* Institutio Oratoria
* Arsimi në Romën e lashtë

## Literatura 
* Bonner, Stanley F. *Education in Ancient Rome: From the elder Cato to the younger Pliny.* London: Methuen & Company, Ltd., 1977.
* Clarke, M.L. *Rhetoric at Rome: A Historical Survey.* New York: Routledge, 1996.
* Dozier, Curtis Andrew. "Poetry, Politics, and Pleasure in Quintilian." *Aesthetic Value in Classical Antiquity.* 345–363.
* Fantham, Elaine. *Roman Readings: Roman Response to Greek Literature from Plautus to Statius and Quintilian.* Beiträge zur Altertumskunde, 277.   Berlin; New York:  De Gruyter, 2011. 
* Galand, P., F. Hallyn, C. Lévy, W. Verbaal, *Quintilien ancien et moderne. Etudes réunies*, Turnhout 2010, Brepols Publishers, 
* Kennedy, George Alexander. *The Art of Rhetoric in the Roman World 300 B.C.–A.D.* 300. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1972.
* Krapinger, Gernot (ed.), [Quintilian] *Der Gladiator* (Groessere Deklamationen, 9). Collana Scientifica, 18.  Cassino:  Universita\ degli Studi di Cassino, 2007.
* Laing, Gordon J. *Quintilian, the Schoolmaster.* The Classical Journal 15.9 (1920): 515–34.
* Leitch, Vincent B., Ed. *The Norton Anthology of Theory and Criticism.* New York: W.W. Norton & Company, Inc., 2001.
* Morgan, Teresa. *Literate Education in the Hellenistic and Roman Worlds.* Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1998.
* Murray, Oswyn, John Boardman, and Jasper Griffin, Eds. *The Oxford History of the Roman World.* New York: Oxford University Press, 1991.
* Quintilian. ''Quintilian's Institutes of Oratory; Or, Education of an Orator.* J. S. Watson. London: G. Bell and Sons, 1856. Print.
* Winterbottom, Michael. *Problems in Quintilian.* London: University of London, Institute of Classical Studies, 1970.
* Zinsmaier, Thomas (ed.), [Quintilian] *Die Hände der blinden Mutter* (Größere Deklamationen, 6). Collana Scientifica 24. Cassino: Edizioni Università di Cassino, 2009.

## Referime 
## Lidhje të jashtme
* Short biography of Quintilian: About 
* Article on Quintilian from NNBD: Quintilian
* Works by Quintilian at Somni
* *De institutione oratoria*, digitized codex, 1482
* *De institutione oratoria'', digitized codex, 1473