Çadra e kuqe: histori fatesh austro-shqiptare në shekujt XIX -XXI

**Çadra e kuqe : histori fatesh austro-shqiptare në shekujt XIX -XXI**  me autor: Fatos Baxhaku. Shtëpia botuese: "Dituria". Viti i botimit 2013. Faqet e librit 240. ISBN 978-9928103642

Koment nga autori

Unë nuk e kisha ditur aspak, që miku im i mirë, Ardian Klosi, kishte pasur ndër mend të risillte mes nesh një histori të vjetër dashurie, dhimbjeje, mirësie, por edhe fatkeqësish pa fund. Kohët e fundit, vetëm pak para se të merrte vendimin fatal, ai i kishte kujtuar këta burra dhe gra që e kishin shtyrë jetën me qindra kilometra larg vendit të tyre, shpeshherë në izolim të thellë, shumë e shumë herë të damkosur pa të drejtë e në mënyrë absurde, por gjithsesi njerëz që e kishin dashur deri në palcë vendin e tyre më të fundit, Shqipërinë, njësoj sikur kishin dashur dikur vendin e tyre të lindjes.

Në pranverën e vitit 2012, Ambasadori i Austrisë në Shqipëri, zoti Florian Raunig, dhe Drejtori i Shtëpisë Botuese "Dituria" në Tiranë, Petrit Ymeri, më propozuan që, pas vdekjes së trishtë të Ardianit, ta marr unë përsipër këtë barrë jo edhe aq të lehtë. Unë thashë po me dëshirë, por më shumë me një sens të fortë amaneti e përgjegjësie. Dhe kështu mori udhë kjo punë, rezultatin modest të së cilës e keni sot në dorë.

Objekti i këtij libri janë fatet e përbashkëta të shqiptarëve dhe austro-hungarezëve, sa herë që dokumentohet bashkëjetesa e tyre. Kështu, në të do të përmenden edhe personazhe të tjera, që pas 1918 nuk mbanin më nënshtetësinë austro-hungareze, porse atë hungareze, çekosllovake, jugosllave e ndonjë tjetër. Ky libër, deri diku mund të konsiderohet si një libër historie. Por ama, vetëm deri diku, sepse ai është bazuar fort në historitë e pasuesve të familjeve austro-shqiptare që ende jetojnë në Shqipëri.

Në disa raste bëhet fjalë për brezin e tretë apo edhe të katërt, kështu që kujtimet janë shumë të vagullta, por mbase pikërisht andaj edhe shumë të bukura. Në të tjera histori, bëhet fjalë për pasues të brezit të dytë dhe kështu që kujtimi i protagonistëve të këtyre historive ka ardhur mes nesh, në njëfarë mënyre sikur ata të ishin ende gjallë.

Ky libër nuk pretendon assesi që të jetë një botim gjithëpërfshirës për këtë temë. Shumë prej protagonistëve të dikurshëm janë shuar ngadalë, në heshtje dhe pa lënë shumë gjurmë. Këta kanë mbetur vetëm ndër copëza kujtimesh të lodhura. Kështu që, shumë herë ka qenë e pamundur për të ngritur nga thënie të shkëputura e konfuze, historinë e vërtetë, atë që solli në Shqipëri austriakë e austriake të dikurshëm.

Në raste të tjera, pasardhësit e këtyre familjeve kanë kohë që jetojnë jashtë Shqipërisë dhe kërkesave tona për t'u lidhur me ta iu përgjigj vetëm heshtja. Jeta e sotme, e vrullshme bën të vetën. Herë të tjera edhe pasues austro-shqiptarë, që jetojnë ende në Shqipëri, nuk kanë dashur të na kontaktojnë. Kush e di se cilat janë arsyet.

E di që ndokënd mund ta kuriozojë titulli "Çadra e kuqe". Nëse keni mirësinë të lexoni në hyrjen historike të librit, Walther Peinsipp, një ushtarak austriak në shërbim të Wehrmacht-it, përgjatë udhëtimeve të tij në Shqipërinë e Veriut më 1944 bën fjalë për çadrën e kuqe të një prifti katolik në Shllak, të shkolluar në Austri, të blerë në Innsbruck, që përdorej për të lajmëruar gjakësit se ai që e mbante ishte në besën e priftit e andaj nuk duhej prekur.

Me pak fjalë ishte një objekt i gëzuar e paqësor në zymtësinë kërcënuese e gri të maleve në kohë lufte, që rrezatonte idenë e mikut dhe atë të mbrojtjes nga rrebeshet e kohës. Pikërisht prandaj, ngaqë një objekt i thjeshtë u shndërrua befas në një simbol miqësie, më pëlqeu ky titull.

Libri është një kërkim disamujor, afërsisht një vit, mes këtyre familjeve, në Arkivin e Shtetit, në Bibliotekën Kombëtare dhe në Arkivin e Ministrisë së Brendshme në Tiranë. Janë intervistuar dhjetëra individë.

## Referime