Mjekësia ushtarake

[parapamje|Kirurgu francez [Ambroise Paré (*rr.* 1510-1590) — i njohur si "Babai i Mjekësisë Ushtarake" — duke u kujdesur për këmbën e amputuar të një ushtari.]]
parapamje|Dy kirurgë ushtarakë francezë që trajtojnë armiqtë e plagosur pas betejës së Inkermann, 5 nëntor 1854.
Termi **mjekësia ushtarake** ka një numër konotacionesh të mundshme. Mund të nënkuptojë:

*Një specialitet mjekësor, veçanërisht një degë e mjekësisë së punës që kujdeset për rreziqet dhe nevojat mjekësore (si parandaluese ashtu edhe ndërhyrëse) të ushtarëve, marinarëve dhe anëtarëve të tjerë të shërbimit. Kjo arenë e ndryshme ka përfshirë historikisht parandalimin dhe trajtimin e sëmundjeve infektive (veçanërisht sëmundjet tropikale) dhe, në shekullin e 20-të, ergonominë dhe efektet shëndetësore të operimit të makinerive dhe pajisjeve specifike ushtarake si nëndetëset, tanket, helikopterët dhe aeroplanët. Mjekësia nënujore dhe e aviacionit mund të kuptohen si nënspecialitete të mjekësisë ushtarake, ose në çdo rast e kanë origjinën si të tillë. Pak vende certifikojnë ose njohin "mjekësinë ushtarake" si një specialitet formal ose nënspecialitet më vete.
*Planifikimi dhe praktikimi i menaxhimit kirurgjik të viktimave masive në fushën e betejës dhe konsideratat logjistike dhe administrative të krijimit dhe funksionimit të spitaleve mbështetëse luftarake. Kjo përfshin hierarkitë mjekësore ushtarake, veçanërisht organizimin e komandës së strukturuar mjekësore dhe sistemeve administrative që ndërveprojnë dhe mbështesin njësitë luftarake të vendosura. (Shih Mjekësia e fushëbetejës.)
*Administrimi dhe praktika e kujdesit shëndetësor për pjesëtarët e shërbimit ushtarak dhe vartësit e tyre në mjedise të pavendosura (në kohë paqeje). Kjo mund (si në Shtetet e Bashkuara) të përbëhet nga një sistem mjekësor që paralelizon të gjitha specialitetet dhe nënspecialitetet mjekësore që ekzistojnë në sektorin civil. (Shih gjithashtu Administrata e Shëndetit të Veteranëve që u shërben veteranëve amerikanë.)
*Kërkimi dhe zhvillimi mjekësor që kanë të bëjnë veçanërisht me problemet e interesit mjekësor ushtarak. Historikisht, kjo përfshin të gjitha përparimet mjekësore që dalin nga përpjekjet kërkimore mjekësore të drejtuara në adresimin e problemeve të hasura nga forcat ushtarake të dislokuara (p.sh., vaksinat ose ilaçet për ushtarët, sistemet e evakuimit mjekësor, klorifikimi i ujit të pijshëm, etj.) shumë prej të cilave përfundimisht rezultojnë të rëndësishme përtej konsideratave thjesht ushtarake që i frymëzuan.

## Rëndësia historike
Rëndësia e mjekësisë ushtarake për forcën luftarake shkon përtej trajtimit të lëndimeve në fushën e betejës; në çdo luftë të madhe të zhvilluar deri në fund të shekullit të 19-të, sëmundja mori më shumë viktima nga ushtarët sesa veprimet e armikut. Gjatë Luftës Civile Amerikane (1860–65), për shembull, rreth dy herë më shumë ushtarë vdiqën nga sëmundjet sesa u vranë ose u plagosën për vdekje në luftime. Lufta franko-prusiane (1870–71) konsiderohet të ketë qenë konflikti i parë në të cilin lëndimet luftarake tejkaluan sëmundjet, të paktën në ushtrinë e koalicionit gjerman, e cila humbi 3,47% të numrit mesatar të personelit për të luftuar dhe vetëm 1,82% për sëmundje. Në vendet e botës së re, si Australia, Zelanda e Re, Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja, mjekët ushtarakë dhe kirurgët kontribuan ndjeshëm në zhvillimin e kujdesit shëndetësor civil.

Përmirësimet në mjekësinë ushtarake kanë rritur normat e mbijetesës në luftërat e njëpasnjëshme, për shkak të përmirësimeve në evakuimin mjekësor, mjekësinë e fushëbetejës dhe kujdesin ndaj traumës. Përmirësime të ngjashme janë parë në praktikat e traumës gjatë luftës në Irak. Disa praktika të kujdesit ushtarak ndaj traumave shpërndahen nga ushtarët qytetarë që kthehen në praktikën civile. Një praktikë e tillë është ku pacientët me trauma të mëdha transferohen në sallën e operacionit sa më shpejt të jetë e mundur, për të ndaluar gjakderdhjen e brendshme, duke rritur shkallën e mbijetesës. Brenda Shteteve të Bashkuara, shkalla e mbijetesës për plagët me armë zjarri është rritur, duke çuar në rënie të dukshme të shkallës së vdekjeve nga armët në shtetet që kanë norma të qëndrueshme të shtrimeve në spital me armë zjarri.

## Referime
## Lexim më tutje
* Bowlby, Sir Anthony and Colonel Cuthbert Wallace. “The Development of British Surgery at the Front.” *The British Medical Journal* 1 (1917): 705–721. 
* Churchill, Edward D. “Healing by First Intention and with Suppuration: Studies in the History of Wound Healing.” *Journal of the History of Medicine and Allied Sciences* 19 (1964): 193–214. 
* Churchill, Edward D.  “The Surgical Management of the wounded at the time of the Fall of Rome.” *Annals of Surgery* 120 (1944): 268–283.
* Cowdrey,  Albert E. *Fighting for Life: American Military Medicine in World War II* (1994), scholarly history, 400 pp
* Cowdrey,  Albert E. *United States Army in the Korean War: The Medics War* (1987), full-scale scholarly official history; online free
* Fauntleroy, A.M. “The Surgical Lessons of the European War.” *Annals of Surgery* 64 (1916): 136–150.
* Grissinger, Jay W. “The Development of Military Medicine.” *Bulletin of the New York Academy of Medicine* 3 (1927): 301–356. online
* Harrison, Mark. *Medicine and victory: British military medicine in the Second World War* (Oxford UP, 2004).
* Whayne, Col. Tom F. and Colonel Joseph H. McNinch. “Fifty Years of Medical Progress: Medicine as a Social Instrument: Military Medicine.” *The New England Journal of Medicine* 244 (1951): 591–601. 
* Wintermute, Bobby A. *Public health and the US military: a history of the Army Medical Department, 1818-1917* (2010).

### Burimet parësore
* Kendrick, Douglas B. *Memoirs of a Twentieth-Century Army Surgeon* (Sunflower University Press, 19920, U.S. Army