Muzika rome

parapamje|299x299px| Muzikantë romë në një martesë në Republikën Çeke në 2005
**Muzika rome** (shpesh e referuar si **muzika** **cigane**, e cila ndonjëherë konsiderohet si një term nënçmues)       është muzika e popullit rom, i cili e ka origjinën e tij në veri të Indisë, por sot jeton kryesisht në Evropë.

Edhe pse historikisht ky popull ka qenë nomad, populli rom ka kohë që ka vepruar si argëtues dhe tregtar. Në shumë prej vendeve që jetojnë romët njihen si muzikantë. Për shkak se kanë udhëtuar shumë, muzika e tyre mban elemente të shumëta të formave muzikore bizantine, greke, arabe, indiane, persiane, turke, sllave, rumune, gjermane, holandeze, franceze, spanjolle dhe hebraike.

Është e vështirë të përcaktohen parametrat e një stili të unifikuar muzikor rom, pasi ka shumë ndryshime në strukturat melodike, harmonike, ritmike dhe formale nga rajoni në rajon. Tekstet e këngëve rome shpesh këndohen në një ose më shumë dialekte të gjuhës rome dhe vallëzimi shoqëron shpesh performancën e muzikës rome. 

Flamenkoja spanjolle është në një masë shumë të madhe muzika (dhe vallëzimi, ose në të vërtetë kultura) e popullit rom të Andaluzisë.

Përveç muzikës rome për përdorim lokal, në Evropën Lindore një muzikë e veçantë rome filloi të luhej në dasma dhe festa. Kjo muzikë u mbështet në elemente muzikore hungareze, rumune, ruse etj. Më vonë ajo fitoi popullaritet në Evropën Perëndimore, ku shumë orkestra rome ishin aktive, duke luajtur melodi të sofistikuar me origjinë të Evropës Lindore. Ndoshta muzikanti më me ndikim romak ishte Django Reinhardt (1910-1953).

## Muzikë origjinale rome 
Këngët popullore origjinale rome, jo të prejardhura nga vendet ku jetojnë romët, janë relativisht të rralla. Kjo muzikë e veçantë popullore është kryesisht vokale dhe përbëhet nga këngë të ngadalta rrëfyese dhe melodi të shpejta të cilat mund të shoqërohen me vallëzim. Meloditë e shpejta shoqërohen me përplasje gjuhe, duartrokitje, trokitje të lugëve prej druri dhe teknika të tjera. 

## Muzikë e lidhur me vendin 
Shumica e muzikës rome bazohet në muzikën popullore të vendeve ku romët kaluan ose u vendosën. Muzika lokale adoptohet dhe interpretohet, zakonisht ajo instrumentale, dhe ai shndërrohet ngadalë në stile rome, të cilat zakonisht janë më komplekse se stilet origjinale. Nga ana e saj, muzika rome ka ndikuar shumë në muzikën lokale. Midis këtyre, versionet hungareze janë bërë më të njohura, megjithëse shembujt e muzikës rome në vendet e tjera gjithashtu durojnë.

### Spanja 
Populli rom i Spanjës ( *Gitanos* ) ka kontribuar në mënyrë të konsiderueshme në traditën muzikore andaluziane e njohur si flamenko. Megjithëse nuk është muzikë rome, flamenkoja është e lidhur ngushtë me këtë etni dhe një pjesë e konsiderueshme e artistëve të famshëm të flamencos janë Gitanos (romë).

### Bullgaria 
Për shkak të popullsisë së konsiderueshme rome në Bullgari, muzika e këtij grupi etnik është shumë e popullarizuar. *Muzika Chalgamata* luhet gjithashtu nga muzikantë Romë në Bullgari.

### Rumania 
parapamje|Muzikantë endacakë në kopshtet e verës të Transilvanisë (Penel, 1893)
*Lautari* ishin muzikantë tradicionalë Romë, duke luajtur në festa të ndryshme (dasma, funerale, etj.) 

*Zhanri manipul i* cili është shumë i popullarizuar në Rumani mbështetet nga muzikantë etnikë romë.

### Rusia 
Një kor cigan në Rusi ishte kori cigan Sokolovsky .

Në vitin 1931, një teatër cigan publik, Teatri Romen, është themeluar në Moskë dhe përfshin muzikë dhe vallëzim rom në shfaqjet teatrale.

### Turqia 
Romët janë të njohur në të gjithë Turqinë për muzikën e tyre. Muzika e tyre urbane ka gjurmë klasike të muzikës turke për publikun nëpërmjet *mejhaneve* ose t*avernave* . Ky lloj i *muzikës fasil* (një stil, për të mos u ngatërruar me formën fasil të muzikës klasike turke) shoqëruar me ushqim dhe pije alkoolike shpesh shoqërohet me klasën e ulët të shoqërisë turke, megjithëse gjithashtu mund të gjendet në institucione më "të respektueshme" në kohën moderne.

## Ballkani 
Një lloj tipik i muzikës rome njihet si tallava . Tallavaja u krijua nga pakica rome në Kosovë në vitet 1990. Zhanri i tallavas u miratua më vonë në mesin e grupit Ashkali. Tallavaja  është shumë e pëlqyer edhe në Shqipëri. Ky zhanër ndikohet edhe nga zhanret e tjera të muzikës si ajo greke (Skiladiko) dhe bullgare (Chalga). Ai gjithashtu u përzie me muzikën turke (arabe), arabe (arabisht muzikë pop), serbe (turbo-folk) dhe muzikë shqiptare.

## Shih gjithashtu 
* Flamenco
* Xhaz cigan
* Punk cigan
* Stili cigan
* Lautari
* Himni roman

## Referime 
## Bibliografi 
* Broughton, Simon, "Mbretërit dhe Mbretëreshat e Rrugës". 2000 Në Broughton, Simon dhe Ellingham, Mark me McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), *World Music, Vol. 1: Afrika, Evropa dhe Lindja e Mesme*, f. 146–158. Rough Guides Ltd, Librat Penguin. ISBN&nbsp;1-85828-636-0
* Balint Sarosi, "Zigeunermusik" (muzikë cigane), Budapest 1970, në anglisht, gjermanisht, hungarez

## Lidhje të jashtme 
* Romani muzika (blog)
* Arkivi më i madh i muzikës cigane në internet - 100,000 këngë cigane
* Ueb-ditar muzikor romak 
* Muzikë cigane drejtpërdrejt.  Një turne muzikor nëpër Rumani