Vladimir Orël

{{Infobox scientist
| name               = Vladimir Orël
| image              = Vladimir Orel.jpg
| caption            = Gjuhëtar
| birth_name         = Vladimir Emmanuilovich Oryol
| birth_date         = 
| death_date         = {{Death date and age|5|8}2007|9|2|1952}}
| death_place        = 
| citizenship        = Ruse
| education          = Universiteti Shtetëror i Moskës
| known_for          = të qënit autoritet lider mbi gjuhën shqipe
| website            = 
|fields=gjuhësia historike, albanologjia, etimologjia}}

**Vlladimir Emanuilloviç Orjoll** (rusisht: , 9 shkurt 1952 - 5 gusht 2007) ishte një gjuhëtar, profesor dhe etimolog rus.

## Biografia 
Në Universitetin Shtetëror të Moskës ai studioi linguistikë teorike (1971) dhe linguistikë strukturore (1973). Ai mbrojti doktoraturën e tij. në vitin 1981 (*Sostav i xarakteristika balkanoslavjanskix jazykov*), mbi analizën krahasuese të gjuhëve sllave në Ballkan. Deri në vitin 1990 punoi në Institutin e Studimeve Sllave dhe Ballkanike në Moskë, ku përfundoi tezën e dytë të doktoraturës në vitin 1989, në gramatikë historike të gjuhës shqipe.

Në periudhën 1989-1990 ai mësoi gjuhësi historike në Universitetin Shtetëror të Moskës. Pas emigrimit në Izrael, ai vazhdoi të jepte mësim në Universitetin Hebraik të Jeruzalemit (1991-1992). Më vonë ai u zhvendos në Universitetin Tel-Aviv, ku mësoi në Departamentin e Studimeve Klasike në periudhën 1992-97, në gjuhësinë krahasuese, mitologjinë dhe folklorin, historinë dhe filozofinë. Në vitin 1994 punoi në Institutin Shalom Hartman në Jerusalem kur ishte i dedikuar studimeve biblike dhe dy vitet e ardhshme duke vepruar si studiues në Kolegjin Wolfson, Oksford. Dy vitet e fundit në Izrael (1997-99) ai kaloi në Universitetin Bar-Ilan.

Më pas ai shkoi në Calgary në Kanada, ku filloi të punojë në Korporatën Zi si drejtor i hulumtimit dhe mësimdhënies së gjuhës (2001-02). Pas një aktiviteti të shkurtër në Universitetin Princeton në New Jersey (2001-02), ku punoi në departamentin e shërbimeve të testimit, ai filloi të punojë në universitetet në Alberta, Kanada, veçanërisht në Univeritetin Athabasca  (që nga viti 2003),Univerzitetin Mount Royal (që nga viti 2003), Universiteti i Calgary (që nga 2004), Universiteti i Lethbridge (2004-05). Atje ai dha leksione në linguistikë krahasuese, studime biblike, si dhe në anglisht, anglisht, letërsi angleze, shkrim kreativ, etj. Që nga viti 2005, ai drejtoi Qendrën e Përkthimeve në Autoritetin Shëndetësor Rajonal të Calgaryt.

## Puna 
Edhe pse ai punoi vetëm tre dekada si hulumtues profesionale i gjuhës, puna e Orel përfshiu shumëllojshmëri interesash: nga gjuhët sllave nëpërmjet gjuhëve moderne të Ballkanit deri në gjuhët Paleo-Ballkanike (më së shumti Frigjisht), nga rrënjët Proto-Indo-Europiane dhe konteksti i saj Nostratik nga njëra anë, në analizën e teksteve biblike hebraike dhe të Dhiatës së Vjetër dhe gjuhës Proto-Afroasiake në anën tjetër.

Ai ka lënë pas rreth 200 artikuj dhe mbi dy dekada shqyrtime. Mbi të gjitha, megjithatë, janë 6 monografi, katër prej të cilave janë fjalorë etimologjikë (me titujt e pakuptimtë siç është Doracaku i etimologjisë gjermane që aktualisht fsheh një fjalor të plotë etimologjik). Së fundi, pjesa e tretë e fjalorit të tij rus etimologjik (i cili tashmë ishte quajtur "Vasmer i ri") ishte i papërfunduar për shkak të vdekjes së tij të parakohshme.

Fjalor i tij etimologjik shqiptar (1998) është një pasqyrë veçanërisht e dobishme e etimologjive ekzistuese, dhe kjo plotëson edhe Gramatikën e tij historike të shqipes (2000).

Monografia Phrygian Language (1997) përmbledh epigrafin e vjetër / neo-phyrigian, interpretimin e të gjitha mbishkrimet e njohura deri në vitet 1990 dhe komentet përkatëse gramatikore.

Orel gjithashtu trajtoi gjuhët indo-evropiane, veçanërisht degët balto-sllave, gjermanike, shqiptare dhe keltike. Ai gjithashtu interesohej për gjuhët semite, në hebraisht në radhë të parë dhe më gjerësisht në gjuhët afrikane në tërësi, ku qëndronin rezultatet e tij më të debatueshme. Përmes bashkëpunimit me Olga Stolbova ai botoi Dictionary Hamito-Semitic Etymological Dictionary (1995), i cili në njërën anë solli një numër të krahasimeve interesante dhe të reja nënligjore, sidomos Semitic-Chadic. Nga ana tjetër, vlera e përfitimeve nga përkthimet e reduktuara dhe përkthimet e pasakta, mungesa e burimeve primare për gjuhët jo të shkruara dhe sidomos pseudo-rekonstruimet e panumërta të formuluara ad hoc shpesh në dy apo edhe një fjalë të vetme, specialistë, të cilët gjithashtu vunë në dukje gabime të tjera të rënda në punë (sidomos në materialin e Cushitit, si dhe duke mos lënë pas dore shumën masive të fjalëve në gjuhën arabe në gjuhët berbere).

Ai botoi monografitë e mëposhtme:
* së bashku me Olga Stolbova, Hamito-Semitic Dictionary etimologjike. Leiden: Brill, 1995 (578 f.)
* Gjuha e Frygianëve. Ann Arbor: Caravan Books, 1997 (501 f.)
* Fjalor Shqip etimologjik. Leiden: Brill, 1998 (670 f.)
* Një gramatikë historike e shqipes. Leiden: Brill, 2000 (350 f.)
* Doracaku i Etimologjisë Gjermane. Leiden: Brill, 2003 (700 f.)
* Fjalor ruse etimologjike. Vol. 1: A-J. Ed. Vitali Shevoroshkin. Calgary: Octavia, 2007 (408 f.)
* Fjalor ruse etimologjike. Vol. 2: K-O. Ed. Vitali Shevoroshkin. Calgary: Octavia, 2007 (395 f.)
* Fjalor ruse etimologjike. Vol. 3: P-S. Ed. Vitali Shevoroshkin. Calgary: Octavia, 2008 (327 f.)
* Fjalor ruse etimologjike. Vol. 4: T-Ja. Ed. Cindy Drover-Davidson. Calgary: Theophania Publishing, 2011 (298 f.)

## Burimet