Miliarium Aureum

***Miliarium Aureum*** (; ), ose "**Guri i artë miljar**," ishte një monument, me gjasa prej mermeri ose bronxi të praruar, i ngritur nga perandori Oktavian August afër Tempullit të Saturnit në forumin qendror të Romës së Lashtë. Të gjitha rrugët konsideroheshin se fillonin në këtë monument dhe të gjitha largësitë në Perandorinë Romake mateshin duke nisur nga aty. Te ai ndoshta ishin listuar të gjitha qytetet kryesore në perandori dhe largësitë për te ta, megjithëse vendndodhja e saktë dhe mbishkrimi i monumentit ka mbetur një çështje e debatuar midis historianëve. 

Sipas historianit kishtar të shekullit të XIX Philip Schaff, fraza "Të gjitha rrugët të çojnë në Romë" është një reference ndaj *Miliarium Aureum*—pika specifike në të cilën niseshin ose mbërrinin të gjitha rrugët romake. Një strukturë mermeri i hamendësuar se ishte baza e miliarium është e pranishme në Forumin e tanishëm Romak.

## Historia
Sipas Dion Kasit, Augusti, në pozicionin e tij si *curator viarum*, e ngriti monumentin në vitin 20 p.e.s.. Ai me gjasa mori emrin *Miliarium Aureum* shpejtë pas përurimit të tij dhe do të simbolizonte pikën e nisjes së sistemit rrugor romak me pjesën tjetër Italisë dhe përgjatë gjithë Botës Romake.

## Stili, struktura dhe përmasat 
parapamje|majtas|381px|Mbetje të Miliarium Aureum në Forum Romanum
Plani i monumentit është mes atyre që mungojnë nga fragmentet e rikuperuara të *Forma Urbis*. Fragmentet e mbetura për të këtë zonë të Forumit Romak janë të gjitha në të ashtuquajturën "slab V-11, Stanford University#19" (që paraqet Tempullin e Saturnit me seksionin ballor dhe shkallët, megjithëse seksioni Rostra mungonte, Tempullin e Konkordias dhe Tempullin e Vespasianit të Hyjnizuar). Informacioni nga autorët e lashtë është shumë i mangët, kështu që ka shumë probleme interpretuese në lidhje me natyrën e saktë të *Miliarium Aureum*.

*Miliarium Aureum* duket se ka qenë një kolonë mermeri e veshur me bronx të praruar; sipas Christian Hülsen, një cilindër i stërmadh mermeri u gjet në vitin 1835 afër Tempullit të Saturnit që kishte akoma grepa bronxi. I gjithë monumenti me gjasa kishte formën standarde të një miliariumi romak. Disa studjues mendojnë se *Miliarium Aureum* ishte bërë tërësisht prej bronxi të praruar, Përmasat e mundshme për strukturën përfshijnë një lartërsi prej  dhe një diametër prej  (vetëm kolona) ose  nëse përfshihet baza e mundshme (d.m.th. fragmentet pre mermeri të etiketuara "Miliarium Aureum" në Forumin Romak).

[parapamje|354px|Plani i Forumit Romak  me *Milliarium Aureum* me të kuqe dhe *[Umbilicus urbis Romae|Umbilicus Urbis* blu.]]
### Vendndodhja
Është e sigurtë se ai ndodhej "në afërsi [nën] Tempullin e Saturnit në krye të Forumit Romak", por vendndodhja e saktë është akoma e panjohur. Për shkak se të dhënat arkeologjike nga gërmimet e kryera nga Kähler në vitin 1959, i cili duket se konfirmojnë të dhënata nga gërmimet e kryera nga Bunsen në vitin 1833, shumë studjues tani besojnë se ai gjendej në këndin juglindor të podiumit *Rostra Augusti* përgjatë një aksi simetrik me *Umbilicus urbis Romae*.

### Problemi mbishkrimit
Burimet e lashta nuk thonë asnjëherë drejtpërdrejtë se çfarë ishte shkruar mbi *Miliarium Aureum*, kështë që çdo ide që dikush mund të ketë rreth mbishkrimit duhet të konsiderohet hamendësim bazuar në formën tipike, strukturën dhe funksionin e miliarëve romakë.

Hipotezat kryesore rreth mbishkrimit sugjerojnë se ai përfshinte:
* Asgjë, përveç emrit dhe titullit të perandorit.
* Emrat e qyteteve më të rëndësishme të Italisë dhe Perandorisë Romake në vitin 20 p.e.s., me largësitë e tyre nga Roma. Sipas një fjalie të turbullt të Plini të Vjetrit (*:en:Naturalis Historia*, 3.66), largësitë në miljet romake mateshin duke nisur nga portat e qytetit dhe jo nga vendndodhja e *Miliarium Aureum* (kështu me një diferencë prej rreth 1 miljeje): Via Appia nga Porta Capena (për Brundisium, Greqi dhe provincat lindore); Via Salaria dhe Via Nomentana nga Porta Collina dhe Via Flaminia (për në Italinë Veriore, Raetia, Noricum, Panini dhe Illyricum); Via Aurelia (Për në Galliae dhe Hispaniae); Via Ostiensis (për në Ostia dhe limanet kryesore të Corsica dhe Sardinia, Sicilia dhe Africa).
* Emrat e rrugëve që dilnin nga Roma dhe njerëzit e rangut pretorianë që Augusti kishte bërë *curatores viarum* për tu kujdesuar mirëmbajtjen e tyre, bazuar te rrëfimi i Dion Kasit për ngritjen e monumentit.

### Problemi i fragmenteve prej mermeri të etiketuara "Milliarium Aureum"
Fragmentet prej mermeri me diametër rreth 3-m të etiketuara "Milliarium Aureum" me një dekorim frize anthemion është konsideruar prej kohësh pjesë e bazës së monumentit. Megjithatë, nuk ka dëshmi të drejtpërdrejta për këtë, duke konsideruar gjithashtu se diametri i kësaj baze duket se është shumë i madh për një *miliarium* standard.

Sipas Richardson, rrënojat e etiketuara "Milliarium Aureum" mund të konsiderohen të lidhura me të vetëm nëse kolona e monumentit ishte e një shkalle kolosale, me një diametër prej pothuajse 3 metrash dhe jo 1.15 m:
«*Akoma më pak e besueshme është se pjesët e skalitura prej guri të etiketuara Milliarium Aureum në skajin veri-perëndimor të Forum Romanum sot faktikisht i përkasin bazës së atij monumenti. Frieza e dekoruar me një anthemion i përket relativisht pjesës së sipërme të një ndërtese dhe të elementet janë të një diametri të barabartë me atë të Umbilicus Romae, tepër i madh për një gurë miljar, përveçse ai ishte i një shkalle kolosale*.»

## Shiko gjithashtu
* Augusti
* Mauzoleumi i Augustit
* Shenja e trafikut
* Shenjat e informimit
* Shenjat e qarkullimit rrugor
* Shënuesi i kufirit
* Pllakë përkujtimore
* Aerarium
* Agger
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Via Appia
* Arcana imperii
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Castra
* Cirku Romak
* Civitas
* Cliens
* Clivus Palatinus
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Festivalet Romake
* Forumet Romake
* Genius loci
* Gens
* Gotthograikia
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperator
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Itinerari
* Itinerarium Antonin Augusti
* Itinerarium Burdigalensis - Hierosolymitanum
* Jus
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kulla kështjellë
* Kulla fortifikuese
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Legjioni romak
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Njësitë matëse romake
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Patronus
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Roma e Lashtë
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rruga Flaminia
* Rrugët romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Statio
* Tabula Peutingeriane
* Tempulli i Apollonit Palatin
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Vardariotai
* Via Appia
* Via Candavia
* Via Cassia
* Via Egnatia
* Via Salaria
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Shënime
## Citime fundore
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* Dion Kasi 54.8.
* 
* 
* Plini i Vjetri, *Naturalis Historia* 3.
* Plutarku, *Galba* 24.
* 

* 
* 
* Svetoni, *Otho* 6.
* Taciti, *Historiae* 1.

## Lidhje të jashtme
**UCLA Digital Roman Forum* page for the "Miliarium Aureum" Archaeological discussion and 3D reconstruction
**Stanford University Forma Urbis Romae*: slabs of the Forum Area with the "Miliarium Aureum" (the "Miliarium Aureum" is a missing part near the letters "...ordia")
*The book Article by C. Hülsen about the "Miliarium Aureum" at *Lacus Curtius*