Republika e Tretë Franceze

parapamje|Republika Franceze më 1939. Franca. Protektoratet franceze.
**Republika e Tretë Franceze** (Frëngjisht: *Troisième République*, nganjëherë e shkruar si *La IIIe République*) ishte sistemi i qeverisjes i miratuar në Francë nga 4 shtatori 1870, kur Perandoria e Dytë Franceze u shemb gjatë Luftës Franko-Prusiane, deri më 10 korrik 1940, pas Rënia e Francës gjatë Luftës së Dytë Botërore çoi në formimin e qeverisë Vichy.

Ditët e para të Republikës së Tretë u dominuan nga përçarjet politike të shkaktuara nga Lufta Franko-Prusiane e viteve 1870-1871, të cilën Republika vazhdoi ta zhvillonte pas rënies së Perandorit Napoleon III në 1870. Reparacionet e ashpra të kërkuara nga prusianët pas luftës rezultuan në humbjen e rajoneve franceze të Alsasës (duke mbajtur *Territoire de Belfort*) dhe *Lorraine* (pjesa verilindore, d.m.th. departamenti i sotëm i Moselës), trazirat sociale dhe krijimi i Komunës së Parisit. Qeveritë e hershme të Republikës së Tretë konsideruan rivendosjen e monarkisë, por mosmarrëveshja për natyrën e asaj monarkie dhe pushtuesit të ligjshëm të fronit nuk mund të zgjidhej. Rrjedhimisht, Republika e Tretë, e parashikuar fillimisht si një qeveri e përkohshme, në vend të kësaj u bë forma e përhershme e qeverisjes së Francës.

Ligjet kushtetuese franceze të vitit 1875 përcaktuan përbërjen e Republikës së Tretë. Ai përbëhej nga një dhomë deputetësh dhe një senat për të formuar degën legjislative të qeverisë dhe një president për të shërbyer si kreu i shtetit. Thirrjet për rivendosjen e monarkisë mbizotëruan gjatë mandateve të dy presidentëve të parë, Adolphe Thiers dhe Patrice de MacMahon, por mbështetja në rritje për formën republikane të qeverisjes në mesin e popullatës franceze dhe një sërë presidentësh republikanë në vitet 1880 i prishi gradualisht perspektivat. të një restaurimi monarkik.

Republika e Tretë krijoi shumë zotërime koloniale franceze, duke përfshirë Indokinën Franceze, Madagaskarin francez, Polinezinë franceze dhe territore të mëdha në Afrikën Perëndimore gjatë Përplasjes për Afrikën, të gjitha të fituara gjatë dy dekadave të fundit të shekullit të 19-të. Vitet e para të shekullit të XX-të u dominuan nga Aleanca Demokratike Republikane, e cila fillimisht u konceptua si një aleancë politike e qendrës së majtë, por me kalimin e kohës u bë partia kryesore e qendrës së djathtë. Periudha nga fillimi i Luftës së Parë Botërore deri në fund të viteve 1930 shfaqi politikë të polarizuar ashpër, midis Aleancës Republikane Demokratike dhe Radikalëve. Qeveria ra më pak se një vit pas shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore, kur forcat naziste pushtuan pjesën më të madhe të Francës dhe u zëvendësua nga qeveritë rivale të Francës së Lirë të Charles de Gaulle (La France libre) dhe Shtetit Francez të Philippe Pétain (L'État français).

Gjatë shekujve 19 dhe 20, Perandoria Koloniale Franceze ishte perandoria e dytë më e madhe koloniale në botë vetëm pas Perandorisë Britanike; ajo shtrihej mbi 13,500,000 km2 (5,200,000 mi katrorë) tokë në lartësinë e saj në vitet 1920 dhe 1930. Megjithatë, për sa i përket popullsisë, në prag të Luftës së Dytë Botërore, Franca dhe zotërimet e saj koloniale ishin vetëm 150 milionë banorë, krahasuar me 330 milionë vetëm për Indinë Britanike.

Adolphe Thiers e quajti republikanizmin në vitet 1870 "formën e qeverisjes që ndan më pak Francën"; megjithatë, politika nën Republikën e Tretë u polarizua ashpër. Në të majtë qëndronte Franca reformiste, trashëgimtare e Revolucionit Francez. Në të djathtë qëndronte Franca konservatore, e rrënjosur në fshatarësinë, Kishën Katolike Romake dhe ushtrinë. Pavarësisht nga elektorati i ndarë ashpër i Francës dhe përpjekjet e vazhdueshme për ta përmbysur atë, Republika e Tretë qëndroi për shtatëdhjetë vjet, gjë që nga viti 2023 e bën atë sistemin më jetëgjatë të qeverisjes në Francë që nga rënia e regjimit të lashtë në 1789.

## Shiko edhe 
* Republika e Parë Franceze
* Republika e Dytë Franceze

## Referime