Dekadat e Humbura

parapamje|335x335px
Dekadat e Humbura ishte një periudhë stagnimi ekonomik në Japoni i shkaktuar nga kolapsi i flluskës së çmimeve të aktiveve në fund të 1991. Termi fillimisht iu referohej viteve 1990,  por viteve 2000 ( **20 vite të humbura**, 失われた20年)  dhe 2010 (**30 vite të humbura**, 失われた30    janë përfshirë nga komentuesit ndërsa fenomeni vazhdonte.   pagat reale ranë rreth 5%,  ndërsa vendi përjetoi një nivel çmimesh të ndenjur.  Ndërsa ka disa debate mbi shtrirjen dhe matjen e pengesave të Japonisë,   efekti ekonomik i Dekadave të Humbura është vërtetuar mirë dhe politikë-bërësit japonezë vazhdojnë të përballen me pasojat e tij. Jeta ne Japoni mbetet me shume ndikimet e një ekonomi stagnonte.

## Shkaqet 
parapamje|300x300px|Obligacionet e Japonisë, kurba e kthimit të përmbysur në 1990
parapamje|300x300px| Oferta monetare në Japoni dhe inflacioni (nga viti në vit) 
parapamje|300x300px| Çmimet e pronave në Japoni (nga viti në vit)
Mrekullia ekonomike e Japonisë në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të përfundoi papritur në fillim të viteve 1990. Kjo periudha ishte një periudhe i arët per zhvillimi i Japonisë. Japonia ne vitet 80 ishte gati per te kapërcyer ekonominë Amerikane si ekonomia me e madhe ne bote. Nga fundi i viteve 1980, ekonomia japoneze përjetoi një flluskë të çmimeve të aktiveve në një shkallë masive. Flluska u shkaktua nga kuotat e tepërta të rritjes së kredisë të diktuara për bankat nga banka qendrore e Japonisë, Banka e Japonisë, përmes një mekanizmi politikash të njohur si " udhëzuesi i dritares ".   Siç shpjegoi ekonomisti Paul Krugman, "bankat japoneze dhanë më shumë hua, me më pak vëmendje për cilësinë e huamarrësit, se sa të gjithë të tjerët. Duke vepruar kështu, ata ndihmuan në fryrjen e ekonomisë së flluskës në përmasa groteske."  Ekonomisti Richard Werner shkruan se presionet e jashtme si Marrëveshja Plaza dhe politika e Ministrisë së Financave për të ulur normën zyrtare të skontimit janë të pamjaftueshme për të shpjeguar veprimet e ndërmarra nga Banka e Japonisë.  Kjo politikë e mprehtë shkaktoi shpërthimin e flluskës dhe tregu japonez i aksioneve u rrëzua. Çmimet e kapitalit dhe të aseteve ranë, duke i lënë bankat japoneze dhe kompanitë e sigurimeve të mbivlerësuara me libra plot me borxhe të këqija. Si rezultat, rritja e kredisë bankare ngeci.  Institucionet financiare u shpëtuan përmes infuzioneve të kapitalit nga qeveria, kredive dhe kredive të lira nga banka qendrore dhe aftësisë për të shtyrë njohjen e humbjeve, duke i kthyer ato në banka zombi. Për më tepër, Michael Schuman i revistës *Time* shkroi se këto banka vazhduan të injektonin fonde të reja në " firma zombie " jofitimprurëse për t'i mbajtur ato në këmbë, duke argumentuar se ato ishin shumë të mëdha për të falimentuar . Megjithatë, shumica e këtyre kompanive ishin shumë të zhytura në borxhe për të bërë shumë më tepër sesa të mbijetonin me fondet e shpëtimit. Schuman besonte se ekonomia e Japonisë nuk filloi të rimëkëmbej derisa kjo praktikë të kishte përfunduar. 

Përfundimisht, shumë nga këto firma në dështim u bënë të paqëndrueshme dhe ndodhi një valë konsolidimi, duke rezultuar në katër banka kombëtare në Japoni. Shumë firma japoneze u ngarkuan me borxhe të rënda dhe u bë shumë e vështirë për të marrë kredi. Në vitin 2012, norma zyrtare e interesit ishte 0.1%;  norma e interesit ka mbetur nën 1% që nga viti 1994. 

## Efektet ekonomike 
Pavarësisht rimëkëmbjes së lehtë ekonomike në vitet 2000, konsumi i dukshëm i viteve 1980 nuk është kthyer në të njëjtat nivele para rrëzimit. Firmat japoneze si Toyota, Sony, Panasonic, Sharp dhe Toshiba, të cilat kishin dominuar industritë e tyre përkatëse nga vitet 1960 deri në vitet 1990, iu desh të shmangnin konkurrencën e fortë nga firmat rivale me bazë në vende të tjera të Azisë Lindore, veçanërisht në Korenë e Jugut dhe Kinë ., që nga vitet 2000. Në vitin 1989, nga 50 kompanitë kryesore në botë sipas kapitalizimit të tregut, 32 ishin japoneze; deri në vitin 2018, vetëm një kompani e tillë ( Toyota ) mbetet në top 50.  Shumë kompani japoneze zëvendësuan një pjesë të madhe të fuqisë punëtore të tyre me punëtorë të përkohshëm. Që nga viti 2009, këta punonjës jo tradicionalë përbënin më shumë se një të tretën e fuqisë punëtore.  Për fuqinë punëtore më të gjerë japoneze, pagat kanë ngecur. Nga kulmi i tyre në 1997, pagat reale ranë rreth 13% deri në vitin 2013,  Sipas Teikoku Databank, agjencia më e madhe e vlerësimit të kredisë në Japoni, shitjet totale të te gjitha kompanive në Japoni u ulën me 3.9% në vitin 2010 krahasuar me vitin 2000, ose një rënie prej 13,848.2 miliardë jen. 

Ekonomia e gjerë e Japonisë është ende duke u rikuperuar nga ndikimi i përplasjes së vitit 1991 dhe dekadave të humbura pasuese. U deshën 12 vjet që PBB-ja e Japonisë të rikuperohej në të njëjtat nivele si në vitin 1995. Japonia gjithashtu ra prapa në prodhimin për frymë. Në vitin 1991, prodhimi real për frymë në Japoni ishte 14% më i lartë se ai i Australisë, por në vitin 2011 prodhimi real kishte rënë në 14% nën nivelet e Australisë.  Ne vitin 2014 Kina e kaloj Japoninë si ekonomia i dyte me e madhe ne bote. Në harkun kohor të 20 viteve, ekonomia e Japonisë u tejkalua jo vetëm në prodhimin bruto, por edhe në efiçencën e punës, ndërsa më parë ajo ishte një lider global në të dyja. Në vitin 2018, produktiviteti i punës në Japoni ishte më i ulëti në ekonomitë e zhvilluara të G7 dhe ndër më të ulëtat e OECD-së . 

Në përgjigje të deflacionit kronik dhe rritjes së ulët, Japonia ka tentuar një stimul ekonomik dhe në këtë mënyrë ka një deficit fiskal që nga viti 1991.  Këto stimuj ekonomikë kanë pasur në rastin më të mirë efekte të paqarta në ekonominë japoneze dhe kanë kontribuar në barrën e madhe të borxhit mbi qeverinë japoneze. E shprehur si përqindje e PBB-së, në ~240% Japonia kishte nivelin më të lartë të borxhit nga çdo komb në tokë që nga viti 2013.  Fillimisht, reagimi i investitorëve ndaj reformës së shpallur ishte i fortë dhe Nikkei 225 u rrit në 20,000 në maj 2015 nga një nivel më i ulët prej rreth 9,000 në 2008. Banka e Japonisë ka vendosur një objektiv prej 2% për inflacionin e çmimit të konsumit, megjithëse sukseset fillestare janë penguar nga një rritje e taksës së shitjeve të miratuar për të balancuar buxhetin e qeverisë.  

Në fillim të vitit 2020, ndërsa Japonia filloi të vuante nga Pandemia COVID-19, Jun Saito i Qendrës Japoneze për Kërkime Ekonomike deklaroi se ndikimi i pandemisë i dha "goditjen përfundimtare" ekonomisë së re të Japonisë, e cila kishte rifilluar rritjen e ngadaltë në 2018.  Japoni tani ka një rritje e vogël çdo vite.

Në verën e vitit 2022, ekonomia japoneze u përball me pasiguri pas vrasjes së Shinzo Abe dhe dobësimit të jenit me kursin nominal efektiv të këmbimit për herë të parë në 32 vjet dhe me kursin real efektiv të këmbimit për herë të parë në 52 vjet.

## Interpretimi 
Ekonomisti Paul Krugman ka argumentuar se dekadat e humbura të Japonisë janë një shembull i një kurthi likuiditeti (një situatë në të cilën politika monetare nuk është në gjendje të ulë normat nominale të interesit, sepse ajo tashmë është afër zeros). Ai shpjegoi se sa vërtet masive ishte flluska e aseteve në Japoni deri në vitin 1990, me një trefishim të çmimeve të tokës dhe tregut të aksioneve gjatë viteve të begata 1980. Normat e larta të kursimeve personale të Japonisë, të nxitura pjesërisht nga demografia e një popullsie në plakje, u mundësonin firmave japoneze të mbështeteshin shumë në kreditë tradicionale bankare nga mbështetja e rrjeteve bankare, në krahasim me emetimin e aksioneve ose obligacioneve nëpërmjet tregjeve të kapitalit për të blerë fonde. Marrëdhënia komode e korporatave me bankat dhe garancia e nënkuptuar e një pakete shpëtimi nga taksapaguesit për depozitat bankare krijoi një problem të rëndësishëm rreziku moral, duke çuar në një atmosferë kapitalizmi miqësor (i koruptuar) dhe standarde të reduktuara të huadhënies. Duke vepruar kështu, ata ndihmuan në fryrjen e ekonomisë së flluskës në përmasa groteske." Banka e Japonisë filloi të rrisë normat e interesit në 1990 pjesërisht për shkak të shqetësimeve për flluskën dhe në 1991 çmimet e tokës dhe aksioneve filluan një rënie të madhe, brenda pak vitesh duke arritur 60% nën kulmin e tyre. 

Ekonomisti Scott Sumner ka argumentuar se politika monetare e Japonisë ishte shumë e shtrënguar gjatë dekadave të humbura dhe kështu zgjati dhimbjen e ndjerë nga ekonomia japoneze.    Sipas pjesës së dhënë, duket se autorit, Scott Sumners, argumenton se QE-ja e Japonisë funksionoi në aspektin e arritjes së një NGDP nominale të stabilizuar në vend të nxitjes së rritjes ekonomike të rëndësishme. Sumners sugjeron se injeksionet monetare të përkohshme, siç është QE-ja, kanë pasur ndikim të kufizuar në NGDP. Ai thekson se Banka e Japonisë (BOJ) ka ndërprerë politikën monetare me qëllim të rritjes së normave të interesit gjatë periudhave të caktuara, e cila shkel konvencionalen e veprimeve të bankës qendrore në një pasqyrë likuiditeti të kufizuar. Kjo sugjeron se qëllimi i BOJ ishte të parandalojë inflacionin në vend të nxitjes së NGDP.

Sumners hipotezon se veprimet e BOJ ishin të orientuara drejt mbajtjes së NGDP stabile ose një synimi të lehtësimit të deflacimit, gjë që solli rrugën e vëzhgimit të bërë në bazën monetare japoneze. Ai argumenton se veprimet e BOJ mund të kenë penguar përpjekjet e autoriteteve fiskale për të nxitur NGDP përmes projekteve të ndërtimit.

Ekonomistët Fumio Hayashi dhe Edward Prescott argumentojnë se performanca anemike e ekonomisë japoneze që nga fillimi i viteve 1990 është kryesisht për shkak të normës së ulët të rritjes së produktivitetit agregat. Hipoteza e tyre qëndron në kontrast të drejtpërdrejtë me shpjegimet e njohura që bazohen në termat e një krizë kredie të zgjeruar që u shfaq si pasojë e një “flluska” aktivesh që shpërtheu. Ata udhëhiqen të eksplorojnë implikimet e hipotezës së tyre mbi bazën e provave që sugjerojnë se pavarësisht vështirësive të vazhdueshme në sektorin bankar japonez, shpenzimet kapitale të dëshiruara ishin në pjesën më të madhe të financuara plotësisht. Ata sugjerojnë se aktiviteti i ngadaltë i investimeve të Japonisë ka të ngjarë të kuptohet më mirë në termat e niveleve të ulëta të shpenzimeve kapitale të dëshiruara dhe jo në termat e kufizimeve të kredisë që i ndalojnë firmat të financojnë projekte me vlerë aktuale neto pozitive (NPV). Politikat monetare ose fiskale mund të rrisin konsumin në afat të shkurtër, por nëse rritja e produktivitetit nuk rritet, ekziston një frikë legjitime se një politikë e tillë thjesht mund ta transformojë Japoninë nga një ekonomi me rritje të ulët/inflacion të ulët në një ekonomi me rritje të ulët/inflacion të lartë. ekonomisë.  

Në analizën e saj të rrugës graduale të Japonisë drejt suksesit ekonomik dhe më pas përmbysjes së shpejtë, Jennifer Amyx shkroi se ekspertët japonezë nuk ishin të pavetëdijshëm për shkaqet e mundshme të rënies ekonomike të Japonisë. Përkundrazi, për ta kthyer ekonominë japoneze në rrugën e prosperitetit ekonomik, politikëbërësve do t'u duhej të miratonin politika që së pari do të shkaktonin dëm afatshkurtër për popullin dhe qeverinë japoneze.  Sipas kësaj analize, thotë Ian Lustick, Japonia ishte e mbërthyer në një "maksimum lokal", të cilin e arriti nëpërmjet rritjeve graduale të nivelit të fitnesit, të përcaktuar nga peizazhi ekonomik i viteve 1970 dhe 80. Pa një ndryshim shoqërues në fleksibilitetin institucional, Japonia nuk ishte në gjendje të përshtatej me kushtet në ndryshim dhe edhe pse ekspertët mund të kishin ditur se cilat ndryshime duheshin bërë, ata do të kishin qenë praktikisht të pafuqishëm për t'i zbatuar ato ndryshime pa institucionalizuar politika jopopullore që do të kishin qenë të dëmshme në afatshkurtër.

## Trashëgimia 
Pas recesionit të madh të viteve 2007-2009, shumë qeveri dhe komentatorë perëndimorë i kanë referuar Dekadave të Humbura si një mundësi të veçantë ekonomike për stagnimin e kombeve të zhvilluara . Më 9 shkurt 2009, duke paralajmëruar për pasojat e tmerrshme me të cilat përballet ekonomia amerikane pas flluskës së saj të banesave, presidenti i SHBA-së Barack Obama përmendi "dekadat e humbura" si një perspektivë me të cilën përballej ekonomia amerikane. 

## Shih edhe 
* Kriza financiare aziatike 1997
* Historia ekonomike e Japonisë
* Stagnimi ekonomik
* Punësimi Epoka e Akullnajave
* Recesion i madh
* Mrekullia ekonomike japoneze e pasluftës
* *Princat e Yenit*: libër nga Richard Werner për makroekonominë pas dekadës së humbur
* Politika e normës së interesit zero

## Referime 
## Leximi më tej 
* Fletcher III, W. Miles dhe Peter W. von Staden, eds. '''Dekada e humbur' e Japonisë: Shkaqet, trashëgimitë dhe çështjet e ndryshimit transformues* (Routledge, 2014)
* Funabashi, Yoichi dhe Barak Kushner, eds. *Ekzaminimi i dekadave të humbura të Japonisë* (Routledge, 2015) fragment
* Hayashi, Fumio dhe Edward C. Prescott. "Vitet 1990 në Japoni: Një dekadë e humbur." *Rishikimi i Dinamikave Ekonomike* (2002) 5#1 f.: 206–235. online 
* Hoshi, Takeo dhe Anil K. Kashyap. “A do ta shmangin SHBA-ja dhe Evropa një dekadë të humbur? Mësime nga përvoja e Japonisë pas krizës." *Rishikimi Ekonomik i FMN-së'' 63.1 (2015): 110–163. online