Partia e Punës (Maltë)

**Partia e Punës** , e njohur më parë si **Partia e Punës e Maltës** ( **MLP** ), është një parti politike socialdemokrate   në Maltë . Së bashku me Partinë Nacionaliste (PN), Partia e Punës është një nga dy partitë kryesore politike bashkëkohore në Maltë . Që nga zgjedhjet e përgjithshme të marsit 2013, partia ka qenë partia qeverisëse në Dhomën e Përfaqësuesve Maltezë .  Partia e Punës është një anëtare e Partisë së Socialistëve Evropianë,  dhe ishte anëtare e International Socialist deri në Dhjetor 2014.  Partia është socialiste demokratike me kushtetutë. 

## Struktura e partisë 
Strukturat e Partisë janë Konferenca e Përgjithshme, Ekzekutivi Kombëtar, Drejtuesi dhe Zëvendës Drejtuesit, Kongresi i Partisë, Administrata e Partisë, Grupi Parlamentar, Seksioni i Këshilltarëve, Administratat e Qarkut dhe Rajonale, Komitetet Lokale dhe Degët. 

Konferenca e Përgjithshme përbëhet kryesisht nga delegatë nga strukturat e tjera përbërëse të Partisë dhe është organi më i lartë i Partisë. Ekzekutivi Kombëtar mbledh së bashku Administratën e Partisë si dhe përfaqësuesit e zgjedhur të strukturave dhe koordinatorëve të tjerë përbërës. Kongresi i Partisë përbëhet nga të gjithë anëtarët e Partisë dhe zgjedh Drejtuesin dhe dy Nënkryetarët (njëri për Partinë, tjetri për çështjet Parlamentare) dhe përcakton skicat e politikës së gjerë të Partisë. Administrata e Partisë përbëhet nga Kryetari i Partisë, Nënkryetarët dhe Zyrtarët e Partisë. Grupi Parlamentar dhe Seksioni i Këshilltarëve bashkojnë përfaqësuesit e zgjedhur të Partisë në parlament dhe këshillat vendorë . Partia është e organizuar gjeografikisht në komitetet lokale (më të voglat) dhe administratat e rrethit dhe rajoneve (më të mëdha). Më në fund, Degët e Partisë përfshijnë seksionet e grave, të rinjve, të moshuarve dhe të kandidatëve. 

### Pronat mediatike 
Megjithëse nuk është zyrtarisht pjesë e strukturave të Partisë, PL zotëron një numër mediash  komunikimi. Ajo zotëron drejtpërdrejt gazetën e përjavshme të së Dielës *Kullħadd* dhe përmes kompanisë së saj mbajtëse One Productions partia zotëron stacionin televiziv One dhe shërbimin  One Radio . 

## Historia 
### Fondacioni, vitet e para dhe qeveria e parë (1921–1949) 
Partia e Punës u themelua si **Dhoma e Punës** në 1921 nga një nga degët e sindikatës të lidhur me Sindikatën e Punëtorëve të Qeverisë Perandorake. Klubet e bandave dhe organizatat e tjera u ftuan të dërgojnë delegatë në mbledhjen themeluese të Partisë në 15 Mars 1921, në mënyrë të konsiderueshme, 30 vjetorin e Papës Leo XIII . 

Punëtorët fituan nëntë vende nga dhjetë në zgjedhjet e mbajtura gjatë nëntorit 1945, në të cilat, në kundërshtim me zgjedhjet e mëparshme, të gjithë burrat mbi 21 vjeç kishin të drejtë vote. Programi elektoral i Partisë, për herë të parë në historinë e Punëtorëve, nuk i bëri asnjë referencë fesë. Qeveria e Boffa u mbështet nga Sindikata e Përgjithshme e Punëtorëve dhe ajo kreu një numër reformash, të tilla si heqja e Senatit, heqja e votave të shumësit, si dhe futja e të drejtës së grave për të votuar. Sidoqoftë, deputetët e Punës dhanë dorëheqjen nga postet e tyre në korrik 1946 për shkak të tepricave masive në Dockyards. Në ndërkohë, ' *Kushtetuta MacMichael*  ishte prezantuar, duke i dhënë vetëqeverisje Maltezëve . Pjesëmarrja e Punëtorëve në zgjedhjet pasuese të Tetorit 1947 u mbështet edhe një herë nga Sindikata e Përgjithshme e Punëtorëve . Partia fitoi 59.9% të votave dhe njëzet e katër vende nga dyzet të mundshme brenda Asamblesë Legjislative. Paul Boffa u bë Kryeministër ndërsa Dom Mintoff u bë Zëvendës Kryeministër dhe Ministër për Rindërtimin. Qeveria e Punës prezantoi Tatimin mbi të Ardhurat dhe Shërbimet Sociale për herë të parë në Maltë . 

### Ri-themelimi dhe kthimi në qeveri (1949–1958) 
parapamje| Stema e MLP e miratuar në 1949 mbi një flamur. Emblema u ndryshua në vitin 2008, por ajo ende shihet zakonisht në takimet dhe ngjarjet e Punës.
Partia e Punës u ri-themelua në 1949 si pasardhëse e Partisë së Punës, të themeluar në 1921. Paul Boffa, Drejtues i Partisë së Punës dhe Kryeministër që nga viti 1947, dha dorëheqjen dhe u largua nga partia për shkak të mosmarrëveshjeve serioze me Zëvendësin e tij Dom Mintoff që kishin çuar në një seri krizash kabineti. Boffa formoi Partinë e Punëtorëve të Maltës (MWP) ndërsa Mintoff ri-organizoi Partinë e Punës si Partinë e **Punës të Maltës** . 

Partia e Punës e Maltës garoi zgjedhjet e saj të para për Asamblenë Legjislative të Maltës vitin e ardhshëm. Vota e vjetër e Punëtorëve u nda në mënyrë të barabartë midis MLP dhe MWP, duke u dhënë atyre 11 anëtarë. Kjo lejoi që Partia Nacionaliste (PN) të kishte një avantazh të lehtë në formimin e një qeverie, gjë që e bëri në koalicion me MWP. Qeveria nuk zgjati shumë. Dy zgjedhje të tjera u mbajtën në 1951 dhe 1953 që të dy panë koalicione jetëshkurtra PN-MWP dhe rënie në pjesën e votave për MWP me rritjen e mbështetjes për Partinë e Punës. 

MWP përfundimisht u shpërbë dhe MLP formoi një qeveri për herë të parë në 1955. Kjo legjislaturë u dominua nga çështja e integrimit me Mbretërinë e Bashkuar . Partia, e cila filloi jetën e saj si një parti anti-koloniale me parullën "Integrimi ose vetëvendosja" tani ishte e prirur drejt pjesës së parë të formulës. Një referendum u mbajt në 1956 por duke pasur parasysh numrin e abstenimeve dhe kundërshtimeve masive nga Partia Nacionaliste dhe Kisha Katolike, rezultati ishte jonkluziv. Kjo, së bashku me një numër shkarkimesh në oborrin detar çuan në dorëheqjen e Mintoff dhe thirrjen e tij për protesta masive në prill 1958. 

### Opozita (1958-71) 
Guvernatori rivendosi qeverinë e drejtpërdrejtë koloniale e cila zgjati deri në 1962. Ndërkohë, lidhjet e Partisë së Punës të Maltës me lëvizjet e Pavarura dhe Socialiste të Botës së Tretë e vendosën atë në një kurs përplasjeje me Kishën Katolike Malteze, të cilën Partia e perceptoi si pro-Britanike dhe shkakun e dështimit të projektit të Integrimit. Kjo çoi në udhëheqjen e partisë e cila u ndalua nga viti 1961 der në vitin 1964. Në zgjedhjet e vitit 1962, kjo çoi në humbjen e Partisë, si dhe një ndarje me krijimin e Partisë së Punëtorëve të Krishterë . Paqja me Kishën nuk do të bëhej deri në vitin 1969, kohë kur Partia e Punëtorëve të Krishterë ishte shpërbërë. 

### Qeveritë pas pavarësisë Mintoff (1971-84) 
Laburistët fituan zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1971 dhe menjëherë u nisën për të negociuar marrëveshjet ushtarake dhe financiare pas Pavarësisë me Mbretërinë e Bashkuar. Qeveria ndërmori gjithashtu programe nacionalizimi të stilit socialist, skema të zëvendësimit të importit dhe zgjerimin e sektorit publik dhe shtetit të mirëqenies . Ligjet e punësimit janë rishikuar me futjen e barazisë gjinore në sistemin e pagave. Në rastin e ligjit civil,u prezantua martesa civile (jo-fetare),homoseksualiteti, tradhtia bashkëshortore të cilat u dekriminalizuan. Përmes një pakete reformash kushtetuese të dakorduara me partinë e opozitës, Malta u bë republikë në 1974. 

### Epoka pas Mintoff (1984–92) 
[parapamje| Klubi i Partisë së Punës së Maltës në Rrugën e Republikës, [Valeta në 1985.]]
Vitet e Mifsud Bonnici u karakterizuan nga tensione politike dhe dhune. Kjo hapi rrugën për kthimin më vonë të Partisë Nacionaliste në qeveri  atë vit. 

Partia e Punës u paraqit shumë keq në zgjedhjet vijuese në 1992, duke humbur me gati 13,000 vota. Mifsud Bonnici dha dorëheqjen për shkak të përkeqësimit të shëndetit dhe më 26 Mars, Laburistët zgjodhën Alfred Sant si udhëheqësin e ri. 

### Udhëheqja dhe Modernizimi i Sant (1992-2008) 
Sant i cili fitoi zgjedhjet për udhëheqësin e partisë, dhe më pas modernizoi partinë, siguroi një fitore në qendrat e votimit në 1996 . Nën udhëheqjen e Sant partia bëri disa ndryshime. Partia hapi Selinë e re të Partisë së Punës në Hamrun në vend të Makinës së vjetër në Cottonera. Partia gjithashtu bëri hapa gjigantë në media duke qenë partia e parë politike malteze që zotëronte stacionet e saj të radios dhe televizionit. 

Sant arriti të fitonte në mënyrë të qetë zgjedhjet e vitit 1996 të mbajtura më 26 tetor me mbi 8,000 vota të Partisë Nacionaliste. Ndryshimet kushtetuese të vitit 1987, të cilat siguruan vendet e nevojshme shtesë, duhej të përdoren për herë të dytë, pasi ishin përdorur për të njëjtën kohë në 1987. Ky ndryshim i njëjtë është dashur të përdoret për herë të tretë në vitin 2008. 

Sidoqoftë, po krijoheshin probleme. Mintoff, filloi krijimin e problemeve në Parlament për shumicën parlamentare të një vendesh laburiste. Në verën e vitit 1998, Laburistët humbën një votë të ndarjes për projektin e propozuar të bregdetit Cottonera për shkak të heqjes dorë nga Mintoff në grupin e tij parlamentar. Kjo u konsiderua nga Kryeministri Sant si një votë mosbesimi për qeverinë e tij dhe informoi Presidentin e atëhershëm të Republikës se ai nuk mbante më një shumicë parlamentare. Presidenti në raste të ndryshme i kërkoi Kryeministrit Alfred Sant të përpiqej të gjente një zgjidhje për krizën politike të krijuar, por kur të gjitha përpjekjet u treguan të kota, ai nuk kishte asnjë mundësi tjetër përveç të pranonte Sant dhe dorëheqjen e qeverisë së tij dhe një thirrje për zgjedhje të parakohshme, të cilat u mbajtën më 5 shtator 1998. Partia e Punës u mund me 13,000 vota diferencë. 

Partia bëri fushatë pa sukses kundër anëtarësimit në BE dhe kampi 'JO' humbi referendumin për ngjitjen e Maltës në Bashkimin Evropian në 8 Mars (edhe pse Sant pretendoi fitoren) dhe u mund përsëri në zgjedhjet e përgjithshme një muaj më vonë më 14 prill 2003, edhe një herë me një diferencë prej 12,000 votash. Sant dha dorëheqjen por qëndroi përsëri për kreun e partisë, ku ai u rizgjodh me më shumë se 65% të votave. 

Në qershor 2004 partia arriti të merrte një shumicë relative të votave në zgjedhjet e mbajtura për të zgjedhur pesë eurodeputetët e parë maltezë për Parlamentin Evropian .  Partia zgjodhi 3 nga kandidatët e tij: Joseph Muscat (më vonë u zëvendësua nga Glenn Bedingfield ), John Attard Montalto dhe Louis Grech . 

Në vitin 2008 Partia e Punës humbi për herë të tretë radhazi në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2008, duke marrë 48.79% të votave  dhe duke humbur zgjedhjet për Partinë Nacionaliste me vetëm 1,580 vota ose 0,5%. Pas humbjes së zgjedhjeve, Sant dha dorëheqjen si udhëheqës i Partisë së Punës në 10 Mars 2008. 

### Udhëheqja e Muskat (2008–2020) 
parapamje| Flamuri i ri i Partisë së Punës.
parapamje| Laburistët festojnë pas zgjedhjeve të vitit 2013 .
Raundi i parë i zgjedhjeve të udhëheqësit të ri u mbajt në 5 qershor 2008. Pesë anëtarë garuan në këto zgjedhje si kandidatë: George Abela (një ish-Nënkryetar), Evarist Bartolo (një deputet dhe ish-Ministër i Frontit), Marie Louise Coleiro Preca (një deputet dhe ish-Sekretar i Përgjithshëm i Partisë), Michael Falzon ( një deputet dhe nënkryetar i Partisë) dhe Joseph Muscat (një eurodeputet). Në raundin e parë asnjë kandidat nuk mori 50% + 1 shumicën e votave. Kështu që një zgjedhje e parakohshme duhej të mbahej në 6 qershor midis dy kandidatëve më të mirë që morën më shumë vota, George Abela dhe Joseph Muscat . Muscat u zgjodh drejtues i Partisë së Punës, duke mbledhur 66,36% të votave të përgjithshme. Ai u kooptua në Parlament dhe u emërua Udhëheqës i Opozitës në 1 Tetor. 

Gjatë një Konference të Përgjithshme të Jashtëzakonshme, të mbajtur në nëntor 2008, u vendos që emri zyrtar i partisë do të ishte Partia Laburiste në vend të emrit të saj të dikurshëm anglez, Partia e Punës e Maltës. Stema e mëparshme u ndryshua, megjithëse simboli i pishtarit u ruajt. 

Në qershor 2009, partia grumbulloi 55 përqind të votave të para të preferencës në zgjedhjet për Parlamentin Evropian, duke zgjedhur 3 eurodeputetë që ulen me Aleancën Progresive të Socialistëve dhe Demokratëve. Traktati i Lisbonës dhe numri i vendeve të alokuara për Maltën u rrit nga pesë në gjashtë. 

Muscat arriti të fitojë në mënyrë të qetë zgjedhjet e vitit 2013 të mbajtura në 9 Mars me mbi 35,000 vota të Partisë Nacionaliste. Partia e Punës fitoi një masiv prej 55% të votave. 

Në zgjedhjet e Eurodeputetëve 2014, Partia e Punës mbajti një shumicë prej 34,000 votash (53%), por humbi vendin e katërt ndaj kandidatit të Partisë Nacionaliste. 

Në 2015, partia u hoq nga Socialist International për të mos paguar tarifat e anëtarësimit. 

Në vitin 2017, Joseph Muscat u rizgjodh gjatë zgjedhjeve të përgjithshme, me Laburistët, që u duk se do të fitonin me një fitore të qartë për të dytën herë radhazi, vetëm një orë pasi filloi numërimi i votave.

Nën udhëheqjen e Muscat, deficiti kombëtar i Maltës u eliminua,  papunësia u ul,  dhe ndodhi një periudhë e rritjes ekonomike.  Sidoqoftë, ai u kritikua nga figurat në të dy anët e spektrit politik, i akuzuar për oportunizëm politik,  premtime të prishura për meritokracinë  dhe mjedisin,  si dhe akuza për korrupsion.  Më 1 dhjetor 2019, Muscat njoftoi dorëheqjen e tij, për të hyrë në fuqi pas 12 janarit 2020,  për shkak të protestave malteze të vitit 2019 të shkaktuara nga vrasja e gazetarit antikorrupsion dhe kritikut të qeverisë Daphne Caruana Galizia . Muscat u akuzua për pengimin e hetimit. Robert Abela u zgjodh për ta zëvendësuar atë, duke premtuar vazhdimësi me politikat e mëparshme të ndjekura nga partia.

### Udhëheqja e Abela (2020-sot) 
Ndërsa partia mbante një shumicë parlamentare në kohën e dorëheqjes së Muskat, Robert Abela do të bëhej Kryeministër menjëherë më pas, në 13 Janar 2020.  Ai u njoh si kandidati i "vazhdimësisë" në vend të Chris Fearne, duke theksuar stabilitetin, unitetin dhe normalitetin, në krahasim me ndryshimet më të guximshme të mbrojtura nga Fearne. 

Abela konsiderohet të jetë në përputhje me vlerat tradicionale të Punëtorëve, siç janë strehimi social dhe ilaçet falas për të moshuarit. 

Në Mars 2020 Malta regjistroi rastin e saj të parë COVID-19. Abela në fillim hezitonte të mbyllte aeroportin, pikat e shitjes me pakicë dhe shkollat, por u ndie e detyruar ta bënte këtë disa ditë më vonë ndërsa presioni i publikut u rrit. 

Në Prill 2020 Abela bëri thirrje për 'bashkim kombëtar' në TVM, televizioni kombëtar transmetues i vendit. Kjo është kritikuar për të qenë partiake. 

Në nëntor 2020 Abela deklaroi "se partia do të vazhdojë me futjen e më shumë të rinjve dhe grave në qendër të procesit të saj të vendimmarrjes." 

Më 18 shkurt 2021, Abela njoftoi planet për të futur një ligj që do t'i jepte fund arrestimeve të policisë për ata që posedojnë një sasi të vogël kanabisi dhe bimësh për përdorim personal. 

## Udhëheqja e partisë 
### Drejtuesit e Partisë së Punës 
: *Shikoni Listën e liderëve të Partisë së Punës të Maltës*

* P. Bugelli 1920–1925
* Michael Dundon 1925–1929
* 1929–1947
* Dom Mintoff 1947–1949
* Joseph Flores 1949–1955
* Ġużè Ellul Mercer 1955–1961
* Anton Buttigieg 1961–1976
* Agatha Barbara 1976–1981
* Wistin Abela 1981–1982
* Karmenu Mifsud Bonnici 1982–1984
* Guze Cassar 1984–1987
* Joseph Brincat 1987–1992
* George William Vella 1992–2003
* Charles Mangion 2003–2008
* Angelo Farrugia 2008–2012
* Louis Grech 2012–2017
* Chris Fearne 2017 – sot

### Nënkryetarët e Punëve të Partisë së Punës që nga viti 1976 
* Joseph Brincat 1976–1980
* Karmenu Mifsud Bonnici 1980–1983
* Guze Cassar 1983-1987
* Joe Debono Grech 1987–1992
* George Abela 1992–1998
* Joseph Brincat 1998–2003
* Michael Falzon 2003–2008
* Toni Abela 2008–2016
* Konrad Mizzi 2016
* Chris Cardona 2016–2020
* Daniel Jose Micallef 2020 - i pranishëm

## Referime