Luksemburgu (qyteti)

**Luksemburgu** (Luksemburgisht: *Lëtzebuerg*; Frëngjisht: *Luxembourg*; Gjermanisht: *Luxemburg*), gjithashtu i njohur si **Qyteti i Luksemburgut** (Luksemburgisht: *Stad Lëtzebuerg* ose ''d'Stad*; Frëngjisht: *Ville de Luxembourg*; Gjermanisht: *Stadt Luxemburg* ose *Luxemburg-Stadt''), është kryeqyteti i Dukatit të Madh të Luksemburgut dhe komuna më e populluar e vendit. Duke qëndruar në bashkimin e lumenjve Alzette dhe Pétrusse në Luksemburgun jugor, qyteti shtrihet në zemër të Evropës Perëndimore.

Që nga 5 shkurti 2021, Qyteti i Luksemburgut ka një popullsi prej 125,000 banorësh, që është më shumë se trefishi i popullsisë së komunës së dytë më të populluar të vendit (Esch-sur-Alzette). Popullsia e qytetit përbëhet nga 160 kombësi. Të huajt përfaqësojnë 70% të popullsisë së qytetit, ndërsa luksemburgasit përfaqësojnë 30% të popullsisë; numri i banorëve të lindur jashtë vendit në qytet rritet vazhdimisht çdo vit.

Në vitin 2011, Luksemburgu u rendit i pari për sigurinë personale, ndërsa u rendit i 19-ti për cilësinë e jetesës.

Luksemburgu është një nga kryeqytetet de fakto të Bashkimit Evropian (krahas Brukselit, Frankfurtit dhe Strasburgut), pasi është selia e disa institucioneve, agjencive dhe organeve, duke përfshirë Gjykatën e Drejtësisë së Bashkimit Evropian, Gjykatën Evropiane të Auditorëve, Sekretariati i Parlamentit Evropian, Zyra e Prokurorit Publik Evropian], Banka Evropiane e Investimeve, Fondi Evropian i Investimeve, Mekanizmi Evropian i Stabilitetit, si dhe ndërmjet departamenteve dhe shërbimeve të tjera të Komisionit Evropian, Eurostat.

## Historia 
Qyteti, për shkak të vendndodhjes dhe gjeografisë natyrore, gjatë historisë ka qenë një vend me rëndësi strategjike ushtarake. Fortifikimet e para u ndërtuan që në shekullin e 10-të. Nga fundi i shekullit të 12-të, ndërsa qyteti u zgjerua drejt perëndimit rreth kishës së re të Shën Nikollës (sot Katedralja e Notre Dame), u ndërtuan mure të reja që përfshinin një sipërfaqe prej 5 hektarësh. Rreth vitit 1340, nën sundimin e Gjonit të Verbërit, u ndërtuan fortifikime të reja që qëndruan deri në vitin 1867.

Në vitin 1443, Burgundianët nën Filipin e Mirë pushtuan Luksemburgun. Luksemburgu u bë pjesë e perandorive Burgundiane, dhe më vonë spanjolle dhe austriake dhe nën ato administrata Habsburge, Kalaja e Luksemburgut u forcua në mënyrë të përsëritur, kështu që nga shekulli i 16-të, vetë Luksemburgu ishte një nga fortifikimet më të forta në Evropë. Më pas, Burgundianët, spanjollët, francezët, spanjollët përsëri, austriakët, francezët përsëri dhe prusianët pushtuan Luksemburgun.

Në shekullin e 17-të, u ndërtuan kazamatet e para; fillimisht, Spanja ndërtoi 23 km tunele, duke filluar nga viti 1644. Këto më pas u zgjeruan nën sundimin francez nga Marshalli Vauban dhe u shtuan përsëri nën sundimin austriak në vitet 1730 dhe 1740.

Gjatë Luftërave Revolucionare Franceze, qyteti u pushtua nga Franca dy herë: një herë, shkurtimisht, në 1792-93, dhe, më vonë, pas një rrethimi shtatë-mujor. Luksemburgu qëndroi për aq gjatë nën rrethimin francez, sa politikani dhe inxhinieri ushtarak francez Lazare Carnot e quajti Luksemburgun "kështjellën më të mirë në botë, përveç Gjibraltarit", duke i dhënë shkas pseudonimit të qytetit: 'Gjibraltari i Veriut'.

Sidoqoftë, garnizoni austriak përfundimisht u dorëzua, dhe si pasojë, Luksemburgu u aneksua nga Republika Franceze, duke u bërë pjesë e departamentit të Forêts, me qytetin e Luksemburgut si prefekturën e tij. Sipas Traktatit të Parisit të vitit 1815, i cili përfundoi Luftërat Napoleonike, Qyteti i Luksemburgut u vu nën kontrollin ushtarak prusian si pjesë e Konfederatës Gjermane, megjithëse sovraniteti i kaloi Shtëpisë së Orange-Nassau, në bashkim personal me Mbretërinë e Bashkuar të Holandës.

Në vitin 1940, Gjermania pushtoi përsëri Luksemburgun. Nazistët nuk ishin të përgatitur të lejonin vetëqeverisjen e luksemburgasve dhe gradualisht e integruan Luksemburgun në Rajhun e Tretë duke e bashkuar jozyrtarisht vendin administrativisht me një provincë gjermane fqinje. Nën okupimin, rrugët e kryeqytetit morën të gjitha emra të rinj gjermanë, të cilët u shpallën më 4 tetor 1940.

Pas luftës, Luksemburgu i dha fund neutralitetit dhe u bë anëtar themelues i disa institucioneve ndërqeveritare dhe mbiqeveritare. Disa departamente të Komisionit Evropian janë të vendosura në Luksemburg. Këshilli i BE-së mblidhet në qytet për muajt prill, qershor dhe tetor çdo vit.

## Gjeografia 
[parapamje|djathtas|200px|Pamje nga [Grund, Luksemburg|Grund deri në Qytetin e Vjetër]]

Qyteti i Luksemburgut shtrihet në pjesën jugore të rrafshnaltës së Luksemburgut, një formacion i madh ranor i Jurasikut të hershëm që formon zemrën e Gutland, një zonë e ulët dhe e sheshtë që mbulon dy të tretat jugore të vendit.

Qendra e qytetit zë një vend piktoresk në një vend të spikatur, të vendosur lart në shkëmbinjtë e rrëpirë që bien në luginat e ngushta të lumenjve Alzette dhe Pétrusse, bashkimi i të cilëve është në qytetin e Luksemburgut. Grykat e thella 70 m të prera nga lumenjtë përshkohen nga shumë ura dhe viadukte, duke përfshirë Urën Adolphe, Urën e Dukeshës së Madhe Charlotte dhe Passerelle. Megjithëse Qyteti i Luksemburgut nuk është veçanërisht i madh, faqosja e tij është komplekse, pasi qyteti është i vendosur në disa nivele, duke u shtrirë nëpër kodra dhe duke rënë në dy gryka.

Komuna e Qytetit të Luksemburgut mbulon një sipërfaqe prej mbi 51 km2, ose 2% të sipërfaqes totale të Dukatit të Madh. Kjo e bën qytetin komunën e katërt më të madhe në Luksemburg, dhe deri tani zonën më të madhe urbane. Qyteti i Luksemburgut nuk është veçanërisht i dendur i populluar, me rreth 1700 njerëz për km2; zona të mëdha të Qytetit të Luksemburgut mbahen si parqe, zona pyjore ose vende me trashëgimi të rëndësishme (veçanërisht vendet e UNESCO-s), ndërkohë që ka edhe sipërfaqe të mëdha tokash bujqësore brenda kufijve të qytetit.

### Klima 
Qyteti i Luksemburgut ka një klimë oqeanike, me reshje mesatare, dimër të ftohtë deri të freskët dhe verë të ngrohtë.

## Shiko edhe këtë 
* Luksemburgu

## Referime