Marrëdhëniet mes Malit të Zi dhe Serbisë

**Marrëdhëniet malazezo-serbe** janë marrëdhënie të jashtme midis Malit të Zi dhe Serbisë . Nga viti 1918 deri në vitin 2006 të dy shtetet u bashkuan nën Mbretërinë e Jugosllavisë, Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë dhe Serbinë dhe Malin e Zi . Ka polemika në lidhje me identitetin kombëtar të Malit të Zi për shkak të zhvillimeve të fundit politike në rajon. Ka një debat mbi identifikimin etnik të malazezëve (nëse janë serbë apo jo), dhe emrin e gjuhës kombëtare ( malazez kundër serbisht ). Pavarësisht kësaj, të dy vendet kanë ruajtur kryesisht marrëdhënie miqësore.

## Historia 
### Para Jugosllavisë 
[djathtas|parapamje| Ushtarët serbë dhe malazezë në [Gjakova|Gjakovë gjatë Luftërave Ballkanike (1913)]]
Përpara se të ekzistonte Jugosllavia, kishte më pak dallime midis serbëve dhe malazezëve pasi të dy popujt mbanin kryesisht besnikëri ndaj Kishës Ortodokse Serbe, e cila ndikoi drejtpërdrejt në themelimin e Princit-Peshkopisë së Malit të Zi në 1697.   Petar II Petrović-Njegosh, një nga sundimtarët më historikë të Princ-peshkopatës teokratike malazeze, kompozoi literaturë e cila më vonë do të konsiderohej shtylla kurrizore e historisë së letërsisë malazeze .

### Lufta e Parë Botërore dhe Jugosllavia 
Pasi Kongresi i Berlinit njohu zyrtarisht pavarësinë e shteteve *de facto* sovrane, marrëdhëniet po përmirësoheshin derisa u vendos zyrtarisht në 1897. Mbretëria e Malit të Zi ishte aleati më i afërt i Serbisë në Luftën e Parë Botërore deri në dorëzimin e Austro-Hungarisë në 1916. Mali i Zi u aneksua dhe më pas u shpall nën qeverisjen e Mbretërisë së Jugosllavisë më 20 dhjetor 1918.  Javë pas kësaj date, të Gjelbrit separatist malazez nën Krsto Zrnov Popoviç filluan një kryengritje të dhunshme kundër sindikalistëve pro-jugosllavë të njohur si Kryengritja e Krishtlindjeve më 7 janar 1919.  Pavarësisht separatizmit të tyre, ata e deklaruan veten si serbë . 

### Lufta e Dytë Botërore 
Pas pushtimit të Jugosllavisë, dy grupe sfiduese të rezistencës ishin aktive në territoret e Serbisë së vogël dhe Malit të Zi; partizanët jugosllavë dhe çetnikët . Serbët dhe malazezët përbënin 35% të përbërjes etnike të partizanëve jugosllavë në Luftën e Dytë Botërore .  Malazezët janë cituar të kenë qenë grupi i dytë më i madh brenda lëvizjes çetnike pas serbëve .   Çetnikët malazezë udhëhiqeshin dhe organizoheshin kryesisht nga Pavle Gjurishiq, një komandant i diskutueshëm i cili u vra me ushtrinë e tij nga bashkëpunëtorët nazistë kroatë në Betejën e Fushës së Lijevçes .  Gjurishiq konsiderohet një pjesë e historisë serbo-malazeze pasi ai ishte një sindikalist serbo-malazez, që mendohet të jetë arsyeja pse separatisti malazez Sekula Drljević ndihmoi forcat ustashase për ta vrarë atë.  Mali i Zi mbeti pjesë e Jugosllavisë pasi një shumicë dërrmuese e popullsisë votoi për bashkim me Serbinë në vitin 1992 . Në Luftërat Jugosllave, forcat malazeze kryesisht udhëhoqën rrethimin e Dubrovnikut .  Radovan Karaxhiq, ish -president i kohës së luftës i Republikës Srpska dhe i dënuar kriminel lufte, shpesh ngatërrohet si serb i Bosnjës —ai në fakt lindi në Shavnik në një familje nga fisi Drobnjak . Ai dihej se kishte mbështetur një shtet të bashkuar midis Republika Srpska, Serbisë dhe Malit të Zi.  Gjatë gjithë mandatit të tij, presidenti jugosllav Slobodan Millosheviç emëroi disa politikanë malazezë si Milo Gjukanoviq dhe Svetozar Maroviq, të cilët do të bashkëpunonin me regjimin e tij në një shkallë të madhe   dhe pastaj do ta denonconin atë vite më vonë.   Më 4 shkurt 2003, Republika Federale e Jugosllavisë ndryshoi emrin e saj në Serbi dhe Mal të Zi.  Karta Kushtetuese e Serbisë dhe Malit të Zi, kushtetuta e ndryshuar e Republikës Federale të mëparshme, lejoi secilin prej dy shteteve anëtare të mbante një referendum për pavarësinë një herë në tre vjet.  Pas vrasjes së Zoran Gjinxhiqit më 12 mars 2003, një operacion masiv policor i quajtur Operacioni Sabre u ndërmor nga qeveria e Serbisë dhe Malit të Zi, në të cilin lokacione të ndryshme në Mal të Zi (veçanërisht në Budva ) u hetuan për shkak të tentativave të mëparshme për vrasje me origjinë nga atje. 

### Referendumi i Pavarësisë së Malit të Zi (2006) 
Referendumi i fundit i pavarësisë në Mal të Zi u mbajt më 21 maj 2006.  Ai u miratua nga 55.5% e votuesve, duke kaluar ngushtë pragun prej 55% të vendosur nga Bashkimi Evropian . Deri më 23 maj, rezultatet paraprake të referendumit u njohën nga të pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, duke treguar një njohje të gjerë ndërkombëtare të Malit të Zi pasi të shpallej zyrtarisht pavarësia. Më 31 maj komisioni i referendumit konfirmoi zyrtarisht rezultatet e referendumit, duke verifikuar se 55.5% e popullsisë së votuesve malazezë kishte votuar pro pavarësisë. Milo Gjukanoviq, kryeministër i asaj kohe, ishte lideri i bllokut pro-pavarës të përqendruar rreth Partisë Demokratike të Socialistëve të Malit të Zi . Predrag Bulatović udhëhoqi koalicionin e partive pro-unioniste gjatë fushatës së referendumit.

## Marrëdhëniet bashkëkohore 
Mali i Zi ka një ambasadë në Beograd dhe Serbia ka një ambasadë në Podgoricë . Të dy vendet janë anëtarë të plotë të Këshillit të Evropës, Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) dhe Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA) . Të dy vendet njihen gjithashtu si vende kandidate potenciale nga Bashkimi Evropian .

### Njohja e Kosovës nga Mali i Zi 
Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, Serbia dëboi ambasadorin e Malit të Zi në tetor 2008, pas njohjes nga Mali i Zi të pavarësisë së Kosovës . Kryeministri malazez Milo Gjukanoviç kritikoi largimin me forcë të kolegut të tij nga Beogradi, duke pretenduar se marrëdhëniet midis dy kombeve janë bërë "të papranueshme të këqija".  Pothuajse një vit më vonë, Serbia më në fund e pranoi Igor Jovovicin si ambasador të ri malazez. 

### Qeveria e SNS në Serbi (2012–tani) 
[djathtas|parapamje| [Kryeministri i Malit të Zi Zdravko Krivokapiq dhe Ana Brnabić, Beograd 2021]]
Pasi u zgjodh president i ri i Serbisë në maj 2012, kandidati i SNS -së Tomislav Nikolić dha një intervistë për Televizija Crne Gore, gjatë së cilës ai deklaroi:
 
Në qershor 2014, pasoi një konflikt delikat mediatik midis Gjukanoviqit dhe kryeministrit serb Aleksandar Vuçiq . Shumë tabloide serbe, duke përfshirë *Informer* dhe *Kurir* kishin botuar artikuj që diskutonin lidhjen e supozuar të Gjukanoviqit me kërcënimet dhe sulmet ndaj gazetarëve malazezë.  Gjukanoviq reagoi menjëherë ndaj artikujve të tabloidit serb dhe lëshoi një sërë deklaratash të diskutueshme më 17 qershor, duke i quajtur artikujt "marrëzinë më të zakonshme" dhe duke shtuar se "Unë besoj se kolegu im në Beograd do t'i shkojë deri në fund. shkrime që kujtojnë vitin 2003."  Deklarata për vitin 2003 i referohej drejtpërdrejt vrasjes së Zoran Gjinxhiqit, i cili në vitin 2003 ishte kryeministër i Serbisë. Shumë portale të lajmeve në Serbi i konsideruan komentet e Gjukanoviqit për Vuçiqin si një natyrë kërcënuese. 

Më 28 nëntor 2020, ambasadori i Serbisë në Mal të Zi, Vladimir Bozhoviq, u shpall person non grata për shkak të deklaratës së tij të diskutueshme në lidhje me Kuvendin e Podgoricës .  Më pas ai u dëbua nga Mali i Zi. Që nga shkurti 2023, një ambasador i ri i Serbisë në Mal të Zi ende nuk është emëruar.

Në shkurt 2021, Serbia i dhuroi Malit të Zi 4000 vaksina kundër COVID-19 . Kryeministrja Ana Brnabiq tha se qëllimi pas donacionit është "të hapet një kapitull i ri në marrëdhëniet midis Serbisë dhe Malit të Zi" dhe "të tregohet solidariteti në kohë krize".  

## Sipas temës 
### Krimi 
Mafia malazeze dihet se vepron ilegalisht në Serbi, veçanërisht në Beograd .   Mendohet se elementë malazezë nxitën vrasjen e kryekomandantit serb Arkan më 15 janar 2000.   Më 9 tetor 2009, biznesmeni malazez Branislav Šaranović, i cili zotëronte kazinonë në Hotel Slavija në Beograd, u vra me armë zjarri në lagjen luksoze të qytetit, Dedinje, nga dy atentatorë të maskuar.  Një valë e re vrasjesh nga kriminelët e krimit malazez filloi me një makinë bombë që vrau biznesmenin kontrovers Boshko Raiçeviç në Dorçol më 23 qershor 2012.  Vetëm disa javë më vonë, Tanjug publikoi një raport që pretendonte se bosi i drogës malazez i zhdukur prej kohësh Darko Shariq ofroi një kontratë prej 10 milionë eurosh për vrasës profesionistë për të likuiduar Boris Tadiqin, Ivica Daçiqin dhe politikanë dhe shefa të tjerë të policisë serbe.  

## Shih edhe 
* Marrëdhëniet e jashtme të Malit të Zi
* Aderimi i Malit të Zi në Bashkimin Evropian
* Aderimi i Serbisë në Bashkimin Evropian
* Serbia dhe Malit të Zi
* Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Malit të Zi

## Referime