Departamentet dhe rajonet përtejdetit të Francës

**Departamentet dhe rajonet përtejdetit të Francës** (Frëngjisht: ''départements et régions d'outre-mer*, shqiptuar [depaʁtəmɑ̃ e ʁeʒjɔ̃ d‿utʁəmɛʁ]; *DROM'') janë departamente të Francës që janë jashtë Francës metropolitane, pjesës evropiane të Francës. Ata kanë saktësisht të njëjtin status si rajonet dhe departamentet e Francës kontinentale. Kushtetuta franceze parashikon që, në përgjithësi, ligjet dhe rregulloret franceze (kodi civil i Francës, kodi penal, e drejta administrative, ligjet sociale, ligjet tatimore, etj.) zbatohen për rajonet franceze jashtë shtetit njësoj si në Francën metropolitane, por mund të përshtaten si nevojiten për t'iu përshtatur nevojave të veçanta të rajonit. Prandaj, administratat lokale të rajoneve franceze jashtë shtetit nuk mund të miratojnë vetë ligje të reja.

Si pjesë integrale e Francës dhe Bashkimit Evropian, departamentet jashtë shtetit përfaqësohen në Asamblenë Kombëtare, Senat dhe Këshillin Ekonomik dhe Social, votojnë për të zgjedhur anëtarët e Parlamentit Evropian dhe përdorin gjithashtu euron si monedhën e tyre. Departamentet dhe rajonet përtejdetit nuk janë të njëjta me kolektivitetet përtejdetit, të cilat kanë një status gjysmë autonom.

Çdo departament përtejdetit është departamenti i vetëm në rajonin e tij përtejdetit (frëngjisht: ''région d'outre-mer*) me fuqi identike me rajonet e Francës metropolitane. Për shkak të korrespondencës një-për-një, përdorimi joformal nuk i dallon të dyja, dhe media franceze përdor pothuajse ekskluzivisht termin *département d’outre-mer* (*DOM'').

Që nga marsi 2011, pesë departamente dhe rajone përtejdetit të Francës janë:

* Guajana Franceze në Amerikën Jugore;
* Guadalupa në Karaibet;
* Martinika në Karaibet;
* Majoti në Oqeanin Indian, në brigjet e Afrikës Lindore;
* Réunion në Oqeanin Indian, në brigjet e Afrikës Lindore.

Guadalupa dhe Réunion kanë secila këshilla të veçantë departamentesh dhe rajonale, ndërsa në Majoti, Guajana dhe Martinika, dy shtresat e qeverisë janë të konsoliduara, kështu që një organ zotëron të dy grupet e pushteteve. Departamentet e huaja i morën këto kompetenca shtesë në vitin 1982, kur politika e decentralizimit të Francës diktoi që atyre t'u jepeshin këshilla rajonalë të zgjedhur dhe fuqi të tjera rajonale; megjithatë, termi "rajon përtejdetit" u prezantua vetëm me amendamentin kushtetues francez të 28 marsit 2003.

## Historia
Përpjekja më e hershme, jetëshkurtër e Francës për ngritjen e departamenteve përtejdetit ishte pas pushtimit të Republikës së Venedikut nga Napoleoni në vitin 1797, kur ishujt e deritanishëm të Jonit venecianë ranë nën Drejtorinë Franceze dhe u organizuan si departamentet e *Mer-Égée*, *Ithaque* dhe *Corcyre*. Në vitin 1798 admirali rus Fjodor Ushakov dëboi francezët nga këto ishuj dhe megjithëse Franca i rifitoi ato në vitin 1807, të tre departamentet nuk u ringjallën.

Sipas Kushtetutës së Republikës së Katërt të vitit 1947, kolonitë franceze të Algjerisë në Afrikën e Veriut, Guadalupa dhe Martinika në Karaibe, Guajana Franceze në Amerikën e Jugut dhe Réunion në Oqeanin Indian u përcaktuan si departamente përtejdetit. Algjeria u bë e pavarur në vitin 1962, ndërsa të tjerët janë ende departamente franceze.

[parapamje|djathtas|Harta e Bashkimit Evropian 2011-2020 në botë me [Territoret e veçanta të shteteve anëtare dhe Bashkimin Evropian|vendet dhe territoret përtejdetit dhe rajonet më të largëta]]

Që nga viti 1982, duke ndjekur politikën e decentralizimit të qeverisë franceze, departamentet përtejdetit kanë zgjedhur këshillat rajonalë me kompetenca të ngjashme me ato të rajoneve të Francës metropolitane. Si rezultat i një rishikimi kushtetues që ndodhi në vitin 2003, këto rajone tani do të quhen "rajone jashtë shtetit"; Në të vërtetë, formulimi i ri i Kushtetutës nuk i jep përparësi termave "departament përtejdetit" ose "rajon përtejdetit", megjithëse ky i fundit është ende praktikisht i papërdorur nga media franceze.

Kolektiviteti përtejdetit i Shën Pierre dhe Miquelon ishte një departament përtejdetit nga 1976 deri në 1985. Të pesë departamentet përtejdetit të Francës kanë nga 200,000 deri në 1,000,000 njerëz secila, ndërsa Shën Pierre dhe Miquelon ka vetëm rreth 6,000, dhe për këtë arsye një njësi më e vogël kolektive duket më e përshtatshme për ishujt.

Kolektiviteti përtejdetit të Majotit mbajti një referendum më 29 mars 2009. Nga votat, 95% ishin në favor të bërjes së një departamenti përtejdetit. Majoti u bë një departament përtejdetit më 31 mars 2011.

## Referime