Operacioni Patkoi

të shkatërruara në Kosovë 1998-99.]]
**Operacioni Patkoi,** ka qenë emri i dhënë nga qeveria serbe për një plan të deklaruar: Pastrimin etnik të shqiptarëve të Kosovës që do të kryhej nga policia serbe dhe ushtria jugosllave. Nxjerrja e këtij informacioni shërbeu për nisjen dhe Bombardimin e Jugosllavisë nga NATO në vitin 1999, gjatë Luftës së Kosovës.

Ushtria Jugosllave dhe Policia serbe në fillim të vitit 1999 "në një mënyrë të organizuar, me përdorim të konsiderueshëm të burimeve shtetërore" zhvilloi një fushatë të gjerë dhune kundër civilëve shqiptarë për t'i dëbuar ata nga Kosova dhe për të mbajtur kështu kontrollin politik të Beogradit mbi krahinë. Fushata serbe e spastrimit etnik u citua në mbështetje të ndërhyrjes së NATO-s. Pas luftës, Tribunali Ndërkombëtar i Krimeve të Luftës dënoi disa nga udhëheqësit kryesorë politikë dhe ushtarakë serbë për transferimin me forcë të popullsisë, dëbimin dhe persekutimin e civilëve shqiptarë të Kosovës. Disa autorë kundërshtuan ekzistencën e një plani të tillë ose disa nga aspektet e tij.

Në 2011, ish ministri i jashtëm i Bullgarisë Nadezhda Neynski zbuloi në një dokumentar televiziv se qeveria Bullgare i dorëzoi Gjermanisë një raport të paverifikuar të përpiluar nga agjencia e saj ushtarake që "bëri të qartë" ekzistencën e planit. Sipas librit nga Heinz Loquai, një gjeneral brigadier gjerman i pensionuar, botuar në Prill 2000, analiza bullgare arriti në përfundimin se qëllimi i Ushtrisë Jugosllave ishte shkatërrimi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, dhe jo dëbimi i tërë popullsisë shqiptare. Sipas Radio Televizionit të Serbisë raporti u hartua nga shërbimet e inteligjencës Bullgare bazuar në analizën e ngjarjeve të fillimit të vitit 1999.

## Operacionet Ushtarake të Ushtrisë Jugosllave 
### Operacionet Para Ndërhyrjes së NATO-s 
 në luginën e Drinit të Bardhë, në kufirin midis Shqipërisë dhe Kosovës. Morina u sulmua më 23/24 maj 1998 nga Ushtria Jugosllave.|220x220px]]

Përgjigjja ushtarake e Ushtrisë Jugosllave ndaj sulmeve të UÇK-së arriti kulmin në Operacionin Patkua të drejtuar jo vetëm kundër luftëtarëve të UÇK-së, por duke përfshirë edhe dëbimet sistematike të civilëve kosovarë. Gjatë konfliktit të armatosur në 1998 Ushtria Jugosllave dhe Policia Serbe përdorën forcë të tepruar dhe të rastësishme, e cila rezultoi në dëmtimin e pronës, zhvendosjen e popullsisë dhe vdekjen e civilëve. Disa konsiderojnë se Beogradi tashmë kishte nisur Operacionin Patkua që në verën e vitit 1998, kur qindra mijëra shqiptarë të Kosovës u dëbuan nga shtëpitë e tyre.

Tërheqja e vëzhguesve të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, së bashku me fillimin e fushatës së bombardimeve të NATO-s, inkurajuan Millosheviqin të zbatojë "Elementë të Orkestruar të Fushatës së Dëbimeve, të cilat mund të përshkruhen si një plan". Më 20 mars 1999, ofensiva serbe, e njohur si Operacioni Patkua, ishte tashmë në lëvizje. Natyrisht, ky operacion ishte planifikuar paraprakisht.

*Nëse bëhet fjalë për bombardimet e NATO-s, nëse bëhet fjalë për agresionin amerikan, ne serbët do të vuajmë shumë, por shqiptarët në Kosovë nuk do të jenë më.*

Vojislav Shesheli, zëvendëskryeministër i Jugosllavisë.

### Operacionet Pas Ndërhyrjes së NATO-s 
Me fillimin e bombardimeve të NATO-s ndaj Jugosllavisë më 24 mars 1999, forcat serbe përshpejtuan Operacionin Patkoi.  Në pranverën e vitit 1999, ushtria jugosllave, policia dhe paraushtarakët serbë, në mënyrë të organizuar, me përdorim të konsiderueshëm të burimeve shtetërore, kryen një fushatë të gjerë dhune kundër civilëve shqiptarë për t'i dëbuar ata nga Kosova që kështu të mbajnë kontrollin politik të Beogradit mbi krahinë.

Qeveria serbe zbatoi gjithashtu një strategji kriminale të njohur si spastrim i identitetit, e cila konsistonte në "konfiskimin e identifikimit personal, pasaportat dhe dokumente të tjera të tilla për ta bërë të vështirë ose të pamundur për ata që dëbohen të kthehen".. Shqiptarëve të Kosovës të dëbuar u janë hequr sistematikisht dokumentet e identitetit dhe pronës, përfshirë pasaportat, titujt e tokës, targat e automobilave, kartat e identitetit dhe dokumente të tjera. Mjekët për të Drejtat e Njeriut raportojnë se gati 60% e të anketuarve në sondazhin e tyre vëzhguan se forcat serbe po hiqnin ose shkatërronin dokumentet e identifikimit personal. Kjo praktikë kriminale sugjeron se qeveria po përpiqej të bllokonte kthimin e tyre. 

## Numri i Refugjatëve
Sipas Komisionerit të Lartë të Kombeve të Bashkuara për Refugjatët, deri në mars 1999 (para bombardimeve të NATO -s), më shumë se 200,000 civilë shqiptarë u zhvendosën brenda vendit, gati 70,000 shqiptarë ishin larguar nga krahina në vendet fqinje dhe Malin e Zi, dhe 100,000 shtetas të tjerë jugosllavë, kryesisht Shqiptarët e Kosovës, kishin kërkuar azil në Evropën Perëndimore. Gjithashtu, mijëra fshatra etnikë shqiptarë në Kosovë ishin shkatërruar pjesërisht ose plotësisht nga djegia ose granatimet.

Brenda 3 javëve nga fillimi i bombardimeve strategjike të NATO-s gjatë Luftës së Kosovës, kishte 525.787 refugjatë nga Kosova në vendet fqinje. Një muaj më vonë, më 12 maj, numri i përgjithshëm i refugjatëve ishte rritur në 781.618. Deri në qershor 1999, ushtria, policia dhe paraushtarakët jugosllavë dëbuan 862.979 shqiptarë nga Kosova, një pretendim i kundërshtuar nga shumë politikanë serbë. Disa qindra mijëra të tjerë u zhvendosën brenda vendit, përveç atyre të zhvendosur para marsit. Amnesty International vlerësoi se "gati 1 milion njerëz janë detyruar të largohen nga Kosova".

Radio Televizioni i Serbisë kurrë nuk tregoi kolonat e shqiptarëve të dëbuar nga policia serbe dhe paraushtarakët, përveç kur një kolonë e shqiptarëve që iknin u vra nga bombat e NATO-s. Për më tepër, propaganda e Millosheviqit në përpjekje për të bindur publikun ndërkombëtar se kolona të mëdha refugjatësh largohen nga Kosova për shkak të bombardimeve të NATO-s, e jo prej operacioneve ushtarake të ushtrisë jugosllave.

## Gjyqet e Krimeve të Luftës 
Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë akuzoi Sllobodan Millosheviçin dhe zyrtarë të tjerë jugosllavë për krime kundër njerëzimit, përfshirë vrasje, transferim të dhunshëm të popullsisë, dëbim dhe persekutim të civilëve të Kosovës:

* Sllobodan Millosheviç, President i Jugosllavisë dhe Komandant Suprem i Ushtrisë Jugosllave - Vdiq në 2006 gjatë gjykimit.
* Dragoljub Ojdanić, Shef i Shtabit të Përgjithshëm - u dënua me 15 vjet burg.
* Nebojša Pavković, Komandant i Ushtrisë së Tretë, e cila ishte përgjegjëse për Kosovën - u dënua me 22 vjet burg.
* Vladimir Lazarević, Komandant i Trupave  të Ushtrisë së Tretë të Prishtinës - u dënua me 15 vjet burg.
* Vlajko Stojiljković, Ministër i Brendshëm dhe Komandant i policisë - kreu vetëvrasje në 2002, pas miratimit të një ligji për bashkëpunim me Tribunalin e Hagës.
* Sreten Lukić, Shef i Shtabit të policisë në Kosovë - i dënuar me 22 vjet burg.
* Nikola Šainović, Zëvendëskryeministër i Jugosllavisë - u dënua me 22 vjet burg.
* Milan Milutinović, Presidenti i Republikës së Serbisë - u shpall i pafajshëm.

Kryetari i trupit gjykues Iain Bonomy ishte duke shqiptuar dënimin tha se "veprimet e qëllimshme të këtyre forcave gjatë fushatës provokuan largimin e të paktën 700,000 shqiptarëve etnikë nga Kosova në një periudhë të shkurtër nga fundi i marsit deri në fillim të qershorit 1999."

## Polemikat 
Noam Chomsky deklaroi se "Komisioneri i Kombeve të Bashkuara për Refugjatët regjistroi refugjatët e parë jashtë Kosovës më 27 mars, tre ditë pasi filluan bombardimet e NATO-s". Mendimi i tij, megjithatë, kundërshtohet nga vetë burimet e UNHCR-së të cilat regjistruan 200.000 refugjatë nga Kosova deri më 24 mars 1999, para ndërhyrjes së NATO-s - nga ky numër, 100.000 u larguan në vendet evropiane, 25.000 në Mal të Zi, 30,000 u shpërngulën në pjesë të tjera të Serbisë, 18.000 u nisën për në Shqipëri dhe 10.000 shkuan në Bosnjë. Një shtesë prej 260.000 njerëz u zhvendosën brenda Kosovës.

Ekzistenca e planit Patkua u mohua menjëherë nga zyrtarët jugosllavë. Sllobodan Millosheviçi e etiketoi atë si një "trillim të Ministrisë Gjermane të Mbrojtjes". Millosheviq mohoi politikën e spastrimit etnik gjatë bombardimeve të NATO-s në Kosovë, deklaroi se "kur të ndalojë agresioni, kur të ndalojë bombardimi, atëherë do të jetë shumë e lehtë të vazhdohet (procesi) politik".

Ratomir Tanić, dëshmitar në gjykimin e mëvonshëm të Millosheviqit për krimet e luftës, tha se Patkoi ishte një pseudonim kolonial për një plan "krejtësisht të ndryshëm" të ushtrisë jugosllave, i cili duhet të hyjë në fuqi vetëm nëse popullsia etnike shqiptare merr anën e agresorit të huaj, në rast agresioni ndaj Jugosllavisë. Atëherë Ushtria do të "neutralizonte fortesat shqiptare". Tanić deklaroi se udhëheqësia e ushtrisë nuk e përdori këtë plan gjatë Luftës së Kosovës, "sepse nuk kishte asnjë agresion të jashtëm apo rebelim shqiptar".

Në prill 2000, Heinz Loquai, një gjeneral brigade gjerman në pension, botoi një libër mbi luftën që pretendonte se rrëfimi i qeverisë gjermane ishte bazuar në një analizë të përgjithshme nga një agjenci bullgare e inteligjencës e sjelljes jugosllave në luftë, e cila u shndërrua në një "plan" specifik nga Ministria Gjermane e Mbrojtjes. Sipas Loquai, analiza bullgare arriti në përfundimin se qëllimi i ushtrisë serbe ishte shkatërrimi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, dhe jo dëbimi i të gjithë popullsisë shqiptare. Ai gjithashtu vuri në dukje një të metë faktike në prezantimin e qeverisë gjermane, ajo e kishte quajtur planin "*Potkova*", e cila është fjala kroate dhe bullgare për patkua, ndërsa fjala serbe është "P*otkovica*".

## Shiko edhe
* Krimet e Luftës në Kosovë
* Propaganda gjatë Luftërave Jugosllave
* Spastrimi etnik
* Spastrimi i identitetit
* Ndërmarrje e përbashkët kriminale

## Referime 
## Lidhje të jashtme
* Operation Horseshoe (Committee on Foreign Affairs Report)
* Milosevic and Operation Horseshoe, *The Guardian*, 18 July 1999
* Erasing History: Ethnic Cleansing in Kosovo (Report released by the U.S. Department of State)
* "Operation Horseshoe" —propaganda and reality (World Socialist Web Site)