Duns Scotus

**John Duns Scotus** (&nbsp;– 8 nëntor 1308),  i quajtur zakonisht **Duns Scotus** (latinisht: [duns ˈskotus] ; "Duns the Scot"), ishte një prift katolik skocez dhe frat françeskan, profesor universiteti, filozof dhe teolog. Ai është një nga katër filozofët teologë të krishterë më të rëndësishëm të Evropës Perëndimore në Mesjetën e Lartë, së bashku me Thomas Aquinas, Bonaventure dhe William of Ockham . 

Scotus ka pasur ndikim të konsiderueshëm si në mendimin katolik ashtu edhe në atë laik. Doktrinat për të cilat ai është më i njohur janë " univokimi i qenies ", se ekzistenca është koncepti më abstrakt që kemi, i zbatueshëm për gjithçka që ekziston; dallimi formal, një mënyrë për të dalluar aspekte të ndryshme të së njëjtës gjë; dhe ideja e haecceity, prona që supozohet të jetë në çdo gjë individuale që e bën atë një individ. Scotus gjithashtu zhvilloi një argument kompleks për ekzistencën e Zotit dhe argumentoi për Konceptimin e Papërlyer të Marisë .

Duns Scotus iu dha vlerësimi skolastik *Doctor Subtilis* ("mjeku delikat") për mënyrën e tij depërtuese dhe delikate të të menduarit. Ai u lumturua nga Papa Gjon Pali II në 1993.

## Jeta 
Pak dihet për Duns Scotus përveç punës së tij. Data e lindjes së tij besohet të ketë qenë diku midis 23 dhjetorit 1265 dhe 17 marsit 1266. Ai lindi në një familje udhëheqëse të rajonit. Vendi me reputacion i lindjes së tij, përballë Lozhës së Pavijonit, pranë Lozhës Veriore të Kalasë Duns në Skoci, shënohet tani nga një kair i cili u ngrit në vitin 1966 nga fretërit françeskanë të Mbretërisë së Bashkuar për të shënuar 700 vjetorin e tij. lindjen. Duns Scotus mori zakonin fetar të Urdhrit të Friars Minor në Dumfries, ku xhaxhai i tij, Elias Duns, ishte kujdestar . 

Mosha e Duns Scotus bazohet në datën e parë të caktuar për jetën e tij, atë të shugurimit të tij në priftëri në St Andrew's, Northampton, Angli, më 17 mars 1291. Mosha minimale kanonike për marrjen e urdhrave të shenjtë është 25 vjeç dhe përgjithësisht supozohet se ai do të ishte shuguruar sapo të lejohej.   Fakti që bashkëkohësit e tij e quanin **Johannes Duns**, pas praktikës mesjetare të thirrjes së njerëzve me emrin e tyre të krishterë, të ndjekur nga vendi i origjinës, sugjeron se ai vinte nga Duns, në Berwickshire, Skoci. 

Sipas traditës, Duns Scotus u arsimua në një *studium generale* françeskan (një universitet mesjetar ), një shtëpi pas kishës së Shën Ebbe-së, Oksford, në një zonë trekëndore të rrethuar nga rruga Pennyfarthing dhe që shkonte nga St Aldate në kështjellë, Bailey dhe të vjetrën. mur,  ku Friars Minor ishin zhvendosur kur Universiteti i Parisit u shpërnda në 1229–30. Në atë kohë aty do të jetonin rreth 270 veta, nga të cilët rreth 80 do të ishin fretër. 

Duns Scotus duket se ka qenë në Oksford në vitin 1300, pasi ai renditet në një grup fretërish për të cilët eprori provincial i provincës kishtare angleze (e cila përfshinte Skocinë) kërkoi fakultete nga peshkopi i Linkolnit për dëgjimin e rrëfimeve .  Ai mori pjesë në një mosmarrëveshje nën mjeshtrin regjent, Philip of Bridlington në 1300–01.  Ai filloi të jepte leksione mbi *Dënimet* e Peter Lombard në Universitetin prestigjioz të Parisit nga fundi i vitit 1302. Më vonë në atë vit akademik, megjithatë, ai u përjashtua nga Universiteti i Parisit për shkak të përkrahjes së Papa Bonifacit VIII në grindjen e tij me Mbretin Filip IV të Francës për taksimin e pronës së kishës.

Duns Scotus ishte kthyer në Paris para fundit të vitit 1304, ndoshta duke u kthyer në maj. Ai vazhdoi të jepte leksione atje derisa, për arsye që janë ende misterioze, u dërgua në *studion* françeskane në Këln, ndoshta në tetor 1307. Sipas shkrimtarit të shekullit të 15-të, William Vorilong, largimi i tij ishte i papritur dhe i papritur. Ai po pushonte ose po fliste me studentë në *Prato clericorum* ose *Pre-aux-Clercs* – një zonë e hapur e Rive Gauche e përdorur nga studiuesit për rekreacion – kur erdhën urdhra nga Ministri i Përgjithshëm françeskan; Scotus u largua menjëherë, duke marrë pak ose aspak sende personale. 

Duns Scotus vdiq papritur në Këln në nëntor 1308; data e vdekjes së tij është dhënë tradicionalisht si 8 nëntori. Ai është varrosur në Kishën e Friars Minor. Sarkofagu i tij mban poemën latine:
: "Scotia me genuit.
: Anglia me suscepit.
: Gallia me docuit.
: Colonia me tenet."
: (Skocia më lindi.
: Anglia më mbështeti.
: Franca më mësoi.
: Këlni më mban. )
Historia rreth varrosjes për së gjalli të Duns Scotit, në mungesë të shërbëtorit të tij, i cili ishte i vetmi që dinte për ndjeshmërinë e tij ndaj komas, është ndoshta një mit.  Vërtetimi i parë i njohur i kësaj teme daton rreth vitit 1400.  Midis shumë autorëve, Francis Bacon e raportoi atë në *Historia vitae et mortis* . 

Kolofoni i Codex 66 i Merton College, Oxford, thotë se Scotus ishte gjithashtu në Kembrixh.

## Veprat 
* *Parva logicalia*:
** *Quaestiones super Porphyrii Isagogem*
** *Quaestiones in librum Praedicamentorum*
** *Quaestiones in I et II librum Perihermeneias*
** *Octo quaestiones in duos libros Perihermeneias*
** *Quaestiones in libros Elenchorum*
* *Lectura*
* *Quaestiones super libros de anima*
* *Quaestiones super libros Metaphysicorum Aristotelis* 
* *Expositio super libros Metaphysicorum Aristotelis*
* *Ordinatio* aut *Opus Oxoniense* 
* *Collationes Oxonienses et Parisienses* 
* *Reportatio Parisiensis* aut *Opus Pariense* 
* *Quaestiones Quodlibetales* 
* *Tractatus de Primo Principio* 
* *Theoremata* (auctor non certus)
* *Quaestiones Quodlibetales* 
* *De Rerum Principio*

## Shih edhe 
* Skolastika
* Mesjeta klasike
* Filozofia mesjetare

## Literatura 
* 
* Cross, Richard (ed.), *The Opera Theologica of John Duns Scotus. Proceedings of "The Quadruple Congress" on John Duns Scotus*, Part 2. Archa Verbi. Subsidia 4, Franciscan Institute Publications, 2012,  .
* 
* 
* 
* 
* 
* Honnefelder Ludger, Möhle Hannes, Speer Andreas, Kobusch Theo, Bullido del Barrio Susana (eds.), *Johannes Duns Scotus 1308-2008: Die philosophischen Perspektiven seines Werkes/Investigations into his Philosophy. Proceedings of "The Quadruple Congress" on John Duns Scotus*, Part 3. Archa Verbi. Subsidia 5, Franciscan Institute Publications, 2011, .
* Horan, Daniel P. OFM, *Postmodernity and Univocity - A Critical Account of Radical Orthodoxy and John Duns Scotus*, Fortress press, 2014.
* Ingham, Mary Beth CSJ, and Bychkof, OLef (eds.), *John Duns Scotus, Philosopher. Proceedings of "The Quadruple Congress" on John Duns Scotus*, Part 1. Archa Verbi. Subsidia 3, Franciscan Institute Publications, 2010,  .
* Ingham, Mary Beth CSJ, *Scotus for Dunces: An Introduction to the Subtle Doctor*, Franciscan Institute Publications, 2003.
* Ingham, Mary Beth CSJ, *The Harmony of Goodness: Mutuality and Moral Living According to John Duns Scotus*, Franciscan Institute Publications, 1997.
* 
* Shannon, Thomas *The Ethical Theory of John Duns Scotus*, Franciscan Institute Publications, 1995.
* 
* 
* Wolter, Allan B. OFM and O'Neil, Blane OFM, ''John Duns Scotus: Mary's Architect*, Franciscan Institute Publications, 1993.
* Wolter, Allan B. OFM, *The Philosophical Theology of John Duns Scotus*, IUthaca, Cornell University Press, 1990.
* Wolter, Allan B. OFM, *Scotus and Ockham. Selected Essays'', Franciscan Institute Publications, 2003.
* 

## Referime