Pushtimi gjerman i Norvegjisë

[parapamje|Oficerët gjermanë para [Teatri Kombëtar (Oslo)|Teatrit Kombëtar në Oslo, 1940]]
Pushtimi i Norvegjisë nga Gjermania Naziste gjatë Luftës së Dytë Botërore filloi më 9 prill 1940 pas Operacionit Weserübung. Rezistenca e armatosur konvencionale ndaj pushtimit gjerman përfundoi më 10 qershor 1940 dhe Gjermania Naziste kontrolloi Norvegjinë deri në kapitullimin e forcave gjermane në Evropë më 8 maj 1945. Gjatë gjithë kësaj periudhe, një qeveri pro-gjermane e quajtur **Den nasjonale regjering** (shqip: *Qeveria Kombëtare*) sundoi Norvegjinë, ndërsa mbreti norvegjez Haakon VII dhe qeveria e paraluftës u arratisën në Londër, ku formuan një qeveri në mërgim. Sundimi civil u mor në mënyrë efektive nga Reichskommissariat Norwegen (Komisariati i Rajhut i Norvegjisë), i cili veproi në bashkëpunim me qeverinë kukull pro-gjermane. Kjo periudhë e pushtimit ushtarak në Norvegji quhet "vitet e luftës", "periudha e pushtimit" ose thjesht "lufta".

## Sfondi
Duke ruajtur neutralitetin e saj gjatë Luftës së Parë Botërore (1914-1918), politika e jashtme dhe ushtarake norvegjeze që nga viti 1933 u ndikua kryesisht nga tre faktorë:

*Austeriteti fiskal i promovuar nga partitë konservatore fiskale;
*Pacifizmi i promovuar nga Partia e Punës e Norvegjisë;
*Një doktrinë neutraliteti, me supozimin se nuk do të kishte nevojë të futej Norvegjia në një luftë nëse do të qëndronte neutrale.

Këta tre faktorë hasën në rezistencë ndërsa tensionet u rritën në Evropë në vitet 1930, fillimisht nga personeli ushtarak norvegjez dhe grupet politike të krahut të djathtë, por gjithnjë e më shumë edhe nga individë brenda strukturës kryesore politike dhe, që atëherë ka dalë në dritë, nga monarku, Mbreti. Haakon VII, prapa skenave. Nga fundi i viteve 1930, parlamenti norvegjez (Storting) kishte pranuar nevojën për një ushtri të forcuar dhe kishte zgjeruar buxhetin në përputhje me rrethanat, edhe duke marrë përsipër borxhin kombëtar. Siç doli, shumica e planeve të mundësuara nga zgjerimi buxhetor nuk u realizuan në kohë.

### Marrëdhëniet e paraluftës me Britaninë
Edhe pse neutraliteti mbeti prioriteti më i lartë, në të gjithë qeverinë dihej se Norvegjia, mbi të gjitha, nuk donte të ishte në luftë me Britaninë. Më 28 prill 1939, Gjermania Naziste i ofroi Norvegjisë dhe disa vendeve të tjera skandinave pakte mossulmimi. Për të ruajtur neutralitetin e saj, Norvegjia hodhi poshtë ofertën gjermane, ashtu si Suedia dhe Finlanda. Nga vjeshta e vitit 1939 kishte një ndjenjë në rritje urgjence për shkak të vijës së saj të gjatë bregdetare perëndimore që përballej me rrugët e hyrjes në Detin e Veriut dhe në Oqeanin Atlantik të Veriut, pasi Norvegjia duhej të përgatitej, jo vetëm për të mbrojtur neutralitetin e saj, por në të vërtetë për të luftuar për lirinë dhe pavarësinë. Përpjekjet për të përmirësuar gatishmërinë dhe aftësinë ushtarake dhe për të mbajtur një bllokadë të zgjeruar u intensifikuan midis shtatorit 1939 dhe prillit 1940. Disa incidente në ujërat detare norvegjeze, veçanërisht incidenti i Altmark në Jøssingfjord, vendosën tendosje të mëdha në aftësinë e Norvegjisë për të pohuar neutralitetin e saj. Norvegjia arriti të negocionte traktate të favorshme tregtare si me Mbretërinë e Bashkuar ashtu edhe me Gjermaninë në këto kushte, por u bë gjithnjë e më e qartë se të dy vendet kishin një interes strategjik për t'i mohuar fuqisë tjetër ndërluftuese hyrjen në Norvegji dhe në vijën e saj bregdetare.

Qeveria ishte gjithashtu gjithnjë e më shumë nën presion nga Britania për të drejtuar pjesë gjithnjë e më të mëdha të flotës së saj masive tregtare për të transportuar mallra britanike me tarifa të ulëta, si dhe për t'iu bashkuar bllokadës tregtare kundër Gjermanisë. Në mars dhe prill 1940, me pretekstin e agresionit gjerman, u përgatitën planet britanike për një pushtim të Norvegjisë, kryesisht për të arritur dhe shkatërruar minierat suedeze të mineralit të hekurit në Gällivare. Shpresohej që kjo të largonte forcat gjermane nga Franca dhe të hapte një front lufte në Suedinë jugore.

Plani britanik ishte vendosja e minave në ujërat norvegjeze (Operacioni Wilfred) dhe që minimi duhet të pasohej nga zbarkimi i trupave në katër porte norvegjeze: Narvik, Trondheim, Bergen dhe Stavanger. Shpresohej se minierat do të shkaktonin agjitacion gjerman, duke kërkuar kështu një përgjigje të menjëhershme nga aleatët. Megjithatë, për shkak të argumenteve anglo-franceze, data e minierës u shty nga 5 prilli në 8 prill. Shtyrja ishte katastrofike. Më 1 prill, Führeri gjerman Adolf Hitler kishte urdhëruar që pushtimi gjerman i Norvegjisë të fillonte më 9 prill; më 8 prill, ndërsa qeveria norvegjeze ishte e preokupuar me protesta të sinqerta për hedhjen e minave britanike, ekspeditat gjermane tashmë po mobilizoheshin.

## Referime