Camillo Benso, Konti i Cavour

**Camillo Paolo Filippo Giulio Benso, Count of Cavour, Isolabella and Leri** (, 10 gusht 1810 – 6 qershor 1861), i njohur përgjithësisht si **Cavour** () ishte një politikan, biznesmen, ekonomist dhe fisnik italian dhe një figurë udhëheqëse në lëvizjen drejt bashkimit italian. Ai ishte një nga drejtuesit e {{E drejta historike|së djathtës historike]] dhe Kryeministër i Mbretërisë së Sardenjës, një pozicion që e mbajti (përveç një dorëheqjeje gjashtëmujore) gjatë Luftës së Dytë për Pavarësi Italiane dhe fushatave të Giuseppe Garibaldit për të bashkuar Italinë. Pas shpalljes së Mbretërisë së Bashkuar të Italisë, Cavour mori detyrën si Kryeministri i parë i Italisë; ai vdiq pas vetëm tre muajsh në detyrë dhe nuk jetoi për të parë zgjidhjen e çështjes romake nëpërmjet bashkimit të plotë të vendit pas pushtimit të Romës në vitin 1870.

Cavour bëri disa reforma ekonomike në rajonin e tij të lindjes, Piedmont, në atë kohë pjesë e Mbretërisë së Sardenjës, në vitet e tij të mëparshme dhe themeloi gazetën politike *Il Risorgimento*. Pasi u zgjodh në Dhomën e Deputetëve, ai u ngrit shpejt në rangun përmes qeverisë piemonteze, duke ardhur për të dominuar Dhomën e Deputetëve nëpërmjet një bashkimi të politikanëve të qendrës së majtë dhe të qendrës së djathtë. Pas një programi të madh të zgjerimit të sistemit hekurudhor, Cavour u bë kryeministër më 1852. Si kryeministër, Cavour negocioi me sukses rrugën e Piemontit në Luftën e Krimesë, Luftën e Dytë për Pavarësi Italiane dhe Ekspeditën e Mijërave të Garibaldit, duke arritur të manovrojë diplomatikisht Piemontin për t'u bërë një fuqi e re e madhe në Evropë, që kontrollonte një Itali gati të bashkuar, e cila ishte pesë herë më e madhe se Piemonte para se të vinte në pushtet. Cavour ishte një mason i ritit simbolik italian.

Historiani anglez Denis Mack Smith thotë se Cavour ishte parlamentari më i suksesshëm në historinë italiane, por ai nuk ishte veçanërisht demokratik. Cavour ishte shpesh diktatorial, injoronte kolegët e tij ministra dhe parlamentin dhe ndërhyri në zgjedhjet parlamentare. Ai gjithashtu praktikoi *trasformismo* dhe politika të tjera të cilat u bartën në Italinë pas-Risorgimento.

## Biografia
### Jeta e hershme
Cavour lindi në Torino gjatë sundimit Napoleonik, në një familje që kishte fituar prona gjatë pushtimit francez. Ai ishte i dyti nga dy djemtë e Michele Giuseppe Francesco Antonio Benso, Markesha e 4-të e Cavour dhe Konti i Isolabella dhe Leri, Lord i Corveglia, Dusino, Mondonio, Ottiglio dhe Ponticelli, Bashkë-Lord i Castagnole, Cellarengo dhe Menabi, Cereaglio, Chieri, San Salvatore Monferrato, Santena dhe Valfenera, Baroni i 1-rë i Perandorisë Franceze (1781–1850) dhe gruaja e tij (1805) Adélaïde (Adèle) Suzanne, Marchioness of Sellon (1780–1846), vetë me origjinë franceze. Kumbarët e tij ishin motra e Napoleonit, Pauline, dhe burri i saj, Princi Camillo Borghese, pas të cilit u emërua Camillo.

Camillo dhe vëllai i tij i madh Gustavo fillimisht u arsimuan në shtëpi. Ai u dërgua në Akademinë Ushtarake të Torinos kur ishte vetëm dhjetë vjeç. Në korrik 1824 ai u emërua si një page për Charles Albert, Mbreti i Piemonte (1831–1849). Cavour shpesh përplasej me autoritetet në akademi, pasi ai ishte shumë kokëfortë për t'u marrë me disiplinën e ngurtë ushtarake. Ai u zbulua se ishte i aftë në disiplinat matematikore, dhe për këtë arsye u regjistrua në Trupat e Inxhinierëve në Ushtrinë Mbretërore të Sardenjës më 1827. Ndërsa ishte në ushtri, ai studioi gjuhën angleze si dhe veprat e Jeremy Bentham and Benjamin Constant, duke zhvilluar tendenca liberale të cilat e bënë atë të dyshuar për forcat e policisë në atë kohë. Ai dha dorëheqjen nga detyra e tij në ushtri në nëntor 1831, Ai gjithashtu themeloi Shoqërinë Bujqësore Piemonteze. Në kohën e lirë, ai përsëri udhëtoi shumë, kryesisht në Francë dhe në Mbretërinë e Bashkuar.

### Karriera e hershme politike
parapamje|majtas|150px|Një portret i hershëm i Cavour

Lëvizjet e para në dukje liberale të Papa Piut IX dhe revolucionet e vitit 1848 sollën një lëvizje të re të liberalizmit italian, duke e lejuar Cavour të hynte në arenën politike, jo më nga frika e policisë. Më pas ai mbajti një fjalim para gazetarëve të shumtë në favor të një kushtetute për Piemonte, e cila u miratua përfundimisht. Cavour, ndryshe nga disa mendimtarë të tjerë politikë, në fillim nuk iu ofrua një pozicion në Dhomën e re të Deputetëve, pasi ai ishte ende një personazh disi i dyshimtë për kombin.

Cavour u kthye më pas në Parlament nga votuesit, ku ai ishte shumë më i suksesshëm. Njohuritë e tij për tregjet evropiane dhe ekonominë moderne i dhanë postet e Ministrit të Bujqësisë, Ministrit të Tregtisë dhe Ministrit të Marinës në vitin 1850. Cavour shpejt dominoi kabinetin e kryeministrit Massimo d'Azeglio. Cavour bashkoi qendrën e djathtë dhe qendrën e majtë në dhomë për të treguar dominim edhe atje. Në vitin 1851, Cavour fitoi një promovim të kabinetit në Ministër të Financave duke punuar kundër kolegut të tij nga brenda Kabinetit në një marrje disi të pavlerë, megjithëse kjo ishte në avantazhin e Piemonte për shkak të reformave të shumta ekonomike. Ai e lejoi Cavour të fillonte programin e tij të zgjerimit të hekurudhave, duke i dhënë Piemonte 800 kilometra rrugë deri në vitin 1860, një e treta e hekurudhave në Itali në atë kohë. Ai mori drejtimin në legjislacionin që dobësonte fuqitë e Kishës për të zotëruar tokë, për të kontrolluar shkollat dhe për të mbikëqyrur ligjet e martesës. Kur peshkopët protestuan, ata u ndëshkuan ose internuan, duke e bërë Cavour heroin e elementëve antiklerikalë liberalë në të gjithë Italinë.

### Kryeministri i Italisë
Në vitin 1861, Victor Emmanuel II shpalli Mbretërinë e Italisë, duke e bërë Cavour Kryeministër të Italisë. Cavour kishte shumë çështje të vështira për t'u marrë në konsideratë, duke përfshirë mënyrën e krijimit të një ushtrie kombëtare, cilat institucione ligjore duhet të mbahen në cilat vende, dhe veçanërisht e ardhmja e Romës. Shumica e italianëve mendonin se Roma duhet të ishte kryeqyteti i një Italie të bashkuar, por kjo binte ndesh me fuqinë e përkohshme të Papës dhe gjithashtu me pavarësinë e Kishës. Cavour besonte se Roma duhet të mbetej selia e "një kishe të lirë në një shtet të lirë", e cila do të ruante pavarësinë e saj, por do të hiqte dorë nga pushteti i përkohshëm. Këto çështje do të njiheshin si “Çështja romake”. Ende Venetia austriake ishte gjithashtu një problem. Cavour pranoi se Venecia duhet të jetë një pjesë integrale e Italisë, por refuzoi të mbante një qëndrim se si ta arrinte atë, duke thënë "A do të vijë çlirimi i Venecias me armë apo diplomaci? Nuk e di. Është sekreti i Providencës." Një mocion për miratimin e politikës së tij të jashtme kaloi me një shumicë të madhe, në thelb i kundërshtuar vetëm nga grupet ekstremiste të krahut të majtë dhe të djathtë.

Krijimi i Italisë nuk ishte detyrë e lehtë, por qeverisja e saj rezultoi një tendosje më e keqe për Kryeministrin. Në vitin 1861, në kulmin e karrierës së tij, muajt e ditëve të gjata të shoqëruara me pagjumësi dhe shqetësime të vazhdueshme ndikuan në Cavour. Ai u sëmur, me sa duket nga malaria, dhe për t'i bërë gjërat më keq, këmbënguli që t'i gjakosnin. Mjeku i tij i rregullt do të kishte refuzuar, por ai nuk ishte i disponueshëm; kështu që Cavour iu gjakosën disa herë derisa ishte pothuajse e pamundur të nxirreshin gjak prej tij. Ai u varros në Santena, afër Torinos.

Pas vdekjes së tij, Italia do të fitonte Venecian më 1866 në rrjedhën e Luftës së Tretë për Pavarësi Italiane, e lidhur me Luftën Austro-Prusiane. Kapja e Romës përfundoi bashkimin e Italisë (përveç Trentinos dhe Triestes) më 1870.

## Trashëgimia
parapamje|Kartëmonedhë dhjetë pesos, e shtypur në Uruguaj më 1887, me imazhin e Cavour dhe Garibalditt
Sot, shumë qytete italiane, duke përfshirë Torino, Trieste, Romë, Firence dhe Napoli, kanë rrugë, sheshe dhe stacione metroje të rëndësishme me emrin Cavour, si dhe Mazzini dhe Garibaldi. Në nder të tij është emëruar edhe clipper ship, *Camille Cavour*, luftanija *Conte di Cavour*, e cila luftoi si në Luftën e Parë Botërore ashtu edhe në Luftën e Dytë Botërore, dhe aeroplanmbajtësja e re *Marina Militare* *Cavour* u emërua në nder të tij.

Në vitin 1865, Collegio dei Nobili, shkolla e mesme më e vjetër në Torino (e themeluar në vitin 1568), dhe ndër më të vjetrat dhe më të spikaturat në Itali, u riemërua *Liceo Ginnasio statale "Camillo Benso di Cavour"* (*Liceo classico Cavour*).

## Referime