Përvoja afër vdekjes

[thumb|200px|Ngjitja në qiell, nga [Hieronimus Bosh.]]
**Përvoja afër vdekjes** (**PAV**) është një përvojë e thellë personale e lidhur me vdekjen ose vdekjen e afërt, të cilën studiuesit e përshkruajnë se kanë karakteristika të ngjashme. Kur janë pozitive, që shumica janë,

PAV-të zakonisht ndodhin gjatë vdekjes klinike të kthyeshme. Shpjegimet për PAV-të ndryshojnë nga ato shkencore në ato fetare. Hulumtimi i neuroshkencës hipotezon se një PAV është një fenomen subjektiv që rezulton nga "integrimi i shqetësuar trupor multisensional" që ndodh gjatë ngjarjeve kërcënuese për jetën. Disa besime transcendentale dhe fetare për një jetë të përtejme përfshijnë përshkrime të ngjashme me PAV-të.

Në SHBA, rreth nëntë milionë njerëz kanë raportuar një PAV, sipas një studimi të vitit 2011 në *Annals of the New York Academy of Sciences*. Shumica e këtyre përvojave afër vdekjes rezultuan nga lëndime serioze që prekin trupin ose trurin.

## Etimologjia 
Termi ekuivalent francez *expérience de mort imminente* ("përvojë e vdekjes së afërt") u propozua nga psikologu dhe epistemologu francez Victor Egger si rezultat i diskutimeve në vitet 1890 midis filozofëve dhe psikologëve në lidhje me historitë e alpinistëve për rishikimin panoramik të jetës gjatë rënieve.

Në vitin 1892, një sërë vëzhgimesh subjektive nga punëtorët që binin nga skelat, ushtarët e luftës që pësuan lëndime, alpinistët që kishin rënë nga lartësitë ose individë të tjerë që ishin afër vdekjes (pranë mbytjeve, aksidenteve) u raportuan nga Albert Heim. Kjo ishte edhe hera e parë që fenomeni u përshkrua si një sindromë klinike. Kjo përfaqësonte përpjekjen e parë për të ofruar një taksonomi të përvojave të tilla, të shikuara thjesht si përvoja anormale perceptuese ose halucinacione.

Në vitin 1969, psikiatreja zvicerane-amerikane dhe pioniere në studimet afër vdekjes Elisabeth Kübler-Ross botoi librin e saj *On Death and Dying: What the Dying Have to Teach Doctors, Nurses, Clergy, and Their Own Families*.

Termi "përvoja afër vdekjes" u përdor nga John C. Lilly në vitin 1972. Termi u popullarizua në vitin 1975 nga puna e psikiatrit Raymond Moody, i cili e përdori atë si një term ombrellë për elementët e ndryshëm (përvojat jashtë trupit, "rishikimi panoramik i jetës", Drita, tuneli ose kufiri).

## Tiparet e përvojës afër vdekjes 
Fenomenologjia e një PAV-i zakonisht përfshin këndvështrime fiziologjike (trupore), psikologjike (mendore, shpirtërore) dhe të prejardhura. Zakonisht përvoja ndodh në një renditje të dallueshme:
1. Ndjenja e të qenurit vdekur. 
2. Një përvojë e gjendjes jashtë trupit. Një ndjesi e pluskimit mbi trupin e vet dhe duke shikuar vendin përreth.
3. Ndjenja e të ndjerit mirë, qetë dhe pushtuar nga dashuria dhe paqja.
4. Një ndjesi e lëvizjes përpjetë nëpër një tunel drite apo shteg të ngushtë.
5. Takimi i të afërmëve tashmë të vdekur apo figurave spirituale dhe fjalosja me ta.
6. Ndeshja me qënie drite, apo të një drite (ndoshta me një figurë fetare apo hyjnore). 
7. Shikimin e jetës së kaluar para vetes si në një film.
8. Arritja e një kufiri apo caku.
9. Një ndjesi e rikthimit në trup (nganjëherë me forcë), shpesh shoqëruar me mosdashjen e personit. 

## Shkaqet 
Kjo dukuri ndodh tek njerzit qe i kane mbijetuar vdekjes, si pasoje e nje semundjeje te rende apo ngjarjeje vdekjeprurese dhe kane perjetuar gjendjen e komas, ndalimin e zemres dhe/apo encefalogramin e rrafshet. Keta njerez pas rigjallimit te tyre tregojne se kane perjetuar pervoja qe mund te ndahen ne dy grupe te medha:
* përvoja përtejtokësore: njeriu perjeton nje pervoje përtejtokësore, duke pare nganjehere vehtje apo te aferm tashme te vdekur, dhe duke kaluar vende te ngjashme me tunele drite apo hapesira qe disa i pershkruajne si vende biblike (parajse, ferr etj.)
* përvoja jashtë-trupore: njeriu largohet nga trupi i tij dhe qendron pezull duke marre pjese ne ngjarjet qe ndodhin perreth tij "nga jashte".

## Përvoja e Karl Gustav Jungut 
Nje nga pervojat me te njohura te ketij lloji eshte ajo qe pershkruan mjeku psikiater dhe pionier i psikoanalizes Karl Gustav Jung rreth perjetimeve te veta ne prag te vdekjes ne tekstin e tij autobiografik (vetejetshkrues) "*Kujtime, endrra dhe mejtime*", botuar vetem ne vitin 1961. Ne te vertete keto pervoja ai i perjetoi ne vitin 1944 ne nje aksident me nje frakture (thyerje kockash) e me pas nje ndalim zemre qe e çuan n e kome.

## Pasojat 
## Kërkimet e dukurisë afër-vdekjes
## Pikëpamjet fetare dhe fiziologjike 
## Literatura
* Rejmond Mudi
* Fransua Brune

## Artikuj ndërlidhës 
* Jeta
* Pasjeta, Jeta pas vdekjes apo Jeta përtej vdekjes
* Përvoja përtejtokësore
* Përvoja jashtë-trupore 
* Vdekja

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Ang. Fondacioni i Kërkimit mbi Përvojat Afër Vdekjes.
* Ang. Rrëfime të shumta mbi përvojat afër vdekjes.
* Ang. Rrëfime dhe vlerësime të PAV-ve.
* Ang. Njerzit kanë PAV-e me tru tashmë të vdekur. Pem Rejnolds