Ṛta

Në fenë Vedike, ***Ṛta*** ( /ɹ̩t̪ɐ/ ; Sanskritisht  ''* "rend, rregull; e vërteta; logos") është parimi i rendit natyror që rregullon dhe koordinon funksionimin e universit dhe gjithçkaje brenda tij.  [note 1] Në himnet e Vedave, *Ṛta* përshkruhet si ajo që është në fund të fundit përgjegjëse për funksionimin e duhur të urdhrave natyrorë, moralë dhe sakrifikues. Konceptualisht, ajo është e lidhur ngushtë me urdhrat dhe ordinancat që mendohet se e mbështesin atë, të referuara kolektivisht si *Dharma*, dhe veprimin e individit në lidhje me ato ordinanca, të referuara si *Karma* - dy terma që përfundimisht eklipsuan *Ṛta* në rëndësi duke nënkuptuar natyrën., rendi fetar dhe moral në hinduizmin e mëvonshëm .  Studiuesi sanskrit Maurice Bloomfield iu referua *Ṛta* si "një nga konceptet më të rëndësishme fetare të Rigvedës ", duke theksuar se, "nga pikëpamja e historisë së ideve fetare ne, në fakt, ne mund të fillojmë historinë të fesë hindu të paktën me historinë e këtij konceptimi”. 

## Etimologjia 
Fjala vedike  dhe e njëvlershmja e saj avestane ** të dyja rrjedhin nga proto-indo-iranianishtja  "e vërtetë",  e cila nga ana e saj vazhdon proto-indo-evropianisht ** h2 r-tós* "e lidhur siç duhet, e drejtë, e vërtetë", nga një rrënjë e supozuar ** h2 er-* . Emri i derivuar *ṛta* përkufizohet si "rend, rregull, ligj hyjnor ose e vërteta e fiksuar ose e vendosur". 

Shqiptimi i duhur i fjalës në sanskritisht është ṛta, ṛ është një r rrokëshe, si ajo në trim ose vërtetë, kur shqiptohet me një r rotike. Shqiptimi më i zakonshëm i folësve të gjuhëve moderne indiane është "rita", me i shkurtër dhe të shkurtër a, për shkak të humbjes së r-së vokalike nga gjuhët pasardhëse të sanskritishtes, prakritet dhe gjuhët moderne indo-ariane.

Termi shfaqet në tekstet Vedike dhe në tekstet post-Vedike, si Ṛta ashtu edhe si derivate të termit. Për shembull, në tekstin e shekullit të 2-të pes *Mahābhāṣya* të Patanxhalit ai shpjegon se *Ṛtaka* është forma e saktë gramatikore e emrit për një djalë, ku atëherë emri do të thoshte "i vërteti". 
## Vedat 
Për shkak të natyrës së sanskritishtes Vedike, një term si *Ṛta* mund të përdoret për të treguar shumë gjëra, drejtpërdrejt ose tërthorazi, dhe studiuesit indianë dhe evropianë kanë hasur vështirësi në arritjen e interpretimeve të përshtatshme për *Ṛta* në të gjitha përdorimet e saj të ndryshme në Veda, megjithëse kuptimi themelor i "veprimit të urdhëruar" mbetet universalisht i dukshëm.  Në Rigveda, termi *Ṛta* shfaqet deri në 390 herë dhe është karakterizuar si "i vetmi koncept që përshkon të gjithë mendimin Ṛgvedik".  Rendi kozmik, *Ṛta*, ka tre veçori: 

* *Gati*, lëvizja ose ndryshimi i vazhdueshëm.
* *Samghatna*, një sistem i bazuar në pjesë të ndërvarura.
* *Niyati*, një rend i qenësishëm i ndërvarësisë dhe lëvizjes.

*Ṛta* shfaqet më shpesh si përfaqësim i koncepteve abstrakte si "ligji", "urdhri", "urdhri", "sakrifica", "e vërteta" dhe "rregullsia", por edhe herë pas here si objekte konkrete si ujërat, qiejt apo dielli si manifestime të funksionimit të *Ṛta* në universin fizik. *Ṛta* përdoret gjithashtu shpesh në lidhje me hyjnitë e ndryshme Vedike. Kështu, Bṛhaspati përmendet si zotlrues i një harku të fuqishëm me " *Ṛta* si varg i tij" dhe si dikush i përgatitur për "të hipur në qerren e *Ṛta* "; Agni përshkruhet si ai që "është i dëshiruar për *Ṛta* ", ai që ka "mendje *Ṛta* " dhe si ai që "përhap Qiellin dhe Tokën me anë *të Ṛta* "; Marutët përmenden si "të gëzuar në shtëpinë e *Ṛta* " dhe si "njohës të *Ṛta* "; Ushat përshkruhet se ishte "i vendosur në rrënjën e *Ṛta* "; Varuna vlerësohet se "ka formën e *Ṛta* " dhe, së bashku me Mitrën si Mitra-Varuna, si "shkatërruan armiqtë nga *Ṛta* " dhe si "duke shpallur *Ṛta* nga *Ṛta* ". Epitete të tilla si "lindur nga *Ṛta* " dhe "mbrojtësi i *Ṛta* " përdoren shpesh për hyjnitë e shumta, si dhe për zjarrin e flijimit dhe vetë sakrificën. 

### Varuna 
[parapamje| Akuareli i shekullit të 17-të që përshkruan [Varuna|Varunën (këtu ecën me Makarën ), një zot i lidhur ngushtë me *Ṛta'' në Vedat .]]