Arbëria e Vogël

thumb|Harta e Arbënisë Vogël
[thumb|Sot një rrugë në [Galica (Vushtrri)|Galicë quhet Arbëria e Vogël]]
**Arbëria e Vogël** ose **Arbania e Vogël** (1923-1924) ka qenë një zonë e lirë në zonën e Drenicës, në Kosovë, që ka qenë jashtë kontrollit të qeverisë serbe. Arbania e Vogël u krijua në korrik të vitit 1923 nga kryengritësit shqiptarë nën drejtimin e Azem Galices dhe është pranuar nga autoritetet vendore serbe përmes marrëveshjes. 

## Vështrim 
Marreveshja për themelimin e zonës së lirë të Drenicës siguronte nje armëpushim të cilën e shfrytëzuan që të dy palet për të fituar kohë si dhe për shtrirjen e kontrollit. Arbania e Vogël ishte nën kontrollin e kryengritësve dhe shërbeu si bazë kryesore e çetave kosovare pas shpërbërjes së Zonës Asnjanëse të Junikut si dhe pas rritjes së presionit të forcave qeveritare të Tiranes mbi Malësitë e Veriut përkrahëse të opozitës, ku keto çeta gjenin strehim dhe mikpritje. Populli që jetonte brenda zones së lirë nuk njihte detyrime e tatime shtetërore dhe mund të qëndronte i armatosur. Në fillim Arbania e Vogël përfshiu të gjitha katundet e Komunës së Prekazit: Stërmci, Kuçica, Tërnaci, Prekazi i Poshtëm, Prekazi i Epërm, Beçiqi, Duboci, Krasaliqi, Galica, Mikushnica dhe Lubaveci. Gjatë dimrit 1923-1924 e me pas, zona e lirë u kufizua vetëm në katundet Galicë, Mikushnicë dhe Libovec. Pothuajse paralelisht më këtë zonë u krijua edhe një zonë tjetër e lirë në fshatrat Zagorth-Dumnicë të Vushtrrisë nga Mehmet Konjuhi dhe vëllezërit Bajçinofci. Në marrëveshje midis tyre, udhëheqësit e çetave kosovare vendosën te alternojnë strehimin në zonat e lira me veprimet jashte tyre për mbrojtjen e popullsise shqiptare nga dhuna e forcave të rregullta dhe e bandave çetnike. Gjendja e trazuar politike në shtetin shqiptar në pranverën e vitit 1924 dhe më pas Revolucioni Demokratik i Qershorit dhe ne vazhdim përpjekjet e forcave kundershtare të strehuara në Jugosllavi për ta shtypur atë, u dhanë rast qarqeve drejtues të Beogradit që të shpejtonin shtypjen e levizjes kryengritëse në Kosovë, për të ndërhyrë pastaj lirisht në vendosjen e një regjimi projugosllav në Tiranë. Më 10 shkurt 1924 forca té armatosura serbe asgjësuan zonën e lirë Zagorth-Dumnice, ku masakruan 28 veta, nga të cilet 18 gra e fëmijë. Pesë muaj më vonë, zhvillohet Beteja e Arbërisë së Vogël. Kështu, më 14 korrik 1924, rreth 1200 ushtarë, xhandarë, çetnikë dhe kolonë të mobilizuar serbë e malazezë, të pajisur edhe me artileri, sulmuan në befasi Arbaninë e Vogël. Gjate luftimeve të ashpra për mbrojtjen e saj që u zhvilluan më 15 korrik 1924, humbjet ishin të mëdha nga të dy palet, si dhe u plagos për vdekje edhe Azem Galica. Pas kësaj pasuan reprezalje te pergjakshme, u dogjën te mbjellat, u plackitën të gjitha shtëpite e të tre fshatrave dhe u vrane së paku 82 banorë, shumica prej të cilëve luftëtarë. Pas asgjësimit të Arbanisë së Vogël, lëvizja kryengritese i humbi bazat e veta në Kosovë dhe pas ndryshimit të regjimit në Tiranë, në dhjetor 1924, i humbi ato edhe në Shqipëri dhe shkoi gradualisht duke u shuar.  

## Shih edhe 
* Drenica
* Azem Galica
* Shotë Galica
* Zona Neutrale e Junikut
* Beteja e Arbërisë së Vogël
* Kulla e Azem dhe Shotë Galicës

## Referime