Nacionalizmi kroat

**Nacionalizmi kroat** është nacionalizmi që pohon kombësinë e kroatëve dhe nxit unitetin kulturor të kroatëve.

Nacionalizmi i sotëm kroat u ngrit për herë të parë në shekullin e 19-të pasi Budapesti ushtroi presion në rritje për magjarizimin (hungarizimin) e kroatëve; lëvizja filloi të rritet veçanërisht pas Ligjeve të Prillit të vitit 1848, të cilat injoruan autonominë kroate brenda Mbretërisë Hungareze.  Nacionalizmi kroat bazohej në dy ide kryesore: një e drejtë historike për shtetësi e bazuar në një vazhdimësi me shtetin kroat mesjetar dhe një identitet i lidhur me sllavët e tjerë - veçanërisht sllavët e jugut. Një ringjallje kroate filloi me lëvizjen "ilire" ( e tutje), e cila themeloi organizatën Matica hrvatska  në 1842 dhe promovoi gjuhën "ilire". "Ilirizmi" krijoi dy lëvizje politike: Partinë e të Drejtave (e themeluar në vitin 1861 dhe e emërtuar sipas konceptit të së djathtës shtetërore kroate (*pravaštvo*); e udhëhequr nga Ante Starçeviq) dhe jugosllavizmi (termi do të thotë "sllavizëm jugor") nën Josip Juraj Strosmajer (1815-1905). Si Starçeviqi ashtu edhe Strosmajeri ishin kryesisht të kufizuar në ndikimin e tyre në elitën kroate.

Avokimi në favor të jugosllavizmit si një mjet për të arritur bashkimin e tokave kroate në kundërshtim me ndarjen e tyre nën Austro-Hungarinë filloi me Strosmajerin që mbrojti këtë si të arritshme brenda një monarkie jugosllave të federalizuar.

Pas themelimit të Jugosllavisë në vitin 1918, u krijua një shtet shumë i centralizuar sipas Kushtetutës së Ditës së Shën Vitusit të vitit 1921 në përputhje me dëshirat nacionaliste serbe për të siguruar unitetin e serbëve; kjo shkaktoi pakënaqësi në mesin e kroatëve dhe popujve të tjerë në Jugosllavi. Kroati dhe udhëheqësi kryesor jugosllav i kohës së Luftës së Parë Botërore, Ante Trumbiqi, denoncoi Kushtetutën e Ditës së Shën Vitusit për vendosjen e një hegjemonie serbe në Jugosllavi - në kundërshtim me interesat e kroatëve dhe popujve të tjerë në Jugosllavi.  Nacionalistët kroatë kundërshtuan shtetin e centralizuar, me nacionalistët e moderuar që kërkonin një Kroaci autonome brenda Jugosllavisë. Nacionalizmi kroat u bë një lëvizje masive në Mbretërinë e Jugosllavisë nëpërmjet Partisë Fshatare Kroate të Stjepan Radiqit. Kërkesa e nacionalistëve të moderuar kroatë për një Kroaci autonome - Banovina e Kroacisë - brenda Jugosllavisë u pranua nga qeveria jugosllave në Marrëveshjen Cvetkoviq–Maçek të gushtit 1939. Kjo marrëveshje zemëroi nacionalistët serbë, të cilët e kundërshtuan atë me arsyetimin se dobësonte unitetin e Serbisë në Jugosllavi; ata pohuan rëndësinë e unitetit serb për Jugosllavinë me parullën "Serbi e fortë, Jugosllavi e fortë". Marrëveshja zemëroi gjithashtu boshnjakët (atëherë të njohur si "myslimanët jugosllavë"), duke përfshirë Organizatën Myslimane Jugosllave (JMO), që denoncoi ndarjen e Bosnjes dhe Hercegovinës sipas marrëveshjes.

Një nacionalizëm i dhunshëm sektar kroat u zhvillua gjithashtu para Luftës së Dytë Botërore brenda lëvizjes ustash të Ante Paveliqit (e themeluar në vitin 1929), e cila bashkëpunoi me Gjermaninë naziste dhe Italinë fashiste në qeverinë e saj të "Shtetit të Pavarur të Kroacisë" (1941-1945) gjatë Lufta e Dytë Botërore. Nën sundimin komunist të pasluftës në Jugosllavi, të dominuar nga Titoja pjesërisht kroat (në pushtet 1944-1980), nacionalizmi kroat u bë kryesisht i fjetur, me përjashtim të Pranverës Kroate të 1967-1971, deri në shpërbërjen e Jugosllavisë në 1991-1992 dhe Lufta Kroate për Pavarësi nga 1991 deri në 1995.

Në formën e tij më ekstreme, nacionalizmi kroat karakterizohet nga dëshira për krijimin e një shteti të madh kroat, nga idealizimi i vlerave fshatare dhe patriarkale, si dhe nga ndjenja antiserbe.