Magnus Carlsen

**Sven Magnus Øen Carlsen** (shqiptimi norvegjisht [svɛn ˈmɑ̀ŋnʉs øːn ˈkɑːɭsn̩]; lindi më 30 nëntor 1990) është një mjeshtër i madh shahu norvegjez. Ai është pesë herë kampion botëror i shahut, pesë herë kampion në fuqi botëror të shahut të shpejtë, shtatë herë World Blitz Chess Champion dhe kampion botëror i shahut. Ai ka mbajtur pozitën nr.1 në renditjen botërore të shahut FIDE që nga 1 korriku 2011 dhe pas vetëm Garry Kasparov në kohën e kaluar si lojtari më i vlerësuar në botë. Vlerësimi i tij maksimal prej 2882 është më i larti në histori. Ai gjithashtu mban rekordin për serinë më të gjatë të pamposhtur në nivelin elitar në shahun klasik.

Një gjeni shahu, Carlsen përfundoi i pari në grupin C të turneut të shahut Corus pak pasi mbushi 13 vjeç dhe fitoi titullin e mjeshtrit të madh disa muaj më vonë. Në moshën 15-vjeçare, ai fitoi Kampionatin e Shahut Norvegjez dhe në moshën 17-vjeçare përfundoi i pari në grupin e lartë të Corus. Ai kaloi një vlerësim prej 2800 në moshën 18 vjeçare, më i riu në atë kohë për ta bërë këtë. Në vitin 2010, në moshën 19-vjeçare, ai arriti numrin 1 në renditjen botërore të FIDE-s, personi më i ri që e ka bërë këtë ndonjëherë.

Carlsen u bë kampion i botës në shah në 2013 duke mundur Viswanathan Anand. Ai e ruajti titullin e tij kundër Anandit vitin e ardhshëm dhe fitoi si Kampionatin Botëror të Shpejtë 2014 ashtu edhe Kampionatin Botëror të Blitz, duke u bërë lojtari i parë që mban të tre titujt në të njëjtën kohë, një arritje të cilën ai e përsëriti në 2019 dhe 2022. Ai mbrojti titullin e tij klasik të botës kundër Sergey Karjakin më 2016, Fabiano Caruana në 2018 dhe Ian Nepomniachtchi më 2021. Ai nuk pranoi të mbronte titullin e tij kundër Nepomniachtchi në 2023, duke përmendur mungesën e motivimit.

I njohur për stilin e tij sulmues si adoleshent, Carlsen është zhvilluar që atëherë në një lojtar universal. Ai përdor një shumëllojshmëri hapjesh për ta bërë më të vështirë për kundërshtarët që të përgatiten kundër tij dhe të zvogëlojë dobinë e analizës kompjuterike para lojës.

## Fëmijëria
Carlsen lindi në Tønsberg, Norvegji, më 30 nëntor 1990 nga Sigrun Øen (1963–2024), një inxhiniere kimike dhe Henrik Albert Carlsen, një konsulent IT. Carlsen tregoi një aftësi për sfidat intelektuale në një moshë të re. Në dy vjet, ai mund të zgjidhte enigma me 500 pjesë; në moshën katër vjeçare, i pëlqente të montonte komplete Lego me udhëzime të destinuara për fëmijët e moshës 10-14 vjeç.

Babai i tij, një shahist i mprehtë amator, e mësoi atë të luante në moshën pesë vjeçare, edhe pse ai fillimisht tregoi pak interes për të. Ai ka tre motra dhe në vitin 2010 deklaroi se një gjë që e motivoi fillimisht të merrej seriozisht me shahun ishte dëshira për të mundur motrën e tij të madhe në lojë.

Libri i parë i shahut që Carlsen lexoi ishte një broshurë e quajtur *Find the Plan* nga Bent Larsen, dhe libri i tij i parë mbi hapjet ishte *The Complete Dragon* i Eduard Gufeld. Carlsen zhvilloi aftësitë e tij të hershme të shahut duke luajtur vetë për orë të tëra - duke lëvizur figurat, duke kërkuar kombinime dhe duke luajtur lojëra dhe pozicione që i tregoi babai i tij. Simen Agdestein thekson kujtesën e jashtëzakonshme të Carlsen, duke thënë se ai ishte në gjendje të kujtonte vendndodhjet, popullsinë, flamujt dhe kryeqytetet e të gjitha vendeve në botë në moshën pesë vjeçare. Më vonë, ai mësoi përmendësh vendndodhjet, popullsinë, stemat dhe qendrat administrative të "pothuajse të gjitha" 356 komunave norvegjeze. Ai mori pjesë në turneun e tij të parë - divizioni më i ri i Kampionatit Norvegjez të Shahut 1999 - në moshën 8 vjeç e 7 muaj, dhe shënoi 6/11.

[parapamje|Carlsen, 13 vjeç, në [Molde duke dhënë simultaneous exhibition, korrik 2004]]
Carlsen u stërvit në Kolegjin Norvegjez të Elite Sport nga lojtari më i mirë i vendit, Mjeshtri i Madh Simen Agdestein, i cili nga ana e tij citon trajnerin norvegjez të futbollit Egil "Drillo" Olsen si një frymëzim kyç për strategjinë e tij të stërvitjes. Në vitin 2000, Agdestein prezantoi Carlsen me Torbjørn Ringdal Hansen, një ish-kampion norvegjez për të rinj dhe më vonë Mjeshtër Ndërkombëtar (IM) dhe Mjeshtër i Madh (GM), ndërsa Ringdal shërbeu *siviltjeneste* (një program alternativ shërbimi civil) njëvjeçar në kolegj.

Gjatë atij viti, vlerësimi i Carlsen u rrit nga 904 në qershor 2000 në 1907. Përparimi i tij ndodhi në kampionatin norvegjez të ekipeve të të rinjve në shtator 2000, ku ai shënoi 3½/5 kundër lojtarëve më të rinj të vendit dhe fitoi një vlerësim të performancës së turneut (TPR) rreth vitit 2000. Përveç shahut, të cilin ai e studionte rreth tre deri në katër orë në ditë, argëtimi i tij i preferuar përfshinte të luante futboll dhe të lexonte komike të Donald Duck. Ai gjithashtu praktikoi skijimin deri në moshën dhjetë vjeç.

## Jeta personale
Që nga viti 2016, Carlsen identifikohet si një socialdemokrat dhe kryesisht ndjek një dietë vegjetariane; dy nga motrat e tij janë vegjetariane.

Carlsen është një tifoz i zjarrtë i futbollit, me Real Madrid CF si klubin e tij të preferuar. Në njohjen e bërjes kampion bote në shah, ai mori startin nderi në një lojë të La Ligës midis Real Madrid dhe Real Valladolid më 30 nëntor 2013. Carlsen gjithashtu ndjek Premier League dhe luan futboll fantazi. Në dhjetor 2019, ai arriti vendin nr.1 në një lojë Fantasy Premier League, përpara shtatë milionë lojtarëve të tjerë, përpara se të përfundonte sezonin në vendin e 10-të.

Në prill 2022, Carlsen luajti poker në Ngjarja Kryesore e Kampionatit Norvegjez dhe përfundoi i 25-ti nga 1050 lojtarë.

## Nderimet
Carlsen fitoi Chess Oscar nga viti 2009 deri në vitin 2013. Chess Oscar, i organizuar nga revista ruse e shahut *64*, iu dha lojtarit më të mirë të vitit sipas një sondazhi mbarëbotëror të kritikëve, shkrimtarëve dhe gazetarëve kryesorë të shahut, por nuk u dha më pas vitit 2013, pasi *64* pushuan së botuari.

Tabloidi norvegjez *Verdens Gang* (VG) i ka dhënë Carlsen "Emri i Vitit" (*Årets navn*) dy herë, në vitin 2009 and 2013. VG gjithashtu e emëroi atë "Sportisti i Vitit" në vitin 2009. Carlsen ka fituar gjithashtu *Folkets Idrettspris*, një çmim i zgjedhur nga populli nga gazeta norvegjeze *Dagbladet*, në vitin 2009 dhe 2010.

Në vitin 2011, ai u nderua me Peer Gynt Prize, një çmim norvegjez që i jepet çdo vit "një personi ose institucioni që ka arritur dallime në shoqëri".

Në vitin 2013, revista *Time* e emëroi Carlsen një nga 100 njerëzit më me ndikim në botë.

## Stili i lojës
Carlsen kishte një stil agresiv të lojës si i ri, dhe, sipas Simen Agdestein, loja e tij karakterizohej nga "një gatishmëri e patrembur për të ofruar materiale për aktivitet". Ndërsa piqej, Carlsen zbuloi se ky stil i rrezikshëm i lojës nuk ishte aq i përshtatshëm kundër elitës së botës së shahut. Kur filloi të luante në turnetë më të mirë, ai kishte vështirësi të dilte shumë nga hapja. Për të përparuar, stili i Carlsen u bë më universal, i aftë për të trajtuar mirë të gjitha llojet e pozicioneve. Ai hapet me 1.d4 dhe 1.e4, si dhe me 1.c4, dhe, me raste, 1.Nf3, duke e bërë kështu më të vështirë për kundërshtarët përgatitjen kundër tij dhe duke reduktuar efektin e analizës kompjuterike. Ai tha në vitin 2015 se mesloja është pjesa e tij e preferuar e lojës pasi bëhet fjalë për "shahun e pastër". Sipas Carlsen, megjithatë, ai nuk ka ndonjë preferencë në stilin e lojës. Carlsen ka deklaruar gjithashtu se ai ndjek traditat e Karpov dhe Fischer, por gjithashtu përmend Ruben Fine si një lojtar që "po bënte në shah të ngjashëm me atë që po bëj unë".

## Përpjekjet e biznesit
### Play Magnus
Në tetor 2013, Carlsen bashkëthemeloi një kompani, Play Magnus AS, me Espen Agdestein dhe Anders Brandt. Me bazë në Oslo, Norvegji, produkti i parë i Play Magnus ishte një aplikacion iOS, i quajtur *Play Magnus*, që lejon përdoruesin të luajë një motor shahu të krijuar duke përdorur një bazë të dhënash me mijëra lojëra të regjistruara nga Carlsen nga mosha pesë vjeç e lart. Carlsen deklaroi se dëshironte që aplikacioni të inkurajonte më shumë njerëz të luanin shah.

Në mars 2019, Play Magnus AS u bashkua me chess24.com, duke u konsoliduar në Grupin Play Magnus.ref> Më 8 tetor 2020, Play Magnus Group u listua në Bursën e Oslos. Magnus Chess, një entitet i kontrolluar nga Carlsen dhe familja e tij, atëherë zotëronte 9.5% të Play Magnus Group.

Në gusht 2022, Chess.com finalizoi një ofertë blerjeje për Play Magnus Group, e cila u mbyll zyrtarisht më 16 dhjetor 2022. Si pjesë e blerjes, Carlsen nënshkroi si ambasador i markës për Chess.com.

## Librat dhe filmat
* Grandmaster Zenon Franco (2020). *Magnus Wins With White*. [Limited Liability Company Elk and Ruby Publishing House]. .
* Grandmaster Zenon Franco (2020). *Magnus Wins With Black*. [Limited Liability Company Elk and Ruby Publishing House]. .
* Valaker, O; Carlsen, M. (2004). *Lær sjakk med Magnus [Learn Chess with Magnus]*. Gyldendal Norsk Forlag. .
* *The Prince of Chess, a film about Magnus Carlsen* (2005). Directed by Øyvind Asbjørnsen.
* Opedal, Hallgeir (2011). ''Smarte trekk. Magnus Carlsen: Verdens beste sjakkspiller [Smart Moves. Magnus Carlsen: The World's Best Chess Player]*. Kagge. .
* Mikhalchishin, Adrian; Stetsko, Oleg. (2012). *Fighting Chess with Magnus Carlsen (Progress in Chess)*. Edition Olms. .
* Crouch, Colin (2013). *Magnus Force: How Carlsen Beat Kasparov's Record*. Everyman Chess. .
* Sivertsen, Aage G. (2015). *Magnus* Kagge Forlag. .
* Kotronias, Vassilios & Logothetis, Sotiris (2013). *Carlsen's assault on the throne*. Quality Chess. .
* Butler, Brin-Jonathan (2018). *The Grandmaster: Magnus Carlsen and the Match That Made Chess Great Again*. .
* *Magnus'' (2016). Directed by Benjamin Ree.

## Referime