Makarios III

**Makarios III** (Greqisht Μακάριος Γ΄; **Michael Christodoulou Mouskos** (Greqisht: Μιχαήλ Χριστοδούλου Μούσκος); 13 gusht 1913&nbsp;– 3 gusht 1977) ishte një klerik dhe politikan qipriot që shërbeu si kryepeshkop dhe primat i Kishës së Qipros autofeqale (1950–1977) dhe si presidenti i parë i Qipros (1960–1977). Në tre mandatet e tij si president ai i mbijetoi katër atentateve dhe një grushti shteti. Ai vlerësohet gjerësisht nga grekët qipriotë si Babai i Kombit ose "Etnarku".

## Jeta e hershme dhe karriera e kishës
Michael Christodoulou Mouskos lindi në fshatin Panajia në distriktin Pafos. Në vitin 1926, në moshën 13 vjeç, ai u pranua në Manastirin e Kykkos si rishtar. Në moshën 20 vjeç ai u dërgua në Gjimnazin Pancyprian në Nikosia ku përfundoi arsimin e mesëm më 1936. Ai kaloi vitet e vështira të Luftës së Dytë Botërore duke studiuar teologji dhe drejtësi në Universitetin e Athinës, duke u diplomuar më 1942. Ai mori detyrat si prift në Kishën Ortodokse Qipriote ndërsa mban një interes në teologjinë akademike; ai mori një bursë të Këshillit Botëror të Kishave për të ndërmarrë studime të mëtejshme në Universitetin e Bostonit në Massachusetts.

Në vitin 1948, ndërsa ishte ende duke studiuar në Boston, ai u zgjodh Peshkop i Kitionit kundër vullnetit të tij. Muskos miratoi emrin klerik Makarios dhe u kthye në Qipro. Si shumë figura publike në komunitetin grek qipriot në Qipro, në vitet 1940 dhe 1950 ai ishte një mbështetës aktiv i enozëve, bashkimit të Qipros me Greqinë.

## Enosis dhe EOKA
Më 18 shtator 1950, Makarios, vetëm 37 vjeç, u zgjodh Kryepeshkop i Qipros. Në këtë rol ai ishte jo vetëm kreu zyrtar i Kishës Ortodokse në Qipro, por u bë etnark, udhëheqësi de facto kombëtar i komunitetit grek qipriot. Ky pozicion me shumë ndikim e vendosi Makarios në qendër të politikës qipriote.

Gjatë viteve 1950, Makarios përqafoi rolin e tij të dyfishtë si Kryepeshkop dhe Etnark me entuziazëm dhe u bë një figurë shumë e popullarizuar midis grekëve qipriotë. Ai shpejt u bë një avokat kryesor për enozën (bashkimin e Qipros me Greqinë) dhe gjatë pjesës së hershme të dekadës ai mbajti lidhje të ngushta me qeverinë greke. Në gusht 1954, pjesërisht me nxitjen e Makarios, Greqia filloi të ngrejë çështjen e Qipros në Kombet e Bashkuara, duke argumentuar që parimi i vetëvendosjes të zbatohej në Qipro. Kjo u pa nga mbrojtësit e enozës që mund të rezultojë në bashkimin vullnetar të Qipros me Greqinë pas një referendumi publik.

Sidoqoftë, qeveria britanike hezitonte të dekolonizonte ishullin i cili ishte bërë selia e tyre e re për Lindjen e Mesme. Në vitin 1955, u krijua një organizatë pro-enosis nën emrin Ethniki Organosis Kyprion Agoniston (Organizata Kombëtare e Luftës Qipriote), ose EOKA. Kjo ishte një lëvizje tipike e pavarësisë së periudhës. Makarios pa dyshim që kishte bazë të përbashkët politike me EOKA dhe ishte njohur me udhëheqësin e saj, ushtarin dhe politikanin grek Georgios Grivas, por shkalla e përfshirjes së tij është e paqartë dhe e diskutueshme. Në jetën e mëvonshme ai kategorikisht mohoi çdo përfshirje në rezistencën e dhunshme të ndërmarrë nga EOKA.

## Vdekja
parapamje|majtas|Varri i Makariosit
Makarios III vdiq nga një sulm në zemër më 3 gusht 1977. Ai kishte qenë duke përjetuar probleme me zemrën e tij në fillim të atij viti. Kjo pa dyshim që u ndikua nga pirja e duhanit të tij shumëvjeçar. Në mënyrë që të konfirmohej shkaku i vdekjes, zemrës së Makarios iu hoq gjatë autopsisë. Zemra që atëherë është ruajtur në dhomën e tij të mëparshme të gjumit në Kryepeshkopatë. Ai është varrosur në një varr në malin e Throni, një vend që ai personalisht zgjodhi. Varri është afër Manastirit të Kykkos, ku ai shërbeu si rishtar në vitet 1920 dhe 1930. Për të përkujtuar jetën e tij, një statujë imponuese prej bronzi e Makarios u ngrit jashtë pallatit të Kryepeshkopit në Nikosia; më 2008 statuja u zhvendos në manastirin Kykkos dhe u zëvendësua nga një statujë mermeri në madhësi natyrore të Makarios.

Në varrimin e tij, të mbajtur në Katedralen e Shën Gjonit jashtë Kryepeshkopatës në Nikosia, 182 personalitete nga 52 vende morën pjesë ndërsa rreth 250,000 vajtues - rreth gjysma e popullsisë qipriote greke të ishullit - depozituan pranë arkivolit.

## Referime