Territori i Komandantit Ushtarak në Serbi

**Territori i Komandantit Ushtarak në Serbi** (gjermanisht: *Gebiet des Militärbefehlshabers in Serbien*; serbisht: Подручје Војног заповедника у Србији, romanizuar: *Područje vojnog zapovednika u Srbiji*) ishte zona e Mbretërisë së Jugosllavisë që ishte nën sundimin e qeverisë së okupimit nga Wehrmacht pas pushtimit dhe shpërbërjes së Jugosllavisë në prill 1941.

Territori përfshinte vetëm Serbinë qendrore, me shtimin e pjesës veriore të Kosovës (rreth Kosovska Mitrovica) dhe Banatit. Ky territor ishte e vetmja zonë e Jugosllavisë së ndarë në të cilën pushtuesit gjermanë krijuan një qeveri ushtarake. Kjo ishte për shkak të hekurudhave kryesore dhe rrugëve të transportit të Danubit që kalonin përmes tij, dhe burimeve të tij të vlefshme, veçanërisht metaleve me ngjyra. Më 22 prill 1941, territori u vendos nën autoritetin suprem të komandantit ushtarak gjerman në Serbi, me administrimin e përditshëm të territorit nën kontrollin e shefit të shtabit të administratës ushtarake. Linjat e komandës dhe kontrollit në territorin e pushtuar nuk u bashkuan kurrë dhe u bënë më komplekse nga emërimi i përfaqësuesve të drejtpërdrejtë të figurave të larta naziste si *Reichsführer-SS* Heinrich Himmler (për çështjet e policisë dhe sigurisë), *Reichsmarschall* Hermann Göring (për ekonomi), dhe ministri i Rajhut Joachim von Ribbentrop (për punët e jashtme). Gjermanët përdorën trupat bullgare për të ndihmuar në okupim, por ato ishin në çdo kohë nën kontrollin gjerman. Burimet e përshkruajnë në mënyra të ndryshme territorin si një shtet kukull, një protektoriat, një "provincë të veçantë administrative" ose e përshkruajnë atë si një qeveri kukull. Komandanti ushtarak në Serbi kishte trupa të kufizuara të garnizonit gjerman dhe detashmente policore për të ruajtur rendin, por mund të kërkonte ndihmë nga një trupë prej tre divizionesh të trupave pushtuese të pajisura keq.

Komandanti ushtarak gjerman në Serbi caktoi dy qeveri kukull civile serbe për të kryer detyra administrative në përputhje me drejtimin dhe mbikëqyrjen gjermane. E para prej tyre ishte Qeveria Komisionare jetëshkurtër, e cila u krijua më 30 maj 1941. Qeveria e Komisionerit ishte një mjet bazë i regjimit të pushtimit, pa asnjë kompetencë. Në fund të korrikut 1941, në territorin e pushtuar filloi një kryengritje, e cila përmbyti shpejt xhandarmërinë serbe, policinë gjermane dhe aparatin e sigurimit, madje edhe forcën e këmbësorisë së zonës së pasme. Për të ndihmuar në shuarjen e rebelimit, i cili fillimisht përfshinte partizanët jugosllavë të udhëhequr nga komunistët dhe çetnikët monarkistë, u krijua një qeveri e dytë kukull. Qeveria e Shpëtimit Kombëtar nën Milan Nediq zëvendësoi Qeverinë Komisionare më 29 gusht 1941. Edhe pse gëzonte njëfarë mbështetjeje, regjimi ishte jopopullor nga shumica e serbëve. Megjithatë, kjo nuk arriti të kthente valën dhe gjermanët u detyruan të sillnin divizione të vijës së parë nga Franca, Greqia dhe madje edhe nga Fronti Lindor për të shtypur revoltën. Duke filluar nga fundi i shtatorit 1941, Operacioni Uzice dëboi partizanët nga territori i pushtuar dhe në dhjetor, Operacioni Mihailovic shpërndau çetnikët. Rezistenca vazhdoi në një nivel të ulët deri në vitin 1944, shoqëruar me vrasje të shpeshta hakmarrëse, të cilat për disa kohë përfshinin ekzekutimin e 100 pengjeve për çdo gjerman të vrarë.

Regjimi i Nediqit nuk kishte status sipas ligjit ndërkombëtar, nuk kishte fuqi përtej atyre të dhëna nga gjermanët dhe ishte thjesht një instrument i sundimit gjerman. Edhe pse forcat gjermane morën rolin udhëheqës dhe udhëzues të Zgjidhjes Përfundimtare në Serbi, dhe gjermanët monopolizuan vrasjen e hebrenjve, ata u ndihmuan në mënyrë aktive në atë rol nga bashkëpunëtorët serbë. Kampi i përqendrimit në Banjica në Beograd kontrollohej bashkërisht nga regjimi i Nediçit dhe ushtria gjermane. E vetmja fushë në të cilën administrata e kukullave ushtroi iniciativën dhe arriti sukses ishte në pritjen dhe kujdesin e qindra mijëra refugjatëve serbë nga pjesët e tjera të Jugosllavisë së ndarë. Gjatë gjithë pushtimit, Banati ishte një rajon autonom, zyrtarisht përgjegjës ndaj qeverive kukull në Beograd, por në praktikë i qeverisur nga pakica e tij *Volksdeutsche* (gjermane etnike). Ndërsa Qeveria Komisionare ishte e kufizuar në përdorimin e xhandarmërisë, qeveria e Nediqit u autorizua të ngrinte një forcë të armatosur, Gardën e Shtetit Serb, për të vendosur rendin, por ato u vunë menjëherë nën kontrollin e [Udhëheqësit të Lartë të SS dhe policisë, dhe në thelb funksionuan si trupa ndihmëse gjermane deri në tërheqjen gjermane në tetor 1944. Gjermanët ngritën edhe disa forca të tjera ndihmëse lokale për qëllime të ndryshme brenda territorit. Për të siguruar minierat e Trepçës dhe hekurudhën Beograd-Shkup, gjermanët bënë një marrëveshje me bashkëpunëtorët shqiptarë në skajin verior të Kosovës së sotme që rezultoi në autonominë efektive të rajonit nga qeveria kukull në Beograd, e cila më vonë u zyrtarizua marrëveshjen gjermane. Qeveria e Shpëtimit Kombëtar qëndroi në vend deri në tërheqjen gjermane përballë ofensivës së kombinuar të [Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe, Ushtrisë Popullore Bullgare dhe Ofensivës Partizane të Beogradit. Gjatë pushtimit, autoritetet gjermane vranë pothuajse të gjithë hebrenjtë që banonin në territorin e pushtuar, duke qëlluar burrat si pjesë e reprezaljeve të kryera në vitin 1941, dhe duke vrarë me gaz gratë dhe fëmijët në fillim të vitit 1942 duke përdorur një furgon me gaz. Pas luftës, disa nga udhëheqësit kryesorë gjermanë dhe serbë në territorin e pushtuar u gjykuan dhe u ekzekutuan për krime lufte.

## Referime 
* 
* 

## Citate