Ekspedita e Magelanit

*, e vetmja që e përfundoi lundrimin përqark botës; pjesë e Ekspeditës së Magelanit. Hollësi nga një hartë e Abraham Ortelius, 1590]]
**Ekspedita e Magelanit**, ndonjëherë e quajtur **Ekspedita MagelanElkano**, ishte një ekspeditë spanjolle e shekullit të XVI e planifikuar dhe drejtuar nga eksploratori portugez, Ferdinand Magelani. Ajo u nis nga Sanlúcar de Barrameda më 20 shtator 1519 dhe u kthye po në Sanlúcar de Barrameda më 6 shtator 1522, e drejtuar nga eksploratori spanjoll (bask) Juan Sebastián Elcano, që, pas vdekjes së Magelanit dhe kapitenëve të tjerë në Filipine, mori drejtimin e ekspeditës. Udhëtimi pothuajse tre-vjeçar kreu lundrimin e parë përqark botës në histori; përshkimin e parë të Paqësorit; lundrimin e parë nga Atlantiku në Paqësor (zbulimi i Ngushticës së Magelanit); kontaktin e parë të dokumentuar evropian me filipinasit.
Një nga udhëtimet më të rëndësishme të Epokës së Zbulimeve, synimi i saj ishte gjetja e një rruge detare për tregtinë e erëzave me Moluket, ose Ishujt e Erëzave, në Indonezinë e tanishme. Ajo përshkuar një tërësi prej 60,440 km, apo 37,560 miljesh, duke zbuluar masën e madhe të atij oqeani dhe provuar se anijet mund të lundronin përqark botës në një itinerar detar me drejtim perëndimor.

Flota prej pesë anijesh e la Spanjën më 20 shtator 1519 me rreth 270 veta. Pasi lundroi përgjatë Oqeanit Atlantik, anijet vijuan në jug përgjatë brigjeve lindore të Amerikës Jugore. Duke zbuluar Ngushticën e Magelanit në 1 nëntor 1520, flota përshkoi Oqeanin Paqësor, që vetë Magelani e emërtoi . Flota e përshkoi Paqësorin në 98 ditë, ndaloi në Guam dhe Filipine dhe në vijim mbërriti në Moluke në nëntor 1521. Një ekuipazh shumë i rraskapitur i drejtuar nga Elcano në fund mbërriti në Spanjë më 6 shtator 1522, dhe vetë Magelani u vra në betejë në Filipine në prill 1521. Një seri oficerësh e pasuan atë si kapiten të përgjithshëm, me Elcano-n që në vijim drejtoi kthimin e anijes *Victoria*.

Ekspedita u financua kryesisht nga Karli I i Spanjës, me shpresën se ajo do të zbulonte një rrugë fitimprurëse perëndimore drejtë Ishujve të Erëzave, pasi rruga lindore kontrollohej nga Portugalia, sipas Traktatit të Tordesillas në 1494. Megjithëse ekspedita e gjeti një rrugë, ajo ishte shumë më e gjatë dhe e vështirë sesa pritej dhe kështu nuk qe e dobishme komercialisht. Gjithësesi, ekspedita konsiderohet si një nga arritjet më të mëdha në detari dhe pati një ndikim të rëndësishëm në konceptimin evropian të botës. Serrão mbërriti në Moluke, duke vijuar të qëndronte në Ishullin e Ternates si dhe duke u martuar. Serrão i dërgoi letra Magelanit nga Ternateja, duke ngritur bukurinë dhe pasurinë e Ishujve të Erëzave. Këto letra me gjasa e motivuan atë të planifikonte një ekspeditë drejtë ishujve dhe më vonë do tua paraqiste zyrtarëve spanjollë, kur kërkoi sponsorizimin e tyre.

Shumë historianë pretendojnë se, duke nisur nga viti 1514, Magelani i kishte kërkuar në mënyrë të përsëritur mbretit të Portugalisë Manueli I të financonte një ekspeditë drejtë Molukeve, megjithëse të dhënat janë të paqarta. Dihet se Manueli i refuzoi në mënyrë të përsëritur kërkesa e Magelanit për rritjen e pagës dhe se në fundin e vitit 1515 ose fillimi i atij 1516, Manueli e lejoi atë ti shërbente një tjetër padroni. Rreth kësaj kohe, Magelani u takua me kozmografin Rui Faleiro, një tjetër subjekt portugez që ushqente mëri kundrejtë Manuelit. Dy figurat vepruan si partnerë në planifikimin e një udhëtimi drejtë Molukeve, që ata do tia paraqisnin mbretit të Spanjës. Magelani u zhvendos në Sevilje të Spanjës në vitin 1517, me Faleiron dy muaj më vonë.

Me mbërritjen në Sevilje, Magelani u takua me Juan de Aranda, agjent tregtar i *Casa de Contratación*. Duke ndjekur mbërritjen e partnerit të tij, Rui Faleiro dhe me mbështetjen e Arandës, ata ia paraqitën projektin e tyre mbretit Karli I i Spanjës (Karli V i ardhshëm i Perandorisë së Shenjtë Romake). Projekti i Magelanit, nëse do të ishte i sukseshëm, duhet të realizonte planin e Kolombit për një rrugë erëzash duke lundruar në perëndim pa i dëmtuar marrëdhëniet me Portugalinë. Idea ishte në sinkronizim me kohën dhe tashmë ishte diskutuar pas zbulimit të paqësorit nga Balboa. Më 22 mars 1518, mbreti e emëroi Magelanin dhe Faleiron kapitenë të përgjithshëm. Ai gjithashtu i ngriti në rangun e komandantëve të Urdhërit të Santiagos. Ata arritën një marrëveshje me mbretin Karl, që u dha atyre, ndër gjërat e tjera:
* Monopolin e rrugës së zbuluar për një periudhë prej dhjetë vjetësh.
* Caktimin e tyre si governatorë (*adelantado*) të tokave dhe ishujve të zbuluar, me 5% të fitimeve, të trashëgueshme nga partnerët apo pasardhësit e tyre.
* Një e pesta e fitimeve nga ekspedita.
* Të drejtën për të bartur mallra me vlerë 1,000 dukatë nga Moluket deri në Spanjë në vit, të përjashtuara nga shumica e taksave. dhe një të njëzet e pestën nga të tjerët.

Ekspedita u financua gjerësisht nga Kurora Spanjolle, që u mundësoi anijeve të bartnin furnizime për dy vjetë udhëtim. Megjithëse mbreti Karli I duhhet të paguante për flotën, me të cilën ishte thellësisht në borxh, ai iu drejtua *Shtëpisë Fugger*. Përmes kryepeshkopit Juan Rodríguez de Fonseca, kreu i *Casa de Contratación*, kurora siguroi pjesëmarrjen e tregtarit Cristóbal de Haro, që dha një të katërtën e financimeve dhe mallrave me klering.

Hartografi ekspert Jorge Reinel dhe Diego Ribero, një portugez që kishte filluar të punonte për mbretin Karl në vitin 1518 si hartograf në *Casa de Contratación*, mori pjesë në zhvillimin e hartave për tu përdorur gjatë udhëtimit. Gjatë përgatitjeve të udhëtimit dolën mjaft probleme, duke përfshirë mungesën e parave, përpjekjen e mbretit të Portugalisë për ti ndaluar, Magelani dhe portugezët e tjerë që hasnin dyshimin e spanjollëve dhe natyrën e vështirë të Faleiros.

## Ndërtimi dhe furnizimet
]]
Flota, e përbërë nga pesë anije me furnizime për dy vjetë udhëtim, u quajt *Armada del Maluco*, ose *Armada de Molucca*, sipas emrit indonezian për Ishujt e Erëzave.

Ushqimi ishte një pjesë tepër e rëndësishme e furnizimeve. Ai kushtoi 1,252,909 maravedí, pothuajse sa kostoja e anijeve. Katër të pestat e ushqimit në anije përbëhej vetëm nga dy përbërës – vera dhe biskotat e detarëve.

Flota bartëte edhe miell dhe mish të tharë. Një pjesë e mishit të anijeve vinte në formën e bagëtive; anija bartëte shtatë lopë dhe tre derra. Djathi, bajamet, mustarda dhe fiqtë ishin gjithashtu të pranishëm.  (marmalatë ftoi), i bërë me ftonj të konservuar, ishte një ushqim i zgjedhur vetëm për kapitenët, që në mënyrë të panjohur të ketë ndihmuar në ruajtjen nga skorbuti.

### Anijet
Flota fillimisht përbëhej nga pesë anije, me flamurtare anijen *Trinidad*. Shumica e tyre ishin nau. *Victoria* ishte anija e vetme që e përfundoi lundrimin përqark botës. Hollësitë e konfigurimit të anijeve nuk njihen, pasi nuk ekziston asnjë ilustrim i kohës i ndonjërës prej tyre. Rregjistrimet zyrtare të *Casa de Contratación* e vendosin koston e anijeve 1,369,808 maravedí, me një tjetër shumë prej 1,346,781 të shpenzuar për përgatitjen dhe bartjen e tyre.

### Ekuipazhi
Ekuipazhi përbëhej nga rreth 270 veta, shumica spanjollë. Autoritetet spanjolle ishin të kujdesshëm për Magelanin, kështu që shumica e tyre e penguan atë të lundronte, duke e ndërruar ekuipazhin kryesisht portugez në kryesisht spanjoll. Në fund flota përfshiu rreth 40 portugezë, mes të cilëve kunati i Magelanit Duarte Barbosa, João Serrão, Estêvão Gomes dhe shërbyesi i Magelanit Enrique de Malacca. Gjithashtu janë rregjistruar anëtarë të ekuipazhit me shtetësi të tjera, duke përfshirë 29 italianë, 17 francezë dhe një numër më i vogël flamandë, gjermanë, grekë, irlandezë, anglezë, lundërtarë aziatikë dhe zezakë. Të llogaritur mes anëtarëve spanjollë të ekuipazhit ishin të paktën 29 baskë (përfshirë Juan Sebastián Elcano), disa prej të cilëve nuk flisnin rrjedhshëm spanjisht.

Ruy Faleiro, që fillimisht ishte emëruar bashkë-kapiten me Magelanin, iu krijuan probleme të shëndetit mendor para nisjes (ose, siç pohojnë burime të tjera, zgjodhi të qëndronte pasi kreu një lexim horoskopi që i tregoi se udhëtimi do të ishte fatal për të) dhe u largua nga ekspedita nga mbreti. Ai u zëvendësua si komandant i përbashkët i flotës nga Juan de Cartagena dhe kosmografi/astrologu Andrés de San Martín.

Juan Sebastián Elcano, një tregtar, kapiten anijeje spanjoll që jetonte në Sevilje, u angazhua në kërkim të faljes së mbretit për gabimet e mëparshme. Antonio Pigafetta, një studiues dhe udhëtar venecian, kërkoi të ishte pjesë e udhëtimit, duke pranuar titullin "shtesë" dhe një rrogë modeste. Ai u bë një ndihmës i ngusht i Magelanit dhe mbante një ditar udhëtimit. Lundërtari tjetër i vetëm që mbante një rregjistër udhëtimi gjatë udhëtimit do të ishte Francisco Albo, që mbante një rregjistër formal nautik.

Juan de Cartagena, i dyshuar si biri i paligjshëm i kryepeshkopit Fonseca, u emërua inspektor i përgjithshëm i ekspeditës, përgjegjës për operacionet e saj financiare dhe tregtare.

t Victoria duke lundruar]]
## Përshkimi i Atlantikut
Më 10 gusht 1519, pesë anijet nën komandën e Magelanit u nisën nga Sevilja duke zbritur nëpërmjet lumit Guadalquivir në Sanlúcar de Barrameda, në grykëderdhjen e lumit. Aty qëndruan më shumë se pesë javë. Në fund, velat i hapën më 20 shtator 1519 duke nisur udhëtimin.

Më 26 shtator, flota ndaloi në Tenerife në Ishujt Kanarie, ku mrën furnizime (përfshirë perime dhe zift, pasi aty ishin më lirë për tu blerë sesa në Spanjë). Gjatë ndalesës, Magelani mori një mesazh sekret nga kunati i tij, Diogo Barbosa, duke e paralajmëruar atë se disa prej kapitenëve kastiljanë po planifikonin një rrebelim, me Juan de Cartagena (kapiten i anijes *San Antonio*) si drejtues i konspiracionit. Gjithashtu ai mësoi se mbreti i Portugalisë kishte dërguar dy flota me karavela për ta arrestuar atë.

Më 3 tetor, flota u nis nga Ishujt Kanarie, duke lundruar drejtë jugut përgjatë brigjeve të Afrikës. Pati disa mosmarrëveshje rreth drejtimeve, me Cartagena-n që argumentonte për një drejtim perëndimor. Magelani mori vendimin e pazakonshëm të ndiqte brigjet afrikane në mënyrë që tu shmangej karavelave portugeze që po e ndiqnin.

Drejtë fundit të tetorit, pasi *armada* iu afrua ekuatorit, ata pësuan një seri stuhish, me një shkulme aq të fuqishme sa ndonjëherë u detyruan të ulnin velat. Pigafetta rregjistron shfaqjen e zjarrit të Shën Elmit gjatë disa prej këtyre stuhive, që nga ekuipazhi u konsiderua si një ogur i mirë:

«*Gjatë këtyre stuhive trupi i Shën Anselmit na u shfaq mjaft herë; ndër të tjera, një natë që ishte shumë errësirë për shkak të kohës së keqe, ky shenjt u shfaq në formën e një zjarri në majën e direkut kryesor dhe qëndroi aty dy orë e gjysmë, që na qetësoi shumë ne, pasi ishim në lotë, duke pritur vetëm orën e humbjes; dhe kur ajo dritë e shenjtë po largohej nga ne bëri një ndriçim aq të fortë në sytë e secilit, sa pothuajse çerek ore ishim të verbër, dhe luteshim për mëshirë. Pa asnjë dyshim, askush nuk shpresonte të shpëtonte nga ajo stuhi*».

Pas dy javësh stuhi, flota kaloi disa kohë e shtangur në qetësi në ujërat ekuatorialë para se të barteshin nga Rryma e Ekuatorit Jugor me afrimin e alisejëve.

### Sodomia dhe rrebelimi i dështuar
Gjatë përshkimit të oqeanit, mjeshtri siçilian i *Victoria-s*, Salomon Antón u kap në një akt sodomie me një shegert gjenovez, António Varesa, pranë brigjeve të Guinesë. Në atë kohë, sodomia ishte e dënueshme me vdekje në Spanjë, megjithëse në praktikë, seksi midis burrave ishte një ngjarje e zakonshme gjatë udhëtimeve të gjata navale. Magelani zhvilloi një gjyq në bordin e anijes *Trinidad* që e shpalli Antón-in fajtor, duke e dënuar atë me vdekje me zënie fryme. Më vonë, më 20 dhjetor 1519 ai u ekzekutua, pasi flota ndaloi në Brazil në Santa Lucia (Rio de Zhaneiro i tanishëm), trupi i tij pa frymë, u dogj. 

Në një takim në pas gjyqit, kapitenët e Magelanit e sfiduan udhëheqjen e tij. Cartagena e akuzoi atë për rrezikimin e anijes së mbretit me zgjedhjen e itinerarit, duke lundruar në jug përgjatë brigjeve afrikane. Kur Cartagena shpalli se ai nuk do ta ndiqte më komandën e tij, Magelani dha sinjalit për një numër besnikësh të armatosur të hynin në dhomë dhe të kapnin Cartagena-n. Magelani e quajti Cartagena-n "rrebel" dhe e etiketoi sjelljen e tij si kryengritëse. Cartagena, nga ana tjetër thirri dy kapitenë kastilianë (Quesada dhe Mendoza) për të goditur me thik Magelanin, por ata u përmbajtën.

Duke pasuar menjëherë këtë episod, Cartagena u vu në kllapa. Magelani mund ta kishte proçesuar Cartagena-n për rrebelim dhe ta dënonte atë me vdekje, por me kërkesën e Quesada-s dhe Mendozës, ai pranoi që thjeshtë ta lironte atë nga komanda e anijes *San Antonio* dhe e lejoi atë të lëvizte lirisht brenda kufijve të anijes *Victoria*. Antonio de Coca e zëvendësoi atë si kapiten i anijes *San Antonio*.

Disa imtësi rreth gjyqit të sodomisë dhe rrjedhojave të tij janë të diskutuara. emri Salomon i Antón-it gjithashtu në disa burime është dhënë si *Antonio Salamón*, *Antonio Salamone* dhe *Antonio Salomón*, me profesionin e tij që konsiderohet në mënyrë alternative herë si  bocman dhe herë si kuartermaster. Emri i António Varesa-s gjithashtu jepet si *Antonio Ginovés*, me profesionin e tij të listuar si djalosh kabine, "djalosht i anijes", ose "grumet".

. Cabral e pretendoi Brazilin për Portugalinë në 1500, 20 vjetë para udhëtimit të Magelanit.]]
## Kalimi përgjatë Amerikës Jugore
### Mbërritja në Brazil
Më 29 nëntor, flota mbërriti afërsisht gjerësinë e Kepit Santo Agostinho. Vija bregdetare e Brazilit (që Pigafetta i referohet si *Verzin* në ditarin e tij, sipas termit italian për drurin e paubrazilit) njihej nga spanjollët dhe portugezët që nga viti 1500, dhe në dekadat e ndërmjetme, fuqitë evropiane (veçanërisht Portugalia) po dërgonin anije aty për të grumbulluar drurë të çmuar paubrazili. Armada mbante një hartë të vijës bregdetare braziliane, *Livro da Marinharia* ("Libri i Detarisë") dhe kishte një anëtar ekuipazhi, piloti i anijes *Concepción*, João Lopes Carvalho, që më parë kishte vizituar Rio de Zhaneiron. Carvalho u listua për të drejtuar lundrimin e flotës përgjatë vijës bregdetare braziliane drejtë Rios, në bordin e anijes *Trinidad*, si dhe të ndihmonte në komunikimin me vendasit, pasi ai kishte disa njohuri fillestare të gjuhës Guarani.

Më 13 dhjetor, flota mbërriti në Rio de Zhaneiro. Megjithëse nominalisht territor portugez, ata nuk kishin një ngulim të përhershëm në atë kohë. Duke parë anijet portugeze në liman, Magelani e dinte se do të ishte e sigurt të ndalonte. Pigafetta shkroi për një koinçidencë të motit që bëri që *armada* të pritej ngrohtësisht nga popujt indigjenë:

«*Duhet të dihet se ajo ndodhi se nuk kishte rënë shi prej dy muajsh para se ne të mbërrimin aty dhe ditën që ne mbërritëm filloi të binte shi, rast për të cilin banorët e atij vendi thanë se ne erdhëm nga qielli dhe sollëm me vete shiun, që ishte një thjeshtësi e madhe, dhe këta banorë u konvertuan lehtësisht në besim e krishter*».

Më 27 dhjetor, flota u nis nga Rio de Zhaneiro. Pigafetta shkroi se vendasit ishin të mërzitur ti shikonin tek iknin, dhe se disa i ndoqën ata me kanoe duke u përpjekur ti joshnin të qëndronin. Pak para lundrimit, Magelani kishte zëvendësuar Antonio de Coca, llogaritarin e flotës që shkurtimisht kishte marrë komandën e *San Antonio-s* nga Cartagena, me Álvaro de Mezquita pa përvojë që fillimisht kishte udhëtuar në bordin e flamurtares nga Sevilja si një shtesë e thjeshtë.

### Río de la Plata
Flota lundroi drejtë jugut përgjatë brigjeve amerikanojugore, duke shpresuar të arrinte n, ngushticën legjendare që do ti lejonte ata të kalonin nga Amerika Jugore për në Ishujt e Erëzave. Më 11 janar, u pa një kep i shënuar nga tre kodra, që ekuipazhi besonte se ishte "Kepi Santa Maria". Rreth kepit ata gjetën ujëra të gjera që shtriheshin përtej horizontit të shikimit në drejtim perëndim-jugperëndim. Magelani besonte se kishte gjetur n, megjithëse në fakt ai kishte arritur Río de la Platan. Magelani drejtoi anijen *Santiago*, të komanduar nga Juan Serrano, për të provuar *ngushticën* dhe drejtoi anijet e tjera në jug duke shpresuar të gjente *Terra Australis*, kontinentin jugor që atëherë mendohej se ekzistonte në jug të Amerikës Jugore. Ata dështuan ta gjenin kontinentin jugor dhe kur u rigrupuan me *Santiagon* pak ditë më vonë, Serrano raportoi se ngushtica e shpresuar në fakt ishte grykëderdhja e një lumi. Mosbesues, Magelani e drejtoi flotën prapë përmes ujërave perëndimore, duke kryer sondime të shpeshta thellësie. Pohimi i Serranos u konfirmua kur ata e gjetën veten në ujëra të ëmbla. Magelani besonte se ato do të gjenin një ngushticë (ose skajin jugor të kontinentit) brenda një kohe të shkurtër. Në fakt, flota do të lundronte edhe për tetë javë të tjera pa e gjetur kalimin, para se të ndalonte për të dimëruar në Puerto San Julián.

Duke mos dashur ta humbte ngushticën, flota lundroi sa më pranë brigjeve të ishte e mundur, duke rrezikuar të ngecnin në cektinë. Anijet lundruan vetëm gjatë ditës, me roja vrojtimi që vrojtonin me kujdes brigjet për shenja të një kalimi. Përveç rrezikut të ujërave të cekta, flota hasi në shkulme ere, stuhi dhe rënie temperaturash duke vijaur drejtë jugut dhe ardhjes së dimrit.

### Dimërimi
Nga java e tretë e marsit, kushtet e motit u bënë aq dëshpëruese sa Magelani vendosi që ata duhet të gjenin një liman të sigurt, në të cilin të prisnin dimrin para se të rinisnin kërkimin për një kalim në pranverë. Më 31 mars 1520, u dallua një thyerje në bregdet. Aty, flota gjeti limanin natyror që ata e quajtën Puerto San Julián.

Ekuipazhi qëndroi në San Julián pëdr pesë muaj, para se të rinisnin kërkimin për ngushticën.

#### Rrebelimi i pashkëve
Brenda një dite nga zbarkimi në San Julián, pati një tjetër orvatje për rrebelim. Si ajo gjatë kapërcimit të Atlantikut, ajo drejtohej nga Juan de Cartagena (ish kapiteni i anijes *San Antonio*), i ndihmuar nga Gaspar de Quesada dhe Luis Mendoza, kapitenët e anijeve *Concepción* dhe *Victoria*, përkatësisht. Si herën e parë, kapitenët kastiljanë vunë në diskutim udhëheqjen e Magelanit dhe e akuzuan atë për rrezikim të paarsyeshëm të ekuipazhit dhe anijeve të flotës.

Kryengritja në San Julián ishte më e përllogaritur se *fracas* që kishte pasuar gjyqin e sodomisë gjatë kapërcimit të Atlantikut. Rreth mesnatës së të djelës së pashkëve, më 1 prill, Cartagena dhe Quesada në mënyrë të fshehtë drejtuan tridhjetë veta të armatosur, me fytyra të lyera me qymyr, në bordin e anijes *San Antonio*, ku ata i zunë pusi Álvaro de Mezquita-s, të sapo-emëruarit kapiten i anijes. Mezquita ishte kushëri dhe i pëlqyer i kapitenit të përgjithshëm, Magelanit. Juan de Elorriaga, masteri i anijes, u rezistoi kreyngritësve dhe u orvat të lajmëronte anijet e tjera. Për këtë arsye, Quesada e godit me thik atë në mënyrë të përsëritur (ai do të vdiste nga plagët muaj më vonë).

Me nënshtrimin e *San Antonio-s*, kryengritësit kontrollonin tre nga pesë anijet e flotës. Vetëm anija *Santiago* (e komanduar nga João Serrão) mbeti besnike e Magelanit, bashkë me flamurtaren, *Trinidad*, që e komandonte vetë Magelani. Kryengritësit synonin topin e *San Antonios* dhe *Trinidadit*, por nuk bënë lëvizje të tjera gjatë natës.

Mëngjesin pasues (2 prill), ndërsa kryengritësit orvateshin të konsolidonin forcat e tyre në bordin e *San Antonio-s* dhe *Victoria-s*, një vark lundruesish u shmang nga kursi në afërsi të *Trinidadit*. Njerëzit ishin sjellë në bord dhe bindur të përhapnin hollësitë e planeve të kryengritësve ndaj Magelanit.

Magelani në vijim nisi një kundërofensivë kundër kryengritësve në bordin e *Victoria-s*. Ai kishte disa detarë nga *Trinidadi* që ndërruan rrobat me detarë endacakë dhe iu afruan anijes *Victoria* me varkën e tyre. i i tij (nëpunës i komandantit), Gonzalo de Espinosa, iu qas gjithashtu *Victoria-s* me një varkë dhe shpalli se ai kishte një mesazh për kapitenin, Luis Mendoza. Espinosa u lejua në bord dhe në dhomën e kapitenit, bazuar në pretendimin e tij se kishte një letër konfidenciale. Aty, Espinosa e goditi Mendozën në fyt me kamën e tij, duke e vrarë atë menjëherë. Në të njëjtën kohë, marinarët e maskuar u ngjitën në bordin e *Victoria-s* për të mbështetur *alguacil-in*.

Me humbjen e *Victoria-s* dhe vrasjen e Mendozës, pjesa e mbetur e kryengritësve e kuptuan se ishin manovruar nga kundërshtarët. Quesada u orvat të ikte, por u ndalua– lundërtarët besnikë të Magelanit kishin prerë litarët e *Concepción*-it, duke bërë që të shmagej në drejtim të *Trinidadit* dhe kështu Quesada u kap. Cartagena u dorëzua dhe e luti Magelanin për mëshirë.

#### Gjyqi i rrebelimit
Gjyqi i kryengritësve u drejtua nga kushëriri i Magelanit, Álvaro de Mezquita dhe zgjati pesë ditë. Më 7 prill, Quesada-s iu pre koka nga vëllami dhe sekretari i tij, Luis Molina, që veproi si ekzekutues në shkëmbim të mëshirës. Trupat e Quesada-s dhe Mendozës u tërhoqën dhe shkyen dhe u paraqitën në kafaze tre muajt në vijim. San Martín, i dyshuar për përfshirje në konspiracion, u torturua me *strappado*, por më pas u lejua të vijonte shërbimin e tij si kosmograf. Cartagena, bashkë me një prift, Pedro Sanchez de Reina, u dënuan me braktisje. Më 11 gusht, dy javë para se flota të nisej nga San Julián-i, ata dy u çuan në një ishull të vogël të afërt dhe u lanë të vdisnin. Ditë më vonë, piloti i anijes San Antonio, Esteban Gómez, vrau kapitenin e tij, Álvaro de Mezquita, kushëriri i Magelanit, duke e braktisur ekspeditën e Magelanit për tu kthyer në Spanjë. Ai u kthye për Juan de Cartagena dhe Pedro Sánchez de la Reina, por nuk gjeti gjurmë të tyre. Më shumë se dyzet konspiratorë të tjerë, duke përfshirë dhe Juan Sebastián Elcano, u vendosën në vargonj për një pjesë të madhe të dimrit dhe u detyruan të kryenin punë të rënda në anije, duke riparuar strukturën dhe pastruar barkun e tyre.

#### Humbja e *Santiagos*
Në fundin e prillit, Magelani dërgoi anijen *Santiago*, me kapiten João Serrano, nga San Julián-i për të kërkuar jugun për një ngushticë. Më 3 maj, ata arritën grykëderdhjen e një lumi që Serrano e emërtoi Santa Cruz. Grykëderdhja ofroi strehim dhe ishte e mirëvendosur me burime natyrore duke përfshirë peshq, pinguinë dhe dru.

 e pret përmes skajin jugor të Amerikës Jugore, duke lidhur Oqeanin Atlantik dhe atë Paqësor.]]
Pas më shumë se një javësh duke eksploruar Santa Cruz-in, më 22 maj Serranoja u nis për në San Julián, por u mbërthye nga një stuhi e papritur ndërsa po nisej nga limani. Anija *Santiago* u godit nga shkulme të forta ere dhe rrymash para se të ngecte në një cektinë. Të gjithë (ose pothuajse të gjithë) anëtarët e ekuipazhit qenë të aftë të dilnin në breg para se anija të përmbysej. Dy veta dolën vullnetarë të niseshin në këmbë për në San Julián për të kërkuar ndihmë. Pas 11 ditësh udhëtimi të vështirë, ata mbërritën në San Julián, të rraskapitur dhe dobësuar. Magelani dërgoi një skuadër shpëtimi prej 24 vetash përgjatë tokës për në Santa Cruz.

35 të mbijetuarit e tjerë nga anija *Santiago* qëndruan në Santa Cruz për dy javë. Ata ishin të pa aftë të siguronin furnizime nga anija e shkatërruar *Santiago*, por arritën të ndërtonin kasolle dhe zjarr dhe u mbajtën me një dietë me guacka dhe bimë vendore. Skuadra e shpëtimit i gjeti ata të gjallë por të rraskapitur, duke i kthyer në San Julián.

#### Zhvendosja në Santa Cruz
Pasi mësuan për kushtet e favorshme që Serrano gjeti në Santa Cruz, Magelani vendosi ta zhvendoste flotën aty për pjesën tjetër të dimrit jugor. Pas pothuajse pesë muajsh në San Julián, flota u nis për në Santa Cruz rreth 24 gushtit. Aty kaluan gjashtë javë para se të rinisnin kërkimin për ngushticën.

### Ngushtica e Magelanit
Më 18 tetor, flota u nis nga Santa Cruz-i e drejtuar nga jugu, duke rinisur kërkimin për një kalim. Së shpejti, më 21 tetor 1520, ata dalluan një kep në gjerësinë 52° Jugore, që e emërtuan Kepi Virgenes. Me kalimin e kepit, ata gjetën një gji të madh. Ndërsa po eksploronin gjirin, shpërtheu një stuhi. Anijet *Trinidad* dhe *Victoria* dolën në det të hapur, por *Concepción* dhe *San Antonio* u drejtuan më thellë në gji, drejtë kepit. Tre ditë më vonë, flota u ribashkua dhe anijet *Concepción* dhe *San Antonio* raportuan se stuhia i drejtoi ato përmes një kalimi të ngushtë, i pa dukshëm nga deti, që vijonte për një largësi. Duke shpresuar se më në fund kishin gjetur ngushticën e shumë-kërkuar, flota rindoqi rrugën e bërë nga *Concepción* dhe *San Antonio*. Ndryshe nga Río de la Plata më herët, uji nuk e humbiste kripshmërinë e tij pasi ata përparonin dhe duke sondimi tregonte se ujërat ishin vazhdimisht të thella. Ky ishte kalimi që ata kërkonin, që do të bëhej i njohur si Ngushtica e Magelanit. Në atë kohë, Magelani iu referua asaj si  ("Kanali i Gjithë Shenjtorëve") pasi flota udhëtoi përmes tij më 1 nëntor ose Ditën e Gjithë Shenjtorëve.

Më 28 tetor, flota arriti një ishull në ngushticë (me gjasa Ishullin Isabel ose Dawson), që mund të kaloheshin në një nga dy drejtimet. Magelani drejtoi flotën e ndarë për të eksploruar shtigjet përkatëse. Ata synonin të rigrupoheshin brenda pak ditësh, por anija *San Antonio* nuk do të ribashkohej kurrë me flotën. Ndërsa pjesa tjetër e flotës priti për kthimin e *San Antonio*s, Gonzalo de Espinosa drejtoi një anije të vogël për të eksploruar më tej ngushticën. Pas tre ditësh lundrim, ata arritën fundin e ngushticës dhe daljen në Oqeanin Paqësor. Pas tre ditësh të tjera, Espinosa u kthye. Pigafetta shkruan se, me të dëgjuar lajmin e zbulimit të Espinosa-s, Magelani shpërtheu në lot gëzimi. Tre anijet e mbetura të flotës e përfunduan udhëtimin drejtë Paqësorit nga 28 nëntori, pas javësh kërkimi të pafrytshëm për *San Antonion*. Magelani i emërtoi ujërat , d.m.th. Oqeani Paqësor, si rrjedhojë e qetësisë dhe qëndrueshmërisë së detit, veçanërisht krahasuar me ngushticat.

#### Dezertimi i *San Antonios*
*San Antonio* nuk u ribashkua me pjesën tjetër të flotës së Magelanit në ngushticë. Në një çast, ata ndryshuan kurs duke lundruar për tu kthyer në Spanjë. Oficerët e anijes më vonë dëshmuan se ata kishin mbërritur më herët në vendtakim, por nuk është e qartë nëse është e vërtetë. Kapiteni i anijes *San Antonio* në atë kohë, Álvaro de Mezquita, ishte kushëri dhe besnik i Magelanit. Ai drejtoi orvatjet për tu ribashkuar me flotën, duke shtënë me topa dhe duke bërë sinjale tymi. Në një kohë ai u përmbys nga një tjetër kryengritje, këtë herë të suksesshme. Ai u godit me thikë nga piloti i *San Antonio*s, Estêvão Gomes dhe u vendos në vargonj për pjesën e mbetur të udhëtimit. Gomes ishte i njohur për ndjenjat e antipatisë ndaj Magelanit (siç dokumentohet nga Pigafetta, që shkroi se "Gomes... e urrente kapitenin e përgjithshëm me të tepërt", pasi ai kishte shpresuar të merrte financimin e ekspeditës së vet drejtë Molukeve në të Magelanit) dhe pak më parë se flota të ndahej, kishte debatuar me të rreth planit të tyre të ardhshëm të veprimeve. Ndërsa Magelani dhe oficerët e tjerë pranuan të vijonin në perëndim drejtë Molukeve, duke menduar se racionet e tyre për 2–3 muaj do të ishin të mjaftueshme për udhëtimin, Gomes argumentoi që ata të ktheheshin në Spanjë në mënyrën që kishin ardhur, për të grumbulluar furnizime për një tjetër udhëtim përmes ngushticës.

*San Antonio* mbërriti në Sevilje afërsisht gjashtë muaj më vonë, më 6 (ose 8) maj 1521, me 55 të mbijetuar. Aty u zhvillua një gjyq për anëtarët e ekuipazhit, që zgjati gjashtë muaj. Me Mezquita-n si mbështetësin e vetëm të Magelanit, shumica e dëshmive prodhuan një pikturë të keqe dhe të shtrembëruar të veprimeve të Magelanit. Në veçanti, duke justifikuar rrebelimin në San Julián, anëtarët e ekuipazhit pohuan se Magelani kishte torturuar detarët spanjollë (gjatë udhëtimit të kthimit përgjatë Atlantikut, Mezquita u torturua për të nënshkruar një deklaratë për këtë qëllim) dhe pohuan se ata thjeshtë po kërkonin ta bënin Magelanin të ndiqte urdhërat e mbretit. Më në fund, asnjë nga kryengritësit nuk u përballë me akuza në Spanjë. Si pasojë, reputacioni i Magelanit u dëmtua, ashtu si dhe shokëve dhe familjes së tij. Mezquita u mbajt në burg për një vit, në vijim të gjyqit dhe gruas së Magelanit, Beatriz, iu ndërprenë burimet financiare dhe u vendos në arrest shtëpie bashkë me djalin e tyre.

## Përshkimi i Paqësorit
 e rruzullit të Johannes Schöner, krijuar në v. 1520, pasqyron keqkonceptimet evropiane për afërsinë e Amerikës Jugore dhe Azisë. (*Zipangri*, ishulli më i madh, theksuar me të verdhë, është Japonia)]]
Magelani (bashkë me gjeografët bashkëkohës) nuk e konceptonin madhësinë e Oqeanit Paqësor. Ai përfytyronte se Amerika Jugore ndahej nga Ishujt e Erëzave nga një det i vogël, që ai priste të përshkonte për tre ose katër ditë. Faktikisht, ata shpenzuan tre muaj e njëzet ditë në det, para se të mbërrinin Guamin dhe pastaj Filipinet.

Flota hyri në Paqësor nga Ngushtica e Magelanit më 28 nëntor 1520 dhe fillimisht lundroi drejtë veriut, duke ndjekur brigjet e Kilit. Nga mesi i dhjetorit, ata e ndryshuan kursin e tyre drejtë perëndim-veriperëndimit. Ata qenë të pafat për këtë, të kishte ndryshuar lehtësisht, ata mund të kishin hasur një numër ishujsh të Paqësorit, që do tu kishin ofruar ushqim të freskët dhe ujë, si Ishujt Marshall, Ishujt Société, Ishujt Solomon ose Ishujt Markeze. Në këtë mënyrë ata hasën vetëm dy ishuj të vegjël gjatë përshkimit, te të cilët ishte e pamundur të zbarkohej, arsye për të cilën i emërtuan . Të parin, të dalluar në 24 janar, ata e emërtuan  (Shën Pali) – me gjasa Puka-Puka. Të dytin, të shquar në 21 shkurt, ata e emërtuan  (peshkaqenët) – me gjasa Ishujt Karoline ose Ishulli Flint. Ata e kapërcyen ekuatorin më 13 shkurt.

Duke mos e pritur një udhëtim kaq të gjatë, anijet nuk ishin të përgatitura në mënyrë të përshtatshme me ushqime dhe ujë, kështu që shumica e mishit të fokave që ata kishin ruajtur u qelb në nxehtësinë ekuatoriale. Pigafetta i përshkruan kushtet e dëshpëruara në ditarin e tij të udhëtimit:

«*Ne hëngrëm vetëm biskota të vjetra të kthyera në pluhur dhe plotë me vemje dhe kundërmuese nga papastërtia që minjtë kishin bërë mbi të kur hanin biskotat e mira si dhe pimë ujë që ishte i verdhë dhe i qelbur. Hëngrëm gjithashtu kofshë kau, që ishin nën stallën e direkut kryesor, në mënyrë që stalla të mos e prishte velaturën: ato ishin shumë të forta për shkak të diellit, shiut dhe erës, dhe ne i lamë katër apo pesë ditë në detë dhe pastaj i hodhëm pak në prush dhe kështu i hëngrëm; gjithashtu tallazhi i drurit dhe minjtë që kushtonin gjysëm korone secili*». që ishin në fillim të përshkimit të Paqësorit, 19 vdiqën dhe "njëzet e pesë ose tridhjetë u prekën nga sëmundje të ndryshme".

## Guami dhe Filipinet
Më 6 mars 1521, flota arriti Ishujt Mariane. Toka e parë që ata shquan me gjasa ishte Ishulli Rota, por anijet ishin të paafta të zbarkonin aty. Në vend të kësaj, tridhjetë orë më vonë ata hodhën spirancën në Guam, ku u takuan me vendasit Çamorro me *prahos*, një lloj kanoe polineziane atëherë e panjohur për evropianët. Duzina çamorros erdhën në bord dhe filluan të merrnin sende nga anija, duke përfshirë vela, thika dhe ndonjë send prej hekuri. Në një pikë, pata një përplasje fizike midis ekuipazhit dhe vendasve, dhe të paktën një çamorro u vra. Pjesa e mbetur e vendasve u larguan me sendet që kishin marrë, gjithashtu brigantina e Magelanit (varka ndihmëse e anijes *Trinidad*) pasi ata u tërhoqën. Për këtë veprim, Magelani e thirri ishullin  (ishulli i hajdutëve).

Ditën tjetër, Magelani u shpagua, duke dërguar një skuadër sulmuese në breg, që plaçkiti dhe dogji dyzet ose pesëdhjetë shtëpi çamorro dhe vrau shtatë veta. Ata rimorën brigantinën dhe ditën tjetër, në 9 mars, e lanë Guamin, duke vazhduar drejtë perëndimit.

### Filipinet
Flota i arriti Filipinet më 16 mars dhe qëndroi aty deri në 1 maj. Ekspedita përfaqëson takimin e parë të dokumentuar evropian me Filipinet. Megjithëse synimet e deklaruara të ekspeditës së Magelanit ishin të gjenin një kalim përmes Amerikës Jugore drejtë Molukeve dhe kthimi në Spanjë të mbushur me erëza, në këtë pikë të udhëtimit, Magelani duket se fiton zellin për konvertimin e tribuve vendore në krishtërim. Duke bërë kështu, Magelani filloi që në vijim të përzihej në një diskutim politik vendor, si rrjedhojë e të cilit do të vdiste në Filipine, bashkë me një duzinë nga ekuipazhi dhe oficerët e tij.

Në 16 mars, një javë pasi la Guamin, flota shqoi për herë të parë Ishullin e Samarit, dhe pastaj zbarkuan në Ishullin e Homonhonit, që atëherë ishte i pabanuar. Ata takuan vendas miqësorë nga ishulli i afërt i Suluanit dhe tregtuan furnizime me ta. Në Homonhon ata kaluan afërsisht dy javë, duke qëndruar dhe mbledhur ushqime të freskëta dhe ujë, para se të niseshin më 27 mars. Në mëngjesin e 28 marsit, ata u afruan te Ishulli i Limasavas dhe takuan disa vendas me kanoe, që pastaj lajmëruan luftanijet balangaj të dy udhëheqësve vendorë nga Mindanaoja, që ishin në një ekspeditë gjuetie në Limasava. Për herë të parë gjatë udhëtimit, shërbëtori i Magelanit, Enrique de Malacca gjeti se ai ishte i aftë të komunikonte me vendasit në gjuhën malaj (një tregues se ata në fakt e kishin arritur lundrimin përqark botës dhe po u afroheshin tokave familjare). Shkëmbyen dhurata me vendasit (duke marrë enë porcelani me dizajne kineze) dhe më vonë atë ditë, Magelani u prezantua te udhëheqësi i tyre, Raxhah Kolambu dhe Raxhah Siavi. Më pas, Magelani do të bëhej "vëllam" me Kolambun, duke kryer ritualin vendas të paktit të gjakut me të.

t *Concepción*, litografi e v. 1854]]
Magelani dhe njerëzit e tij vëren se raxhahët kishin zbukurime trupi floriri dhe shërbenin ushqime në pjata ari. Atyre iu tregua nga raxhahët se ari ishte me shumicë në tokat e tyre në Butuan dhe Kalagan (Surigao) dhe kuptuan se vendasit ishin të etur për ta tregtuar atë me hekur, një me një. Ndërsa në Limasava, Magelani u tregoi disa vendasve një armaturë spanjolle, armë dhe artileri, me të cilat u kishin lënë dukshëm mbresa.

### Mesha e parë
Të dielën, në 31 mars, Ditën e Pashkëve, Magelani dhe pesëdhjetë nga njerëzit e tij shkuan në bregun e Limasavës për të marrë pjesë në meshën e parë katolike në Filipine, të e zhvillontre kapelani i armadës. Kolambu, vëllami i tij (që ishte një udhëheqës vendor) dhe ishullore e tjerë u bashkuan në ceremoni dhe shprehën interes për besimin e tyre. Duke ndjekur meshën, njerëzit e Magelanit ngritën një kryq mbi kodrën më të lartë të ishullit dhe e deklaruan formalisht ishullin dhe të gjithë arkipelagun e Filipineve (që ai i quajti Ishujt Shën Lazarit) si një zotërim i Spanjës.

### Sebu
Më 2 prill, Magelani zhvilloi një konferencë për të vendosur kursin e veprimeve të ardhshme të flotës. Oficerët e tij i kërkuan të drejtohej nga jug-perëndimi për Moluket, por në vend të kësaj ai vendosi të eksploronte më tej Filipinet. Më 3 prill, flota lundroi drejtë veri-perëndimit nga Limasava drejtë Ishullit Sebu, për të cilin Magelani mësoi nga Kolambu. Flota u drejtua për në Sebu nga disa nga njerëzit e Kolambusë. Ata e shquan Sebunë më 6 prill dhe zbarkuan ditën tjetër. Sebu kishte kontakte të rregullta me tregtarë kinezë dhe arabë dhe normalisht vizitorët paguanin haraç për të tregtuar. Magelan bindi udhëheqësin vendor, Raxhah Humabon, ta shpërfillte këtë kërkesë.

Si në Limasava, Magelani kreu një tregim të armëve të flotës në mënyrë që tu linte mbresa vendasve. Gjithashtu, ai u predikoi krishtërimin vendasve dhe më 14 prill, Humabon dhe familja e tij u pagëzuan dhe iu dha një imazh i Krishtit Fëmijë (më vonë i njohur si Santo Niño de Cebu). Në ditët në vijim, prijës të tjerë vendorë u pagëzuan, duke arritur një tërësi prej 2,200 të konvertuar vendasë nga Sebu dhe ishujt e tjerë të afërt.

Kur Magelani mësoi se një grup në Ishullin e Maktanit, i udhëhequr nga Lapu-Lapu, i rezistoi konvertimit në krishtërim, ai i urdhëroi njerëzit e tij tu digjnin shtëpitë. Kur ata vazhduan të rezistonin, Magelani informoi këshillin e tij në 26 prill se ai do të çonte një kontigjent të armatosur në Maktan dhe ti detyronte ata të nënshtroheshin nën kërcënimin e forcës.

### Beteja e Maktanit
Magelani grumbulloi një forcë prej 60 njerëzish të armatosur nga ekuipazhi i tij për të kundërshtuar forcat e Lapu-Laput. Disa sebuano e ndoqën Magelanin për në Maktan, por ishin udhëzuar nga Magelani të mos i bashkoheshin luftimit, por thjeshtë të vrojtonin. Ai në fillim dërgoi një lajmës te Lapu-Lapu, duke i ofruar atij një shans të fundit për të pranuar mbretin e Spanjës si sunduesin e tyre dhe të shmangnin gjakderdhjen. Lapu-Lapu refuzoi. Magelani mori 49 veta në breg, ndërsa 11 qëndruan të ruanin varkat. Megjithëse ata kishin relativisht përparësinë e armaturave dhe armatimeve, forcat e Magelanit ishin shumë më të pakta. Pigafetta (që ishte i pranishëm në fushëbetejë) e vlerësoi numrin e armiqve në 1,500 veta. Forcat e Magelanit u sprapsën dhe u mundën në mënyrë vendimtare. Magelani vdiq në betejë, bashkë me mjaft shokë, duke përfshirë Cristóvão Rebelo, djali i paligjshëm i Magelanit.

### Masakra e 1 majit
Duke pasuar vdekjen e Magelanit, njerëzit e mbetur zhvilluan zgjedhje për të zgjedhur një udhëheqës të ri për ekspeditën. Ata zgjodhën dy bashkë-komandantë: Duarte Barbosa, kunati i Magelanit dhe Juan Serrano. Vullneti i Magelanit kërkonte lirimin e skllavit të tij, Enrique de Malacca, por Barbosa dhe Serrano kërkuan që ai të vazhdonte detyrat e tij si interpretues për ta dhe të zbatonte urdhërat e tyre. Enrique kishte disa komunikime të fshehta me Humabonin, që bëri që ai ti tradhëtonte spanjollët.

Më 1 mj, Humaboni i ftoi njerëzit në breg për një gosti të madhe. U ndoq nga rreth tridhjetë veta, kryesisht oficerë, duke përfshirë Serranos dhe Barbosën. Afër fundit të gostisë, sebuano të armatosur hynë në sallë dhe i vranë evropianët. Njëzet e shtatë veta u vranë. Juan Serrano, një nga bashkë-komandantët e sapo zgjedhur, u la i gjallë dhe u soll në breg përballë anijeve spanjolle. Serrano i luti njerëzit në bord të paguanin sebuanove një haraç. Anijet spanjolle e lanë portin dhe Serrano (ka të ngjarë) u vra. Në rrëfimin e tij, Pigafetta hamendëson se João Carvalho, që u bë i pari në komandë në mungesë të Barbosës dhe Serranos, e braktisi Serranon (shokun e tij të dikurshëm) kështu që ai mund të mbetej në komandën e flotës.

## Moluket
Me vetëm 115 veta të mbijetuar, nga 277 që ishin nisur nga Sevilja, u vendos që flota nuk kishte mjaftueshëm njerëz për të vazhduar ti lundronte tre anijet. Më 2 maj, nau *Concepción* u zbraz dhe iu vu zjarri.

Më 21 shtator, Carvalho u detyrua të largohej si kapiten i përgjithshëm. Ai u zëvendësua nga Martin Mendez, me Gonzalo de Espinosa dhe Juan Sebastián Elcano përkatësisht si kapitenë të anijeve *Trinidad* dhe *Victoria*.

Raporti i Aganduru Morizit për ekspeditën përshkruan se si ekuipazhi i Elcano-s u sulmua diku pranë skajit jugor të Borneos nga një flotë bruneiase e komanduar nga një nga luzonët. Historianë si William Henry Scott dhe Luis Camara Dery pohojnë se ky komandant i Flotës Bruneiase në fakt ishte princi i ri Ake i Majnilës (Manila) një nip i sulltanit të Bruneit, që më vonë do të bëhej Raxhah Matanda i Majnilas.

Elcano, gjithësesi, ishte i pazoti ta mundëte dhe ta kapte Aken. Megjithatë, Ake la një mor që fliste spanjisht në ekuipazhin e Elcano-s për ta ndihmuar anijen në rrugën e kthimit për në Spanjë, "një mor që kuptonte diçka nga gjuha jonë kastiliane, i cili quhej Pazekulan". Kjo njohuri e spanjishtes ishte e shpërndarë përgjatë Oqeanit Indian dhe madje në Azinë Juglindore pasi pushtimi kastilian i Emiratit të Granadës i detyroi myslimanët granadas spanjisht folës të mërgonin përgjatë botës myslimane deri në Manilën Islamike.

Anijet më në fund i arritën Moluket më 8 nëntor, kur ata mbërritën në Ishullin e Tidores. Ata u përshëndetën nga udhëheqësi i ishullit, Al-Mansur (i njohur për oficerët me emrin spanjoll *Almanzor*). Almanzori qe mikpritës për detarët dhe shprehu menjëherë besnikërinë ndaj mbretit të Spanjës. Në Tidore u vendos një pikë tregtare dhe lundërtarët u sollën vërdallë duke blerë sasi të mëdha karafili indonezian në shkëmbim të mallrave si rrobat, thikat dhe qelqet.

Rreth 15 dhjetorit, anijet u përpoqën të lundronin nga Tidoreja, të ngarkuar me karafila indonezianë. Por anija *Trinidad*, që ishte lënë e pariparuar, u vu re se merrte ujë. Nisja u shty, ndërsa lundërtarët, të ndihmuar nga vendasit, u orvatën të gjenin dhe riparonin rrjedhjen. Kur këto përpjekje dështuan, u vendos që *Victoria* do të nisej për në Spanjë nëpërmjet rrugës perëndimore, ndërsa *Trinidadi* do të qëndronte mbrapa për disa kohë, që të ripërgatitej, para se të kthehej prapë në Spanjë nga një rrugë lindore, duke përfshirë kalimin tokësor përgjatë kontinentit Amerikan në zonën e Istmit të Panamasë. Disa javë më vonë, *Trinidadi* u nis dhe u përpoq të kthehej në Spanjë nëpërmjet Rrugës së Paqësorit. Kjo përpjekje dështoi prapë. *Trinidadi* u kap nga portugezët dhe në vijim u shkatërrua në një stuhi, ndërsa ishte ankoruar ndërsa ishte nën kontrollin portugezë.

## Kthimi në Spanjë
*Victoria* i hapi velat përgjatë rrugës së Oqeanit Indian për në shtëpi më 21 dhjetor 1521, e komanduar nga Juan Sebastián Elcano. Nga 6 maji 1522 ajo kapërceu Kepi i Shpresës së Mirë, vetëm me oriz për racione. Njëzet anëtarë të ekuipazhit kishin vdekur nga uria deri në 9 korrik 1522, kur Elcano u vendos në Kepin e Gjelbër portugez për furnizime. Ekuipazhi u befasua kur mësoi se në fakt data ishte 10 korrik 1522, një ditë më pas se tregonin rregjistrimet e tyre të përpikta. Ata nuk kishin problem të bënin blerje duke përdorur mbulimin me historinë se po ktheheshin në Spanjë nga Amerika. Megjithatë, portugezët mbajtën 13 anëtarë të ekuipazhit pasi zbuluan se *Victoria* po bartëte erëza nga Inditë Lindore. *Victoria* arriti tia mbathte me ngarkesën e saj prej 26 tonë erëzash (karafila indoanezianë dhe kanellë).

Më 6 shtator 1522, Elcano dhe ekuipazhi i mbetur i udhëtimit të Magelanit arritën në Sanlúcar de Barrameda në Spanjë në bordin e *anijes Victoria*, pothuajse tre vjet pasi u nisën. ATa pastaj lundruan përgjatë rrjedhës së lumit drejtë Seviljes dhe nga aty përgjatë tokës në Valladolid, ku u shfaqën para perandorit.

### Të mbijetuarit
Kur *Victoria*, anija e vetme e mbijetuar dhe nau më i vogël i flotës, u kthye në limanin e nisjes pasi kishte kryer lundrimin e parë përreth botës, vetëm 18 veta nga 270 njerëzit fillestarë ishin në bord. Përveç evropianëve të kthyer, ajo kishte në bord edhe tre molukanë që kishin hipur në Tidore.

Mbreti Karl bëri presion për lirimin e 12 anëtarëve të mbajtur nga portugezët në Kepin e Gjelbër dhe në vijim ata u kthyen në Spain në grupe të vogla përgjatë vitit pasues. Ata ishin:

Midis vitit 1525 dhe 1526, të mbijetuarit e anijes *Trinidad*, që ishin kapur nga portugezët në Moluke, u bartën në një burg në Portugali dhe në vazhdim u liruan pas një negociate shtatë-muajshe. Vetëm pesë veta mbijetuan:

## Përshkrimet e udhëtimit
Ditari i udhëtimit të Antonio Pigafetta-s, më vonë i publikuar si , është burimi kryesor për shumë nga çfarë dihet rreth Ekspeditës së Magelanit. Raporti i parë i botuar i lundrimit përqark botës ishte një letër e shkruar nga Maksimilian Transilvani (*The First Voyage Round the World/Letter of Maximilian, the Transylvan*), një i afërm i sponsorit Cristóbal de Haro, që intervistoi të mbijetuarit në vitin 1522 dhe publikoi rrëfimin e tij në vitin 1523 nën titullin *De Moluccis Insulis...*. Fillimisht i botuar në latinisht, më vonë botimet e tjera u publikuan në italisht, spanjisht dhe anglisht.

Një burim tjetër i besueshëm dytësor është kronika e vitit 1601 dhe versioni më i gjatë i vitit [1615, të dyja nga historiani spanjoll Antonio de Herrera y Tordesillas. Historia e Herreras është e gjitha më e përpiktë pasi ai kishte akses në burimet spanjolle dhe portugeze, që ndodhen sot nuk mund të gjenden askund, jo më pak shënimet navigacionale dhe dokumentet e Andrés de San Martín-it. San Martin, kryepiloti-kozmograf (astronom) i *Armada-s*, u zhduk në masakrën e Sebusë më 1 maj 1521.

Përveç ditarit të udhëtimit të mbijetuar të Pigafetta-s, 11 anëtarë të tjerë të ekuipazhit mbajtën përshkrime të shkruara të udhëtimit:
* Francisco Albo: Rregjistri i Pilotit të Victoria-s (, së pari i përmendur në vitin 1788 dhe i publikuar për herë të parë në tërësinë e tij në vitin 1837 dhe i depozituar më 18 tetor 1522.
* Martín de Ayamonte: një përshkrim i shkurtë i publikuar për herë të parë në vitin 1933.
* Giovanni Battista: dy letra të datuar nga 21 dhjetori 1521 dhe 25 tetori 1525, përkatësisht.
* Hernando de Bustamante: një depozitim më 18 tetor 1522.
* Juan Sebastián Elcano: një letër e shkruar më 6 shtator 1522 dhe e depozituar më 18 tetor 1522.
* Gonzalo Gómez de Espinosa: një letër e shkruar më 12 janar 1525, një deklarim më 2 gusht 1527 dhe një depozitim nga 2 deri më 5 shtator 1527.
* Ginés de Mafra: një përshkrim i hollësishëm i publikuar për herë të parë në vitin 1920, një deklarim më 2 gusht 1527
* Martín Méndez: Rregjistri i Victoria-s.
* Leone Pancaldo: Një rregjistër i gjatë *nga piloti gjenovez* (së pari i publikuar në vitin 1826), një letër e shkruar më 25 tetor 1525, një deklarim më 2 gusht 1527 dhe një depozitim nga 2 deri në 5 shtator 1527.
* Një anonim, anëtar portugez i ekuipazhit: një dorëshkrim i gjatë, së pari i publikuar në vitin 1937, i njohur si "Dorëshkrimi i Leidenit", me gjasa i shkruar nga Gonzalo Gómez de Espinosa dhe, që ka të ngjarë të ketë qenë anëtar i ekuipazhit të Trinidad.
* Dhe një tjetër anonim, anëtar portugez i ekuipazhit: një përshkrim shumë i shkurtër, së pari i publikuar në vitin 1554, i shkruar nga një anëtar i ekuipazhit të Trinidadit.

## Trashëgimia
### Ekspeditat pasuese
Meqë nuk kishte një kufi në lindje, në vitin 1524 si Portugalia ashtu dhe Spanja u përpoqën të gjenin vendndodhjen e saktë të antimeridiani i Tordesillas, që e ndante botën në dy hemisfera të barabarta dhe të zgjidhnin "çështjen e Molukeve". Një bord u takua disa herë, pa arritur një marrëveshje: dituria e asaj kohe ishte e pamjaftueshme për një llogaritje të saktë të gjatësisë dhe secili caktonte ishujt për sovranitetin e tyre.

Në vitin 1525, pak pas kthimit të Ekspeditës së Magelanit, Karli V dërgoi një ekspeditë të drejtuar nga García Jofre de Loaísa për të pushtuar Moluket, duke pretenduar se ato ishin në zonën e tij të Traktatit të Tordesillas. Kjo ekspeditë përfshiu lundërtarët më të shquar spanjollë, duke përfshirë Juan Sebastián Elcano-n, që, bashkë me shumë lundërtarë të tjerë, vdiq gjatë udhëtimit dhe të riun Andrés de Urdaneta. Ata patën vështirësi për të arritur Moluket, duke u ankoruar në Tidore. Portugezët tashmë ishin vendosur në Ternaten e afërt dhe dy shtetet kishin afërsisht një dekadë përplasjesh mbi zotërimet, që ishte akoma e zotëruar nga populli indigjen. Marrëveshja u arrit vetëm me Traktatin e Zaragozës, i nënshkruar në vitin 1529 midis Spanjës dhe Portugalisë. Ai ia caktoi Moluket Portugalisë dhe Filipinet Spanjës.

Në vitin 1565, Andrés de Urdaneta zbuloi Rrugën Manila-Akapulko. Kursi që Magelani kishte hedhur në hartë, më vonë u ndoq nga lundërtarë të tjerë, si Francis Drake gjatë udhëtimit të tij rreth botës në vitin 1578, në proçesin e zbulimit të një rruge të ndryshme përreth skajit të Amerikës Jugore, *Kalimi Drake*. Në vitin 1960, rruga u ripërshkrua tërësisht nën ujë (me variacioni të vogla të itinerarit) nga nëndetësja *USS Triton (SSRN-586)''.

### Arritjet shkencore
Ekspedita e Magelanit ishte udhëtimi i parë përqark botës dhe i pari që lundroi Ngushticën në Jug të Amerikës Jugore që lidhte Oqeanet Atlantik dhe Paqësor. Evropianët e tjerë adoptuan emrin e Magelanit për Paqësorin.

Ekuipazhi i Magelanit vërejti mjaft kafshë që ishin tërësisht të reja për Shkencën Evropiane, duke përfshirë një "gamilje pa gunga", që me gjasa ishte një guanako, habitati i të cilit ishte Tierra del Fuego. Habitati natyror i Lamave, vikunjave dhe alpakave ishin malet e Andeve. Një "patë" e zezë që duhet ti hiqej lëkura në vend të pendëve ishte me gjasa një pinguin.

.]]
U kuptua shtrirja e plotë e Tokës, meqë udhëtimi i tyre përfshiu 14,460 lega spanjolle (60,440 km ose 37,560 milje). Ekspedita globale tregoi nevonën për një Linjë Ndërkombëtare Datash për tu vendosur. Gjatë mbërritjes në Kepin e Gjelbër, ekuipazhi u befasua kur mësoi se data e anijes, 9 korrik 1522 ishte një ditë mbrapa datës vendore 10 korrik 1522, megjithëse ata kishin rregjistruar me përpikmëri çdo ditë të udhëtimit të tyre. Ata kishin humbur një ditë pasi kishin udhëtuar në perëndim gjatë udhëtimit të tyre përqark botës, në të njëjtin drejtim si lëvizja e dukshme e diellit përgjatë qiellit. Megjithëse gjeografi kurd Abu'l-Fida (1273–1331) kishte parashikuar se udhëtuesit përqark botës do të akumulonin një ditë shmangje, Kardinali Gasparo Contarini ishte evropiani i parë që bëri shpjegimin e saktë të shmangjes.

### Pesëqindvjetori
Në vitin 2017, Portugalia bëri një aplikim në UNESCO për të nderuar rrugën e udhëtimit përqark botës; propozimi ishte për një Vend të Trashëgimisë Botërore të quajtur "Rruga e Magelanit".

Në vitin 2019, pati disa evente për të shënuar përvjetorin e 500-të të udhëtimit duke përfshirë ekspozita në qytete të ndryshme spanjolle.

Për të përkujtuar pesëqindvjetorin e mbërritjes së Magelanit në Filipine, Komiteti Kombëtar i Pesëqindvjetorit krijoi monumente për të shënuar pikat ku u ankorua flota.

## Shiko edhe
* Epoka e zbulimeve
* Udhëtimi përqark botës
* Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
* Shkencat Nautike Iberike 1400–1600
* Hartografia Iberike 1400-1600
* Shkenca Nautike Portugeze
* Eksplorimet detare portugeze
* Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
* Historia e Filipineve (1565-1898)
* Udhëtimet e Kristofor Kolombit
* Perandoria Spanjolle
* Perandoria Portugeze
* Kolonizimi Spanjoll i Amerikës
* Kolonizimi Portugez i Amerikës
* Periplët
* Portolanët
* Inditë Lindore Spanjolle
* India Koloniale

## Referime 
## Shpjegime
### Referime 
### Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* 
*