Eunuku

[parapamje|[Këzllar-Aga|Harem Agaı, kreu i eunukëve të zinj të Haremit Perandorak Osman.]]
**Eunuku**  është një burrë që është kastruar (tredhur).  Gjatë gjithë historisë, kastrimi shpesh shërbeu si një funksion i caktuar shoqëror.  Të dhënat më të hershme për tredhjen e qëllimshme për prodhimin e eunukëve janë nga qyteti sumerian i Lagashit në mijëvjeçarin II para Krishtit.   Gjatë mijëvjeçarëve që nga ajo kohë, ata kanë kryer një sërë funksionesh në shumë kultura të ndryshme: oborrtarë ose shtëpiakë ekuivalent, për spiunazh ose operacione klandestine, këngëtarë kastrato, konkubina ose partnerë seksualë, specialistë fetarë, ushtarë, roje mbretërore, zyrtarë qeveritarë si dhe kujdestarë të grave ose shërbëtorë të haremit .

## Hyrje 
[parapamje| Kryeeunuku i [Sulltanit Osman Abdul Hamid II në Pallatin Perandorak, 1912.]]
Eunukët zakonisht do të ishin shërbëtorë ose skllevër që ishin tredhur për t'i bërë shërbëtorë më pak kërcënues të një oborri mbretëror ku aksesi fizik te sundimtari mund të kishte ndikim të madh.  Funksionet shtëpiake në dukje të ulëta - të tilla si rregullimi i shtratit të sundimtarit, larja e tij, prerja e flokëve, mbajtja e tij në harem apo edhe transmetimi i mesazheve - teorikisht mund t'i jepnin një eunukut "veshin e sundimtarit" dhe t'i jepnin pushtet *de facto* shërbëtor zyrtarisht i përulur, por i besuar. Raste të ngjashme pasqyrohen në origjinën dhe etimologjinë modeste të shumë posteve të larta.

Eunukët supozohet se përgjithësisht nuk kishin besnikëri ndaj ushtrisë, aristokracisë ose një familjeje të tyren (të paktën nuk kishin as pasardhës e as vjehërr). Kështu ata shiheshin si më të besueshëm dhe më pak të interesuar për krijimin e një "dinastie" private. Për shkak se gjendja e tyre zakonisht uli statusin e tyre shoqëror, ata gjithashtu mund të zëvendësoheshin lehtësisht ose të vriteshin pa pasoja. Në kulturat që kishin si hareme ashtu edhe eunukë, eunukët përdoreshin ndonjëherë si shërbëtorë të haremit.

## Etimologjia 
Fjala *Eunuk* vjen nga fjala greke e lashtë  (eunoukhos), e dëshmuar për herë të parë në një fragment të Hiponaksit,  poeti komik i shekullit VI para Krishtit dhe shpikës i frytshëm i fjalëve të përbëra.  Poeti acerbik përshkruan një dashnor të veçantë të ushqimit të mirë që "ka konsumuar ngrënien e pasurisë së tij me bujari dhe me kohë të lirë çdo ditë me pate me djathë, ton dhe mjaltë me hudhër si një eunoukhos eunoukhos. " 

Etimologjia më e hershme e mbijetuar e fjalës është nga antikiteti i vonë. *Etimologjia* e shekullit V (pas Krishtit) nga Orion i Tebës ofron dy origjina alternative për fjalën eunuk: së pari, to tēn eunēn ekhein, "ruajtja e shtratit", një prejardhje e nxjerrë nga roli i vendosur i eunukëve në atë kohë si "shoqërues të dhomës së gjumit" në pallati perandorak, dhe së dyti, to eu tou nou ekhein, "të qenit i mirë në lidhje me mendjen", të cilën Orioni e shpjegon bazuar në "të privuarit nga marrëdhëniet seksuale (esterēmenou tou misgesthai), gjërat që të lashtët i quanin të paarsyeshme (anoēta, fjalë për fjalë: 'pamend')".  Opsioni i dytë i Orionit pasqyron idioma të mirëpërcaktuara në greqishten e lashtë, siç tregohet nga hyrjet për përkthimin nga greqishtja e lashtë: noos, eunoos dhe ekhein në Leksikonin greqisht-anglisht të Liddell dhe Scott, ndërsa opsioni i parë nuk renditet si një idiomë nën eunē në atë vepër standarde referimi.  Megjithatë, opsioni i parë u citua nga perandori bizantin i fundit të shekullit IX Leo VI në Kushtetutën e tij të Re 98 që ndalonte martesën e eunukëve, në të cilën ai vuri në dukje reputacionin e eunukëve si kujdestarë të besueshëm të shtratit martesor (eunē) dhe pretendonte se vetë fjala eunuk dëshmoi për këtë lloj punësimi.  Perandori gjithashtu shkon më tej se Orioni duke ia atribuar mungesën e marrëdhënies mashkull-femër të eunukëve në mënyrë specifike për kastrimin, për të cilin ai tha se ishte kryer me qëllimin "që ata të mos bëjnë më gjërat që bëjnë meshkujt, ose të paktën të shuajnë gjithçka që duhet të bëj me dëshirën për seksin femër”.  Murgu bizantin i shekullit XI, Nikoni i Malit të Zi, duke zgjedhur alternativën e dytë të Orionit, deklaroi se fjala erdhi nga eunoein (eu "i mirë" + nous "mendje"), pra do të thotë "të jesh mendjemadh, i prirur, i mirë ose i favorshëm", por ndryshe nga Orioni, ai argumentoi se kjo ishte për shkak të besimit që disa sundimtarë të huaj xhelozë dhe dyshues kishin në besnikërinë e shërbëtorëve të tyre të eunukëzuar.  Teofilakti i Ohrit në një dialog " *Në mbrojtje të Eunukëve* " deklaroi gjithashtu se origjina e fjalës ishte nga *eupnoeic* dhe *ekhein*, "të kesh, të mbashë", pasi ata ishin gjithmonë "të mirë" ndaj zotërisë që "i mbante" ose i zotëronte ata. .   Vepra me titull Etymologicum Magnum (sv *eunoukhos*) nga shekulli XII, në thelb përsërit hyrjen nga Orioni, por qëndron pranë opsionit të parë, ndërsa ia atribuon opsionin e dytë asaj që "thonë disa". Në fund të shekullit XII, Eustatius i Selanikut ( *Komentarë mbi Homerin* 1256.30, 1643.16) ofroi një prejardhje origjinale të fjalës nga *eunis* + *okheuein*, "i privuar nga çiftëzimi".

Në përkthimet e Biblës në gjuhët moderne evropiane, të tilla si Bibla e Luterit ose Bibla e Mbretit Xhejms, fjala *eunuk*, siç gjendet në Vulgatën latine, zakonisht përkthehet si një oficer, zyrtar ose odatar, në përputhje me idenë se kuptimi origjinal i eunukut ishte kujdestar i shtratit (opsioni i parë i Orionit). Studiuesit modernë fetarë nuk kanë qenë të prirur të supozojnë se gjykatat e Izraelit dhe Judës përfshinin burra të tredhur,  edhe pse përkthimi origjinal i Biblës në greqisht përdorte fjalën *eunoukhos* .

Prandaj, studiuesi dhe teologu i fillimit të shekullit XVII Gerardus Vossius shpjegon se fjala fillimisht përcaktoi një zyrë, dhe ai pohon pikëpamjen se ajo rrjedh nga fjala e lashtë greke *eunē* dhe *ekhein* (dmth "mbajtësi i shtratit").  Ai thotë se fjala filloi të zbatohej për burrat e tredhur në përgjithësi, sepse burra të tillë ishin mbajtësit e zakonshëm të asaj zyre. Megjithatë, Vossius vë në dukje etimologjitë alternative të ofruara nga Eustathius ("i privuar nga çiftëzimi") dhe të tjerë ("duke e pasur mendjen në gjendje të mirë"), duke i quajtur këto analiza "mjaft delikate". Pastaj, pasi kishte deklaruar më parë se eunukut i caktohej një detyrë (dmth. jo një karakteristikë personale), Vossius përfundimisht e përmbledh argumentin e tij në një mënyrë tjetër, duke thënë se fjala "fillimisht nënkuptonte burrat e kontinentit" të cilëve iu besua kujdesi për gratë, dhe më vonë iu referua kastrimit sepse "ndër të huajt" atë rol e kryenin "ata me trup të gjymtuar".

Etimologët modernë kanë ndjekur opsionin e parë të Orionit.  Në një ese me ndikim të vitit 1925 mbi fjalën eunuk dhe termat e lidhur me të, Ernst Maass sugjeroi se derivimi i Eustathius "mund ose duhet të mënjanohet" dhe ai pohoi derivimin nga *eunē* dhe *ekhein* ("ruajtësi i shtratit"), 

## Shih edhe 
* Burri
* Haremi
* Shërbëtori

## Literatura 
* English translation of Rudople Guilland's essay on Byzantine eunuchs "Les Eunuques dans l'Empire Byzantin: Étude de titulature et de prosopographie byzantines", in 'Études Byzantines', Vol. I (1943), pp. 197–238 with many examples
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Tuotuo. Liaoshi [History of Liao]. Beijing: Zhonghua shuju, 1974 (or Tuotuo, *Liaoshi* (Beijing: Zhonghua shuju, 1974))
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
*
* "A Eunuch Cooks Boys to Make a Tonic of Male Essence," in Zhang Yingyu, *The Book of Swindles: Selections from a Late Ming Collection*, translated by Christopher Rea and Bruce Rusk (New York, NY: Columbia University Press, 2017), pp.&nbsp;138–141.
*Mary M. Anderson, Hidden Power: The Palace Eunuchs of Imperial China (Prometheus Books, 1990)
*David Ayalon, Eunuchs, Caliphs and Sultans: A Study in Power Relationships (Magnes Press, 1999)
*Patrick Barbier, The World of the Castrati: The History of an Extraordinary Operatic Phenomenon (Souvenir Press Ltd, 2010)
*Vern L. Bullough and James Brundage (eds), Handbook of Medieval Sexuality (Routledge, 2000), especially chapter by M.S. Kuefler, 'Castration and Eunuchism in the Middle Ages'
*Laura Engelstein, Castration and the Heavenly Kingdom: A Russian Folktale (Cornell University Press, 2003)
*Zia Jaffrey, The Invisibles: A Tale of the Eunuchs of India (W&N, 1997)
*Shaun Marmon, Eunuchs and Sacred Boundaries in Islamic Society (Oxford University Press, 1993)
*Taisuke Mitamura (trans. by Charles A. Pomeroy), Chinese Eunuchs: The Structure of Intimate Politics (Tuttle Publishing, 1970)
*Serena Nanda, Neither Man nor Woman: The Hijras of India (Wadsworth Publishing Co Inc, 1998)
*Kathryn M. Ringrose, The Perfect Servant: Eunuchs and the Social Construction of Gender in Byzantium (University of Chicago Press, 2003)
*Lynn E. Roller, In Search of God the Mother: The Cult of Anatolian Cybele (University of California Press, 1999)
*Piotr O. Scholz, Eunuchs and Castrati: A Cultural History (Markus Wiener Publishers, 2014)
*Shaun Tougher (ed.), Eunuchs in Antiquity and Beyond (Classical Press of Wales, 2002)
*Shaun Tougher, The Eunuch in Byzantine History and Society (Routledge, 2008)
*Shih-Shan Henry Tsai, The Eunuchs in the Ming Dynasty (State University of New York Press, 1995)
*Caroline Vout, Power and Eroticism in Imperial Rome (Cambridge University Press, 2007)
* English language Abstracts of the thesis
**Research on the System of Imperial Harem in Liao Dynasty
**Research on the System of Imperial Harem in Liao Dynasty 

## Referime