Lankaran (qytet)

**Lankaran**  është një  pjesë e rajonit ekonomik Lankaran në Azerbajxhan.  Sipas regjistrimeve të vitit 2011 përllogaritet se  ka një popullsi prej  banorësh. Sipërfaqja e  është 70&nbsp;km². 

### Etimologjia : 
Forma e vjetër e emrit ishte "Langarkanan" që në persisht do të thotë "vendi i tërheqjes së spirancës" : "Langar" ( لنگر , spirancë) + "kan" ( کن , për të tërhequr) + "an"( آن , prapashtesa e vendeve). Megjithatë, disa burime thonë se Lankaran thuhet se vjen nga fjalët talish për 'Shtëpia Cane', e cila tingëllon si 'Lan Kəon'.  Përndryshe, nga medianishtja **Lan(a)karan-* , ku * *karan-* do të thotë 'kufir, rajon, tokë' dhe *Lan* është ndoshta një emër i një fisi të Kaspikut . 

### Historia : 
Qyteti u ndërtua në një moçal përgjatë bregut verior të lumit që mban emrin e qytetit. Në zonë ka mbetje të vendbanimeve njerëzore që datojnë në periudhën neolitike, si dhe rrënoja të fshatrave të fortifikuara nga epoka e bronzit dhe e hekurit. 

Me vdekjen e Nader Shahut (r. 1736–1747), Khanate Talysh u themelua nga njëfarë Sejjid Abbas, paraardhësit e të cilit ishin anëtarë të dinastisë iraniane Safavide dhe ishin zhvendosur në rajonin e Talishit në vitet 1720 gjatë një periudhe të trazuar në Historia iraniane. Nga themelimi i khanatit deri në vitin 1828, ai ishte nën sundimin e dinastive iraniane Zand dhe Qajar . Në gjysmën e parë të shekullit të 18-të, rusët fituan kontrollin mbi të për disa vjet gjatë Luftës Ruso-Persiane të 1722-1723 ; në 1732 ajo iu dorëzua Iranit me Traktatin e Reshtit . Gjatë Luftës Ruso-Persiane të 1804-1813, Gjenerali Kotlyarevsky , i cili drejtonte kontigjentin më jugor rus gjatë luftës, sulmoi dhe pushtoi kështjellën e Lankaran . Pas Traktatit të Gulistanit të vitit 1813, ai iu dorëzua Rusisë.  Irani Qajar do të rimarrë qytetin më vonë gjatë Luftës Ruso-Persiane të 1826-1828 , por u detyrua ta kthejë atë pas Traktatit të Turkmenchay (1828), i cili pa fundin përfundimtar të ndikimit pers në Kaukazin e Jugut. 

Nën sundimin rus, Lankaran, i njohur si Lenkoran ( Ленкорань ) në rusisht , ishte qendra e Lenkoran Uyezd të Guvernatorit të Baku . Pas rënies së Perandorisë Ruse, ajo ishte pjesë e Republikës Demokratike të Azerbajxhanit jetëshkurtër (1918–1920), më pas u bë pjesë e Republikës Sovjetike Socialiste të Azerbajxhanit pas sovjetizimit të Azerbajxhanit . Në vitin 1991, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik , ai u bë pjesë e Azerbajxhanit të pavarur.

### Gjeografia : 
Ka plazhe me rërë afër Lankaran. Ujërat termike sulfide , klorurore , natriumi - kalciumi të burimeve minerale Andjin (E sipërme dhe e Poshtme) ndodhen 12 km në perëndim të qytetit. Gjithashtu në perëndim gjenden rrënojat e kalasë së Ballaburit , pranë fshatit me të njëjtin emër.

Rajoni ka një sipërfaqe të madhe parqesh kombëtare, ku ruhen një shumëllojshmëri e faunës dhe florës. Rezerva shtetërore Gizil-Agach pret mbi 250 lloje bimësh, 30 lloje peshqish dhe më shumë se 220 lloje zogjsh. Lankaran është gjithashtu i njohur për *Parrotia* , ose dru hekuri. Është rritur natyrshëm në rajon dhe mund të shihet në Parkun Kombëtar Hirkan . Miti vendas thotë se është i vetmi dru që zhytet në ujë, prandaj emri (dru hekuri). Historikisht është përdorur për ngrohje pasi digjet për një kohë të gjatë dhe nuk shuhet lehtë. Nënlloji i leopardit pers (Panthera pardus saxicolous) i leopardit , jeton gjithashtu në parkun kombëtar. Në vitin 1937, anëtarët e *Opilio lepidus*Në zonë u panë lloje të korrësve . 

### Ekonomia : 
Sferat mbizotëruese në ekonominë e Lankaran janë perimtaria, kultivimi i çajit , kultivimi i barit, blegtoria, agrumet, bletaria , peshkimi dhe bujqësia e drithërave.  Klima e favorshme subtropikale e lagësht, disponueshmëria e tokës së mirë të punueshme, ujit dhe burimeve të mjaftueshme të punës së qytetit ofron një bazë të mirë për aktivitetet bujqësore si dhe zhvillimin e ndërmarrjeve agro-përpunuese. Qyteti është gjithashtu shtëpia e fabrikës së parë të çajit në Azerbajxhan , e ndërtuar në vitin 1937.

## Demografia 
Shumica dërrmuese e popullsisë së Lankaran janë talysh , dhe pjesa tjetër janë azerbajxhanë dhe kombësi të tjera.

### Feja 
Feja me bashkësinë më të madhe të ndjekësve është Islami. Shumica e muslimanëve janë myslimanë shiitë , dhe Republika e Azerbajxhanit ka përqindjen e dytë më të lartë të popullsisë shiite në botë pas Iranit .  Xhamitë e shquara të qytetit përfshijnë Xhaminë Kichik Bazar dhe Xhaminë Boyuk Bazar . 

## Kultura 
Që nga viti 2012, qyteti së bashku me Baku dhe Ganja morën pjesë në lëvizjen Ora e Tokës . 

### Kuzhina 
Kuzhina e Lankaran është ndikuar kryesisht nga historia e saj multikulturore, prandaj shumëllojshmëria e madhe e ushqimit e ka origjinën gjatë Khanate Talysh . Kuzhina e njohur e Lankaran përfshin lavangi, Lankaran kulcha, marji plov, plov të bardhë, plov kungull dhe turshu kebab. 

### Muzika dhe media 
Kolektivi popullor dhe i vallëzimit Bajilar
Lankaran është shtëpia e disa interpretuesve folklorikë kombëtarë, duke përfshirë kolektivin kombëtar të folklorit dhe vallëzimit Talysh *Bacılar* (The Sisters) . 

Kanali rajonal *Janub TV* dhe gazeta *Lankaran* janë me seli në qytet. 

### Sportive 
Tifozët Khazar Lankaran në stadiumin e qytetit të Lankaran
Qyteti dikur kishte një ekip profesionist futbolli që garonte në ligën më të lartë të futbollit Azerbajxhan - Khazar Lankaran , i cili luante në Ligën Premier të Azerbajxhanit . Vendet sportive në qytet përfshijnë Stadiumin e Qytetit Lankaran dhe Kompleksin Sportiv Olimpik Lankaran.  Stadiumi ishte një nga vendet për fazat e grupeve të Kupës së Botës FIFA U-17 të Grave 2012 . 

Në vitin 2012, qyteti fitoi për të pritur Kampionatin Evropian të Masters në Peshëngritje. 

## Transporti 
### Ajri 
Terminali ndërkombëtar i Aeroportit Ndërkombëtar Lankaran u hap në shtator 2008. 

### Hekurudha 
Qyteti ka shërbim hekurudhor nga terminalet historike në qendër të qytetit deri në Baku në lindje dhe Astara në jug. 

## Referime 
2.  Informacione të marra nga Wikipedia Englisht. Marrë më 27/08/2022