Cavalleria Rusticana

Cavalleria Rusticana Opera nga Pietro Mascagni 
***Cavalleria rusticana*** ( përkthyer nga italishtja " Kalorësi fshatar") është operë në një akt nga Pietro Mascagni me tekst në gjuhën italiane nga Giovanni Targioni-Tozzetti dhe Guido Menasci, e adaptuar nga një tregim i shkurtë me të njëjtin titull dhe të pasuar me shfaqje teatrale e shkrimtarit Giovanni Verga . Konsiderohet si një nga operat klasike të *verizmit*, së cilës iu dha premiera më 17 maj 1890 në Teatro Costanzi në Romë. Që nga viti 1893, ajo është ende e performuar shpesh në Teatrot e Operas në të gjith botën .  
parapamje| Mascagni (në mes) me libretistët e tij, Giovanni Targioni-Tozzetti (majtas) dhe Guido Menasci
Në korrikun e vitit 1888 botuesi i muzikës Milaneze Edoardo Sonzogno shpalli një konkurs të hapur për të gjithë kompozitorët e rinj italianë që ende nuk kishin pasur një operë të interpretuar dhe realizuar në skenë. Ata u ftuan të aplikonin me një operë në një akt, e cila do të gjykohej nga një juri me pesë kritikë dhe kompozitorë të shquar Italianë. Tri Operat  më të mira do të viheshin në skenë në Romë me shpenzimet e Sonzogno-s. 

Mascagni dëgjoi në lidhje me konkursin vetëm dy muaj para datës së mbylljes dhe i kërkoi mikut të tij Giovanni Targioni-Tozzetti, një poet dhe profesor i letërsisë në Akademinë Mbretërore të Marinës Italiane në Livorno, të sigurojë një libretto. Targioni-Tozzetti zgjodhi *Cavalleria rusticana*, një histori të shkurtër popullore (dhe shfaqje teatrale) nga Giovanni Verga, si bazë për operën. Ai dhe kolegu i tij Guido Menasci u përpoqën për kompozimin e libretos, dërgimin e tij tek Mascagni në fragmente, ndonjëherë vetëm disa vargje herë pas here në pjesën e pasme të një kartoline. Opera më në fund u paraqit në ditën e fundit të aplikimeve.  Në total, u paraqitën 73 opera, dhe më 5 mars 1890, gjyqtarët zgjodhën tre të fundit: Labilia e Niccola Spinelli, *Rudello e* Vincenzo *Ferroni*, dhe *Cavalleria* *rusticana* .e Mascagni-t  

Ishin edhe dy opera të tjera të bazuara në historinë e Vergës. E para, *Mala Pasqua!* (Pashkët e keqija!) Nga Stanislao Gastaldon, u fut në të njëjtin konkurs me atë të Mascagni-t. Sidoqoftë, Gastaldon e tërhoqi atë kur ai mori një mundësi që ajo të performohej në Teatro Costanzi, ku u bë premiera më 9 prill 1890.  Në konkursin e Sonzogno më 1907, Domenico Monleone paraqiti një operë të bazuar në historinë dhe në të njëjtën mënyrë të quajtur *Cavalleria rusticana* . Opera nuk ishte e suksesshme në konkurs, por u dha premierë më vonë atë vit në Amsterdam dhe vazhdoi në turne të suksesshëm në të gjithë Evropën, duke përfunduar në Torino. Sonzogno, duke dëshiruar të mbrojë pronën fitimprurëse, e cila ishte bërë versioni i Mascagni-t, ndërmori veprime ligjore dhe me sukses e ndaloi operën e Monleone të performonte në Itali.  Monleone ndryshoi emrin e operës 'Përtej njohjes', duke e vendosur muzikën në një libretto të re. Në këtë formë ajo u paraqit si *La giostra dei falchi* në 1914.  

*Cavalleria rusticana* u dha premierë në mbrëmjen e 17 majit 1890 në Teatro Costanzi në Romë në një Sallë gjysmë të zbrazur. Sidoqoftë, publiku përfshinte jo vetëm kritikët më autoritarë të muzikës në vend, por edhe Mbretëreshën Margherita, një adhuruese e madhe e muzikës. Ishte një sukses, bazuar në nga kritikat e Premierës. Pas interpretimit të Stagno-s të Siçilanas pas perdes, audienca u hodh në këmbët e tyre me një duartrokitje të rrëmbyeshme që nuk dëgjohej për shumë vite. Siçiliana  u kthye në skenë me Bis ashtu si edhe disa pjesë të tjera të operas. [5] Ishte sensacionale, publiku ktheu Mascagni me duartrokitje 40 herë dhe fitoi Çmimin e Parë.  [5] 

Edhe pse Mascagni kishte filluar të shkruante edhe dy opera të tjera më herët ( *Pinotta*, premierë më 1932, dhe *Guglielmo Ratcliff*, me premierë më 1895), *Cavalleria rusticana* ishte opera e tij e parë e përfunduar dhe interpretuar. Mbetet opera më e njohur nga pesëmbëdhjetë operat e tij dhe një operetë ( *Sì* ). Përveç *Cavalleria rusticana*, vetëm *Iris* dhe ''L'amico Fritz* kanë mbetur në repertorin standard, me *Isabeau* dhe *Il piccolo Marat* në kufijtë e repertorit italian. Suksesi i tij ka qenë fenomenal qysh në shfaqjen e parë. Në kohën e vdekjes së Mascagni në 1945, opera ishte realizuar më shumë se 14,000 herë vetëm në Itali.  

Në 1890, pas shfaqjes së saj komplet të shitur ( të gjitha biletat) në Teatro Costanzi, opera u paraqit në të gjithë Italinë dhe në Berlin. Ajo mori premierën e saj në Londër në Teatrin Shaftesbury më 19 tetor 1891 dhe premierën e saj në Covent Garden më 16 maj 1892. [8] 

Producentët amerikanë u zunë me njëri-tjetrin (ndonjëherë përmes gjykatave) që të ishin të parët të prezantonin operën në atë vend. *Cavalleria rusticana* më në fund pati premierën e saj amerikane në Filadelfia në Grand Opera House më 9 shtator 1891, e ndjekur nga një shfaqje në Chikago më 30 shtator 1891. Operës iu dha premiera në New York më 1 tetor 1891, me dy shfaqje tjera rivale në të njëjtën ditë: një shfaqje pasdite në Kazino, me regji nga Rudolph Aronson, dhe një shfaqje në mbrëmje në Liceun Lenox, me regji të Oscar Hammerstein . [8] 
parapamje| Gemma Bellincioni në rolin e Santuzza, dhe burri i saj, Roberto Stagno, roli i Turiddu, në premierën e vitit 1890 të *Cavalleria rusticana''
Në Metropolitan Opera u shfaq premiera më 30 dhjetor 1891 në një faturë të dyfishtë me një fragment të Gluck 's *Orfeo ed Euridice*, dhe që atëherë ka marrë mbi 700 shfaqje atje. 

: Vendi: Një fshat Sicilian i shekullit XIX  
: Koha: Mëngjesi i Pashkëve 

Para se të zhvillohet ngjarja, fshatari i ri Turiddu u kthye nga shërbimi ushtarak për të zbuluar se e fejuara e tij Lola ishte martuar me shoferin Alfio, përderisa ai ishte larg.  Në shenjë hakmarrjeje, Turiddu e joshi Santuzza-n, një grua të re të fshatit. Ndërsa fillon opera, Lola, e ndikuar nga xhelozia e saj ndaj Santuzzës, ka filluar një lidhje bashkëshortore me Turiddun. 

*Sheshi kryesor i fshatit* 

Prapa skenës, Turiddu dëgjohet duke kënduar një siciliana, "O Lola c'hai di latti la cammisa" ("O Lola! Si bora, e pastër në bardhësinë tënde!") ). Në njërën anë është kisha; në tjetrën është dyqani i verës i Lucisë dhe shtëpia ku jeton me djalin e saj, Turiddu. Fshatarët lëvizin rreth sheshit, duke kënduar ditën e bukur të pranverës, "Gli aranci olezzano sui verdi margini" ("Ajri është i ëmbël me lule portokalli") dhe një himn për Virgjëreshën Mari e Bekuar . Disa fshatarë hyjnë në kishë, dhe të tjerë enden duke kënduar. 

Santuzza, pasi ka fjetur me Turiddu dhe dyshon se e ka tradhtuar atë me Lolën, është shqetësuar dhe i afrohet Lucisë ndërsa ajo del nga shtëpia e saj. Santuzza kërkon Turiddun, por Lucia përgjigjet se ai ka shkuar në një qytet tjetër për të marrë verë. Santuzza i thotë asaj se është parë gjatë natës në fshat. Lucia i kërkon asaj brenda të flasë, por pikërisht në atë moment Alfio arrin në vagonin e tij, i shoqëruar nga fshatarët. Ai gëzon privilegjet e një karrocieri dhe bukurinë e Lolas -  nuses së tij. Alfio pyet Lucinë për disa nga verërat e saj më të shkeëlqyera të vjetra. Ajo i thotë se ka mbaruar dhe Turiddu u largua për të blerë më shumë. Alfio përgjigjet se e kishte parë Turiddun herët atë mëngjes pranë vilës së tij. Lucia fillon të shprehë befasi, por Santuzza e ndalon atë. 

Alfio largohet. Kori brenda kishës dëgjohet duke kënduar *Regina Coeli* . Jashtë, fshatarët këndojnë një Himn të Pashkëve, "Inneggiamo, il Signor non è morto" ("Ne gëzohemi që Shpëtimtari ynë po jeton!") së cilës i bashkohet edhe Santuzza. Fshatarët hyjnë në kishë, ndërsa Santuzza dhe Lucia mbeten jashtë. Lucia e pyet Santuzzën pse ajo e sinjalizoi që ajo të heshtte kur Alfio tha që e kishte parë Turiddu atë mëngjes. Santuzza bërtet, "Voi lo sapete" ("Ju e dini mirë") dhe i tregon Lucisë historinë e joshjes së saj nga Turiddu dhe lidhjen e tij me Lolën. Lucia e mëshiron Santuzzën, e cila ndjehet e pandershëm, pasi ishte joshur nga Turiddu vetëm për t’u braktisur prej tij për shkëndijat e tij të vjetra ndaj Lolas. Santuzza mendon se nuk mund të hyjë në kishë, por i lutet Lucisë të futet brenda vehtë dhe të lutet për Santuzzën që qëndron prapa në përpjekje për t'iu lutur Turiddus që të largohet nga Lola dhe të kthehet tek ajo. 

Arrin Turiddu. Santuzza e qorton atë për pretendimin se kishte ikur, kur në të vërtetë ishte duke parë Lolën. Lola hyn në shesh duke kënduar. Ajo tallet me Santuzzën dhe shkon brenda kishës. Turiddu kthehet të ndjekë Lolën, por Santuzza i lutet që të qëndrojë. Turiddu e shtyn larg. Ajo kapet pas tij. Ai i heq duart, e hedh në tokë dhe hyn në kishë. Alfio arrin duke kërkuar Lolën. Santuzza i thotë se gruaja e tij e ka tradhtuar me Turiddu. Alfio betohet të marrë  hakmarrje e cila bën që Santuzza të pendohet për shkak se e bëri të ditur aferën dhe i lutet Alfios të ndalojë . 

Fshatarët dalin nga kisha. Turiddu është më se i lumtur,  sepse është me Lolën dhe Santuzza duket se ka shkuar. Ai fton miqtë e tij në dyqanin e verës së nënës së tij, ku ai këndon një këngë të  pijës, "Viva, il vino spumeggiante" (" Gëzuar për verën fluskuese!") . Alfio bashkohet me ta. Turiddu i ofron verë, por ai e refuzon atë. Të gjithë e kuptuan se telashet janë në ajër. Gratë largohen, duke marrë Lolan me vete. Në një shkëmbim të shkurtër fjalësh, Alfio e sfidon Turiddun në një duel. Pas zakonit të Sicilianit, të dy burrat përqafohen dhe Turiddu, në një shenjë pranimi, kafshon veshin e Alfio-s, duke tërhequr gjak që paralajmëron një luftë deri në vdekje. Alfio largohet dhe Turiddu e quan Lucian përsëri. Ai i thotë asaj se po shkon jashtë për të marrë ca ajër dhe i kërkon që ajo të jetë një nënë mirësjellëse ndaj Santuzzës nëse ai nuk kthehet: "Un bacio, mamma! Un altro bacio! -Addio! " ("Një puthje, nënë! Një puthje tjetër! - Lamtumirë! " ). 

Turiddu nxiton jashtë . Lucia, duke qarë, endet pa dashje rreth shtëpisë së saj. Santuzza afrohet dhe hedh krahët rreth saj. Fshatarët fillojnë të turmohen përreth. Zërat dëgjohen në distancë dhe një grua qan, "Ata kanë vrarë Turiddun!" Santuzza ligështohet dhe Lucia rrëzohet në krahët e grave fshatare. 

Mascagni kompozoi për formatin e orkestrës standarde, të përbërë nga 2 flauta, 2 pikolo, 2 obo, 2 klarineta, 2 fagotë,  

4 korno, 2 trumpeta , 3 trombonë, tuba, timpane, perkusione ( trekëndësh, cembalo, grand casa - daullë e madhe, daullë anësore, etj.) tamtam, këmbanat,  ), harpa, organ dhe harqet .