Tiflopedagogjia

**Tiflopedagogjia** është një subdisiplinë e pedagogjisë speciale cila merret me edukimin, arsimimin, trajnimin, përshtatjen sociale dhe integrimin në shoqëri të fëmijëve me dëmtime vizuale (shikim të dëmtuar).

## Historiku 
Egjiptianët e lashtë ishin qytetërimi i parë që shfaqi interes për shkaqet dhe shërimet për aftësitë e kufizuara dhe gjatë disa periudhave, njerëzit e verbër janë regjistruar si përfaqësues të një pjese të konsiderueshme të poetëve dhe muzikantëve në shoqëri.  Në Mbretërinë e Mesme (  –1640 p.e.s.), harpistë të verbër janë përshkruar në muret e varreve.  Ata nuk ishin të interesuar vetëm për shkaqet dhe shërimet për verbërinë, por edhe për kujdesin social të individit. 

Një institucion i hershëm për të verbërit ishte *Spitali Mbretëror des Quinze Vingts,* i themeluar nga monarku francez për ushtarët që kishin humbur shikimin.  Aplikantët duhej të ishin si të verbër ashtu edhe të varfër dhe merrnin 24 sous në ditë për ushqimin dhe veshmbathjen e tyre. Disa nga banorët bënin punime artizanale, por nuk merrnin asnjë udhëzim formal.

Azilet për të Verbërit e Punëtorë u krijuan në Edinburg dhe Bristol në vitin 1765, por shkolla e parë kudo, që mësonte posaçërisht të verbërit, u krijua nga Edward Rushton në Liverpool si Shkolla për Mësimdhënien e të Verbërve të Varfër në vitin 1791.  Ajo u mësoi fëmijëve të verbër aftësi në punime dore, megjithëse nuk kishte arsim formal si të tillë. Institucione të tjera të ngritura në atë kohë ishin: Shkolla për të Verbërit e Varfër në Londër dhe Azili dhe Shkolla për të Verbërit e Varfër në Norwich.  

Në Francë, Instituti Kombëtar i të Rinjve të Vegjël u themelua në vitin 1784 nga Valentin Haüy . Impulsi i Haüy për të ndihmuar të verbrit filloi kur ai pa të verbrit duke u tallur gjatë një festivali fetar në rrugë.  Në maj 1784, në Saint-Germain-des-Prés, ai takoi një lypës të ri, François Lesueur ; ai ishte studenti i tij i parë. Ai zhvilloi një metodë me shkronja të ngritura, për t'i mësuar Lesueur të lexonte dhe të hartonte fjali. Ai bëri përparim të shpejtë dhe Haüy njoftoi suksesin në shtator 1784 në *Journal de Paris*, në atë kohë duke marrë inkurajim nga Akademia Franceze e Shkencave .

Me ndihmën e Shoqërisë Filantropike, Haüy themeloi Institutin për të Rinjtë e Verbër, Institutin Kombëtar të të Rinjve të Verbër, në shkurt të vitit 1785. Duke u bazuar në punishten filantropike të tjerrjes për të verbërit, institucioni i Fëmijëve të Verbër u përurua më 26 dhjetor 1786. Qëllimi i tij ishte të edukonte studentët dhe t'u mësonte atyre punën manuale: tjerrjen dhe shtypjen me shkronja të larta.

Në vitin 1821, Braille mësoi për një sistem komunikimi të shpikur nga Kapiteni Charles Barbier i Ushtrisë Franceze.    " Shkrimi i natës " i Barbier ishte një kod me pika dhe viza të shtypura në letër të trashë. Këto gjurmë mund të interpretoheshin tërësisht nga gishtat, duke i lejuar ushtarët të ndanin informacion në fushën e betejës pa pasur dritë ose pa pasur nevojë të flisnin.

Louis Braille ndoqi shkollën e Haüy në vitin 1819 dhe më vonë dha mësim atje. Ai shpejt u vendos të krijonte një sistem leximi dhe shkrimi që mund të mbushte hendekun kritik në komunikim midis atyre që shihnin dhe atyre që nuk shihnin. Me fjalët e tij: "Qasja në komunikim në kuptimin më të gjerë është qasje në njohuri, dhe kjo është jetike për ne nëse ne [të verbërit] nuk duam të vazhdojmë të përçmohemi ose të trajtohemi me patronazh nga njerëzit që shohin dhe nuk na shohin me sy të keq. Nuk kemi nevojë për mëshirë, as nuk kemi nevojë të na kujtohet se jemi të prekshëm. Duhet të trajtohemi si të barabartë - dhe komunikimi është mënyra se si kjo mund të arrihet." 
[djathtas|parapamje|Tabela e alfabetit për alfabetin anglez [Alfabeti Braj|Braille . Shkronja "W" nuk është pjesë e alfabetit francez dhe iu shtua vetëm shkronjave shtesë me diakritikë.]]
Kodi i kapitenit doli të ishte shumë kompleks për t’u përdorur në formën e tij origjinale ushtarake, por e frymëzoi Braille-in të zhvillonte një sistem të vetin.   Braille punoi pa u lodhur mbi idetë e tij dhe sistemi i tij u përfundua kryesisht deri në vitin 1824, kur ai ishte vetëm pesëmbëdhjetë vjeç.   Nga shkrimi i natës i Barbier, ai solli risi duke thjeshtuar formën e tij dhe duke maksimizuar efikasitetin e tij. Ai bëri kolona uniforme për secilën shkronjë dhe i reduktoi dymbëdhjetë pikat e ngritura në gjashtë. Ai e botoi sistemin e tij në vitin 1829 dhe, në botimin e dytë në vitin 1837, i kishte hequr vijat sepse ishin shumë të vështira për t’u lexuar. Çështja kryesore ishte se qelizat më të vogla të Braille-it ishin të afta të njiheshin si shkronja me një prekje të vetme të gishtit.
[parapamje|Një ndërtesë kryesore e Shkollës së të Verbërve nga fundi i shekullit të 19-të në [Kuopio|Kuopio, Finlandë]]
Shkolla e parë me fokus në arsimimin e duhur ishte Shkolla e Yorkshire për të Verbërit në Angli. E themeluar në vitin 1835, ajo mësonte aritmetikë, lexim dhe shkrim, ndërsa në shkollën e Shoqërisë së Londrës për Mësimin e Leximit për të Verbërit, e themeluar në vitin 1838, një arsim i përgjithshëm shihej si ideali që do të kontribuonte më shumë në prosperitetin e të verbërve. Edukatori Thomas Lucas prezantoi Llojin Lucas, një formë të hershme të tekstit të stampuar ndryshe nga sistemi Braille.

Një institucion tjetër i rëndësishëm në atë kohë ishte Instituti i Përgjithshëm për të Verbërit në Birmingham (1847), i cili përfshinte trajnimin për punë industriale së bashku me një kurrikulë më të përgjithshme. Shkolla e parë për të rriturit e verbër u themelua në vitin 1866 në Worcester dhe u quajt Kolegji për Bijtë e Verbër të Zotërinjve.
parapamje|287x287px|Akademia e Xhorxhias për të Verbërit, Macon, Xhorxhia, SHBA, rreth vitit 1876
Në vitin 1889, Komisioni Edgerton publikoi një raport që rekomandonte që të verbrit duhet të merrnin arsim të detyrueshëm nga mosha 5-16 vjeç. Ligji u miratua më në fund në vitin 1893, si një element i Aktit më të gjerë të Arsimit Fillor. Ky akt siguronte që personat e verbër deri në moshën 16 vjeç kishin të drejtë për një Arsim të Nivelit Fillor, si dhe për Trajnim Profesional.

Vitet 1880 panë gjithashtu futjen e arsimit fillor të detyrueshëm për të verbërit në të gjithë Shtetet e Bashkuara. (Megjithatë, shumica e shteteve të Shteteve të Bashkuara nuk miratuan ligje që e bënin arsimin fillor të detyrueshëm *për të verbërit* deri pas vitit 1900.  ) 
alt=1910s photo of school children being taught to use touch to identify various creatures at Sunderland Museum.|parapamje|Fëmijë nga Shkolla e të Verbërve të Këshillit të Sunderlandit duke përdorur prekjen për të identifikuar krijesa të ndryshme në Muzeun e Sunderlandit, vitet 1910
Në këtë kohë, kodet e leximit - kryesisht Braille dhe New York Point - kishin fituar mbështetje midis edukatorëve, pasi shkronjat e stampuara (si p.sh. shkronja Moon ) thuheshin nga disa si të vështira për t'u mësuar dhe të vështira për t'u përdorur, dhe për këtë arsye (KODET DOT) ose u krijuan rishtas ose u importuan nga shkolla të mirënjohura në Evropë. Megjithëse New York Point u pranua gjerësisht për një kohë, Braille që atëherë ka dalë fituese në atë që disa historianë të verbërisë e kanë quajtur "Lufta e Pikave".

Shkollat me konvikt më të respektuara kishin mësues kompetentë, të cilët ishin në dijeni të zhvillimeve më të fundit në teorinë edukative. Ndërsa disa nga metodat e tyre duken arkaike sipas standardeve të sotme - veçanërisht kur bëhet fjalë për opsionet e Trajnimit Profesional - përpjekjet e tyre hapën rrugën për arsimimin dhe integrimin e nxënësve të verbër në shekullin e 20-të.

Fillimi i shekullit të 20-të pa një numër të vogël nxënësish të verbër të regjistruar në shkollat e lagjes së tyre, me mbështetje të posaçme arsimore. Shumica ende ndiqnin institucione rezidenciale, por ky numër ra vazhdimisht me kalimin e viteve - veçanërisht pasi bastuni i bardhë u përvetësua në përdorim të zakonshëm si një mjet lëvizshmërie dhe simbol i verbërisë në vitet 1930.

[djathtas|parapamje|Biblioteka Waikiki-Kapahulu për të Verbërit dhe Personat me Aftësi të Kufizuara Fizike në [Honolulu, Hawaii]]
Shumica e nxënësve të verbër dhe me shikim të kufizuar tani ndjekin shkollat e lagjes së tyre. , shpesh të ndihmuar në ndjekjet e tyre arsimore nga mësues të rregullt akademikë dhe nga një ekip profesionistësh që i trajnojnë ata në aftësi alternative: Trajnimi i Orientimit dhe Lëvizshmërisë (O dhe M) - mësimdhënia në udhëtimin e pavarur - zakonisht jepet nga kontraktorë të arsimuar në atë fushë, ashtu si edhe në Braille. Fëmijët e verbër mund të kenë nevojë edhe për trajnim të veçantë në kuptimin e koncepteve hapësinore dhe në kujdesin për veten, pasi ata shpesh nuk janë në gjendje të mësojnë vizualisht dhe përmes imitimit siç bëjnë fëmijët e tjerë.

Meqenëse vetëm dhjetë përqind e atyre të regjistruar si të verbër ligjërisht nuk kanë shikim të përdorshëm, shumë nxënës mësohen gjithashtu ta përdorin shikimin e mbetur në maksimum, në mënyrë që disa të lexojnë shkrimin (me ose pa mjete optike) dhe të udhëtojnë pa bastun.

Një kombinim i trajnimit të nevojshëm të përshtatur sipas nevojave unike të secilit student dhe akademikëve të fortë ndihmon shumë në formimin e studentëve të verbër dhe me shikim të kufizuar, të aftë për t'u përballur me botën në mënyrë të pavarur.

## Shih edhe 
* Logopedia
* Ortopedagogjia
* Surdopedagogjia
* Oligofrenopedagogjia

## Literatura 
* 
* 
* 
* Renate Walthes: *Einführung in die Pädagogik bei Blindheit und Sehbeeinträchtigung*. (= *UTB – UniversitätsTaschenBücher.* Bd. 2399). 4., aktualisierte Auflage, revidierte Ausgabe. Ernst Reinhardt Verlag, München/Basel [2022], ISBN 978-3-8252-5832-0.
* Markus Lang, Vera Heyl: *Pädagogik bei Blindheit und Sehbehinderung*. Kohlhammer, Stuttgart 2021, ISBN 978-3-17-026892-0.
* Joseph M. Stadelman (1913). "[Education of the Blind"](https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Education_of_the_Blind) . In Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.

## Referime