Provençal

**Provençal** ( Frëngjisht: ,  ; Ocitanisht: provençau ose  [pʀuvenˈsaw] ) është një gjuhë romane, ose konsiderohet si një varietet i ocitanishtes ose një gjuhë më vete, e folur nga njerëzit në Provencë dhe disa pjesë të Drômës . Historikisht, termi Provençal është përdorur për t'iu referuar të gjithë gjuhës ocitane, por sot konsiderohet teknikisht më e përshtatshme t'i referohemi vetëm llojit së ocitanishtes që flitet në Provence.   Megjithatë, ende mund të gjendet duke u përdorur për t'iu referuar ocitanishtes në tërësi, *p.sh* Merriam-Webster thotë se mund të përdoret për t'iu referuar ocitanishtes së përgjithshme, megjithëse kjo po del jashtë përdorimit. 

Provençal është gjithashtu emri i zakonshëm që i jepet versionit më të vjetër të gjuhës ocitane të përdorur nga trubadurët e letërsisë mesjetare, kur frëngjishtja e vjetër ose ''* kufizohej në zonat veriore të Francës. Kështu, kodi ISO 639-3 për Ocitanishten e Vjetër është [pro].

Në vitin 2007, të gjitha kodet ISO 639-3 për dialektet ocitane, duke përfshirë [prv] për Provençalin, u tërhoqën dhe u bashkuan në [oci] ocitane. Kodet e vjetra ([prv], [auv], [gsc], [lms], [lnc]) nuk janë më në përdorim aktiv, por kanë ende kuptimin e caktuar kur u vendosën në standard. 

## Nëndialektet 
parapamje|Nëndialektet e procençalit
Nëndialektet kryesore të Provençalit janë:

* *Rodanenc* (në frëngjisht *Rhodanien* ) rreth lumit Rhone të poshtëm, Arles, Avinjon, Nîmes .
** Një nënvarietet Rodanenc, *Shuadit* (ose Judeo-Provansal), është konsideruar i zhdukur që nga viti 1977. Është folur nga komuniteti hebre rreth Avinjonit . Kur hebrenjve iu dha liria e qëndrimit në Francë, dialekti ra.
* *Maritim* ose *Centrau* ose *Mediterraneu* (Detare ose Qendrore ose Mesdhetare) rreth Aisit-në-Provencë, Marsejës, Tulonit, Kanës, Antibes, Grasse, Forcalquier, Castellane, Draguignan .
* *Niçard* në qarkun e poshtëm të Nicës .

*Gavòt* (në frëngjisht *Gavot* ), i folur në Alpet Ocitane Perëndimore, rreth Digne, Sisteron, Gap, Barcelonnette dhe në qarkun e sipërm të Nicës, por edhe në një pjesë të Ardeshës, nuk është saktësisht një nëndialekt i provençalit, por përkundrazi një nga afër. dialekt i lidhur ocitan, i njohur gjithashtu si Vivaro-Alpin . Kështu është edhe dialekti i folur në luginat e sipërme të Piemontes, Itali ( Val Maira, Val Varaita, Val Stura di Demonte, Entracque, Limone Piemonte, Vinadio, Sestriere ).  Disa njerëz e shohin Gavòtin si një varietet provençalit, pasi një pjesë e zonës Gavot (afër Digne dhe Sisteron) i përket Provencës historike.

## Drejtshkrimi 
Kur shkruhet në normën mistraliane ("  "), nyjet e shquara janë  në njëjësin mashkullor,  në njëjësin femëror dhe  në shumësin mashkullor dhe femëror (  para zanoreve). Emrat dhe mbiemrat zakonisht heqin mbaresat mashkullore latine, por *-e* mbetet; mbaresa femërore është *-o* (kjo është e kundërta e gjinisë mashkullore italiane). Emrat nuk lakohen sipas numrit, por të gjithë mbiemrat që mbarojnë me zanore ( *-e* ose *-o* ) bëhen *-i* dhe të gjithë mbiemrat e shumësit marrin *-s* para zanoreve.

Kur shkruhet në normën klasike ("  "), nyjet e shquara janë mashkullore  , femërore  , dhe shumës  . Emrat dhe mbiemrat zakonisht heqin mbaresat mashkullore latine, por *-e* mbetet; mbaresa femërore është *-a* . Emrat lakohen për numër, të gjithë mbiemrat që mbarojnë me zanore ( *-e* ose *-a* ) bëhen *-i*, dhe të gjithë mbiemrat e shumësit marrin *-s'' .

Shqiptimi mbetet i njëjtë në të dyja normat (mistraliane dhe klasike), të cilat janë vetëm dy mënyra të ndryshme për të shkruar të njëjtën gjuhë.

## Letërsia 
Letërsisë moderne provençale iu dha shtysë nga laureati i Nobelit Frédéric Mistral dhe shoqata Félibrige që ai themeloi me shkrimtarë të tjerë, si Théodore Aubanel . Fillimi i shekullit të 20-të solli autorë të tjerë si Joseph d'Arbaud, Batisto Bonnet dhe Valère Bernard . Është përmirësuar dhe modernizuar që nga gjysma e dytë e shekullit të 20-të nga shkrimtarë si Robèrt Lafont, Pierre Pessemesse, Claude Barsotti, , , , Bernat Giély, dhe shumë të tjerë.

## Shiko gjithashtu 
* Konjugimi oksitan
* Gjuhët e Francës

## Shënime 
## Referime 
* Jules (Jùli) Ronjat, ''L'ourtougràfi prouvençalo*, Avignon: Vivo Prouvènço!, 1908.
* Robert Lafont, *Phonétique et graphie du provançal: essai d'adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence'', Toulouse: Institut d'Études Occitanes, 1951 [2nd ed. 1960]
* Robèrt Lafont, ''L'ortografia occitana, lo provençau'', Montpellier: Universitat de Montpelhièr III-Centre d'Estudis Occitans, 1972.
* Jules Coupier, (& Philippe Blanchet) *Dictionnaire français-provençal / Diciounàri francés-prouvençau*, Aix en Provence: Association Dictionnaire Français-Provençal / Edisud, 1995. (dialekt rodane)
* Philippe Blanchet, Le provençal : essai de description sociolinguistique et différentielle, Institut de Linguistique de Louvain, Louvain, Peeters, 1992 ( lire en ligne [arkiv]) .
* Philippe Blanchet, *Dictionnaire fondamental français-provence.* *(Variété côtière et intérieure)*, Paris, botimet Gisserot-éducation, 2002.
* Philippe Blanchet, ''Découvrir le provençal, un "cas d'école" sociolinguistique [arkivi]'', kurse në linjë de l'Université Ouverte des Humanités, 2020.
* Philippe Blanchet, *Gjuhët, kulturat dhe identitetet rajonale në Provence.* ''La Metaphore de l'aïoli'', Paris, L'Harmattan, 2002.
* Pierre Vouland, ''Du provençal rhodanien parlé à l'écrit mistralien, précis d'analyse structurale et comparée*, Aix-en-Provence, Edisud, 2005, 206 faqe.
* Alain Barthélemy-Vigouroux & Guy Martin, *Manuel pratique de provençal contemporain'', Édisud 2006,