Përdorimi rekreativ i oksidit të azotit

parapamje| Klasa e ushqimit N2O karikues (poshtë djathtas), krisur (lart djathtas) dhe balonë
Oksidi i azotit (emri i rrugës ***Tullbace me (gaz) azot(i)***, **Nangs**, **Hipp Crack**, **Whippets** ose **Whippits**) është një gaz që mund të shkaktojë eufori, gjendje halucinogjene dhe relaksim kur thithet.  Oksidi i azotit është një neurotoksinë dhe përdorimi i tepërt mund të shkaktojë dëmtime neurologjike afatgjatë.  

Regjistruar për herë të parë në shekullin e 18-të në "festat e gazit të qeshur" të klasës së lartë, përvoja ishte e kufizuar kryesisht për studentët e mjekësisë deri në fund të shekullit të 20-të kur ligjet që kufizonin aksesin në gaz u liruan për të furnizuar dentistët dhe spitalet. Deri në vitet 2010, oksidi i azotit ishte bërë një drogë rekreative mesatarisht e popullarizuar në disa vende, në kohët e fundit, edhe në Shqipëri, përmes të rinjve (adoleshentëve). 

Rritja e përdorimit rekreativ është bërë një shqetësim i shëndetit publik ndërkombëtarisht për shkak të potencialit për dëmtime neurologjike afatgjatë pas përdorimit të tepruar.  Posedimi i oksidit të azotit është i ligjshëm në shumë vende, megjithëse disa e kanë kriminalizuar furnizimin e tij për qëllime rekreative.

## Efektet 
Oksidi i azotit përdoret në mënyrë rekreative pasi thithja mund të shkaktojë eufori, relaksim dhe një gjendje halucinogjene. 

Nuk dihet nëse oksidi i azotit shkakton varësi nga droga, por përdorimi i tij mund të formojë zakon (varësi).  Gratë shtatzëna nuk duhet të përdorin oksid azoti në mënyrë rekreative, sepse përdorimi kronik është gjithashtu teratogjen dhe fetotoksik.

Thithja e oksidit të azotit të shkallës industriale është gjithashtu e rrezikshme, pasi përmban shumë papastërti dhe nuk është menduar për përdorim te njerëzit. Oksidi i azotit i kategorisë ushqimore gjithashtu nuk është menduar të thithet; llambat zakonisht kanë lubrifikantë industrialë nga procesi i tyre i prodhimit mbi dhe brenda tyre. Kur llamba shpohet, këta tretës mund të aerosolizohen, duke futur grimca të panjohura në gaz. Këta lubrifikantë zakonisht lënë një mbetje vaji në "cracker" të llambës ose në brendësi të shpërndarësit të kremës së rrahur. 

### Paaftësi të lidhura me oksidin e azotit 
Në vitin 2023, një çift në Portland, Oregon, u bë i paaftë për të ecur për shkak të dëmtimit të nervit kurrizor të shkaktuar nga përdorimi rekreativ i oksidit të azotit. 

### *Vdekjet* e lidhura me oksidin e azotit 
Nga viti 1993 deri në vitin 2016, vetëm 30 certifikata vdekjeje në Angli dhe Uells përmendnin oksidin e azotit. Prej tyre, 6 ishin në periudhën 17-vjeçare nga 1993 deri në 2009, dhe 24 ishin në periudhën 7-vjeçare nga 2010 deri në 2016. 

Në vitin 2018, një student i vitit të parë i Universitetit të Ohajos vdiq nga asfiksia si rezultat i gëlltitjes së oksidit të azotit nga karikuesit me krem pana, gjoja si pjesë e një rituali të turbullt. 

Në vitin 2020, një djalë pesëmbëdhjetë vjeçar irlandez vdiq pasi gëlltiti oksid azoti,  duke bërë që Ekzekutivi i Shërbimit Shëndetësor të Irlandës ta klasifikonte atë si një drogë e rrezikshëme. 

## Kultura dhe shoqëria 
### Zbulimi dhe përdorimi i hershëm 
[parapamje| Përshkrim [aquatint i një feste gazi të qeshur në shekullin e 19-të]]
Thithja e oksidit të azotit për përdorim rekreativ, me qëllim të shkaktimit të euforisë ose halucinacioneve të lehta, filloi si një fenomen për klasën e lartë britanike në vitin 1799, i njohur si "partia e gazit të qeshur".  Kimisti anglez Humphry Davy ua ofroi gazin mysafirëve të festës në një qese të mëndafshtë dhe i dokumentoi efektet e tij në librin e tij të vitit 1800 *Researches, Chemical and Philosophical* i cili hetonte "oksidin e azotit ose ajrin e azotit të diflogistikuar dhe frymëmarrjen e tij".  Poeti Samuel Taylor Coleridge e përshkroi efektin si "si kthimi nga një shëtitje në dëborë në një dhomë të ngrohtë". 
parapamje| 1840, ilustrim i një njeriu që thith oksid azoti dhe një tjetër që përjeton efektet e tij
Të paktën deri në vitin 1863, disponueshmëria e ulët e pajisjeve për prodhimin e gazit, e kombinuar me përdorimin e ulët të gazit për qëllime mjekësore, nënkuptonte se ishte një fenomen relativisht i rrallë që ndodhte kryesisht midis studentëve në universitetet mjekësore. Kur pajisjet u bënë më të disponueshme për stomatologjinë dhe spitalet, shumica e vendeve kufizuan gjithashtu aksesin ligjor për të blerë cilindra të gazit të pastër oksid azoti në ata sektorë. Megjithatë, përdorimi i tij në festa vazhdoi, me gaz të siguruar nga profesionistë mjekësorë ose punonjës të restoranteve,   dhe nga burime të tjera të ligjshme ose të paligjshme.

### Shekulli XX
Një raport nga raporti i Unionit të Konsumatorëve nga viti 1972 (bazuar në raportet e përdorimit të tij në Maryland 1971, Vancouver 1972, dhe një studim i bërë nga Edward J. Lynn për përdorimin e tij jomjekësor në Michigan 1970) zbuloi se përdorimi i gazit për qëllime rekreative atëherë ishte i përhapur në SHBA dhe Kanada. 

Përdoruesit rekreativë në përgjithësi përdorin kontejnerë 8 gram (¼ oz) me "fshikëza" të oksidit të azotit, të cilat i përdorin për të mbushur balonat ose shpërndarësit e kremit të rrahur. Gazi më pas thithet nga tullumbace ose shpërndarësi.  Kjo është e nevojshme sepse oksidi i azotit është shumë i ftohtë kur i nënshtrohet dekompresimit adiabatik në dalje nga një bombol; thithja direkt nga një rezervuar është e rrezikshme dhe mund të shkaktojë ngrirje të laringut dhe bronkeve. 

## Legaliteti 
### Australia 
Furnizimi i oksidit të azotit për qëllime rekreative është i paligjshëm; megjithatë, lejohet furnizimi i tij për qëllime gatimi dhe pjekjeje. Si substancë e dëmshme, furnizimi i substancës për qëllime thithjeje mund të rezultojë në një periudhë dyvjeçare burgim. 

Kanistrat zakonisht quhen në Australi si *nangs*. 

### Holanda 
Përdorimi i oksidit të azotit aktualisht është ende i ligjshëm, megjithëse koalicioni qeverisës po përpiqet të shtojë gazin në listën e barnave të ndaluara nga ligji për opiumin.   Më 12 qershor 2020, propozimi për të shtuar oksid azoti në Listën II të Ligjit për Opiumin u soll në konsultim online, duke lejuar publikun të kontribuojë me "ide ose sugjerime" në lidhje me ndalimin. Qeveria synon të sjellë në fuqi ndalimin e propozuar më 1 janar 2021.  Në pritje të hyrjes në ligj të ndalimit të propozuar, rreth 90 komuna kanë vendosur ndalime lokale të substancës. 

### Suedia 
Përdorimi i oksidit të azotit për përdorim rekreativ quhet "boffning" si zhargon. Nuk është e paligjshme dhe karikuesit e kremit të rrahur me oksid nitoz mund të blihen si furnizim kuzhine.   Shumica e shitësve me pakicë kanë një kufizim vullnetar moshe prej 18 vjetësh për blerje. Në festivale apo evente më të mëdha shitjet janë ndalur duke iu referuar "trajtimit të kimikateve të rrezikshme mjedisore". 

### Mbretëria e Bashkuar 
Furnizimi i oksidit të azotit për qëllime rekreative është i paligjshëm sipas Aktit të Substancave Psikoaktive të 2016-ës. Kjo do të thotë se kushdo që zbulohet se shet ose jep oksid azoti për qëllime të paligjshme mund të përballet me deri në 7 vjet burg dhe/ose një gjobë të pakufizuar.  Më , u njoftua se oksidi i azotit do të ndalohet sipas Aktit të Keqpërdorimit të Drogave 1971. 

Më 5 shtator 2023, u njoftua nga qeveria britanike se oksidi i azotit do të kategorizohet si një drogë e klasës C deri në fund të vitit 2023, në një përpjekje për të goditur sjelljen antisociale. 

Termat zhargone të përdorura për bombola në Mbretërinë e Bashkuar përfshijnë *balona*, *nos*, *kamzhik*, *gaz për të qeshur*, *kërcitje hipi*, *karikues* dhe *noz*. 

### Shtetet e Bashkuara 
Sipas ligjit federal të Shteteve të Bashkuara, posedimi i oksidit të azotit është i ligjshëm dhe nuk i nënshtrohet kompetencës së DEA. Sidoqoftë, ai rregullohet nga Administrata e Ushqimit dhe Barnave sipas Ligjit për Barnat dhe Kozmetikën e Ushqimit. Ndjekja penale është e mundur në bazë të klauzolave të saj të "keq-emërtimit", që ndalojnë shitjen ose shpërndarjen e oksidit të azotit për qëllime të konsumimit njerëzor (tregu i përdorimit rekreativ të drogës). Megjithatë, duke pasur parasysh domosdoshmërinë e vërtetimit të qëllimit të blerësit ose shitësit në këtë rast, ndjekjet e tilla janë të rralla.

Shumë shtete kanë ligje që rregullojnë posedimin, shitjen dhe shpërndarjen e oksidit të azotit; por këto zakonisht kufizohen ose në ndalimin e shpërndarjes për të miturit, ose në përcaktimin e një kufiri të sipërm për sasinë e oksidit të azotit që mund të shitet pa një licencë të veçantë, në vend që të ndalojë plotësisht posedimin ose shpërndarjen. Në shumicën e juridiksioneve, si në nivel federal, shitja ose shpërndarja për qëllime të konsumit njerëzor është e paligjshme. Në Kaliforni, për shembull, thithja e oksidit të azotit "me qëllim të shkaktimit të euforisë, ose me qëllim të ndryshimit në çfarëdo mënyre të proceseve mendore të dikujt", është një vepër penale sipas kodit të tij penal (Cal. Pen. Kodi, Sec. 381b). Në shumicën e juridiksioneve, fishekët e vegjël N 2 O, të përdorura për të bërë krem pana, mund të blihen ligjërisht nga kushdo. Në disa juridiksione, shitjet e kremës së kremës së konservuar duke përdorur oksid azoti janë të kufizuara për të rriturit. 

Megjithatë, në të gjitha juridiksionet e SHBA-së, shpërndarja, posedimi dhe thithja janë të ligjshme kur kryhen nën mbikëqyrjen dhe drejtimin e një profesionisti mjekësor të licencuar, si p.sh. një mjek ose dentist.

## Shiko gjithashtu 
* Disociativët
** PCP
** Ketamina
** Dekstrometorfani
* Thithëse
* Droga psikoaktive

## Referime