Giovanni Bellini

**Giovanni Bellini** i njohur si **Giambellino** dhe **Zuane Belin** në gjuhën veneciane (Venecia, rreth vitit 1427 ose 1430 - Venecia, 26 nëntor 1516) ishte një piktor italian nga Republika e Venecies, një nga artistët më të njohur të Rilindjes.

Ai punoi vazhdimisht për gjashtëdhjetë vjet, gjithmonë në nivelet më të larta, duke udhëhequr pikturën veneciane, e cila tek ai kishte një pikë themelore referimi, përmes përvojave më të ndryshme, nga tradita bizantine te mënyrat padovane të filtruara nga Andrea Mantegna, nga mësimet e Piero della Francesca, Antonello da Messina dhe Albrecht Dürer, deri në tonalizmin e Giorgione-s. Në veprat e tij, Bellini ishte në gjendje të mirëpriste të gjitha këto karakteristika duke u rinovuar vazhdimisht, por pa harruar kurrë lidhjen me traditën e tij, përkundrazi duke e rritur atë dhe duke e zhvilluar atë si një pikë të fortë 

## Biografia 
Giovanni Bellini, megjithëse konsiderohet nga bashkëkohësit e tij si një figurë e  jashtëzakonshme, rrallë përmendet në dokumentet dhe burimet e kohës, me periudha të biografisë së tij të mbetura të errëta dhe me veprat të shumta të tij, përfshirë kapitalin, të cilat i shpëtojnë një inkuadrimi përfundimtar për shkak të mungesës së informacioneve të sigurta që na kanë mbërritur. 

### Origjina 
[majtas|parapamje| Busti i Giovanni Bellini, nga Lorenzo Larese Moretti nga [1858]]
Data e saktë e lindjes së artistit është e panjohur.Ai ishte djali i artistit të suksesshëm venecian Jacopo Bellini, ndoshta djali i dytë ose i tretë. Giorgio Vasari thotë se ishte nëntëdhjetë vjeç kur vdiq në vitin 1516, kështu që ai duhet të kishte lindur në vitin 1426. Por historiani i madh fiorentin, jo tërësisht i huaj për këto lloj gabimesh, sidomos për artistët që nuk janë bashkëkohës me të, përgënjeshtrohet nga një dokument nga testamenti i nënës së Bellinit, Anna Rinversi nga Marke, hartuar me rastin e lindjes së parë, e cila ndodhi vetëm në 1429. Burimet bashkëkohore të Giovanni Bellini-t nuk janë të plota rreth asaj se kush është djali i madh i familjes: Gentile përmendet gjithmonë si më i madhi se Giovanni, por fëmija i parë mund të jetë edhe Nicolosia (martuar më vonë me Andrea Mantegna-n) ose një vëlla i katërt fantazmagorik Niccolò, i rizbuluar vetëm në vitin 1985 nga Meyer Zu Capellen. Data e lindjes së Giovanni-t, në këtë mënyrë nuk mund të bjerë në vitet njëzet dhe me siguri duhet të zhvendoset rreth vitit 1430, nëse jo më vonë. 

Pastaj është çështja e ligjshmërisë së Giovanni-t si një fëmijë i çiftit. Zakonisht konsiderohet si një fëmijë biologjik, prandaj ka lindur nga babai jashtë martese me një grua tjetër, ose nga një martesë para kësaj me Anën, sipas dokumentit të testamentit të Anna Rinversit të nëntorit 1471, kur tashmë ishte e ve, përgatiti që pasuritë e saj ti shkonin Niccolò-s, Gentile-s dhe Nicolosia-s. Mungesa e përmendjes së Giovanni-t u shpjegua nga Fiocco (1909) si provë e lindjes së ndryshme të fëmijës së katërt, e cila, megjithatë, nuk mbështetet nga prova të tjera dhe për të cilat kritika e mëvonshme do ta shënonte me shumë kujdes. 

parapamje|Autoportret i pretenduar i Bellinit te *Prezantimi në tempull*
### Faza e Rinore 
#### Fillimet artistike 
Fillimet e Giovanni-t në art janë të pasigurta dhe duhet të vendosen diku midis viteve 1445 - 1450, edhe pse asnjë vepër e njohur e artistit nuk i atribuohet njëzëri asaj periudhe. Midis kandidateve më të mundshme ishin një *Shën Jeronim* në Berber Institut të Birminghamit dhe *Kryqëzimi* i Museo Poldi Pezzoli, të cilin kritika më e fundit tenton t'ia atribuojë prodhimit të përgjithshëm venecian të gjysmës së parë të shekullit të XV. 

[parapamje|majtas|281px|Medalje bronzi me portretin e Giovanni Bellinit, [1470-1480 nga Vittore Gambello, portreti i vetëm i sigurtë i piktorit, National Gallery, Uashington]]
Provat e para të Giovanni-t të ri,duhet të kenë pasur karaktere "të ashpra", të lidhura me shembullin e punishtes së babait të tij dhe atë të Vivarinëve, dy farkëtoret më të rëndësishme piktoreske në Venecia gjatë asaj kohe. Për të gjetur një përmendje të parë të sigurtë të Giovanni-t, duhet të arrihet te një dokument të datës 9 prill 1459, kur në prani të noterit venecian Giuseppe Moisis, bëri një dëshmi, duke u shënuar si banues i vetëm, në San Lio.

Por kjo, megjithatë nuk do të thotë se artisti punonte tashmë i vetëm, të paktën për porositë e mëdha, në fakt një dëshmi nga Fra Valerio Polidoro e vitit 1460 tregon nënshkrimin me dy persona tjerë, me Jacopo dhe Gentile, të *Palës Gattamelata* pjesërisht të humbur për bazilikën e Shenjtit në Padova, e destinuar për një kishëzë kushtuar shenjtorëve Bernardino dhe Françesk. 

[parapamje| *Madona Greke* ( [1460-1470)]]
#### Seria e Madonave me Fëmijën 
Pak pas ose pak para vitit 1460 Giovanni filloi serinë e *Madonave me Fëmijën*, e cila karakterizoi tërë karrierën e tij si temë e saj. Ajo ishte një seri imazhesh me përmasa të vogla dhe të mesme apo të vogla të destinuara për devocion privat, shumë aktuale në prodhimin e lagunës së shekullit të XV. Këto janë vepra të tilla si *Madonna* e Civico Museo Malaspina në Pavia, ajo e Filadelfia, *Madonna Lehman* në New York dhe e ashtuquajtura *Madona Greke* e Pinacoteca di Brera në Milano. 

[parapamje|majtas|345px|*Pietà* ( [1465-1470)]]
Në këto vepra mund të lexojmë ndikime që atëherë ishin shumë aktuale në Venecia, në sajë të veprimtarive të saj tregtare, siç ishte ajo bizantine, me qëndrueshmërinë ikonike të hyjnive dhe atë flamande, me vëmendjen e saj analitike në detaje. Për më tepër, Giovanni u ndikua nga shkolla toskane e filtruar në Veneto, në ato vite nga prania dhjetë-vjeçare e Donatellos në Padova (1443 - 1453) dhe nga shembulli i Andrea Mantegna-s, i cili tashmë ishte bërë kunati i Giovanni-t në vitin 1453, mes të cilëve pati një shkëmbim intensiv ndërpersonal dhe artistik. 

Prodhimi i parë i Bellinit, gjithashtu gëzonte karakteristikat e tij, të dhëna nga "një tension i veçantë dhe shumë i ëmbël që gjithmonë lidh nënën dhe fëmijën në një marrëdhënie "**patosi të thellë"**. Nëse modelet kompozicionale rimarin ato të ikonave bizantine dhe kretase, të marra në disa raste me besnikëri ekstreme, rindërtimi i këtyre stereotipave të palëvizshëm në figura të gjalla dhe poetike, të afta për të vendosur një marrëdhënie intime me shikuesin, ishte radikale.

[parapamje|281px|*Madona dhe Fëmija* ([1450 – 1460) Pinacoteca Malaspina Pavia]]
#### Seria e Pietave
Tema tjetër që u ndërthur gjatë gjithë karrierës së piktorit, që nga fillimi, është ajo e *Pietà-ve*. Edhe kjo ikonografi u frymëzua nga modelet bizantine . Prototipet e serisë janë *Pietà* e Akademisë Carrara të Bergamos dhe ajo e Museo Poldi Pezzoli, të datueshme midis viteve pesëdhjetë dhe gjashtëdhjetë, e ndjekur nga *Krishti i vdekur mbajtur nga dy engjëj* i Museo Correr, me ndikime Mantenjeske, e famshmja *Pietà* e Pinacoteca di Brera (rreth viteve 1465-1470) dhe ai i Riminit, i datuar rreth vitit 1474. 

#### Faza Mantenjeske 
parapamje|majtas|372px|Giovanni Bellini, *Prezantimi në tempull*
Disa vepra të fazës rinore të artistit bashkohen nga ndikimet e kunatit të tij Andrea Mantegna, me forma të ndërlikuara, një vrazhdësi të caktuar e shenjës, e cila gradualisht zbutet dhe një zbërthim i përpiktë i elementeve. Ndër veprat e para që tregojnë këto karakteristika janë dy panelet e *Kryqëzimit* dhe *Shndërrimit*, të dyja në Museo Correr, të datueshme nga vitet 1455 - 1460, në të cilat figurat janë të holla dhe shprehin ashpërsi, anatomi kockore, peizazh të gjerë, por në të njëjtën kohë me kërkimin e detajeve të imëta, me vija të thata dhe "shkëmbore". 

parapamje|354px|Andrea Mantegna, *Prezantimi në tempull*
Marrëdhënia me Mantegna-n ilustrohet plotësisht nga krahasimi i veprave me përbërje të ngjashme ose, ndonjëherë edhe identike. I tillë është rasti, për shembull i *Lutjes në Kopsht* në National Gallery të Londrës (rreth vitit 1459), e ngjashme me një vepër të një teme të ngjashme nga Mantegna në të njëjtin muze (rreth vitit 1455), që të dy të rrjedhura nga një vizatim i Jacopo Bellini-t në një nga albumet e tij, sot në Londër. Të dy kanë një atmosferë të gjallë dhe të rrallë, me një peizazh shkëmbor dhe shterpë dhe një karakter mjaft të sforcuar, por në punën e Bellinit ngjyrat janë më pak të errëta e të smaltuara, më natyrore dhe më pak *të ngurta*, ndërsa format zbuten nga vijat e lakuara si "jastëku i lëmuar shkëmbor", në të cilin Jezusi është gjunjëzuar.

Edhe më i drejtpërdrejtë është krahasimi që mund të bëhet midis dy *Prezantimeve në tempull* (rreth viteve 1455-1460), nga të cilat, versioni i Mantegna-s konsiderohet zakonisht më i vjetër. Paraqitja është identike dhe aktorët të njëjtë, me *Virgjëreshën dhe Fëmijën* mbështetur në një raft mermeri në plan të parë, ndërsa një prift i vjetër, Simeoni, zgjat dorën për ta marrë atë dhe Jozefi, në plan të dytë, vështron skenën nga pjesa e përparme, gjysmë i fshehur nga protagonistët. Në panelin e Mantegna, korniza, një mjet i domosdoshëm për eksperimentet e zakonshme të "thellimit" hapësinor drejt shikuesit, rrethon tërë tablonë, me dy figura anësore, ndoshta autoportretin e tij dhe portretin e gruas së tij Nicolosia, dhe me një intonacion të një kromie të reduktuar, e cila i bën personazhet mjaft të rreptë dhe të ngurtë si skulptura shkëmbore.

Ndërsa tabloja e Bellinit ka dy figura të tjera (ndër të cilat spikat autoportreti në të djathtë), me një përqëndrim të ndryshëm që e vë në lëvizje grupin si një turmë e vogël njerëzore; korniza i ka lënë vendin një parmaku më të shkathët të dritares, i cili i izolon më pak figurat nga shikuesi dhe ngjyra i jep me më shumë ëmbëlsi dhe natyralizëm fytyrat dhe sipërfaqet e tjera, që përputhen me një alternim të toneve, veçanërisht të bardhat dhe të kuqet. 

### Pjekuria artistike 
Midis viteve 1464 dhe 1470, Giovanni e gjeti veten të përfshirë në punishten e babait të tij në ekzekutimin e katër triptikëve të mëdhenj për kishën e ndërtuar rishtas të Santa Maria della Carità në Venecia. Bëhet fjalë për kishat e *San Lorenzo-s, San Sebastianos, Madonna* dhe *Nativittà*, të cilat u çmontuan dhe ribashkuan në epokën Napoleonike para se të hynin në Gallerie dell'Accademia (me atribuim të Vivarinëve), ku gjenden edhe sot. Këto janë vepra interesante, por ekzekutimi i tyre, në pjesën më të madhe, tashmë u atribuohet personaliteteve të tjera, ndërsa projektimi i përgjithshëm i është caktuar Jacopo Bellini-t. Midis të katërve, i konsideruari si më autentiku, është *trittico di San Sebastiano*, i cili konsiderohet si një lloj prove e përgjithshme për provën e tij të parë të madhe si piktor, *polittico di San Vincenzo Ferrer*. 

parapamje|339px|*Polittico di San Vincenzo Ferrer*
#### Polittico di San Vincenzo Ferrer
*Polittico di San Vincenzo Ferrer* u realizua nga Giovanni për altarin homonim në Bazilikën e San Zanipolos në Venecia, duke pikturuar nëntë pjesë të renditura në tre rregjistra, në të cilët ishte i pranishëm si kurorëzim edhe një *lunetta* me *Atin e Përjetshëm*.

Shenjët e rregjistrit qendror karakterizohen nga një vrull i fort plastik, i nënvizuar nga madhështia e figurave, vijat enfatike të anatomive dhe të rrobave, përdorimi gjenial i dritës rrezatuese nga poshtë për disa detaje (si fytyra e Shën Kristoforit). Hapsira është e mbizotëruar nga pejzazhe të largëta në sfond dhe thellësia perspektivore sugjerohet nga pak elemente bazë, si shigjetat të para pjerrtas të Shën Sebastianit, apo bastuni i gjatë i Shën Kristoforit.

#### Pala di Pesaro 
parapamje|majtas|339px|*Pala di Pesaro*, paneli qendror
Stili i pjekur i Giovanni-t me siguri arriti kulmin që në vitet shtatëdhjetë, me *Pala di Pesaro*, tani në Musei Civici di Pesaro, të një karakteri plotësisht Rilindas me formë drejtkëndore, kurorëzuar fillimisht nga një *cimasa*, ku paraqitet një *Pietà*, tashmë e ruajtur në Pinacoteca Vaticana. Korniza kryesore e madhe që tregon një *Kurorëzim të Virgjëreshës*, shënon arritjen e një ekuilibri të ri ku mësimet Mantenjeske sublimohen nga një dritë e qartë sipas Piero della Francesca. Vendosja kompozicionale ndjek skemat e disa monumenteve mortore bashkëkohëse, por regjistron gjithashtu shpikjen e jashtëzakonshme të kuadrit në kuadër, me pjesën e pasme të ndenjëses së Jezusit dhe Maries, që hapet si një kornizë, duke inkuadruar një peizazh që duket si një zvogëlim në madhësi, drita dhe stili, i vetë palës në brendësi të vetes. 

Në të shikohen edhe ndikimet e para të Antonello da Messina, i mbërritur në Venecie në vitin 1475, me përdorimin e ngjyrave të vajit dhe bashkimin e dashurisë flamande për hollësitë, të lidhur me sensin e formës dhe të kompozimit unitar italian.

parapamje|291px|*Pala di San Giobbe*
#### Pala di San Giobbe 
Me *Palën pasuese të Shën Jobit* () Bellini arriti pjekurinë artistike dhe ofroi një përgjigje të plotë ndaj risive të paraqitura nga Siçiliani Antonello da Messina në Venecia, duke e bërë menjëherë atë një nga veprat e tij më të famshme, të përmendur tashmë në *De Urbe Sito* di Sabellico ( 1487 - 1491 ). Altari, i cili u punua rreth vitit 1480, fillimisht ishte vendosur në altarin e dytë në të djathtë të kishës së Shën Jobit në Venecia, ku gjerësia e pikturuar plotësonte në mënyrë iluzioniste atë reale të altarit. Një qemer i madh me *casettoni* paraqet në mënyrë perspektive kompozimin e shenjtë, me shtylla anësore të pikturuara njësoj si ato realet në anët e altarit. Një kamare e errët dhe e thellë mirëpret atëherë në qendër grupin e shenjtë të *Madonës dhe Fëmijës me engjëjt muzikantë midis gjashtë shenjtorëve*, poshtë një mbulimi të veshur me mozaikë të artë në stilin tipikisht venecian. Faktikisht bëhet fjalë për krijimin e hapsirës virtuale të një kishëze anësore, me figura njëkohësisht monumentale dhe ngrohtësisht njerëzore, falë përzierjes së pasur kromatike.

Për fat të keq mungojnë referime me vepra të dokumentueshme nga ato vite: telajot që Giovanni pikturoi nga viti 1479 për Pallatin Dukal, duke shkuar te vëllai Gentile duke u nisur për në Kostandinopojë, në faktikisht humbën. Angazhimi i Giovanni-t për porosinë impenjative publike i la përkohësisht fushën e lirë – për palat e altarit në kuadrin venecian – piktorëve të tjerë si Cima da Conegliano.

#### Triptiku i Frarit 
Në vitin 1488 Bellini nënshkroi dhe *datoi Triptikun e Frarit* për bazilikën e Santa Maria Gloriosa dei Frari në Venecia. Në këtë vepër, zhvillohen më tej eksperimentet iluzioniste të *Pala di San Giobbe*, me kornizën që "mbështet" tavanin e pikturuar në tre ndarje, të ndriçuar fuqishëm në mënyrë që të duket i vërtetë. Pas fronit të Maries në të vërtetë hapet një kamare me mozaikë të praruar, me një studim luministik që sugjeron një thellësi të madhe perspektive. 

#### Pala Barbarigo 
[parapamje|majtas|408px|*Pala Barbarigo* ([1488)]]
Gjithmonë në të njëjtin vit është firmosur *Pala Barbarigo* (*Madona me Fëmijën, Shën Markun, Shën Agustinin dhe Agostino Barbarigo të gjunjëzuar*) në kishën e Shë Pjetër Martirit në Murano, një nga episodet e pakta kronologjikisht të sugurtë në karrierën e artistit, falë citimit gjithashtu në testamentin e doxhit Agostino Barbarigo. Në pikturën Shën Marku, mbrojtësi i Venecias dhe për këtë arsye i dogatit, paraqet të devotshmin e gjunjëzuar para Virgjëreshës me një gjest afetuoz. Konceptimi hapsinor i shekullit të pesëmbëdhjetë këtu është braktisur për herë të parë, në favor të një marrëdhënieje më të lirë midis natyrës dhe bisedës së shenjtë, dhe madje punimi piktorik përfaqëson një nga eksperimentet e para në pikturën tonale, e ndryshme nga ajo e Giorgione-s, që është gjithmonë e lidhur me temën e lirizmit profan, e cila këtu mungon. 

#### Biseda e Shenjtë 
Rreth vitit 1490 ai do të pikturonte bisedën e shenjtë të *Madonës dhe Fëmijës midis shenjtoreve Katerina dhe Maria Magdalena*, tashmë në Gallerie dell'Accademia. Në këtë tablo mund të shihet një maturim në stilin e artistit të lidhur me një aplikim të sfumuar të ngjyrës, si tek veprat e Leonardo da Vinçit. Drita bie anash, duke përparuar butësisht mbi rrobat dhe fytyrat e shenjtoreve, në një atmosferë të heshtur dhe përsiatëse, të theksuar nga sfondi i errët inovativ, pa asnjë lloj konotacioni. Kompozimi është simetrik, si në të gjitha bisedat e shenjta të Giovanni-t, dhe thellësia sugjerohet vetëm nga pozicionet e pjerrëta të dy shenjtoreve, të cilat krijojnë një lloj krahësh diagonalë të drejtuar mbi grupin e shenjtë qendror. 

#### Portretet 
Në të njëjtën kohë me këtë prodhim të dendur të artit të shenjtë, Giovanni Bellini i ishte kushtuar, të paktën që nga vitet shtatëdhjetë, krijimit intensiv të portreteve, të cilat, megjithëse jo aq të shumtë në numër, ishin jashtëzakonisht domethënëse në rezultate. Dokumenti më i vjetër është *Portreti i Jörg Fugger* në vitin 1474, i ndjekur nga *Portreti i një të riu me të kuqe* dhe *Portreti i një udhëheqësi*, të dy të National Gallery në Uashington. Ndikimi i Antonello da Messina është i dukshëm, por veprat e Giovanni-t karakterizohen nga një marrëdhënie psikologjike më pak e dukshme midis subjektit të portretit dhe shikuesit, në përputhje me një dialog më pak të drejtpërdrejtë dhe më formal. Gjithashtu vlen të përmendet *Portreti i doxhit Leonardo Loredan*, i datuar në vitin 1501.

parapamje|432px| *Alegoria e shenjtë*
#### Alegoria e shenjtë 
Midis viteve 1490 dhe 1500 duhet të datohet *Alegoria e shenjtë* e Galleria degli Uffizi, një nga veprat më enigmatike të Giovanni Bellinit dhe prodhimit të Rilindjes në përgjithësi, e populluar nga një seri figurash simbolike, kuptimi i të cilave është ende i pakapshëm sot. 

Po ashtu simbolike janë *Katër alegoritë* e Gallerie dell'Accademia, katër pllaka moralizuese, të cilat fillimisht dekoruan një dollap tualeti, të pajisur me një varëse dhe pasqyrë, më parë nga piktori Vincenzo Catena. 

#### Drejtë *mënyrës moderne* 
Duke iu afruar shekullit të gjashtëmbëdhjetë, Bellini zhvilloi gjithnjë e më shumë një qasje inovative ndaj pikturës dhe marrëdhënies midis figurave dhe peizazhit, e cila u mor më pas nga Giorgione, Titian dhe të tjerët, duke dhënë lindjen e risive të jashtëzakonshme të pikturës Veneciane të Rilindjes së Pjekur. Për shembull, në *Bisedën e Shenjtë të Giovanelli* personazhet janë akoma të ndarë nga peisazhi prapa tyre, por pamja natyraliste është tashmë unike, e qartë dhe plot vlera të dhëna nga drita koherente e artë. 

*Portreti i Doge Leonardo Loredan*, rreth vitit 1501, shënoi pjekurinë e plotë të mësimit të Antonello da Messina, e dukshme në realizmin e përgjithshëm në rrudha, si dhe në rroba, ku qëndrueshmëria merr vlerën e dinjitetit të subjektit zyrë. Karakteristikat psikologjike sublimohen nga një shkëputje solemne, në emër të dinjitetit të rolit hierarkik të subjektit. 

parapamje|majtas| *Pala e altarit të Shën Zaharisë*
*Pagëzimi i Krishtit* në kishën e Santa Corona në Vicenza daton që nga viti 1500-1502, një përbërje mjaft tradicionale që tregon megjithatë, ndër të parat në prodhimin e artistit, një zhytje paqësore të figurave në hapësirën që i rrethon, e përshkuar nga drita dhe ajri (me një ndikim të mundshëm të Giorgione, një nxënës i Bellini në atë kohë).

*Leximi i Shën Jeronimit në shkretëtirën* e Galerisë Kombëtare në Uashington mbase shënon një rimendim drejt modernizimit, me datën e diskutueshme në 1505 (me sa duket origjinale), por një stil i lidhur me mënyrat e rreth vitit 1490. Ndoshta është një vepër bashkëpunuese ose përfundimi i vonë i një pikture të filluar vite më parë. 

Kështu ne arrijmë te kryevepra e padiskutueshme e *Madonna del Prato* ( rreth vitit 1505 ), një shumë e kuptimeve metaforike dhe fetare e kombinuar me një poezi dhe emocionalitet të thellë. Peizazhi është i paqartë dhe i rralluar, me një shkëlqim të qetë, i cili përfaqëson idealin e qetësisë, të kuptuar si një pajtim shpirtëror, idilik dhe hermitik. 

Ndjenjat e tilla dhe një thellësi e ngjashme e leximit përsëriten në veprat e mëvonshme të tilla si *Madona me Fëmijën Bekues* të Institutit të Arteve të Detroit (1509) ose *Madona dhe Fëmija* e Brerës (1510). Megjithëse në të dy çadrat përsëri ndahet grupi i shenjtë nga peizazhi, ekziston një vizion i ri, i vëmendshëm për pushtimet e Giorgione, ku elementët njerëzore janë shkrirë me natyrën. Te *Madonna di Brera*, analizat zbuluan mungesën e vizatimit nën peizazh, duke dëshmuar një besim në rregullimin e natyrës së plotë dhe totale. Pranë kësaj vepre është edhe një *Madona dhe Fëmija* në Galleria Borghese në Romë, ndoshta versioni i fundit plotësisht i dokumentuar i kësaj teme. 

### Faza e fundit 
parapamje| *Predikimi i Shën Markut në Aleksandri* (Hollësi)
#### Pala e altarit të Shën Zaharisë 
*Pala e altarit të Shën Zaharisë*, nga viti 1505, shënjoi fillimin e fazës së fundit të prodhimit të piktorit. Në këtë vepër, Bellini, tani 75 vjeç, ende arrin të ripërtërihet duke mirëpritur sugjerime nga pushtimet e para të Giorgione, të lidhura me të ashtuquajturin tonalizëm. Me aftësi dhe vetëdije ai përqafoi evolucionin e ri artistik, duke e zhdukur atë dhe duke e përkulur, me koherencë ekstreme, në poetikën e tij. Në këtë altar, struktura kompozicionale nuk ndryshon shumë nga ajo e *Pala di San Giobbe*, por prania e peizazhit në anët, marrë nga një ide nga Alvise Vivarini, gjeneron një dritë që zbut format, ngroh atmosferën dhe gjeneron një harmoni e re e përbërë nga sipërfaqe të gjera, njolla kromatike dhe tone soditëse me qetësi. 

#### Vdekja e vëllait 
Më 23 shkurt 1507, sipas informacionit të regjistruar nga Marin Sanudo i Riu, Gentile Bellini u varros; në shënim autori shtoi një shënim sipas të cilit "vëllai Zuan Belin mbeti, i cili është më i shkëlqyeri pitor de Italia". 

Në ato vite, aftësia dhe autoriteti i Giovanni në fushën artistike në Venecia ishte në të vërtetë përtej diskutimit, ashtu si shtati i tij moral në përgjithësi. Në një letër të vitit 1505 nga Albrecht Dürer (atëherë jetonte në Venecia) për mikun e tij Pirckheimer, ai mban mend me krenari se si ishte vlerësuar në publik nga Bellini, i cili gjithashtu kërkoi që disa nga veprat e tij të paguheshin mirë: "ata kishin thënë që ai është një njeri i shkëlqyeshëm dhe në fakt është" - shkruan Dürer për Giovanni-n - "dhe unë me të vërtetë ndihem si shoku i tij. Ai është shumë i moshuar, por sigurisht që është akoma piktori më i mirë nga të gjithë". 

Pas vdekjes së Gentile, ai trashëgoi të gjitha fletoret e çmuara nga punëtoria e babait të tij Jacopo, me kusht, megjithatë, që ai t'i përkushtohej kompletimit të kanavacës së madhe me *Predikimin e San Marco*, të filluar nga Gentile në 1504 për Scuola Grande di San Marco. Ky shënim justifikohet nga ngurrimi i piktorit për t'u marrë me skena narrative, të lidhura me ciklet e mëdha, duke preferuar më tepër alegori dhe subjekte fetare.

#### Veprat profane 
parapamje|majtas|432px| *Dehja e Noesë*
Prodhimi i fundit i Bellini karakterizohet nga kërkesa për subjekte profane, tema që janë gjithnjë e më të dashura për aristokracinë e pasur veneciane. Në zëvendësim të kunatit të tij Andrea Mantegna, i cili vdiq në 1506, ai pikturoi *Vazhdimin e Scipio* për Këndet, një pikturë njëngjyrëshe në të cilën, megjithatë, teknika e tij e tejzgjatur e kiaroskuro shpërndan temën arkeologjike, duke e mbushur me një ëmbëlsi njerëzore të paparë.

Fama e tij, tani shumë e madhe përtej kufijve të shtetit venecian, e bën atë subjekt të kërkesave të shumta nga individë privatë, për tema të rralla në prodhimin e tij, të lidhura me letërsinë dhe klasicizmin. Në një letër nga Pietro Bembo drejtuar Isabella d'Este (1505), ne mësojmë se si mjeshtri i moshuar është plotësisht i përfshirë në klimën e re kulturore, në të cilën artisti tani është gjithashtu aktiv në përpunimin tematik dhe ikonografik të temës së kërkuar: *shpikja* - shkruan Bembo ''do të duhet t'i përshtatet imagjinatës së atij që e bën atë, i cili është i kënaqur që shumë terma të shënuar nuk i janë dhënë stilit të tij, unë përdor, siç thonë ata, të endem gjithmonë në vullnetin e tij në piktura " 

Vepra të tjera të mëvonshme janë *Gruaja e Re e zhveshur në pasqyrë* (1515), në të cilën subjekti ideal erotik zgjidhet në një soditje të dëlirë, *Baku i vogël* dhe mbi të gjitha *Gostia e perëndive*. 

Qasja e Bellini ndaj lajmit të tonalitetit është e dukshme në vepra të tilla si *Dehja e Noesë*: skena zgjidhet me plane të gjera me ngjyrë të kuqërremtë, të purpurt, me një butësi të trashë të pikturës, që rrjedh nga shembulli i Giorgione-s; përbërja, e cila zhvillohet horizontalisht, bëhet e gjallë nga lidhja dukshëm e rastësishme e gjesteve që lidhin figurat me njëra-tjetrën, por nuk mungon rekursi në një përgatitje tipike të shekullit XV, me vëmendje të kujdesshme për modelin bazë dhe një studimi i rrjedhës së ardhshme të bërrylave, duarve dhe gjunjëve. Kjo i garanton artistit një vazhdimësi stilistike dhe një koherencë të jashtëzakonshme me veprimtarinë e tij të mëparshme, duke demonstruar shkathtësinë dhe përshtatshmërinë e tij të jashtëzakonshme, akoma në pragun e nëntëdhjetë viteve. 

parapamje|372px|*Gostia e Perëndive*
#### Gostia e Perëndive 
Në vitin 1514 ai nënshkroi një nga komisionet e tij të fundit të rëndësishëm, *Festino degli dei*, një vepër profane, që rrjedh ndoshta nga *Fasti* i Ovidit, i cili përuroi serinë e pikturave në dhomën e veshjes së alabastrit të Alfonso I d'Este. Vepra, e retushuar më pas nga Titian dhe Dosso Dossi për të përshtatur peizazhin me pikturat e tjera në seri, dhe ndoshta edhe disa atribute ikonologjike, trajton një temë të rafinuar erotike dhe lascivious, të cilën piktori e zgjidhi, megjithatë, me një krejt të dëlirë dhe qasje e matur., tipike për poetikën e tij. Deri tani borxhet ndaj tonalizmit janë jashtëzakonisht të dukshme, së bashku me një farë fortësie dhe disa draperie "prerëse" që rrjedhin nga shembulli i Dürer. Duket se vetë Bellini shtoi detaje më të qarta (të tilla si gjinjtë e zhveshur të nimfave, gjestin e rrezikshëm të Neptunit në qendër) për të përmbushur kërkesat e klientit. 

#### Vdekja 
Në 1515 Bellini përfundoi një pikturë përfundimtare, ''Portretin e Fra 'Teodoro da Urbino*, me një intensitet të ashpër dhe filloi të punojë në kanavacën e *Martirizmit të Shën Markut*, e porositur një vit më parë nga *Scuola Grande di San Marco*, një vepër që mbeti i paplotë dhe u përfundua vetëm në 1537 nga Vittore Belliniano. 

Më 26 nëntor 1516, Marin Sanudo shënoi në ditarët e tij: "Nëse ai e kuptonte, këtë mëngjes që Zuan Belin, optimo pytor, [...] fama e të cilit njihet në të gjithë botën, dhe cussi i vjetër si epoka, vdiq për shkëlqimin". Giovanni ishte i fundit i brezit të tij, pas zhdukjes së Mantegna-s dhe Gentile Bellinit; por ndryshe nga ky i fundit, Giovanni nuk mbeti në karrierën e tij gjithnjë njësoj si ai, duke u përpjekur vazhdimisht të azhurnohej dhe të merrte lajmet. Karriera e tij intensive, mbi gjashtëdhjetë vjeçare, gjithmonë në nivelet më të larta, në fakt luhej tërësisht "midis inovacionit dhe ruajtjes", siç shkruajti Pallucchini në 1964.

## Karakteristikat stilistike 
[parapamje|majtas|*Magdalena'' (hollësi), Galerie dell'Accademia, [Venecia]]
Bellini kombinon plasticizmin metafizik nga Piero della Francesca dhe realizmin njerëzor të Antonello da Messina (jo ai i ekzagjeruar nga flamandët) me thellësi kromatike tipike të venecianëve, duke i hapur rrugën të ashtuquajturit "tonalizëm". Ai gjithashtu u ndikua nga kunati i tij Andrea Mantegna, i cili e solli atë në kontakt me risitë e Rilindjes Fiorentine. Gjithmonë Mantegna, me të cilin ka mundësinë të punojë në kontakt në gjatë qëndrimit Padovan, e ndikoi atë në ekspresivitetin e fytyrave dhe në forcën emocionale që përcjellin peizazhet në sfond. Në Padova, Bellini u njoh gjithashtu me skulpturën e Donatellos, i cili në këtë periudhë i dha një ngarkesë ekspresioniste punës së tij, duke iu afruar një stili më afër mjedisit të Veriut.

Prandaj Bellini solli risi të mëdha në pikturën veneciane, kur babai dhe vëllai i tij Jacopo dhe Gentile Bellini, ishin ende të lidhur me hieratizmin bizantin, dhe me gotikun e vonë, që në Venecie, në arkitekturë, filloi të zbehej vetëm nga viti 1470. Më vonë ai mirëpriti shkëlqimin e qartë të Piero della Francesca dhe ishte një nga të parët që kuptoi risitë atmosferike të Antonello da Messina-s, e cila shndërroi dritën në një lidhës të artë midis figurave, të aftë për të dhënë ndjesinë e qarkullimit të ajrit.

parapamje| Vicenza, Santa Corona, altari Garzadori me pagëzimin e Krishtit
Prapë, tashmë i moshuar, ai vlerësoi cilësitë e artistëve kalimtarë nëpër lagunë, të tillë si Leonardo da Vinci dhe Albrecht Dürer, duke asimiluar përkatësisht *sfumaton* dhe shijen nordike për draperinë e mprehtë. Por arritja e tij më e madhe qe, tashmë në të shtatëdhjetat e tij, që njohu prurjet e revolucionit të tonalizmit të Giorgione-s dhe, pak më vonë, të riut Ticiano, duke aplikuar ngjyra në fusha më të gjera dhe të buta, pa një kufi të qartë të dhënë nga vija e konturit dhe priret ti shkrijë subjektet me peisazhin përreth.

Si Rafaeloja arriti një harmoni të skajshme nga një ekuilibër i skajshëm: më shumë sesa urbinasi, megjithatë, e njëjta poezi kishte qenë frymëzimi dhe qëllimi kryesor i artit të tij. 

Berenson shkruajti për të se: "Për pesëdhjetë vjet ai e drejtoi pikturën veneciane nga fitorja në fitore, e gjeti atë duke thyer guaskën e saj bizantine, kërcënoi të petrifikonte nën pikat e kanunëve pedantë dhe e la atë në duart e Giorgione-s dhe Ticianit, arti" më plotësisht njerëzore se çdo tjetër që bota perëndimore dinte ndonjëherë pas rënies së kulturës greko-romake". 

## Studentët 
Sipas një lajmi nga Vasari, i pa konfirmuar nga burime të tjera, Giorgione u formua nga Bellini. Midis dishepujve të tij të sigurt janë Nicolò Rondinelli dhe Marco Bello.

## Veprat 
## Në kulturën masive 
*Bellini* është gjithashtu emri i një kokteji të famshëm, i krijuar në vitin 1948 nga Giuseppe Cipriani, pronar dhe banakier kryesor i Bar's Harry në Venecia dhe i emërtuar në nder të piktorit. *Bellini* bazohet te vera e bardhë (zakonisht Prosecco ose verë e gazuar Brut) dhe tul të freskët pjeshke të bardhë të shtrydhur dhe ka një ngjyrë karakteristike rozë, që i kujtonte Ciprianit ngjyrën e togës së një shenjti në një pikturë veneciane.

Suksesi i *Bellini* e nxiti Ciprianin në përzierje të mëtejshme midis pikturës, ushqimit dhe verës, me shpikjen në vitin 1950 të *Carpaccio*, pjatë e përbërë nga feta të prera hollë të mishit të viçit të gjallë të vendosura në një pjatë dhe të zbukuruar alla Kandinski, me një salcë që quhej universale, e quajtur kështu sepse Ciprianit ngjyra e mishit të gjallë i kujtonte ngjyrat e intensive të pikturave të piktorit Vittore Carpaccio, me veprat e të cilit mbahej në atë kohë në Palazzo Ducale të Venecias.

Në zonën e Pezaros, ku piktori qëndroi për të krijuar palën e famshme të altarit, "*Giamblèn*" (Giambellino në dialektin vendas) ka marrë kuptimin e *personit të lënë pas dore* *par ekselencës*.

## Galeri pikturash 

File:Giovanni Bellini - Ritratto di un giovane uomo.jpg|*Portreti i një të riu*, 1470-1480, Gemäldegalerie, Berlin
File:Bellini, Giovanni - Giovanni Emo - NGA.jpg|*Giovanni Emo*, 1475-1480, National Gallery of Art, 48.9 x 34.6 cm
File:Giovanni Bellini Portrait Young Man Red.jpg|*Portreti i një djaloshi me të kuqe*, 1485-1490, National Gallery of Art, Uashington D.C.
File:Bellini Giovanni.jpg|*Portret djaloshi*, 1490, Nivaagaard Museum
File:Giovanni Bellini Portrait of a Young Man.jpg|*Portret djaloshi*, {{Rreth|1490, National Gallery of Art
File:Giovanni_Bellini_019.jpg|*Portret burri*, 1475-1500, Muzeu i Luvrit
File:BELLINI, Giovanni.jpg|*Portret burri*, Galleria degli Uffizi, 1500
File:Giovanni Bellini FeltételezettÖnarcképeKJ.jpg|*Portret burri*, {{Rreth|1500, Museo Capitolino
File:Giovanni Bellini - Ritratto di gentiluomo veneziano.jpg|*Portreti i një fisniku venecian*,  1500, National Gallery of Art
File:Bellini, Giovanni - Ritratto di giovane senatore - Padova Musei civici.jpg|*Portret i një senatori të ri*, 1500-1509, Museo Civico di Padova, Padova
File:Giovanni_Bellini,_portrait_of_Doge_Leonardo_Loredan.jpg|*Portreti i doxhit Leonardo Loredan, 1501-1502, National Gallery, Londër
File:Portrait of a young man, by Giovanni Bellini.jpg|*Portret i një burri të ri*, 1505, Royal Collection
File:Giovanni Bellini - Portrait of a Procurator.jpg|*Portreti i një prokurori'', {{Rreth|1507, Tokyo Fuji Museum
File:Giovanni Bellini - Ritratto d'uomo (Boston).jpg|*Portreti i një burri* (Boston)
File:Giovanni Bellini - Ritratto di Fra' Teodoro da Urbino in veste di San Domenico.jpg|*Portreti i Fra Teodoros së Urbinos si Shën Domeniku*, 1515, (Londër)
File:Giovanni_bellini_raffaele_zovenzoni.jpg|Poeti Raffaele Zovenzoni (Milano)
File:Giovanni Bellini - Ritratto di Jörg Fugger.jpg|*Joerg Fugger* (Norton Simon Museum)
File:Giovanni Bellini - Ritratto di ragazzo.jpg|*Portreti i një djali* (Birmingham)
File:Giovanni Bellini o Giovanni Cariani - Ritratto di due giovani.jpg|*Dy djelmosha* (Luvër)
File:Bellini - Der Doge Leonardo Loredan mit vier Begleitern, 1507, B.79.jpg|*Doxhi Leonardo Loredani me katër anëtarë të familjes*, 1507, Gemälde, Berlin

## Shiko edhe
* Veprat e Giovanni Bellinit
* Ticiani
* Andrea Mantegna
* Tonalizmi
* Viktor Karpaçi
* Giovanni Battista Tiepolo
* Filippo Brunelleschi
* Donatello
* Domeniko Girlandaio
* Fra Angelico
* Lorenco di Kredi
* Sandro Botiçeli
* Andrea del Verrokjo
* Gentile Bellini
* Rilindja Veneciane
* Mikelanxhelo
* Rafaelo
* Leonardo da Vinçi
* Humanizmi i Rilindjes
* Rilindja
* Arti i Rilindjes
* Familja Mediçi
* Letërsia e Rilindjes Evropiane
* Muzika e Rilindjes Evropiane
* Xhoto
* Duço
* Simone Martini

## Referime 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Projekte të tjera 
*  Wikiquote përmban citime nga ose mbi **Giovanni Bellini**
*  Wikimedia Commons përmban imazhe o fajëlla të tjerë mbi **Giovanni Bellini**

## Lidhje te jashtme 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*