Malala Yousafzai

**Malala Yousafzai**  (e lindur më 12 korrik 1997) është një aktiviste pakistaneze për arsimin dhe producente filmash dhe televizionesh. Ajo është laureatja më e re e Çmimit Nobel në histori, duke marrë Çmimin e Paqes në vitin 2014 në moshën 17 vjeçare, dhe është pakistanezja e dytë dhe e vetmja pashtune (komunitet) që ka marrë një Çmim Nobel. Malala Yousafzai është një avokate e të drejtave të njeriut për arsimimin e grave dhe fëmijëve në rajonin e saj të lindjes, Swat, ku talebanët pakistanezë herë pas here i kishin ndaluar vajzat të vazhdonin shkollimin. Avokimi dhe aktivizmi i saj është rritur në një lëvizje ndërkombëtare, dhe sipas ish-kryeministrit Shahid Khaqan Abbasi, ajo është bërë "qytetarja më e shquar" e Pakistanit.

Vajza e aktivistit të arsimit Ziauddin Yousafzai, ajo lindi në një familje Yousafzai Pashtune në Swat dhe u emërua sipas heroinës popullore afgane Malalai të Maiwand. Duke i konsideruar Bacha Khan, Barack Obama dhe Benazir Bhutto si modelet e saj,[4] ajo u frymëzua gjithashtu nga mendimet dhe puna humanitare e babait të saj.[5] Në fillim të vitit 2009, kur ishte 11 vjeç, ajo shkroi një blog nën pseudonimin e saj *Gul Makai* për BBC Urdu për të detajuar jetën e saj gjatë pushtimit të Swat nga talebanët. Verën tjetër, gazetari Adam B. Ellick bëri një dokumentar për jetën e saj për New York Times, ndërsa Forcat e Armatosura të Pakistanit filluan Operacionin Rah-e-Rast kundër militantëve në Swat.[6] Në vitin 2011, ajo mori Çmimin e parë Kombëtar National Youth Peace Prize të Pakistanit [ar].[7][8] Ajo bëri praktikë për Iniciativën e Ndihmës Swat, një fondacion i themeluar nga Zebunisa Jilani, një princeshë e Shtëpisë Mbretërore të Swat që mbështet shkollat ​​dhe klinikat.[9] Ajo u bë e famshme, duke dhënë intervista në shtyp dhe në televizion, dhe u nominua për International Children's Peace Prize(Çmimin Ndërkombëtar të Paqes për Fëmijë) nga aktivisti Desmond Tutu. 

Më 9 tetor 2012, ndërsa ndodhej në një autobus në rajonin e Swat pasi kishte dhënë një provim, Yousafzai dhe dy vajza të tjera u qëlluan nga një person i armatosur taleban në një atentat që e kishte në shënjestër për aktivizmin e saj; personi i armatosur iku nga vendi i ngjarjes. Ajo u godit në kokë nga një plumb dhe mbeti pa ndjenja dhe në gjendje kritike në Institutin e Kardiologjisë Rawalpindi, por gjendja e saj më vonë u përmirësua mjaftueshëm saqë u transferua në Spitalin Queen Elizabeth në Birmingham, Mbretëria e Bashkuar. Atentati ndaj jetës së saj shkaktoi një valë mbështetjeje ndërkombëtare. Deutsche Welle raportoi në janar 2013 se ajo mund të jetë bërë "adoleshentja më e famshme në botë". Javë pas tentativës së vrasjes, një grup prej 50 klerikësh kryesorë myslimanë në Pakistan lëshuan një *fetva* kundër atyre që ishin përpjekur ta vrisnin atë. Qeveritë, organizatat e të drejtave të njeriut dhe grupet feministe më pas dënuan lëvizjen Tehrik-i-Taliban Pakistan. Në përgjigje të kësaj, talebanët e denoncuan më tej Yousafzain, duke treguar plane për një atentat të dytë të mundshëm, të cilin talebanët e konsideruan të justifikuar si një detyrim fetar. Kjo shkaktoi një tjetër protestë ndërkombëtare.

Pas shërimit të saj, Yousafzai u bë një aktiviste më e shquar për të drejtën për arsim . Me seli në [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Birmingham Birmingham], ajo bashkëthemeloi Fondacionin Malala, një organizatë jofitimprurëse, me Shiza Shahid. Në vitin 2013, ajo ishte bashkëautore e *librit "Unë jam Malala"*, një bestseller ndërkombëtar. Në vitin 2013, ajo mori Çmimin Saharov, dhe në vitin 2014, ajo ishte bashkë-fituese e Çmimit Nobel për Paqen 2014 me Kailash Satyarthi të Indisë. Në moshën 17 vjeç në atë kohë, ajo ishte laureatja më e re e Çmimit Nobel. Në vitin 2015, ajo ishte subjekt i dokumentarit të nominuar për çmimin Oscar*, "He Named Me Malala"*. Numrat e viteve 2013, 2014 dhe 2015 të revistës *Time* e paraqitën atë si një nga njerëzit më me ndikim në nivel global. Në vitin 2017 ajo u nderua me shtetësinë kanadeze nderi dhe u bë personi më i ri që iu drejtua Dhomës së Komunave të Kanadasë. Yousafzai përfundoi arsimin e mesëm në Shkollën e Mesme Edgbaston, Birmingham në Angli nga viti 2013 deri në vitin 2017. Prej andej ajo fitoi një vend në Lady Margaret Hall, Oxford, dhe ndërmori studime trevjeçare për një diplomë Bachelor të Arteve në Filozofi, Politikë dhe Ekonomi (PPE), duke u diplomuar në vitin 2020. Ajo u kthye në vitin 2023 për t'u bërë Anëtarja Nderi më e re ndonjëherë në Kolegjin Linacre, Oxford.

Yousafzai lindi më 12 korrik 1997[23][24][6] në rajonin Swat të provincës veriperëndimore Khyber Pakhtunkhwa të Pakistanit, në një familje të klasës së ulët dhe të mesme.[25] Ajo është vajza e Ziauddin Yousafzai dhe Toor Pekai Yousafzai.[26] Familja e saj është myslimane sunite[3][6] me etni Pashtune, që i përket fisit Yusufzai.[28] Familja nuk kishte para të mjaftueshme për një lindje në spital dhe Yousafzai lindi në shtëpi me ndihmën e fqinjëve.[29] Ajo mori emrin e saj të parë *Malala* (që do të thotë 'e pikëlluar')[30] sipas Malalai të Maiwand, një poete dhe luftëtare e famshme Pashtune nga Afganistani jugor.[10] Në shtëpinë e saj në Mingora, ajo jetonte me dy vëllezërit e saj më të vegjël, Khushal dhe Atal, prindërit e saj, Ziauddin dhe Tor Pekai, dhe dy pula.[3]

E rrjedhshme në gjuhën pashto, urdu dhe angleze, Yousafzai u edukua kryesisht nga babai i saj, Ziauddin Yousafzai, një poet, pronar shkolle,  dhe vetë një aktivist arsimor, i cili drejtonte një zinxhir shkollash private të njohura si Shkolla Publike Khushal.   Në një intervistë, ajo dikur tha se aspironte të bëhej mjeke, megjithëse më vonë babai i saj e inkurajoi të bëhej politikane.  Ziauddin e quajti vajzën e tij diçka krejtësisht të veçantë, duke e lejuar atë të qëndronte zgjuar natën dhe të fliste për politikë pasi dy vëllezërit e saj ishin dërguar për të fjetur.