Siri von Essen

**Sigrid "Siri" Sofje Matilda Elisabet von Essen** (17 gusht 1850 në Porvoo - 22 prill 1912) ishte një aktore suedeze që fliste gjuhën finlandeze.  Karriera e saj në aktrim zgjati rreth 15 vjet, gjatë së cilës u shfaq në një numër dramash që dramaturgu dhe shkrimtari suedez, August Strindberg, shkroi në mënyrë specifike për të.

## Biografia 
### Familja dhe jeta personale 
Ajo ishte bija e kapitenit fisnik finlandez-suedez, pronarit të tokave dhe fisnikëve Carl Reinhold von Essen dhe Elisabeth Charlotta In de Betou. Ajo u martua me Major Baron Carl Gustaf Wrangel af Sauss (1842-1913) në 1872, me të cilin ajo kishte një vajzë, Sigrid.  Ata u divorcuan në vitin 1876.

Më 1877, ajo u martua me dramaturgun dhe shkrimtarin suedez August Strindberg. Në atë kohë, martesa e saj me Strindberg u konsiderua si një skandal, sepse edhe pse burri i parë i von Essen kishte kryer tradhti bashkëshortore, Strindberg ishte fajësuar për shpërbërjen e martesës së tyre. Një faktor kontribuues për skandalin ishte fakti se Strindberg konsiderohej shoqërisht i papërshtatshëm si bashkëshort për një anëtar të fisnikërisë.  Së bashku ata kishin tre fëmijë: dy vajza, Karin Smirnov (e lindur në 1880) dhe Greta (e lindur në 1881), dhe një djalë, Hans (i lindur më 1884 në Lausanne, Zvicër). Ata u divorcuan në vitin 1891, pasi Strindberg kishte dyshuar von Essen për të patur një marrëdhënie afatgjatë me mikun e saj të ngushtë, gruaja daneze Marie David; Xhelozia e Strindbergut dhe mosdashja e Davidit shkaktuan mosmarrëveshje të rënda në martesë gjatë viteve të fundit.  Martesa e trazuar midis von Essen dhe Strindberg ishte një burim i materialit për një numër dramash të Strindbergut, të cilat shpesh kanë marrëdhënie të pakënaqura, si dhe për romanin e Strindberg-it "Mbrojtja e një budallai", të cilën ai filloi në 1887. 

Von Essen u zhvedos në Finlandë në vitin 1893.

### Karriera si aktore 
Von Essen kishte dashur të ishte një aktore që nga fëmijëria, por kjo nuk u konsiderua si një profesion i përshtatshëm për një fisnike. Ajo u ndalua të aktronte së pari nga babai i saj dhe më vonë nga burri i saj i parë, e cili ishte një nga arsyet pse ajo e ndau atë. Strindberg, megjithatë, e inkurajoi atë për të aktrojë. Ajo nuk u regjistrua në Dramatens elevskola (shkolla aktive e Teatrit Mbretëror Dramatik), në vend të studimit të dramës privatisht nën tutelën e Knut Almlöf dhe Betty Almlöf. 

Në fillim të vitit 1877, ajo debutoi në Teatrin Mbretëror Dramatik në Shtokholm në dy vepra. Ajo mori rolin e Camille në *Play Theatre* nga L. Leroy dhe rolin kryesor të Jane Eyre në një shfaqje nga Charlotte Birch-Pfeiffer. Debutimi i saj u konsiderua si një sukses i moderuar dhe ajo mori një angazhim si aktore në Teatrin Mbretëror Dramatik që zgjati deri në 1881. Ajo gjithashtu performoi në teatrin suedez në Helsinki të Finlandës, gjatë periudhës 1882-93. Ajo ishte regjisore dhe zonjë kryesore në një teatër eksperimental skandinavë të themeluar nga Strindberg në Kopenhagen në 1889, ku luajti rolin kryesor në *Miss Julie* dhe "Mme X" në *he Stronger*.  Ajo punoi si mësuese aktrimi në Helsinki që nga viti 1894; një nga studentët e saj ishte Martha Hedman.

Megjithëse kritikët përgjithësisht e përgëzuan hirin e saj, mënyrën e saj të natyrshme të veprimit dhe inteligjencën e interpretimeve të saj, ata gjithashtu vunë në dukje se shfaqjet e saj i mungonin energji dhe pasion dhe se ajo kishte një zë të dobët. Strindberg ka shkruar disa vepra për të që janë projektuar për të shfaqur stilin e saj të veprimit - ndër këto janë numëruar *Miss Julie* dhe *The Creditors* (roli i Tekla) - dhe ajo konsiderohet të ketë pasur sukses në këto role. 

Pas vitit 1877, von Essen shkroi artikuj për gazetat dhe botimet dhe luajtjet e përkthyera. Ajo ishte gazetare e gazetës *Morgenbladet* në Helsingfors, Finlandë, në 1876 dhe në Kopenhagë, Danimarkë në 1881. Ajo vazhdoi me punën e përkthimit pasi u transferua në Finlandë në 1893. Ajo gjithashtu dha recitale koncertesh.

## Ne kulturën popullore 
* Në vitin 1978 autori suedez Per Olov Enquist shfaqi shfaqjen e tij të fokusuar në Strindberg, 'The Night of the Tribades: Një vepër nga 1889' (më vonë Retitled 'The Tribades'), në të cilën Siri von Essen është një personazh kyç. 

## Shënime dhe referenca 
## Burime 
* Sigrid (Siri) Sofia Matilda Elisabet Essen, von, urn:sbl:15517, Svenskt biografiskt lexikon (art av Torsten Eklund.), hämtad 2014-03-05. 
*  Dotti, Marco. 2010. "Lettere da un inferno futuro. Strindberg, dieci appunti nella vita del Padre", in Saveria Chemotti (ed.), *Padri nostri.  Archetipi e modelli delle relazioni tra padri e figlie*, Padova: Il Poligrafo,2010, pp- 281-298. .
* Enquist, Per Olov. *Plays: 1: The Night of Tribades, Rain Snakes, The Hour of the Lynx, The Image Makers*. London: Bloomsbury, 2004.
* Lagercrantz, Olof. *August Strindberg*. Trans. Anselm Hollo. New York: Farrar Straus Giroux, 1984.
* Meyer, Michael. 1985. *Strindberg: A Biography*. Oxford Lives ser. Oxford: Oxford UP, 1987. .
* Robinson, Michael, ed. *The Cambridge Companion to August Strindberg*. Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
*Schluessner, Ellie, transl; Strindberg, August (1912). *The Confession of a Fool*.London: Stephen Swift.

## Lidhje të jashtme