Katari

**Katari** (), zyrtarisht **Shteti i Katarit**, është një vend në Azinë Perëndimore. Ajo zë gadishullin e vogël të Katarit në bregun verilindor të Gadishullit Arabik në Lindjen e Mesme; ajo ndan kufirin e saj të vetëm tokësor me Arabinë Saudite në jug, me pjesën tjetër të territorit të saj të rrethuar nga Gjiri Persik. Gjiri i Bahreinit, një hyrje e Gjirit Persik, ndan Katarin nga Bahreini aty pranë. Kryeqyteti është Doha, shtëpia e mbi 80% të banorëve të vendit dhe zona e tokës përbëhet kryesisht nga shkretëtira e rrafshët dhe e ulët.

Katari është qeverisur si një monarki e trashëguar nga Shtëpia e Thani që kur Mohammed bin Thani nënshkroi një traktat me britanikët në vitin 1868 që njohu statusin e tij të veçantë. Pas sundimit osman, Katari u bë një protektorat britanik në fillim të shekullit të 20-të deri në fitimin e pavarësisë në 1971. Emiri aktual është Tamim bin Hamad Al Thani, i cili mban pothuajse të gjithë autoritetin ekzekutiv dhe legjislativ sipas Kushtetutës së Katarit, si dhe kontrollon gjyqësorin. Ai emëron kryeministrin dhe kabinetin. Asambleja Konsultative e zgjedhur pjesërisht mund të bllokojë legjislacionin dhe ka një aftësi të kufizuar për të shkarkuar ministrat.

Në fillim të vitit 2017, popullsia e përgjithshme e Katarit ishte 2.6 milionë, me 313.000 prej tyre shtetas të Katarit dhe 2.3 milionë emigrantë. Feja e saj zyrtare është Islami. Për sa i përket të ardhurave, vendi ka PBB-në e katërt më të lartë për frymë në botë, dhe GNI-në e njëmbëdhjetë më të lartë për frymë (metoda Atlas). Katari renditet i 42-ti në Indeksin e Zhvillimit Njerëzor, i treti HDI më i lartë në botën arabe. Është një ekonomi me të ardhura të larta, e mbështetur nga rezervat e treta më të mëdha në botë të gazit natyror dhe rezervave të naftës. Katari është një nga eksportuesit më të mëdhenj në botë të gazit natyror të lëngshëm, dhe emetuesi më i madh në botë i dioksidit të karbonit për frymë.

Në shekullin e 21-të, Katari u shfaq si një fuqi e mesme në botën arabe përmes pasurisë së tij të burimeve, si dhe grupit të tij mediatik në zgjerim global, Al Jazeera Media Network, dhe thuhet se mbështet disa grupe rebele financiarisht gjatë Pranverës Arabe. Katari është pjesë e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit. Të dhënat e Katarit për të drejtat e njeriut janë konsideruar nga akademikët dhe organizatat joqeveritare si përgjithësisht të dobëta, me kufizime në liritë civile si liria e shoqërimit, shprehjes dhe shtypit, si dhe trajtimi i mijëra punëtorëve migrantë që arrijnë në punë të detyruar për projektet në vend. 2022 FIFA Kupa e Botës iu dha Katarit në rrethana të diskutueshme, duke e bërë atë vendin e parë arab dhe të parën në Lindjen e Mesme që priti ngjarjen. Katari priti Lojërat Aziatike 2006, dhe gjithashtu do të presë Lojërat Aziatike 2030.

## Historia 
### Periudha e hershme dhe e vonshme islame (661–1783) 
[parapamje|majtas|[Kalifati Abasid në masën më të madhe, rr. 850]]
Katari u përshkrua si një qendër e famshme e mbarështimit të kuajve dhe deveve gjatë periudhës Umajad. Në shekullin e 8-të, ajo filloi të përfitonte nga pozicioni i saj strategjik tregtar në Gjirin Persik dhe vazhdoi të bëhej një qendër e tregtisë së perlave.

Zhvillimi thelbësor në industrinë e perlave rreth gadishullit të Katarit ndodhi gjatë epokës Abasid. Kur prosperiteti i kalifatit ra në Irak, po ashtu ra edhe në Katar.
Katari përmendet në librin e dijetarit musliman të shekullit të 13-të, Yaqut al-Hamawi, ''Mu'jam Al-Buldan*, i cili aludon për mantelet e endura me vija të bukura të Katarit dhe aftësitë e tyre në përmirësimin dhe përfundimin e shtizave.

Pjesa më e madhe e Arabisë Lindore u kontrollua nga Usfuridët në 1253, por kontrolli i rajonit u kap nga princi i Ormusit në vitin 1320. Perlat e Katarit i dhanë mbretërisë një nga burimet kryesore të të ardhurave. Në vitin 1515, Manueli I i Portugalisë vasalizoi Mbretërinë e Ormusit. Portugalia vazhdoi të kapte një pjesë të konsiderueshme të Arabisë Lindore në vitin 1521. Në vitin 1550, banorët e Al-Hasës iu nënshtruan vullnetarisht sundimit të osmanëve, duke i preferuar ata ndaj portugezëve. Duke mbajtur një prani të papërfillshme ushtarake në zonë, osmanët u dëbuan nga fisi Bani Khalid dhe emiratet e tyre në vitin 1670.

### Sundimi i Bahrejnit dhe Saudit (1783–1868) 
[parapamje|upright=1.2|majtas|Një hartë e vitit 1794 nga [Samuel Dunn (matematikan)|Samuel Dunn që përshkruan *Catura'' (në qendër) në rajonin historik të Bahreinit]]
Në 1766, anëtarët e familjes Al Khalifa të konfederatës fisnore Utub migruan nga Kuvajti në Zubarah në Katar. Në kohën e mbërritjes së tyre, Bani Khalid ushtronin autoritet të dobët mbi gadishullin, pavarësisht nga fakti se fshati më i madh sundohej nga të afërmit e tyre të largët. Në vitin 1783, klanet Bani Utbah me bazë në Katar dhe fiset arabe aleate pushtuan dhe aneksuan Bahreinin nga Persianët. Al Khalifa imponoi autoritetin e tyre mbi Bahreinin dhe mbajti juridiksionin e tyre mbi Zubarah. Pasi u bë i vetëdijshëm për përparimin egjiptian në kufirin perëndimor në vitin 1811, amiri vehabi reduktoi garnizonet e tij në Bahrein dhe Zubarah në mënyrë që të rivendoste trupat e tij. Said bin Sultan, sundimtari i Muskatit, shfrytëzoi këtë mundësi dhe sulmoi garnizonet vehabiste në bregun lindor, duke i vënë zjarrin fortesës në Zubarah. Al Khalifa u rikthye efektivisht në pushtet më pas.

Edhe pse Katari konsiderohej një vartësi e Bahreinit, Al Khalifa u përball me kundërshtimin e fiseve lokale. Në vitin 1867, Al Khalifa, së bashku me sundimtarin e Abu Dhabit, dërguan një forcë masive detare në Al Wakrah në një përpjekje për të shtypur rebelët e Katarit. Kjo rezultoi në Luftën Detare Katar-Bahrein të viteve 1867-1868, në të cilën forcat e Bahrejnit dhe Abu Dhabit plaçkitën Dohën dhe Al Wakrah. Armiqësitë e Bahrejnit ishin në shkelje të Armëpushimit të Përhershëm të Paqes dhe Miqësisë të vitit 1861. Inkursioni i përbashkët, përveç kundërsulmit të Katarit, bëri që banori politik britanik, kolonel Lewis Pelly të impononte një zgjidhje më 1868. Misioni i tij në Bahrein dhe Katari dhe traktati i paqes që rezultoi ishin piketa sepse ata në mënyrë implicite njohën dallimin e Katarit nga Bahreini dhe pranuan në mënyrë eksplicite pozicionin e Mohammed bin Thani. Përveç censurimit të Bahreinit për shkeljen e marrëveshjes, Pelly negocioi me sheikët e Katarit, të cilët përfaqësoheshin nga Mohammed bin Thani. Negociatat ishin faza e parë në zhvillimin e Katarit si sheikhdom. Megjithatë, Katari nuk u njoh zyrtarisht si protektorat britanik deri në vitin 1916.

### Periudha osmane (1871–1915) 
parapamje|majtas|Qyteti i vjetër i Dohës, janar 1904
[parapamje|majtas|[Kullat e Barzanit janë kulla vrojtimi që u ndërtuan në fund të shekullit të 19-të dhe u rinovuan në vitin 1910 nga Sheikh Mohammed bin Jassim Al Thani]]
Nën presionin ushtarak dhe politik të guvernatorit të Vilajetit të Bagdadit, Midhat Pasha, fisi në pushtet Al Thani iu nënshtrua sundimit osman në 1871. Qeveria osmane vendosi masa reformiste (Tanzimat) në lidhje me taksat dhe regjistrimin e tokës për t'i integruar plotësisht këto zona në perandori. Kjo përfundimisht bëri që Al Thani të rebelohej kundër osmanëve, të cilët ai besonte se po kërkonin të uzurponin kontrollin e gadishullit. Ai dha dorëheqjen si kajmekam dhe pushoi së paguari taksat në gusht 1892.

Në shkurt 1893, Mehmed Hafiz Pasha mbërriti në Katar në interes të kërkimit të taksave të papaguara dhe kundër kundërshtimit të Xhasim bin Muhamedit ndaj reformave administrative osmane të propozuara. Nga frika se do të përballej me vdekjen ose burgimin, Xhasimi u tërhoq në Al Wajbah (16 km në perëndim të Dohas), i shoqëruar nga disa anëtarë të fisit. Kërkesa e Mehmedit që Xhasimi të shpërndante trupat e tij dhe të betohej për besnikërinë e tij ndaj osmanëve u refuzua. Në mars, Mehmedi burgosi ​​vëllain e Jasimit dhe 13 krerët e shquar të fiseve të Katarit në korvetën osmane *Merrikh* si ndëshkim për mosbindjen e tij. Pasi Mehmedi refuzoi një ofertë për t'i liruar robërit për një tarifë prej 10,000 lirash, ai urdhëroi një kolonë prej rreth 200 trupash që të përparonin drejt Fortesës Al Wajbah të Jassim nën komandën e Jusuf Effendiut, duke sinjalizuar kështu fillimin e Betejës së Al Wajbah.

## Njësitë administrative 
[parapamje|250px|[Ad-Dawhah (komunë)|Ad Dawhah (Doha), komuna më e populluar në Katar.]]
Që nga viti 2014, Katari është ndarë në tetë komuna (arabisht: baladiyah).

Për qëllime statistikore, komunat ndahen më tej në 98 zona (që nga viti 2015), të cilat nga ana e tyre janë të nënndara në blloqe.

### Komunat e mëparshme 
*Al Jemailiya (deri në vitin 2004)
*Al Ghuwariyah (deri në vitin 2004)

## Gjeografia 
Gadishulli i Katarit zgjat 160 kilometra (100 mi) në Gjirin Persik, në veri të Arabisë Saudite. Pjesa më e madhe e vendit përbëhet nga një fushë e ulët, djerrë, e mbuluar me rërë. Në juglindje shtrihet Khor al Adaid ("Deti i Brendshëm"), një zonë me duna rëre që rrethojnë një hyrje të Gjirit Persik. Ka dimër të butë dhe verë shumë të nxehtë dhe të lagësht.

Pika më e lartë në Katar është Qurayn Abu al Baw në 103 metra. në Jebel Dukhan në perëndim, një sërë daljesh të ulëta gëlqerore që shkojnë në veri-jug nga Zikrit përmes Umm Bab deri në kufirin jugor. Zona e Jebel Dukhan përmban gjithashtu depozitat kryesore të naftës në tokë të Katarit, ndërsa fushat e gazit natyror shtrihen në det të hapur, në veriperëndim të gadishullit.

## Ekonomia 
Burimi kryesor i ekonomisë në Katar janë resurset e naftës.  Këto resurse kanë shpëtuar Katarin nga varfëria dhe kanë bërë që të jetë stabile ekonomikisht.  Ekziston rafineri dhe vende përpunimi të naftës.  Sektori i Ndërtimtarisë është shumë e zhvilluar.  Në tregti është eksportues i naftës, amoniakut dhe perimeve.  Importon mjete motorike dhe automobila, dhe po ashtu material ushqimor.  Zakonisht ka marrëdhënie tregtare me shtetet : Japonia, Anglia, Holanda, SHBA, Franca. Ajo vërehet në kujtim të pasardhjes së Jassim bin Mohammed Al Thani në fron dhe bashkimit të tij të mëvonshëm të fiseve të ndryshme të vendit. Që nga 1 korriku 2008, Hamad Bin Abdulaziz Al-Kawari ka qenë Ministër i Kulturës, Arteve dhe Trashëgimisë së Katarit.

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Qatar Ministry of Foreign Affairs
* Qatar Education Reform Initiative, Supreme Education Council
* Library of Congress - Country Studies: Qatar
* Open Directory Project - *Qatar*