Hekurudha Milot-Klos

**Hekurudha Milot-Klos** është një linjë e planifikuar e degëzimit 63 kilometra në Shqipëri, e cila do të degëzohej nga linja hekurudhore Vorë-Shkodër për në Milot dhe do të çonte në brendësi të vendit në Klos .  Kjo linjë synonte të thjeshtonte transportin e mallrave nga zonat minerare të Mirditës dhe Matit .

Rreth 26 kilometra të linjës me një pistë, jo të elektrizuar, u vu në punë në vitin 1989.  Megjithatë, linja nuk u përfundua kurrë dhe u mbyll plotësisht përsëri në gjysmën e dytë të viteve 1990. Ajo drejtohej nga Hekurudha Shqiptare . 

## Historia 
Linja hekurudhore u ndërtua kryesisht për të siguruar lidhje më të mira transporti me minierat e rëndësishme të kromit dhe bakrit të Rrëshenit, Burrelit dhe Bulqizës, si dhe me fabrikat e pasurimit në Rubik dhe Klos.  

Planet fillestare parashikonin dy linja të ndryshme degëzimi që do të ndaheshin gjashtë kilometra në lindje të Milotit dhe do të ndiqnin dy rrjedhat e lumit.  Megjithatë, lidhja e drejtpërdrejtë me Matin u braktis në favor të një harku të gjerë në veri përmes Mirditës dhe një lidhje prej andej në jug. Në këtë mënyrë mund të shmangej kalimi teknikisht i vështirë në luginën e ngushtë të Matit në malet e Skënderbeut .

Puna filloi në vitin 1986. Ndërtimi u krye kryesisht nga të rinj dhe studentë që punonin pa makineri dhe me mjetet më të thjeshta në operacionet e organizuara nga partia . Vetëm planifikimi, ndërtimi i nëntë urave dhe tuneleve prej betoni si dhe shpërthimi u krye nga punëtorë të kualifikuar.    Mediat zyrtare raportuan në korrik të vitit 1989 se deri tani në ndërtimin e linjës ishin përfshirë 25,000 të rinj.  Ishte një nga projektet më të mëdha të ndërtimit në vitet e fundit të Republikës Popullore Socialiste . 

Në disa vende u raportua në mënyrë të rreme se e gjithë traseja ishte vënë në funksion. 
{{Quote|“Rrësheni është pika fundore e vijës së degëzimit. Megjithatë, shumë harta tregojnë Klosin si pikën përfundimtare, gjë që nuk është e vërtetë. Seksioni ndërmjet Rrëshenit dhe Klosit është në masë të madhe i përfunduar por nuk është vënë asnjëherë në funksion.” – Raporti i gjendjes 1996 
majtas|parapamje| Ura hekurudhore pranë Klosit, asnjëherë e përdorur për qarkullim hekurudhor
Ndërtimi i zgjerimit nga një regjiment ndërtimi ushtarak thuhet se ka zgjatur deri në vitin 1992.  Megjithatë, nuk kishte më asnjë arsye për të vazhduar ndërtimin në linjë, pasi minierat pranë Klosit ishin mbyllur ose pothuajse nuk prodhonin më asgjë. 

Një pjesë e shkurtër e filmit të vitit 1994 Lamerica u xhirua në binarët në lindje të Milotit. 

Gjendja e linjës së zgjeruar Milot-Rrëshen u vlerësua jashtëzakonisht e keqe, kështu që në disa vende ishin në fuqi kufizimet e shpejtësisë prej pesë kilometrash në orë. Në vitin 1996 qarkullonte vetëm një palë trena çdo ditë dhe më 11 nëntor 1996 u ndërpre qarkullimi i pasagjerëve ndërmjet Milotit dhe Rrëshenit.  Në qershor 1998, me rifillimin e qarkullimit hekurudhor pas Rebelimit të vitit 1997, pjesa Rubik–Rrëshen, e shkatërruar pjesërisht, u braktis plotësisht dhe nga Miloti në Rubik vazhdonte vetëm qarkullimi i mallrave. 

Duke filluar nga viti 2002, binarët e linjës hekurudhore Milot-Rrëshen u përdorën për të rivendosur linjën nga Shkodra në kufirin me Malin e Zi, ku, pas rebelimit 1997, shinat ishin çmontuar ilegalisht dhe shitur si skrap.  

## Itinerari 
parapamje| Kalimi hekurudhor tek ura e Zogut në vitin 1994 me shtëpinë e rojes së kalimit në të majtë të rruges
Itinerari filloi praktikisht në nivelin e detit në Milot në fushën bregdetare të Shqipërisë veriore, e cila u lidh me rrjetin hekurudhor shqiptar në vitin 1981.  Në dalje të stacionit ⊙  linja degëzohet nga pista që të çon në Lezhë . Fillimisht drejtimi shkon drejt lindjes përgjatë bregut jugor të Matit (në një digë dhe në një fushë përmbytjeje, ajo pren një pjesë të Urës së Zogut). Pas pak më shumë se gjashtë kilometra kthehet në veri dhe ndjek bregun lindor të Fanit deri në Rubik ⊙  me fabrikën e saj të bakrit. Në rrjedhën e mëtejshme që çon në perëndim për në Rrëshen, rruga shtrihej kryesisht në bregun verior. Në total, Fani është kaluar tre herë dhe pak para hyrjes në stacionin e Rrëshenit ⊙  u ndërtuan ura mbi Fanin e Madh dhe të Vogël.

Seksioni vijues i linjës nga Rrësheni për në Klos nuk është vënë kurrë në punë. Megjithatë, rruga mund të gjurmohet ende lehtësisht në terren sot falë superstrukturës në distanca të gjata që përbëhet nga argjinatura hekurudhore, ura pjesërisht të përfunduara dhe tunele . 
parapamje| Ura e Tarazhit në lindje të Rrëshenit
Nga Rrësheni gjurma ndiqte shpatin verior të luginës së Zmejës, duke fituar ngadalë lartësinë drejt juglindjes. Pas rreth pesë kilometrash, ajo kthehet në jug pranë fshatit Tarazh për të kaluar luginën mbi një urë afro 500 metra të gjatë ⊙  dhe për të hyrë në vendin kodrinor të Mirditës jugore. Ura me 16 shtylla ndonjëherë cilësohet si ura më e gjatë hekurudhore në Shqipëri.  Rreth 300 metra lartësi mbidetare linja kalon në një tunel një kilometër të gjatë pranë Prosekut, portalet e të cilit (portali verior ⊙  ; portali jugor ⊙  rreth 200 ) mbi det u lokalizuan.  Më pas zbritëm në pishinën mbi det. Pak në jug në bregun verior të rezervuarit të Ulzës ( 129 mbi det ) disa degë të lumit do të duhej të kaloheshin me ura, por asnjë gjurmë e këtyre strukturave nuk mund të shihet në imazhet satelitore. Kalimi në bregun jugor ishte planifikuar në një pikë të ngushtë të liqenit, rreth 400 metra e gjerë, ndërtimi i urës ⊙  tashmë ka filluar. Rruga më pas ndjek Matin drejt jugut dhe kalon Burrelin në lindje te Ura e Matit. Megjithatë, gjurmët e superstrukturës vështirë se mund të shihen në Burrel. 
parapamje| Autoudha pranë Rubikut në linjën e vjetër hekurudhore
Sot nuk ka mbetur pothuajse asnjë gjurmë e rrugës Milot-Rrëshen. Autostrada A1 nga Miloti në Kukës është ndërtuar në këtë zonë në trasenë e vjetër të vitit 2006. Vetëm pak para Rrëshenit, ku autostrada degëzohet në verilindje, shfaqen mbetjet e para: urat hekurudhore, argjinaturat hekurudhore dhe nënkalimet rrugore karakterizojnë ende peizazhin në bashkimin e Fanit të Vogël dhe të Madh. Nga stacioni hekurudhor i Rrëshenit kanë mbetur vetëm disa ndërtesa. 
parapamje| Rrënojat e stacionit hekurudhor të ndërtuar pjesërisht dhe objekteve të transportit të mallrave në Klos
Më në jug, midis Rrëshenit dhe Klosit, mbetje të shumta të gjurmës mund të shihen ende në zonën rurale, më pak të ndryshuar strukturore: ajo mund të rindërtohet lehtësisht pothuajse tërësisht. Rruga dhe argjinaturat hekurudhore si dhe disa nga urat e përfunduara tani përdoren në shumë vende si rrugë trafiku për këmbësorët dhe trafikun lokal të motorizuar.

Në Klos, mbetjet e ndërtesave dëshmojnë ende stacionin e planifikuar të trenit. 

## Shih edhe 
* Hekurudha Shqiptare

## Literatura 
* 
* 
* Bericht von Rekognoszierungsfahrten im Zeitraum 1996–2011 auf Drehscheibe Online: Teil 1, Teil 2
* HSH Railway Milot - Rreshen - Burrel - Klos (Albania) auf YouTube
* Bilder der Bauarbeiten von Jochen Blanken aus dem Sommer 1987  (albanisch)

## Rferime