Gjuha rome

parapamje|Flamuri zyrtar i Romëve
**Gjuha rome** përbëhet prej gjuhëve të ndryshme të romëve që përkasin në degën Indo-Aryan të familjes indo-evropiane të gjuhës. Sipas Ethnologut, shtatë varietetet e romëve janë mjaft divergjentë për tu konsideruar gjuhë të tyre. Më e madhja është Romet ne Romani (rreth 500,000 folës),Balkan Romani (600,000), dhe Sinte Romani (300,000). Disa komunitete rome flasin gjuhë të përziera në bazë të gjuhës përreth me fjalorin e ruajtur të Romëve - këto njihen nga gjuhëtarë si varietete para-romane, në vend të dialekteve të vetë gjuhës rome.

Dallimet midis varieteteve të ndryshme mund të jenë po aq të mëdha sa, për shembull, dallimet ndërmjet gjuhëve sllave.

## Emri 
Folësit e gjuhës rome zakonisht i referohen gjuhës si řomani čhib "gjuha rome" ose řomanes "në mënyrë rome". Kjo rrjedh nga fjala rome řom, që do të thotë "një anëtar i grupit (roman)" ose "burrë".Kjo është edhe aty ku termi "Roma" rrjedh në anglisht, ndonëse disa grupe rome i referohen vetes duke përdorur demonime të tjera (p.sh. 'Kaale', 'Sinti' etj.) Mund të gjendet edhe gjuha angleze "Gjuhë rrome" (me dy R fillestarë), duke reflektuar një transkriptim të ndryshëm të fonemës rome Kjo u pasua nga gjuhësi Johann Christian Christoph Rüdiger (1751-1822), libri i të cilit Von der Sprache und Herkunft der Zigeuner aus Indien (1782) provoi se Romet ishte pasardhës nga sanskritishtja. Kjo bëri që filozofi Kristian Jakob Kraus të mbledh dëshmi gjuhësore duke intervistuar sistematikisht romët në burgun e Konigsbergut. Gjetjet e Krausit nuk u publikuan kurrë, por mund të kenë ndikuar ose hedhur themelet për gjuhëtarë të mëvonshëm, sidomos Gusht Pott dhe Darstellung die Zigeuner në Evropë dhe Azi (1844-45). Kërkimet në mënyrën se si dialektet rome u zgjodhën, filloi në vitin 1872 nga ana e sllavistit francez Miklošič në një sërë esesh. Megjithatë, ishte artikulli i filologut Ralph Turner, 1927, "Pozita e romëve në Indo-Aryan", që shërbeu si bazë për integrimin e romëve në historinë e gjuhëve indiane.

Romani është një gjuhë indo-ariane që është pjesë e sprachbundit ballkanik. Është e vetmja Indo-Aryan e re e folur ekskluzivisht jashtë nënkontinentit indian.

Romani nganjëherë klasifikohet në Zonën Qendrore ose Zonën Veriperëndimore Indo-Aryan, dhe nganjëherë trajtohet si një grup i vetem.

Romët ndajnë një numër karakteristikash me gjuhët e Zones Qendrore. Isoglosset më të rëndësishme janë zhvendosja e Old Indo-Aryan r̥ në u ose i (Sanskrit śr̥ṇ-, romani šun- 'për të dëgjuar') dhe kṣ-to kh (sanskritisht akṣi, romani j-akh 'sy'). ] Megjithatë, ndryshe nga gjuhët e tjera të Qendrës së Zonës, Romani ruan shumë grumbuj dentar (Romani trin 'tre', vëllai fral ', krahasoni hindin tin, bhāi). Romët gjithashtu tregojnë ngjashmëri me gjuhët e Zonës Veri-Perëndimore.Në veçanti, gramaticalizimi i përemrave enclitik si shënjues të personave në folje (kerdo 'done' + me 'me' → kerdjom 'kam bërë') gjendet gjithashtu në gjuhë të tilla si Kashmiri dhe Shina.Kjo dëshmon një migrim veriperëndimor gjatë ndarjes nga gjuhët e zonës qendrore në përputhje me një migrim të mëvonshëm në Evropë.

Bazuar në këto të dhëna, Matras (2006) e sheh Romën si "lloj hibridi indian: një dialekt qendror tregtar që kishte pësuar konvergjencë të pjesshme me gjuhët indiane të veriut". Një projekt në Universitetin e Mançesterit në Angli po transmeton dialekte romake, shumë prej të cilave janë në prag të zhdukjes, për herë të parë.

## Burimet