Rajko Nahtigal

**Rajko Nahtigal** (14 prill 1877, Novo mesto - 29 mars 1958, Ljubljanë) ka qenë sllavolog, filolog, gjuhëtar dhe akademik slloven. Ka dhënë kontribut edhe në fushën e albanologjisë.

Nahtigal ishte dekani i parë i Fakultetit të Arteve në Lubjanë, presidenti i parë i Akademisë së Shkencave dhe Arteve në Lubjanë dhe për një vit rektor i Universitetit të Lubjanës . Studiues i gjuhës dhe shkrim-leximit të vjetër sllav, historisë së gjuhëve sllave, letërsisë së vjetër ruse dhe gjuhës ruse . Ai ishte një studiues i mirënjohur i librit të lutjeve të folmes sllave të kishës së vjetër (1941/42) dhe Poemës epike të vjetër ruse *për Marshimin e Igorit* (1954). Libri i tij *Gjuhët sllave* është ende një nga burimet e besueshme për filologjinë sllave. 

## Biografia 
Babai i tij Rajmund Nachtigall ishte profesor dhe filolog i shkollës së mesme. Nga viti 1895, Rajko studioi filologjinë sllave dhe klasike dhe studimet indoevropiane në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Vjenës nën drejtimin e Vatroslav Jagić, ku mori doktoraturën në vitin 1901. Ndoqi leksione nga sllavistët Jagić, Václav Vondrák e të tjerë. Me kërkesën e Jagiqit, ai kaloi dy vjet duke studiuar në Rusi ( Moskë dhe Shën Petersburg ) me gjuhëtarë të famshëm rusë dhe studiues sllavë Alexei Shakhmatov, Filip Fortunatov, Yevgeny Korsh, Roman Brandt dhe të tjerë. Atje mori pjesë në punën e Komisionit Sllav të Shoqërisë Arkeologjike Perandorake të Moskës dhe në themelimin e Komisionit Dialektologjik të Moskës .

Në vjeshtën e vitit 1902 u kthye në Vjenë, ku filloi të jepte leksione ruse në Institutin e Gjuhëve Orientale . Ai gjithashtu ligjëroi në Akademinë e atëhershme të Eksportit të Vjenës. Në vitin 1913, pas Karel Štrekl -it, u zgjodh profesor i asociuar i filologjisë sllave me respekt të veçantë për sllovenishten në Graz. Këtu ai gjithashtu hulumtoi në mënyrë aktive historinë e gjuhës sllovene dhe botoi një vepër mbi monumentet e Brezhices .

Në pranverën e vitit 1917, me kërkesë të një grupi shkrimtarësh shqiptarë, shkoi në Shkodër dhe Elbasan, ku ndihmoi në formimin e gjuhës letrare shqipe . Në të njëjtin vit u zgjodh profesor ordinar në Universitetin e Gracit. Në vitin 1918, së bashku me Fran Ramovshin, sekretar i Komisionit për Themelimin e Universitetit Slloven, mori pjesë në përgatitjet për organizimin e tij. Atë vit u zgjodh profesor ordinar i filologjisë sllave në Universitetin e Lubjanës. Ai ishte gjithashtu dekani i parë i Fakultetit të Arteve (1919–20), drejtues i seminarit për filologji sllave (nga viti 1919 deri në pensionimin e tij më 1953, kur u bë drejtues nderi) dhe 1927/28 rektor i Universitetit të Lubjanës. Ai ishte (i vetmi) president i Shoqërisë Shkencore për Shkenca Humane në Lubjanë (1921-39), kur u themelua SAZU (më pas AZU në Lubjanë në vitin 1938) ai u bë anëtar i rregullt i saj dhe u emërua presidenti i parë (1939- 42) kryetar i klasës për shkencat historiko-gjeografike, filozofike dhe filologjisë (1945-49). Atij i atribuohet gjithashtu themelimi i botimeve shkencore, *Revistës së Gjuhës, Letërsisë dhe Historisë* Sllovene, *Revistës Sllave*, *Filologut* të Sllovenisë Jugore dhe Disertacioneve *të Shoqatës Shkencore për Shkencat Humane* .

Nahtigal u mor me çështje të sllavishtes së vjetër kishtare, rusishtës së vjetër dhe moderne, gjuhësisë sllave krahasuese dhe historisë së filologjisë sllave. Në fushën e sllavishtes së vjetër kishtare, janë të rëndësishme diskutimet e tij për origjinën e alfabetit glagolitik, për çështje individuale të pazgjidhura fonetike, morfologjike, leksikore dhe tekstologjike . Ai e fitoi pjesën më të madhe të meritave të tij shkencore përmes një botimi kritik të foljes *euchology Sinai*, në të cilin ai hodhi dritë të re mbi shumë vende të errëta në tekst në një koment të gjerë filologjik me krahasime të shumta. Në periudhën e Gracit dhe në Lubjanë (1915-1924), ai diskutoi për monumentet e Brezices, të cilat datojnë që nga sllavishtja kishtare shekullore, dhe kështu nxiti një interes të ripërtërirë për to. Krahasuar me trajtimet e mëparshme fonetike dhe morfologjike të gjuhëve sllave, ai i lidhi më afër dukuritë dhe, me mbështetjen e sllavishtes së vjetër kishtare, vëzhgoi zhvillimin e tyre në gjuhët individuale sllave. Në vitin 1946 ai botoi një libër shkencor popullor mbi gjuhën ruse, i destinuar kryesisht për studentët. Botimi i epikës së vjetër ruse *Slovo o polku Igoŕevě* (1954) pati një ndikim ndërkombëtar, në të cilin ai e rindërtoi tekstin në gjuhën ideale ruse të vjetër të shekullit të 12-të dhe propozoi një kuptim të ri të disa pjesëve të paqarta të tekstit. Arritjet e tij kërkimore në historinë e filologjisë sllave janë të rëndësishme; ai prezantoi disa personalitete qendrore ( Jernej Kopitar, Fran Miklošič, Vatroslav Jagić, Matija Murko ), botoi 2 libra me shkrime të Kopitarit dhe shpjegoi pikëpamjet e tij për filologjinë sllave në veprën me titull *Hyrje në filologjinë sllave* (1949). Vepra qendrore e Nahtigalit në gjuhësinë krahasuese sllave janë: *Gjuhët sllave* (1938, 1952 2 ), të cilat u përkthyen në gjermanisht (1961) dhe rusisht (1963). Në vitet e fundit të jetës së tij, ai reagoi në mënyrë polemike ndaj situatës në gjuhësinë ruse ( Marrizem ).

Nahtigal ishte anëtar i Akademisë Mbretërore Serbe në Beograd, Akademisë Jugosllave të Shkencave dhe Arteve në Zagreb dhe Slovanský ústav, e themeluar në 1922 në Pragë.

Në vitin 1953 për veprën e tij shkencore në fushën e gjuhësisë mori çmimin Prešeren . Në vitin 1977, në Lubjanë u mbajt një konferencë ndërkombëtare kushtuar njëqindvjetorit të Rajko Nahtigalit, pas së cilës u botua një përmbledhje e artikujve shkencorë ''Slavic Linguistics: Nahtigal's Proceedings'' (redaktuar nga Franc Jakopin ). Një rrugë në Lubjanë u emërua me emrin e tij. 

## Kontributi në albanologji 
Më 1916-1917 ishte pjesëmarrës i “Komisisë Letrare” të Shkodrës, që synonte të çonte më tej zgjidhjen e problemeve të gjuhës shqipe, pas Kongresit të Manastirit. Në kuadrin e kësaj veprimtarie, albanologu slloven zhvilloi një veprimtari të dendur studimore. Ai hartoi një oponencë ndaj “Komisisë Letrare” në gjuhën gjermane, e cila u botua më 17 gusht 1917 me titullin “Die Frage einer einheitlichen albanischen Sprache”(Çështja e unifikimit të shkrimit të gjuhës shqipe). Thelbi i gjithë trajtesës së Nahtigalit ishte argumentimi për të zgjedhur si përfaqësues dialektin e Shqipërisë së Mesme. Sipas tij, kjo duhej bërë për një varg arsyesh, që përfshinin anën gjeografike dhe mishërimin e lëvruar të saj në tekste prej K. Kristoforidhit dhe autorëve të tjerë.

Interesimi i Nachtigalit për gjuhën shqipe rezultoi me publikimin e disa studimeve dhe botimeve të rëndësishme për gjuhën shqipe dhe historinë e saj, si: “Die Bildung der Possessivpronomina im Albanischen und ihre bisherige falsche Auffassung”(“Posta e Shqypniës”, Shkodër, 28 Prill 1917, 3-4) ( Ndërtimi i përemrave pronor në gjuhën shqipe dhe konceptet e tyre të gabuara deri më tani); “Die Frage einer einheitlichen albanischen Schriftsprache“ (Graz, 1917); (Çështja e unifikimit të shkrimit të gjuhës shqipe) “O elbasanskem pismu in pismenstvu na njem” (Arhiv za arbanasku starinu, jezik in etnologiju I, Beograd, 1923); (Mbi historinë e alfabetit të Elbasanit).

## Veprat 
* (1915), "Freisingensia I—IV", ČZN, 12: 1–12 sl
* (1917), Die Frage einer einheitlichen albanischen Schriftsprache, Gradec
* (1922), Akzentbewegung in der russischen Formen- und Wortbildung I. Substantiva auf Konsonanten, Heidelberg
* (1923), "Doneski k vprašanju o postanku glagolice", Razprave Znanstvenega društva za humanistične vede, 1: 135–178
* (1936), Starocerkvenoslovanske študije, Ljubljana
* (1938), Slovanski jeziki, Ljubljana, 19522
* (1941), Euchologium sinaiticum I, Ljubljana
* (1942), Euchologium sinaiticum II, Ljubljana
* (1943), "Rekonstrukcija treh starocerkvenoslovanskih izvirnih pesnitev", Razprave SAZU, filozofsko-filološko-historični razred 1: 41–156
* (1944), Jerneja Kopitarja spisov II. del, I, Ljubljana
* (1945), Jerneja Kopitarja spisov II. del, II, Ljubljana
* (1946), Ruski jezik v poljudnoznanstveni luči, Ljubljana
* (1949), Uvod v slovansko filologijo, Ljubljana
* (1951), "Trenja v ruski lingvistiki", Slavistična revija, IV (3–4): 254–261
* (1954), "Blodnje o staroruskem pismenstvu", Slavistična revija, V–VII (1): 86–98, 
* (1961), Die slavischen Sprachen, Wiesbaden
* (1963), Славянские языки, Moskva: Izdateljstvo Inostrannaja literatura

## Shih edhe 
* Sllavistika
* Albanologjia
* Universiteti i Lublanës
* Akademia Sllovene e Shkencave dhe e Arteve 

## Referime