open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matura

**Matura**, Maturanti nga latinishtja provimi i fundit në një shkollë më të lartë. Shiko dhe maturia.

Matura është provimi i cili duhet dhënë pas vijimit të një shkolle më të lartë se ajo fillore, zakonisht kjo varet nga sistemi shkollorë në të cilën vijohet shkollimi. Në shumicën e sistemeve shkollore të shteteve Evropiane provimi i maturisë pason pas nëntë viteve ndjeke me sukses të mësimeve në shkolla. Zakonisht provimi i maturës zgjatë katër vite dhe si dëftesë e suksesit jepet diploma.

Disa sisteme shkollore ju personave të pashkolluar ju mundësohet marrja e diplomës së maturës edhe në forma tjera më të shkurtuar por që provimet janë të nivelit të njëjtë.

Maturantëve me dëftesë ju hapen mundësi studimi në shkolla të niveleve më të larta. Kryesisht matura i mundëson apo është kusht i regjistrimit në shkolla të larta e fakultete si dhe kusht i punësimit në nivele më të ngritura të ekonomisë dhe administrimit. Rritja e madhe e numrit të maturantëve në shtete të ndryshme të Evropës ka shkartuar zbritjen e rëndësisë së maturës. Kështu që në shumë shtete maturantët kanë humbur të drejtën e regjistrimit të drejtpërdrejt në shkollat e larta. Për këtë regjistrimi në shkollat e larta parasheh edhe disa rregulla plotësuese (nota mesatare). Kjo ka shkaktuar edhe ndryshime në sistemet shkollore të cilat për dallim nga vitet e pas luftës së dytë botërore kanë dallime të mëdha. Gjatë kohës pas luftës së dytë botërore në Kosovë diploma e maturës merrej nga nxënësit e gjimnazeve. Ndryshimet e bëra në sistemet shkollore evropiane ka ndodhur me qëllim orientimi më të saktë të nxënësve me qëllime profesioni dhe studimi. Për profesionet/zanatet janë krijuar qendrat e arsimit të orientuar ndërsa për nxënësit që dëshirojnë të studiojnë janë paraparë maturat të cilat mbahen në Gjimnaze (Kolegje). 

Si do që të jetë diplomat e maturës (gjimnazit) të lëshuara nga sistemi shkollorë në Kosovë (deri me shpërbërjen e Jugosllavisë) dhe Shqipërisë pranohen nga sistemet shkollore në Evropë dhe në shumicën e shteteve me një provim (ndodhë edhe pa të) mbi gjuhën e folur në atë shtet, maturantët mund të studiojnë në shkolla të larta e fakultete. Në anën tjetër diplomat e lëshuara nga qendrat e arsimit të orientuara pranohen si të tilla dhe me to mundësohet regjistrimi në shkolla të larta por që janë të lidhura në bazë të shkollës orientuese të kryer në vendlindje.

## Burimi i të dhënave
Pirueta

**Rrotullimi** veprim gjatë të cilës bëhet një lëvizje në formë rrethi a kthimi në 180 shkallë rë rrethit.

Po ashtu rrotullimi (ang.: Turner) është veprim gjatë të cilit trupat e shtrirë horizontalisht i mbi fluturojnë ose nga këto përshpejtohen (nxitohen).

Rrotullimi gjatë notimit në ujë apo faza e zhytjes në ujë pas një salto gjatë kërcimit nga lartësia.

## Burimi i të dhënave
Ablacioni

**Ablacioni (në gjeografi)** (latinisht për "gjahë", "futje në posedim").

Ablacioni është  procese i zvogëlimit të masës së akullnajës ose shtresës së borës, kryesisht të pjesës sipërfaqësore për shkak të shkrirjes, avullimit (sublimacionit), shembjes dhe rrëshqitjes së ortekëve të borës ose shkëputjes së brigjeve të akullit (ajsbergëve) nga akullnajat.  Ablacioni kryesisht varet prej intensitetit të rrezatimit të diellit dhe lagështisë së ajrit.  Ablacioni i brendshëm, që shkaktohet nga temperaturat që krijohen gjatë lëvizjes së akullnajës, është i vogël.  Po ashtu edhe ablacioni fundor, që shkaktohet nga temperaturat që liron toka, ëhit i vogël.

Nga kjo shkaktohen forma të ndryshme të shkrirjes së akullit.

## Shih edhe 
Ablacioni në mjekësi.

## Burimi i të dhënave
Kush e solli Doruntinën (film)

Teatri "Kush e solli Doruntinën" është prodhuar në vitin 1989.
Regjia: Llazi Sërbo, Skenari: Llazi Serbo, Producent: Albafilm Studio, Muzika: Osman Mula.

## Kush e solli Doruntinën 
Subjekti është marrë dhe shtjellon legjendën popullore të Kostandinit dhe Doruntinës të shkruar nga Ismail Kadare në romanin *Kush e solli Doruntinën.*

## Aktorët e roleve në teatër 
* Elvira Diamanti
* Margarita Xhepa
* Pavlina Mani
* Yllka Mujo
* Elida Janushi

## Aktorët e roleve në film 
*Sokol Saraçi
*Petrika Gjezi
*Hajrie Rondo
*Sotiraq Çili
*Redina Tili

## Shiko edhe 
* Kush e solli Doruntinën (roman)

## Referime
Sistemi ABM

**Sistemi ABM** (ang. Anti-Ballistic-Missle-System) është sistem ushtarak raketorë që shërben për të mbrojtje ballore nga raketat interkontinentale.

Sistemi është i ndërtuar nga kapësit/gjuajtësit e trupave fluturues, sistemet gjuajtëse dhe radarët. Këto sisteme ndërtohen me qëllim njohje më të shpejtë se sistemet dhe trupat fluturues të kundërshtarit. Janë kombinime të radarëve dhe sistemeve para alarmuese me rreze veprimi deri te horizont i radarit (reflektimi i rrëzës në jonosferë,  “shikohet” përtej horizontit) dhe me mbikëqyrje satelitore. Me sistemin e dirigjimit nga largësia, trupi fluturues kapës/gjuajtës vihet të lëvizë në trajektoren e trupit fluturues që duhet asgjësuar. Mbrojtja d.m.th shkatërrimi i armës fluturuese varet nga fuqia shkatërruese e cila zakonisht është fuqi bërthamore.

Në bazë të marrëveshjes mbi armatimin e kufizuar në mes të ShBA-së dhe Bashkimit Sovjetik është paraparë lejimi i ndërtimit të një sistemi të tillë për mbrojtjen e kryeqyteteve dhe vendeve ICBM. Me këtë ishte paramenduar që të garantohej baraspesha mes dy superfuqive dhe ruajtja e "forcës së kapacitetit të dyfishtë" për qëllime strategjike frikësuese (Flexible Response).

## Burimi i të dhënave
G8

thumb|250px|Grupi i tetëshes (G8).

**Grupi i tetëshes** (**G8**) është një forum ndërkombëtar i përbërë prej tetë shteteve më të industrializuara, përfaqsuesit e të cilëve mblidhen çdo vit të diskutojnë në përgjithësi çështjet e rëndësishme ekonomike, por edhe ato politike të botës në veçanti. Në këtë grup bëjnë pjesë këto vende: Britania e Madhe, Franca, Gjermania, Japonia, Italia, Kanadaja, Rusia, dhe SHBA. Këto shtete përbëjnë 65 % të ekonomisë botërore. Komisioni evropian përfaqësohet gjithashtu në konferencat ë përvitshme të G8. Çdo vit njëri nga shtetet anëtare të G8 merr kryesinë e mbledhjes së grupit. Kryesuesit e takimit vendosin rendin e ditës dhe mikpresin mbledhjen e vitit. Kryesia për vitin 2007 mbahet nga Gjermania, e cila mikpret mbledhjen e 33 të grupit në Hailigendam, nga 6 qershori deri më 8 qershor. "Grupi i tetëshes" mendohet si grupi politikë bërës mbarëbotëror i nivelit më të lartë. 

## Lidhje të jashtme 
* (Ang). Qendra informative e G8.
Plani rrjedhës

**Plani i rrjedhshëm** apo **Diagrami i rrjedhshëm** (në internet edhe programi kompjuterik) është një mjetë ndihmës që përdoret në përpunimin e të dhënave me të cilin paraqiten varësitë logjike të një programi nëpërmjet simboleve të diagramit të rrjedhësh. 

## Burimi i të dhënave
Eric E. Schmidt

Prof. Dr. **Eric Emerson Schmidt** (lindi në vitin 1955 në Washington, D.C.) është kryetar dhe CEO në Google Inc. dhe anëtar i Bordit të Drejtorëve në Apple Inc. Gjithashtu është pjesë anëtar i Bordit në Princeton University. Jeton në Atherton, California me gruan e tij Wendy.

## Edukimi 
Dr Schmidt ka përcjellur shkencat e inxhinjerisë elektrike në Princeton University dhe ka mrojtur titullin e magistraturës në vitin 1979 dhe titullin e doktoraturës në vitin 1982 në shkencat elektrike në University of California, Berkeley. Ai ishte bashkautorë i veprës *Lex programming tool*.

## Kariera 
## Trivia 
## Shih edhe 
* Google Inc.
* Lista e miliarderëve
* 70/20/10 Model — model biznesi filluar nga Schmidt.

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* iTunes: Google making of a modern company. Video **ANG**
* CNET: Google balances privacy, reach **ANG**
* AlwaysOn: Intervju **ANG**
* Eric Schmidt in discussion with Esther Dyson on BT Big Thinkers **ANG**
* Google CEO Dr. Eric Schmidt Joins Apple's Board of Directors **ANG** 
* Princeton University Board of Trustees **ANG**
* Eric Schmidt interview by iinnovate **ANG**
Majlinda Bregu

**Majlinda Bregu** (lindur më 19 maj 1974) është politikane shqiptare, Ish-Ministre e Integrimit, Kryetare e Komisionit Parlamentar te Integrimit dhe deputete e Partisë Demokratike në Kuvendin e Shqipërisë.

## Biografia
### Arsimimi
Në vitin 1992 ajo u diplomua në shkencat shoqërore në Universitetin e Tiranës. Vitin e ardhshëm ajo ishte një studente vizitore në Montreal (Kanada), Oslo (Norvegji) dhe Frankfurt am Oder (Gjermani).
Ndërmjet viteve 1996 dhe 2005 ajo ka punuar si Pedagoge në Universitetin e Tiranës dhe në Fakultetin e Shkencave Sociale me një tezë mbi "Metodat e hulumtimit dhe çështjet gjinore".
Ajo mori diplomën master në politikat sociale në Universitetin e Tiranës në vitin 2003.Ndërsa në vitin 2004 mori doktoraturën në Universitetin e Urbinos në Itali me një tezë  titulluar "Sociologjia e fenomeneve kulturore dhe proceseve normative".

## Kariera
Bregu ishte koordinatore e Politikave Sociale në Komitetin Politik të Orientimit të Partisë Demokratike të Shqipërisë në janar 2004. Më pas në prill të vitit 2004 ajo u bë anëtare e Këshillit Kombëtar të Partisë Demokratike të Shqipërise.Ne vitin 2005 ajo zgjidhet deputete e Partise demokratike te Shqiperise,e me pas ne vitin 2007 ajo emerohet Ministre e Integrimit dhe Zedhenese e Qeverise ne kabinetin Berisha,nje post qe do ta ushtronte deri ne vitin 2013. Ne prill te viti 2018 eshte votuar nga 13 vendet e Europes Juglindore si Serkretare e Pergjithshme e Kshillit te Bashkepunimit Rajonal(RCC)

## Aktiviteti politik
E zgjedhur per tre mandate rresht si deputete e Tiranes ne Parlamentin Shqiptar.

### Propozime ligjore
Iniciativa personale lidhur me Integrimin Europian dhe te Drejtat e Njeriut (7 Akte ligjore)

Në janar 2015 Majlinda Bregu i propozon komisionit të ligjeve ndryshime në Kodin Civil, të cilat do të detyronin administruesit e mediave dhe faqeve online që të fshijne komentet e vizitorëve me arsyetimin se ato mund të jenë fyese ndaj  "dinjitetit, personalitetit dhe imazhit të një gruaje". Në prill 2015 propozimet u diskutuan në komisionin e ligjeve. Projektligji i detyron të gjithë administratorët e mediave apo hapësirave shoqërore në rrjet që të mos botojnë çdo koment që mund të konsiderohet si denigrues apo fyes ndaj personave të tjerë. 

## Lidhje të jashtme 
* [www.parlament.al Parlamenti.al]

## Referime dhe shënime
Komisioni i Kombeve të Bashkuara për Çarmatimin

**Këshilli i Kombeve të Bashkuara për çarmatim** gjendet me seli në Gjenevë,  dhe është fomuar si rezultat i konferencës për çarmatim e 18 fuqive më  1969, konferencë e njohur me emrin Konferenca e Gjenevës.

## Shiko edhe 
* Organizata e Kombeve të Bashkuara

## Referime
Ulësja

Një **ulëse** është një vend për t'u ulur. Termi mund të përfshijë veçori shtesë, të tilla si shpina, mbështetësja e krahut, mbështetësja e kokës, por edhe ulësja në një kuptim më të gjerë.

## Shiko edhe 
## Referime
Mjetet frikësuese

**Mjetet frikësuese**, vegla e metoda alarmuese për të luftuar dëmtuesit (kafshë e insekte të neveritshme) e për të i mbajtur larg shkaktimit të dëmit. 

Dallohen mjete mekanike si zhurma, rrahjet, qorrimi dhe mjete kimike . 

## Burimi i të dhënave
Joga

[thumb|250px|shtatore e [Shivas në një përsiatje jogike.]]
**Joga** (nga Devanagari: **योग** = lidhje, bashkim) është një emërtim në filozofinë hinduiste që tregon tërësinë e teknikave trupore apo mendore të cilat lejojnë bashkimin e trupit, mendjes dhe shpirtit me Perëndinë (apo Paramatman). Kushdo që ndjek ushtrimin e jogës quhet jogi apo *jogin* (gratë quhen *jogini*).

Joga është një prej gjashtë shkollave klasike të quajtura Darshana. Format e jogës janë të shumta e të ndryshme dhe shpesh kanë filozofinë dhe ushtrimin vetjak.

Joga në vetvete përmbledh shumë ushtrime trupore dhe mendore si: Asanasi, Pranajama, Jama, Nijama, Krijasi, Përsiatja, dhe Agjërimi.

## Historia e jogës 
## Joga dhe shëndeti
## Shiko edhe 
**Jogat**
* Agni joga
* Anahata joga
* Anusara joga 
* Ashtanga vinjasa joga 
* Bikram joga
* Hat´ha joga
* Joga integrale
* Ijengar joga
* Krija joga 
* Kundalini joga
* Natja joga
* Sahaj Marg
* Sahaja joga 
* Satjananda joga
* Sivananda joga
* Gjashtë jogat e Naropas (Tummo)
* Surat Shabd joga 
* Vinijoga
* Joga në jetën e përditëshme
* Joga Nidra 
**Tekste**: 
* Bhagavad Gita 
* Joga Sutras
* Hat´ha joga pradipika
* Gheranda Samhita
* Shiva Samhita 
**Hinduizëm**: 
* Bhakti joga
* Karma joga
* Jnana joga
* Raja joga 
**Degët e Raja jogas**: 
* Jama
* Nijama
* Asana
* Pranajama
* Pratjahara
* D´harana
* D`hjana
* Samad`hi 
**Artikuj ndërlidhës**:
* Ajurveda
* Kakra
* Mantra
* Tantra
* Vedanta 
* Joga (mjekësi)
* Joga (ushtrim)
Aleksi I Komneni

**Aleksi I Komneni** (greqisht *Ἀλέξιος Αʹ Κομνηνός*, ~. 1048 – 15 gusht 1118), ka qënë perandor bizantin nga 1081 deri më 1118. Megjithëse nuk qe themeluesi i dinastisë së Komnenëve, ishte përgjatë mbretërimit të tij që Komnenët morën pushtetin e plotë.
Sistemi matës absolut

Sistemi matës absolut është një sistem matës i varur nga forca tërheqëse e tokës.. Shiko dhe Sistemi SI

## Burimi i të dhënave
Absolventi

**Absolventi** është një student në një institucion arsimor pak para ose menjëherë pas provimit përfundimtar, hapi tjetër profesional i të cilit ende nuk ka përfunduar, që d.m.th ende nuk ka diplomuar. Me fjalë të tjera, absolventi është studenti në prag të diplomimit.

## Vështrim 
Si rregull, përfundimi i studimeve me sukses përfshin kalimin e një ose më shumë provimeve, të cilat e vërtetojnë këtë sukses me referenca ose certifikata, e cila rrjedh nga folja e lidhur **absolventen**, që do të thotë *të bësh; të mbarosh diçka*.  Kjo folje përdorej tashmë në gjermanishten e mesme të lartë, bazuar në latinishten **ab-solvere (absolutum)**, që do të thotë të *shkëputesh;* mjete *të plota* të përdorura. Emri **absolvent** vjen nga fjala latine **absolvens**, e cila i referohet dikujt që largohet nga një institucion arsimor pas dhënies së provimit përfundimtar.  Përdorimi i rregullt i kësaj fjale në gjuhën gjermane daton rreth shekullit të 19. 

Absolvent është një shprehje si sinonim i maturantit për shembull, përdoren terma të tillë si "kandidat për provim", "përfundues i studimeve," i ekzaminuar, etj . Termi " student i shkarkuar" (Entlassschüler) mund të gjendet edhe në gjermanishten jugore. Në gjuhën zyrtare në veçanti, shpesh përdoret termi i diplomuar. 

Termi absolvent përdoret në mënyrë të folur veçanërisht për të diplomuarit në universitet, p.sh. përdorimi i fjalës i diplomuar në shpalljet e punës tërheq vëmendjen për faktin se në mënyrë specifike kërkohen aplikantë me diplomë universitare pa përvojë profesionale përkatëse.

Parafraza ish *i diplomuar* mund të përdoret si një specifikim i dy termave individualë ndryshe jo identikë *ish* dhe *i diplomuar*, ku joidentiteti i dy fjalëve rezulton nga zbritja e origjinës së fjalës për *ish* (nga më parë/më herët = një kohë të gjatë më parë  ) dhe *të diplomuar* . Në disa universitete në veçanti, ish-të diplomuarit nganjëherë quhen alumni, për shembull, në  termin latinisht-anglisht alumnus (në fakt nga latinishtja për nxënës ; sipas  një ish-student i një universiteti) përshkruhet së bashku me termat *ish* dhe *i diplomuar në një shkollë*. Shpesh përflitet se një *ish-i diplomuar* është një *ish-student*, por kjo është e paqëndrueshme duke pasur parasysh faktin se fjalët *i diplomuar* dhe *alumni* nuk janë sinonime.

## Shih edhe 
* Alumni
* Laureati
* Studenti
* Brucoshi

## Referime
Absorber

**Absorber** fjalë latine e amerikanizuar për “absorbues” “përbirëse”, “thithëse”, e që përdoret për pjesë të makinave thithëse (absorbuese) për ftohje 

## Burimi i të dhënave
Absorbimi

**Absorbimi** (nga latinishtja) thithja, përbirja në kuptimin të bisedës së lirë, plotësisht marrje nën kontroll, nën sundim; dukuri e proces fizik e kimik.

## Në fizikë 
Dobësimi i një pjesëzës të rrymës ose të energjisë së një elektromagneti. Një valë me ndikim të ndryshëm kohorë me substanca (të pa tejdukshme dhe të pakalueshme për rreze radioaktive) gjatë së cilës bëhet transformimi i tërë apo një pjese të energjisë që pranohet nga elementet përbërëse të substancë apo në forma tjera të energjisë (p.sh. nxehtësi). Pjesa e mbetur reflektohet ose depërton substancën (Transmisioni).

Tek absorbimi i dritës molekulat e materies së rrezatuar në një pjesë kalojnë në gjendje energjie, ku varësisht nga aftësia e materialit absorbohen vetëm disa valë të gjatësive të caktuar. Spektri i dritë që ishte e bardhë paraqet viza dhe vija të errëta.

Vlerësimi i spektrit absorbues bën të mundshëm nxjerrjen e konkludimeve të gjëra për materialin e rrezatuar. P.sh. mund të llogarite (diagrami i spektrit absorbuese) jonizimi i elektroneve të brendshme të atomit gjatë ndryshimeve të nxituara në spektrin e absorbimit rëntgen.

## Kimi 
Në kiminë e trupave paraqet përpirjen (thithjen) e gazeve nga lëngjet a substancat e ngurta (absorbuesit) që krijojnë thartësira (lidhje kimike). Sipas ligjit të Henry-it mbi absorbimin x=A*p, është sasia e koncentruar e gazit të absorbuar në një lëngë x është proporcionale me shtypjen e gazit në fazën e gaztë. Konstantja e proporcionit A quhet koeficienti i absorbimit apo koeficienti i depërtimit/lëshimit. Në përgjithësi me rritjen e temperaturës rritet edhe sasia e absorbimit.

## Psikologji 
Thithja e gazeve apo lëngjeve të dhëna nga jashtë nëpër lëkurë dhe ndierës. Po ashtu kuptohet në të njëjtin kuptim si Resorpcion.

## Burimi i të dhënave
Vasil Bici

Prof. **Vasil Bici** nipi i gjuhëtarit, atdhetarit, mësuesit të shquar Ilia Dilo Sheperit që kish
botuar të parën sintaksë dhe gramatikë shqipe për shkollat e mesme.  Nga Sheperi i Gjirokastrës.  Nipi doemos që do vazhdonte rrugën e gjyshit me dashurinë dhe
pasionin që kishte për gjuhën shqipe fillimisht mësues, drejtor shkollash në Tepelenë, metodist në kabinetin Pedagogjik Gjirokastër dhe pedagog i jashtëm, inspektor në Drejtorinë arsimore Gjirokastër, Kancelar i Universitetit të Gjirokastrës, pedagog në
departamentin e Gjuhë-Letërsisë të Universitetit "Eqrem
Cabej", Prefekt i Qarkut Gjirokastër, Kryetar i degës së shoqatës atdhetare "Cajupi", politikan.

## Aktivitetet shkencore 
* 1) Botime tekstesh shkollore.
* 2) Botime metodike e pedagogjike-shkencore.
* 3) Botim fjalori.
* 4) Udhëheqje projektesh kërkimore.
* 5) Monografi.
* 6) Tekste universitare.
* 7) Kumtesa në konferenca shkencore.
* 8) Referate shkencore.
* 9) Shtojca.
* 10) Botime dhe redaktime të ndryshme.
* 11) Redaktor në dhjetëra libra.
* 12) Titullar në lendet e gjuhës shqipe.
* 13) Udhëheqje diplomash universitare.

Presidenti Moisiu ngushėllon familjarėt e tė ndjerit Vasil Bici.

## 3 prill 2004 
Presidenti i Republikës, Alfred Moisiu, i ka dërguar një mesazh ngushëllimi familjes së Vasil Bicit, në Gjirokastër, i cili humbi jetën në një aksident tragjik.  Duke e cilësuar njeriun e tyre të dashur si profesor, studiues dhe politikan në këtë mesazh thuhet : “Për të gjithë ata që e kanë njohur, Vasili ishte e mbetet njeriu i ndershëm dhe studiuesi i palodhur, i cili me përkushtimin dhe aftësinë e tij profesionale dha një kontribut të ēmuar në mendimin shkencor dhe universitar.

Gjatë aktivitetit të tij, Vasili edukoi breza të tërë të rinjsh, ndihmoi në modernizimin e sistemit arsimor, përfaqësoi me dinjitet studentët, pedagogët, por edhe qytetarët e Gjirokastrës, duke merituar mirënjohjen e përjetshme të tyre.  Edhe në momentin tragjik të aksidentit, Vasili ishte në krye të detyrës së re, në shërbim të qytetarëve dhe vendit të tij”.
Ramadan Krasniqi (kthjellim)

Me këtë emër dhe mbiemër njihen këta persona:
* Ramadan Krasniqi - këngëtar shqiptar nga Kosova.
* Ramadan Krasniqi - karatist nga Kosova.
* Ramadan Krasniqi - gazetar nga Kosova.
Dëshmia e fillimit të qenies

**Dëshmia e fillimit të qenies** apo gjurmët e jetës është regjistër i marr nga librat e kultivimit të kafshëve për shoqëri kultivuese (zakonisht bujq) për të llogaritur vlerën e kultivimit të kafshës dhe paraardhësve të saj.

## Burimi i të dhënave
Filogjenetika

**Filogjenetika** (apo nga latinishtja mësimet mbi evolucionin) është mësimi mbi fillimin e qenjës, jetës së gjallë .

Filogjenetika është teoria kryesore e biologjisë për zhvillimin e organizmave në historinë e tokës. Së pari bashkojë botanikën dhe zoologjinë në biologji si një shkencë e përgjithshme për gjallesat dhe shpjegonte zhvillimin e njeriu (Anatomia, homenizimi). Filogjenetika ka arrit në mënyrë shkencore të depërtojë deri në njohurit mbi strukturat molekulare të trashëguara duke përfshirë kufirin me substancat inorganike. Më këtë filogjenetika nuk është vetëm një shpehje evolucioni e objekt i shkencëtarëve por edhe pasqyrë botërore e kundërthënieve, diskutimeve e sugjerimeve mbi fillimin e qënjës.

## Burimi i të dhënave
Prova e trashëgëmisë

**Prova e trashëgimisë** gjenetike  është një metodë biologjike me anë të së cilës vërtetohet lidhjet familjare sipas gjakut. 

## Burimi i të dhënave
Dita botërore e dhuruesit të gjakut

**Dita Botërore e dhuruesit të gjakut** është ditë që u kushtohet dhuruesve të gjakut për hir të sakrificës që ata bëjnë si dhe rritjes së ndërgjegjies për të pasur sa më tepër dhurues vullnetarë të gjakut. Kjo ditë mbahet çdo 14 qershor të çdo viti duke filluar nga viti 2004. Në vitin 2007 tema ishte : "*Gjak i sigurtë për një mëmësi të sigurtë".* 

Teme për vitin **2024** është: 20 vjet festime për dhuruesit: faleminderit dhuruesve të gjakut!

20-vjetori i Ditës Botërore të Dhuruesve të Gjakut është një mundësi e shkëlqyer dhe në kohë për të falënderuar dhuruesit e gjakut në mbarë botën për dhurimet e tyre shpëtimtare ndër vite dhe për të nderuar ndikimin e thellë si te pacientët ashtu edhe te dhuruesit. Është gjithashtu një moment i duhur për të adresuar sfidat e vazhdueshme dhe për të përshpejtuar përparimin drejt një të ardhmeje ku transfuzioni i sigurt i gjakut është universalisht i aksesueshëm.

**Objektivat e fushatës:**

- falenderojmë dhe njohim miliona dhurues vullnetarë të gjakut që kanë kontribuar në shëndetin dhe mirëqenien e miliona njerëzve në mbarë botën.

- paraqesin arritjet dhe sfidat e programeve kombëtare të gjakut dhe ndajnë praktikat më të mira dhe mësimet e nxjerra.

- theksojnë nevojën e vazhdueshme për dhurim të rregullt dhe të papaguar gjaku për të arritur akses universal në transfuzion të sigurt të gjakut.

- promovimi i kulturës së dhurimit të rregullt të gjakut tek të rinjtë dhe publiku i gjerë dhe rritja e diversitetit dhe qëndrueshmërisë së grupit të dhuruesve të gjakut.

**Kush mund të dhurojë gjak** 

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, mund të bëhet dhurues çdo person i cili gëzon shëndet të mirë, peshon  50 kg e lart dhe ka moshën 18 – 65 vjeç.

**Kush nuk mund të dhurojë gjak** :

Përjashtim të përhershëm nga dhurimi i gjakut bëjnë individët që kanë :

* Sëmundje kardiovaskulare
* Sëmundje infektive si (Hepatit viral B, C, TBC, HIV, Sifiliz)
* Kryer transplante
* Diabet insulinovartë
* Sëmundje autoimune
* Tumore malinje
* Epilepsi
* Sjellje seksuale me rrezik të madh infektimi, si dhe përdoruesit e alkoolit dhe drogës.

**Përjashtim të përkohshëm nga dhurimi i gjakut bëjnë individët që kanë:**

* Marrë antibiotik ose sapo kanë mbaruar kurën 7 ditore me antibiotik.
* Kollë dhe dhimbje fyti.
* Kryer një ndërhyrje kirurgjike brenda vitit.
* Gratë gjatë shtatzënisë dhe një vit pasi kanë lindur, si dhe gjatë ciklit menstrual.
* Bërë tatuazhe apo pircinge në 4 muajt e fundit.
* Marrë transfuzione gjaku gjatë një trajtimi mjekësor apo ndërhyrjeje kirurgjike.
* Bërë një vaksinë.
* Kryer marrëdhënie seksuale të rastësishme.
* Alergji të ndryshme në fazën akute.
* Kryer ekzaminime endoskopike.

## Shih edhe 
* Dita botërore
Llogaria filogjenetike

**Llogaria filogjenetike** nga mësimet mbi popullin është mësim për seleksionimin e njerëzve sipas trashëgimisë në grupe. Në të gjitha shoqëritë lidhjet familjare kanë rëndësi për jetën sociale pa marr parasysh është fjala për drejtën e trashëgimisë ligjore, për emrin apo përkatësi të grupit. Grupet e afërta (fiset) ishin apo janë edhe në perandori të mëdha (Perunë lashtë, kinën lashtë) sikurse te popujt me lidhje fisnore janë institucione të rëndësishme sociale.  Secili individ i takon një grupi ose nga ana/vija e të atit (patrilinear) apo gjithnjë nga vija e së ëmës (matrilinear), kështu llogaria filogjenetike është unilineare (e një anshme). Grupet jolineare (ambilinear) janë përjashtime të shpeshta të lejuara. Në këto grupe zgjedhja e vijës është pakë më e lirë. Në disa  bashkësi shoqërore (Ashanti, Herero, Yako) paraqiten që të dy grupe të të dy vijave që kanë funksione të ndryshme. Kështu p.sh. grupet politike tek Ashanti janë nga vija e nënës, tek Yako-të nga ajo e të atit. Lidhjet në mes llogarive filogjenetike dhe formave të caktuara shoqërore e ekonomike  nuk ekzistojnë (nuk janë vërejtur) 

## Literaturë
* G.P.Murdock: Social structur – New York 1949
*R.Fox Kinship and marriage – Harondsworth III., 1967

## Burimi i të dhënave
Dita Botërore kundër Duhanit

parapamje|Simboli i ndalimit të pirjes së duhanit.

**Dita Botërore Pa Duhan** (**WNTD**) festohet në mbarë botën çdo vit më 31 maj. Respektimi vjetor informon publikun mbi rreziqet e përdorimit të duhanit, praktikat e biznesit të kompanive të duhanit, çfarë po bën Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) për të luftuar kundër përdorimit të duhanit dhe çfarë mund të bëjnë njerëzit në mbarë botën për të kërkuar të drejtën e tyre. për shëndetin dhe një jetë të shëndetshme dhe për të mbrojtur brezat e ardhshëm.

Shtetet Anëtare të OBSH-së krijuan Ditën Botërore pa Duhan në vitin 1987 për të tërhequr vëmendjen globale ndaj epidemisë së duhanit dhe ndaj vdekjeve dhe sëmundjeve të parandalueshme që shkakton ai. Kjo ditë synon gjithashtu të theksojë përhapjen e gjerë të përdorimit të duhanit dhe efektet negative në shëndet, të cilat aktualisht shkaktojnë mbi 8 milionë vdekje çdo vit në mbarë botën, duke përfshirë 1.2 milionë si rezultat i ekspozimit të joduhanpirësve ndaj tymit të dorës së dytë. Kjo ditë është pritur me entuziazëm dhe rezistencë në mbarë globin nga qeveritë, organizatat e shëndetit publik, duhanpirësit, kultivuesit dhe industria e duhanit.

## Shiko edhe 
* Duhani
* Mosha e ligjshme e pirjes së duhanit
* Ndotja e ajrit

## Referime
Armët me rreze të gjatë veprimi

**Arma me rreze veprimi të gjatë** janë armë sulmi nga trupat fluturues ushtarak (më së shpeshti me dirigjim nga larg ose gjurmuese të cakut) që mund të gjuhen dhe marrin në shënjestër shumë larg nga vendi i cakut.  Shërbejnë për të kapërcyer fushën mbrojtëse të kundërshtarit dhe për të rritur shanset e mbijetesës së sulmuesit.
 
## Burimi i të dhënave 
## Shiko dhe këtë 
* Raketa
Ablaktacion

**Ndërprerja e ushqimit me qumësht nëne** (lat. *Ablaktation*) bëhet me mësimin e fëmijës me ushqime tjera e që paraqet heqjen e varësisë biologjike dhe krijimin e bindjes në fëmijë për të marrë ushqime tjera.
Shkolla Partizani

**Shkolla Partizani** ndodhet në Tiranë në trekëndëshin që krijohet nga prerja mes tri rrugëve: rrugës së Dibrës, rrugës “Tafaj” (dikur “4 Dëshmorët”) dhe rrugës Shinashi Dishnica, ndodhet sot ndërtesa e shkollës së mesme të përgjithshme “Partizani” . 

## Vështrim 
Pika qëndrore orientuese për të dalë tek kjo godinë është Selvia e famshme, nga e cila duhet të largohesh jo më shumë se 100 metra, për t'u gjendur tek godina e shkollës, godinë e cila është përfunduar së ndërtuari në vitin 1964 e po atë vit filloi të funksionojë shkolla 8-vjeçare që mori emrin “Partizani”. 

Hamendësia se, përse kjo shkollë e mori emrin “Partizani”,qëndron në dy arsye: së pari shkolla mund të ketë marrë emrin “Partizani” sepse lagjja ku u ngrit ajo kish luajur një rol shumë të rëndësishëm gjatë Luftës Antifashiste Nacional Çlirimtare. Në një shtëpi të kësaj lagjeje ish themeluar Partia Komuniste nën drejtimin e së cilës do të qeverisej Shqipëria në afro gjysëm shekulli dhe se aty gjendeshin me dhjetra shtëpi të cilat gjatë LANÇ-it kishin shërbyer si baza të saj. Deri vonë, shumë shtëpi, ruanin në hyrje të tyre pllakat përkujtimore si baza të luftës. 

Së dyti: emri mund të jetë vënë i tillë për arsyen e thjeshtë se në vitin 1964, vit kur u çel për herë të parë shkolla, festohej edhe 20-vjetori i Çlirimit. Kjo është më pak bindëse sepse po atë vit është krijuar edhe një shkollë tjetër 8-vjeçare me emrin “20-vjetori”. Së treti: kishte një mangësi në emërtimin e shkollave me emra më bashkëkohor dhe emri iu vu i atillë. 

U ndërtua fillimisht me tri kate, arkitektura e saj,ishte një arkitekturë tip e asaj kohe.Godina bintë shumë në sy sepse ajo ishte ndërtuar në mes një lagjeje me shtëpi të ulëta (një katëshe) tiranase,të cilat vende-vende pasuroheshin me disa vila dy katëshe të ndërtuara në të djathtë të rrugës “4 Dëshmorët” sot “Tafaj” në kohën e qeverisjes së Zogut. 

Arkitektura e shkollës ishte për kohën me disa elemente të veçantë zbukurues,që e dallonin nga ndërtesat tip të shkollave që ishin të ndërtuara më parë. Fasada e shkollës kishte një kornizë betoni të dalë e cila rrethonte dritaret e katit të dytë dhe të tretë. 

Oborri i shkollës ka qenë mjaft i gjelbëruar, disa rrënjë pemësh mimozash, të cilat mbushnin edhe tërë rrugën “Tafaj”, shoqëronin hyrjen nga porta e oborrit deri tek porta qëndrore e godinës. Tri fusha dy prej të cilave basketbolli dhe një volejbolli ishin të pranishme në oborrin para ndërtesës.

Në shtator të vitit 2002 perfundoi rikonstruktimi i shkollës. Inaugurimi u bë në praninë e kryeministrit të atehershëm, Z. Fatos Nano. 
Rikonstruktimi përfshinte rregullimin e ambjenteve të brendshme dhe të jashtme të shkollës. Gjithashtu u ndërtua edhe nje fushë mini-futbolli. Çdo vit në këtë fushë zhvillohet kampionati I futbollit brenda shkollës “Partizani”, midis klasave.
Disa personazhe të njohura nga publiku shqiptar që kanë dalë nga shkolla “Partizani” janë: Blendi Fevziu, Alban Dudushi, Erjon Bogdani, Elvana Gjata etj.

## Shih edhe 
* Arsimi në Shqipëri
Ideologjia

Nocioni  **ideologji** për herë të parë është përforuru në veprat e filozofëve - enciklopedist  francez. Nocioni "ideolog" është zbuluar dhe  për herë të parë është përdorur nga ana e filozofit  francez, Desti de Trasi .

Sociologët funksionalist e përcaktojnë si sistem të ideve dhe besimeve të cilat ofrojnë orientimin për të kuptuar realitetin dhe veprimtarinë shoqërore. Marksisitet e kuptojnë si vetëdije të shtrembëruar dhe të rrejshme e cila shërben për fshehjen e dominimit klasorë të borgjezisë. Mëndimtarët konservatorë e paraqesin atë si sistem të mbyllur dhe represiv të menduarit. Koncepti i ideologjisë në vetën e vet përfshinë së pari vlerat e jetës së përbashkët, vlerësim të qenieve politike dhe veprime ndaj bindjeve apo botëkuptimeve dhe anatemizim të tjerëve. Përfshinë shprehjen e interesave të grupeve dhe akteve social të caktuar (klasët, lëvizjet, kombet)si dhe insistimin që në ato interesa të sigurohet mbisundimi në sistemin politik.Ideologjia është “mësim mbi ide” . 
Idetë rrjedhin si sensacion. Në mësimet e De Tracys paraqiten katër faktorë të cilët edhe sot cekën në definim të konceptit “ideologji”:
* Sistemi i shpjegimit të botës, 
* Program i veprimit, 
* Veprim publik për realizimin e programit, dhe 
* Manifestimi i rrolit të posaçëm të individit.

1-FJALA-Ideologji politike:->
Sistem koherent idesh qe jep bazen per veprimin politik te organizuar , me qellim ruajtjen , ndryshimin , ose permbysjen e sistemit eksiztues te marredhenieve te pushtetit.

TE GJITHA IDOLOGJITE:

(a)Pershkruajne sistemin ekzistues,
(b)Modelojne te ardhmen e deshiruar, 
(c)Tregojne si mund dhe si duhet te behen ndryshimi politik.

## Shih edhe 
*Helenocentrizmi 

## Burimet e të dhanunave
Mërgata

**Mërgata** (Diaspora) emër përfshirës për vendin, aktivitetin, kulturën dhe jetën në përgjithësi të mërgimëtarëve të një populli me karakteristika të veçanta.

Përderisa me shprehjen nga shkencat sociologjike Diaspora bëhet një kufizim në kuptimin e shpërndarjes së një pjese të popullit, me fjalën Mërgata nënkuptohet gjithësia shoqërore, fizike dhe shpirtërore e diasporës e cila nga këto lidhje nuk mund të shkëputët por mbetë si degë e kapur për trungun. Kjo shprehje ka më tepër karakteristika të llojit të migrimit dhe imigrimit shqiptar, të cila janë krijuar me kalimin e kohës përshkaqe të ndryshme që kanë rrjedhur nga historia e popullit shqiptar. 
## Shiko dhe këtë
*Mërgatam shqiptarenh

## Lidhje të jashtme
* mergata.org
Kallagonxhet

**Kallagonxhet** apo **Kallakonxhet** janë figura mitologjike të cilat natën me mot të vrantë e me mjegull ja ngatërrojnë rrugën njeriut dhe kafshëve dhe i bëjnë që të ndien të kenë humbur rrugën.
Kodi i mallërave

**Kodi i mallërave** është listë në të cilat secilit produkt/mallë i jepet një numër sipas klasifikimit të produktit. Në kosovë kjo bëhet nga TARIK-u.
Sadik Digitroni

**Sadik Digitroni** është emri me të cilin quhej nga banorët e Gjakovës një person me aftësi llogaritje matematikore të shpejta. 

Shpejtësia me të cilën Sadik Digitroni bënte llogaritjen (kryesisht mbledhjeje, zbritje) në vitet 1985-1990, jo vetëm në Gjakovë por edhe në Prishtinë i bënte njerëzit të çuditeshin. Ai ishte në gjendje të llogariste më shpejtë se një shitës me "digitron" - llogaritës të zakonshëm në shitoret e asaj kohe. Metoda të cilën Sadik Digitroni përdorte ishte e pakuptueshme për qytetarët. Siç duket Sadiku ka pasur njohuri mbi metoda e vjetra matematikore të cilat për shkak të pamundësisë së vërtetimit shkencorë janë larguar nga plan programet mësimore. Është fjala për metodat me prejardhje nga India që si duket në trevat shqiptare kanë ardhur gjatë kohës së perandorisë osmane e që me depërtimin e shkollës për shkaqe të pa saktësisë nuk janë përdorur dhe si të tilla kanë mbetur vetëm në memorien individuale të personave.

## Shiko dhe këtë
* Matematika Indase
Sallanxhaku

**Sallanxhaku** është një konop i varur në dy mbajtëse ashtu që formon formen e shronjës U. Në lugin e krijuar vendoset një shilte në të cilen ulen fëmijët dhe me këmbë i japin para apo prapa ashtu që të lëkunden.

Sallanxhaku në vitet 1970-1985 në Gjakovë vihej përfundi dyerve (portës) të oborrit me rastin e Shën Gjergjit (një festë githë popullore).
Matematika indase

**Matematika Indase** dallon nga matematika e mësuar në shkollat evropiane dhe në përgjithësi nga vetë matematika si shkencë e njohur në botë. Ky dallim si duket vije nga thelbi dhe mendimi mbi numrat. Për të kuptuar këtë duhet që të shikojmë dallimet e deri vonshme në mes Mesdheut, Evropës së brendshme e lindore me vendet e lindjes së afërt dhe Persin. Kjo e fundit si duket deri në shekullin XVII-XVIII ka shkërbyer si vend ku njohurit e Mesdheut janë këmbyer me ato të Indisë. 

Si do që të jetë dallimi në mes matematikës indase dhe matematikës së përvetësuar nga këto pjesët tjera mbetet edhe në ditë tona. Përderisa në pjesën e vendeve të lartë përmendura numrat merren si të vdekura, nga populli i Indisë numrat merren si të gjallë që kanë karaktere e veti të ndryshme. Kështu p.sh për deri sa në shkencë numri 1 dhe numri 2 kur të shkruhen njëri pas tjetrit japin numrin 12 dhe nuk mendohet më tej, nga popullsia indase edhe numri 12 merret dhe respektohet në të njëjtën mënyrë sikurse numrat 1, 2, ... 9. Me fjalë të tjera përsëritja e shkrimit nuk ka rëndësi fare, ai mund të shkruhet edhe me diçka tjetër përderisa e ka kuptimin, vetit e numrit 12-të. Deri në cilin numër veprohet në këtë mënyrë nuk dihet, por dihet që një shtëpiake indase është në gjendje të llogarit çmimet më shpejtë se një shitës nga vendet tjera me makina të përsosura llogaritëse.

Me fjalë të tjera thelbi i mendimit që 1+1=2 dhe pranimi i këtij ligji qorras nga populli (edhe disa shkencëtar) d.m.th marrëveshjes së shkencëtarëve që ky ligj vlen vetëm nëse plotësohen disa kushte paraprake ka shkaktuar që nga populli i vendeve të lartpërmendura të merren numrat si të vdekur.

Shembull: 1 mollë edhe një mollë bëjnë dy molla, kjo shprehje nuk është e plotë sepse më e plotë është 1 mollë këtu dhe 1 mollë atje bëjnë dy molla në dy vende të ndryshme (këtu,atje). Po ashtu mund të shkohet edhe më tutje kur kihet parasysh madhësia, vlera etj. Në atë moment kur vlen 1+1=2 dhe asgjë më tepër përjashtohet realiteti (jeta) dhe numrat merren si të vdekur ose shkencëtarët flasin për raste ideale.

Metodat të cilat përdoren nga populli i Indisë edhe për disa gjenerata shqiptare të pas luftës së dytë botërore kanë qenë të njohura. Deri me fillimin e zvogëlimit të analfabetizmit diku nën 50-60% nga tregtarët shqiptarë janë përdorur metoda llogaritëse të cilat me metoda shkencore nuk mund të vërtetohen sepse shkencëtarët nuk kanë arritur të i formulojnë si ligje pasi që ato metoda vlejnë vetëm për një "grup" rastesh dhe nuk vlejnë për gjithësinë e matematikës si shkencë. Këtu është për t´u veçuar metoda e tregtarëve për shumëzim e mbledhjen, ku numrat që duhet shumëzuar ndahen sipas një logjike të caktuar në katër fusha, tregtarët zakonisht e shkruajnë së pari një X të madh dhe i ndajnë numrat në katër hapësirat e krijuara dhe sipas rregullës vijnë tek rezultati.

## Shiko dhe këtë
*Sadik Digitroni
Vladimir Prifti

**Vladimir Prifti** regjisor shqiptar, lindur në 1942 në Tiranë. Ka mbaruar Shkollën e Lartë të Aktorëve "Aleksandër Moisiu" (sot Fakulteti i Artit Dramatik, Universiteti i Arteve) në vitin 1964.

## Jetëshkrimi
Vladimir Prifti lindi në Tiranë, më 1 qershor 1942. Mbaroi shkollën e lartë për aktorë “Aleksandër Moisiu” dhe fill më pas u emërua aktor në Teatrin Popullor. Aty luajti disa role të dyta, ku spikati me Kogon te drama “Fytyra e dytë” e Dritëro Agollit (I968).

Pas disa përvojave si asistent regjisor në këtë teater, në I974 ﬁlloi punë si regjisor në TVSH. Këtu zë ﬁll pasioni i tij për xhirimin e filmave. E nisi në mënyrë premtuese me dramatizimin e romanit të Ismail Kadaresë nga Pirro Mani “Gjenerali i ushtrisë‘ së vdekur” (I976) duke e shndërruar kodin e shfaqjes teatrore në gjuhën specifike të ﬁlmit televiziv, pa e humbur cilesinë artistike. Në këtë udhë vijoi edhe me filmin “Kur hidheshin themelet” (I978), sipas dramës së KoIë Jakoves “Lulet e Shegës”.

Filmi i tij i parë artistik origjinal ishte “Udha e shkronjave” (I978), nderuar me çmim të veçantë në Festivalin III të Filmit Artistik Shqiptar dhe me çmim të Republikës të shkallës së parë. Sado që kanë kaluar vite, ai mbetet ndër kulmet e kinoregjisorit dhe të vetë kinematografisë shqiptare, një ﬁlm i frymëzuar, i kahut psikologjik, me nënshtresa e tonime të thukëta dramatike, mesazhe të fuqishme, karaktere të realizuara, tension e suspansë.

Prifti ka realizuar edhe mjaft dokumentarë në vitet 2000–2004, ndër to: “Të bekuarit”, “Legjenda e baltës”, “Rruga Egnatia”, “Butrinti”. Ky i fundit ka edhe elementet e ﬁlmit artistik, pasi ndërtohet mbi një fabul dhe personazhe te trilluara. FiImi ﬁtoi çmim të veçantë në Festivalin X Ndërkombëtar te Filmit Arkeologjik, në Kiel të Gjermanisë.
Prej vitit 2004 regjisori Prifti ishte pedagog i gjuhës dhe regjisë së filmit në Akademinë e Filmit dhe Multimedias Marubi - Kinostudio, në Tiranë.
U nda nga jeta më 5 nëntor 2023.

## Filmografia 
Ka realizuar shumë filma si 
*  “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” (1976); 
* “Udha e shkronjave” (1978); 
* “Kur hidheshin themelet” (1978); 
* “Era e ngrohtë e thellësive” (1982); 
* “Kush vdes në këmbë” (1985); 
* “Dhe vjen një ditë” (1987), 
* “Flutura në kabinën time” (1988); 
* “Dasma e Sakos” (1998); 
* “Të bekuarit” (2000); 
* “Butrinti” (2002); 
* “Legjenda e Baltës” (2003); 
* “Rruga Egnatia” (2005).

## Burimet
Shkolla e mesme "Petro Nini Luarasi"

**Gjimnazi "Petro Nini Luarasi"** është një institucion arsimor publik në Tiranë, Shqipëri, i themeluar në vitin 1959. Shkolla mban emrin e Petro Nini Luarasit, një figurë e shquar e Rilindjes Kombëtare shqiptare.

## Historia 
Shkolla u themelua në vitin shkollor 1959 dhe fillimisht funksionoi si shkollë e mesme 11-vjeçare deri në vitin 1965.

Në vitet e para kishte rreth 1000 nxënës dhe 30 paralele. Në vitin 1968 u krijuan laboratorët e parë mësimorë dhe u zhvilluan ambientet sportive.

Gjatë viteve 1986–1990, shkolla iu nënshtrua një rikonstruksioni të përgjithshëm, duke përmirësuar infrastrukturën dhe bazën laboratorike. Në këtë periudhë filloi edhe përdorimi i metodave moderne të mësimdhënies dhe futja e teknologjisë në procesin mësimor.

Pas viteve 1990, shkolla vendosi bashkëpunime ndërkombëtare dhe u përfshi në projekte arsimore, duke krijuar lidhje me organizata ndërkombëtare si UNESCO.

## Veprimtaria arsimore 
Shkolla organizon aktivitete të ndryshme arsimore dhe kulturore, duke përfshirë:
* olimpiada dhe konkurse shkencore
* projekte ndërkombëtare
* aktivitete artistike dhe sportive

Nxënësit e saj kanë marrë pjesë në konkurse kombëtare dhe ndërkombëtare në fusha si shkenca, arti dhe sporti, duke u vlerësuar me çmime të ndryshme.

## Gjuhët e huaja 
Që nga vitet 1980, në shkollë janë mësuar gjuhët angleze dhe frënge. Pas viteve 1990 u shtuan edhe gjermanishtja dhe italishtja, si pjesë e programeve mësimore.

## Projekte dhe bashkëpunime 
Shkolla ka marrë pjesë në projekte të ndryshme ndërkombëtare dhe kombëtare, përfshirë iniciativa në fushën e teknologjisë, edukimit dhe bashkëpunimit ndërkulturor.

Në vitin 2024, shkolla mori pjesë në projektin “AI for Youth”, ku nxënësit u përfaqësuan në një aktivitet ndërkombëtar.

## Biblioteka 
Biblioteka e shkollës funksionon që nga themelimi i saj dhe përmban një numër të konsiderueshëm librash nga autorë shqiptarë dhe të huaj. Në vitin 2011 u realizua katalogimi digjital i saj.

## Aktivitetet sportive 
Shkolla ka marrë pjesë në aktivitete sportive të ndryshme dhe nxënësit e saj janë vlerësuar në disiplina si volejboll, futboll dhe atletikë.

## Vlerësime 
Në vitin 2019, Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Ilir Meta, e dekoroi shkollën me titullin *Kalorës i Urdhrit të Flamurit* për kontributin në arsim dhe edukim.
## Drejtuesit 
* Riza Hajro (1959–1965)
* Kristaq Papapavli (1965–1966)
* Ylvi Basha (1966–1967)
* Manol Muçko (1967–1969)
* Rudolf Paparisto (1970–1986)
* Jetmir Aliçka (1986–1989)
* Violeta Qiriazi (1989–1992)
* Gjergj Konomi (1992–2002)
* Kostandina Çollaku (2002–2006)
* Diana Kalemi (2006–2014)
* Teuta Braçaj (2014–2024)
* Oriana Osmani (2024–2025)
* Elsa Sheqi (2025– )

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare
Enver Beqiri

**Enver Beqiri**, Prof. Mr.sc., lindi më 7 mars të vitit 1933, ishte Drejtori i parë shqiptar i Shkollës së Lartë Ekonomike  në Pejë, synimi në rang të Fakultetit , i cili e kishte mbajtur këtë post në tre mandate jo të njëpasnjëshme, profesor i cili është pensionuar në vitin 1990, pas shërbimit të suksesshëm 40-vjeçar. Prof. Enver Beqiri vdiq më 9 shtator të vitit 2003.

## Biografia e shkurtër 
Shkollën fillore dhe Gjimnazin e kreu në Pejë. Pas kësaj regjistroi studimet në Universitetin e Beogradit. Ishte i punësuar si mësues në Shkollën fillore në Deçan, e pastaj kaloi në punët Administrative si Sekretar në Këshillin Komunal në Pejë. Në atë kohë ishte pjesëmarrës në punimin e elaboratit për themelimin e Shkollës së Lartë Ekonomike-Komerciale në Pejë, i cili elaborat është realizuar në vitin 1960. Në këtë mënyrë, Enver Beqiri bëhet punëtori i parë i kësaj shkolle të posa hapur dhe në fillim mbulon vendin e punës Sekretar i shkollës. Është i evidencuar me numër rendor 1 (një) në Librin amëz të punëtorëve të Shkollës së Lartë Ekonomike (tashti Fakulteti i Biznesit). Kjo është edhe arsyeja që së pari shkruajmë për biografinë e Enver Beqirit.

Në ndërkohë, Enver Beqiri diplomon në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Prishtinës dhe më vonë edhe magjistron në Universitetin e Beogradit. Në vitin 1984 në Universitetin e Mariborit në Slloveni i është lejuar disertacioni i doktoranturës me titull: “Roli i marketingut në ekspansionin e organizimit të ekonomisë së tregut në Kosovë”, të cilin e përgatiti në 450 faqe, por nuk arriti që ta mbrojë për shkak të pengesave shëndetësore.

## Aktiviteti mësimor-pedagogjik 
Gjatë karrierës së tij të susksesshme të profesorit universitar, Enver Beqiri ka ligjëruar lëndët mësimore:
* Organizimi i ndërmarrjes,
* Bazat e mbrojtjes popullore I dhe II,
* Analiza afariste e ndërmarrjes.

## Librat dhe tekstet universitare të botuara 
Mr.sc. Enver Beqiri ka përgatitur dhe botuar dispensat për studentë:
* Organizimi i ndërmarrjes I, 160 fq., SHLEK, Pejë, 1975
* Organizimi i ndërmarrjes II, 142 fq., SHLEK, Pejë, 1976
* Organizimi i ndërmarrjes III, 121 fq., SHLEK, Pejë, 1975
* Analiza afariste në ndërmarrje I, 360 fq., SHLEK, Pejë, 1980
* Analiza afariste në ndërmarrje II, 335 fq. SHLEK, Pejë, 1981

Poashtu i është botuar edhe libri universitar:
* “Organizimi OPB”, 425 fq., SHLEK Pejë, 1979

= Aktiviteti profesional dhe shkencor =
Mr.sc. Enver Beqiri ka marrë pjesë në shumë seminare dhe tubime shkencore brenda dhe jashtë vendit. Ka qenë drejtor i sukseshëm i Shkollës së Lartë Ekonomike për tre mandate dhe ka merita të mëdha për hapjen dhe suksesin e Shkollës së Lartë Ekonomike në Pejë.

## Referime 
## Shih edhe
Radio Vatikani në gjuhën shqipe

thumb|250px|Antenat e trnasmetimit të Radio Vatikanit.

**Radio Vatikani në gjuhën shqipe** është një emision radiofonik i Radio Vatikanit transmetimet e të cilit nisën në gjuhën shqipe më 3 tetor 1951. Ne shtator te po ketij viti Sekretaria e Shtetit të Qytetit të Vatikanit vendosi që Radio Vatikani te transmetohet edhe ne gjuhen shqipe. Qellimi i radio Vatikanit në gjuhën shqipe ishte dhe mbetet perkrahja shpirterore, morale dhe fetare e besimtareve te krishtere ne te gjitha trojet shqipetare dhe ndergjegjesimi i kishes universale si edhe ndermjetesimi i bashkesise nderkombetare per fatet e Shqipërise.

## Historia 
Transmetimet e Radio Vatikanit në gjuhën shqipe nisen me 3 tetor 1951 me urdher te Sekretarise se Shtetit të Qytetit të Vatikanit. Drejtimi i programit iu besua meshtarit shqiptar ne mergim imzot Zef Shestanit zeri i te cilit fluturoi po kete date ne oren 21:00 drejt Shqipërise. Tema e programit te pare ne gjuhen shqipe ishte "udha e kryqit". Imzot Shestani pati si bashkëpunëtorë, Zef Palin, Andrea Shulin, motrën engjëllore, Luçia Laca dhe, si bashkëpunëtorë të jashtëm, Atë Danjel Gjeçajn, emëruar nga Selia e Shenjtë "Përfaqësues shpirtëror i shqiptarëve katolikë të mërguar".

Në fillimet e veta, Programi i Radio Vatikanit në gjuhën shqipe transmetonte tri herë në javë. Pastaj transmetimi u bë i përditshëm. 

Imzot Zef Shestani e drejtoi radio Vatikanin në gjuhën shqipe deri ne vitin 1988. Pas këtij viti ai u largua nga mikrofoni për arsye moshe e sëmundjeje, duke e lënë drejtimin në duart e Gjon Gjomarkajt. Gjomarkaj vijoi ta drejtonte programin shqip deri në daljen e tij në pension, në vjeshtën e vitit 1992. Në atë kohë, që nga 7 prilli e deri më 31 dhjetor 1990 në këtë Radio redaktor ishte edhe profesori kosovar Engjëll Koliqi, i cili njihet si i pari gaszetar që në Radion e Papës foli në gjuhën e njësuar shqipe, jo pse e anashkalonte gegnishten, por për faktin se atëherë element i vetëm që bashkonte kombin, ishte norma letrare e njësuar e gjuhës shqipe.Që nga kjo kohë, Programi i Gjuhës Shqipe pranë Radio-Vatikanit drejtohet nga meshtari kosovar, don David Gjugja. Në redaksi punojnë Katerina Nushi nga Prizrendi, Ana Luka nga Shkodra dhe Klaudia Bumçi nga Tirana. 

## Shiko edhe 
* Radio Vatikani
## Lidhje të jashtme 
*  Faqja rrjetore e radio Vatikanit në gjuhën shqipe.

*  Historia e Radio Vatikanit.
Radio Vatikani

**Radio Vatikani** (*Radio Vaticana*, *Statio Radiophonica Vaticana*) është një program radiofonik ndërkombëtar i Selisë së Shenjtë, që ka për detyrë njoftimin e veprimtarive të Vatikanit, kishës katolike dhe kishave të tjera si edhe përhapjen e mësimeve katolike tek besimtarët.
## Historia 
## Programi 
## Radio Vatikani në gjuhën shqipe
## Financimi 
## Shiko edhe
* Radio Vatikani në gjuhën shqipe
## Lidhje të jashtme 
* Faqja rrjetore zyrtare e Radio Vatikanit.
* Themelimi i Radio Vatikanit.
Safet Ramadani

**Safet Ramadani** lindi më 14 janar të vitit 1964, është një sportist, karateist shqiptar që nga viti 1980.

Gjatë karrierës, disa herë ka qenë kampion i Kosovës, ndërsa pas lufës së fundit në Kosovë, disa herë është shpallur trajneri dhe referi më i suksesshëm kosovar i karatesë, që me sukses ka ndarë drejtësinë në garat më prestigjioze ndëkombëtare të karatesë.

S. Ramadani është themelues i klubit të karatesë "Iliria" nga Prishtina, që është një nga klubet më të suksesshme shqiptare të karatesë, si dhe i Shoqatës për kultivimin e karatesë "Iliria"-Prishtinë.

Aktualisht është shef  i shtabit teknik të KK Iliria dhe sekretar i përgjithshëm i Federatës së Karatesë të Kosovës.

Është anëtar i Federatës së Karatesë të Kosovës, i Federatës Shqiptare të Karatesë dhe i disa asociacioneve ndërkombëtare të këtij sporti.

Është mjeshtër i shkallës së pestë (5 Dan) dhe refer ndërkombëtar i karatesë, me licencë të Federatës Botërore të Karatesë (WKF) dhe të Federatës Botërore të Shotokan Karate-Dosë (WSKF).

## Shih edhe
KS

**KS** është shkurtesa:

* dhe targa e automjetit e Kosovës
* e Këshillës të Sigurimit
* për klubin sportiv
* për gjuhën kashmiri (sipas ISO 539-1)