Spitali psikiatrik

thumb|Spitali Shtetëror Danvers, Danvers, Masaçusets, Kompleksi Kirkbride, rreth 1893
[thumb|[Spitali Niuvanniemi në Niuva, Finlandë]]
[thumb|Ndërtesa e administratës së [Spitali McLean|Spitalit McLean në Belmont, Masaçusets; spitali trajtoi disa banorë të shquar të Anglisë së Re, duke përfshirë guvernatorin e Massachusetts, Nathaniel P. Banks, muzikantin James Taylor dhe poeten Anne Sexton]]

**Spitalet psikiatrike**, të njohura gjithashtu si **spitale të shëndetit mendor**, **spitale të shëndetit të sjelljes**, janë spitale ose reparte të specializuara në trajtimin e çrregullimeve të rënda mendore, duke përfshirë skizofreninë, çrregullimin bipolar, çrregullimet e të ngrënit, çrregullimin e identitetit disociativ, çrregullimin e madh depresiv dhe të tjera.

Spitalet psikiatrike ndryshojnë shumë në madhësinë dhe shkallën e tyre. Disa spitale psikiatrike mund të specializohen vetëm në terapi afatshkurtër ose ambulatore për pacientët me rrezik të ulët. Të tjerë specializohen në izolimin e përkohshëm ose të përhershëm të pacientëve që kanë nevojë për ndihmë rutinë, trajtim ose një mjedis të specializuar dhe të kontrolluar për shkak të çrregullimit psikiatrik të pacientit. Pacientët shpesh zgjedhin angazhimin vullnetar, por ata që psikiatër besojnë se paraqesin rrezik të konsiderueshëm për veten ose të tjerët mund t'i nënshtrohen angazhimit të pavullnetshëm dhe trajtimit të pavullnetshëm.   Spitalet psikiatrike nganjëherë quhen **reparte/njësi psikiatrike**, **psikiatrike**, **reparte** ose **njësi** kur ato ndodhen në një spital.

Spitalet moderne psikiatrike evoluan dhe zëvendësuan përfundimisht azilin më të vjetër të të çmendurve. Trajtimi i të burgosurve në azilet e hershme të çmendurive ishte ndonjëherë brutal dhe i fokusuar në kontroll dhe kufizim.  

Me valët e njëpasnjëshme të reformave dhe prezantimin e trajtimeve efektive të bazuara në prova, shumica e spitaleve psikiatrike moderne theksojnë trajtimin, zakonisht duke përfshirë një kombinim të medikamenteve psikiatrike dhe psikoterapisë, që ndihmojnë pacientët të funksionojnë në botën e jashtme. Shumë vende kanë ndaluar përdorimin e kufizimeve fizike për pacientët, që përfshin lidhjen e pacientëve psikiatrikë në shtretërit e tyre për ditë apo edhe muaj në të njëjtën kohë,   edhe pse kjo praktikë ende përdoret periodikisht në Indi, Japoni dhe vende të tjera. 

## Historia 
[thumb|[Tërheqja në York|York Retreat, e ndërtuar në fund të shekullit të 18-të nga William Tuke, një pionier në trajtimin moral të të sëmurëve mendorë]]
Spitalet moderne psikiatrike evoluan nga, dhe përfundimisht zëvendësuan, azilin më të vjetër të të çmendurve. Zhvillimi i tyre sjell edhe ngritjen e psikiatrisë së organizuar institucionale. Spitalet e njohura si bimaristane u ndërtuan në Lindjen e Mesme në fillim të shekullit të nëntë; i pari u ndërtua në Bagdad nën udhëheqjen e Harun al-Rashid. Ndonëse nuk ishin të përkushtuara vetëm për pacientët me çrregullime psikiatrike, spitalet e hershme psikiatrike shpesh përmbanin reparte për pacientët që shfaqnin mani ose shqetësime të tjera psikologjike. 

Për shkak të tabuve kulturore kundër refuzimit për t'u kujdesur për anëtarët e familjes, pacientët me sëmundje mendore do të dorëzoheshin në një *bimaristan* vetëm nëse pacienti demonstronte dhunë, sëmundje kronike të pashërueshme ose ndonjë sëmundje tjetër jashtëzakonisht dobësuese.  Repartet psikologjike zakonisht ishin të mbyllura me shufra hekuri për shkak të agresionit të disa prej pacientëve. 

Në Evropën Perëndimore, ideja e parë dhe ngritja e një spitali të duhur mendor hyri përmes Spanjës. Një anëtar i Urdhrit Mercedarian i quajtur Juan Gilaberto Jofré udhëtoi shpesh në vendet islame dhe vëzhgoi disa institucione që mbyllnin të çmendurit. Ai propozoi themelimin e një institucioni ekskluziv për “të sëmurët që duhej të trajtoheshin nga mjekët”, diçka shumë moderne për kohën. Themelimi u krye në 1409 falë disa burrave të pasur nga Valencia që kontribuan me fonde për përfundimin e tij. Ai konsiderohej si institucioni i parë në botë në atë kohë i specializuar në trajtimin e sëmundjeve mendore.

Më vonë, mjekët, duke përfshirë Philippe Pinel në Spitalin Bicêtre në Francë dhe William Tuke në York Retreat në Angli, filluan të avokojnë për shikimin e sëmundjes mendore si një çrregullim që kërkon trajtim të dhembshur që do të ndihmonte në rehabilitimin e viktimës. Në botën perëndimore, ardhja e institucionalizimit si një zgjidhje për problemin e çmendurisë ishte një ardhje e shekullit të nëntëmbëdhjetë. Azilet e para publike mendore u krijuan në Britani; miratimi i Aktit për Azilet e Qarkut 1808 i fuqizoi gjyqtarët të ndërtonin azile të mbështetura me norma në çdo qark për të strehuar shumë 'të çmendur të varfër'. Nëntë qarqe aplikuan për herë të parë, hapja e parë e azilit publik në 1812 në Nottinghamshire. Në 1828, Komisionerët e sapoemëruar në Lunacy u autorizuan për të licencuar dhe mbikëqyrur azilet private. Akti i Çmendurisë 1845 e bëri ndërtimin e azileve në çdo qark të detyrueshëm me inspektime të rregullta në emër të Sekretarit të Brendshëm dhe kërkonte që azilet të kishin rregullore të shkruara dhe një mjek rezident. 

Në fillim të shekullit XIX kishte disa mijëra njerëz të vendosur në një sërë institucionesh të ndryshme në të gjithë Anglinë, por deri në vitin 1900 kjo shifër ishte rritur në rreth 100,000. Kjo rritje përkoi me rritjen e alienizmit, i njohur më vonë si psikiatri, si një specializim mjekësor.  Trajtimi i të burgosurve në azilet e hershme të çmendurive ishte ndonjëherë shumë brutal dhe i fokusuar në kontroll dhe kufizim. 

Në vitin 1961, sociologu Erving Goffman përshkroi një teori   të "institucionit total" dhe procesit me të cilin duhen përpjekje për të mbajtur sjellje të parashikueshme dhe të rregullt nga ana e "rojës" dhe "rrëmbyesve", duke sugjeruar që shumë nga tiparet e institucioneve të tilla i shërbejnë funksionit ritual për të siguruar që të dy klasat e njerëzve të njohin funksionin dhe rolin e tyre shoqëror, me fjalë të tjera të "institucionalizimit" të tyre. Azilet si tekst kyç në zhvillimin e deinstitucionalizimit. 

Me valët e njëpasnjëshme të reformave dhe prezantimin e trajtimeve efektive të bazuara në prova, spitalet moderne psikiatrike japin një theks parësor në trajtimin; dhe më tej, ata përpiqen - aty ku është e mundur - të ndihmojnë pacientët të kontrollojnë jetën e tyre në botën e jashtme me përdorimin e një kombinimi të barnave psikiatrike dhe psikoterapisë.  Këto trajtime mund të jenë të pavullnetshme. Trajtimet e pavullnetshme janë ndër praktikat e shumta psikiatrike që vihen në dyshim nga lëvizja për çlirimin e pacientit mendor. 

## Llojet 
[alt=Vilnius Psychiatric Hospital 1 The Republican Vilnius Psychiatric Hospital in Naujoji Vilnia (Parko g. 15), is one of the largest health facilities in Lithuania; built in 1902, official opening on 21 May 1903|thumb|Spitali Psikiatrik Republikan Vilnius në Naujoji Vilnia, një nga objektet më të mëdha shëndetësore në [Lituania|Lituani, i ndërtuar në 1902]]
[thumb|Spitali Röykkä i stilit të [Art Nouveau, i njohur më parë si Nummela Sanatorium, në Röykkä, Finlandë]]
Ka disa lloje të ndryshme të spitaleve psikiatrike moderne, por të gjitha strehojnë njerëz me sëmundje mendore me ashpërsi të ndryshme. Në Mbretërinë e Bashkuar, si pranimet në krizë ashtu edhe kujdesi afatmesëm ofrohen zakonisht në pavijonet e pranimeve akute. Repartet e të miturve ose të të rinjve në spitalet psikiatrike ose në repartet psikiatrike janë të veçuara për fëmijët ose të rinjtë me sëmundje mendore. Objektet e kujdesit afatgjatë kanë për qëllim trajtimin dhe rehabilitimin brenda një afati të shkurtër kohor (dy ose tre vjet). Një institucion tjetër për të sëmurët mendorë është një shtëpi gjysmë e rrugës me bazë në komunitet.

### Stabilizimi i krizës 
Njësitë e Stabilizimit të Krizave (CSU) janë objekte të vogla me shtretër minimal që përdoren për njerëzit në krizë, nevojat e të cilëve nuk mund të plotësohen në mënyrë të sigurt në mjediset e shërbimit rezidencial.

### Njësitë e hapura 
Njësitë e hapura psikiatrike nuk janë aq të sigurta sa njësitë e stabilizimit të krizave. Ato nuk përdoren për personat me vetëvrasje akute; në vend të kësaj, fokusi në këto njësi është që të bëhet jeta sa më normale për pacientët duke vazhduar trajtimin deri në pikën ku ata mund të shkarkohen. Megjithatë, pacientët zakonisht nuk lejohen të mbajnë ilaçet e tyre në dhomat e tyre për shkak të rrezikut të një mbidoze impulsive. Ndërsa disa njësi të hapura janë të zhbllokuar fizikisht, njësitë e tjera të hapura ende përdorin hyrje dhe dalje të mbyllura, në varësi të llojit të pacientëve të pranuar.

### Afatmesëm 
Një tjetër lloj spitali psikiatrik është afatmesëm, i cili ofron kujdes disajavor. Shumica e barnave të përdorura për qëllime psikiatrike kërkojnë disa javë për të hyrë në fuqi, dhe qëllimi kryesor i këtyre spitaleve është të monitorojnë pacientin për javët e para të terapisë për të siguruar që trajtimi të jetë efektiv.

### Repartet e të miturve 
Repartet e të miturve janë seksione të spitaleve psikiatrike ose reparteve psikiatrike të caktuara për fëmijët me sëmundje mendore. Megjithatë, ka një sërë institucionesh të specializuara vetëm në trajtimin e të miturve, veçanërisht kur kanë të bëjnë me abuzimin me drogën, vetëdëmtimin, çrregullimet e të ngrënit, ankthin, depresionin ose sëmundje të tjera mendore.

### Objektet e kujdesit afatgjatë 
[thumb|[Narrenturm (spital)|Narrenturm në Vjenë, i ndërtuar në 1784, është emëruar për një frazë në gjuhën gjermane, që do të thotë "kulla e budallenjve"; spitali ishte ndër ndërtesat më të hershme të projektuara posaçërisht për të sëmurët mendorë.]]
Në Mbretërinë e Bashkuar, objektet e kujdesit afatgjatë tani po zëvendësohen me njësi më të vogla të sigurta, disa brenda spitaleve. Ndërtesat moderne, siguria moderne dhe vendosja në vend për të ndihmuar riintegrimin në shoqëri pasi mjekimi të ketë stabilizuar gjendjen   janë shpesh tipare të njësive të tilla. Shembuj të kësaj përfshijnë Njësinë e Tre Urave në Spitalin e Shën Bernardit në Londrën Perëndimore dhe Spitalin John Munroe në Staffordshire. Këto njësi kanë qëllimin e trajtimit dhe rehabilitimit për të lejuar kalimin në shoqëri brenda një afati të shkurtër kohor, që zakonisht zgjat dy ose tre vjet. Jo trajtimi i të gjithë pacientëve e plotëson këtë kriter, megjithatë, duke bërë që spitalet më të mëdha të ruajnë këtë rol.

Këto spitale ofrojnë stabilizim dhe rehabilitim për ata që po përjetojnë në mënyrë aktive simptoma të pakontrolluara të çrregullimeve mendore si depresioni, çrregullimet bipolare, çrregullimet e të ngrënit etj. 

[Image of depression symptoms]

### Shtëpi në gjysmë të rrugës 
Një lloj institucioni për të sëmurët mendorë është një shtëpi gjysmë e rrugës me bazë në komunitet. Këto lehtësira ofrojnë jetesë të asistuar  për një periudhë të gjatë kohore për pacientët me sëmundje mendore dhe shpesh ndihmojnë në kalimin drejt vetë-mjaftueshmërisë. Këto institucione konsiderohen si një nga pjesët më të rëndësishme të një sistemi të shëndetit mendor nga shumë psikiatër, megjithëse disa lokalitete nuk kanë fonde të mjaftueshme.

### Burg politik 
Në disa vende, institucioni mendor mund të përdoret për burgosjen e të burgosurve politikë si një formë dënimi. Një shembull historik i dukshëm ishte përdorimi i psikiatrisë ndëshkuese në Bashkimin Sovjetik  dhe Kinë.  Ashtu si ish-Bashkimi Sovjetik dhe Kina, Bjellorusia gjithashtu ka përdorur psikiatrinë ndëshkuese ndaj kundërshtarëve politikë dhe kritikëve të qeverisë aktuale në kohët moderne.  

### Njësi të sigurta 
Në Mbretërinë e Bashkuar, gjykatat penale ose Sekretari i Brendshëm, sipas seksioneve të ndryshme të Aktit të Shëndetit Mendor, mund të urdhërojnë ndalimin e shkelësve në një spital psikiatrik, por termi "i çmendur penalisht" nuk njihet më ligjërisht apo mjekësisht. Njësi të sigurta psikiatrike ekzistojnë në të gjitha rajonet e MB për këtë qëllim; Përveç kësaj, ka disa spitale të specializuara që ofrojnë trajtim me nivele të larta sigurie. Këto objekte ndahen në tre kategori kryesore: Siguria e lartë, e mesme dhe e ulët. Edhe pse shprehja “Siguria maksimale” përdoret shpesh në media, nuk ka një klasifikim të tillë. "Siguria lokale" është një emërtim i gabuar i zakonshëm për njësitë me siguri të ulët, pasi pacientët shpesh mbahen atje nga gjykatat penale lokale për vlerësim psikiatrik përpara se të dënohen.

Të drejtuara nga Shërbimi Shëndetësor Kombëtar, këto objekte që ofrojnë vlerësime psikiatrike mund të ofrojnë gjithashtu trajtim dhe akomodim në një mjedis të sigurt spitalor që parandalon arratisjen. Kështu ka shumë më pak rrezik që pacientët të dëmtojnë veten ose të tjerët. Në Dublin, Spitali Mendor Qendror kryen një funksion të ngjashëm.  

### Shfrytëzimi i spitalit komunitar 
Spitalet komunitare anembanë Shteteve të Bashkuara shkarkojnë rregullisht pacientë të shëndetit mendor, të cilët më pas zakonisht i referohen trajtimit dhe terapisë ambulatore. Megjithatë, një studim i të dhënave të shkarkimit nga spitali komunitar nga viti 2003 deri në vitin 2011, zbuloi se shtrimet në spital të shëndetit mendor ishin rritur si për fëmijët ashtu edhe për të rriturit. Krahasuar me përdorimin e spitaleve të tjera, shkarkimet e shëndetit mendor për fëmijët ishin më të ulëtat, ndërsa shtrimet në spital me rritje më të shpejtë ishin për të rriturit nën 64 vjeç  Disa njësi janë hapur për të ofruar Trajtim të zgjeruar terapeutik, një nënkategori e tre llojeve kryesore të njësive spitalore. 

Në MB, ekzistojnë spitale me siguri të lartë, duke përfshirë Spitalin Ashworth në Merseyside,  Spitalin Broadmoor në Crowthorne, Rampton Secure Hospital në Retford dhe Spitalin Shtetëror në Carstairs, Skoci.  Në Irlandën e Veriut, Ishullin e Manit dhe Ishujt Kanal ekzistojnë njësi me siguri të mesme dhe të ulët, por njësi me siguri të lartë në territorin e MB-së përdoren për pacientët që kualifikohen për trajtimin sipas dispozitës së Referimeve jashtë zonës (Vendosje jashtë ishullit) të Ligjit për Shëndetin Mendor 1983. Midis tre llojeve të njësive, pajisjet me siguri mesatare janë më të përhapurat në MB. Që nga viti 2009, kishte 27 njësi vetëm për femra në Angli.  Njësitë irlandeze përfshijnë ato në burgjet në Portlaise, Castelrea dhe Cork.

## Kritika 
Psikiatri Thomas Szasz në Hungari ka argumentuar se spitalet psikiatrike janë si burgjet, ndryshe nga llojet e tjera të spitaleve, dhe se psikiatër që i detyrojnë njerëzit (në trajtim ose angazhim të pavullnetshëm) funksionojnë si gjyqtarë dhe si roje burgu, jo si mjekë.  Historiani Michel Foucault është gjerësisht i njohur për kritikën e tij gjithëpërfshirëse të përdorimit dhe abuzimit të sistemit të spitalit mendor në *Çmenduri dhe Qytetërim*. Ai argumentoi se azili i Tuke dhe Pinel ishte një rikrijim simbolik i gjendjes së një fëmije nën një familje borgjeze. Ishte një mikrokozmos që simbolizonte strukturat masive të shoqërisë borgjeze dhe vlerat e saj: marrëdhëniet familje-fëmijë (autoriteti atëror), faj-dënim (drejtësi e menjëhershme), çmenduri-çrregullim (rend social dhe moral).  

Erving Goffman shpiku termin "Institucioni Total" për spitalet mendore dhe vende të ngjashme, të cilat pushtuan dhe kufizuan tërë jetën e një personi.   Goffman i vendosi spitalet psikiatrike në të njëjtën kategori si kampet e përqendrimit, burgjet, organizatat ushtarake, jetimoret dhe manastiret.  Në librin e tij *Asylums* Goffman përshkruan se si procesi i institucionalizimit i socializon njerëzit në rolin e një pacienti të mirë, dikujt "të shurdhër, të padëmshëm dhe që nuk bie në sy"; nga ana tjetër, ajo përforcon nocionet e kronizmit në sëmundjet e rënda mendore.  Eksperimenti Rosenhan i vitit 1973 tregoi vështirësinë e dallimit të pacientëve të shëndoshë nga pacientët e çmendur.

Franco Basaglia, një psikiatër kryesor që frymëzoi dhe planifikoi reformën psikiatrike në Itali, e përkufizoi gjithashtu spitalin mendor si një institucion shtypës, të mbyllur dhe total, në të cilin zbatohen rregulla ndëshkuese të ngjashme me burgun, në mënyrë që të eliminohet gradualisht përmbajtja e tij. Pacientët, mjekët dhe infermierët të gjithë i nënshtrohen (në nivele të ndryshme) të njëjtit proces institucionalizmi.  Psikiatri amerikan Loren Mosher vuri re se vetë institucioni psikiatrik i dha atij klasa master në artin e "institucionit total": etiketimin, varësinë e panevojshme, nxitjen dhe përjetësimin e pafuqisë, ceremoninë e degradimit, autoritarizmin dhe përparësinë e nevojave institucionale mbi pacientëve, të cilëve gjoja ishte aty për t'u shërbyer. 

Lëvizja kundër psikiatrisë që erdhi në plan të parë në vitet 1960 ka kundërshtuar shumë nga praktikat, kushtet ose ekzistencën e spitaleve mendore; për shkak të kushteve ekstreme në to. Lëvizja e konsumatorëve/të mbijetuarve psikiatrikë shpesh ka kundërshtuar ose ka bërë fushatë kundër kushteve në spitalet mendore ose përdorimit të tyre, vullnetarisht ose pa dashje. Lëvizja për çlirimin e pacientit mendor kundërshton prerazi trajtimin e pavullnetshëm, por në përgjithësi nuk kundërshton asnjë trajtim psikiatrik që është konsensual, me kusht që të dyja palët të mund ta tërheqin pëlqimin në çdo kohë. 

### Gazetari e fshehtë 
Krahas hetimit akademik të vitit 1973 nga Rosenhan dhe eksperimenteve të tjera të ngjashme, disa gazetarë janë pranuar me dëshirë në spitale për të kryer gazetari të fshehtë. Kjo perfshin:

* Julius Chambers, i cili vizitoi azilin e të çmendurve në Bloomingdale në 1872, duke çuar në librin e vitit 1876 *Një botë e çmendur dhe njerëzit e saj*.
* Nelly Bly, e cila pranoi veten në një institucion mendor në 1887, duke çuar në veprën *Ten Days in a Mad-House*.
* **Frank Smith** në 1935 e pranoi veten në një spital Kankakee, duke çuar në artikujt "Shtatë ditë në çmenduri" në *Chicago Daily Times*.  
* **Michael Mok** i cili hetoi në mënyrë të ngjashme në Nju Jork 1961, duke fituar çmimin Lasker.   
* **Frank Sutherland** i cili mori trajnim nga një psikiatër në mënyrë që të shtirte me saktësi simptomat dhe kaloi 31 ditë në fund të 1973 deri në fillim të 1974, duke çuar në një seri artikujsh në *Nashville Tennessean*.  
* **Betty Wells** e cila hetoi në 1974, me artikujt e titulluar "Një udhëtim në errësirë" për *Shqiponjën Wichita*. 

## Shiko gjithashtu 
* Deinstitucionalizimi
* Historia e çrregullimeve mendore
* Historia e institucioneve psikiatrike
* Sindroma institucionale
* Plani Kirkbride
* Ligji për shëndetin mendor
* MindFreedom International
* Komisioni i Ri i Lirisë për Shëndetin Mendor
* Lëvizja e të mbijetuarve psikiatrikë
* Abuzimi politik i psikiatrisë në Bashkimin Sovjetik
* Salutogenesis, një metodologji e praktikës më të mirë për projektimin e objekteve psikiatrike
* Qendra e Avokimit të Trajtimit, grup propozues i trajtimit të pavullnetshëm

## Referime