Kopshti Botanik kombëtar i Gjeorgjisë

parapamje|270x270px| Kopshti Botanik i Tbilisit është i fshehur nga pamja pasi banon midis kodrave të vargmalit Sololaki
parapamje|270x270px| Ujëvara, Kopshti Botanik i Tbilisit, Gjeorgji
**Kopshti Botanik Kombëtar i Gjeorgjisë** (  ), më parë **Kopshti Botanik i Tbilisit** ( )Kopshti Botanik Kombëtar i Gjeorgjisë është një oaz i gjelbër plot sharm që ndodhet në qytetin e bukur Tbilisi, kryeqyteti i Gjeorgjisë. Kjo oaz i gjelbër shtrihet në grykën e bukur të Tsavkisis-Tskali, në zonën jugore të vargmalit të mahnitshëm të Sololakit (një pjesë e vargmalit të famshëm të Trialetit). Me një sipërfaqe prej 161 hektarësh, ai mbart një thesar të rrallë e të çmuar prej mbi 4500 grupesh taksonomike të bimëve dhe bimorëve. Oralet e larmishme, gjethet gjigande dhe paisjet e tjera natyrore të këtij kopshti botanik japin një sens të pazëvendësueshëm të harmonisë dhe qetësisë me natyrën në këtë ambient të mrekullueshëm të gjelbër.

Historia e kopshteve mbretërore të Tiflisit shtrihet nëpër më shumë se tre shekuj. Një udhëtar francez, Jean Chardin, i përshkroi ato për herë të parë në vitin 1671 si kopshte që mund të jenë themeluar që në vitin 1625. Ata u quajtën ndryshe si "kopshtet e fortesës" ose "kopshtet e Seidabad" në periudha të ndryshme të historisë. Këto kopshte janë përmendur në regjistrimet e Joseph Pitton de Tournefort në vitin 1701 dhe në hartën e Tbilisit nga Princi Vakhushti në vitin 1735. Pasi u plaçkitën gjatë pushtimit Persiantë vitit 1795, kopshti u rikrijua në fillim të shekullit të 19-të dhe u themelua zyrtarisht si Kopshti Botanik i Tiflisit në vitin 1845.

Nisur nga viti 1888, kur u themelua një qendër floristike, Yuri Voronov dhe disa studiues të tjerë të shquar kanë punuar në Kopshtin botanik. Nga viti 1896 deri në vitin 1904, kopshti u zgjerua në drejtim të perëndimit. Ndërmjet viteve 1932 dhe 1958, territori që përshkon ish-varrezat myslimane u përfshi në kopshtin botanik. Megjithatë, disa varre kanë mbijetuar në territorin e kopshtit, siç është ai i shkrimtarit të njohur azerbajxhanas Mirza Fatali Akhundov (1812-1878). Hyrja kryesore e Kopshtit ndodhet në krahun e poshtëm të Kalasë Narikala. Tjetra, e prerë në shkëmb si një tunel i gjatë në viteve 1909-1914, ishte funksionale deri në mesin e viteve 2000, kur u kthye në klubin më të madh të natës në Gjeorgji, "Gvirabi".

## Histori 
Në Gjeorgji, tradita e importimit, shumimit dhe zgjedhjes së bimëve nga vende të tjera ka qenë një praktikë e hershme që përmendet në mitologjinë greke. Mitet greke bëjnë referencë ndaj kopshteve të njohura të bimëve mjekësore të Medeas së Kolkidës dhe nënës së saj Circe. Në gjuhën gjeorgjiane, kopshti ka disa emra që shprehin qëllimin e tij si një mjedis dekorativ dhe shërues, si "Vendi i gjelbër", "Tsalkot", "Parajsa", "Bagnari", dhe emra të tjerë të tillë.

Sipas burimeve historike, në pjesë të ndryshme të asaj që është kopshti botanik i sotëm ishin të kultivuara tre kopshe të vogla, të cilat i takonin mbretërve të dalluar gjeorgjian. Kopshti në Leghvtakhevi ishte një nga këto kopshe, të cilin e kultivonte Mbreti i fundit i Kartli-Kakhetit, ndërsa sipas të dhënave të udhëtarit francez Jean-Baptiste Chardin, ishte Mbretëresha Meri e 12 që ruante kopshtin mbretëror.

Nga viti 1801, pasi Gjeorgjia u bashkua me Rusinë, kopshti i oborrit mbretëror në Tbilisi u riemërua si "Kopshti i Thesarit të Tbilisit".

Më 1 maj  te vitit 1845, me një dekret nga Mëkëmbësi i Kaukazit, Konti Mikhail Vorontsov, kopshti mbretëror mori emrin "Kopshti Botanik i Tbilisit", dhe u vuri nën kujdesin e drejtpërdrejtë të Nënkryetarit të Kaukazit. Për një periudhë prej afro një shekulli, Kopshti Botanik i Tbilisit ishte qendra kryesore shkencore në gjithë rajonin e Kaukazit. Gjatë kësaj kohe, u realizuan ndërtime të ndryshme, duke përfshirë ndërtimin e një serre të vogël për bimë drunore, mure mbajtëse dhe rregullimin e tre tarracave. Pemët frutore dhe fidanët e hardhisë, si dhe bimët dekorative dhe varietetet e reja të perimeve u shpërndanë në mënyrë të lirë. Gjithashtu, u krijua një sistem efikas vaditjeje për të menaxhuar ujërat e rrjedhshme në kopsht.

Kopshti botanik u drejtua nga ekspertë të shquar të kopshtarisë dhe dendrologjisë. Në gjysmën e dytë të shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe fillim të shekullit të njëzetë, një shkollë për kopshtarë u hap brenda kopshtit botanik, i cili mori emrin "Kopshti i Shkollës së Kopshtarëve". Ndërtimi i kopshtit u bë në 12 faza të ndryshme; në vitin 1872, materiale për kopsht u importuan nga Franca për të krijuar një koleksion të pasur të portokalleve, ndërsa në vitin 1873 u shtua një serë e vogël portokalli. Deri në fund të vitit 1875, kopshti kishte rritur 1238 lloje bimësh të hapura dhe portokalle (përfshirë kulturën e ananasit), duke shtuar edhe 134 lloje trëndafilash. Katalogu i parë i kopshtit botanik u botua, duke prezantuar gamën e gjerë të bimëve të kultivuara. Për të shtuar vlerën dhe njohuritë mbi bimësitë, u krijua një muze brenda kopshtit botanik dhe u fillua mbledhja e herbariumeve të bimëve të Kaukazit. Së bashku me këto zhvillime, u themelua edhe një bibliotekë për të ofruar burime të ndryshme lidhur me botanikën dhe kopshtarinë.

Në vitin 1899, Adolf Kristian Rollovuoi u emërua si drejtor i kopshtit botanik. Ai ka ndryshuar dhe rritur kopshtin në një institucion shkencor të rëndësishëm, duke shtuar laboratorë dhe zyra të pajisura me teknologji të fundit. Ky zhvillim i madh ka bërë kopshtin botanik një qendër të rëndësishme për studimin dhe kërkimin e bimësive.

Niko Ketskhoveli, Levan Kanchaveli, Vladimir Menabde, Ksenia Bakhtadze, Tamar Sulakadze, Levan Japaridze, dhe Mikheil Sakhokia janë disa nga shkencëtarët e njohur gjeorgjianë që kanë punuar dhe arsimuar në kopshtin botanik. Në vitin 1913, vetëm një botanist gjeorgjian, Luba Kemularia, ishte aktiv në kopshtin botanik.

Akademikët Vasil Gulatishvili dhe Mamia Gogolishvili kishin një rol të rëndësishëm në rikthimin dhe avancimin e kopshtit botanik gjatë shekullit të njëzetë. Ata kanë dhënë një kontribut të shquar në rikthimin dhe zhvillimin e këtij kopshti, duke sjellë inovacione dhe përparim në fushën e botanikës.

Kopshti Botanik u rikriua dhe u ringjall nga restaurimi i prezantimit të bimëve dhe lulëzimit. U krijua një laborator i ri për mbrojtjen e bimëve dhe u rifilloi botimi i koleksionit të punimeve shkencore. Krijimi i koleksioneve të pyjeve të ndryshme dhe pemëve nga Himalajet dhe Transkaukazia lindore dha një dimension të ri kopshtit. U thellua laboratori i fiziologjisë së bimëve dhe u shtuan departamentet e agroteknikës, mbrojtjes së natyrës dhe informacionit shkencor mbi bimët mjekësore dhe lulëzuar-dekorative. Në kompleksin e kopshtit u ndërtua një godinë administrative dhe laboratorike, një laborator për bimët mjekësore dhe një portokalli me laborator. Vendosja e një sistemi të ri vaditjeje u bë në të gjithë kopshtin, ndërsa në vitin 1956 u përfundua ndërtimi i këndit artistik dhe dekorativ "Parter" nga arkitekti i njohur i peizazhit, Giorgi Managadze.

Duke ndjekur drejtimet e Mamma Lorias, Muzeu Dendrologjik i Bimëve Drurore u hap për të prezantuar një koleksion të pasur dhe të shkëlqyeshëm të specieve të rralla dhe të zhdukura të florës së Gjeorgjisë dhe Syringarium (Koleksioni Lilac), duke krijuar kështu një ngjarje e veçantë për dashamirësit e natyrës dhe bimëve.

Në vitin 2009 u mbajt për herë të parë në Kaukazin e Jugut një takim i Këshillit Ndërkombëtar të Kopshteve Botanike (BGCI) në Tbilisi. Në takim morën pjesë Sekretarja e Përgjithshme e BGCI, Sarah Oldfield, Drejtori i Programeve Rajonale Joachim Gratsfeld, si dhe përfaqësues të Kopshteve Botanik të Misurit, Bruklinit dhe Edinburgut.

Në vitin 2011, Kopshti Botanik Kombëtar i Gjeorgjisë mori fonde nga Kopshti Botanik Mbretëror dhe Fondacioni Raford (MB) për të ndihmuar në rindërtimin dhe zgjerimin e ndërtesës së departamentit të ruajtjes së bimëve. Projekti përfshiu restaurimin e monumenteve historike në kopshtin botanik, rindërtimin e urës qendrore, rindërtimin e dy kullave, një fragment të murit të vjetër të Narikalasë, si dhe rindërtimin e Ura e Tamarës dhe godinën historike në hyrje të kopshtit.

Kopshti botanik ka një sipërfaqe prej 97 hektarë. Rreth 40 hektarë janë të zënë nga mbjelljet, rrugët dhe ndërtesat, ndërsa 58 hektarë janë bimësi natyrore. Flora e kopshtit është shumë e pasur me rreth 800 lloje bimësh të ndryshme. Koleksioni i bimëve në kopsht përfshin rreth 3500 lloje, nëngrupe dhe kultivarë të ndryshëm.

Një nga departamentet kryesore në Kopshtin Botanik Kombëtar të Gjeorgjisë është Departamenti i Kaukazit të Bimëve të Rralla të Zhdukura dhe Mjekësore, i cili fokusohet në studimin dhe ruajtjen e specieve unike të bimëve në zonën e Kaukazit. Departamenti i Prezentimit të Bimëve Woody është përgjegjës për shfaqjen dhe promovimin e bimëve me thënie në kopsht.Departamenti i Marrëdhënieve me Publikun dhe Marketingu përqendrohet në komunikimin dhe promovimin e aktiviteteve të kopshtit ndaj publikut dhe në zhvillimin e strategjive të marketingut. Departamenti i Lulëzimit dhe Dizajnit të Peizazhit merret me planifikimin dhe dizajnimin e hapësirës së kopshtit për të krijuar një ambient të bukur dhe tërheqës për vizitorët.Ruajtja e bimëve, Mbrojtja e bimëve dhe e Tokës janë departamentet që janë përfshirë në mbrojtjen dhe ruajtjen e mjedisit të bimëve dhe tokës në kopsht, duke ndërmarrë masa për të mbrojtur biodiversitetin dhe të ruajtur habitatet natyrore të kopshtit.Gjithashtu, në kopsht gjendet një shtëpi me bimë tropikale dhe një çerdhe, të cilat përfaqësojnë një element shtesë tërheqës për vizitorët dhe ofrojnë një eksperiencë unike për të njohur faunën dhe florën tropikale.

## Galeri 

Skeda:Botanical_Garden_&_Narikala,_Tbilisi.jpg|alt=Tbilisi Botanical Garden and the ruins of Narikala|Kopshti Botanik i Tbilisit dhe rrënojat eNarikala
Skeda:Most_photgraphed_spot_in_the_National_Botanical_Garden_of_Georgia.jpg|alt=An arched bridge over the waterfall in the Tbilisi Botanical Garden constructed in 1914|Një urë me hark mbi ujëvarën në Kopshtin Botanik të Tbilisit në vitin 1914
Skeda:Waterfall_and_arch_bridge,_Tbilisi_Botanical_Garden.JPG|alt=Tbilisi Botanical Garden in spring|Kopshti Botanik i Tbilisit në pranverë

## Referencat