Toyota

**Toyota Motor Corporation** (NYSE:TM), (Japonisht: トヨタ自動車株式会社, Toyota Jidōsha Kabushiki-gaisha?), ose thjesht njohur si **Toyota**, është korporatë shumëkombëshe japoneze, e dyta në botë që prodhon; vetura, kamionë, autobusë dhe robotë. Qendra e kompanisë gjendet në Toyota, Aichi, Japoni.

## Historia 
### Vitet 30 
Në vitin 1924, Sakichi Toyoda shpiku tezgjhun automatik Toyoda Model G. Parimi i jidokas, që do të thotë "makina ndalon vetë kur ndodh një problem", u bë më vonë pjesë e Sistemit të Prodhimit të Toyota-s. Tezgjahët u ndërtuan në një linjë të vogël prodhimi. Në vitin 1929, patentë për tezgjahun automatik iu shit një kompanie britanike, duke krijuar kështu kapitalin fillestar për zhvillimin e automobilave. 

thumb|275px|Prodhim në masë i tezgjahëve automatikë Toyoda, në Muzeun Toyota në Nagakute-cho, Aichi-gun, prefektura Aichi, Japoni
Toyota filloi në vitin 1933 si një sektor i Fabrikës së Tezgjahëve Automatikë Toyoda, të përkushtuar për prodhimin e makinave nën drejtimin e djalit të themeluesit, Kiichiro Toyoda. Automjetet e saj të parë ishin veturat e pasagjerëve A1 dhe G1 në 1935. Toyota Motor Co u themelua si një kompani e pavarur në vitin 1937. Në vitin 2008, shitjet e Toyota-s tejkaluan General Motors, duke e bërë Toyota-n numër një në botë.

thumb|275px|Toyoda Standard Sedan AA 1936
Automjetet u shitën fillimisht nën emrin "Toyoda" (ト ヨ ダ), nga emri i familjes së themeluesit të kompanisë, Kiichirō Toyoda. Në prill të vitit 1936 përfundoi makina e parë për pasagjerë e Toyoda-s, Model AA. Çmimi i shitjes ishte ¥3350, 400¥ më e lirë se sa makinat e Ford-it ose GM. 

thumb|200px|left|Shtëpia e themeluesit të Toyota-s Kiichiro Toyoda, pranë qytetit Toyota 
Në shtator 1936, kompania organizoi një konkurs publik për të hartuar një logo të re. Nga 27.000 logo të paraqitura, fitues ishte logoja me tre gërma japoneze katakana për "Toyoda" në një rreth. Por Risaburō Toyoda, i cili ishte martuar me një pjestare të familjes Toyoda dhe nuk ka lindur me këtë emër, preferoi "Toyota" (ト ヨ タ), sepse ajo kërkonte tetë vija pene (një numër me fat) për ta shkruar në japonisht, ishte vizualisht më e thjeshtë (duke lënë jashtë shenjë diakritike (shenjë që tregon që një bashkëtingëllore është e zëshme) në fund), dhe me një bashkëtingëllore të pazëshme në vend të një bashkëtingëllore të zëshme (bashkëtingëlloret e zëshme janë konsideruar të kenë një tingull "të paqartë" apo "të padalluehme" mirë në krahasim me bashkëtingëlloren e pazëshme, të cilat janë "të qarta").

thumb|200px|left|Brenda në shtëpinë e themeluesit të Toyota-s, Kiichiro Toyoda, pranë qytetit Toyota
Toyoda fjalë për fjalë do të thotë "orizore pjellore", kështuqë ndryshimi i emrit parandaloi kompaninë nga të qenit e lidhur me bujqësinë e modës së vjetër. Kompania u regjistrua me emrin e ri në gusht të vitit 1937 si Toyota Motor Company. 

### Vitet 1940-1950 
Nga shtatori 1947, automjete të përmasave të vogla të Toyota-s u shitën nën emrin "Toyopet" (トヨペット). Automjeti i parë i shitur nën këtë emër ishte Toyopet SA, por gjithashtu u shitën edhe automjete të tilla si kamioni i lehtë Toyopet SB, kamion i lehtë Toyopet Stout, Toyopet Crown, Toyopet Master, dhe Toyopet Corona. Fjala "Toyopet" ishte një pseudonim dhënë për Toyota SA për shkak të madhësisë së tij të vogël, si rezultat i një konkursi për emërtimin që Kompania Toyota organizoi në vitin 1947. Megjithatë, kur Toyota përfundimisht hyri në tregun amerikan në vitin 1957 me Crown, emri nuk u prit mirë për shkak të ngatërrimit me lodra (toys) dhe kafshët shtëpiake (pet). Emri "Toypet" u hoq për tregun amerikan, por vazhdoi në tregjet e tjera deri në mes të viteve 1960.
thumb|275px|Gjenerata e parë Toyopet Crown Model RSD (janar 1955 – tetor 1958)

### Vitet 1960-1970 
Nga fillim të viteve 1960, Shtetet e Bashkuara të Amerikës kishin filluar vendosjen e tarifave të rrepta të importit për automjete të caktuara. E ashtuquajtura "taksa e pulës" e vitit 1964 ishte një taksë 25% mbi kamionët e lehtë të importuar. Në përgjigje të tarifës, Toyota, Nissan Motor Co dhe Honda Motor Co filluan ndërtimin e uzinave në SHBA në fillim të viteve 1980. 

### Vitet 1980 
Toyota mori çmimin e saj të parë japonez për Kontrollin e Cilësisë në fillim të viteve 1980 dhe filloi të marrë pjesë në një shumëllojshmëri të gjerë të garave të makinave. Për shkak të krizës së naftës të vitit 1973, konsumatorët në tregun fitimprurës amerikan filluan të kthehen drejt makinave të vogla që shpenzonin pak karburant. Prodhuesit e makinave amerikane e kishin konsideruar i ndërtonin makinat e vogla me nivel të ulët të cilësisë për të mbajtur çmime të ulta.

Në vitin 1982, Toyota Motor Company dhe Toyota Motor Sales u shkrinë në një kompani, Toyota Motor Corporation. Dy vjet më vonë, Toyota ka hyrë në një ndërmarrje të përbashkët me General Motors të quajtur New United Motor Manufacturing, Inc, NUMMI, që operon një uzinë të prodhimit të automobilave në Fremont, Kaliforni. Fabrika ishte një fabrikë e vjetër e General Motors që ishte mbyllur për dy vjet. Toyota pastaj filloi të krijojë marka të reja në fund të vitit 1980, me fillimin sectorit të makinave të tyre luksoze Lexus në vitin 1989.

### Vitet 1990 
Në vitet 1990, Toyota filloi të dalë nga prodhimi vetëm i makinave kompakte kryesisht duke shtuar shumë automjete të mëdha dhe më luksoze, duke përfshirë kamioni me përmasë të plotë, T100 (dhe më vonë Tundra), disa linja për SUV; një version sportiv të Camry-t, i njohur si Camry Solara; dhe markën Scion, një grup prej disa automobilash të përballueshëm, por sportiv, të prodhuara në mënyrë të veçantë për të rinj të rritur. Toyota gjithashtu filloi prodhimin e makinës hibride më të shitur në botë, Prius, në vitin 1997.

Me një prani të madhe në Evropë, për shkak të suksesit të Toyota Team Europe, korporata ka vendosur të ngrejë Toyota Motor Europe Marketing and Engineering, TMME, për të ndihmuar në tregëtimin e automjeteve në kontinent. Dy vjet më vonë, Toyota ngriti një bazë në Mbretërinë e Bashkuar, TMUK, sepse makinat e kompanisë ishin bërë shumë popullore ndër shoferët britanikë. U ngritë bazat në Indiana, Virxhinia, dhe Tianjin. Në vitin 1999, kompania vendosi të listohet në Bursën e Nju Jorkut dhe Londrës.

### Vitet 2000 
Në vitin 2001, Toyo Trust and Banking u bashkua me dy banka të tjera për të formuar UFJ Bank, e cila u akuzua për korrupsion nga qeveria e Japonisë për dhënien e kredive të këqija organizatave të supozuara të krimit të organizuar "Yakuza", dhe drejtuesit u akuzuan për bllokimin inspektimeve nga Agjencia e Shërbimit Financiar. UFJ u rendit nga Fortune Magazine ndër korporatat më të mëdha me humbje në botë, me kryetarin e Toyota-s që shërbente si drejtor. Në atë kohë, UFJ ishte një nga aksionerët më të mëdhenj të Toyota-s. Si rezultat i krizës bankare të Japonisë, UFJ u bashkua me Bankën e Tokio-Mitsubishi për t'u bërë Mitsubishi UFJ Financial Group. 
[thumb|right|250px|2007 [Toyota Camry SE]]
thumb|250px|Toyota Corolla 2009. Me më shumë se 40 milionë makina të shitura, Corolla është një nga makinat më të njohura dhe më të mira në botë.

Në vitin 2002, Toyota arriti të hyjë në një ekip pune të Formula Uno dhe krijoi ndërmarrje të përbashkëta me kompanitë franceze automobilistike Citroen dhe Peugeot. Një vit më pas Toyota filloi prodhimin e makinave në Francë.

Toyota u rendit e teta në listën e Forbes 2000 për kompanitë kryesore në botë për vitin 2005, por zbriti në vendin e 55-të për vitin 2011. Kompania ishte numër një në shitjen globale të automobilave për tremujorin e parë të vitit 2008. 

Në vitin 2007, Toyota lëshoi një përditësim të kamionit të saj të përmasës së plotë, Tundra, prodhuar në dy fabrika amerikane, një në Teksas dhe një në Indiana. *Motor Trend* e quajti Tundrën "Kamioni i Vitit", dhe Toyota Camry të vitit 2007 "Vetura e Vitit" për vitin 2007. Ajo gjithashtu ka filluar ndërtimin e dy fabrikave të reja, një për të ndërtuar RAV4 në Woodstock, Ontario, Kanada, dhe të tjetra për të ndërtuar Toyota Prius në Blue Springs, Misisipi, SHBA. Kjo fabrikë ishte menduar fillimisht për të ndërtuar Toyota Highlander, por Toyota vendosi të përdorë uzinën në Princeton, Indiana, SHBA, në vend të kësaj. Kompania ka gjetur edhe suksesin e kohëve të fundit me modele më të vogla Corolla dhe Yaris, ndërsa çmimet e benzinës janë rritur me shpejtësi në vitet e fundit.

## Produktet 
### Seritë e prodhimit të veturave 
Toyota Land Kruiser tipi J12 LCR 120

### Seritë e prodhimit të traktorëve 
### Seritë e prodhimit të autobusëve 
### Seritë e prodhimit të robotëve 
## Modelet e prodhuara nga Toyota 
* 4Runner 
* Allion
* Alphard
* Aurion
* Auris
* Avalon
* Avensis 
* Aygo
* Caldina 
* Camry
* Century
* Coaster
* Corolla/Altis
* Crown
* Dyna
* Estima/Tarago/Previa
* FJ Cruiser 
* Hiace
* Highlander
* Hilux/Tacoma
* Ipsum
* Isis
* Land Cruiser 
* Mark X 
* Matrix
* Prius
* Probox 
* Progres 
* RAV4 
* Sequoia 
* Sienna 
* Sienta 
* Solara 
* Soluna/Vios 
* Tundra 
* Wish 
* Yaris 

**Linja e prodhimit - IMV**
* Fortuner 
* Hilux 
* Innova 
* Avanza 

**Markat Lexus**
* IS 
* ES 
* GS 
* LS 
* SC 
* GX 
* LX 
* RX 

**Markat Scion**
* xA
* xB 
* tC

### Automobila konceptual 
[thumb|250px|left|Toyota [Toyota i-unit|i-unit]]
[right|thumb|250px|[Lexus LF-C në Pebble Beach Concours d'Elegance të vitit 2004]]

## Shih edhe 
## Lidhje të jashtme