Shpërthimi në Poloni (2022)

Më 15 nëntor 2022, një raketë goditi territorin e Polonisë në fshatin Przewodów pranë kufirit me Ukrainën. Ngjarja ndodhi gjatë një sulmi në qytetet e Ukrainës dhe objektet energjetike nga Rusia. Ishte incidenti i parë i një rakete (*përballë inkursioneve të* mëparshme UAV) që u ul dhe shpërtheu brenda territorit të NATO-s gjatë pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022. Vlerësimet fillestare nga Shtetet e Bashkuara zbuluan se raketa ka të ngjarë të ketë qenë një raketë e mbrojtjes ajrore e gjuajtur nga forcat ukrainase në një raketë ruse në hyrje.

## Sfondi 
Shpërthimi ndodhi në një ditë kur ushtria ruse bombardoi gjerësisht infrastrukturën në të gjithë Ukrainën, sulmi më i madh deri më tani. Këto përfshinin raketat e lundrimit ajror dhe detar (Kh-101, Kh-555, Kalibr), raketat e drejtuara Kh-59, dronët sulmues Shahed-136/131, UAV-të Orion dhe UAV-të Orlan-10.) u vranë në një shpërthim në një tharëse gruri. Anëtarët e NATO-s filluan të shqyrtojnë provat menjëherë pasi u raportua shpërthimi.

## Hetimi 
Pas mbledhjes së Byrosë së Sigurisë Kombëtare më 15 nëntor, zëdhënësi i qeverisë tha: "Shërbimet do të punojnë gjithë natën për të zgjidhur gjërat". 

Raporte kontradiktore dolën në lidhje me prejardhjen dhe natyrën e shpërthimit(ve) menjëherë pas incidentit. Ministria e Jashtme e Polonisë deklaroi se predha ishte "prodhuar nga Rusia". Andrés Gannon, një ekspert sigurie në institutin e mendimit Këshilli për Marrëdhëniet me Jashtë, spekuloi se raketat mund të jenë nga sistemet S-300. S-300 u përdorën nga të dy luftëtarët gjatë pushtimit si raketa tokë-ajër dhe tokë-tokë, kryesisht nga Ukraina dhe Rusia respektivisht. Mariusz Gierszewski, një reporter polak për Radio ZET, raportoi burime që pretendonin se raketa ishte mbetje e një rakete të rrëzuar. Presidenti amerikan Joe Biden, duke folur nga samiti i G20 në Bali, tha se nuk ka gjasa që raketa të jetë lëshuar nga Rusia.

Sipas zyrtarëve të inteligjencës amerikane, vlerësimet fillestare sugjerojnë se raketa është lëshuar ndoshta nga forcat ukrainase në një raketë ruse në hyrje.

Gjithashtu më 17 nëntor, zyrtarët polakë deklaruan se hetuesit ukrainas ka të ngjarë të kenë akses në vendin e shpërthimit.

## Kundërveprimet 
### Polake 
Pas shpërthimit, kryeministri i Polonisë Mateusz Morawiecki thirri një mbledhje urgjente të një komiteti për çështjet e sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes. Një zëdhënës i qeverisë tha se Polonia po rrit nivelin e gatishmërisë së disa prej njësive të saj ushtarake pas përfundimit të takimit. Ai tha gjithashtu se presidenti polak Andrzej Duda foli me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s Jens Stoltenberg në lidhje me mundësinë e aktivizimit të nenit 4 të kartës së NATO-s.

Ministri i Jashtëm polak Zbigniew Rau thuhet se thirri ambasadorin rus dhe kërkoi "shpjegime të menjëhershme të detajuara".

Presidenti polak Andrzej Duda deklaroi vonë më 15 nëntor me orën vendase se nuk kishte prova se kush e gjuajti raketën.

### Ndërkombëtare 
#### Ruse 
Ministria ruse e mbrojtjes mohoi raportet se raketat ruse kishin goditur Poloninë, duke e cilësuar atë si "provokim të qëllimshëm që synon përshkallëzimin e situatës".

Të nesërmen, ajo tha se sulmet ruse në Ukrainë kishin qenë të paktën  larg kufirit me Poloninë dhe se fotot e faqes së publikuar në Poloni ishin "identifikuar nga specialistët e industrisë ruse të mbrojtjes si elementë të një rakete të drejtuar kundërajrore të sistemit të mbrojtjes ajrore S-300 të forcave ajrore ukrainase". Më vonë atë ditë, ministria e jashtme ruse thirri ambasadorin polak.

#### Ukrainase 
Presidenti Volodymyr Zelenskyy fajësoi Rusinë për incidentin në fjalimin e tij të natës me video atë ditë, duke thënë se "raketat ruse goditën Poloninë" dhe e përshkroi atë si një shkelje të "sigurisë kolektive" dhe si një "përshkallëzim të rëndësishëm". Në të njëjtën kohë, ministri i jashtëm Dmytro Kuleba e cilësoi sugjerimin e lëshimit të raketës nga mbrojtja ajrore ukrainase si një "teori konspiracioni" të promovuar nga Rusia.

Të nesërmen, këshilltari presidencial i Ukrainës Mykhailo Podolyak kishte postuar në Twitter se vendet evropiane duhet të "mbyllnin qiellin" mbi Ukrainën pas shpërthimit. Oleksiy Danilov, sekretari i Këshillit të Sigurisë Kombëtare dhe Mbrojtjes së Ukrainës, pretendoi se Ukraina kishte prova të një "gjurmë ruse" në shpërthim, pa dhënë asnjë detaj. Zelenskyy tha gjithashtu se ai "nuk kishte dyshim se nuk ishte raketa jonë" dhe se Ukrainës duhet t'i jepet akses në vendin e shpërthimit.

Më 17 nëntor, Zelenskyy tha: "Nuk e di se çfarë ndodhi. Nuk e dimë me siguri. Bota nuk e di. Por unë jam i sigurt se ka pasur një raketë ruse, jam i sigurt që kemi qëlluar nga sistemet e mbrojtjes ajrore. dhe Ministri i Mbrojtjes Kristóf Szalay-Bobrovniczky kishte një telefon. bisedë me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Jens Stoltenberg.

Menjëherë pas sulmit të supozuar, Departamenti i Mbrojtjes i SHBA-së pranoi raportet se dy raketa ruse goditën një vendndodhje brenda Polonisë pranë kufirit të saj ukrainas, megjithëse nuk mund t'i konfirmonte ato. Bob Menendez, Kryesuesi i Senatit për Marrëdhëniet me Jashtë, shprehu shpresën se Rusia do të "kërkonte falje shpejt për humbjen e jetëve dhe do të shprehte se ajo nuk ishte e qëllimshme" dhe paralajmëroi për "të gjitha llojet e pasojave", duke përfshirë mundësinë e përdorimit të Nenit 5, nëse goditja ishte e qëllimshme.

Polonia kërkoi një takim të NATO-s të mërkurën, më 16 nëntor, në bazë të Nenit 4 të NATO-s. Diplomatët e NATO-s thanë se aleanca do të vepronte me kujdes dhe i duhej kohë për të verifikuar saktësisht se si ndodhi incidenti.

Ministri i Punëve të Jashtme të Estonisë, Urmas Reinsalu, iu përgjigj raporteve duke postuar në Twitter se Estonia ishte e gatshme të mbronte "çdo pëllëmbë" të territorit të NATO-s. Kryeministri belg Alexander De Croo iu përgjigj raporteve duke thënë "Ne qëndrojmë me Poloninë". Kryeministri çek Petr Fiala shkroi në Twitter se nëse sulmet do të konfirmoheshin se ishin një akt i qëllimshëm, "do të ishte një përshkallëzim i mëtejshëm nga Rusia"  Presidenti rumun Klaus Iohannis shkroi në Twitter se Rumania qëndron "në solidaritet të plotë me mikun dhe aleatin tonë Poloninë" dhe se "ne jemi në kontakt me partnerët dhe aleatët tanë".

Stoltenberg deklaroi se Rusia mban fajin, megjithëse raketa ka shumë të ngjarë të ishte një sistem ose raketë e mbrojtjes ajrore ukrainase. Në fund të fundit, "kjo nuk do të kishte ndodhur nëse Rusia nuk do t'i lëshonte këto raketa,"  deklaroi ai.

#### Të tjerët 
Kryetari i Këshillit Evropian Charles Michel deklaroi se ishte "i tronditur" nga raportimet e incidentit, duke shtuar se "ne qëndrojmë me Poloninë", e cila është anëtare e Bashkimit Evropian (BE).

Ministria e Punëve të Jashtme dhe Integrimit Evropian të Moldavisë shprehu solidaritetin me Poloninë pas shpërthimeve dhe tha se ishte në kontakt me autoritetet polake. Ministri i Jashtëm moldav Nicu Popesku i dërgoi Zbigniew, bashkëzyrtarit të tij polak, ngushëllime për familjet e viktimave. Një ngjarje e ngjashme me sulmin raketor në Poloni kishte ndodhur në fshatin moldav Naslavcea më 31 tetor, kur si rezultat i një valë tjetër raketash ruse kundër Ukrainës, njëra prej tyre u rrëzua nga sistemet e mbrojtjes ajrore të Ukrainës dhe u rrëzua në fshati, duke shkaktuar dëme materiale por jo viktima.

## Shiko gjithashtu 
Rrëzimi i Tu-141 në Zagreb (2022)

## Referime