Guajana

thumb|
**Republika Ko-operative e Guajanës** ose **Guajana** është një shtet në veriun e Amerikës Jugore. Kufizohet në veri nga Oqeani Atlantik, në lindje nga Surinami, në jug dhe jugperëndim nga Brazili dhe në perëndim nga Venezuela.

Ajo është vendi i tretë më i vogël në Amerikën Jugore edhe është një nga katër territoret jo-spanjishte në kontinent me Brazilin, Surinamin dhe Guajanën Franceze. Para pavarësisë në vitin 1966 ishte quajtur Guajana Britanike.

## Gjeografia 
thumb|left|233px|Lumenjtë dhe Malet e Guajanës

Guajana ndodhet midis 2° dhe 8° gjerësi veriore edhe midis 57° dhe 61° gjatësi perëndimore. Pika më e ulët është Bregu Atlantikut edhe pika më e lartë është Mali i Roraima-Tepuit me lartësi 2.810 m . Lumi kryesor është Essequibo me 1.010&nbsp;km që buron në jugun e vëndit dhe derdhet në Atlantik. Lumenjve të tjera janë: Courantyne me 724&nbsp;km, Berbice me 595&nbsp;km edhe Demerara me 346&nbsp;km.

Parku kombëtar Potaro është i famshëm për ujëvaret e tij, ujëvarja më i madh është Kaieteuri me lartësi 225 m.

85 % e vendit janë vende pak banuar edhe pyll tropikal, i cili nuk përdoret fare për pylltari. Perëndimi dhe jugu e vendit formojnë vargjet malore, në të cilat burojnë lumenjtë kryesor. Në bregdet është një rrip bregdetar kënetar me molaçë.

Prapa saj është një fushë lymore me 20 – 70&nbsp;km gjerësi, kjo zonë është 10 – 100&nbsp;cm mbi nivelin e detit dhe në 18 shekull u ngritë një digë nga emigrantet holandez. Këtu është zona bujqësore me e madh në vend, prodhimet kryesore është orizi, citrusi, arra e kokosit edhe kallam sheqeri.

## Historia 
thumb|right|326px|Kolonitë në vitin 1788

Guajana e tashme kishte ekzistuar nga shekulli XVII deri në shekullin XVIII si tre kolonie e Holandës të cilat ishin Essuquibo, Demerara edhe Berbice.

Në vitin 1763 ka pasur një kryengritje të skllaveve në Berbice.

Zona ka ndërruar deri vitin 1815 disa here pronarin. Fuqitë koloniale Holanda, Britania e Madhe edhe Franca luftuan për token e Guajanës. Mbas humbjes e Napoleonit u hap Kongresi i Vjenës edhe kanë vendosur në vitin 1815 që Guajana të jetë oficiel pjesë e Mbretërisë e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës. Në vitin 1831 u bashkuan të tre kolonitë si Guajana Britanike.

Mbas 1834 kur u heq skllavëria, ka importuar Britania e Madhe punëtor nga India për të zhvendosur zezakët që ishin pas saj kohë të lirë.

Në vitin 1953 kanë ndërhyrë trupa britanike në punët e shtetit të Guanjanës. Britania e Madhe ka kujtuar që Janet Jagan dhe Cheddi Jagan, që kanë themeluar ''People's Progressive Party* (PPP), doshin me bërë një vend komunist prej Guajanën.

Guajana u bërë e pavarur nga Britania e Madhe me 26 maj 1966 edhe me 26 shkurt 1970 presidenti Forbes Burnham nga *People's National Congress'' (PNC) ka deklaruar që Guajana të jetë një republikë kooperative.

Mbas zgjedhjet presidenciale në vitin 1992 që e ka fituar Cheddi Jagan nga PPP-ja, kishte trazirave të dhunshme të mbështetësit i PNC-jës në kryeqytet Georgetown. Kur vdiq Cheddi Jagan në vitin 1997 u zgjodh në dhjetor e veja e tij Janet Jagan si presidente e re. Në gusht 1999 ajo e dha dorëheqjen e saj nga politika sepse kishte problema me shëndetin. Pastaj u beri ish-ministri i financeve Bharrat Jagdeo presidenti i ri.

## Popullsia 
thumb|left|192px|Dendësia
thumb|right|326px|Rritja e popullsisë

Popullsia e Guajanës është rreth 770.000, të cilat 90 % jetojnë afër bregdetit (10 % të sipërfaqes e Guajanës) edhe në lindje e lumit Essequibo. Popullsia  e tashme e Guajanës është racialisht dhe etnikisht e përzuar, shumësia e tyre kanë ardhë si puntorë nga Irlanda, Holanda, Portugalia edhe Gjermania ose kanë ardhë si skllav Afrika, India, Kina edhe Australia.

### Gjuha 
Gjuha zyrtare është një lloj anglishte, por flitet edhe Hindi edhe gjuhe indigjene nëpër pyje.

### Grupët etnike 
Sipas regjistrimit të vitit 2002 :
* 43,4 % Indianët nga India-Britanike kanë ardh si skllav
* 30,2 % Njerëz Zezak
* 16,7 % Njerëz multitacial
* 9,2 % Njerëz e vendit
* 0,2 % Kineze
* 0,1 % Njerëz të Bardh

### Feja 
Fejëtare në përqindtë :
* 28,8 % Hindut
* 57,8 % Krishterë
** 17,0 % Pentekostalisëm
** 8,1 % Katolikët
** 7,0 % Anglikanët
** 5,0 % Kisha Adventiste Shtatë ditë
** 1,7 % Metodistët
** 1,1 % Dëshmitarët e Jehovait
** 17,9 % Krishterë të tjera
* 7,3 % Myslimanët
* 4,3 % Ateistët
* 0,5 % Rastafari
* 0,1 % Bahai
* 1,3 % të tjerët

### Edukata 
[thumb|194px|Shkollë në kryeqytetin, [Georgetown]]

Edukata në Guajana ishte deri një farë kohe një nga edukatat më të mirët në Karaibet, por u keqësuar në vitet 1980 sepse shumë mësues kanë emigruar.

Edhe pse sistemi i arsimit u çlodh në vitet 1990 nuk ka arrit akoma kualitetin që e kishte përpara.

Mësuesve i mungon një masë kritike e ekspertizës, i mungon nga disiplina edhe aktivitetet.

Pas vitit 6 e jetës është e detyrueshëm që të bëjnë një shkollë 6-vjeçare pastaj 7 vjet në të cilat vetëm 4 vjet janë të detyrueshëm.

## Politika 
## Njësit administrative 
thumb|194px|Rajonet në Guajana
Guajana është pjesëtuar në 10 Rajonet. Numri i banoreve në Guajana janë tërhequr për herën e fundit me 15 shtator 2002.

## Ekonomia 
## Transporti 
## Kultura 
## Lidhje të jashtme 
## Shiko edhe 
Amerika Jugore

## Burimet 
* Faqe e Presidentit të republikës Koperative të Guaianës
* Official Website of the Guyana Tourism Authority
* GINA - Agjenci e qeverisë aktualizohet për çdo ditë.