Futbolli në Mal të Zi

**Futbolli në Mal të Zi** ka një histori të pasur dhe është sporti më i ndjekur dhe më popullor në vend. Ai është paraqitur në vitet 1920 dhe më tutje është zhvilluar gjatë shekullit XX, fillimisht si pjesë e Jugosllavisë, pastaj në kuadër të bashkimit me Serbinë, dhe më në fund si shtet i pavarur që nga viti 2006. Si rezultat i referendumit të pavarësisë së Malit të Zi të mbajtur më 21 maj 2006, Mali i Zi shpalli pavarësinë dy javë më vonë, më 3 qershor, dhe formoi shoqatën e tij të futbollit .  

## Historia 
### Para vitit 2006 
Futbolli në Mal të Zi, si pjesë e Jugosllavisë, u organizua fillimisht nga Federata e Futbollit të Jugosllavisë, e themeluar në vitin 1919 dhe u riemërua Federata e Futbollit të Serbisë dhe Malit të Zi në 2003. Jugosllavia, më vonë Serbia dhe Mali i Zi, ishte një nga vendet lider në futbollin evropian. Ata arritën dy herë në gjysmëfinale të Kupës së Botës (në 1930 dhe 1962 ) dhe dy herë përfunduan nënkampionët e Kampionatit Evropian (në 1960 dhe 1968 ). Lojtari i parë nga Mali i Zi që luajti në një Kupë Bote ishte Milovan Jakšić, i cili ishte portieri jugosllav në Kupën e Botës 1930. Që atëherë, malazezët ishin zakonisht të përfaqësuar mirë në ekipet e Jugosllavisë dhe Serbisë dhe Malit të Zi, disa si Dragoljub Brnović, Dejan Savićević dhe Predrag Mijatović, u bënë ndër lojtarët më të shquar jugosllavë të të gjitha kohërave.

Fillimisht, në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore, futbolli në Jugosllavi ishte i organizuar në mënyrë rajonale. Secili rajon kishte nënasociacionin e vet të futbollit, i cili ishte përgjegjës për organizimin e sistemit të vet të ligës, i cili do ta organizonte klubin në garat e ligës të ndara nga liga të organizuara vertikalisht. Liga më e lartë do të formohej nga klubet më të mira të nënasociacionit dhe fituesi do të kualifikohej në kampionatin jugosllav ku do të takohej me fituesit e të gjitha nënasociacioneve të tjera. Mali i Zi në atë kohë nuk kishte, por territori i sotëm i Malit të Zi përfshihej në një Zeta Banovinë pak të zgjeruar e cila përveç Malit të Zi sot përfshinte edhe bregdetin e Dubrovnikut duke përfshirë gadishullin e Peljeshacit, Hercegovinën Lindore, rajonin e Rashkës së Serbisë së sotme dhe pjesët perëndimore të Kosova dhe Metohia .

Banovina e Zetës u themelua në mars 1931 në Cetinje nënshoqata e saj e futbollit, duke u bërë kështu e njohur si Nënshoqata e Futbollit Cetinje . Që nga ai vit, nënshoqata e Cetinjës formoi sistemin e saj të ligës dhe do të organizonte gara rregullisht si pjesa tjetër e nënshoqatave jugosllave. 

Liga e lartë e nën-shoqatës Cetinje u shënua nga rivaliteti midis dy klubeve të mëdha, SK Crnogorac nga Cetinja dhe SK Balšić nga Podgorica .  Para Luftës së Dytë Botërore, Crnogorac ishte i vetmi klub malazez që luajti në fazën finale të kampionatit jugosllav, dhe ishte vetëm në një rast, në edicionin 1935–36, i cili u luajt në një sistem kupe.

Më vonë, pas vitit 1945, klubet më të mira malazeze zakonisht luanin në Ligën e Parë Jugosllave . Liga e Republikës së Malit të Zi ishte liga më e lartë e luajtur në nivel malazez. Ai ishte pjesë e nivelit të tretë ose të katërt (në varësi të periudhës së saktë) të futbollit në Jugosllavi. Liga e Parë e Malit të Zi u formua në vitin 2004 si niveli i dytë vendor dhe pas pavarësisë së Malit të Zi, në vitin 2006, u bë niveli më i lartë i vendit.

### Kupa e Botës FIFA 2006 
Pas pavarësisë së Malit të Zi në qershor 2006, ekipi i Serbisë u pa si pasardhës i ekipit të Serbisë dhe Malit të Zi. Megjithatë, në Kupën e Botës FIFA 2006, të mbajtur në gjysmën e dytë të qershorit dhe në korrik 2006, Serbia dhe Mali i Zi vazhduan të luanin, duke përfaqësuar dy shtetet e pavarura të Serbisë dhe Malit të Zi . Pavarësisht një rekordi mbresëlënës në kualifikimin për turne, skuadra luftoi në një grup të vështirë të raundit të parë dhe u eliminua duke mos fituar asnjë ndeshje, duke pranuar dhjetë gola dhe duke shënuar vetëm dy. Pas turneut, ekipi u shpërbë dhe u zëvendësua nga Serbia .

### Pas pavarësisë 
Federata e Futbollit të Malit të Zi kishte ekzistuar si nën-federatë që nga marsi 1931, por aplikoi për anëtarësim të pavarur në FIFA dhe UEFA më 30 qershor 2006. Anëtarësimi i plotë në UEFA u dha në janar 2007. Ndërkohë, shoqata kishte vazhduar të drejtonte Ligën e Parë të Malit të Zi si kompeticionin kryesor të futbollit të vendit të ri. Fituesit e kësaj do të hyjnë në garat evropiane në vitin 2007. Kombëtarja e re u organizua dhe ndeshja e parë ishte kundër Hungarisë në Podgoricë më 24 mars 2007. Skuadra malazeze fitoi ndeshjen 2–1.

## Garat e brendshme 
Konkurrenca ekskluzivisht vendase filloi në Mal të Zi kur Cetinje Football Subassociation filloi kampionatin e saj të rregullt të ligës në 1931.  Stadiumi i saj në shtëpi është stadiumi i qytetit të Podgoricës dhe trajneri i tij është futbollisti malazez Zoran Filipoviç . Mali i Zi është anëtar i UEFA-s dhe luan me një fanellë të kuqe me veshje të verdhë. Pas pavarësisë në qershor 2006, Mali i Zi ishte ende i përfaqësuar nga ekipi i Serbisë dhe Malit të Zi, i cili ishte kualifikuar për Kupën e Botës FIFA 2006 . Ndeshja e fundit e Serbisë dhe Malit të Zi në këtë turne, një humbje 3–2 kundër Bregut të Fildishtë ishte ndeshja e fundit për palën e bashkuar.

Mirëpo jozyrtarisht konsiderohet se ndeshja e parë e kombëtares malazeze është luajtur më 18 maj 1939. Polemika është se çfarë do të thotë saktësisht *ekipi kombëtar*, por nga të gjitha karakteristikat e tij kryesore, ekipi i lojtarëve malazezë që udhëtoi në kryeqytetin jugosllav (serb) Beograd nga mesi i majit 1939, i cili u formua nga lojtarë nga Podgorica, Tivati, Kotorri dhe Cetinja . korrespondonte me atë që ishte përpjekja e parë ndonjëherë për të mbledhur lojtarët më të mirë malazezë në një ekip dhe për të luajtur kundër një kundërshtari. Skuadra nuk njihej si *Mali i Zi*, apo diçka e tillë, por ishte përzgjedhja e lojtarëve më të mirë të nënshoqatës Cetinje. Nënshoqatat e tjera brenda Jugosllavisë kishin këtë traditë të përzgjedhjes së lojtarëve të tyre më të mirë për të formuar një ekip i cili do të ishte përzgjedhja e nënshoqatës, e themeluar prej kohësh, por në rastin e nënshoqatës së Cetinjës, kjo ishte hera e parë, dhe meqenëse, nënshoqata e Cetinjes korrespondonte me Zeta banovina, e cila nga ana e saj korrespondonte si me Malin e Zi historik ashtu edhe me atë modern, kjo skuadër që në fillim u konsiderua si përzgjedhja më e mirë malazeze e lojtarëve, pra, jozyrtarisht, kombëtarja malazeze. Ata udhëtuan për në Beograd për të luajtur kundër skuadrës së fortë të nënshokut të Bekgradit dhe ndeshja do të ishte një prelud i lojës së madhe të sponsorizuar nga FIFA midis Jugosllavisë dhe Anglisë . Fillimisht Cetinja kundër nënshoqatave të Beogradit dhe më pas ndeshjet e Jugosllavisë kundër Anglisë do të luheshin në stadiumin BSK, i cili në atë kohë kishte një kapacitet prej 30.000 spektatorësh dhe ishte më i madhi dhe më moderni në Ballkan (pas Luftës së Dytë Botërore dhe rindërtimit u bë Stadiumi i Partizanit . 

Atë vit, Federata e Futbollit të Jugosllavisë po festonte ditëlindjen e saj të 20-të, dhe vendimi për ta shënuar këtë rast me një lojë ekspozite ku jo më pak ata djepi i futbollit modern, Anglia, i kushtoi Federatës Jugosllave një vlerë aspak modeste prej 240,000 dinarë jugosllavë në atë kohë. . Vendimi që preludi i lojës të jetë një ndeshje në mes të nënshoqatave të Beogradit dhe Cetinjës ishte më së shumti meritë e Gjuro Çejoviqit, në atë kohë kryetar i nënshoqatës së Cetinjes dhe tashmë në proces për t'u bërë Ministër i Sportit në kabinetin e Dragisha Cvetkoviqit, një nominim. që u bë zyrtare pak më pak se një muaj pas ngjarjes. 

Organizimi i ndeshjes Beograd – Cetinje iu delegua sekretarit të nënshoqatës së Cetinjës, Milan Bokan dhe ndihmësit të tij, Vlada Mitroviq, ndërsa për çështjet teknike, 33-vjeçari Milan Beciq, i cili tashmë kishte një përvojë të luajtur përveç Podgoricës dhe Cetinjes vendase., gjithashtu jashtë vendit, pasi ka luajtur për Montpellier dhe CA Paris . Meqë kishin kohë për ta përgatitur, loja ishte e mbushur me krenari dhe prestigj në emër të malazezëve dhe Çejoviq siguroi 60.000 dinarë që në atë kohë ishte një shumë e konsiderueshme, për të përzgjedhur dhe përgatitur siç duhet skuadrën e nënshoqatës cetinje për ta paraqitur futbollin më cilësor. sa më shumë që të jetë e mundur. Lojtarët e përzgjedhur u mblodhën më 25 prill në Tivat ku nisin përgatitjet 3-javore. Tivat ishte një zgjedhje logjike pasi ishte në atë kohë i vetmi fushë me dimensionet e duhura dhe kishte të gjitha mallrat e tjera si dushe. 

Në fillim u përzgjodhën 27 lojtarë, ata ishin anëtarë të skuadrave të Cetinjes Sloga dhe Crnogorac, pastaj ekipeve të Podgoricës Balshiq dhe Crna Gora, Arsenal nga Tivat, Jugosloven nga Kotorri, Leotar nga Trebinja dhe Hercegovac nga Bileća. Të akuzuar nga autoritetet për grumbullimin e të rinjve me idealet komuniste, lojtarët nga Budućnost apo Lovćen u injoruan. Ndeshjet e para të kësaj skuadre ishin ndeshjet përgatitore kundër Dubrovnikut dhe ekipit të kombinuar të Kotorrit dhe Tivatit. 

Si tipike, mediat ishin të ndara dhe kishte skepticizëm. Revista “Zeta” shkruante se e rëndësishme ishte të mos poshtëroheshit, veçanërisht sepse loja kishte aq shumë kuptim për të gjithë malazezët, nga vendlindja, aq sa ata që jetojnë në Beograd. Ndërkohë, mediat nga Beogradi, si rasti i Pravda-s, po tërhiqnin vëmendjen se futbolli në provincat si Mali i Zi është përmirësuar ndjeshëm dhe ka kohë që po i kushtohet vëmendje shumë më tepër. 

Në ditën e ndeshjes, stadiumi ishte plot që në mëngjes dhe përfshinte edhe ekstravagante si grupe çiklistësh që erdhën nga Shkupi me biçikleta për 3 ditë. Në orën 15, para 30 mijë shikuesve, ekipi malazez doli në fushë. Është formuar nga Ikontije Nakiq, Vlado Bozhoviq, Vlado Mugosha, Vojo Mugosha, Asim Gjurgjeviq, (Jovan? ) Krushka, Rogoviq, Joviçeviq, Klemen, Arsiq dhe – Karlo Marks. Bileta vetëm për malazezët kundër Beogradit ishte 100 dinarë. Kur filloi ndeshja, përshtypja e përgjithshme ishte se ata luajtën me shumë sakrifica dhe luajtën kumar duke rrezikuar aftësi të mira teknike, por në fund rezultati ishte një humbje 2:6. Por përshtypja e përgjithshme ishte e mirë pasi u pa potenciali. Si ngushëllim, ata mund të shikonin ndeshjen Jugosllavia kundër Anglisë, të cilën Jugosllavia e fitoi me guxim 2:1. 

## Shih edhe 
* Sporti në Mal të Zi
* Liga e Parë e Malit të Zi
* Stadiumi i qytetit të Podgoricës
* Kombëtarja malazeze e futbollit
* Federata e Futbollit e Malit të Zi

## Referime