Presidenti i Polonisë

**Presidenti i Polonisë** (polonisht: *Prezydent RP*), zyrtarisht **Presidenti i Republikës së Polonisë** (polonisht: *Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej*), është kreu i shtetit të Republikës së Polonisë. Të drejtat dhe detyrimet e tyre përcaktohen në Kushtetutën e Polonisë. Presidenti drejton degën ekzekutive. Për më tepër, presidenti ka të drejtë të shpërndajë parlamentin në raste të caktuara, mund të vërë veton ndaj legjislacionit, përfaqëson Poloninë në arenën ndërkombëtare dhe është komandanti i përgjithshëm.

## Historia
Presidenti i parë i Polonisë, Gabriel Narutowicz, u betua si president i Republikës së Dytë Polake më 11 dhjetor 1922. Ai u zgjodh nga Asambleja Kombëtare (Sejmi dhe Senati) sipas kushteve të Kushtetutës së Marsit 1921. Narutowicz u vra më 16 dhjetor 1922. Më parë Józef Piłsudski kishte qenë "Shefi i Shtetit" (*Naczelnik Państwa*) sipas Kushtetutës së Vogël të përkohshme të vitit 1919. Në vitin 1926 Piłsudski organizoi "Grusht shteti të majit", përmbysi Stanisław Wojciechowski dhe kërkoi që Asambleja Kombëtare të zgjidhte një të ri, Ignacy Mościcki, duke vendosur kështu "regjimin e sanacionit". Para vdekjes së Piłsudskit, parlamenti miratoi një kushtetutë më autoritare të prillit 1935 (jo në përputhje me procedurat e amendamentit të Kushtetutës së Marsit 1921). Mościcki vazhdoi si president derisa dha dorëheqjen në vitin 1939 si pasojë e pushtimit gjerman të Polonisë. Mościcki dhe qeveria e tij shkuan në mërgim në Rumani, ku Mościcki u internua. Në Angers, Francë, Władysław Raczkiewicz, në atë kohë kryetari i Senatit, mori presidencën pas dorëheqjes së Mościcki më 29 shtator 1939. Pas rënies së Francës, presidenti dhe qeveria polake në mërgim u evakuuan në Londër, Mbretëria e Bashkuar. Transferimi nga Mościcki në Raczkiewicz ishte në përputhje me nenin 24 të Kushtetutës së prillit 1935. Raczkiewicz u pasua nga një varg presidentësh në mërgim, nga të cilët i fundit ishte Ryszard Kaczorowski.

Në vitet 1945–54, Polonia u bë pjesë e Evropës Qendrore-Lindore të kontrolluar nga sovjetikët. Bolesław Bierut mori frenat e qeverisë dhe në korrik 1945 u njoh ndërkombëtarisht si kreu i shtetit. Senati u shfuqizua në vitin 1946 nga referendumi i popullit polak. Kur Sejmi miratoi Kushtetutën e Vogël të vitit 1947, e bazuar pjesërisht në Kushtetutën e Marsit 1921, Bierut u zgjodh president nga ai organ. Ai shërbeu derisa Kushtetuta e Republikës Popullore Polake të vitit 1952 eliminoi postin e presidentit. duke e zëvendësuar atë me një udhëheqje kolektive të quajtur Këshilli i Shtetit (polonisht: *Rada Państwa*).

Pas ndryshimeve kushtetuese të vitit 1989, të cilat rivendosën presidencën, gjenerali Wojciech Jaruzelski, kreu ekzistues i shtetit, mori detyrën. Në zgjedhjet e para të drejtpërdrejta presidenciale të Polonisë, Lech Wałęsa fitoi dhe u betua më 22 dhjetor 1990. Zyra e presidentit u ruajt në Kushtetutën e Polonisë të miratuar në 1997; Kushtetuta tani parashikon kërkesat, detyrat dhe autoritetin e zyrës.

Tema e krijimit të rolit të presidencës si një pozicion i vetëm kishte për qëllim të ruante ndryshimet e ngadalta dhe të buta politike për të mbajtur interesat e partisë në pushtet. Në mars të vitit 1989 u arrit një kompromis për krijimin e institucionit të presidencës midis qeverisë dhe opozitës. Në këmbim të një presidence të përcaktuar me kushtetutë me kompetenca të ndryshme, partia në pushtet ra dakord të hiqte dorë nga pozicioni i saj si organ drejtues brenda shtetit. Presidenca do të krijohej së bashku me rivendosjen e një Dhome të Lartë të zgjedhur lirisht, Senatit. Presidenti do të zgjidhej nga një seancë e përbashkët e dhomës së ulët (Sejm) dhe Senatit. Në këtë mënyrë, përfaqësuesit e opozitës, të ulur në Senat, do të përfshiheshin në procesin politik të zgjedhjes së presidentit.

Kushtetuta e Vogël e 17 tetorit 1992 krijoi një parlamentarizimin e sistemit politik dhe ndërsa presidenca mbeti në modelin aktiv, asaj iu hoq kompetenca të gjera qeverisëse.

Në vitet e fundit, presidentët e sapozgjedhur kanë hequr dorë nga lidhjet formale me partinë e tyre politike përpara se të marrin detyrën.

## Zgjedhjet
Presidenti i Polonisë zgjidhet drejtpërdrejt nga populli për të shërbyer për pesë vjet dhe mund të zgjidhet vetëm një herë. Në bazë të dispozitave të Kushtetutës, presidenti zgjidhet me shumicë absolute. Nëse asnjë kandidat nuk arrin të kalojë këtë prag, zhvillohet raundi i dytë i votimit me pjesëmarrjen e dy kandidatëve me numrin më të madh dhe të dytë më të madh të votave.

Për t'u regjistruar si kandidat në zgjedhjet presidenciale, duhet të jetë shtetas polak, të jetë së paku 35 vjeç në ditën e raundit të parë të zgjedhjeve dhe të mbledhë të paktën 100,000 nënshkrime të votuesve të regjistruar.

## Fuqitë
[parapamje|majtas|[Pallati Presidencial, Varshavë|Pallati Presidencial në Varshavë. Ai shërben si selia zyrtare e presidencës.]]
Neni 126 paragrafi 1 thotë se presidenti është përfaqësuesi suprem i shtetit dhe jo i popullit, një privilegj i rezervuar për deputetët e Sejm dhe senatorët e Senatit. Kushtetuta i konfirmon presidentit rolin e sigurimit të vazhdimësisë së autoritetit shtetëror. Pozicioni i presidencës ka një funksion arbitri (ndërsa nuk përmendet drejtpërdrejt, ndryshe nga Franca apo Rumania), ku presidenti luan një rol të madh në sistemin politik, i ndihmuar nga një sërë instrumentesh ligjore me të cilat ata mund të ushtrojnë ndikim në organet e shtetit. autoriteti dhe sistemi politik.

Presidenti ka një zgjedhje të lirë në zgjedhjen e kryeministrit, por në praktikë ata zakonisht ia japin detyrën për të formuar një qeveri të re një politikani të mbështetur nga partia politike me shumicën e vendeve në Sejm (zakonisht, edhe pse jo gjithmonë, është udhëheqësi i asaj partie politike).

Presidenti ka të drejtë të inicojë procesin legjislativ. Ata gjithashtu kanë mundësinë të ndikojnë drejtpërdrejt në të duke përdorur veton e tyre për të ndaluar një projektligj; megjithatë, vetoja mund të anulohet me një shumicë prej tre të pestat e votave në prani të të paktën gjysmës së numrit statutor të anëtarëve të Sejmit (230). Përpara nënshkrimit të një projektligji, presidenti mund t'i kërkojë gjithashtu Tribunalit Kushtetuese të verifikojë përputhshmërinë e tij me Kushtetutën, e cila në praktikë ka një ndikim vendimtar në procesin legjislativ.

Në rolin e tyre si përfaqësues suprem i shtetit polak, presidenti ka fuqinë të ratifikojë dhe të revokojë marrëveshjet ndërkombëtare, të emërojë dhe të tërheqë ambasadorët dhe të pranojë zyrtarisht akreditimet e përfaqësuesve të shteteve të tjera. Presidenti merr vendime edhe për dhënien e titujve më të lartë akademikë, si dhe për dallimet dhe urdhrat shtetërorë. Përveç kësaj, ata kanë të drejtën e mëshirës, dmth. ata mund të rrëzojnë vendimet e formës së prerë të gjykatës (në praktikë, presidenti konsulton vendime të tilla me ministrin e drejtësisë).

Presidenti është gjithashtu komandanti suprem i forcave të armatosura; emërojnë shefin e shtabit të përgjithshëm dhe komandantët e të gjitha degëve të shërbimit; në kohë lufte ata emërojnë komandantin e përgjithshëm të forcave të armatosura dhe mund të urdhërojnë një mobilizim të përgjithshëm. Presidenti i kryen detyrat e tyre me ndihmën e zyrave të mëposhtme: Kancelaria e Presidentit, Zyra e Sigurisë Kombëtare dhe Trupi i Këshilltarëve të Presidentit.

## Presidenti në detyrë
[parapamje|djathtas|Zyra e presidentit në [Pallati Presidencial, Varshavë|Pallatin Presidencial në Varshavë]]
Kushtetuta thotë se presidenti është një zyrë e zgjedhur, nuk ka linjë të trashëgimisë presidenciale të zgjedhur drejtpërdrejt. Nëse presidenti nuk është në gjendje të kryejë kompetencat dhe detyrat e tij, marshal i Sejm do të ketë kompetencat e një presidenti për një maksimum prej 60 ditësh deri në shpalljen e zgjedhjeve.

Më 10 prill 2010, një aeroplan me presidentin polak Lech Kaczyński, gruan e tij dhe 94 të tjerë, duke përfshirë shumë zyrtarë polakë, u rrëzua pranë Aeroportit Verior të Smolensk në Rusi; nuk kishte të mbijetuar. Bronisław Komorowski mori përsipër kompetencat presidenciale në detyrë pas incidentit. Më 8 korrik, Komorowski dha dorëheqjen nga detyra e marshalit të Sejmit pasi fitoi zgjedhjet presidenciale. Sipas kushtetutës, presidenti në detyrë më pas u bë marshali i Senatit, Bogdan Borusewicz. Pasdite Grzegorz Schetyna u zgjodh si marshal i ri i Sejmit dhe u bë ushtrues detyre i presidentit. Schetyna shërbeu si kreu i përkohshëm i shtetit deri në dhënien e betimit të Komorowskit më 6 gusht.

## Shiko gjithashtu
* Lista e krerëve të shteteve të Polonisë
* *Naczelnik Państwa*
* Kryeministri i Polonisë

## Referime
## Lidhje të jashtme
* Faqja zyrtare e Presidentit të Polonisë
* Fitimet dhe pensionet e Presidentit të Polonisë - GoWork.pl Shërbimi i Punës