Shteti i thellë në Turqi

Në Turqi, **shteti i thellë** (turqisht: *derin devlet*) është një grup i supozuar i koalicioneve antidemokratike me ndikim brenda strukturës politike turke, i përbërë nga elementë të nivelit të lartë brenda shërbimeve të inteligjencës (të brendshme dhe të huaja), ushtrisë turke, agjencive të sigurisë, gjyqësorit dhe mafias. Axhenda politike e rrjetit të shtetit të thellë supozohet se përfshin një besnikëri ndaj nacionalizmit, korporatizmit dhe interesave shtetërore. Dhuna dhe mjete të tjera presioni janë përdorur historikisht në një mënyrë kryesisht të fshehtë për të manipuluar elitat politike dhe ekonomike, duke siguruar që interesat specifike të përmbushen brenda kornizës në dukje demokratike të peizazhit politik. Ish-presidenti Süleyman Demirel thotë se në qendër të pikëpamjes dhe sjelljes së elitave kryesisht ushtarake që përbëjnë shtetin e thellë, është një përpjekje për të mbështetur interesat kombëtare që janë formuar nga një besim i rrënjosur, që daton që nga rënia e Perandorisë Osmane, se vendi është gjithmonë “në prag”.

Ideologjia e supozuar e shtetit të thellë është antisocialiste, ultranacionaliste, laike, antikurde, antidemokratike dhe anti-liberale. Siç theksoi ish-kryeministri Bülent Ecevit, diversiteti i opinioneve pasqyron diversitetin e koalicioneve të ndryshme të shtetit të thellë, pasi shteti i thellë nuk është aq një aleancë, sa disa grupe që punojnë prapa skenave, secili në ndjekje. të axhendës së vet. Një shpjegim tjetër bie ndesh me reduktimin e shtetit të thellë në një rrjet interesi dhe e përkufizon atë si një lloj dominimi bazuar në nivelin e lartë të autonomisë që gëzon ushtria që i mundëson aparatit të sigurisë të prishë institucionet formale demokratike (në plan të parë) duke përdorur një repertori *sui generis* i institucioneve informale (në sfond), d.m.th. kërcënimi i puçit, klikat autokratike, mafia, krimi i organizuar dhe korrupsioni. Thashethemet dhe teoritë e konspiracionit për ekzistimin e një shteti të thellë janë përhapur në Turqi që nga mandati i Ecevit si kryeministër në vitet 1970, pas zbulimit të tij të ekzistencës së një homologu turk të Operacionit Gladio të Italisë, "Kundër-Gerilja".

## Prapavija
### Kundër-Gerilja
Pas Luftës së Dytë Botërore, një formë e organizuar dhe e institucionalizuar e shtetit të thellë u krijua me drejtimin amerikan për të kundërshtuar një pushtim të mundshëm sovjetik, nën Departamentin e Luftës Speciale (turqisht: *Özel Harp Dairesi*, ose ÖHD). ÖHD, e quajtur      "Gladio turke" nga disa,

Murat Belge nga İstanbul Bilgi Üniversitesi thotë se shteti i thellë u bë gjithnjë e më aktiv gjatë periudhës shumëpartiake, pasi fraksionet brenda shtetit luftonin për pushtet.

### Ujqërit gri
Kendal Nezan i Institutit Kurd të Parisit tha se Abdullah Çatlı, një udhëheqës i Ujqërve Gri që u vra në aksidentin automobilistik në Susurluk, "llogaritet të ketë qenë një nga autorët kryesorë të operacioneve nëntokësore të kryera nga dega turke e organizatës Gladio. dhe kishte luajtur një rol kyç në ngjarjet e përgjakshme të periudhës 1976-1980 që hapi rrugën për grushtin e shtetit ushtarak të shtatorit 1980. Si kreu i ri i milicisë së ekstremit të djathtë Ujqërit gri, ai ishte akuzuar, ndër gjëra të tjera, për vrasjen e shtatë studentëve të krahut të majtë."

Përveç Çatlı, ultra-nacionalistët e përdorur nga agjencitë turke të inteligjencës përfshinin Mehmet Ali Ağca (i cili tentoi të vriste Papën), Haluk Kırcı, İbrahim Çiftçi, Tugay Maraşlı, Yahya Efe, Oral Çelik, Mehmet Şener, Alaattin Çakıcı, Nurullah Tevfik Ağansoy, Ali Yasak, Abuzer Uğurlu, and Bekir Çelenk. Në vitet 1990, këta njerëz, të cilët mbanin kontakte mes forcave të sigurisë, u përfshinë në aktivitete të ndryshme të paligjshme (përfshirë lojërat e fatit, trafikun e drogës dhe pastrimin e parave) të cilat u zbuluan gjatë skandalit Susurluk të vitit 1996.

## Referime