Usucapio

***Usucapio*** ishte një koncept në të drejtën romake që lidhej me fitimin e pronësisë së një sendi nëpërmjet zotërimit. Në vijim do të zhvillohej si një parim i sistemeve të së drejtës civile. Ishte e ngjashme me konceptin e ligjit të përgjithsëm *adversus possession*, ose fitimit të pronësisë së tokës në mënyrë parashkruese.

## Përmbledhje
I përkiste *ius Quiritium*, ky institut parashikohej duke nisur të paktën nga Dymbëdhjetë Tabelat, ku përcaktohej se ai që do të mbante usus mbi një send për një vit, nëse ishte e lëvizshme, ose dy nëse ishte e palëvizshme do të fitonte *dominium*; është interesante të vërehet si kjo periudhë përkonte me atë pas të cilës pushonte auctoritas e të çzotëruarit, d.m.th. garancia që ai duhet të tregonte fituesit kundër shpronësimit.

Duke qenë se *mancipatio* dhe *in iure cessio* ishin mënyra natyrore publike të fitimit të pronësisë, *usucapio* ishte mënyra e vetme private e *ius civile*. Pronësia e një sendi në të drejtën romake zakonisht mbrohej përgjithmonë, derisa në një kufi prej tridhjetë vjetësh do të futej në vitin 426 të e.s. mbi veprimet nga Teodosi &ndash; me fjalë të tjera, duke penguar pronarin e një sendi që ta merte atë mbrapsht ose të kërkonte zhdëmtimin pas tridhjetë vjetësh.

*Usacapio* ishte një formë parashkrimi &ndash; kalimi i kohës titulluar mbajtësit të një të drejtave të posaçme të fitimit.

*Usucapio* ndodhte në dy raste: kur një send ishte transferuar në mënyrë të papërshtatshme (për shembull, duke transferuar një *res mancipi* nëpërmjet *traditio*), ose kur transferuesi i një sendi nuk mbante titullin e përshtatshëm të pronësisë (për shembull, shitja nëpërmjet një jo pronari). në bazë të lex Atinia (shekulli II p.e.s.), marrësi i res furtiva pengohej nga auctoritas mbi sendin derisa ai të mos i kthehej pronarit legjitim.
* res vi possessae: lex Plautia dhe lex Iulia de vi (shekulli I p.e.s.) përcaktonin po aq pamundësi për të përfituar sendet e marra nëpërmjet dhunës.
* res extra commercium.
* res incorporale, duke përjashtuar hereditas.
* res mancipi të mara nga një grua nën kujdestarinë e një të afërmi dhe pa ndihmën e kujdestarit.
* skllevërit e liruar.

## Kërkesat
Ishin pesë kërkesa për fitimin e pronësisë nëpërmjet *usucapio*. Së pari, pretenduesi duhet të kishte zotërimin e pandërprerë për periudhën e domosdoshme të kohës. Pretenduesi duhet ta kishte fituar sendin me *iusta causa* dhe në mirëbesim (*bona fides*). Sendi duhet të kishte kapacitet pronësie dhe nuk duhet të ishte vjedhur ose marë me forcë në asnjë kohë.
* Fides: mirëbesimi, pasi zotëruesi duhet ta injoroi se nuk legjitimohet se ka marrë për vete sendin (mala fides superveniens non nocet).
* Possessio, që duhet të jetë proprio nomine.
* Tempus, një vit për pronat e luajtshme dhe dy për të paluajtshmet.

### Zotërimi
Periudha e domosdoshme kohore ishte vetëm një vit për pronat e lëvizshme dhe dy vjetë për tokën. Kjo i është atribuar gjerësisht kohës së Dymbëdhjetë Tabelave, që përfshihen nga Ciceroni. Periudha kohore do të ketë formuar pjesën ndaluese në Romën e hershme, ku bashkësia ishte mjaftueshëm e vogël që pronari mund ta identifikonte lehtësisht dhe rifitonte sendin e tij &ndash; duke konsideruar gjithashtu se nëse ata kishin qenë vjedhur, ata nuk duhet të përfitoheshin. *Usucapio* në këtë mënyrë duhet të ketë qenë kufizuar në shumicën e rasteve në kalimin informal të *res mancipi*.

### *Iusta causa* dhe mirëbesimi
*Iusta causa* (në mënyrë alternative "*iustus titulus*") është një kërkesë, në thelb, që kalimi të jetë i vlefshëm nëse jo për një nga dy rastet e përmendura më sipër. Kjo do të ishte një mënyrë e njohur kalimi &ndash; për shembull, dhurimi ose shitja. Kjo duhet të ndodhte faktikisht; ajo nuk mundtë qëndronte mbi një besim të gabuar të të qenit shitur ose dhuruar, i cili është dallimi kryesor midis *iusta causa* dhe mirëbesimit në praktikë.

Mirëbesimi nuk është lehtësisht i përcaktueshëm, megjithëse është një koncept i zakonshëm në të drejtën romake. Në rastin e shitjes nga një jo pronar (ose një tjetër difekt në titull), atëherë ai me gjasa nënkuptonte se pretenduesi besonte se ai po bëhej pronari. Megjithatë, marësi i një *res mancipi* nëpërmjet *traditio* duhet ta kuptojë sigurisht problemin, por kjo nuk e parandalon *usucapio*. Barra e provës ishte mbi këdo që diskutonte usucapio për të treguar keqbesim. Keqbesimi duhet të tregohej në një pikë të *iusta causa* &ndash; ai ishte i pamjaftueshëm për të treguar se pretenduesi më vonë e kuptoi se sendi kishte ardhur nga një jo pronar.

### Sendi i vjedhur ose marë me forcë
Pretenduesi duhet të ishte një *res habilis*, një objekt me kapacitet pronësie private dhe jo përndryshe i ndaluar. Kjo kishte efektin praktik të zgjerimit të kërkesës së mirëbesimit te kaluesi ashtu dhe te marësi &ndash; për dikë që e shiti, dhuroi ose kaloi në një mënyrë tjetër pronësinë e dikujt tjetri në keqbesim kryente *furtum*.

Në të vërtetë, që kaluesi është një jo pronar faktikisht normalisht nënkupton se në njëfarë pike ka pasur *furtum*. Gaius, në librin e dytë të *Institutes* jep dy kundër-shembuj: së pari, ku një huazues ka vdekur dhe trashëgimtari i tij beson se sendi është pjesë e trashëgimisë së tij dhe e shet atë; së dyti, kur një person me një usufructus mbi një skllave, në padijeni të ligjit, beson gabimisht se fëmija është i tiji dhe e shet atë.

Toka nuk mund të vidhet, por ajo mund sigurisht të meret me forcë. Në të dyja rastet (vjedhja ose rrëmbimi) ajo është vetëm nëse pronari nga i cili ajo është vjedhur e rifiton atë, ose e konsideron atë të humbur përgjithmonë (d.m.th. e braktis atë), që një *usucapio* e vlefshme mund të ndodh.

Duke parë këtë kufizim strikt, *usucapio* duhet me siguri të kishte të bënte rreth ndryshimit të barrës së provës për pretenduesin nga zotëruesi, zotërimi i të cilit zakonisht ishte i lehtë për tu treguar. Sidoqoftë, ai mbetej një largim nga idetë e zakonshme romake të pronësisë.

## Pronësia bonitare dhe zotërimi në mirëbesim
Dy rastet ku *usucapio* mund të thuhet se krijon dy klasa njerëzish &ndash; "pronari bonitar", ku formalitetet nuk janë hartuar me, dhe "zotëruesi në mirëbesim" ku, për shembull, shitësi nuk është pronar. Nën statut, asnjë klasë e personave nuk kishin ndonjë mbrojtje më të madhe sesa një zotërues i thjeshtë. Si të tillë, pretendimet e tyre qëndrojnë vetëm kundër ç-zotëruesit të menjëhershëm të tyre, dhe ishin pa një veprim kundër ç-zotëruesve të mëtejshëm. Pretori u jepte atyre mbrojtje të mëtejshme, me gjasa në Republikën e Vonë Romake. Pronari bonitar mbrohej kundër kujtdo, zotëruesi në mirëbesim mbrohej në lidhje me çdokënd përveç pronarit.

Për ti mohuar pronarit të drejtën e *vindicatio* kundër zotëruesit në mirëbesim duhet të bihej në kundërshtim me konceptin e *usucapio*, me përfundimin e saj përpara se koha e kërkuar të përmbushej. Në rastin e pronarit bonitar, pretori mundësonte një mbrojtje ndaj *vindicatio* nëse kishte pasur një kalim (të papërshtatshëm ose jo). Ishte e zakonshme për pretorin të injoronte formalitetet teknike për të arritur përfitime praktike, në këtë rast sigurisht të pronësisë.

Nësa as pronari bonitar, as zotëruesi në mirëbesim ishte ç-zotëruar, ai mundëte nën ligjin normal të pretendonte një *interdictum possessio*, kundër ç-zotëruesit të tij, por kjo nuk mbulonte njerëz të tjerë nëse zotërimi do të ishte kaluar më tej. Nëse ç-zotëruesi i menjëhershëm ishte pronari, atëherë rasti do të ishte i njëjtë si për *vindicatio*: pronari bonitar do të kishte një pretendim, por jo zotëruesi në mirëbesim. Nëse ç-zotëruesi i menjëhershëm nuk ishte pronari, atëherë të dy, pronari bonitar dhe zotëruesi në mirëbesim do të kishin një pretendim. Ky pretendim ishte *actio publiciana*.

Duke i dhënë pronarit bonitar mbrojtje e një pronari, pretori e kishte dobësuar shumë dallimin e *res mancipi* dhe vihej pranë shfuqizimit të nevojës për *mancipatio*. Romakët nuk flisnin për pronar bonitar si *dominus* (si do të konsiderohej një pronar normal), por do të thoshnin se ai kishte sendin *in bonis* nga i cili rrjedh termi "bonitar".  Romakët e konsideronin pronësinë unike dhe të pandashme: në këtë mënyrë, dikush ose kishte të drejtat e pronësisë ose nuk i kishte. Dallimi i pretori e bëri këtë të paqartë.

Përfundimisht, Justiniani do ta shfuqizonte *res mancipi*, kështu që pronari bonitar do të bëhej pronar dhe ky problem teorik u zgjidh. Sidoqoftë, pozicioni si zotëruesi në mirëbesim mbështetej mbi një koncept të titullit relativ, pjesë e *ligjit të zakonshëm*, por diçka që ishte e huaj për idetë romake të pronësisë. Romakët thjeshtë konsideronin zotërimin e tij, duke e anashkaluar kësht problemin teorik.

## Shiko gjithashtu
* Pronësia
* Prona
* Pasuria e paluajtshme
* Prona private
* Abusus
* Aedilen
* Aerarium
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Amicitia
* Anijet Romake
* Arcana imperii
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Auctoritas
* Auguri
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Censori
* Ciceroni
* Cirku Romak
* Civitas
* Civitas libera
* Civitas foederata
* Civitas sine suffragio
* Civitas stipendaria
* Colonus (person)
* Consilium principis
* Consistorium
* Contio
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Dediticii
* Diktatori romak
* Dux
* Dymbëdhjetë Tabelat
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Ergastulum
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Folklori Romak
* Forumet Romake
* Fructus
* Genius loci
* Gens
* Harku i Triumfit
* Honestiores dhe humiliores
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Jus
* Ius civile
* Jus trium liberorum
* Justitia
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Këshilli i Plebejve
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Klima e Romës së Lashtë
* Kodeksi i Justinianit
* Kodeksi i Theodosit
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuvendi i Centurionëve
* Kuvendi i Kuriatit
* Kuvendet Romake
* Kuvendi Tribal
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Letrat e Ciceronit
* Lidhja Latine
* Ligjëratat e Ciceronit
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Martesa në Romën e lashtë
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Nobiles
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Ordines
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Perandoria Romake
* Peregrinus
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Possessio
* Potestas
* Pretori
* Primus inter pares
* Principati (Roma)
* Pronoia
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Republika Romake
* Rogatio
* Roma quadrata
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Senati Romak
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* SPQR
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Usus
* Veshjet në Romën e lashtë
* Vicus
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake

## Citimet fundore
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* 
* 
* 
*