Burnum

**Burnum** (ose Burnum Municipium), është një vend arkeologjik, një kamp dhe qytet i Legjionit Romak . Ndodhet 2.5&nbsp;km në veri të Kistanjes, në brendësi të Dalmacisë, Kroaci . Mbetjet përfshijnë një pretorium, themelet e disa dhomave, amfiteatrin dhe ujësjellësin.

Burnum quhet gjithashtu Kisha e *zbrazët (Šuplja Crkva)* dhe është një nga shumë rrënojat në Ballkan të identifikuara në folklor si Qyteti i Traianusit *(Trojanov Grad)* . Vetëm dy nga pesë harqet origjinale janë ruajtur (në fund të shekullit të 18-të Alberto Fortis përmendi tre prej tyre).

## Historia 
Shkrimtari romak Plini Plaku shkroi për Burnumin si *"kështjellë e dalluar në luftëra".* *- "In hoc tractu sunt Burnum, Andetrium, Tribulium nobilitata proeliis castella."*  Grafiku Pagana nga shekulli i 16-të prezantoi tipare të theksuara të Burnumit si lokalitet antik, por nuk arriti interes arkeologjik deri në shekullin e 19-të, kur pushtoi vëmendjen e arkeologëve të njohur kroatë, Lujo Marun dhe Frane Bulić . Gërmimet e para u kryen nga arkeologët austriakë.

Supozohet se Burnum e ka origjinën nga viti 33 para Krishtit, por ka më shumë gjasa që të jetë krijuar disa dekada më vonë.  Disa legjione romake u vendosën atje me radhë, dhe i pari ishte Legio XX Valeria Victrix nga fillimi i kryengritjes Panoniane ( *Bellum Batonianum* ) në vitet 6-9 pas Krishtit.  Arsyeja e vendndodhjes së saj ishte nevoja për kontrollin e trafikut rreth lumit Krka . Ndërtimi u iniciua nga guvernatori romak për Dalmacinë Publius Cornelius Dolabella dhe vazhdoi nga perandori Claudius .

Kampi mori formën e tij përfundimtare gjatë mbretërimit të Klaudiusit rreth vitit 50 pas Krishtit. Legio XI Claudia *Pia Fidelis* u largua nga kampi për disa kohë  midis viteve 42 dhe 67 pas Krishtit, ndoshta 56-57 pas Krishtit  dhe u pasua nga Legio IIII Flavia Felix .

Sipas disa burimeve, në këtë kamp filloi një rebelim i Lucius Arruntius Camillus Scribonianus kundër perandorit Klaudius në vitin 42 pas Krishtit.  Pasi legjionet e fundit romake u larguan nga kampi, ai u zhvillua në një vendbanim urban.

Kampi u shkatërrua plotësisht kur perandori Justinian u përpoq ta merrte atë nga ostrogotët në shekullin e 6-të.
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Amphitheatre%2C_Burnum_legionary_camp%2C_Dalmatia_%2810379905305%29.jpg/200px-Amphitheatre%2C_Burnum_legionary_camp%2C_Dalmatia_%2810379905305%29.jpg|parapamje|200x200px| Amfiteatri në Burnum
Amfiteatri ushtarak në Burnum vlerësohet të ketë qenë në gjendje të strehojë 6000 spektatorë. Ai kishte katër hyrje dhe përdorte terrenin natyror, duke u prerë në themelin e karstit nga ushtarët e Legio XI, por më vonë u kthye në përdorim civil. Monedhat e gjetura aty mundësojnë që pjesët të datohen në kohën e mbretërimit të perandorit Klaudi. Amfiteatri përfundimisht u shemb nga mospërdorimi dhe neglizhenca. 

## Ujësjellësi 
**Plavno Polje**  është një ujësjellës tërësisht nëntokësor, kështu që uji qëndronte i freskët në verë dhe nuk ngrinte në dimër. Është rreth 32.6 kilometra i gjatë. 170 m lartësi-diferencë janë midis burimit dhe qytetit. Rrjedhte 86 litra në sekondë. 

Vendndodhja është vetëm pjesërisht e heulumtuar arkeologjikisht. Nuk mund të përjashtohet për momentin një ndërtues liburn para-romak në përputhje me studimet e mëparshme.

### Legjendat 
Ka dy legjenda të vjetra për ndërtimin e këtij ujësjellësi. Historia e parë është:

: *Dy burra iu drejtuan një gruaje.* *Njëri duhet të ndërtojë një qytet, tjetri duhet të ndërtojë një ujësjellës në këtë qytet.* *Dhe kush do të ishte i pari, do ta merrte për grua.* *Të dy i bënë njëkohësisht, por ai që kishte ndërtuar qytetin, gjykoi se qyteti i tij nuk kishte mbaruar ende, dhe kështu tjetri duhet të martohej me të.* *Me dheun, që u gërmua në ndërtimin e ujësjellësit, u ndërtua një kodër dhe mbi kodër një fshat.* *Emri i atij që ndërtoi ujësjellësin ishte Rade dhe kështu quhet edhe fshati Raduçka Gllavicë.* 

Një tjetër legjendë e vjetër për këtë ujësjellës është:

: *Selemnus, një bari i ri i bukur në ato anë, ishte i dashur nga Argyra, Nimfa, nga e cila quhej qyteti dhe burimi me atë emër; por lulja e epokës së tij duke u mbaruar, Nimfa e braktisi atë, mbi të cilën ai u zhyt dhe u shndërrua në një lumë nga Venusi; pas kësaj ai e ruajti ende pasionin e tij të dikurshëm dhe për ca kohë i përcolli ujërat e tij, përmes një kalimi nëntokësor, në shatërvanin e Argyrës.* *Dhe për shkak se ata të dy ishin ndarë, por ajo histori nuk u harrua kurrë, emrat mbetën në kujtesë në Argyra dhe Selemnos afër Korinthit dhe në Argyruntum e Zrmanja .* *Kështu që ujësjellësi mbeti në kujtesë.* *Porti kryesor i marinës Liburne që nga shekulli i 5-të para Krishtit ishte Corynthia në kepin lindor të ishullit Krk .*

## Shih edhe 
* Iliria
* Delmatët
* Lista e fiseve ilire
* Lista e vendbanimeve ilire

## Referime 
## Literatura 
* Marin Buovac: O natpisnoj građi rimskih amfteatara na prostoru istočnojadranske obale / Mbi mbishkrimet e amfiteatrove romake në bregun detar të Adriatikut Lindor, Vjesnik za arheologiju i povijest dalmatinsku, Vol. 105, nr. 1, 2012.
* Marin Buovac: Duhovni svijet i božanstva gladijatora u sklopu rimskih amfiteatara na tlu današnje Hrvatske / Bota shpirtërore dhe hyjnitë e gladiatorëve në amfiteatrot romake në territorin e Kroacisë së sotme, Vjesnik Arheološkog Muzeu i Zagrebuzeja. 46 - 2014., rr. 135 - 157.
* Marin Buovac: *Rimski amfiteatri na tlu istočnog Jadrana i zaobalja / Römische Amphitheatre auf dem ostadriatischen Gebiet und Hinterland*, Histria Antiqua, vëll. 22, Pula, 2013., rr. 129 - 156.