Lorenco di Kredi

[parapamje|Portreti i Lorenzo di Credi, Pietro Perugino, [1488, vaj në panel, National Gallery of Art, Uashington D.C.]]
**Lorenzo di Credi** (, 1456/59 - 12 janar 1537) ishte një piktor italian i Rilindjes dhe skulptor i njohur për pikturat e tij të temave fetare. Ai është më i famshëm për trajnimin e tij në punishten e Andrea del Verrocchio-s, në të njëjtën kohë me Leonardo da Vinçin e ri.

## Jeta 
Lorenzo lindi në Firence në vitin 1456 ose 1459 nga një argjendar i quajtur Andrea d' Oderigo. Ai ishte nxënës i Andrea del Verrocchio-s, me pagë të ulët, ndoshta midis viteve 1470 dhe 1480/81.

parapamje|majtas|portreti i Lorenzo di Credi-t, sipas Giorgio Vasarit
Në emër të Verrocchio-s ai përfundoi *Madonna di Piazza*, e famshme për katedralen e Pistojës, e porositur te Verrocchio në vitin 1475, por e përfunduar nga Lorenzo midis viteve 1485 dhe 1491, me ndihmën e shegertëve të tjerë të Verrochio-s, midis të cilëve [[Pietro Perugino] dhe ndoshta Leonardo da Vinçi (për të cilin mendohet autorësia e tavoletës së predelës që paraqet Shpalljen, që shpesh i atribuohet vetë Lorencos).

[parapamje|*Portreti i Caterina Sforza-s*, midis v. [1481-1483]]
Veprat më të hershme të pavarura të Lorencos përfshihen një *Annunciazione* në Gelleria degli Uffizi, dy panele të *Madonës dhe Fëmijës* në Galleria Sabauda në Torino, një tjetër në Galerinë Kombëtare në Londër dhe *Adhurimi i Fëmijës* në Pinacoteca Querini Stampalia në Venecia. Nga pjekuria e tij datojnë *Madona dhe Fëmija me Shenjtorët Julian dhe Nikola* (1493) për Kishëzën Mascalonzi në Cestello, Firence (Paris, Luvër), *Adhurimi i Barinjve* (1487) për Santa Chiara (tani në Galleria degli Uffizi) dhe *Pagëzimin e Krishtit* për Chiostro dello Scalzo (tani në Fiezole, San Domenico). Në vitin 1501, ai ripunoi pjesë të altarit të lartë të [[Fra Angelico]-s për San Domenico-n në Fiezole. Veprat e mëvonshme përfshijnë një altar (1510-12) për Ospedale del Ceppo, Pistoia (tani në Museo Civico di Pistoia) dhe shumë panele të vogla fetare, duke përfshirë një *Kryqëzim* të papërfunduar në Universitetin e Gotingenit dhe një *Annunciazione* të vitit 1508 në Muzeumet e Artit të Universitetit të Harvardit.

Lorenzo ishte gjithashtu një piktor portretesh. Portreti i tij më i famshmi është *Portreti i Caterina Sforza*, i quajtur edhe *La dama dei gelsomini*, në Pinacoteca di Forlí. Caterina Sforza ishte Zonja e Forlit dhe Imolës në Romagna dhe më vonë një e burgosur e Cesare Borgia-s. Portreti i Lorenzo-s për të, ka qenë subjekt i vëmendjes së kohëve të fundit për shkak të ngjashmërisë së portretit me *Mona Lizën* e Leonardo da Vinçit, veçanërisht kur një studiuese gjermane, Magdalena Soest, duke e studiuar me kujdes, arriti në konkluzionin se *Mona Lisa* në të vërtetë është Caterina Sforza. Një tjetër portret nga Lorenzo, ndoshta e veja e vëllait të tij është paneli tani në Metropolitan Museum of Art. Kompozimi i kësaj vepre shpesh krahasohet me ''Ginevra de' Benci* e Leonardos në National Gallery of Art, Uashington D.C.

[parapamje|majtas|*Portreti i një gruaje të re*,  [1490, Metropolitan Museum of Art, Nju Jork]]
Këto vepra konsiderohen më të mirat e prodhimtarisë së tij, ku bashkoi ndikimet verrokieske me sugjerime të butësisë së Lenoardos dhe një vëmendje ndaj hollësive të stilit flamand. Në veprimtarinë e tij të pjekur, ndoqi edhe Fra BArtolomeon, Pietro Perugino-n dhe Rafaelon e ri, të këtij ndikimi janë *Kryqëzimi* në Muzeun e Gotingenit dhe *Annunciazione* e Kembrixhit.

Mjaft nga padronët e tij kishin lidhje me Girolamo Savanarola-n dhe përveç portreteve, subjektet shekullare si ato mitologjike mungojnë nga veprat e tij të njohura, përveç një Venere gati lakuriq për Familjen Medici. Pas vitit 1497, do të bëhej një ndjekës i Savonarolës dhe do ti refuzonte subjektet profane.

Në vitin 1504 u caktua në komitetin e krijuar për vendosjen e Davidit të Mikelanxhelos.) dhe artisti anonim, i njohur si "Tommaso" (i quajtur gjithashtu Tommaso di Credi, Mjeshtri i Tondos Czartoryski ose Mjeshtri i Santo Spirito Conversazione).

parapamje|246px|Shtatorja ekuestre e Bartolomeo Colleoni-t, nga Verrokjo, besohet me ndihmën e Lorencos
Lorenzo do të vdiste në Firence, në vitin 1537.

## Skulptor?
Lorenzo zakonisht përshkruhet si një skulptor dhe, duke parë profesionin e të atit, edhe pjesët e rëndësishme skulpturore të kryera në punishten e Verrokjos, ai pa dyshim mori trajnim edhe në skulpturë. Por duket se ai punoi gjerësisht ose tërësisht në pikturë, megjithëse ka gjithashtu vizatime skulpturore të atribuara atij. Punishtja me gjasa vijoi ti ofronte skulptura

Në kohën e vdekjes së Verrokjos në vitin 1488, punishtja e tij ishte në mes të porosisë shumë të madhe të Shtatores Ekuestre të Bartolomeo Colleoni-t në Venecie. Vullneti i Verrokjos rekomandonte Lorenzo-n te autoritetet veneciane për përfundimin e punës; në atë pikë, shtatorja duket se ekzistonte vetëm në baltë dhe derdhja nuk kishte filluar. Lorencoja i transferoi të drejtat e tij, te një tjetër artist, të njohur si një *teknik bronzi*. Ajo u përfundua në vijim nga skulptori venecian i bronzit, Alessandro Leopardi, mjaft vjet më vonë.

[parapamje|345px|*Maria dhe Fëmija me katër shenjtorë*, [1510-12, Museo Civico di Pistoia, Shën Gjon Pagëzori përkujton atë të Leonardo da Vinçit]]
## Veprat kryesore 
* *Madonna di Piazza* (me Verrokjon), rreth viteve 1474-1486, Pistoia, Katedralja e Shën Zenos
* *Annunciazione* (atribuim i diskutuar me Leonardo da Vinçin), rreth viteve 1475-1478, tempera mbi tavolë, 16×60 cm, Paris, Muzeu i Luvrit
* *Madonna Dreyfus* (kopie nga Leonardoja?), rreth viteve 1475-1480, vajë mbi tavolë, 16,5x13,4 cm, Uashington, National Gallery of Art
* *Madonna col Bambino*, rreth vitit 1475, tavola, Strasburg, Musée des Beaux-Arts
* *Adorazione del Bambino*, rreth vitit 1480, diametri 97 cm, Venecia, Fondazione Querini Stampalia
* *Annunciazione*, rreth viteve 1480-85, Firence, Galleria degli Uffizi
* *Madonna col Bambino*, rreth viteve 1480/90, tempera dhe vajë mbi tavolë, 88x58 cm, Majnc, Landesmuseum Mainz
* *Portreti i Caterina Sforza* ose *Dama dei gelsomini*, rreth viteve 1485-1490, Pinacoteca civica di Forlì
* *Sacra Famiglia*, rreth vitiit 1490, tavolë plepi, 37x27 cm, Dresden, Gemäldegalerie 
* *Madonna col Bambino tra i santi Giuliano e Nicola*, 1490-92, tavolë, 163x164 cm, Paris, Musée du Louvre
* *Venere*, rreth viteve 1493-1494, vajë në kanavacë, 151x69 cm, Firence, Galleria degli Uffizi
* *Adorazione del Bambino con san Giovannino*, rreth viteve 1500-1505, temperë një tavolë, diam. 115 cm, Firence, Museo Horne
* *Ritratto del Perugino* (atribuim i diskutuar me Rafaelon), rreth vitit 1504, vajë në tavolë, 51x37 cm, Firence, Galleria degli Uffizi
* *Ascensione della Maddalena*, rreth vitit 1510, temperë në tavolë, 51x38 cm, Esztergom, Christian Museum
* *Adorazione dei pastori*, rreth vitit 1510, vajë në tavolë, 224x196 cm, Firence, Galleria degli Uffizi
* *Decapitazione del Battista'', vajë në tavolë, pjesë e predelës, Arexo, Museo Nazionale d'arte Medievale e Moderna

## Galeri pikturash
 
Skeda:Lorenzo di credi, venere.jpg|*Venera gati lakuriq*, 1493-1494, Firence, Galleria degli Uffizi
Skeda:Lorenzo di Credi - Boy in Scarlet Cap.jpg|*Djaloshi me kapele të kuqe*, 1468-1531, Isabella Stewart Gardner Museum
Skeda:Lorenzo di credi, gesù e la samaritana, 1520-40 ca., da s. gaggio 01.JPG|Jezusi dhe Samaritania, 1520-40, Fuligno
Skeda:Lorenzo di credi, noli me tangere, 1520-40 ca., da s. gaggio 1.JPG|*Noli me tangere*, 1520-40, Fuligno
Skeda:Madonna and Child with the Infant St John and Angels (Lorenzo di Credi) - Nationalmuseum - 19492.tif|Maria dhe Fëmija me Shën Gjonin fëmijë dhe dy engjëj, Nationalmuseum, Stokholm
Skeda:Lorenzo di Credi, Crocifissione con dolenti 01.JPG|Kryqëzimi me vajtues, Kisha e Shën Agustinit, Montepulciano
File:Lorenzo di Credi - Madonna Adoring the Child - Tondo Karlsruhe.jpg|*Maria duke adhuruar Fëmijën me Shën Gjonin fëmijë*, 1485. Karlsruhe, Kunsthalle
File:Lorenco di Credi-Adoration.jpg|*Adhurimi*, 1487. Muzeu Kombëtar i Serbisë, Beograd
File:Ajaccio Di Credi St Francois.JPG|*Stigmatizimi i Shën Françeskut*, 1490. Ajaccio, Musée Fesch
File:Lorenzo di Credi (c.1456-1536) - The Virgin and Child - NG593 - National Gallery.jpg|*Virgjëresha dhe Fëmija* (*Virgo Lactans*), para v. 1500, National Gallery; Tobiasi dhe engjëlli ecin përmes kopshtit në krye djathtas.
File:Beato angelico, pala fiesole, 1424-1425.jpg
File:Lorenzocredi.jpg
Skeda:Adoration of the Christ Child).jpg|*Adhurimi i Krishtit Fëmijë*, 1510, Buffalo AKG Art Museum
Skeda:Nachfolge, Lorenzo di Credi - The Holy Family with Young St. John, Adoring the Child - 1314 - Gemäldegalerie.jpg|*Familja e Shenjtë me Shën Gjonin e vogël, duke adhuruar Fëmijën*, Gemäldegalerie, Berlin
Skeda:Lorenzo di Credi, Annunciation, c1480-85, Uffizi.jpg|*Shpallja*, 1480, Firence, Galleria degli Uffizi
Skeda:Madonna Adoring the Child with the Infant Saint John the Baptist and an Angel MET DP358280.jpg|Maria duke adhuruar Fëmijën me Shën Gjonin Fëmijë dhe një engjëll, fill. i v. 1490, Metropolitan Museum of Art
Skeda:Werkstatt, Lorenzo di Credi - The Virgin and Child with the Young St. John - I.233 - Gemäldegalerie.jpg|Virgjëresha dhe Fëmija me Shën Gjonin e vogël, Gemäldegalerie, Berlin
Skeda:Credi, Lorenzo di, Maria Aegyptiaca, Gemäldegalerie, Berlin.jpg|*Shë Maria Egjiptiane*, 1500, Gemäldegalerie, Berlin
Skeda:Lorenzo di Credi - Coronation of the Virgin.jpg|Kurorëzimi i Virgjëreshës, 1510
Skeda:Lorenzo di credi, assunzione di maria maddalena.jpg|*Ngjitja e Maria Magdalenës*, 1510, Christian Museum
Skeda:Lorenzo di credi, madonna e s. giovanni dolenti, 1520-40 ca., da s. gaggio 1.JPG|*Maria dhe Shën Gjoni në dhimbje*, 1520-40, Fuligno
Skeda:Lorenzo di Credi - Virgin and Child with St Julian and St Nicholas of Myra - Louvre.jpg|*Virgjëresha dhe Fëmija me Shën Julianin dhe Shën Nikollën e Mirës, 1494, Paris, Luvër
Skeda:María con el niño, San Sebastián y San Juan Evangelista. Lorenzo di Credi.jpg|Maria dhe Fëmija me Shën Sebastianin dhe Shën Gjon Ungjillorin, 1516, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
Skeda:Lorenzo di Credi, Adoration of the Shepherds, c. 1510, Uffizi, detail5.jpg|*Adhurimi i Barinjve*, 1510, Firence, Galleria degli Uffizi
Skeda:Saint Quirinus of Neuss.jpg|*Shën Kuirini i Nojsit*

## Shiko edhe
* Andrea del Verrokjo
* Leonardo da Vinçi
* Mona Liza
* Njeriu Vitruvian
* Filippo Brunelleschi
* Donatello
* Domeniko Girlandaio
* Fra Angelico
* Sandro Botiçeli
* Mikelanxhelo
* Rafaelo
* Cappella Sistina
* Giovanni Bellini
* Ticiani
* Viktor Karpaçi
* Humanizmi i Rilindjes
* Rilindja
* Arti i Rilindjes
* Familja Mediçi
* Letërsia e Rilindjes Evropiane
* Muzika e Rilindjes Evropiane
* Xhoto
* Duço
* Simone Martini

## Referime 
## Bibliografia
* Dalli Regoli, Gigetta. *Lorenzo di Credi.* Milan: Edizioni di Communità, 1966
* Davies, Martin, *The Earlier Italian Schools*, National Gallery Catalogues, 1961, reprinted 1986, 
* Grossman, Sheldon. “Two New Paintings by Lorenzo di Credi: A Contribution to the Painter’s Late Style,” *Mitteilungen des Kunsthistorischen Institutes in Florenz*, 14, Bd., H. 2 (December 1969): pp.&nbsp;161–182.
* Kent, Francis W. “Lorenzo di Credi, His Patron Iacopo Bongianni and Savonarola,” *The Burlington Magazine*, vol. 125, no. 966 (September 1983): pp.&nbsp;538–541.
* 
* 
*"NGA": NGA biography
*Seymour, Charles Jr., *Sculpture in Italy, 1400-1500*, Penguin (Pelican History of Art), 1966

## Lidhje të jashtme
* *Leonardo da Vinci, Master Draftsman'', exhibition catalog fully online as PDF from The Metropolitan Museum of Art Library, which contains material on Lorenzo di Credi (see index)
* 
* 
* 
* 
* 
*