open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dita Kombëtare e Arumunëve

**Dita Kombëtare e Arumunëve** (Dzua Natsionalã-a Armãnjlor) është dita kombëtare e arumunëve, një grup etnik i Ballkanit i shpërndarë në Shqipëri, Bullgari, Greqi, Maqedoninë e Veriut, Rumani dhe Serbi.  Zakonisht festohet nga arumunët nga vende të ndryshme ku ata janë vendas dhe gjithashtu nga diaspora arumune, por shumë arumune të Greqisë nuk e respektojnë atë.  

## Vështrim 
Siç deklaruan shoqatat dhe organizatat arumune në 1991,   dita e vëzhgimit të saj është 23 maj,    pasi kjo ishte dita në të cilën u njoftua se Sulltani i Perandorisë Osmane Abdul Hamidi II kishte njohur Milletin Ullah (" miletin vllah ") për arumunët një ditë më parë më 22 maj 1905. Kjo ditë për shpalljen e njohjes mund të jetë zgjedhur sepse përkonte me ditën e përvjetorit të shpalljes së Pavarësisë së Rumanisë në atë kohë. 

Sipas historianit Nikola Minov, njohja e Milletit Ullah ishte një disfatë diplomatike për Greqinë, prandaj arumunët pro-grekë refuzojnë të festojnë një ditë që simbolizon një disfatë për "atdheun e tyre" të perceptuar. Një arsye tjetër mund të jetë fakti se mileti Ullah u krijua nga një Sulltan osman turk, duke bërë që fjala e tij të mos pranohej apo respektohej gjerësisht për shkak të marrëdhënieve të këqija midis Greqisë dhe Turqisë .   Kjo ditë është menduar të jetë gjithashtu një festë për arumunët, por edhe për megleno-rumunët dhe istro-rumunët, megjithëse në këndvështrimin se këta tre popuj janë nëngrupe rumune që jetojnë në jug të Danubit . Në Ditën e Rumanisë Ballkanike, festohet edhe themelimi i miletit Ullah, por në këtë rast, data e festës bazohet në stilin e vjetër,  pasi Rumania miratoi kalendarin Gregorian vetëm në 1919.  Më vonë në të njëjtin vit, u propozua që Dita Kombëtare Arumune të miratohej gjithashtu si një festë rumune që festohej çdo 23 maj. Megjithatë, Parlamenti i Rumanisë e hodhi poshtë këtë. 

## Shih edhe 
* Vllehët
* Arumunët
* Historia e arumunëve

## Referime
Bashkimi Demokratik i Vllahëve të Maqedonisë

**Bashkimi Demokratik i Vllahëve të Maqedonisë** është një nga dy partitë politike të Maqedonisë së Veriut që përfaqëson pakicën arumune të vendit, tjetra është Partia e Vllahëve të Maqedonisë (PVM).  Kryetari i DSVM është Nikola Babovski ( ). 

## Vështrim 
Arumunët janë një grup etnik ballkanik që flet një gjuhë neolatine që jeton, ndër të tjera, në Maqedoninë e Veriut. Zyrtarisht, ata njihen si "vllehë" dhe janë rreth 9,695 njerëz në vend sipas regjistrimit të popullsisë në Maqedoni në vitin 2002. Megjithatë, ka pretendime se, në fakt, arumunët numërojnë mbi 80,000 banorë, të cilat kjo parti i mbështet.  

Partia ka pak rëndësi politike dhe i mungon një faqe zyrtare në internet. Informacioni për anëtarët, udhëheqjen dhe strukturën e saj është gjithashtu i kufizuar. Për shumë vite ka qenë pjesë e koalicionit Ne mundemi së bashku me parti si Bashkimi Social Demokrat i Maqedonisë (LSDM). 

Në vitin 2021, kjo parti dhe organizata të tjera arumune të Maqedonisë së Veriut, përfshirë PVM-në përmes një përfaqësuesi të partisë, u takuan me Presidentin e Maqedonisë së Veriut Stevo Pendarovski me rastin e Ditës Kombëtare Arumune që festohet çdo 23 maj dhe kërkuan një zonë elektorale me vende të garantuara në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut për përfaqësuesit e pakicës arumune të vendit. U diskutua edhe për gjendjen e pakicave në Maqedoninë e Veriut dhe progresin e arritur deri më tani në të drejtat e tyre të pakicave . 

## Shih edhe 
* Arumunët në Maqedoninë e Veriut
* Partia e Vllahëve të Maqedonisë, partia tjetër politike arumune në Maqedoninë e Veriut
* Aleanca për Barazi dhe Drejtësi Evropiane, e vetmja parti politike arumune jashtë Maqedonisë së Veriut

## Referime
Kvalifikacija za Millstreet

***Kvalifikacija za Millstreet*** ( *Kualifikimi për Millstreet* ) ishte një garë përzgjedhëse për Eurovision Song Contest 1993 në Millstreet , Irlandë . Audicioni u mbajt më 3 prill 1993 në studion e RTVSLO në Lubjanë, Slloveni . Prezantuese ishte Tajda Lekše . Shtatë shtete morën pjesë me qëllimin e përbashkët që të gjithë donin të debutonin në Eurovizion. Shumica e pjesëmarrësve ishin vende që u bënë të pavarura vitet e fundit. Më pas, tre këngët e renditura më të larta u lejuan të merrnin pjesë në Eurovision Song Contest. 

Këngët boshnjake dhe kroate kanë të bëjnë me luftën.

* Thorsson, Leif; Verhage, Martin (2006). Melodifestivalen genom tiderna. Ny, utökad och reviderad utgåva (2:a uppl). Stockholm: Premium förlag.
Çështja arumune

**Çështja arumune** e njohur ndonjëherë edhe si " **çështja vllahe** ",  i referohet ndarjes historike dhe aktuale të identitetit etnik të arumunëve, kryesisht me ata që janë pro grekë, prorumunë ose të vetë-identifikuar thjesht ose kryesisht si arumunë. 

## Historia 
Ndikimi grek është i rrënjosur thellë te arumunët . Ata kanë qenë gjithmonë të lidhur me Patriarkanën Ekumenike Greke të Kostandinopojës, e cila i ka kufizuar aktivitetet e tyre kulturore dhe ekonomike me kishën greke . Prandaj, arumunët e pasur të urbanizuar kishin qenë promotorë aktivë të gjuhës greke për një kohë të gjatë. Në shekujt e 17-të dhe të 18-të, kjo gjuhë përdorej si *gjuhë* në pjesë të ndryshme të Evropës Juglindore dhe ishte e nevojshme të flitej për të arritur një status më të lartë shoqëror ose për të marrë arsim. Për shkak të pozitës me ndikim të grekëve, jo vetëm disa arumunë, por edhe shqiptarë, bullgarë dhe sllavë maqedonas filluan të deklarohen si grekë etnikë. Aq forca e këtij ndikimi ishte sa tekstet e para në arumune, të shkruara me alfabetin grek, nxitën përhapjen e kulturës greke . Shumë vendbanime në Greqinë qendrore u helenizuan lehtësisht pa nevojën e lëvizjeve politike apo fetare. 

Megjithatë, zhvillimi i identitetit arumun filloi të shfaqej në diasporë . Gramatikat e hershme arumune dhe broshurat e gjuhës tregojnë një ndërgjegjësim për një identitet më "latin" ose "romant". Në 1815, arumunët e Budës dhe Pestit kërkuan të përdornin gjuhën e tyre si liturgjike . Kjo rilindje kombëtare kishte karakteristika të ngjashme me shumë rilindës të tjerë që ndodhën gjatë shekullit të 19-të. Kjo u forcua nga lindja dhe pavarësia e Rumanisë, e cila filloi të ndikojë në tokat që ende i përkisnin Perandorisë Osmane me propagandë dhe të niste politika arsimore me arumunët e Maqedonisë, Thesalisë dhe Epirit . Shkolla e parë rumune në Ballkan u themelua në Trnovo (tani në Maqedoninë e Veriut ) në 1864 nga Dimitri Atanasescu, dhe në fillim të shekullit të 20-të, kishte rreth 100 kisha rumune dhe 106 shkolla rumune në Maqedoni dhe Epir. Shumë arumunë përfundimisht iu bashkuan lëvizjes rumune, e cila kishte si qëllim njohjen e miletit Ullah (" Mileti Vllah", një "komunitet" gjysmë autonom për arumunët), që ndodhi më 22 maj 1905. 

## Shih edhe 
* Vllehët
* Arumunët
* Historia e arumunëve
* Dita Kombëtare e Arumunëve

## Referime
Ministria e Mbrojtjes (Turqi)

parapamje|Logo e Ministrisë së Mbrojtjes Kombëtare Turke.
**Ministria e Mbrojtjes Kombëtare** (Turqisht: *Millî Savunma Bakanlığı*) është një zyrë e ministrisë së qeverisë së Republikës së Turqisë, përgjegjëse për koordinimin dhe mbikëqyrjen e të gjitha agjencive dhe funksioneve të qeverisë që lidhen drejtpërdrejt me sigurinë kombëtare dhe Forcat e Armatosura Turke. Selia e saj është në Bakanlıklar në Ankara.

Ministria e Mbrojtjes Kombëtare është përgjegjëse për rekrutimin, prokurimin, prodhimin, logjistikën, kujdesin mjekësor dhe detyra të tjera për përgatitjen e Forcave të Armatosura dhe personelit të saj për operacionet ushtarake.

Ministria e Mbrojtjes Kombëtare drejtohet nga Ministri i Mbrojtjes Kombëtare, një drejtues në nivel kabineti i cili i raporton drejtpërdrejt Presidentit të Turqisë dhe gjithashtu anëtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare.

## Organizimi 
* **Ministri i Mbrojtjes Kombëtare**
* Zyra e Sekretarit Privat
* Konsulencë për shtypin dhe marrëdhëniet me publikun
* **Zëvendësministrat**
** Bordi i Inspektimit
** Drejtoria e Përgjithshme e Shtabit
** Drejtoria e Përgjithshme e Mbrojtjes dhe Sigurisë
** Drejtoria e Përgjithshme e Planeve, Politikave dhe Marrëveshjeve
** Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve të Menaxhimit
** Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve Juridike
** Drejtoria e Përgjithshme e Rekrutimit
** Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve Shëndetësore Ushtarake
** Drejtoria e Përgjithshme e Buxhetit dhe Shërbimeve Financiare
** Drejtoria e Përgjithshme e Hartografisë
** Drejtoria e Përgjithshme e Fabrikave Ushtarake
** Drejtoria e Përgjithshme e Kantiereve Detare
** Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve të Prokurimit
** Agjencia e Industrisë së Mbrojtjes
** Departamenti i Shërbimeve Teknike
** Departamenti i Auditimit të Brendshëm
** Departamenti i Furnizimit me Karburant dhe Menaxhimi i Objekteve të POL të NATO-s
** Departamenti i Komunikimeve dhe Sistemeve të Informacionit
** Departamenti i Qendrës Kombëtare të Veprimtarisë Minerare
** Menaxhimi i Fabrikave Ushtarake dhe Anijeve Inc. (ASFAT A.Ş.)
** Korporata e Industrisë Mekanike dhe Kimike
** Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare
* **Forcat e Armatosura Turke**
** Shtabi i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura Turke
** Forcat Tokësore Turke
** Forcat Detare Turke
** Forca Ajrore Turke

## Shiko edhe 
* Qeveria e Turqisë

## Referime
Qafa e Buallit

**Qafa e Buallit** është një kalim malor 842 metra  i lartë në Shqipëri . Është pjesë e Rrugës Kombëtare 6, e cila lidh bregdetin shqiptar me rrethin e Matit dhe luginën e Dibrës . Fundi perëndimor i qafës është në pellgun ujëmbledhës të lumit Mat dhe pjesa lindore është në pellgun ujëmbledhës të Drinit . Menjëherë në lindje të pikës më të lartë të qafës ndodhet qyteti i Bulqizës .    

## Vështrim 
Që nga viti 2011 po ndërtohej një rrugë e re përmes qafës, e ashtuquajtura Rruga e Arbërit . Midis Bulqizës dhe Drinit, Rruga Kombëtare 6 u zgjerua në një autostradë më të gjerë me dy korsi, u ndërtua një bypass rreth vetë Bulqizës dhe më pas punimet vazhduan më në perëndim. Vetë kalimi përshkohej nga një tunel i shkurtër. Qasja perëndimore për në Klos mori një rrugë të re. Përfundimisht, Rruga e Arbërit synohet të sigurojë një lidhje të drejtpërdrejtë mes Tiranës dhe kufirit maqedonas, në vend të itinerarit aktual që kërkon një devijim përmes Milotit dhe Burrelit . Për rrugën e drejtpërdrejtë përmes maleve, nevojiten një tunel dhe ura të mëdha midis Tiranës dhe Klosit.  Këto plane u modifikuan me kalimin e kohës.

Nga maja e qafës, një rrugë shkëputet drejt Krastës në rajonin e Martaneshit në jugperëndim.

Qafa e Buallit ndodhet në rajonin me shumë miniera, për të cilin qyteti i Bulqizës shërben si qendër. Një tunel i madh i lidh këto miniera me kalimin në një lartësi mbi 700 metra.

## Shih edhe 
* Gjeografia e Shqipërisë

## Referime
Adrian Neritani

**Adrian Neritani** ishte Përfaqësuesi i Përhershëm i Shqipërisë në Kombet e Bashkuara . Ai e mori detyrën në vitin 2006, duke zëvendësuar Agim Neshon dhe qëndroi në këtë detyrë deri në vitin 2009. Njëkohësisht ai shërbeu si ambasador jorezident në Kubë.

## Arsimi 
Neritani është diplomuar për shkenca politike dhe juridike nga Universiteti i Tiranës, Shqipëri. Ai gjithashtu ka një diplomë Master në Diplomaci nga Akademia Mesdhetare e Studimeve Diplomatike, Universiteti i Maltës dhe një Master në Drejtësi (LL. M.) në të Drejtën Ndërkombëtare të Biznesit dhe Tregtisë nga Shkolla Juridike John Marshall në Çikago, Illinois, SHBA. Ai është avokat dhe që nga viti 2005 është anëtar i Avokatit të Nju Jorkut, në Shtetet e Bashkuara. 

## Karriera 
Duke filluar nga viti 1989, Neritani ishte profesorë në Universitetin Luigi Gurakuqi në Shkodër, Shqipëri.

Neritani e filloi karrierën e tij diplomatike në vitin 1991, kur u bë përgjegjës i zyrës së Shteteve të Bashkuara në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Shqipërisë deri në vitin 1993. Pastaj Oficer Rajonal përgjegjës për Kinën dhe Lindjen e Largët nga 1993 deri në 1997. Në vitin 1997, ai u bë Sekretar i Parë dhe i Ngarkuar me Punë në Ambasadën Shqiptare në Pekin, Kinë.

Në vitin 1999 ai u largua nga Ministria për të kryer Masterin e Drejtësisë në Shtetet e Bashkuara dhe duke filluar nga viti 2003, punon si avokat në firmën ligjore, Cullison & Cullison, PC, në Çikago. Nga viti 2000 deri në vitin 2001 ai shërbeu gjithashtu si konsulent i pavarur për çështjet e imigracionit, tregtisë dhe biznesit ndërkombëtar.

Ai ishte Përfaqësues i Përhershëm i Shqipërisë në Kombet e Bashkuara nga viti 2006, duke zëvendësuar Agim Nesho, deri në vitin 2009. Njëkohësisht ai shërbeu si ambasador jorezident në Kubë.

## Lidhjet e jashtme 
* Njoftim për shtyp i Kombeve të Bashkuara: Biografia e Adrian Neritanit

## Referime
Eqrem Zenelaj

**Eqrem Zenelaj** (1956, Therandë) është një jurist dhe profesor universitar nga Theranda. 

## Biografia 
Eqrem Zenelaj lindi më 10 tetor 1956. Pas arsimit fillor dhe të mesëm ka vazhduar studimet në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës, ku ka kryer edhe studimet master. Doktoraturën me temën *"E drejta e vetëvendosjes së popullit shqiptar të Kosovës pas shkapërderdhjes së ish Jugosllavisë dhe shqyrtime dogmatike nga e Drejta Ndërkombëtare" (Das Selbstbestimmungsrecht des albanischen Volkes,nach dem Zerfall von ExJugoslawien und völkerrechtlich-dogmatische Überlegungen)* e ka ka kryer në Universitetin e Vjenës në vitin 2002. Është angazhuar si profesor në Universitetin e Prizrenit. 

## Publikimet 
* Ҫështja shqiptare nga këndvështrimi i diplomacisë dhe gjeopolitikës së AustroHungarisë (1699-1918), Faik Konica, Prishtinë, 2010 
* Gjenealogjia e Familjës Shqiptare Albani nga Urbino dhe Bergamo e Italisë - Papa Klemens XI Albani, Faik Konica, Prishtinë 2009
* Bazat e diplomacisë, Faik Konica, Prishtinë, 2012
* Historia e diplomacisë, Prishtinë, 2013
* Diplomacia e Ismail Kemal bej Vlorës, rivalitetet e brendshme në Shqipëri dhe rruga e pavarësisë. 1912/1913, Vatra, 2013
* E drejta diplomatike e konsullore, Vatra, Prishtinë, 2014
* Historia e shtetit dhe se drejtës shqiptare, Vatra, Prishtinë, 2016,
* Shtypi i Austrisë për demonstratat e shqiptarëve te Kosovës me 1968,1981 dhe 1989, Faik Konica, Prishtinë, 2011
* Pellazgët-Ilirët-Shqiptarët, Artini, Prishtinë, 2017; ribotuar e plotësuar, Botime Artini , Prishtinë, 2020
* Album historik - Gjergj Kastrioti Skenderbeu (Shqip & Anglisht), Artini, Prishtinë, 2018
*	Lufta e Trojës- Sipas Diktit të Kretës dhe Darit të Frigjisë.

## Shih edhe 
* Universiteti i Prizrenit

## Referime
Robert Reininger

**Robert Reininger** (28. shtator 1869 në Linz - 17 Qershor 1955 në Vjenë ) ishte një filozof austriak sipas traditës së Immanuel Kantit .

## Biografia 
Robert Reininger studioi filozofi dhe shkenca natyrore në Bon, Heidelberg dhe Vjenë nga viti 1888 dhe mori doktoraturën në 1893 në Universitetin e Vjenës. (si i mitur zgjodhi zoologjinë). Nga viti 1903 ai kishte një leje ligjërimi (Venia legendi) për historinë e filozofisë në Universitetin e Vjenës. Aty dha mësim nga viti 1913, fillimisht si profesor i asociuar dhe nga viti 1922 si profesor ordinar. Robert Reininger ishte një anëtar i klikës së profesorëve antisemite Bärenhöhle . 

Robert Reininger konsiderohet si përfaqësues i filozofisë së imanencës, i cili u mor kryesisht me çështje epistemologjike dhe etike si pasardhës i Immanuel Kantit . 

Nga viti 1912 deri në vitin 1939 ai ishte kryetar i Shoqërisë Filozofike në Universitetin e Vjenës, nga viti 1924 anëtar i rregullt i Akademisë Austriake të Shkencave dhe nga viti 1940 anëtar korrespondues i Akademisë së Shkencave Prusiane .

## Publikimet 
* *Kants Lehre vom inneren Sinne und seine Theorie der Erfahrung*, Wien-Leipzig, 1900
* *Das psycho-physische Problem. Eine erkenntnistheoretische Untersuchung zur Unterscheidung des Physischen und Psychischen überhaupt*, Wien-Leipzig, 1916
* *Friedrich Nietzsches Kampf um den Sinn des Lebens. Der Ertrag seiner Philosophie für die Ethik*, Wien-Leipzig, 1922
* *Metaphysik der Wirklichkeit*, Wien-Leipzig, 1931
* *Hegel. Zur 100. Wiederkehr seines Todestages* (Urspr. Vortrag vom Nov. 1931), 1933
* *Wertphilosophie und Ethik. Die Frage nach dem Sinn des Lebens als Grundlage einer Wertordnung*, Wien-Leipzig, 1939
* *Philosophie des Erlebens. Ausgewählt, herausgegeben und eingeleitet von K. Nawratil*, Wien, 1976

## Shih edhe 
* Universiteti i Vjenës

## Lidhjet e jashtme 
* Foto von Robert Reininger
* „Reininger, Robert“ in der Deutschen biographischen Enzyklopädie
* Nachwort von Erich Heintel zu Reiningers „Metaphysik der Wirklichkeit“
* Vorrede zu Reiningers „Wertphilosophie und Ethik“
* Klaus-Peter Pfeiffer: „Sinn des Lebens“. Systematische Überlegungen im Ausgang von Robert Reininger, Diss. Bonn 2001

## Referime
ESIM

parapamje|Evolucioni i kartave SIM. Një eSIM nuk mund të hiqet.
Një **eSIM** apo **SIM i integruar** (Anglisht: **embedded-SIM**) është një formë e kartës SIM që futet drejtpërdrejt në një pajisje. Në vend të një qarku të integruar të vendosur në një kartë SIM të lëvizshme, e bërë zakonisht nga PVC, një eSIM përbëhet nga një softuer i instaluar në një çip eUICC të lidhur përgjithmonë me një pajisje. Nëse eSIM është i pajtueshëm me eUICC, ai mund të riprogramohet me informacion të ri SIM. Përndryshe, eSIM është programuar me ICCID/IMSI dhe informacione të tjera në kohën kur prodhohet dhe nuk mund të ndryshohet.

Pasi të jetë instaluar një profil i operatorit eSIM në një eUICC, ai funksionon njësoj si një SIM fizike, i kompletuar me një ICCID unik dhe çelësin e vërtetimit të rrjetit të krijuar nga operatori.

Standardi eSIM u lëshua për herë të parë në 2016; që nga ajo pikë, eSIM ka filluar të zëvendësojë SIM fizike në domene duke përfshirë telefoninë celulare.

## Histori 
Që nga viti 2010, GSMA kishte diskutuar mundësinë e një SIM-i të bazuar në softuer.

Ndërsa Motorola vuri në dukje se eUICC është përshtatur për pajisjet industriale, Apple "nuk u pajtua se ekziston ndonjë deklaratë që ndalon përdorimin e një UICC të integruar në një produkt të konsumit". Aktualisht, GSMA mban dy versione të ndryshme të standardit: një për pajisjet e konsumatorit dhe një tjetër për pajisjet makina në makinë (M2M).

Një version i parë i standardit u publikua në mars 2016, i ndjekur nga një version i dytë në nëntor 2016.

## Shiko edhe 
* Karta SIM

## Referime
E mira dhe e keqja

Në fe, etikë, filozofi dhe psikologji, "**e mira dhe e keqja**" është një dikotomi shumë e zakonshme. Në kulturat me ndikim fetar manikean dhe abrahamik, e keqja perceptohet si e kundërta antagoniste dualiste e së mirës, në të cilën e mira duhet të mbizotërojë dhe e keqja duhet mposhtur. Në kulturat me ndikim shpirtëror budist, e mira dhe e keqja perceptohen si pjesë e një dualiteti antagonist që vetë duhet të kapërcehet përmes arritjes së *Śūnyatā* që do të thotë zbrazëti në kuptimin e njohjes së së mirës dhe së keqes duke qenë dy parime të kundërta, por jo një realitet, duke zbrazur dualitetin. prej tyre, dhe arritjen e një uniteti.

E keqja përdoret shpesh për të treguar imoralitet të thellë. E keqja është përshkruar gjithashtu si një forcë e mbinatyrshme. Përkufizimet e së keqes ndryshojnë, ashtu si edhe analiza e motiveve të saj. Megjithatë, elementët që zakonisht lidhen me të keqen përfshijnë sjellje të pabalancuara që përfshijnë përshtatshmërinë, egoizmin, injorancën ose neglizhencën.

Pyetjet moderne filozofike në lidhje me të mirën dhe të keqen përmblidhen në tre fusha kryesore të studimit: metaetikë lidhur me natyrën e së mirës dhe të keqes, etikën normative lidhur me mënyrën se si duhet të sillemi dhe etikën e aplikuar në lidhje me çështje të veçanta morale.

## Shiko edhe 
* E mira
* E keqja

## Referime
Kultura e Krishterë

**Kultura e Krishterë** në përgjithësi përfshin të gjitha praktikat kulturore që janë zhvilluar rreth fesë së krishterimit. Ka ndryshime në zbatimin e besimeve të krishtera në kultura dhe tradita të ndryshme.

Kultura e krishterë ka ndikuar dhe asimiluar shumë nga kultura greko-romake, bizantine, perëndimore, Lindja e Mesme, Zoroastrizmi, sllave, kaukaziane dhe ndoshta nga kultura indiane. Gjatë Perandorisë së hershme Romake, i ashtuquajturi krishterim është ndarë në Lindjen para-ekzistuese Greke dhe Perëndimin Latin. Rrjedhimisht, versione të ndryshme të kulturave të krishtera u ngritën me ritet dhe praktikat e tyre, Krishterimi mbetet i larmishëm kulturalisht në degët e tij perëndimore dhe lindore.

Krishterimi luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e qytetërimit perëndimor, në veçanti, Kishës katolike dhe Protestantizmit. Kultura perëndimore, gjatë pjesës më të madhe të historisë së saj, ka qenë pothuajse e barabartë me kulturën e krishterë. Jashtë botës perëndimore, krishterimi ka pasur ndikim në kultura të ndryshme, si në Afrikë dhe Azi.

Të krishterët kanë dhënë një kontribut të dukshëm në përparimin njerëzor në një gamë të gjerë dhe të larmishme fushash, si historikisht ashtu edhe në kohët moderne, duke përfshirë shkencën dhe teknologjinë, mjekësinë, artet e bukura dhe arkitekturën, politikën, letërsinë, muzikën, filantropinë, filozofinë, etikën: 15 : , humanizmi, teatri dhe biznesi. Sipas *100 Years of Nobel Prizes*, një rishikim i dhënies së çmimeve Nobel ndërmjet viteve 1901 dhe 2000 zbulon se (65.4%) e laureatëve të çmimeve Nobel, e kanë identifikuar krishterimin në format e tij të ndryshme si preferencën e tyre fetare.

## Shiko edhe 
* Krishtërimi
* Historia e Krishtërimit

## Referime
E qajtura

**E qajtura** apo **e qara** është rënia e lotëve nga sytë si përgjigje ndaj një gjendjeje emocionale ose dhimbjeje. Emocionet që mund të çojnë në të qara përfshijnë trishtimin, zemërimin, eksitimin dhe madje edhe lumturinë. Akti i të qarit është përkufizuar si "një fenomen kompleks sekretomotor i karakterizuar nga derdhja e lotëve nga aparati lacrimal, pa asnjë acarim të strukturave okulare", në vend të kësaj, duke dhënë një lehtësim që mbron nga konjuktiviti. Një term mjekësor i lidhur është lacrimation, i cili gjithashtu i referohet derdhjes jo emocionale të lotëve.

Që të qarët të përshkruhen si të qara, zakonisht duhet të shoqërohet me një sërë simptomash të tjera, të tilla si thithja e ngadaltë por e çrregullt, raste të herëpashershme të mbajtjes së frymës dhe dridhje muskulore.

Është krijuar një lidhje neuronale midis gjëndrës lacrimal dhe zonave të trurit të njeriut të përfshirë me emocione.

Lotët e prodhuar gjatë të qarit emocionale kanë një përbërje kimike e cila ndryshon nga llojet e tjera të lotëve. Ato përmbajnë sasi dukshëm më të mëdha të hormoneve prolaktinë, hormon adrenokortikotrop dhe Leu-enkefalinë, si dhe elementë kalium dhe mangan.

## Shiko edhe 
* Lotët
* Dhimbja
* Trishtimi

## Referime
Lotët

**Lotët** janë një lëng i pastër i sekretuar nga gjëndrat e lotit që gjenden në sytë e të gjithë gjitarëve tokësorë. Lotët përbëhen nga uji, elektrolite, proteina, lipide dhe mucina që formojnë shtresa në sipërfaqen e syve. Llojet e ndryshme të lotëve - bazal, refleks dhe emocional - ndryshojnë ndjeshëm në përbërje.

Funksionet e lotëve përfshijnë lubrifikimin e syve (lotët bazal), heqjen e irrituesve (lotët refleks), dhe gjithashtu ndihmën e sistemit imunitar. Lotët ndodhin gjithashtu si pjesë e përgjigjes natyrale të dhimbjes së trupit. Sekretimi emocional i lotëve mund të shërbejë për një funksion biologjik duke ekskretuar hormonet që nxisin stresin e krijuar gjatë periudhave të shqetësimit emocional. Lotët kanë një rëndësi simbolike tek njerëzit.

## Shiko edhe 
* E qajtura

## Referime
Universiteti i Kalabrisë

**Universiteti i Kalabrisë** (    ) është një universitet shtetëror në Itali. I vendosur në Arcavacata, një fshat i Rende dhe një periferi të Cosenza, universiteti u themelua në 1972. Ndër themeluesit e saj ishin Beniamino Andreatta, Giorgio Gagliani, Pietro Bucci dhe Paolo Sylos Labini. Aktualisht ka rreth 35,000 studentë, 800 staf mësimdhënës dhe kërkimor dhe rreth 700 staf administrativ.

## Kampusi 
Kampusi i Universitetit të Kalabrisë u projektua fillimisht nga Vittorio Gregotti dhe Dänen Martensson . Ndërtesat janë të vendosura përgjatë një ure të varur, e cila aktualisht është 1.3 kilometra e gjatë. Ashtu si në kampuset britanike dhe të Amerikës së Veriut, studentët jetojnë në blloqe të veçanta banimi pranë Universitetit. E gjithë struktura është e mbuluar me gjelbërimin e kodrave pranë Arcavacata, një fshat i vogël në 10&nbsp;km nga Cosenza, dhe 4&nbsp;km nga qendra e qytetit të Rende .

## Organizimi 
Universiteti është i organizuar në këto departamente:

* Biologjia, ekologjia dhe gjeoshkencat
* Kimia dhe teknologjitë kimike
* Kultura, arsimi dhe shoqëria
* Farmacia, shkencat e shëndetit dhe të ushqyerjes
* Fizika
* Inxhinieri Ndërtimi
* Inxhinieri kompjuteri, modelimi, elektronika dhe sistemet
* Inxhinieri Mekanike, Energjetike dhe Menaxhimi
* Inxhinieri e mjedisit
* Matematikë dhe Shkenca Kompjuterike
* Biznesi dhe Ligji
* Ekonomi, Statistikë dhe Financë
* Shkenca Politike dhe Sociale
* shkencat humane

## Hulumtimi 
### Reparto korse 
Unical reparto corse është një projekt i Departamentit të Inxhinierisë Mekanike, Menaxhimit dhe Energjisë (DIMEG) që filloi në 2005. Grupi përfshin studentë dhe profesorë që aplikojnë njohuritë e fituara në studimet e tyre për të zhvilluar makina garash që konkurrojnë në garat evropiane.

## Pikat e interesit 
* Kopsht botanik
* Muzeu i Paleontologjisë
* Qendra e Arteve, Muzikës dhe Argëtimit
* Qendra Sportive

## Honoris Causa nga Universiteti i Kalabrisë 
* 1981 Gerhard Rohlfs në Letërsi
* 1986 Luigi Luca Cavalli Sforza në Shkencat e Natyrës
* 1991 Silvio Berlusconi në Inxhinieri Menaxhimi
* 1994 Carlo Dionisotti në Letërsi
* 1996 Gianni Amelio në Letërsi
* 2000 Eric P. Hamp në Letërsi
* 2003 Frank Iacobucci në Shkenca Politike
* 2003 Gianvito Resta në Letërsi
* 2008 Boris Ulianich në Histori
* 2010 Saverio Strati në Filologjinë Moderne
* 2012 Roberto Benigni në Filologjinë Moderne
* 2012 Salomon Resnik në Filozofi
* 2012 Mario Martone në gjuhët e artit, kinemasë dhe medias
* 2013 Vandana Shiva në Shkencën e të ushqyerit

## Shih edhe 
* Kalabria

## Lidhjet e jashtme 
* Faqja zyrtare e internetit
Krist Shtufi

**Krist Shtufi** (lindur më 22. Gusht 1974 në Shpinadi afër Prizrenit, RSF Jugosllavi) është një profesor filozofie kosovar . 

## Biogtrafia 
Nga viti 1993 deri në vitin 1994 studioi filozofi në Fakultetin Filozofik në Zagreb, Kroaci. Në vitin 1994, Krist Shtufi u zhvendos në Austri, ku kreu studimet në Universitetin Karl-Franzens në Graz. Në vitin 2002, Shtufi u kthye në vendlindjen e tij të vjetër në Kosovë, ku që atëherë ka dhënë mësim si ligjërues universitar në Epistemologji dhe Metodologji, Filozofi të Shkencës dhe Filozofi Analitike në Universitetin e Prishtinës, Kosovë.

Shtufi përktheu në shqip veprat e Ludwig Wittgenstein dhe Gottlob Frege . Ai studioi filozofi në Universitetin Karl-Franzens në Graz ( Austri ) dhe ishte një studiues vizitor në Qendrën për Studimin e Gjuhës dhe Informacionit në Universitetin Stanford në Kaliforni, SHBA .

## Shih edhe 
* Universiteti i Prishtinës

## Lidhjet e jashtme 
* Krist Shtufi në wikibin.org
Çmenduria

*, që përshkruan të burgosurit në Bedlam Asylum, nga William Hogarth.]]
**Çmenduria**, dhe **marrëzia** janë sjellje të kryera nga disa modele jonormale mendore ose të sjelljes. Çmenduria mund të shfaqet si shkelje e normave shoqërore, duke përfshirë një person ose persona që bëhen rrezik për veten ose për njerëzit e tjerë. Konceptualisht, çmenduria mendore shoqërohet gjithashtu me fenomenin biologjik të ngjitjes (që sëmundja mendore është infektive) si në rastin e vetëvrasjeve të kopjuara. Në përdorimin bashkëkohor, termi çmenduri është një term joformal, joshkencor që tregon "paqëndrueshmëri mendore"; pra, termi mbrojtje nga çmenduria është përkufizimi ligjor i paqëndrueshmërisë mendore. Në mjekësi, termi i përgjithshëm psikozë përdoret për të përfshirë praninë e deluzioneve dhe/ose halucinacioneve tek një pacient; dhe semundja psikiatrike eshte "psikopatologji", jo *cmenduri* mendore.

Në anglisht, fjala "i shëndoshë" rrjedh nga mbiemri latin *sanus*, që do të thotë "i shëndetshëm". Fraza e Juvenal *mens sana in corpore sano* shpesh përkthehet si "mendja e shëndoshë në një trup të shëndoshë". Nga ky këndvështrim, çmenduria mund të konsiderohet si shëndet i dobët i mendjes, jo domosdoshmërisht i trurit si organ (edhe pse kjo mund të ndikojë në shëndetin mendor), por më tepër i referohet funksionit të dëmtuar të proceseve mendore siç është arsyetimi. Një frazë tjetër latine që lidhet me konceptin tonë aktual të mendjes së shëndoshë është *compos mentis* ("tingulli i mendjes"), dhe një term eufemist për çmenduri është *non compos mentis*. Në ligj, *mens rea* do të thotë të kesh qëllim kriminal, ose një mendje fajtore, kur është kryer akti (*actus reus'').

Një përdorim më informal i termit çmenduri është të tregojë diçka ose dikë që konsiderohet shumë unik, pasionant ose ekstrem, duke përfshirë në një kuptim pozitiv. Termi mund të përdoret gjithashtu si një përpjekje për të diskredituar ose kritikuar ide, besime, parime, dëshira, ndjenja personale, qëndrime ose përkrahës të tyre, si për shembull në politikë dhe fe.

## Vështrime dhe trajtime përgjatë historisë 
Çmenduria, fjala jo-ligjore për çmenduri, është njohur gjatë historisë në çdo shoqëri të njohur. Disa kultura tradicionale janë kthyer te mjekët e shtrigave ose shamanët për të aplikuar magjinë, përzierjet bimore ose mjekësinë popullore për të çliruar personat e çmendur nga shpirtrat e këqij ose sjelljet e çuditshme, për shembull. Arkeologët kanë zbuluar kafka (të paktën 7000 vjet të vjetra) që kanë vrima të vogla dhe të rrumbullakëta të hapura në to duke përdorur mjete stralli. Është hamendësuar se subjektet mund të jetë menduar se ishin pushtuar nga shpirtrat që vrimat do të lejonin të iknin. Hulumtimet më të fundit mbi praktikën historike të trepanimit mbështesin hipotezën se kjo procedurë ishte me natyrë mjekësore dhe synohej si një mjet për trajtimin e traumës kraniale.

## Shiko edhe 
* Çrregullimi mendor

## Referime
Çrregullimi mendor

Një **çrregullim mendor**, i referuar gjithashtu si një **sëmundje mendore** ose **çrregullim psikiatrik**, është një model i sjelljes ose mendor që shkakton shqetësim ose dëmtim të konsiderueshëm të funksionimit personal. Një çrregullim mendor karakterizohet gjithashtu nga një shqetësim klinikisht i rëndësishëm në njohjen, rregullimin emocional ose sjelljen e një individi. Zakonisht shoqërohet me shqetësim ose dëmtim në fusha të rëndësishme të funksionimit. Ka shumë lloje të ndryshme të çrregullimeve mendore. Çrregullimet mendore mund të quhen gjithashtu si gjendje të shëndetit mendor. Karakteristika të tilla mund të jenë të vazhdueshme, të përsëritura dhe të përsëritura, ose të ndodhin si episode të vetme. Janë përshkruar shumë çrregullime, me shenja dhe simptoma që ndryshojnë shumë midis çrregullimeve specifike. Çrregullime të tilla mund të diagnostikohen nga një profesionist i shëndetit mendor, zakonisht një psikolog klinik ose psikiatër.

Shkaqet e çrregullimeve mendore shpesh janë të paqarta. Teoritë mund të përfshijnë gjetje nga një sërë fushash. Çrregullimet mendore zakonisht përcaktohen nga një kombinim i mënyrës se si një person sillet, ndihet, percepton ose mendon. Kjo mund të lidhet me rajone ose funksione të veçanta të trurit, shpesh në një kontekst social. Një çrregullim mendor është një aspekt i shëndetit mendor. Besimet kulturore dhe fetare, si dhe normat shoqërore, duhet të merren parasysh gjatë vendosjes së një diagnoze.

Shërbimet janë të bazuara në spitalet psikiatrike ose në komunitet dhe vlerësimet kryhen nga profesionistë të shëndetit mendor si psikiatrë, psikologë, infermierë psikiatrikë dhe punonjës socialë klinikë, duke përdorur metoda të ndryshme si testet psikometrike, por shpesh duke u mbështetur në vëzhgim dhe pyetje. Trajtimet ofrohen nga profesionistë të ndryshëm të shëndetit mendor. Psikoterapia dhe mjekimi psikiatrik janë dy opsionet kryesore të trajtimit. Trajtime të tjera përfshijnë ndryshime në stilin e jetës, ndërhyrje sociale, mbështetje nga bashkëmoshatarët dhe vetë-ndihmë. Në një pakicë rastesh, mund të ketë ndalim ose trajtim të pavullnetshëm. Programet parandaluese janë treguar se reduktojnë depresionin.

Në vitin 2019, çrregullimet mendore të zakonshme në mbarë globin përfshijnë depresionin, i cili prek rreth 264 milion njerëz; çrregullimi bipolar, i cili prek rreth 45 milion; demenca, e cila prek rreth 50 milion; dhe skizofreninë dhe psikozat e tjera, të cilat prekin rreth 20 milion njerëz. Çrregullimet neuro-zhvillimore përfshijnë, d.m.th. çrregullimi i hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes (ADHD), çrregullimi i spektrit të autizmit (ASD) dhe paaftësia intelektuale, fillimi i të cilave ndodh herët në periudhën e zhvillimit. Stigma dhe diskriminimi mund t'i shtojnë vuajtjet dhe paaftësinë e lidhur me çrregullimet mendore, duke çuar në lëvizje të ndryshme sociale që përpiqen të rrisin të kuptuarit dhe të sfidojnë përjashtimin social.

## Shiko edhe 
* Çmenduria

## Referime
Krenaria

).]]
**Krenaria** përkufizohet nga Merriam-Webster si "vetëvlerësim i arsyeshëm" ose "besim dhe kënaqësi në vetvete". Oksfordi e përkufizon atë si "cilësia e të pasurit një opinion tepër të lartë për veten ose për rëndësinë e vet". Kjo mund të lidhet me aftësitë ose arritjet e dikujt, karakteristikat pozitive të miqve ose familjes, ose me vendin e dikujt. Richard Taylor e përkufizoi krenarinë si "dashuria e justifikuar për veten", në krahasim me krenarinë e rreme ose narcisizmin. Në mënyrë të ngjashme, Shën Agustini e përkufizoi atë si "dashuria për përsosmërinë e vet", dhe Meher Baba e quajti atë "ndjenja specifike përmes së cilës manifestohet egoizmi".

Filozofët dhe psikologët socialë kanë vërejtur se krenaria është një emocion kompleks dytësor që kërkon zhvillimin e ndjenjës së vetvetes dhe zotërimin e dallimeve konceptuale përkatëse (p.sh. që krenaria dallon nga lumturia dhe gëzimi) përmes ndërveprimit të bazuar në gjuhën me të tjerët. Disa psikologë socialë identifikojnë shprehjen joverbale të krenarisë si një mjet për të dërguar një sinjal funksional, të perceptuar automatikisht të statusit të lartë shoqëror.

Krenaria nganjëherë shihet si e korruptuar ose si ves, ndonjëherë si e duhur ose si virtyt. Me një konotacion pozitiv, krenaria i referohet ndjenjës së përmbajtjes së lidhjes me zgjedhjet dhe veprimet e dikujt ose të tjetrit, ose ndaj një grupi të tërë njerëzish dhe është produkt i lavdërimit, vetë-reflektimit të pavarur dhe një ndjenjë e plotësuar përkatësie. Me një konotacion negativ, *krenaria* i referohet një ndjesie të pamend dhe të paarsyeshme të korruptuar të vlerës, statusit ose arritjeve personale të dikujt, e përdorur në sinonim me arrogancën. Ndërsa disa filozofë si Aristoteli (dhe George Bernard Shaw) e konsiderojnë krenarinë (por jo mendjemadhësinë) një virtyt të thellë, disa fe botërore e konsiderojnë formën mashtruese të krenarisë një mëkat, siç shprehet në Fjalët e Urta 11:2 të Biblës Hebraike. Në judaizëm, krenaria quhet rrënja e çdo të keqeje. Kur shihet si një virtyt, krenaria për aftësitë e dikujt njihet si krenari e virtytshme, madhështi ose madhështi e shpirtit, por kur shihet si ves shpesh njihet si idhujtari ndaj vetvetes, përbuzje sadiste ose kotësi. Objekte të tjera të mundshme krenarie janë përkatësia etnike dhe identiteti seksual i dikujt (veçanërisht krenaria e LGBT).

## Shiko edhe 
* Vetëbesimi

## Referime
Tregimi i përmbytjes i Zanafillës

. Musée d'Arts de Nantes.]]
**Tregimi i përmbytjes i Zanafillës** (kapitujt 6–9 të Librit të Zanafillës) është një mit hebraik i përmbytjes. Ai tregon për vendimin e Zotit për ta kthyer universin në gjendjen e tij të para-krijimit të kaosit ujor dhe për ta ribërë atë përmes mikrokozmosit të arkës së Noas.

Libri i Zanafillës ndoshta u krijua rreth shekullit të 5-të pes, megjithëse disa studiues besojnë se historia e lashtë (kapitujt 1–11), duke përfshirë narrativën e përmbytjes, mund të jetë hartuar dhe shtuar deri në shekullin e 3-të pes. Ai bazohet në dy burime, të quajtura burimi priftëror dhe ai jopriftëror ose jahwist, dhe megjithëse shumë nga detajet e tij janë kontradiktore, historia formon një tërësi të unifikuar.

Një përmbytje globale siç përshkruhet në këtë mit nuk është në përputhje me gjetjet fizike të gjeologjisë, arkeologjisë, paleontologjisë dhe shpërndarjes globale të specieve. Një degë e kreacionizmit e njohur si gjeologjia e përmbytjeve është një përpjekje pseudoshkencore për të argumentuar se një përmbytje e tillë globale ka ndodhur në të vërtetë. Disa të krishterë kanë preferuar ta interpretojnë narrativën si përshkrim i një përmbytjeje lokale, në vend të një ngjarjeje globale.

## Shiko edhe 
* Libri i Zanafillës
* Miti i përmbytjes

## Referime
Gëzime Starova

**Gëzime Starova** (1946, Shkup) është një përkthyese, avokate dhe juriste e shquar nga Maqedonia e Veriut, profesor universitar dhe anëtare e Gjykatës Kushtetuese të Maqedonisë Veriore nga viti 2013 deri në vitin 2017. 

Në vitin 1999, Gëzime Starova ishte profesoreshë e ftuar në Universitetin e Cagliarit, Itali dhe në nëntor 2004 në Fakultetin Juridik të Universitetit “René Descartes” në Paris. 

Ajo është e martuar me shkrimtarin Luan Starova . Vajza e tyre Dita Starova-Kerimi është artiste. 

## Çmimet 
Në vitin 2004, Gazime Starova mori çmimin “ Palma Akademike ” të shtetit francez për kontribute në veprimtarinë universitare dhe shkencore me rëndësi ndërkombëtare. Në të njëjtin vit, për arritjet e saj në fushën e arsimit dhe shkencës, Departamenti Amerikan i Shtetit e shpalli si një nga gjashtë femrat më të suksesshme në Republikën e Maqedonisë. Në nëntor të vitit 2005, Starova mori çmimin shtetëror "Shën Kliment Ohërski" për arritje në fushën e arsimit në Republikën e Maqedonisë. Ajo është fituese e dy pllakave të Universitetit të Shkupit në vitin 2004 dhe 2005. 

## Publikimet 
* “Mbrojtja e veçantë e punëtorëve”, Kuvendi i studentëve, Shkup, 1987, 131 faqe.
* "Marrëdhëniet e punës nga një eksperiment në një realitet të ri", Kuvendi i studentëve, Shkup, 1992, 144 faqe.
* “Marrëdhëniet e punës në legjislacionin maqedonas dhe ndërkombëtar”, Nova Makedonija, Shkup, 1994, 212 faqe.
* “E Drejta e Punës”, Fakulteti Juridik, Shkup, 1996, 463 faqe. (bashkëautor me Dr. Tito Beliçanec)
* “Ese për krizën”, Kultura, Shkup, 1997, 149 f. (përkthim i librit të Philippe Seguin )
* “E drejta dhe legjislacioni ndërkombëtar i punës”, Gjurgja, Shkup, 1999, 125 f.
* “Edukata qytetare për shkollat e mesme profesionale”, Byroja për zhvillimin e arsimit të Republikës së Maqedonisë, Shkup, 2000. (bashkëautor me një grup autorësh)
* “Dashuri, poezi dhe urtësi”, Gjurgja, Shkup 2001, 124 faqe. (përkthim i librit të Edgar Morin)
* "Abolicija", Kultura, Shkup, 2002, 303 f. (përkthim i librit të Robert Badinter )
* “E drejta e punës-teoria dhe legjislacioni”, Prosvetno delo, 2003, 374 faqe.
* “Të drejtat e punës”, Logos A, Shkup, 2004, 350 faqe.
* "Pozita dhe të drejtat e grave të punësuara", Unioni i organizatave të grave të Republikës së Maqedonisë, Shkup 2003, 240 f.
* “Marrëdhëniet e Punës – Komentar i Ligjit për Marrëdhëniet e Punës”, Shkup, 2003. (bashkëautor me Dr. Toni Kalamatiev)
* "Bashkimi Evropian në shekullin XXI - institucionet dhe ekonomia", Logos A, Shkup 2004, 247 f. (përkthim i librit të Maurice Durusse). 

## Referime
Svetosllav Simeonov

**Svetoslav Simeonov Trpkov** është një avokat, oficer ushtarak dhe personazh publik bullgar me prejardhje shqiptare nga Maqedonia .
## Biografia 
Ai lindi në vitin 1883 në fshatin Varben të Dibrës, atëherë në Perandorinë Osmane. Ai është një i krishterë bullgar me origjinë shqiptare. U diplomua në “Juridik” dhe u bë jurist.
Ai u shpërngul në Bullgarinë e Lirë dhe u vendos në Vidin, duke marrë pjesë aktive në jetën publike të bullgarëve maqedonas që emigruan në Bullgarinë e Lirë. U bë anëtar i Unionit të Vëllazërisë Maqedonase dhe ishte kryetar i Vëllazërisë Bamirëse Maqedonase në Vidin. 

Mori pjesë si toger rezervë në Ushtrinë Bullgare në Luftën e Parë Botërore dhe u nderua me Urdhrin e Shën Aleksandrit.  Ai u ngrit në gradën e kolonelit. 

## Shih edhe 
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Literatura 
* 

## Referime
Sefer Zajazi

**Sefer Zajazi** (1865 - 1903)  ishte udhëheqësi i një grupi të luftëtarëve shqiptare që vepronin në Maqedoninë Perëndimore në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të.

## Biografia 
Ai lindi në fshatin e madh shqiptar të Kërçovës Zajas . Në gjysmën e dytë të shekullit XIX, ai u bë i njohur për qëndresën heroike kundër hajdutëve dhe banditëve bullgarë. Në vitin 1893, zëvendëskonsulli britanik Shipley e përkufizoi atë si një "ruffian" që u kap nga autoritetet turke, por pas një qëndrimi të shkurtër në burg u lirua për mungesë provash, pas së cilës ai filloi përsëri aktivitetin çlirimtar. 

Gjatë Kryengritjes së Ilindenit në krye të një grupi luftëtarësh nga Zajazi, ai mbështeti ushtrinë turke dhe mori pjesë në betejën afër fshatit Karbunicë, afër Kërçovës, në të cilën edhe u vra.   Për fitoren e kryengritësve në këtë betejë, vdekja e trimit Sefer Agës rezultoi vendimtare.  
### Kënga popullore 
Në njërën nga këngët popullore për Sefer Zajazin mes tjerash thuhet:

O vjen Valija o prej Manastejrit
Ju zajazas o ju ku jini 
O ju zajazas o ju ku jini? 
N’Karbunejc jalla pusejë kini!
O n’Karbunejc jalla pusej kini!
Sefer Zajazin çaush e kini 
Sefer Zajazin o çaush e kini 
Kadri Danin Yzbash e kini 
O n’Karbunejc jalla u bo nomi 
Ke liftojn Seferi e Doni! 
O mor Sefer bre musteçe verdh 
Shkruj nji letër ta çojm në sher 
O shkruj nji letër ta çojm në sher 
T’na bin xhephone t’na bin fishek 
Se ne komitat do i vrasim vet 
O mor komita, komita të rej 
S’keni pa zajazli me sey! 
Shtejnë me hutat t’ bin nër sey 
O sey më sey, jalla vesh më vesh 
Kapdo tej a more veshtë? 
O kapdo tej a more veshtë? 
N’Zall t’Dërgovës tuj hongër peshk 
O kapedo, kapedo bugari 
A i njofte shyptar’t e Zajazit! 
O a i njofte shyptar’t e Zajazit 
I lishojn plumat o në lule të ballit 

## Shih edhe 
* Zajazi
* Komuna e Zajazit
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Dita Starova-Qerimi

**Dita Starova-Qerimi** është një artiste nga Maqedonia e Veriut, drejtoreshë e Galerisë Kombëtare të Maqedonisë .    

## Biografia 
Dita Starova Qerimi ka lindur në vitin 1984 në një familje shqiptare në qytetin e Shkupit, më pas në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë. Babai i saj , Luan Starova, është një shkrimtar i shquar, ndërsa nëna e saj, Gëzime Starova, është avokate. Ka diplomuar në Fakultetin e Arteve të Bukura të Universitetit të Shkupit në klasën e profesor Simon Shemovit . Pas diplomimit punoi si asistent profesor në Fakultetin e Arkitekturës dhe Dizajnit në Kolegjin Amerikan dhe si redaktor arti në Shtëpinë Botuese Serembe. Është anëtare e Shoqatës së Artistëve të Maqedonisë, shoqatës “Art Vision” dhe DRAUDAKUM. 

Dita Starova-Qerimi ka disa pjesëmarrje solo dhe një numër të madh pjesëmarrjesh në ekspozita grupore në Francë, Turqi, Kosovë, Bullgari dhe Maqedoninë e Veriut. 

## Shih edhe 
* Kultura e Maqedonisë së Veriut
* Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

## Referime
Testamentet e Dymbëdhjetë Patriarkëve

**Testamentet e Dymbëdhjetë Patriarkëve** janë një përbërës i shkrimeve apokrife të lidhura me Biblën. Besohet se është një vepër pseudepigrafike e urdhrave të vdekjes së dymbëdhjetë djemve të Jakobit. Është pjesë e Biblës Ortodokse Armene Oskan të vitit 1666. Fragmente shkrimesh të ngjashme u gjetën në Kumran, por mendimet janë të ndara nëse këto janë të njëjtat tekste. Në përgjithësi konsiderohet letërsi apokaliptike.

Testamentet u shkruan në hebraisht ose greqisht dhe morën formën e tyre përfundimtare në shekullin II të e.s. Në shekullin e 13-të ata u futën në botën perëndimore përmes agjenturës së Robert Grosseteste, peshkop i Linkolnit, përkthimi latin i të cilit i veprës u bë menjëherë i popullarizuar. Ai besonte se ishte një vepër e vërtetë e dymbëdhjetë djemve të Jakobit dhe se ndërthurjet e krishtera ishin një produkt i vërtetë i profecisë hebraike; ai i akuzoi hebrenjtë për fshehjen e Testamenteve "për shkak të profecive të Shpëtimtarit të përfshira në to".

Me metodat kritike të shekullit të 16-të, pikëpamja e Grossetestes për Testamentet u refuzua dhe libri u përçmua si një falsifikim i thjeshtë i krishterë për gati 4 shekuj. Aktualisht, mendimet e studiuesve janë ende të ndara nëse bëhet fjalë për një dokument fillimisht hebre që është retushuar nga të krishterët, apo një dokument i krishterë i shkruar fillimisht në greqisht, por i bazuar në disa materiale të mëparshme në gjuhën semite. Bursa tenton të fokusohet në këtë libër si një vepër e krishterë, pavarësisht nëse ka apo jo një paraardhës hebre (*Vorlage*).

## Shiko edhe 
* Dymbëdhjetë Fiset e Izraelit

## Referime
Grykësia

[parapamje|250x250px|Der Völler ngs [Georg Emanuel Opiz|Georg Emmanuel Opiz]]
**Grykësia** (Latinisht: *gula*, rrjedh nga latinishtja *gluttire* që do të thotë "të gllabërosh ose të gëlltisësh") do të thotë kënaqësi e tepërt dhe mbikonsumim i ushqimit ose pijeve.

Në krishterim, konsiderohet mëkat nëse dëshira e tepërt për ushqim bën që ai t'u mbahet nevojtarëve. Disa besime të krishtera e konsiderojnë grykësinë një nga shtatë mëkatet vdekjeprurëse.

## Në fe 
### Judaizmi 
Rambam, për shembull, ndalon ngrënien dhe pirjen e tepërt në Hilchot De'ot (e.g., halachot 1:4, 3:2, 5:1). Chofetz Chaim (Yisrael Meir Kagan) e ndalon grykësinë në bazë të Leviticus 19:26, në *Sefer Ha-Mitzvot Ha-Katzar* (Ndalesa #106).

### Krishterimi 
### Islami 
Një interpretim i kuptimit të një pjese të një ajeti kuranor është si vijon:

“Dhe hani e pini, por mos e teproni; se Ai (Perëndia) nuk i do ata që e teprojnë.” [el-A’raf 7:31]

Sunneti inkurajon moderimin në të ngrënë dhe kritikon ashpër ekstravagancën.

Profeti tha: Biri i Ademit nuk mbush asnjë enë më keq se barku i tij. Mjafton që i biri i Ademit të hajë disa kafshatë për ta mbajtur atë. Nëse duhet ta bëjë këtë (të mbushë barkun), atëherë le ta mbushë një të tretën me ushqim, një të tretën me pije dhe një të tretën me ajër.” Transmetohet nga Tirmidhiu (2380); i klasifikuar si sahih (i vërtetë) nga al-Albani në el-Silsilah el-Sahiehah (2265).

## Në Bibël 
*Ligji i Përtërirë 21:20 – "Dhe do t’u thonë pleqve të qytetit: "Ky biri ynë është kokëfortë dhe rebel; nuk do t’i bindet zërit tonë; është grykës dhe pijanec.
* Fjalët e urta 23:20-21 – "Mos rri me ata që pijnë verë as me grykësit dhe mishngrënësit; sepse pijaneci dhe grykësi do të varfërohen dhe gjumashi do të vishet me lecka.."
* Fjalët e urta 23:2 – "Kur ulesh të hash me një mbret, shiko me kujdes atë që ke përpara; dhe vër një thikë në grykë, po të jetë se ke oreks të madh."
* Fjalët e urta 25:16 – "Në rast se gjen mjaltë, ha aq sa të mjafton, me qëllim që të mos dendesh dhe pastaj të vjellësh."
* Luka 7:33-35 (dhe llogari paralele në Mateu 11:18-19) – "Erdhi, pra, Gjon Pagëzori, që nuk ha bukë dhe as pi verë dhe ju thoni: Ai ka një demonn". Erdhi Biri i njeriut që ha dhe pi, dhe ju thoni: "Ja grykësi dhe pijaneci, miku i tagrambledhësve dhe i mëkatarëve". Por urtisë i japin të drejtë gjithë bijtë e saj."

## Shiko edhe 
* Mbikonsumimi

## Referime
Mirushe Hoxha

**Mirushe Hoxha** (lindur Memedali, 19 shtator 1969, Shkup është aktiviste dhe profesore universitare nga Maqedonia e veriut.

## Biografia 
Shkollimin fillor dhe të mesëm e kreu në Shkup . Është diplomuar në Grupin për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe dhe Gjuhë Italiane. Pas diplomimit, ajo u punësua për disa kohë si bashkëpunëtore në redaksinë shqiptare të MTV dhe pastaj ka kaluar në Universitetin e Shkupit.

## Shih edhe 
* Universiteti i Shkupit