Kronologjia e historisë së romëve

Populli **rom** ka qenë prej kohësh pjesë e mitologjisë kolektive të Perëndimit, ku ata janë përshkruar (dhe shumë shpesh ende janë) si të huaj dhe një kërcënim. Për shekuj me radhë ata u skllavëruan në Evropën Lindore dhe u përndoqën në Evropën Perëndimore : Pořajmos, përpjekja e Hitlerit për gjenocid, ishte një hallkë e dhunshme në një zinxhir persekutimi që përfshinte vendet që përgjithësisht konsideroheshin më tolerante ndaj pakicave, si Mbretëria e Bashkuar dhe Danimarka . Edhe sot, ndërsa ka një rritje të vetëidentifikimit dhe krenarisë së romëve, masat kufizuese po debatohen dhe miratohen nga shtetet demokratike për të frenuar të drejtat e popullit rom.

Në përgjithësi mendohet se romët, për shkak se ata nuk kishin gjuhë të shkruar deri relativisht vonë, kanë origjinë të errësuar nga një e kaluar mitike. Edhe pse ka shumë pyetje pa përgjigje, për romët dihet shumë më tepër sesa supozohet. Problemi më i madh në përpjekjen për një histori gjithëpërfshirëse të romëve është shpërndarja e tyre, jo vetëm në të gjithë Evropën, por edhe në Lindjen e Mesme dhe në Amerikë. Në secilin rajon, historia rome ndryshonte, në varësi të qëndrimeve të popullatës pritëse. Për shembull, megjithëse skllavëria dhe robëria janë tema kryesore në historinë e romëve në Evropën Lindore, forma të tjera të persekutimit, duke përfshirë format e hershme të gjenocidit, janë mbizotëruese në Evropën Perëndimore.

Ajo që nuk merret parasysh shpesh është se si implikimet e kësaj shkatërrojnë mitet tradicionale për romët. Për shembull, romët konsiderohen nomadë, gjë që ishte kryesisht e vërtetë në Evropën Perëndimore; megjithatë, fakti që ata ishin skllevër në Ballkan që të paktën që nga shekulli XV (dhe deri në fund të shekullit XIX) nënkupton se ata tashmë ishin vendosur aty. Me fjalë të tjera, statusi i tyre aktual në Rumani bie ndesh me shoqatat mitologjike të romëve me nomadizmin e përhapur (dhe jo pa bazë) në Britani.

## Kronologjia 
**40-70** : Tregtarët indianë u vendosën në provincën romake të Egjiptit.

**420-438** : Muzikantë indianë të marrë nga Bahram V nga India në Persi.

**740** : Romët u vendosën në Frigji .

**800-803** : Romët në Adrianopolis, Traki.

**1050-1054** : Romët u vendosën në Sulukule .

**rreth 1100** : Populli rom i regjistruar në Perandorinë Bizantine .

**1300-1400** : Romët tashmë të vendosur në Serbi ; në të njëjtën kohë ata arritën në Vllahi, ku ata perceptohen si të huaj dhe skllevër.

**1407** : romët regjistrohen të jetojnë në Gjermani ; brenda dhjetë vjetësh ata dëbohen.

**1418** : Romët u regjistruan në Francë .

**1422** : Romët regjistrohen në Romë .

**1425** : Romët regjistrohen në Spanjë .

**1471** : Ligjet anti-rome miratohen në Lucern, Zvicër .

**1482** : Ligjet anti-rome miratohen në Brandenburg, Gjermani .

**1492** : Spanja miraton ligje anti-rome dhe i nënshtron romët në Inkuizicion si heretikë.

**1498** : Fillon vendosja e romëve në Amerikë, kur katër romë shoqërojnë Christopher Columbus në udhëtimin e tij të tretë.

**1502** : Louis XII dëbon romët nga Franca.

**1512** : Romët regjistrohen në Suedi. 

**1526** : Henri VIII dëbon romët nga Anglia. Romët e kapur duke hyrë në Angli do të dënohen me vdekje.

**1530** : Akti i Egjiptianëve 1530 miratohet në Angli.

**1530** : Romët myslimanë morën sanxhakun e tyre në Rumeli të Perandorisë Osmane .

**1536** : Ligjet anti-rome miratohen në Danimarkë .

**1538** : Portugalia dëbon romët në Brazil .

**1540** : Ligjet anti-rome miratohen në Flanders .

**1541** : Ligjet anti-rome miratohen në Skoci .

**1549** : Ligjet anti-rome miratohen në Bohemi .

**1557** : Ligjet anti-rome miratohen në Poloni dhe Lituani .

**1560** : Në Suedi, Kisha Luterane ndalon çdo prift të pagëzojë, martojë ose varrosë romët. 

**1563** : Romëve u mohohet hyrja në priftëri nga Këshilli i Trentit .

**1571** : Suedi: Akti i vitit 1560 tërhiqet dhe kishës i lejohet të pagëzojë, martojë dhe varrosë romët. 

**1578** : Mbreti i Suedisë u përpoq të dëbonte romët duke i kërcënuar ata me punë të detyruar në minierën e argjendit Sala. 

**1589** : Danimarka vendos një dënim me vdekje për çdo rom të kapur në vend.

**1595** : Ştefan Răzvan, djali i një emigranti rom nga Perandoria Osmane, sundon Moldavinë për katër muaj.

**1619** : Filipi III i Spanjës urdhëron të gjithë romët të vendosen dhe të braktisin stilin e jetës dhe kulturën e tyre tradicionale. Dështimi për ta bërë këtë dënohet me vdekje.

**1637** : Ligjet anti-rome miratohen në Suedi : të gjithë burrat romë të rritur dënohen me vdekje, ndërsa gratë dhe fëmijët duhet të dëbohen. 

**1740-1789** : Në Monarkinë e Habsburgëve nën Maria Terezën (1740-1780), një sërë dekretesh u përpoqën t'i detyronin romët të vendoseshin përgjithmonë, hoqën të drejtat për pronësinë e kuajve dhe karrocave (1754), i riemëruan ata si "Qytetarë të rinj" dhe u detyruan djemtë romë në shërbimin ushtarak nëse nuk kishin zanat (1761), i detyruan të regjistroheshin në autoritetet lokale (1767) dhe ndaluan martesën midis romëve (1773). Pasardhësi i saj Josef II ndaloi veshjen e veshjeve tradicionale rome dhe përdorimin e gjuhës rome, të dënueshme me fshikullim. 

**1748** : Romëve u lejohet zyrtarisht të qëndrojnë dhe të jetojnë në Suedi. 

**1936-1945** : Nazistët filluan persekutimin sistematik të romëve, që kulmoi me vrasjen e 500,000 deri në 1,500,000 romëve në atë që quhet Porajmos, Holokausti i Romëve.

**2006** : Universiteti i Mançesterit përfundon "projektin romë ", studimi i parë morfologjik që synon të mbledhë të gjitha dialektet e gjuhës rome në të gjithë Evropën dhe të merret me koherencën e tyre. 

**2006** : Partia e parë tërësisht rome u themelua në Hungari, e quajtur "MCF Roma összefogás" (MCF Unioni i Romëve), megjithëse ata arritën vetëm 0.08% të votave totale në zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 9 prill 2006. http://www.romaosszefogas.hu/index.php?tid=16&part=main&id=36

**2010** : Në korrik 2010, presidenti francez Nicolas Sarkozy filloi një fushatë sistematike dëbimi kundër romëve. Objektivat e tij ishin romët rumunë dhe bullgarë. Kritikët e administratës Sarkozy i konsiderojnë dëbimet si një taktikë diversioni për të reduktuar vëmendjen ndaj kërcënimeve ndaj përfitimeve sociale franceze. Komiteti i Kombeve të Bashkuara për Eliminimin e Diskriminimit Racor shprehu shqetësimin se dëbimet janë dëshmi e rritjes së racizmit dhe ksenofobisë në Francë.

**2011** : Më 1 shtator 2011, një akademi rome e arteve dhe shkencave u themelua në Beograd për të promovuar, organizuar dhe shpërndarë kërkimin mbi kulturën, gjuhën dhe historinë rome. Akademia ka 21 anëtarë të rregullt, duke përfshirë akademikë dhe figura publike të shquar romë nga 11 vende evropiane, India dhe Shtetet e Bashkuara. Janë 13 anëtarë nderi, mes të cilëve edhe ish-presidenti çek Václav Havel . Akademia u bashkëthemelua nga Rajko Gjurić, një shkrimtar dhe akademik serb rom, i cili është gjithashtu presidenti i parë i saj, e cila mori fonde fillestare mbështetëse nga Fondacioni gjerman Heinrich Böll . 

**2012** : Më 24 tetor 2012, pas shumë vitesh vonesa dhe mosmarrëveshje mbi koston dhe dizajnin, Angela Merkel zbulon Memorialin për viktimat Sinti dhe Romë të Nacional Socializmit në Berlin.

**2016** : Më 12 shkurt 2016, Ministrja e Punëve të Jashtme të Indisë, Sushma Swaraj njohu të gjithë romët si pasardhës indianë.  Ajo i quajti ata flamurtarë të etikës dhe kulturës indiane. Së shpejti komuniteti do të njihej në të njëjtin nivel me pjesën tjetër të diasporës indiane.

## Shih edhe 
* Romët
* Gjuha rome
* Flamuri i Romëve

## Literatura 
* 

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Timeline of Romani History - Patrin Web Journal (Internet Archive)
* A Chronology of significant dates in Romani history - Romani Archive and Documentation Center (Internet Archive)