Ilirët dhe keltët

**Ilirët dhe keltët** ranë në kontakt në shekullin e IV pes, pas vendosjes së keltëve në Panoninë e Poshtme, dhe përreth lumit Sava, në vendin e bashkimit të tij me Danubin. Atje keltët nënshtruan Sindët, Siginët, Graukenët dhe Agathyrët, si dhe fiset panoniane (ilirët e veriut), veçanërisht ata në Sllavoninë Lindore dhe Srem.

## Autariatët 
Në një zhvillim kulturor që filloi nga epoka e bronzit,Ilirët dhe sidomos Autariatët, në kulmin e zhvillimit të tyre social dhe ekonomik, zunë hapësirë në Ballkanin qendror. Në perëndim ata mbanin zonën e rrjedhës së sipërme të Neretvës dhe Drinës, në jug ishin në verilindje të Malit të Zi deri në liqenin e Shkodrës. Kufiri lindor ishte Morava dhe në veri Zapadna Morava . Pjesa qendrore përfshinte zonën Glasinac dhe rrjedhën e lumenjve Tara dhe Lima. Kufijtë e tyre lindorë janë rezultat i zgjerimit në kurriz të Tribaleve . Në jug, fqinjët e tyre ishin dardanët .

Nga mesi i shekullit V para Krishtit (faza V a kultura Glasinac ) deri rreth vitit 335 pes Autariatet plotësojnë zgjerimin territorial dhe zhvillimin e mëtejshëm socio-politik, ekonomik dhe kulturor. Vendet e tyre arkeologjike janë gjithnjë e më të varfra, me shumë më pak produkte autoktone dhe primatin e marrin produktet e huaja. Dhe në fund, zhdukja e bashkësisë autokratike kombëtare e kulturore shfaqet si një ndërprerje e papritur, e beftë, pa precedent në histori.

Momenti që mund të merret si fillimi i fundit të Komunitetit Kombëtar Autariat është ekspedita në Ballkan në vitin 336/5. vit pes të mbretit të ri maqedonas Aleksandri i Madh. Mbreti maqedonas u drejtua në veri me një ushtri të konsiderueshme në mënyrë që të shuante përfundimisht rebelimet dhe të qetësonte zonat veriore të mbretërisë së tij përpara se të zhvendosej në Azi . Pas mposhtjes së të ashtuquajturit Trakët autonome, Tribalët dhe Getat , shpërthyen dhe u zhvendosën në anën tjetër të Danubit, Aleksandri priti delegacione nga popuj të tjerë, ndër të cilët ishin edhe keltët .

Gjatë rrugës së kthimit, ndërsa po lëvizte drejt vendit të Agrianëve dhe Paionëve, Aleksandri u informua për rebelimin e mbretit ilir Klitus dhe mbretit taulant Glaukius , dhe se edhe Autariatët po përgatiteshin të sulmonin ushtrinë maqedonase.  Langari, mbreti i popullit Agrian, i cili ishte në shoqërinë e mbretit maqedonas, hyri në vendibanimn e autariatëve në pellgun e Moravës Jugore, e shkatërroi dhe e plaçkiti atë. 

Vendbanimi i autaritëve në vitin 335-të. p.e.s. vetëm u shkatërrua, por nuk u aneksuar në Maqedoni. Ata nuk përmenden askund si një nga popujt e pushtuar. Pavarësia e Autariatëve në raport me Aleksandrin e Madh mund të shihet në faktin se ata nuk përmenden në ushtrinë që Aleksandri udhëhoqi në fushatën në lindje, siç u detyruan të bënin kombet e tjera të varura ballkanike.

E gjithë fushata e Aleksandrit në Ballkan u përshkrua nga gjenerali i tij Ptoleme Soteri, më vonë mbret i Egjiptit dhe themelues i dinastisë Ptolemeike . Ai shkroi për keltët se ata ishin nga deti Adriatik, gjë që u pranua edhe nga shkrimtarët grekë ( Arrian ). Historianët e sotëm janë të ndarë.  Zaninoviqi beson se keltët nuk kaluan Adriatikun dhe Ballkanin, por përmes portës së Lubjanës, pastaj në Panoni, prej nga shkuan në Danub dhe shprehën besnikërinë e tyre ndaj Aleksandrit.

## Keltët 
Keltët, të cilët u shpërngulën në brigjet e Danubit dhe Savës, si pjesë e zgjerimit të tyre, u kthyen drejt atyre territoreve që ishin jashtë administratës maqedonase, duke mos dashur të prishnin kufijtë maqedonas dhe sferën e tyre të ndikimit gjatë jetës së Aleksandrit. Ata gjithashtu dërguan një ambasadë tjetër paqedashëse tek Aleksandri në Babiloni .

Kufijtë veriorë të Autariatëve përballeshin me Savën dhe Danubin, që do të thotë se ata përfaqësonin pengesën e parë serioze autoktone në fushatën e ardhshme kelte në Ballkan.

Rrugët e sulmit të keltëve çonin përgjatë lumenjve Morava dhe Drina . Pushtimi kelt i Autariatëve nuk ishte i shpejtë dhe efektiv. Sidoqoftë, Autariatët posedonin forcë të mjaftueshme të brendshme për t'iu kundërvënë keltëve dhe për të bërë rezistencë vitesh.

Avantazhi kryesor i keltëve qëndronte në kalorësinë e tyre dhe shpatat e tyre vdekjeprurëse të gjera dhe të gjata me dy tehe (të cilat arrinin 1 m në gjatësi) me një majë të rrumbullakosur. Kjo i lejonte gjithmonë keltët të kishin një avantazh më të mirë strategjik fillestar në çdo konflikt me popujt e Ballkanit, të cilët ishin kryesisht këmbësorë të armatosur për luftime të ngushta me shpata të shkurtra ose kama.

## Nënshtrimi i autariatëve 
Keltët filluan të sulmojnë territorin ilir të autariatëve në fund të dekadës së tretë dhe fillimit të dekadës së dytë të shek. IV pes (rreth 320 pes). Ngjarjet në kufirin verior nuk i interesonin më asnjërit prej gjeneralëve maqedonas - diadokët (pasardhësit e Aleksandrit).

Niveli i shkatërrimit, dhunës dhe egërsisë së shkaktuar nga sulmet kelte gjatë dhjetë viteve të ardhshme ishte i paimagjinueshëm për ilirët dhe sidomos për Autariatët. Keltët njihen si pushtues mizorë që shkaktuan frikë të madhe tek të gjithë ata popuj që ndjenin sulmet e tyre. 
parapamje| Pas mposhtjes së Autariatëve, Keltët patën një hapësirë të hapur për shkatërrime të mëtejshme në Ballkan

### Legjendat e humbjes 
Kur shkruan për luftën kelto - autariate, Poleni thekson qartë kohëzgjatjen e saj të madhe, dhe për të arritur fitoren, keltët përfundimisht duhej t'i drejtoheshin dinakërisë, me të cilën keltët helmuan ushqimin dhe pijen, dhe kështu mundën Autariatët.

Një infektim i "bretkosave", dhe disa shkrimtarë përmendin edhe minjtë dhe peshqit, që ka ndodhur diku në periferi të botës greko-maqedonase, gjë që përmendet në shtatë tregime të lashta. Ky numër është një argument i mjaftueshëm për të pranuar tezën për një fatkeqësi natyrore që mund të kishte kontribuar në humbjen dhe migrimin e Autariatëve. 

## Shpërngulja 
Burimet e shkruara konfirmojnë se diku rreth vitit 311/310 pes Autoritetet u detyruan në një migrimin masiv. Justini dhe Orozius, duke folur për diadokun Kasandër dhe luftërat e tij në Ballkan, përmendin Autariatët që janë në lëvizje nga drejtimi i Moravisë së Jugut drejt Paionisë . Në bazë të marrëveshjes që arriti me ta, Kasandri i pranoi si aleatë dhe, sipas Diodorit, ata u vendosën pranë malit Orbel (Belasica), dhe sipas Justinit dhe Orosit, në kufijtë e Maqedonisë.

Një pjesë e tyre, pas një marshimi të vështirë dhe të rraskapitur nga sëmundjet, arritën në zonën e grykëderdhjes së Danubit, në zonën e fisit Geti . Atje, një pjesë e saj, si një ushtri mercenare, u bashkua me Diados Lisimakun, i cili sundonte Thrakinë . Ata luftuan në Azinë e Vogël. Duke mos u besuar atyre si dhe duke pasur frikë nga një rebelim i tyre, një natë Lisimaku vrau rreth 5000 Autariatë.

Në territorin e origjinës së tyre mbetën një numër i vogël, të cilët me kalimin e kohës u quajtën me emra të tjerë (Narensët, Glintidionët, Melkumanët ...) dhe kështu emri "autariat" u zhduk përgjithmonë dhe një subjekt politik unik autariat pushoi së ekzistuari. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Iliriku
* Autariatët
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e personaliteteve ilire

## Literatura 
* 
* 
*  

## Referime