Filozofia lindore

**Filozofia lindore** (e quajtur edhe **filozofi aziatike** ose **filozofi orientale**) përfshin filozofitë e ndryshme që kanë origjinën në Azinë Lindore dhe Jugore, duke përfshirë filozofinë kineze, filozofinë japoneze, filozofinë koreane dhe filozofinë vietnameze, të cilat janë dominuese në Azinë Lindore;  dhe filozofinë indiane (përfshirë filozofinë hindu, filozofinë xhainiste, filozofinë budiste ), të cilat janë dominuese në Azinë Jugore, Azinë Juglindore, Tibet, Japoni dhe Mongoli. 

Filozofia lindore është një term i përgjithshëm që përfshin traditat filozofike të zhvilluara në Azi, kryesisht në Indi, Kinë, Japoni dhe rajone të tjera të Azisë Lindore dhe Jugore. Ajo karakterizohet nga një qasje holistike ndaj jetës, duke integruar etikën, metafizikën, shpirtëroren dhe mënyrën e jetesës në një sistem të bashkuar mendimi. Ndryshe nga filozofia perëndimore, e cila shpesh fokusohet në analizën logjike dhe racionalizmin, filozofia lindore i kushton rëndësi të madhe përvojës së drejtpërdrejtë, harmonisë me natyrën dhe zhvillimit të brendshëm.

### Filozofia Indiane 
Filozofia indiane ka një traditë të pasur që shtrihet mijëra vjet më parë dhe përfshin si shkolla ortodokse (që pranojnë autoritetin e Vedas) ashtu edhe ato heterodokse. Disa nga sistemet më të rëndësishme përfshijnë:

* **Vedanta** – një filozofi e bazuar në Upanishadët, e cila thekson njohjen e unitetit mes shpirtit individual (Atman) dhe shpirtit universal (Brahman).
* **Samkhya** – një shkollë dualiste që dallon mes materies (Prakriti) dhe ndërgjegjes (Purusha).
* **Joga** – një sistem praktik dhe filozofik që synon çlirimin shpirtëror përmes disiplinës mendore dhe trupore.
* **Buddhizmi** – themeluar nga Siddhartha Gautama (Buda), ai refuzon autoritetin e Vedas dhe përqendrohet në katër të vërtetat fisnike dhe rrugën tetëfishe drejt ndriçimit.
* **Jainizmi** – një filozofi që thekson ahimsën (mosdhunën) dhe asketizmin e rreptë.
* **Materializmi Lokayata (Carvaka)** – një qasje skeptike dhe ateiste që mohon jetën pas vdekjes dhe shpirtin.

### Filozofia Kineze 
Në Kinë, filozofia ka pasur një ndikim të madh në zhvillimin e kulturës dhe qeverisjes. Disa nga shkollat më të rëndësishme janë:

* **Konfucianizmi** – i zhvilluar nga Konfuci, ai thekson rëndësinë e virtytit moral, respektit për hierarkinë dhe edukatën si themeli i një shoqërie të qëndrueshme.
* **Taoizmi** – i lidhur me Laozi dhe Zhuangzi, kjo filozofi promovon jetën në harmoni me Tao (Rrugën) dhe thekson spontanitetin, thjeshtësinë dhe rrjedhshmërinë natyrore të gjërave.
* **Legalizmi** – një qasje pragmatike që promovon ligje të rrepta dhe disiplinë për të siguruar rendin në shtet.
* **Mohizmi** – i themeluar nga Mozi, përqendrohet në universalizmin moral dhe utilitarizmin.
* **Zen Buddhizmi** – një degë e Buddhizmit që u zhvillua në Kinë dhe Japoni, duke u përqendruar në përvojën e drejtpërdrejtë dhe meditimin.

### Filozofia Japoneze dhe Koreane 
Filozofia japoneze shpesh ka integruar mendimet kineze, budiste dhe indigjene, duke krijuar një sintezë unike:

* **Zen Buddhizmi** – një qasje që thekson meditimin (zazen) dhe përvojën e drejtpërdrejtë për të arritur ndriçimin.
* **Bushido** – filozofia morale e samurajve, e bazuar në besnikërinë, nderin dhe vetëkontrollin.
* **Shintoizmi** – një besim indigjen japonez që thekson harmoninë me natyrën dhe adhurimin e kamive (shpirtrave hyjnorë).

Në Kore, filozofia është ndikuar nga konfucianizmi, budizmi dhe taoizmi, por me një theks të veçantë në etikën familjare dhe rolin e shtetit.

### Karakteristikat Kryesore të Filozofisë Lindore 
# **Holizmi** – Në vend që të ndahet në kategori të ndara, filozofia Lindore shpesh e sheh realitetin si një tërësi të pandashme.
# **Harmonia me natyrën** – Shumë nga këto shkolla theksojnë jetën në përputhje me rregullat natyrore dhe universale.
# **Praktika dhe përvoja** – Për dallim nga filozofia Perëndimore, e cila fokusohet te analiza konceptuale, në Lindje rëndësi ka përvoja e drejtpërdrejtë dhe praktikat shpirtërore.
# **Moraliteti dhe sjellja** – Shumica e filozofive Lindore kanë një fokus të fortë në etikën personale dhe përgjegjësinë sociale.

Filozofia Lindore ka ndikuar thellë në mendimin bashkëkohor, veçanërisht në fushat e psikologjisë, meditimit, etikës dhe ekofilozofisë, duke mbetur një burim i pashtershëm mençurie për ata që kërkojnë një kuptim më të thellë të jetës.

## Shih edhe 
* Filozofia e lashtë
* Filozofia perëndimore

## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime