Forcat e Armatosura Turke

[parapamje|300x300px|Forcat e Armatosura Turke në Paradën e Fitores 2020, [Baku]]
**Forcat e Armatosura Turke** (Turqisht: *Türk Silahlı Kuvvetleri*, **TSK**) janë forcat ushtarake të Republikës së Turqisë. Forcat e Armatosura Turke përbëhen nga Shtabi i Përgjithshëm, Forcat Tokësore, Forcat Detare dhe Forcat Ajrore. Shefi aktual i Shtabit të Përgjithshëm është gjenerali Yaşar Güler. Shefi i Shtabit të Përgjithshëm është Komandanti i Forcave të Armatosura. Në kohë lufte, Shefi i Shtabit të Përgjithshëm vepron si Komandant i Përgjithshëm në emër të Presidentit, i cili përfaqëson Komandën e Lartë Ushtarake të TAF në emër të Asamblesë së Madhe Kombëtare të Turqisë. Koordinimi i marrëdhënieve ushtarake të TAF me shtetet e tjera anëtare të NATO-s dhe shtetet mike është përgjegjësi e Shtabit të Përgjithshëm.

Historia e Forcave të Armatosura Turke filloi me formimin e saj pas rënies së Perandorisë Osmane. Ushtria turke e perceptonte veten si roje të qemalizmit, ideologjisë zyrtare shtetërore, veçanërisht të theksimit të saj te sekularizmi. Pasi u bë anëtare e NATO-s në vitin 1952, Turqia filloi një program gjithëpërfshirës modernizimi për forcat e saj të armatosura. Ushtria turke dërgoi trupa për të luftuar në Luftën Koreane. Nga fundi i viteve 1980, filloi një proces i dytë ristrukturimi. Forcat e Armatosura Turke marrin pjesë në një grup beteje të BE-së nën kontrollin e Këshillit Evropian, grupin e betejës italo-rumune-turke. TAF gjithashtu kontribuon me staf operacional në iniciativën e korpusit shumëkombësh të ushtrisë Eurocorps të BE-së dhe NATO-s.

Forcat e Armatosura Turke janë forca e dytë më e madhe ushtarake në NATO, pas Forcave të Armatosura të SHBA-së, me një forcë të vlerësuar në vitin 2021 prej 895,000 personeli ushtarak dhe paraushtarak.

Turqia është një nga pesë vendet anëtare të NATO-s që janë pjesë e politikës së ndarjes bërthamore të aleancës, së bashku me Belgjikën, Gjermaninë, Italinë dhe Holandën. Gjithsej 90 bomba bërthamore B61 janë pritur në bazën ajrore të Incirlik. 40 prej tyre ndahen për përdorim nga Forcat Ajrore Turke në rast të një konflikti bërthamor, por përdorimi i tyre kërkon miratimin e NATO-s.

## Historia 
### Lufta për Pavarësi 
Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, pas pushtimit të Anadollit nga Fuqitë e Antantës, shumë personel ushtarak osman u arratisën nga Rumelia në Anadoll për t'u bashkuar me Lëvizjen e re Kombëtare Turke (TNM). Gjatë Luftës së Pavarësisë, më 3 maj 1920, Birinxhi ferik Mustafa Fevzi Pasha (Çakmak) u emërua Ministër i Shefit të Shtabit të Përgjithshëm dhe Mirliva Ismet Pasha (Inony) u emërua Ministër i Shefit të Shtabit të Përgjithshëm të qeverisë së Asamblesë së Madhe Kombëtare (GNA). Por më 3 gusht 1921, GNA shkarkoi Ismet Pashën nga posti i Ministrit të Mbrojtjes Kombëtare për shkak të dështimit të tij në Betejën e Afjonkarahisar–Eskishehir dhe më 5 gusht, pak para Betejës së Sakarjas, emëroi kryetarin e GNA Mustafa pashë Qemalin (Atatürk) si komandant i përgjithshëm i Ushtrisë së GNA. TNM fitoi Luftën e Pavarësisë pasi Izmiri u rikthye në 1922 si rezultat i Luftërave Greko-Turke (1919-1922).

### Lufta e Dytë Botërore 
Turqia qëndroi neutrale deri në fazat e fundit të Luftës së Dytë Botërore. Në fazën fillestare të Luftës së Dytë Botërore, Turqia nënshkroi një traktat të ndihmës reciproke me Britaninë e Madhe dhe Francën. Por pas rënies së Francës, qeveria turke u përpoq të ruante një distancë të barabartë me aleatët dhe me Boshtin. Pas pushtimit të Ballkanit nga Gjermania Naziste, mbi të cilën territori i kontrolluar nga Boshti në Traki dhe ishujt lindorë të Detit Egje kufizoheshin me Turqinë, qeveria turke nënshkroi një Traktat Miqësie dhe Mos-Agresioni me Gjermaninë më 18 qershor 1941.

Pas pushtimit gjerman të Bashkimit Sovjetik, qeveria turke dërgoi një delegacion ushtarak vëzhguesish nën gjeneral-lejtnant Ali Fuat Erden në Gjermani dhe Frontin Lindor. Pas tërheqjes gjermane nga Kaukazi, qeveria turke u afrua më pranë aleatëve dhe Winston Churchill u takua fshehurazi me Ismet Inony në Konferencën e Adanas në stacionin e trenit Yenice në Turqinë jugore më 30 janar 1943, me qëllimin për të bindur Turqinë për t'u bashkuar me luftë në anën e aleatëve. Pak ditë para fillimit të Operacionit Zitadelle në korrik 1943, qeveria turke dërgoi një delegacion ushtarak nën gjeneralin Xhemil Xhahit Tojdemir në Rusi dhe vëzhgoi stërvitjet e Batalionit të 503-të të Panzerëve të Rëndë dhe pajisjet e tij. Por pas dështimit të Operacionit Zitadelle, qeveria turke mori pjesë në Konferencën e Dytë të Kajros në dhjetor 1943, ku Franklin D. Roosevelt, Churchill dhe Inony arritën një marrëveshje për çështjet në lidhje me kontributin e mundshëm të Turqisë për aleatët. Më 23 shkurt 1945, Turqia iu bashkua aleatëve duke i shpallur luftë Gjermanisë dhe Japonisë, pasi u njoftua në Konferencën e Jaltës se vetëm shtetet që ishin zyrtarisht në luftë me Gjermaninë dhe Japoninë deri më 1 mars 1945 do të pranoheshin në Kombet e Bashkuara.

## Lidhje të jashtme 
* Forcat e Armatosura Turke (Turqisht)

## Shiko edhe 
* Ushtria Turke
* Forca Ajrore Turke
* Forcat Detare Turke

## Shënimet 
## Referime