Pagus

[parapamje|345px| afërsisht në [Burgonja|Burgundi, shek. IX]]

Në Romën e Lashtë, fjala latine '*** (shumës ***') ishte një term adminstrativ që përcaktonte një nënndarje rurale të një territori tribal, i cili përfshinte ferma, fshatra () dhe fortesa () që shërbenin si strehime, ashtu si dhe një term të hershëm gjeografik mesjetar. Nga mbretërimi i Dioklecianit (284–305 i e.s.) e në vijim,  do ti referohej njësisë më të vogël administrative të një province romake. Këto njësi gjeografike përdoreshin për të përshkruar territoret në Periudhat Merovinge dhe Karolinge, pa ndonjë kuptim politik apo administrativ.

## Etimologjia
 është një fjalë e vjetër latine nga një rrënjë , një shkallë e zgjatur e  indo-evropiane, një rrënjë foljore, "i lidhur" (*pango*); mund të përkthehet si "kufi i demarkuar në tokë". Në semantikë,  e përdorur te  është një folje stative me një aspekt leksikor të pashënuar të një gjendjeje që rezulton nga veprimi i përfunduar: "është demarkuar", shndërrohet në një emër nga mbaresa , një lloj i dallueshëm në mbiemrat *i shqyrtuar*, *i përcaktuar*, *i përkufizuar*, *i shënuar* etj.. Duke konsideruar se të lashtët i shënonin distriktet bashkiake me gurë kufitarë, kuptimi i rrënjës nuk është asgjë më shumë sesa toka e shqyrtuar për një bashki me kufij dhe më vonë të demarkuar nga gurë kufitarë, një proçes që nuk ka ndryshuar përgjatë mijëvjeçarëve.

Hipotezat më të hershme në lidhje me prejardhjen e fjlaës  sugjeronin se ajo është një huazim grek ose nga fjala  (*pége*, pus fshati), ose  (*págos*, fortesë kodrinore). William Smith i kundërshtoi këto teza duke u mbështetur se as pusi, as fortesa kodrinore nuk shfaqen në kuptimin e .

Fjala  është origjina e fjalës për vend në gjuhët romanse, siç është  (frëngjisht) dhe  (spanjisht), dhe më largë, për anglishten "peasant". Mbiemrat përkatës  shërbyen si burim për "pagan".

## Përdorimi romak
Në latinishten klasike, *pagus* i referohej një distrikti të një vendi ose në bashkësie brenda një entiteti më të madh politik; Jul Çezari, për shembull, u referohet *pagi* brenda entitetit më të madh të helvetii keltë.

*Pagus* dhe *vicus* (një vendbanim i vogël bërthamor ose fshat) janë organizime karakteristike të zonave ruarale. Në epigrafinë latine të Periudhës Republikane, *pagus* i referohej ndarjeve territoriale vendore të popujve të Apenineve dhe mendohet se shpreh struktura vendore shoqërore siç ato ekzistonin në mënyrë të larmishme.

Si një përcaktim informal për një distrikt rural, *pagus* ishte një term fleksibël për të përfshirë horizontet kulturore të "popullit", jetët e të cilit ishin të përcaktuara nga lokaliteti i tyre: punëtorë bujqësorë, fshatarë, skllevër. Brenda zonës së reduktuar të nënndarjeve të provincave të Dioklecianit, *pagani* mund të kishin disa lloje qendrash. Disa administroheshin nga një qytet, me gjasa selia e një peshkopi; *pagi* të tjera administroheshin nga një *vicus*, që mund të mos ishte më shumë se një grumbull shtëpish dhe një treg informal; gjithashtu *pagi* të tjerë në zona të pronave më të gjera bujqësore (*latifundia*) administroheshin nëpërmjet vilave në qendër.

Historiani i Krishtërimit Peter Brown ka teorizuar se në kuptimin e tij origjinal, *paganus* donte të thoshte një civilë ose i zakonshëm, një që ishte i përjashtuar nga pushteti dhe kështu i konsideruar si me rëndësi më të vogël; largë nga qendra administrative, nëse ajo ishte selia e një peshkopi, një qytezë me mure ose thjeshtë një fshat i fortifikuar, banorë të tillë të distrikteve të rrethinave, *pagi*, prireshin të lidheshin me mënyrat e vjetra dhe i dhanë emrin e tyre "paganëve"; fjala përdorej në mënyrë pezhorative nga të krishterët në Perëndimin Latin për të etiketuar ata që refuzonin të konvertoheshin nga besimet tradicionale të lashtësisë.

## Pagus post-romak 
Koncepti i *pagus* mbijetoi Rënies së Perandorisë Perëndimore Romake. Në mbretëritë franke të shekujve të VIII–IX, sidoqoftë, *pagus* do të shërbente si një përkufizim vendor gjeografik në vend të një njësie administrative. Lokalitete të veçanta shpesh emërtoheshin si pjesë të më shumë sesa një *pagus*, ndonjëherë edhe brenda të njëjtit dokument. Historianët tradicionalalisht e konsideronin *pagus* nën Perandorinë Karolinge si një territor të mbajtur nga një kont, por burimet karolinge nuk u referohen kurrë kontëve të *pagi* të veca[antë dhe nga shekulli X e në vijim "konte" ose *comitatus* ndonjëherë dallonte shprehimisht me *pagus*. Ndryshe nga *comitati*, qendrat e të cilave shpesh janë të identifikueshme si seli të kontëve, qytezat nuk njiheshin të kenë rrjedhur nga ndonjë domethënie e veçantë politike nga shërbimi si qendra të dukshme të *pagi*.

Shumica e *pays* të frëngjishtes moderne janë pak a shumë në bashkekzistencë me kontetë e vjetra (p.sh.: kontea e Comminges, kontea e Ponthieu, etj.) Për shembull, në fillim të shekullit të V, kur u hartua *Notitia provinciarum et civitatum Galliae*, *Provincia Gallia Lugdunensis Secunda* formonte provincën kishtare të Ruenit, me gjashtë seli sufragane; ajo përfshinte shtatë qytete (*civitates*). Provinca e Ruenit përfshinte *civitas* të Rotomagus (Rueni), i cili formonte *pagus Rotomagensis* (Roumois); për më tepër kishte *pagi* *Caletus* (Pays de Caux), *Vilcassinus* (Vexin), *Tellaus* (Talou); Bayeux, pagus Bajocassinus (Bessin, duke përfshirë shkurtimisht në shekullin e IX *Otlinga Saxonia*); atë të Lisieux, pagus Lexovinus (Lieuvin); atë të Coutances, pagus&nbsp;Corilensis dhe pagus &nbsp;Constantinus (Cotentin); atë të Avranches, pagus Abrincatinus (Avranchin); atë të Sez, pagus Oximensis (Hiémois), pagus Sagensis dhe pagus &nbsp;Corbonensis (Corbonnais); dhe atë të Evreux, pagus Ebroicinus (Evrecin) dhe pagus Madriacensis (pays de Madrie).

*Pagus* ishte e barasvlefshme me atë që historianët anglisht-folës ndonjëherë i referohen si "Carolingian shire", i cili në gjermanisht është *gau*. Në tekstet latine, një kanton i Konfederatës Helvetike përkthehej *pagus*.

## Shiko gjithashtu
* Kantoni
* Komuna
* Komuna (Itali)
* Distrikti
* Paganizmi
* Zona rurale
* Fshati
* Rrethi (njësi administrative)
* Genius loci
* Folklori Romak
* Folklori i lashtë grek
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Aerarium
* Ager publicus
* Amfiteatri Romak
* Amicitia
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Auctoritas
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Cannaba
* Castra
* Cirku Romak
* Civitas
* Civitas libera
* Civitas foederata
* Civitas sine suffragio
* Civitas stipendaria
* Colonus (person)
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Drungos
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Forumet Romake
* Fructus
* Gens
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Itinerari
* Jus
* Kalendari Romak
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Kleisoura (distrikt bizantin)
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Perandoria Romake
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plebejtë
* Pomerium
* Possessio
* Potestas
* Principati (Roma)
* Pronoia
* Provinca romake e Epirit
* Rogatio
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Usucapio
* Usus
* Vicus
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake

## Citime fundore
## Bibliografia
* Guy Jolyon Bradley, *Ancient Umbria: State, Culture, and Identity in Central Italy from the Iron Age to the Augustan Era* (Oxford University Press, 2000).
* 
* Jul Çezari, Commentarii de Bello Gallico.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
*
* 
* Ivan Sache, "The formation of the French provinces"
* 
*