Vallahadët

**Vallahadët** (greqisht: Βαλαχάδες ose  Βαλαάδες *Valaades*) ishin një popullsi greke maqedonase myslimane që jetonte përgjatë lumit Haliakmon në Maqedoninë jugperëndimore greke, në dhe rreth Naselica (Neapoli i sotëm) dhe Grebena. Ata numëronin rreth 17,000 në fillim të shekullit të 20-të. Ata janë një komunitet i referuar shpesh i të konvertuarve në fenë islame të periudhës së vonë të Perandorisë Osmane, sepse, ashtu si myslimanët e Kretës, dhe ndryshe nga shumica e komuniteteve të tjera të myslimanëve grekë, vallahadët ruajtën shumë aspekte të kulturës së tyre greke dhe vazhduan të flisnin greqisht për qëllime private dhe publike. Shumica e të konvertuarve të tjerë grekë në Islam nga Maqedonia, Thraka dhe Epiri në përgjithësi përvetësuan gjuhën dhe kulturën turke osmane dhe në këtë mënyrë u asimiluan në shoqërinë kryesore osmane.
[upright=1.3|parapamje|Harta etnografike e Maqedonisë (1892). Ata që përcaktohen si [Myslimanët grekë|myslimanë grekë tregohen me të verdhë]]

## Emri 
Emri *Vallahadët* vjen nga shprehja islame turke osmane *vallâhi* 'pasha Zotin'. Ata njiheshin edhe si Φούτσιδες, *Foútsides*; nga φούτσι μ', *foútsi m*, që është një korruptim i greqishtes αδελφούτσι μου, *adelfoútsi mou* 'vëllai im'. Megjithëse disa udhëtarë perëndimorë spekuluan se Vallahadët është i lidhur me etnonimin *Vllah*, kjo është e pamundur, pasi vallahadët flisnin gjithmonë greqisht pa ndikime të dukshme vllahe. Në turqisht ata njihen si *Patriyotlar*, 'patriotët'; ndonjëherë përdoret *Rumyöz* 'grek'.

## Historia dhe kultura 
Vallahadët ishin pasardhës të të krishterëve ortodoksë lindorë greqishtfolës nga Maqedonia jugperëndimore greke, të cilët ndoshta u konvertuan në Islam gradualisht dhe në disa faza midis shekujve të 16-të dhe 19-të. Vetë vallahadët ia atribuan konvertimin e tyre aktiviteteve të dy rreshterëve jeniçerë grekë (turqishtja osmane: *çavuş*) në fund të shekullit të 17-të, të cilët fillimisht u rekrutuan nga e njëjta pjesë e Maqedonisë jugperëndimore dhe më pas u dërguan përsëri në zonë nga sulltani për t'u prozelituar midis krishterëve grekë që jetojnë atje.

I pari që mendohet të përshkruajë Vallahades ishte François Pouqueville, i cili vizitoi zonën në fillim të shekullit të 19-të. Nuk i përmend si “Vallahade” dhe i ngatërron me turq nga Vardari. Megjithatë, ata "turq" identifikohen si Vallahadë nga emrat e fshatrave të tyre të përmendur nga Pouqueville. Një mesi i besueshëm i shekullit të 19-të, burimi është greku B. Nikolaides i cili vizitoi zonën dhe intervistoi Vallahadët vendas dhe regjistroi tradita gojore për prejardhjen e tyre, zakonet etj. Vepra e tij u botua në frëngjisht më 1859. Ato janë përshkruar gjithashtu nga autori dhe udhëtari grek B.D. Zotos Molossos më 1887.

Kultura e Valahades nuk ndryshonte shumë nga ajo e maqedonasve vendas të krishterë ortodoksë grekë, me të cilët ata ndanin të njëjtin dialekt grek maqedonas, mbiemra, madje edhe njohuri për të afërmit e përbashkët.

Megjithatë, shumica e historianëve janë dakord me Hasluck, Vakalopoulos dhe historianë të tjerë modernë se Valahades ishin me të vërtetë me prejardhje kryesisht greke. Si dëshmi, këta studiues citojnë faktin se, përveç mungesës së elementeve të rëndësishme sllave, vllahe ose shqiptare në dialektin grek, vallahadët flisnin dhe mbiemrat që mbanin, traditat e krishtera që ata ruajtën pasqyronin greqishten dhe jo sllavishten, shqipen ose vllahishten, karakteristikat, ndërsa emrat për veçoritë gjeografike si malet dhe përrenjtë në lokalitetin e fshatrave të Valahades ishin gjithashtu në masë dërrmuese në gjuhën greke sesa në gjuhën sllave, vllahe apo shqipe.

Studiuesit që pranojnë dëshmitë për prejardhjen etnike greke të vallahadëve theksojnë gjithashtu se të konvertuarit myslimanë të epokës osmane, qoftë edhe pjesërisht me prejardhje shqiptare, do të jenë zhytur shumë shpejt në komunitetin e gjerë mysliman shqiptar, më të rëndësishmit në Maqedoninë perëndimore dhe Epirin fqinj janë shqiptarët çamë, ndërsa pasardhësit e të konvertuarve myslimanë me të folur dhe prejardhje bullgare kishin grupe të tjera me të cilat identifikoheshin natyrshëm, si pomakët, torbeshët dhe poturët.

Në çdo rast, Hasluk dhe udhëtarët e tjerë në Maqedoninë jugperëndimore greke përpara shkëmbimit të popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë të vitit 1923 shpesh vunë re dallimet e shumta fetare dhe kulturore midis myslimanëve vendas me prejardhje greke nga njëra anë dhe atyre me prejardhje turke nga ana tjetër, duke karakterizuar përgjithësisht këndvështrimi, mënyra e jetesës, qëndrimi ndaj grave dhe madje edhe dizajni i shtëpisë së Vallahadëve grekë si më "evropiane", "të hapura" dhe "ftuese", ndërsa ato të turqve me prejardhje anadollake konsideroheshin si më "aziatike", " mbyllur", dhe "joftues", mbiemra që pasqyronin qartë shijet dhe paragjykimet evropiane të shekujve të 18-të dhe 19-të.

## Referime 
* Peter Alford Andrews, Rüdiger Benninghaus, eds. *Ethnic Groups in the Republic of Turkey* Wiesbaden: Reichert, 1989. (cited by Friedman, not seen)
* Frederick de Jong, "The Greek Speaking Muslims of Macedonia: Reflections on Conversion and Ethnicity", pp.&nbsp;141–148 *in* Hendrik Boeschoten, ed., *De Turcicis Aliisque Rebus: Commentarii Henry Hofman dedicati* Utrecht: Institut voor Oosterse Talen en Culturen, 1992. (cited by Friedman, not seen)
* Victor A. Friedman, "The Vlah Minority in Macedonia: Language, Identity, Dialectology, and Standardization", pp.&nbsp;26–50 in Juhani Nuoluoto, Martti Leiwo, Jussi Halla-aho, eds., *University of Chicago Selected Papers in Slavic, Balkan, and Balkan Studies* (*Slavica Helsingiensa* **21**). Helsinki: University of Helsinki. 2001. full text
* Margaret M. Hasluck, "The Basil-Cake of the Greek New Year", *Folklore* **38**:2:143 (June 30, 1927) JSTOR
* F. W. Hasluck, 'Christianity and Islam under the Sultans', Oxford, 1929.
* Speros Vryonis, 'Religious Changes and Patterns in the Balkans, 14th-16th Centuries', in *Aspects of the Balkans: Continuity and Change* (The Hague: 1972).
* 

## Shënime