Komuna e Tutinit

]]
**Komuna e Tutinit** është një nga komunat e Serbisë . Ndodhet në Serbinë jugperëndimore, në Sanxhakun e Pazarit të Ri, në Distriktin e Rashkës .

Sipas regjistrimit të vitit 2022, komuna e Tutinit ka 33,053 banorë. Shumica, sipas regjistrimit të vitit 2022, janë boshnjakë 30,413 (92%), serbë 704 (2.13%) dhe myslimanë 340 (1.03%). 

Komuna e Tutinit, si një nga komunat e Rashkës, ndodhet në territorin e Serbisë jugperëndimore dhe kufizohet me territoret e 7 komunave të tjera: Novi Pazar, Sjenica, Zubin Potok dhe Istok (Burim) nga Kosova, dhe Rozhaje, Petnjica dhe Bijelo Polje nga Mali i Zi .

Territori i komunës së Tutinit, me një lartësi mesatare prej 1000 m, mbulon një sipërfaqe prej 741 km2.&nbsp;km², që e bën atë, së bashku me qytetin e Novi Pazarit, komunën e dytë në Distriktin e Rashkës, ndërsa është komuna e tretë në të njëjtin distrikt për nga popullsia (33,053).

## Gjeografia dhe topografia 
Komuna e Tutinit është ndër komunat më të larta në territorin e Serbisë, me një lartësi mesatare mbi 1,000 m. Ka vetëm 15 fshatra nën 800 m mbi nivelin e detit.&nbsp;km² të territorit të komunës. Ato përbëhen nga pjesë të luginave të lumenjve Sebečevska dhe Ibar . Midis 800 dhe 1,000 m mbi nivelin e detit, ka kryesisht zona më të larta rreth këtyre lumenjve, si dhe lugina e Tutinskës dhe Koštan-polje, të cilat zënë 174&nbsp;km² të sipërfaqes së komunës.

Hapësirat më të mëdha, 463&nbsp;km², përbëhet nga terreni i Rrafshnaltës Pešter dhe maleve të poshtme ( Velika Ninaja, Hum dhe Jaruta ) me lartësi nga 1,000 deri në 1,500 m. Kufiri i sipërm i popullsisë është 1,300 m mbi nivelin e detit. Terreni midis 1,500 dhe 2,000 m mbi nivelin e detit përbën 88&nbsp;km² (rripat Mokra Gora dhe Mokra Planina ). Vetëm 0.7 është mbi 2,000 m mbi nivelin e detit.&nbsp;km², brenda të cilit ndodhet maja më e lartë malore në komunë, Pogled .

Terreni përgjithmonë i pabanuar ndodhet në lartësi mbi 1.300 m, duke u shtrirë në një gjatësi prej 187 km.&nbsp;km². Relievi i komunës së Tutinit karakterizohet nga pllaja, toka kodrinore, kodra, male, vargmale, zona të shumta malore (shale), gryka, lugina, përrenj, shpella dhe lumenj me një numër degësh më të vogla. Toka fushore është e rrallë. Gjendet në zonat e Gornja dhe Donja Peshtera dhe në luginat e lumenjve: Vidrenjak, Ibër, Kovačka lumi, Smolučka lumi, Godulje dhe Populje . Zona e fshatit Velje Polje dhe pjesë të fshatrave Gornji dhe Donji Crniš gjithashtu kanë tipare të zonës fushore. Më të shumtat janë kodrat (lartësia më e vogël), kodrat (lartësia pak më e lartë se kodrat) dhe kodrat (lartësia deri në 500 m mbi nivelin e detit). Disa zona malore dallohen në territorin e komunës së Tutinit: Malet Mojstira-Draške, Peshteri i Sipërm dhe i Poshtëm.

Relievi i rajonit Mojstira-Draška përbëhet nga male të larta. Pjerrët, mbi Ribarić dhe Ćulije (Ćulija), ngrihet mali Veprnja (1,393 m). Në jug të Veprnjas shtrihet vargmali i gjerë i Ponorës, Slomna gorës dhe Poljanës, mbi të cilin spikasin majat e larta: Novin vrh (1,806 m) dhe Pogled (2,154 m). Pyjet e dendura në këtë mal ndërthuren me kullota të shumta të gjera.

Mbi fshatrat Drage dhe Vrbe ngrihen masivët: Kosov Ravan dhe Vuksanov Rupe. Në këtë zonë bien në sy majat e Orlosed (1,689 m) dhe Zogića Stanovi (1,947 m). Vendbanimi qendror i Gornje Peshterit është Leskova . I gjithë pellgu është malor me një lartësi prej 1,028 deri në 1,334 m. Në veri të këtij vendbanimi të sapoformuar shtrihen fshatrat Gradac dhe Braćak, si dhe një fushë e gjerë deri në Karajukića Bunar ( në komunën e Sjenicës). Kjo hapësirë ndërpritet nga dy lartësi më të mëdha: Gračaski Krš ( 1,364 m) dhe Trojan ( 1,351 m). [ 

## Klima 
Territori i të gjithë kësaj zone dominohet nga një klimë malore, me dimra të gjatë dhe me dëborë dhe vera më të shkurtra dhe të freskëta, përveç luginave të Ibrit dhe Vidrenjakut, ku klima ka karakteristikat e një lloji nënmalor.

* Muaji më i ftohtë — Janar — temperatura mesatare 3.4°C
* Muaji më i ngrohtë — Gusht — temperatura mesatare 17°C
* Temperatura mesatare vjetore 7.8°C
* Muajt më të lagësht janë Janari dhe Dhjetori, me një lagështi mesatare prej 85%.
* Muaji më i thatë — Maj — lagështia mesatare 69%
* Reshjet mesatare vjetore 610 l/m²
* Numri i ditëve mbi 25° — 74
* Numri i ditëve me temperatura shumë të ulëta (nën zero) — 132
* Numri i ditëve nën dëborë - 85 ditë
* Reshjet më të larta — muaji qershor — mesatarisht 68 l/m²
* Më pak reshje — muaji janar — mesatarisht 31 l/m²
* Numri mesatar i orëve me diell — 5.13 orë/ditë

## Atraksione kulturore dhe turistike 
Në qendër të Bashkisë së Tutinit, ndodhen dy institucione kulturore: Biblioteka Kombëtare "Dr. Ejup Mušović" dhe Qendra Multimediale . Të dy institucionet ndodhen në ndërtesën e qendrës kulturore, e cila u ndërtua në vitet 1970 në stilin brutalist . Kjo ndërtesë ka qenë qendra e ngjarjeve kulturore dhe artistike në Bashkinë e Tutinit për dekada të tëra. 

Ndër vendet kulturore dhe turistike në komunën e Tutinit, dallohen: Manastiri i Crna Rekës në Ribarići, Crkvinište në Tutin, Gluhavica, Shpellat Godovska dhe Smolućka, Monumenti Natyror i Promuklicës  dhe rezervatet strikte natyrore të Kaljavicës, Pogledit dhe Belegut brenda Rezervatit të Veçantë Natyror të Maleve Mojstir-Draška . 

Jeta kulturore në komunë është mjaft e larmishme dhe shënohet veçanërisht nga Ditët e Kulturës, Takimet Letrare të Tutinit,  një festival arti popullor, një festival këngësh për fëmijë dhe panaire të shumta fshatare, tubime tradicionale popullore ku prezantohen kostume popullore dhe valle popullore. Më të famshmet janë në fshatrat Delimeđe, Leskovë, Batrage dhe të tjera. Në komunë organizohen edhe gara të ndryshme sportive. 

Në fshatin Delimeđe ndodhet një xhami, minaret e së cilës janë më të lartat në Evropë (duke përjashtuar Turqinë), me një lartësi prej 77.24 m. 

## Shih edhe 
* Tutini
* Sanxhaku (krahinë)
* Sanxhaku i Pazarit të Ri

## Lidhje të jashtme 
* Prezantimi i bashkisë

## Referime