Historia e teknologjisë ushtarake

**Historia e teknologjisë ushtarake**, duke përfshirë financimin ushtarak të shkencës, ka pasur një efekt të fuqishëm transformues në praktikën dhe produktet e kërkimit shkencor që nga fillimi i shekullit të 20-të. Veçanërisht që nga Lufta e Parë Botërore, teknologjitë e përparuara të bazuara në shkencë janë parë si elementë thelbësorë të një ushtrie të suksesshme.

Lufta e Parë Botërore shpesh quhet "lufta e kimistëve", si për përdorimin e gjerë të gazit helmues ashtu edhe për rëndësinë e nitrateve dhe eksplozivëve të përparuar të lartë. Gazi helmues, duke filluar në vitin 1915 me klorin nga industria e fuqishme gjermane e ngjyrosjes, u përdor gjerësisht nga gjermanët dhe britanikët; gjatë rrjedhës së luftës, shkencëtarët nga të dyja palët nxituan për të zhvilluar kimikate gjithnjë e më të fuqishme dhe për të hartuar kundërmasa kundër gazrave më të rinj të armikut. Fizikanët gjithashtu kontribuan në përpjekjet e luftës, duke zhvilluar teknologji komunikimi pa tel dhe metoda të bazuara në zë për zbulimin e nëndetëseve, duke rezultuar në lidhjet e para të dobëta afatgjata midis shkencës akademike dhe ushtrisë.

Lufta e Dytë Botërore shënoi një rritje masive të financimit ushtarak të shkencës, veçanërisht fizikës. Përveç Projektit Manhattan dhe bombës atomike që rezultoi nga kjo, puna britanike dhe amerikane në radar ishte e përhapur dhe në fund të fundit shumë me ndikim gjatë luftës; radari mundësoi zbulimin e anijeve dhe avionëve armik, si dhe siguresën e afërsisë të bazuar në radar. Kriptografia matematikore, meteorologjia dhe shkenca e raketave ishin gjithashtu qendrore në përpjekjet e luftës, me përparimet e kohës së luftës të financuara nga ushtria që kishin një efekt të rëndësishëm afatgjatë në secilën disiplinë. Teknologjitë e përdorura në fund - avionë reaktivë, radarë dhe siguresa afërsie, dhe bomba atomike - ishin rrënjësisht të ndryshme nga teknologjia e paraluftës; udhëheqësit ushtarakë filluan t'i shihnin përparimet e vazhdueshme në teknologji si elementin kritik për suksesin në luftërat e ardhshme. Ardhja e Luftës së Ftohtë forcoi lidhjet midis institucioneve ushtarake dhe shkencës akademike, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik, kështu që edhe gjatë një periudhe paqeje nominale, financimi ushtarak vazhdoi të zgjerohej. Financimi u përhap në shkencat shoqërore, si dhe në shkencat natyrore. Fushat në zhvillim, të tilla si informatika dixhitale, lindën nga patronazhi ushtarak. Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë dhe shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, financimi ushtarak i shkencës është ulur ndjeshëm, por pjesa më e madhe e kompleksit ushtarako-shkencor amerikan mbetet në vend.

Shkalla e madhe e financimit ushtarak për shkencën që nga Lufta e Dytë Botërore ka nxitur një sasi të madhe literature historike që analizon efektet e atij financimi, veçanërisht për shkencën amerikane. Që nga artikulli i Paul Forman në vitin 1987 "Pas elektronikës kuantike: Siguria kombëtare si bazë për kërkimin fizik në Shtetet e Bashkuara, 1940-1960", ka pasur një debat të vazhdueshëm historik mbi saktësisht se si dhe në çfarë mase financimi ushtarak ndikoi në rrjedhën e kërkimit dhe zbulimit shkencor. Forman dhe të tjerë kanë argumentuar se financimi ushtarak e ridrejtoi në thelb shkencën - veçanërisht fizikën - drejt kërkimit të aplikuar, dhe se teknologjitë ushtarake formuan kryesisht bazën për kërkime të mëvonshme edhe në fushat e shkencës bazë; në fund të fundit, vetë kultura dhe idealet e shkencës u ngjyrosën nga bashkëpunimi i gjerë midis shkencëtarëve dhe planifikuesve ushtarakë. Një pikëpamje alternative është paraqitur nga Daniel Kevles, se ndërsa financimi ushtarak ofroi shumë mundësi të reja për shkencëtarët dhe zgjeroi në mënyrë dramatike fushën e kërkimit fizik, shkencëtarët në përgjithësi ruajtën autonominë e tyre intelektuale.

## Shiko edhe 
* Teknologjia ushtarake

## Referime