Xhamia El-Aksa

*Ky artikull është për Xhaminë, për kompleksin shih; Aksa.*
parapamje|250x250px|Fotografi ajrore e Malit të Tempullit në Jeruzalem.
**Xhamia Aksa** (arabisht: المسجد الاقصى , "Xhamia më e Largët", hebraisht: מסגד אל-אקצא) është vendi i tretë më i shenjtë në Islam dhe gjendet në Qytetin e Vjetër të Jeruzalemit. Kjo xhami me kupolë prej argjendi së bashku me Kupolën e Shkëmbit, që njihen si *el-Haram esh-Sherif* ("Faltorja Fisnike") gjenden në Malin e Tempullit, vendin më të shenjtë në Jehudizëm. Myslimanët besojnë se Muhammedi ëshë transportuar nga Xhamia e Shenjtë në Meka deri në el-Aksa gjatë Natës së Isrës. Tradita islame tregon se Muhammedi është falur drejt këtij vendi deri në muajin e shtatëmbdhjetë pas Hixhrës (emigrimit), kur Allahu e urdhëroi atë që të drejtohet kah Qabeja.

Xhamia në fillim ishte një shtëpi e vogël për falje, e ndërtuar nga halife Ymeri, pastaj është rindërtuar dhe zgjeruar nga kalifi Abdylmeliku dhe përfunduar nga djali i tij el-Velidi në vitin 705. Pas në termeti të vitit 746, xhami është shkatërruar plotësisht dhe u rindërtua nga kalifi el-Mansuri më 754, dhe prapë u rindërtua nga pasardhësi i tij el-Mehdiu më 780. Një tjetër termet i vitit 1033 e dëmtoi shumë rëndë, por dy vjet më vonë kalifi Ali ez-Zahiri ndërtoi në xhami tjetër që do të qëndroj deri në ditët e sotme. Gjatë renovimeve periodike të ndërmarrurra, dinasti të ndyshme që kanë udhëhequr Hilafetin Islame i kanë shtuar xhamisë shtesa dhe kanë bërë ndërrime. Kur Kryqëtarët kanë marrë Jeruzalemin më 1099, ata e kanë përdorur xhaminë si pallat dhe kishë, por funksioni si xhami është kthyer më 1187, pasi Seladini e rimorri Jeruzalemin. Renovime, riparime dhe shtime janë ndërmarrë në shkujt e vonë nga dinastia e Ajubëve, dinastia e Mamlukëve, dinastia e Osmanëve, Këshilli Suprem i Myslimanëve dhe Jordani. Sot, Qyteti i Vjetër i Jeruzalemit, ku gjendet xhamia, është nën kontrollin e Izraelit, por xhamia ka mbetur nën administrimin e vakëfit Islam palestino-jordanez.

## Etimologjia 
*Masjid al-Aqsa* përkëthehet nga arabishtja në shqip si "xhamia më e largët". Emri i referohet një kapitulli të Kuranit që quhet Udhëtimi i Natës në të cilin thuhet se Muhamedi udhëtoi nga Meka në "xhaminë më të largët", dhe prej aty në Xhenet me një krijesë qiellore të quajtur *el-Buraq ysh-Sherif.*

Xhamia el-Aksa si e tërë është e ngatërruar me një ndërtesë të veçantë mbrenda saj, e njohur si ''al-Jami' al-Aqsa*, *al-Qibli*, *Masjid al-Jumah* dhe *al-Mughata*, këto emra i referohen ndërtesës jugore me kupol prej argjendi.

Për shekuj, *al-Masjid al-Aqsa* i referohej jo vetëm xhamisë, por edhe të githë faltores së shenjtë, ndërsa *al-Jami' al-Aqsa* i referohe vendit të vençantë të xhamisë. Kjo ndryshoi gjatë periudhës së Perandorisë Osmane (rreth fillimit të shekullit 16 deri më 1918) kur kompleksi i faltores u bë i njohur si *el-Haram esh-Sherif*, që në shqip do të thotë "Faltorja Fisnike".

## Arkitektura 
Xhamia el-Aksa dhe rrethina e saj marrin një sipërfaqe prej 144,000 metra katror, ndërtesa e xhamisë ka vetëm 35,000 metra katror dhe mund të mbaj deri në 5,000 besimtarë. Është 83 metra e gjatë dhe 56 metra e gjërë.

### Kupola 
parapamje|Kupola e ngjyrosur me ngjyrë argjendi është e ndërturar prej fletëve të plumbit.

Në krahasim me Kupolën e Shkëmbit, e cila është e ndërtuar sipas stilit klasik Bizantin, Xhamia el-Aksa është e ndërtuar sipas arkitekturës Islame të hershme. Asgjë nuk ka mbetura nga kupola origjinale e ndërtuar nga Abd yl-Meliku. Kupola e sotme është ndërtuar nga az-Zahiri dhe është ndërtuar nga duri dhe fleta plumbi. Në vitin 1969, kupola është rikonstruktuar me beton dhe është mbuluar me aluminum. Në vitin 1983, alumini u zëvendësua me plumb, sipas dizajnit origjinal të az-Zahirit.

Kupola e el-Aksës është një nga të paktat kupola e cila është e ndërtuar përpara *mihrab'' gjatë periudhës së Omajjadëve dhe Abbasidëve, të ngjajshme me këtë është edhe Xhamia e Omajjadëve në Damask dhe Xhamia e Madhe në Sousse.

### Minaretë 
parapamje|Minareja el-Fakharija është e para nga katër minaretë e Xhamisë el-Aksa, e ndërtuar në vitin 1278.
Xhamia ka katër minare në pjesën jugore, veriore dhe perëndimore. Minareja e parë, e njohur si Minareja el-Faharije, është ndërtuar më 1278 në cepin jugperëndimor të xhamisë, nën urdhërin e sulltanit mamluk Lajinit. Është emëruar sipas Fahr ed-Din el-Halilit, babait të el-Din Abd ur-Rahmanit i cili ka mbikëqyrur ndërtimin e ndërtesës. Është ndërtuar në stilin tradicional sirian, me një bazë katror.

E dyta, e njohur si Minareja  Ghawanima, është ndërtuar në cepin veriperëndimor të Faltores së Shenjtë në vitin 1297-98 nga arkitekti Kadi Sheraf ed-Din el-Halili, nën urdhërat e Sulltan Lajinit. Është minareja më e gjatë e Faltores së Shenjtë. Është pothuajse plotësisht e ndërtuar nga guri, përveç ballkonit të myezinit. Për shkak të strukturës së fortë kjo minare ka qenë pothuajse e paprekëshme nga termetët.

Në vitin 1329, Tankizi, guverneri mamluk i Sirisë, urdhëroi të ndërtohet në minare e tretë e quajtur Minareja Bab el-Silsile e cila gjendet në kufirin perëndimor të Xhamisë el-Aksa. Është e ndërtuar sipas sitilit sirian dhe me gurë. Që nga shekulli i 16-të, ka qenë traditë që myezini më i mirë ta thërras ezanin nga kjo minare.

Minareja e fundit është ndërtuar më 1367, dhe është e njohur si Minareja el-Asbat. Është rindërtuar pas termetit të vitit 1927.

Asnjë minare nuk gjendet në pjesën lindore të xhamisë. Gjithsesi, në vitin 2006, Mbreti Abdullahu i II i Jordanit tregoi sa ka synim të ndërtoj në minare që shikon Malin e Ullinjëve. Minareja e Mbretit Husein është planifikuar që të jetë struktura më e lartë e Qytetit të Vjetër të Jeruzalemit.

### Fasada 
parapamje|Fasada e xhamisë.

Fasada e xhamisë është ndërtuar më 1065 nën urdhërat e Kalifit fatimid el-Mystansirit. Ajo u kurorëzua me një parmak të përbërë nga arkada  dhe kolona të vogla. Kryqtarët e dëmtuan fasadën gjatë peruidhës së sundimit të tyrë në Palestinë, por u restaurua dhe u rinovua nga Ajubidët.

## Rëndësia fetare në Islam 
Në Islam, termi "Xhamia el-Aksa" i referohet Faltorës së Shenjtë. Xhamia el-Aksa është kibla e parë e muslimanëve vendi i tretë për nga vlera për namaz i ndërtuar pas Xhamisë së Shenjtë në Mekë. Dijetarët Islame tradicionalisht e indentifikojnë xhaminë si vendin që referohet në suren el-Isra.

### Isra and Miraxhi 
Bazuar në Kuran dhe traditën Islame, Xhamia el-Aksa është vendi ku Muhammedi ka qenë gjatë Udhëtimin e Natës i hipur mbi Burkanë, i cili e ka marrë Muhammedin prej Mekës për në al-Aksa.

### Statusi fetar 
Jeruzalemi është i njohur në Islam si vend i shenjtë. Disa ajete të Kuranit i referohen Jeruzalemit. Jeruzalem është i përmendur shumë herë në hadithe.

Disa shkrime mesjetare, si dhe politika moderne, e klasifikon Al Aksën si vendin e tretë më të shenjtë në Islam. Si përshembull, Bukariu citon Ebu Dardën duke thënë: "Pejgamberi i Zotit Muhammedi ka thëne se një namaz në Xhaminë e Shenjtë (në Mekë) vlen sa 100,000 namaze; një namaz në xhaminë time (në Medinë) vlen 10,000 namaze; dhe një namaz në Xhaminë el-Aksa vlen 1,000 namaze", më shumë se në çdo xhami tjetër. Organizata e Bashkëpunimit Islam i referohet Xhamisë el-Aksa si vendit të tretë më të shenjtë në Islam dhe bën thirrje për suvernitet Arab mbi të.

## Shiko dhe 
* Aksa