Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara

[parapamje|[Stema e Kosovës|Stema e Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes së Kosovës]]
**Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara** i referohet periudhës ndërmjet viteve 1999 dhe 2008 kur Misioni i Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë ishte drejtpërdrejt përgjegjës për qeverisjen e Kosovës. Kjo periudhë filloi më 10 qershor 1999 me miratimin e Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe përfundoi në mënyrë efektive më 17 shkurt 2008 me shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës.

## Sfondi 
Në vitin 1945, në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, Kosova u organizua në kuadër të Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ) si Rajoni Autonom i Kosovës dhe Metohisë. Në vitin 1963 rajoni u riorganizua si Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohisë me autonomi të shtuar dhe u riemërua në Krahinën Autonome Socialiste të Kosovës në vitin 1968. Në vitin 1975 Kosovës iu dhanë nivele të konsiderueshme të rritura të autonomisë. Në vitin 1990, nën regjimin e Sllobodan Millosheviqit, niveli i autonomisë u reduktua dhe emri zyrtar u kthye në Krahinën Autonome të Kosovës dhe Metohisë.

Në vitin 1991, gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë, përfaqësuesit shqiptarë etnikë të Kuvendit Krahinor shpallën në mënyrë të njëanshme Republikën e Kosovës dhe vendosën udhëzime paralele për arsimin, kujdesin mjekësor dhe taksat. Serbia dhe Mali i Zi formuan Republikën Federale të Jugosllavisë (RFJ) në prill 1992. Tensionet etnike u rritën midis autoriteteve jugosllave dhe lëvizjes guerile shqiptare etnike, Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, duke rezultuar në shpërthimin e Luftës së Kosovës në shkurt 1998. Në mars të vitit 1999, NATO-ja propozoi Marrëveshjen e Rambujesë, e cila do t'i jepte Kosovës një autonomi të konsiderueshme brenda Republikës Federale të Jugosllavisë. Marrëveshja u pranua nga pala shqiptare etnike por u refuzua nga pala jugosllave duke shkaktuar bombardimin e NATO-s mbi Jugosllavinë më 24 mars 1999. Më 9 qershor 1999, NATO dhe Republika Federale Jugosllavia arritën Marrëveshjen e Kumanovës me të cilën Kosova do të vihej nën administrimin e Kombeve të Bashkuara. Kjo marrëveshje u zyrtarizua me miratimin e Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara më 10 qershor 1999, e cila themeloi Misionin e Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë.

Kosova shpalli në mënyrë të njëanshme pavarësinë më 17 shkurt 2008 si Republika e Kosovës. Serbia vazhdon ta pretendojë Kosovën si Krahinë Autonome të Kosovës dhe Metohisë.

## Historia administrative 
Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara lejoi "[vendosjen] në Kosovë, nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara, [një] [prezencë] civile dhe të sigurisë ndërkombëtare". Rregullorja e parë e miratuar nga Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm, më 25 korrik 1999, përcaktoi se UNMIK-u ishte përgjegjës për të gjithë autoritetin legjislativ dhe ekzekutiv në Kosovë. Ajo rregullore gjithashtu theksonte se të gjitha ligjet e aplikueshme në Kosovë para 24 marsit 1999 do të vazhdojnë të zbatohen në Kosovë për aq sa ato nuk bien ndesh me "standardet e njohura ndërkombëtarisht për të drejtat e njeriut dhe nuk do të diskriminojnë asnjë person në asnjë bazë si gjinia, raca, ngjyra, gjuha, feja, opinionet politike ose të tjera, origjina kombëtare, etnike ose sociale, shoqërimi me një bashkësi kombëtare, pasuria, lindja ose statusi tjetër".  Kjo u ndryshua më vonë për të deklaruar se ligji i zbatueshëm do të ishte ashtu siç ishte më 22 mars 1989. 

### Rregullimet fillestare 
Më 16 korrik 1999 u formua Këshilli Tranzitor i Kosovës prej dymbëdhjetë anëtarësh. E kryesuar nga PSSP-ja, KTC ishte organi më i lartë konsultativ politik brenda administratës së Kombeve të Bashkuara. Qëllimi i tij ishte t'u ofronte partive kryesore politike dhe bashkësive etnike në Kosovë një mundësi për kontribut të drejtpërdrejtë në procesin e vendimmarrjes së UNMIK-ut.

### Struktura e Përbashkët Administrative e Përkohshme 
Një sistem më formal administrimi u vendos në 30 janar 2000 kur u krijua një Strukturë e Përkohshme Administrative e Përbashkët .  Anëtarësia e Këshillit Tranzitor të Kosovës u zgjerua dhe ai mori rolin e një kuvendi konsultativ. Një kabinet kalimtar, i njohur si Këshilli i Përkohshëm Administrativ, u krijua me tetë anëtarë, katër prej të cilëve u emëruan nga UNMIK-u dhe katër nga partitë politike në Kosovë.   dhe u formua një kabinet i udhëhequr nga Bajram Rexhepi si Kryeministër. 

### Mbajtësit e zyrave 
#### Përfaqësues Special i Sekretarit të Përgjithshëm 
#### Presidenti i Kosovës 
#### Kryeministër i Kosovës 
#### Kabinete 
### Zgjedhjet 
#### Qendrore 
Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, janë mbajtur tri zgjedhje për Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes:

* Zgjedhjet parlamentare të Kosovës 2001
* Zgjedhjet parlamentare të Kosovës 2004
* Zgjedhjet parlamentare të Kosovës 2007

#### Lokale 
Gjatë periudhës së administrimit të drejtpërdrejtë të OKB-së në Kosovë u mbajtën tri zgjedhje lokale:

* Zgjedhjet lokale të Kosovës 2000
* Zgjedhjet lokale të Kosovës 2002
* Zgjedhjet lokale të Kosovës 2007

## Pushteti vendor 
djathtas|parapamje| Rrethet e Kosovës në vitin 2008

Në fillim të periudhës së administrimit të Kombeve të Bashkuara Kosova ishte ndarë në pesë rrethe . Reformat e iniciuara nga UNMIK-u në vitin 2000 e rritën numrin e rretheve në shtatë, të cilat ishin; Rrethi i Mitrovicës, Rrethi i Pejës, Rrethi i Gjakovës, Rrethi i Prishtinës, Rrethi i Ferizajt, Rrethi i Prizrenit dhe rrethi i Gjilanit .

Rrethet e Kosovës janë të ndara në komuna. Në vitin 2000, UNMIK-u bashkoi komunat e Gorës dhe Opoljes për të formuar komunën e re të Dragashit dhe krijoi një komunë të re, Malishevën në rrethin e Prizrenit. Komunat e reja me shumicë serbe u krijuan më pas së bashku me komunën me shumicë turke të Mamushës. Deri në vitin 2008, numri i komunave ishte 38, prej të cilave 27 kishin shumicë etnike shqiptare, 10 serbe dhe 1 turke.

Fillimisht, komunat administroheshin nga Bordet Administrative Komunale të kryesuara nga administratorët komunalë të emëruar nga UNMIK-u. Zgjedhjet lokale për herë të parë u mbajtën më 28 tetor 2000 për të zgjedhur kuvendet komunale për secilën komunë. Secili kuvend komunal udhëhiqej nga një kryetar i Kuvendit të zgjedhur nga anëtarët e kuvendit komunal nga anëtarësia e tij. Zgjedhjet e tjera lokale u mbajtën më 26 tetor 2002 sipas të njëjtit model.  Në grupin përfundimtar të zgjedhjeve lokale të mbajtura nën administrimin e Kombeve të Bashkuara më 17 nëntor 2007, secila komunë zgjodhi drejtpërdrejt një kryetar komune përveç Kuvendit Komunal. 

## Siguria dhe zbatimi i ligjit 
Marrëveshja e Kumanovës, e cila i dha fund Luftës së Kosovës, dhe Rezoluta 1244 kërkonin që Republika Federale e Jugosllavisë të tërhiqte forcat e saj ushtarake, paraushtarake dhe policore nga Kosova. Rezoluta kërkonte gjithashtu që Ushtria Çlirimtare e Kosovës dhe grupet e tjera të armatosura të armatosura të shqiptarëve të Kosovës të shpërbëheshin. Siguria në Kosovë do të sigurohej nga një forcë paqeruajtëse e udhëhequr nga NATO -ja e njohur si Forca e Kosovës (KFOR).

Më 21 shtator 1999, UNMIK-u themeloi një shërbim të mbrojtjes civile të njohur si Trupat Mbrojtëse të Kosovës për të ndihmuar në situata emergjente siç janë zjarret e mëdha, aksidentet industriale, operacionet e kërkim-shpëtimit, ndihma humanitare dhe deminimi. TMK-ja mund të ketë deri në 3000 oficerë me orar të plotë dhe 2000 rezervistë nga të cilët 10 për qind duhet të jenë nga grupet e pakicave etnike. KPK nuk do të kishte asnjë rol në zbatimin e ligjit.  

Fillimisht, rendi dhe ligji në Kosovë u mbajt nga një Forcë Policore Ndërkombëtare e Kombeve të Bashkuara . Më 6 shtator 1999, UNMIK-u themeloi një shkollë policore në Vushtrri për të trajnuar oficerët për Shërbimin e ri Policor të Kosovës, i cili gradualisht do të merrte përsipër detyrat policore me zgjerimin e madhësisë dhe zhvillimin e aftësive të mëtejshme.  
Skeda:Coat of arms of the Kosovo Force.svg|Stema e KFOR-it
Skeda:TMK KPC.svg|Stema e Trupave Mbrojtëse të Kosovës
Skeda:Kosovo Police Service patch 1999.png|Stema e parë e Shërbimit Policor të Kosovës 
Skeda:Kosovo Police Service cap badge 1999.png|Shenja e tapelës së parë të Shërbimit Policor të Kosovës 
Skeda:Kosovo Police logo.png|Stema e dytë e Shërbimit Policor të Kosovës

## Marrëdhëniet ndërkombëtare 
### Anëtarësimi në organizata ndërkombëtare 
Gjatë periudhës së administrimit të drejtpërdrejtë nga UNMIK-u, Kosova u anëtarësua në këto organizata ndërkombëtare:

### Marrëveshjet e tregtisë së lirë 
UNMIK nënshkroi marrëveshje të tregtisë së lirë në emër të Kosovës me Shqipërinë në korrik 2003  dhe me Maqedoninë e Veriut në 2005. 

### Dokumentet e udhëtimit 
Ndërmjet viteve 2000 dhe 2008, UNMIK-u lëshoi dokumente udhëtimi me madhësi të pasaportës për banorët e zakonshëm të Kosovës me qëllim të udhëtimit jashtë vendit.   Dokumenti mbante dokumentin e *udhëtimit të UNMIK-ut/titullin e udhëtimit* në kopertinë, përmbante 32 faqe dhe ishte i vlefshëm për dy vjet. Dokumenti përmbante një shirit të lexueshëm nga makina me kodin me tre shkronja "UNK" në vend të një kodi shteti.  

### Sporti 
djathtas|parapamje|159x159px| Logo e Komitetit Olimpik të Kosovës e përdorur para vitit 2008

Në vitin 2003 Kuvendi i Kosovës miratoi Ligjin për Sportin (Ligji nr. 2003/24) i cili e caktoi Komitetin Olimpik të Kosovës (KOK) si institucionin më të lartë sportiv në Kosovë    OCK nuk do të bëhej anëtar i Komitetit Olimpik Ndërkombëtar deri në vitin 2014, pas shpalljes së njëanshme të Pavarësisë. Ndryshe nga rasti i Timorit Lindor, atletët nga Kosova nuk morën pjesë si të pavarur në Lojërat Olimpike gjatë periudhës së administrimit të OKB-së. Shoqata e Olimpiadës Speciale për Kosovën u formua në vitin 2002 dhe atletët nga Kosova morën pjesë në Lojërat Botërore të Olimpiadës Speciale në 2003 dhe 2007 . Atletët nga Kosova gjithashtu morën pjesë në *Lojërat e katërta Botërore të Xhuxhit* në Rambuje, Francë në vitin 2005. 

Një Federatë e Futbollit të Kosovës ishte themeluar si degë e Federatës së Futbollit të Jugosllavisë në vitin 1946. Një ekip përfaqësues i Kosovës ka luajtur disa ndeshje miqësore jozyrtare ndërmjet viteve 2002 dhe 2008 duke përfshirë ndeshjet kundër Shqipërisë, Arabisë Saudite dhe Monakos .  

Të paktën njëzet e tre federata sportive kanë ekzistuar gjatë periudhës së administrimit të Kombeve të Bashkuara, nga të cilat tre; Federata e Pingpongut të Kosovës, Federata e Hendbollit të Kosovës dhe Olimpiada Speciale e Kosovës u anëtarësuan në organin e tyre drejtues ndërkombëtar. 

## Media dhe komunikimi 
### Shërbimet postare 
[djathtas|parapamje|201x201px|[Pulla postale|Pullë postare për Kosovën e lëshuar nga UNMIK-u në vitin 2000]]

Kosova kishte operuar shërbimin e saj postar brenda Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë që nga viti 1959. Në atë kohë përdoreshin pullat postare jugosllave. Pasi Kosova hyri nën administrimin e Kombeve të Bashkuara, UNMIK-u u bë përgjegjës për emetimin e pullave postare për Kosovën. Pullat e para të lëshuara nga UNMIK-u u lëshuan më 15 mars 2002 bazuar në temën "paqe". Komplete të tjera janë lëshuar nga UNMIK-u deri në shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës, pas së cilës janë lëshuar pulla në emër të Republikës së Kosovës.

### Telekomunikacioni 
Posta, Telefoni dhe Telegrafi i Kosovës (PTK) është themeluar në vitin 1959. Gjatë konfliktit në Kosovë, asetet e kompanisë ose u vodhën ose u shkatërruan, duke çuar në ndërprerjen e shërbimeve të telekomunikacionit.  Pas konfliktit, PTK-ja lançoi Vala, operatorin më të madh mobil në territor, me ndihmën e Monaco Telecom.

Pas shpërbërjes së RSF Jugosllavisë në vitin 1992, e cila kishte +38 si kod shteti, Kosova përdori kodin +381, i cili iu dha RFJ-së dhe më vonë u përdor nga Serbia për shërbimet e telefonisë fikse. Për rrjetet e telefonisë celulare, ofruesit me bazë në Kosovë përdorën ose kodin e Monakos +377 ose kodin Slloven +386 .  Kosova do të fitonte kodin e saj të thirrjes, +383 në vitin 2017.

## Shih edhe 
* Shpallja e Pavarësisë së Kosovës
* Struktura e Përbashkët Administrative e Përkohshme
* Misioni i Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë

## Referime