Katedralja e Kuito-s

parapamje|277x277px|Në lartësinë veri-lindore të Katedrales, në Plazë, mbizotërohet hyrja "Harku i Karondelet" dhe shkallët e saj.
**Katedralja Metropolitane e Quitos** (Spanjisht: "Catedral Metropolitana de Quito", e njohur thjesht si "la Catedral") është një katedrale katolike që gjendet në Kuito, Ekuador. E ndërtuar në anën jugperëndimore të sheshit të Pavarësisë (La Plaza Grande), ajo (dhe ndërtesa e saj paraardhëse) shërbeu si një vend i Dioqezës së Quitos nga viti 1545 deri në vitin 1848, kur u kthye në dioqezën e Kryepeshkopit. Në 1995, ajo u ngrit në Katedralen e Ekuadorit, duke e bërë atë kishën më të lartë katolike në vend.

## Përshkrimi 
Katedralja është një kishë monumentale  me mure të bardhë ,me një këmbanë të vetme të lartë të vendosur mënjanë në të djathtë të hyrjes kryesore. E ndërtuar në një plan që përfshin tre bucela gjatësore të vëna sipër nga harqe gjysëm ogivale në shtylla katrore, struktura themelore hapësinore e katedrales është tipike e shekullit të 16-të. Bazuar në veçoritë e brendshme - veçanërisht detajet e shtyllave, harqeve dhe tavanit të gdhendur dhe të ulët - disa ekspertë pohojnë se Katedralja duhet të karakterizohet si Gothic-Mudéjar në stil. Ka tipare gotike në harqet e vëna në skenë të rrugëve të saj, si dhe në ambulatorin që rrethon selinë e priftit.

### Pjesa e jashtme 
Në një devijim nga tradita spanjolle, katedralja ka në të vërtetë dy hyrje kryesore: njëra në mes të rrugës që përballet me Plazën dhe tjetra, me zile, në fasadën veriperëndimore përballë Calle Garcia Moreno. Boshti ka një orientim juglindje-veri-perëndim për shkak të topografisë lokale: lumenj të shekullit të 16-të penguan që fasada kryesore të dilte nga sheshi, siç është zakon. Hyrja anësore e përpunuar me hark dhe shkallët gjysmë rrethore të saj përballë Plazës ishin një shtesë e hershme e shekullit XIX. I njohur si Harku i Karondeletit, ky portal është ndërfaqja kryesore midis katedrales dhe Sheshit. Marrëdhënia nënvizohet gjithashtu nga një paraprak prej guri gjatësor që drejton gjatësinë e ndërtesës në atë anë (dhe zbukuruar me sfera, piramida, etj.) I cili ruan ndryshimin në nivelin midis dyshemesë së Katedrales dhe asaj të Plazës. Tre kupola tërheqëse të veshura me qeramikë me xham të gjelbër ngrihen sipër tabelës, altarit të lartë dhe Harkut të Karondeletit. Kupa transept është vetë përshkuar nga një korsi moti hekuri, që është subjekt i disa legjendave lokale. (Këto kupola neo-klasike, së bashku me skulpturat e balustradës neo-klasike, harqe të ndryshme, pilasterë jonikë dhe shkallët gjysmë rrethore Plaza janë duke modernizuar shtesat e shekullit të 19-të.).

Pllakat në muret e jashtme të Katedrales përkujtojnë përvjetorin e katërt (1934) të themelimit të qytetit: së pari, siti festohet si pika fillestare e ekspeditës Amazon të Francisco de Orellana (1511-1546). ("Gloryshtë lavdia e Kuito-s që ka zbuluar Lumin e madh të Amazoneve.") Pesë të tjerët emërtojnë pesë themeluesit e qytetit. Pastaj: "Kuito, Patrullimi i njerëzimit". Më në fund, "Katedralja, ndërtimi i kishës kryesore, Shekulli 16 (1545-1572); Restaurimi, shekujt 17-18 dhe 20".

### Në brëndësi 
Brenda, tre bucelat janë mbështetur me harqe të theksuara, të cilat nga ana e tyre janë mbështetur nga shtylla me baza katrore. Rruga qendrore ka një panel prej kedri që tradhëton ndikimet maure. Një tavan i jashtëzakonshëm me arkë prej druri mbështetet nga një fërkim i artë dhe piktura të bukura varen në mes të harqe. Hapësira e djathtë hapet në disa kapela përgjatë murit, secila mbingarkuar nga kupola me dritat e dritave. Kapitujt, sipas rregullit, janë: Të gjithë shpirtrat; Kalvari; Mohimi i Pjetrit; Shën Pjetri, Papa i Parë i Kishës; Familja e Shenjtë. Këtu është edhe një derë e madhe e gdhendur prej druri, në një hark gjysëm rrethor, që të çon në La Iglesia de El Sagrario [Kisha e Sanctuary], një kapelë e shekullit të 17-të bashkangjitur ndërtesës kryesore e cila zakonisht është e kyçur. (El Sagrario arrihet nga jashtë Katedrales.)

Punimet e artistëve të Shkollës së Artit Quito, me qendër në Kishën afër dhe Manastirit të Shën Françeskut, zbukurojnë pjesën e brendshme të Katedrales. Reredat anësore, të mbuluara me fletë ari, ishin gdhendur nga mjeshtërit e hershëm të asaj shkolle dhe në niches e tyre vendosen imazhe të shenjtorëve dhe dëshmorëve. Piktura e madhe e Supozimit të Virgjëreshës, e vendosur në korin e sipërm, është vepër e Manuel de Samaniego (1767–1824). Altari i Kapelës së të gjithë shpirtrave ka një grup të mrekullueshëm skulpturor të njohur si Mohimi i Shën Pjetrit, i atribuar Atit Carlos. Veprat e tjera të artit të Katedrales përfshijnë Altarpiece (Retablo) të Santa Ana (që përmbajnë imazhe të Shën Joakinës, Shën Jozefit dhe Shën Annit dhe datojnë në shekullin e 18-të); Kurë e Lames nga Bernardo Rodríguez nga Shën Pjetri; skulptura Inmaculada e 1734 e Bernardo de Legarda (kopje e së cilës shikon mbi Quito nga maja e El Panecillo); gjithashtu, Adhurimi i Tri Magjive dhe Kurë e Kërcyer (një murale).

Altari i lartë, për të cilin thuhet  të jetë tërësisht prej ari, tregon si modelet barok, ashtu edhe Mavritan.
parapamje|275x275px|Katedralja  Metropolitane e Quitos në brendësi në shekullin XIX

## Historia 
Shpejt pas themelimit të qytetit të San Francisko de Quito (6 dhjetor 1534), e gjithë ana jugore e së ardhmes Plaza Grande iu dha Kishës. Ndërtesa e parë e përkohshme, e ngritur në të njëjtin vit nga At Juan Rodriguez - pastor i parë i qytetit të ri - ishte me adobe me kornizë druri dhe çati të thatë. Me krijimin e një famullie të Quito (Janar 1545), një Peshkop - García Díaz Arias - u emërua dhe arriti në qytet në 13 Prill të vitit të ardhshëm, së bashku me gjeneralin e famshëm Pedro Rodríguez de Aguayo dhe planifikon të ndërtojë një ndërtesë më të shquar.

### Ndërtimi 
Nga 1562 në 1565, ndërtesa u ngrit nga themelet e saj gëlqerore nën udhëheqjen e famulllitarit Rodríguez de Aguayo, i cili shërbeu si peshkop i aktrimit - Diaz Arias pasi vdiq.Arkitekt i Katedrales është Antonio García.Ndërtimi ishte prej guri dhe u përdor sistemi minga (një praktikë tradicionale lokale e transportit, gdhendjes dhe muraturës komunale). Duke u kthyer nga krahu i saj drejt Plazës, Kisha ndihmoi në përcaktimin e madhësisë dhe formës së saj. Anomalia e hyrjes kryesore që nuk del përpara në Plaza shpjegohet me praninë e një gryke të thellë (la quebrada de Sanguña ose Zanguña) e pranishme në kohën e ndërtimit, e cila parandalonte shtrirjen e ndërtesës prapa (drejt jugperëndimit).(Zona, ngjitur me luginën, ishte zgjedhur për qëllime mbrojtëse. Gryka u përmbys nga Iglesia de El Sagrario në shekullin e 17-të.) Katedralja u shugurua nga peshkopi i dytë i Quito - Fray Pedro de la Peña - në 1572.

### Shekulli XVII 
Pas shpërthimit të malit Pichincha, një vullkan lokal që goditi Kuiton në 1660, katedralja e dëmtuar u rindërtua me urdhër të Peshkopit Alfonso de la Peña të Malit të Zi. Pjesa më e madhe e dekorimit të saj të brendshëm u ripërpunua dhe është nga kjo periudhë që daton piktura e Miguel de Santiago e Virgjëreshës Mari (Dormition of Virgin), e cila më parë ishte në repartet kryesore të korit.Në këtë kohë ndërtesa gjithashtu u zgjat drejt perëndimit, aisles ishin lidhur pas kor, dhe një hapje e bërë për një hyrje anësore në shesh. Sakrishja u shtrinë gjithashtu dhe u ndërtua shtëpia e kapitujve të veçantë (e njohur si La Iglesia de El Sagrario).

### Shekulli XVIII 
Një rikonstruksion i dytë erdhi në 1755 për shkak të një tërmeti që goditi qytetin në atë vit, megjithëse puna ishte relativisht e vogël pasi dëmtimi nuk kishte qenë i rëndësishëm. Një tërmet më domethënës goditi në 1797 në të cilin kohë u bënë ndryshime të mëdha në dekorimin e brendshëm duke përfshirë një kor të ri. Sipas traditës, artisti i njohur si Caspicara (Manuel Chili) mori pjesë në këtë dhe përfshiu pikturat e mësuesve të tij Manuel de Samaniego dhe Bernardo Rodríguez, duke hequr nga kori i Santiago kanavacës së madhe të shekullit të 17-të Dormition dhe duke e zëvendësuar atë me El Tránsito de la Virgen të Samaniego .Pulpiti aktual i praruar prej druri u rishfaq në këtë kohë.

### Shekulli XIX 
Katedralja u përmirësua në 1806–07, gjatë administrimit të Presidentit të 20-të të Real Audiencia Baron Héctor de Carondelet, me shtimin e Harkut Carondelet, një vepër e inxhinierit ushtarak spanjoll Antonio Garcia. Fillimi i shekullit të 19-të gjithashtu pa zëvendësimin e tavanit origjinal të stilit Mudejar të shekullit të 16-të me një kopje. (Kjo u zëvendësua nga një kopje tjetër në mesin e shekullit të 20-të.) Tërmetet përsëri dëmtuan ndërtesën në 1858 dhe '59, këtë herë duke shkatërruar një pjesë të madhe të ziles. (Ajo përfundoi duke mos u rindërtuar deri në vitin 1930 dhe më pas në një stil dhe kontekst të ndryshëm - e ashtuquajtura "përkrenare Prusiane" e arkitektit dhe priftit gjerman Pedro Bruning.)

Katakombet e Katedrales kanë shërbyer si një vend pushimi për shumë figura të rëndësishme në historinë e Ekuadorit, të tilla si udhëheqësi i pavarësisë Antonio José de Sucre (1795-1830), i cili është vendosur të pushojë në Kapelën e tij të Mausoleum. Më 13 Janar 1848 Dioqeza e Kuito-s u ngrit në një kryepeshkop.

Altari i vogël i Nuestra Señora de los Dolores (Anglisht: "Zoja e Vuajtjeve të Tua") ka një pllakë që tregon se ku u qëllua Presidenti Gabriel García Moreno në 1875. Vrasja e Peshkopit të Quito, José Ignacio Checa y Barba, u bë këtu gjatë masës së së Premtes së Mirë, 30 Mars 1877, kur ai u helmua me strychnine të tretur në verën e shenjtëruar. Katedralja është gjithashtu vendi i varrosjes së disa presidentëve të tjerë të Republikës, si dhe i peshkopëve dhe priftërinjve që vdiqën në dioqezë.

### Shekulli  XX 
Së bashku me tavanet e arkivuara në fillim të shekullit XIX, harqet e tërthorta të murrizave anësorë u zëvendësuan në mesin e shekullit të 20-të. (Kjo e fundit shkatërroi kryesisht një pikturë murale kureshtare e cila mbase daton nga shekulli i 17-të.) Kampanari i gjatë (kamxhiku) u rivendos përfundimisht dhe mori "kapakun" e tij të veçantë në vitin 1930. Në vazhdën e një tërmeti të vitit 1987, komuna e Quito ka rivendosi strukturërisht themelet e thella të Katedrales me teknologji mikropile. Në 1995 Katedralja e Quito u ngrit në Katedralen e Ekuadorit, duke e bërë atë kishën katolike më të lartë në vend. Rivendosjet e artiumit dhe parapet janë ndërmarrë përkatësisht në 1997 dhe 1999.

## Galeria 

Skeda:Historic Center of Quito - World Heritage Site by UNESCO - Photo 057.JPG|Kembana e Katedrales
Skeda:Quito Cathedral main facade.JPG|Fasada veriperëndimore (kryesore) e Katedrales së Quitos
Skeda:Cathedral of Quito2.JPG|Katedralja e Quito, me pamje nga Grand Plaza.
Skeda:Catedral de Quito, Quito, Ecuador, 2015-07-22, DD 99.JPG|Pamje e korridorit kryesor nga altari.
Skeda:Catedral de Quito, Quito, Ecuador, 2015-07-22, DD 75-77 HDR.JPG|Altari kryesor
Skeda:Museo de la Catedral de Quito, Quito, Ecuador, 2015-07-22, DD 94-96 HDR.JPG|Biblioteka e kryepeshkopit

## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare në uebsajtin e turizmit të Quitos.

## Referimet