José Raúl Capablanca

**José Raúl Capablanca y Graupera** (19 nëntor 1888 – 8 mars 1942) ishte një shahist kuban i cili ishte kampioni i tretë botëror i shahut nga viti 1921 deri më 1927. Një gjeni shahu, ai është i njohur gjerësisht për aftësinë e tij të jashtëzakonshme në fundlojë dhe shpejtësinë e lojës.

Capablanca lindi në vitin 1888 në Castillo del Príncipe, Havana. Ai mundi kampionin kuban Juan Corzo në një ndeshje më 17 nëntor 1901, dy ditë para ditëlindjes së tij të 13-të. Fitorja e tij ndaj Frank Marshall në një ndeshje të vitit 1909 i dha atij një ftesë për turneun e San Sebastián 1911, të cilin ai e fitoi përpara lojtarëve si Akiba Rubinstein, Aron Nimzowitsch dhe Siegbert Tarrasch. Gjatë disa viteve të ardhshme, Capablanca pati një seri të fortë rezultatesh të turneut. Pas disa përpjekjeve të pasuksesshme për të organizuar një ndeshje me kampionin e atëhershëm botëror Emanuel Lasker, Capablanca më në fund fitoi titullin kampion bote në shah nga Lasker në vitin 1921. Capablanca ishte i pamposhtur nga viti 1916 deri më 1924, një periudhë që përfshinte ndeshjen e kampionatit botëror me Lasker.

Capablanca humbi titullin në vitin 1927 nga Alexander Alekhine, i cili nuk e kishte mundur kurrë Capablanca para ndeshjes. Pas përpjekjeve të pasuksesshme për të organizuar një revansh gjatë shumë viteve, marrëdhëniet mes tyre u bënë të hidhura. Capablanca vazhdoi rezultatet e tij të shkëlqyera në turne në këtë periudhë, por u tërhoq nga shahu serioz në vitin 1931. Ai u rikthye në vitin 1934, me rezultate të mira, por gjithashtu shfaqi simptoma të shtypjes të lartë të gjakut. Ai vdiq në vitin 1942 nga një hemorragji në tru.

Capablanca shkëlqeu në pozicione të thjeshta dhe fundlojëra; Bobby Fischer e përshkroi atë si posedues të një "prekje të vërtetë të lehtë". Ai mund të luante shah taktik kur ishte e nevojshme dhe kishte teknikë të mirë mbrojtëse. Ai shkroi disa libra shahu gjatë karrierës së tij, nga të cilët *Chess Fundamentals* u konsideruan nga Mikhail Botvinnik si libri më i mirë i shahut i shkruar ndonjëherë. Capablanca ka preferuar të mos paraqesë analiza të detajuara, por është fokusuar në momentet kritike të një loje. Stili i tij i shahut ndikoi në lojën e kampionëve të ardhshëm botëror Bobby Fischer dhe Anatoly Karpov.

## Biografia
### Fëmijëria
parapamje|majtas|Capablanca duke luajtur shah me babanë e tij, José María Capablanca, më 1892
José Raúl Capablanca, djali i dytë mbijetues i një oficeri të ushtrisë spanjolle, José María Capablanca, dhe një gruaje spanjolle nga Katalonja, Matilde María Graupera y Marín, lindi në Havana më 19 nëntor 1888. Sipas Capablanca, ai mësoi të luante shah në moshën katër vjeç duke parë të atin të luante me miqtë, vuri në dukje një lëvizje të paligjshme nga i ati dhe më pas e mundi të atin. Në moshën tetë vjeç ai u dërgua në Klubin e Shahut të Havanës, i cili kishte organizuar shumë gara të rëndësishme, por me këshillën e një mjeku nuk lejohej të luante shpesh. Midis nëntorit dhe dhjetorit 1901, ai e mundi ngushtë Kampionin Kuban të Shahut, Juan Corzo, në një ndeshje. Megjithatë, në prill 1902 ai doli i katërti nga gjashtë në Kampionatin Kombëtar, duke humbur të dyja lojërat e tij me Corzon.

Sipas Universitetit të Kolumbias, Capablanca u regjistrua në Shkollën e Minierave, Inxhinierisë dhe Kimisë të Kolumbias në shtator 1910, për të studiuar inxhinieri kimike. Më vonë, mbështetja e tij financiare u tërhoq sepse ai preferonte të luante shah sesa të studionte inxhinieri. Ai u largua nga Kolumbia pas një semestri për t'iu përkushtuar shahut me kohë të plotë.

### Pretendent për titullin botëror
parapamje|Capablanca më 1915
Në vitin 1911, Capablanca sfidoi Lasker për Kampionatin Botëror të Shahut. Lasker e pranoi sfidën e tij duke propozuar 17 kushte për ndeshjen. Capablanca kundërshtoi disa nga kushtet, të cilat favorizonin Lasker, dhe ndeshja nuk u zhvillua.

Në vitin 1913, Capablanca fitoi një turne në Nju Jork me 11/13, gjysmë pike përpara Marshall. Capablanca më pas përfundoi i dyti pas Marshall në Havana, duke shënuar 10 nga 14 dhe duke humbur një nga lojërat e tyre individuale. 600 spektatorët natyrisht favorizuan heroin e tyre vendas, por në mënyrë sportive i dhanë Marshall "duartrokitje të forta". Në një turne në Nju Jork në vitin 1913, në Klubin e Shahut Rice, Capablanca fitoi të 13 lojërat.

Pas dështimit të përpjekjes së tij për të negociuar një ndeshje për titull në vitin 1911, Capablanca hartoi rregulla për zhvillimin e sfidave të ardhshme, të cilat u ranë dakord nga lojtarët e tjerë më të mirë në turneun e Shën Petersburgut të vitit 1914, përfshirë Lasker, dhe u miratuan në Kongresin e Mannheimit më vonë atë vit. Pikat kryesore ishin: kampioni duhet të jetë i përgatitur të mbrojë titullin e tij një herë në vit; ndeshja duhet të fitohet nga lojtari i parë që fiton gjashtë ose tetë lojëra, cilado që preferonte kampioni. Megjithatë, Capablanca gjeti një rrugëdalje përmes ndërlikimeve dhe fitoi. Capablanca u sfidua në një ndeshje në vitin 1919 nga Borislav Kostić, i cili kishte dalë i pamposhtur në turneun e vitit 1918 duke zënë vendin e dytë. Ndeshja do të shkonte te lojtari i parë që fitonte tetë lojëra, por Kostić hoqi dorë nga ndeshja pasi humbi pesë të parat.. Capablanca konsideronte se ishte në formën e tij më të fortë në këtë kohë. Lasker më pas ia hoqi titullin Capablanca më 27 qershor 1920, duke thënë: "Ju e keni fituar titullin jo nga formaliteti i një sfide, por nga mjeshtëria juaj e shkëlqyer." Kur entuziastët kubanë mblodhën 20,000 dollarë për të financuar ndeshjen me kusht që të luhej në Havana, Lasker pranoi në gusht të vitit 1920 të luante atje, por këmbënguli se ai ishte sfiduesi pasi Capablanca ishte tani kampioni. Capablanca nënshkroi një marrëveshje që e pranonte këtë pikë dhe menjëherë më pas publikoi një letër që e konfirmonte atë.); 20% e portofolit do t'i paguhej mbajtësit të titullit dhe pjesa tjetër do të ndahej, 60% fituesit të ndeshjes dhe 40% humbësit; Oferta më e lartë e portofolit duhet të pranohet. Alekhine, Efim Bogoljubow, Géza Maróczy, Richard Réti, Rubinstein, Tartakower dhe Vidmar i nënshkruan menjëherë ato. Midis viteve 1921 dhe 1923, Alekhine, Rubinstein dhe Nimzowitsch sfiduan Capablanca, por vetëm Alekhine mundi të mblidhte paratë, në vitin 1927.

Në vitin 1922, Capablanca kishte dhënë gjithashtu një ekspozitë të njëkohëshme në Cleveland kundër 103 kundërshtarëve, më e madhja në histori deri në atë kohë, duke fituar 102 dhe duke barazuar një - duke vendosur një rekord për përqindjen më të mirë të fitoreve ndonjëherë në një ekspozitë të madhe simultane.

Pasi filloi me katër barazime, të ndjekura nga një humbje, Meqenëse Nimzowitsch kishte sfiduar Alekhine, Capablanca i dha Nimzowitsch deri më 1 janar 1927, për të dhënë një depozitë në mënyrë që të organizohej një ndeshje. Kur kjo nuk u materializua, u ra dakord për një ndeshje Capablanca-Alekhine, që do të fillonte në shtator 1927.

Në turneun e shahut në Nju Jork të vitit 1927, të mbajtur nga 19 shkurti deri më 23 mars 1927, gjashtë nga mjeshtrat më të fortë në botë luajtën një rpund-robin katërfish, ku të tjerët ishin Alekhine, Rudolf Spielmann, Milan Vidmar, Nimzowitsch dhe Marshall, Sipas gruas së dytë të Capablanca, Olga, martesa e tij e parë u prish mjaft shpejt, dhe ai dhe Gloria patën lidhje jashtëmartesore. Të dy prindërit e tij vdiqën gjatë mbretërimit të tij, babai i tij në vitin 1923 dhe nëna në vitin 1926. Fitorja e Alekhine habiti pothuajse të gjithë botën e shahut. Alekhine e kishte sfiduar Capablanca në fillim të viteve 1920, por Alekhine nuk mundi t'i mblidhte paratë deri në vitin 1927.

## Referime
## Lidhje të jashtme
*Jose Raul Capablanca profili dhe lojërat në Chessgames.com