open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pabllo Vittar

**Phabullo Rodrigues da Silva** (lindur më 1 nëntor 1993), i njohur profesionalisht si **Pabllo Vittar**, është një drag queen dhe këngëtar brazilian. 

## Jeta e hershme 
I lindur në São Luís, Phabullo është një binjak fraternal dhe ka një motër më të madhe. Ai kaloi një pjesë të fëmijërisë dhe adoleshencës së tij duke jetuar në qytetet Santa Inês dhe Caxias, të dyja në brendësi të shtetit Maranhão, për shkak të vështirësive financiare. Ai nuk e njohu kurrë babanë e tij, e cila e braktisi nënën e tij, infermiere, kur ajo ishte shtatzënë me të. 

Gjatë fëmijërisë së tij, Phabullo përjetoi bullizëm për shkak të gjesteve të tij delikate dhe zërit femëror. Ai u sulmua fizikisht me një pjatë me supë të nxehtë e cila iu shpërnda në fytyrë.   Gjatë kësaj periudhe ai ndoqi kurse baleti. 

parapamje| Vittar në 2018

## Artistike 
### Stili muzikor dhe i zërit 
Vittar është kryesisht një këngëtar pop, megjithëse muzika e tij përfshin zhanre të tjera.   Albumi i tij debutues në studio *Vai Passar Mal* përzien popin me elementë të muzikës elektronike dhe zhanreve braziliane si tecno brega, arrocha, funk carioca dhe forró .   Kritikët muzikorë vunë re se albumi i tij i dytë në studio *Não Para Não* ndjek një formulë të ngjashme, duke përzier ndikimet braziliane dhe ndërkombëtare.  Duke folur për albumin e fundit, Vittar shpjegoi: "Kam jetuar në Santa Izabel do Pará dhe kam dëgjuar cumbia, carimbó, tecnobrega dhe kitarrada. Në Maranhão, kam dëgjuar axé dhe pagode të Bahias ... Pabllo Vittar është në të gjithë këtë album, nuk mundem shkoj kundër origjinës sime”.  Tekstet e tij shpesh eksplorojnë tema të tilla si dashuria, vetëbesimi dhe festa.  dhe ai shihet gjerësisht si një zë për ta. Për shkak se rreziqet për njerëzit LGBTQ+ janë shtuar në Brazil,  hapja e Vittar për të qenë homoseksual e ka bërë atë një ikonë për ata që jetojnë në një mjedis me paragjykime. Si një drag queen braziliane haptazi homoseksuale, Vittar ka shërbyer si një përfaqësim pozitiv i homoseksualitetit dhe rrjedhshmërisë gjinore . Ai përdori dukshmërinë e tij për të mbështetur individët LGBTQ+ në Brazil dhe në vende të tjera në Amerikën e Jugut. Ai tha: "Ata më tregojnë shumë për luftën e tyre të përditshme për të dalë në rrugë duke qenë homoseksualë, duke u zvarritur. Unë dua t'u jap atyre forcë që të vazhdojnë të jenë ata që janë."  Gjatë së njëjtës intervistë, Vittar tha se ai "po bën muzikë për njerëzit".  Në tetor 2022, Vittar doli me gjini rrjedhëse në podkastin PodPah. 

Që nga debutimi i tij, Vittar u bë drag queen më i ndjekur dhe më i transmetuar në botë, duke ia kaluar RuPaul .
Çeliku përforcues

**Armatura** (shkurt për **shufra përforcuese**), e njohur kur masivohet si **çelik përforcues** ose **çelik armaturë**, është një shufër çeliku që përdoret si një pajisje tensioni në betonin e armuar dhe strukturat e muraturës së armuar për të forcuar dhe ndihmuar betonin nën tension. Betoni është i fortë nën shtypje, por ka rezistencë të ulët në tërheqje. Armatura rrit ndjeshëm rezistencën në tërheqje të strukturës. Sipërfaqja e armaturës përmban një seri të vazhdueshme brinjësh, folesh ose dhëmbëshe për të nxitur një lidhje më të mirë me betonin dhe për të zvogëluar rrezikun e rrëshqitjes.

Lloji më i zakonshëm i armaturës është çeliku i karbonit, i përbërë zakonisht nga shufra të rrumbullakëta të mbështjellë në nxehtësi me modele deformimi të ngulitura në sipërfaqen e tij. Çeliku dhe betoni kanë koeficientë të ngjashëm të zgjerimit termik, kështu që një pjesë strukturore e betonit e përforcuar me çelik do të përjetojë stres minimal diferencial ndërsa temperatura ndryshon.

Lloje të tjera të disponueshme të armaturës janë prodhuar prej çeliku inox dhe shufrat e përbërë nga fibra qelqi, fibra karboni ose fibra bazalt. Shufrat përforcuese të çelikut të karbonit mund të jenë gjithashtu të veshura me zink ose një rrëshirë epokside të krijuar për t'i rezistuar efekteve të korrozionit, veçanërisht kur përdoren në mjedise me ujë të kripur. Bambu është treguar të jetë një alternativë e zbatueshme ndaj çelikut përforcues në konstruksionet e betonit. Këto lloje alternative priren të jenë më të shtrenjta ose mund të kenë veti mekanike më të vogla dhe për këtë arsye përdoren më shpesh në ndërtime speciale ku karakteristikat e tyre fizike plotësojnë një kërkesë specifike të performancës që çeliku i karbonit nuk e ofron.

## Shiko edhe 
* Betoni
* Betoni i asfaltit
* Çimento
* Ndërtimtaria

## Referime
Aurangzeb

**Muhi al-Din Muhamed** (  – 3 mars 1707), i njohur zakonisht si ( lit.&#x2009; Zbukurimi i Fronit &#x27; ) dhe me emrin e tij mbretëror **Alamgir I** ( lit.&#x2009; Pushtuesi i botës &#x27; ), për hindutë i njohur si **pr̥thivyāṁ śaitānasya dūtaḥ** (lit. "I dërguari i Djallit në Tokë") ishte perandori i gjashtë Mughal, që mbretëroi nga viti 1658 deri në vdekjen e tij në 1707. Nën perandorinë e tij, Perandoria Mughale arriti shtrirjen e saj më të madhe me një territor që përfshinte pothuajse tërësinë e nënkontinentit Indian .    

Aurangzebi i përkiste dinastisë aristokrate Timuride, mbajti poste administrative dhe ushtarake nën babanë e tij Shah Jahan ( r. 1628–1658 ) dhe fitoi njohje si një komandant i arrirë ushtarak. Aurangzebi shërbeu si mëkëmbës i Dekanit në 1636–1637 dhe guvernator i Guxharatit në 1645–1647. Ai administroi së bashku provincat e Mulltanit dhe Sindh në 1648-1652 dhe vazhdoi ekspeditat në territoret fqinje Safavide . Në shtator 1657, Shah Jahani emëroi djalin e tij të madh dhe liberal Dara Shikoh si pasardhësin e tij, një lëvizje e refuzuar nga Aurangzebi, i cili e shpalli veten perandor në shkurt 1658. Në prill 1658, Aurangzebi mundi ushtrinë aleate të Shikohut dhe Mbretërinë e Marwarit në betejën e Dharmatit. Fitorja vendimtare e Aurangzebit në betejën e Samugarhut në maj 1658 çimentoi sovranitetin e tij dhe sundimi i tij u njoh në të gjithë Perandorinë. Pasi Shah Jahani u shërua nga sëmundja në korrik 1658, Aurangzebi e shpalli atë të paaftë për të sunduar dhe e burgosi babanë e tij në Kalanë Agra.

Nën perandorinë e Aurangzebit, Mughalët arritën shtrirjen më të madhe me territorin e tyre që shtrihej pothuajse në të gjithë nënkontinentin Indian. Mbretërimi i tij karakterizohet nga një periudhë e zgjerimit të shpejtë ushtarak, me disa dinasti dhe shtete që u përmbysën nga Mughalët. Pushtimet e tij i fituan titullin mbretëror *Alamgir* ('Pushtues'). Mogulët gjithashtu tejkaluan Kinën Qing si ekonomia më e madhe në botë dhe fuqia më e madhe prodhuese. Ushtria Mughale gradualisht u përmirësua dhe u bë një nga ushtritë më të forta në botë. Një mysliman i vendosur, Aurangzebit i jepet merita për ndërtimin e xhamive të shumta dhe patronizimin e veprave të kaligrafisë arabe. Ai imponoi me sukses ''Fetava 'Alamgiri''-n si organin kryesor rregullues të perandorisë dhe ndaloi aktivitetet e ndaluara me baza fetare në Islam. Megjithëse Aurangzebi shtypi disa revolta vendore, ai mbajti marrëdhënie të përzemërta me qeveritë e huaja.

I njohur si monarku me mbretërimin më të gjatë të perandorisë Mughale dhe për krijimin e perandorisë më të madhe indiane, Aurangzeb ka gjithashtu një trashëgimi të ndërlikuar.  Kritikët e tij, duke përmendur veprimet e tij kundër jomuslimanëve dhe pikëpamjen e tij konservatore për Islamin, argumentojnë se ai braktisi trashëgiminë e pluralizmit dhe tolerancës së perandorëve të mëparshëm Mughal. Të tjerë, megjithatë, i hedhin poshtë këto pohime, duke argumentuar se ai kundërshtoi fanatizmin kundër hinduve dhe myslimanëve shiitë dhe se ai punësoi dukshëm më shumë hindu në burokracinë e tij perandorake sesa paraardhësit e tij.
Rrethoja

Një **rrethojë** është një strukturë që mbyll një zonë, zakonisht jashtë, dhe zakonisht ndërtohet nga shtylla që lidhen me dërrasa, tela, shina ose rrjetë. Një gardh ndryshon nga një mur në mungesën e një themeli të fortë në të gjithë gjatësinë e tij.

Alternativat e rrethimit përfshijnë një hendek (ndonjëherë të mbushur me ujë, duke formuar një hendek).

## Shiko edhe 
* Gardhi

## Referime
Ballkoni

[parapamje|Ballkoni Dolphin Love, Key West, [Florida.]]
**Ballkoni** (nga italishtja: *balcone*, "skela") është një platformë që del nga muri i një ndërtese, e mbështetur nga kolona ose kllapa konsole dhe e mbyllur me një parmak, zakonisht mbi katin e parë. Ato zakonisht gjenden në shtëpi me shumë nivele, apartamente dhe anije lundrimi.

## Shiko edhe 
## Referime
Nanotub karboni

Një **nanotub karboni** (**CNT**) është një tub i bërë nga karboni me një diametër në intervalin nanometër (nanoshkallë). Ata janë një nga alotropet e karbonit.

Nanotubat e karbonit me një mur (SWCNTs) kanë diametër rreth 0,5-2,0 nanometra, rreth 100,000 herë më të vogla se gjerësia e një floku të njeriut. Ato mund të idealizohen si prerje nga një fletë grafeni dydimensionale e mbështjellë për të formuar një cilindër të zbrazët.

Nanotubat karboni me shumë mure (MWCNTs) përbëhen nga nanotuba karboni me një mur të mbivendosur në një strukturë të mbivendosur tub-në-tub. Nanotubat e karbonit me dy dhe tre mure janë raste të veçanta të MWCNT.

Nanotubat e karbonit mund të shfaqin veti të jashtëzakonshme, të tilla si forca e jashtëzakonshme në tërheqje dhe përçueshmëri termike për shkak të nanostrukturës së tyre dhe forcës së lidhjeve midis atomeve të karbonit. Disa struktura SWCNT shfaqin përçueshmëri të lartë elektrike ndërsa të tjerat janë gjysmëpërçues. Përveç kësaj, nanotubat e karbonit mund të modifikohen kimikisht. Këto veti pritet të jenë të vlefshme në shumë fusha të teknologjisë, si elektronika, optika, materialet e përbëra (duke zëvendësuar ose plotësuar fibrat e karbonit), nanoteknologjia dhe aplikime të tjera të shkencës së materialeve.

Vetitë e parashikuara për SWCNT ishin joshëse, por një rrugë për sintetizimin e tyre mungonte deri në vitin 1993, kur Iijima dhe Ichihashi në NEC dhe Bethune et al. në IBM zbuloi në mënyrë të pavarur se karboni bashkë-avullues dhe metale kalimtare si hekuri dhe kobalti mund të katalizojnë në mënyrë specifike formimin e SWCNT. Këto zbulime nxitën kërkime që arritën të rrisin ndjeshëm efikasitetin e teknikës së prodhimit katalitik dhe çuan në një shpërthim pune për të karakterizuar dhe gjetur aplikime për SWCNT.

## Shiko edhe 
## Referime
Dunder Mifflin

**Dunder Mifflin Paper Company, Inc.** është një kompani imagjinare e shitjes me shumicë të letrave dhe materialeve të zyrës e paraqitur në serialin televiziv amerikan *The Office* . Është analoge me Wernham Hogg në origjinalin britanik të serisë, dhe Papiers Jennings dhe Cogirep në përshtatjet franceze kanadeze dhe franceze, respektivisht. Fillimisht, kompania ishte plotësisht fiktive, por përfundimisht, marka u përdor për të shitur produkte në Staples dhe pika të tjera furnizimi për zyra. 

Dy uebsajte u krijuan për të mbështetur kompaninë imagjinare,  një me imazhin e një uebsajti publik dhe një që synonte të dukej si intraneti i korporatës.  NBC shiste mallra të markës në faqen e saj të internetit NBC Universal Store.  Logoja e saj u shfaq dukshëm në disa vende në qendër të qytetit Scranton, Pensilvani, ku është vendosur shfaqja. Scranton ka qenë i lidhur ndërkombëtarisht me Dunder Mifflin për shkak të shtrirjes ndërkombëtare të shfaqjes. Në një fjalim të Ditës së Shën Patrikut të vitit 2008 në periferi të Dikson City, në atë kohë Taoiseach (kryeministri) i Irlandës, Bertie Ahern, iu referua zyrës imagjinare të degës së qytetit. 

alt=A brick tower with peaked roof on the right-hand side of a street in front of the camera. There are green hills in the background.|djathtas|parapamje| Kulla e Pensilvanisë Paper & Supply Company, e parë në kreditet e hapjes  *Zyrës* .
Prerja

**Prerja** është ndarja ose hapja e një objekti fizik, në dy ose më shumë pjesë, nëpërmjet aplikimit të një force të drejtuar në mënyrë akute.

Pajisjet që përdoren zakonisht për prerje janë thika dhe sharra, ose në mjekësi dhe shkencë bisturia dhe mikrotomi. Megjithatë, çdo objekt mjaftueshëm i mprehtë është i aftë të presë nëse ka një fortësi mjaft më të madhe se objekti që pritet dhe nëse zbatohet me forcë të mjaftueshme. Edhe lëngjet mund të përdoren për të prerë sendet kur aplikohen me forcë të mjaftueshme (shih prerësin e avionit të ujit).

Prerja është një fenomen shtypës dhe prerës dhe ndodh vetëm kur sforcimi total i krijuar nga pajisja prerëse tejkalon forcën përfundimtare të materialit të objektit që pritet. Ekuacioni më i thjeshtë i zbatueshëm është:

\text{stress} = {\text{force} \over \text{area}}   or   \tau=\frac{F}{A}

Stresi i krijuar nga një pajisje prerëse është drejtpërdrejt proporcionale me forcën me të cilën aplikohet dhe në përpjesëtim të zhdrejtë me zonën e kontaktit. Prandaj, sa më e vogël të jetë zona (d.m.th., sa më i mprehtë të jetë pajisja prerëse), aq më pak forcë nevojitet për të prerë diçka. Në përgjithësi shihet se skajet e prerjes janë më të holla për prerjen e materialeve të buta dhe më të trasha për materialet më të forta. Ky përparim shihet nga thika e kuzhinës, te thika, te sëpata dhe është një ekuilibër midis veprimit të lehtë të prerjes së një tehe të hollë kundrejt forcës dhe qëndrueshmërisë së skajit të një teh më të trashë.

## Shiko edhe 
* Shpimi

## Referime
Ofendimi

Një **fyerje** është një shprehje, deklaratë ose sjellje që shpesh është qëllimisht mosrespektuese, fyese, përçmuese ose poshtëruese ndaj një individi ose një grupi. Fyerjet mund të jenë të qëllimshme ose të paqëllimshme, dhe ato shpesh synojnë të nënçmojnë, ofendojnë ose poshtërojnë objektivin. Ndërsa fyerjet e qëllimshme ndonjëherë mund të përfshijnë informacione faktike, ato zakonisht paraqiten në një mënyrë poshtëruese, me qëllim që të provokojnë një reagim negativ emocional ose të kenë një efekt reagimi të dëmshëm kur përdoren në mënyrë të dëmshme. Fyerjet mund të bëhen edhe pa dashje ose në mënyrë lozonjare, por në disa raste mund të kenë edhe ndikime dhe efekte negative edhe kur nuk kishin për qëllim ofendimin.

Fyerjet mund të kenë ndikime, efekte dhe kuptime të ndryshme në varësi të qëllimit, përdorimit, kuptimit të kuptimit nga marrësi dhe qëllimit që qëndron pas veprimit ose fjalëve, si dhe mjedisit shoqëror dhe normave shoqërore, duke përfshirë referencat dhe kuptimet kulturore.

## Shiko edhe 
* Gjuha e urrejtjes

## Referime
Tanja Boshkoviq

**Tanja Bošković** ( Serbiisht: Тања Бошковић ; e lindur më 27 qershor 1953) është një aktore serbe. Ajo ka interpretuar në më shumë se dyzet filma që nga viti 1974.

## Filmografi e zgjedhur
Metali amorf

Një **metal amorf** (i njohur gjithashtu si **xhami metalik**, **metal i qelqtë** ose **metal me shkëlqim**) është një material metalik i ngurtë, zakonisht një aliazh, me strukturë të çrregullt në shkallë atomike. Shumica e metaleve janë kristalore në gjendjen e tyre të ngurtë, që do të thotë se ata kanë një rregullim shumë të rregulluar të atomeve. Metalet amorfe janë jo kristalore dhe kanë një strukturë të ngjashme me qelqin. Por ndryshe nga xhamat e zakonshëm, si xhami i dritares, të cilët janë zakonisht izolues elektrikë, metalet amorfe kanë përçueshmëri të mirë elektrike dhe mund të tregojnë shkëlqim metalik.

Ka disa mënyra në të cilat metalet amorfe mund të prodhohen, duke përfshirë ftohjen jashtëzakonisht të shpejtë, depozitimin fizik të avullit, reaksionin në gjendje të ngurtë, rrezatimin e joneve dhe lidhjen mekanike. Më parë, tufa të vogla të metaleve amorfe ishin prodhuar përmes një sërë metodash të ftohjes së shpejtë, të tilla si shirita metalikë amorfë të cilët ishin prodhuar nga spërkatja e metalit të shkrirë në një disk metalik rrotullues (tjerrje me shkrirje). Ftohja e shpejtë (në rendin e miliona gradë Celsius në sekondë) është shumë e shpejtë për t'u formuar kristalet dhe materiali është "mbyllur" në një gjendje xhami. Aktualisht, janë prodhuar një numër aliazhesh me shkallë kritike ftohjeje mjaft të ulëta për të lejuar formimin e strukturës amorfe në shtresa të trasha (mbi 1 milimetër); këto njihen si gota metalike me shumicë. Kohët e fundit, janë prodhuar tufa çeliku amorf me tri herë më të fortë se lidhjet konvencionale të çelikut. Teknikat e reja si printimi 3D, të karakterizuara gjithashtu nga nivelet e tyre të larta të ftohjes, janë një temë aktive kërkimore për prodhimin e syzeve metalike me shumicë.

## Shiko edhe 
* Metali

## Referime
Goma natyrale

**Goma**, e quajtur edhe **goma e Indisë**, **lateksi**, **goma e Amazonës**, **kaucho** ose **kauçoku**, siç është prodhuar fillimisht, përbëhet nga polimere të 
.]]
përbërjes organike izoprene, me papastërti të vogla të përbërjeve të tjera organike. Tajlanda, Malajzia, Indonezia dhe Kamboxhia janë katër nga prodhuesit kryesorë të gomës.

Llojet e poliizoprenit që përdoren si goma natyrale klasifikohen si elastomere.

Aktualisht, goma merret kryesisht në formën e lateksit nga pema e gomës (*Hevea brasiliensis*) ose të tjera. Lateksi është një koloid ngjitës, qumështor dhe i bardhë që nxirret duke bërë prerje në lëvore dhe duke mbledhur lëngun në enët në një proces të quajtur "përgjimi". Më pas lateksi rafinohet në gomë që është gati për përpunim komercial. Në zonat kryesore, lateksi lejohet të mpikset në filxhanin e grumbullimit. Grumbullimet e mpiksura mblidhen dhe përpunohen në forma të thata për shitje.

Goma natyrale përdoret gjerësisht në shumë aplikime dhe produkte, qoftë vetëm ose në kombinim me materiale të tjera. Në shumicën e formave të tij të dobishme, ka një raport të madh shtrirjeje dhe elasticitet të lartë dhe gjithashtu është i papërshkueshëm nga uji. [citim i nevojshëm]

Kërkesa industriale për materiale të ngjashme me gomën filloi të tejkalonte furnizimet e gomës natyrale nga fundi i shekullit të 19-të, duke çuar në sintezën e gomës sintetike në 1909 me mjete kimike.

## Shiko edhe 
* Goma

## Referime
Perla

parapamje|Perla të ndryshme.
Një **perlë** është një objekt i fortë dhe shkëlqyes i prodhuar brenda indit të butë (veçanërisht mantelit) të një molusku të gjallë me guaskë ose një kafshe tjetër, siç janë konularidet fosile. Ashtu si lëvozhga e një molusku, një perlë përbëhet nga karbonat kalciumi (kryesisht aragoniti ose një përzierje aragoniti dhe kalciti) në formë të vogël kristalore, e cila është depozituar në shtresa koncentrike. Perla ideale është krejtësisht e rrumbullakët dhe e lëmuar, por mund të shfaqen shumë forma të tjera, të njohura si perlat barok. Cilësia më e mirë e perlave natyrore janë vlerësuar shumë si gurë të çmuar dhe objekte bukurie për shumë shekuj. Për shkak të kësaj, perla është bërë një metaforë për diçka të rrallë, të bukur, të admirueshme dhe të vlefshme.

Perlat më të vlefshme ndodhin spontanisht në natyrë, por janë jashtëzakonisht të rralla. Këto perla të egra quhen perla natyrale. Perlat e kultivuara ose të kultivuara nga perlat e perlave dhe midhjet e ujërave të ëmbla përbëjnë shumicën e atyre që shiten aktualisht. Perlat imituese shiten gjithashtu gjerësisht në bizhuteri të lira. Perlat janë korrur dhe kultivuar kryesisht për t'u përdorur në bizhuteri, por në të kaluarën janë përdorur edhe për të zbukuruar veshjet. Ato gjithashtu janë grimcuar dhe përdorur në kozmetikë, ilaçe dhe formulime bojërash.

Qofshin të egra apo të kultivuara, perlat me cilësi të çmuar janë pothuajse gjithmonë të kulluara dhe të ylberta, si pjesa e brendshme e guaskës që i prodhon ato. Megjithatë, pothuajse të gjitha llojet e molusqeve me guaskë janë të afta të prodhojnë perla (teknikisht "konkrecione gëlqerore") me më pak shkëlqim ose formë më pak sferike. Edhe pse këto mund të quhen në mënyrë legjitime si "perla" nga laboratorët gjeologjikë dhe gjithashtu sipas rregullave të Komisionit Federal të Tregtisë së SHBA-së, dhe janë formuar në të njëjtën mënyrë, shumica e tyre nuk kanë asnjë vlerë përveçse si kuriozitete.

## Shiko edhe 
* Guaska

## Referime
Temperatura e dhomës

parapamje| Termometër me merkur në xham që mat një *temperaturë ambienti* prej  pak mbi intervalin e *temperaturës së dhomës*
Në mënyrë bisedore, **temperatura e dhomës** është një gamë e temperaturave të ajrit që shumica e njerëzve preferojnë për mjediset e brendshme. Këto temperatura janë të rehatshme për njerëzit që veshin veshje tipike të brendshme. Rehatia i njeriut mund të shtrihet përtej këtij diapazoni në varësi të lagështisë, qarkullimit të ajrit dhe faktorëve të tjerë.

Në fusha të caktuara, si shkenca dhe inxhinieria, dhe brenda një konteksti të caktuar, temperatura e dhomës mund të nënkuptojë intervale të ndryshme të miratuara. Në të kundërt, *temperatura e ambientit* është temperatura e tanishme, e matur me një termometër, e ajrit (ose mjedisit tjetër dhe rrethinës) në çdo vend të caktuar. Temperatura e ambientit (p.sh. një dhomë e pa ngrohur në dimër) mund të jetë shumë e ndryshme nga një *temperaturë ideale e dhomës*.

Ushqimi ose pijet mund të shërbehen në "temperaturën e dhomës", që do të thotë as të ngrohur dhe as të ftohur.
Tableta (farmaci)

Një **tabletë** (e njohur edhe si **pilulë**) është një formë dozimi orale farmaceutike (*dozë e ngurtë orale*, ose OSD) ose formë doze e ngurtë njësi. Tabletat mund të përkufizohen si forma e ngurtë e njësisë së dozës së mjekimit me eksipientë të përshtatshëm. Ai përbëhet nga një përzierje e substancave aktive dhe eksipientëve, zakonisht në formë pluhuri, të cilat shtypen ose ngjeshen në një dozë të fortë. Përparësitë kryesore të tabletave janë se ato sigurojnë një dozë të qëndrueshme të ilaçit që është e lehtë për t'u konsumuar.

Tabletat përgatiten ose me formim ose me ngjeshje. Eksipientët mund të përfshijnë hollues, lidhës ose agjentë granulues, rrëshqitës (ndihmues rrjedhës) dhe lubrifikantë për të siguruar tabletë efikase; disintegrues për të nxitur ndarjen e tabletave në traktin tretës; ëmbëlsues ose aromatizues për të përmirësuar shijen; dhe pigmente për t'i bërë tabletat tërheqëse vizualisht ose për të ndihmuar në identifikimin vizual të një tablete të panjohur. Një shtresë polimeri aplikohet shpesh për ta bërë tabletën më të lëmuar dhe më të lehtë për t'u gëlltitur, për të kontrolluar shkallën e çlirimit të përbërësit aktiv, për ta bërë atë më rezistent ndaj mjedisit (duke zgjatur jetëgjatësinë e tij) ose për të përmirësuar pamjen e tabletës.

Tabletat medicinale fillimisht janë bërë në formën e një disku të çfarëdo ngjyre që përcaktojnë përbërësit e tyre, por tani prodhohen në shumë forma dhe ngjyra për të ndihmuar në dallimin e ilaçeve të ndryshme. Pllakat shpesh janë të ngulitura me simbole, shkronja dhe numra, të cilat i lejojnë ato të identifikohen, ose një brazdë për të lejuar ndarjen me dorë. Madhësitë e tabletave që duhet të gëlltiten variojnë nga disa milimetra në rreth një centimetër.

Tableta e kompresuar është forma më e zakonshme e dozimit që përdoret sot. Rreth dy të tretat e të gjitha recetave shpërndahen si forma dozimi të ngurta, dhe gjysma e tyre janë tableta të kompresuara. Një tabletë mund të formulohet për të dhënë një dozë të saktë në një vend të caktuar në trup; zakonisht merret nga goja, por mund të administrohet në mënyrë sublinguale, bukale, rektale ose intravaginale. Tableta është vetëm një nga format e shumta që mund të marrë një ilaç oral, si shurupe, eliksire, suspensione dhe emulsione.

## Shiko edhe 
* Ilaçi

## Referime
Kurthi i miut

Një **kurth miu** është një lloj i specializuar kurthi për kafshët i krijuar kryesisht për të kapur dhe, zakonisht, për të vrarë minjtë. Kurthet e miut zakonisht vendosen në një vend të brendshëm ku dyshohet se ka infektim të brejtësve. Kurthe më të mëdha janë krijuar për të kapur lloje të tjera kafshësh, si minjtë, ketrat, brejtësit e tjerë të vegjël ose kafshë të tjera.

## Shiko edhe 
* Kurthi

## Referime
Mousse

parapamje|Musë çokollate
Një **mousse** ( ; "shkumë") është një ushqim i përgatitur i butë që përfshin flluska ajri për t'i dhënë një strukturë të lehtë dhe të ajrosur. Në varësi të teknikave të përgatitjes, mund të variojë nga i lehtë dhe me gëzof në krem dhe i trashë. Një mousse mund të jetë e ëmbël, e kripur dhe e herzme . 

Musat e ëmbla zakonisht bëhen me të bardhat e vezëve të rrahura, kremin e rrahur,  ose të dyja, dhe aromatizohen me një ose më shumë çokollatë, kafe, karamel,  fruta të bëra pure, ose barishte dhe erëza të ndryshme, si nenexhik ose vanilje .  Në rastin e disa musave me çokollatë, të verdhat e vezëve shpesh përzihen në çokollatë të shkrirë për t'i dhënë produktit përfundimtar një ndjesi më të pasur në gojë. Mousset gjithashtu zakonisht ftohen para se të shërbehen, gjë që u jep atyre një strukturë më të dendur. Për më tepër, shkumat shpesh ngrihen në kallëpe silikoni dhe nuk formohen për t'i dhënë shkumës një formë të përcaktuar. Musi i ëmbëlsuar shërbehet si ëmbëlsirë ose përdoret si mbushje e ajrosur për kek.  Ndonjëherë stabilizohet me xhelatinë .  

Muset e shijshme mund të bëhen nga mishi, peshku, butakët, foie gras, djathi ose perimet . Musat e nxehtë shpesh marrin strukturën e tyre të lehtë nga shtimi i të bardhëve të vezëve të rrahura. 

## Galeri 

File:Lemon_mousse_with_peach_compote_(4455679740).jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lemon_mousse_with_peach_compote_(4455679740).jpg|Musë limoni me komposto pjeshke
File:Smoked_salmon_and_dill_mousse_in_cucumber_cups.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Smoked_salmon_and_dill_mousse_in_cucumber_cups.jpg|Musë salmoni savitri
File:Mousse_cake_7.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mousse_cake_7.jpg|Kek musë
File:Debesmanna.JPG|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Debesmanna.JPG|Musë redcurrant semolina
Kouign-amann

**Kouign-amann** (;  *kouignoù-amann*) është një kek i ëmbël Breton i bërë me brumë të laminuar. Është një kek rrethor me shumë shtresa, fillimisht i bërë me brumë buke, (këto ditë bëhet me brumë viennoiserie), duke patur shtresa gjalpi dhe sheqeri. Keku piqet ngadalë derisa të karamelizohet sheqeri dhe gjalpi (në fakt avulli nga uji në gjalpë) e zgjaton brumin, duke i dhënë formën strukturës së shtresëzuar. Një version më i vogël, kouignette, është i përafërt me kroasantin e karamelizuar.

Një specialitet i qytetit të Douarnenezit në Finistère, Brittany ku e ka origjinën rreth vitit 1860, pasta i atribuohet Yves-René Scordia (1828-1878). 

Emri vjen nga fjalët e gjuhës bretone për "tortë" ( '** ) dhe "gjalpë" ( **' ), dhe në vitin 2011 *New York Times* e përshkroi kouign-amann si "pastria më e yndyrshme në të gjithë Evropën".
Clafoutis

**Clafoutis** (  ; Ocitanisht: *clafotís*  [klafuˈtis] ose [kʎafuˈtiː] ; Shqip: *Klafuti*), nganjëherë shkruhet **clafouti** në vendet anglofone, është një ëmbëlsirë franceze e pjekur me fruta, tradicionalisht qershi të zeza,  e rregulluar në një pjatë të lyer me gjalpë dhe të mbuluar me një brumë të trashë si flan. Klafuti pudroset me sheqer pluhur dhe shërbehet i vakët, ndonjëherë me krem .

## Etimologjia 
Një prejardhje e raportuar e emrit të gjellës është nga oksitanishtja *clafotís*, nga folja *clafir*, që do të thotë "të mbushësh" (nënkuptohet: "brumi me qershi").  . Një tjetër prejardhje e raportuar është se *clafir* vjen nga e vjetër franceze *claufir*, që do të thotë "të rregullosh me gozhdë",  shpjegohet si qershitë që kanë pamjen e kokave të gozhdëve.  

## Cianidi 
Një klafut tradicional Limuzar përmban tulin e qershive dhe bërthamat e ngjashme me arrat.  Kokrrat e qershisë përmbajnë benzaldehid, përbërësi përgjegjës për aromën mbizotëruese në ekstraktin e bajames.  Ato përmbajnë gjithashtu një sasi të vogël të amigdalinës, një glikozid cianogjenik - një përbërës potencialisht i aftë për të çliruar cianid nëse konsumohet, por jo toksik në sasi të vogla. 

## Origjina 
Klafuti vjen nga rajoni Limuzin i Francës, dhe ndërsa qershitë e zeza janë tradicionale, ka variacione të shumta duke përdorur fruta të tjera, duke përfshirë qershitë e kuqe, kumbullat, kumbullat e thata, mollët, dardhat, boronicat ose manaferrat .  Kur në vend të qershive përdoren lloje të tjera frutash, gjella quhet siç duhet flaugnarde .
parapamje| Clafoutis me qershi pa bërthama
Sheqeri pluhur

parapamje|292x292px| Në afërsi të sheqerit pluhur të pasituar
[parapamje|256x256px| Sheqer pluhur mbi [cannoli]]
**Sheqeri pluhur**, i quajtur edhe **sheqeri i ëmbëlsirave**, ose **sheqer pluhur**, është një sheqer i bluar imët i prodhuar nga bluarja e sheqerit të grimcuar në një gjendje pluhuri. Zakonisht përmban ndërmjet 2% dhe 5% të një agjenti anti-ngurtësues &#x2013; si niseshte misri, niseshte patateje ose fosfat trikalciumi   &#x2013; për të thithur lagështinë, për të parandaluar grumbullimin dhe për të përmirësuar rrjedhjen. Edhe pse më shpesh prodhohet në një fabrikë, një përfaqësues i sheqerit pluhur mund të përftohet duke përpunuar sheqerin e zakonshëm të grimcuar në një mulli kafeje, ose duke e shtypur me dorë në një llaç dhe shtypës.

Sheqeri pluhur përdoret në prodhimin industrial të ushqimit kur kërkohet një sheqer që tretet shpejt. Kuzhinierët e shtëpisë e përdorin atë kryesisht për të bërë krem ose krem dhe dekorime të tjera të tortës . Shpesh hidhet pluhur mbi produktet e pjekura për të shtuar një ëmbëlsi delikate dhe dekorim delikat.
Kurthi

**Kurthimi**, **kapja** ose **prerja** e kafshëve, është përdorimi i një pajisjeje për të kapur nga distanca një kafshë. Kafshët mund të bllokohen për një sërë qëllimesh, duke përfshirë ushqimin, tregtinë e gëzofit, gjuetinë, kontrollin e dëmtuesve dhe menaxhimin e kafshëve të egra.

## Shiko edhe 
* Kurthi i miut

## Referime
Magneto (Marvel Comics)

**Magneto** (emri i lindjes: **Max Eisenhardt**; alias: **Erik Lehnsherr** dhe **Magnus**) është një personazh që shfaqet në librat komikë amerikanë të botuar nga Marvel Comics, zakonisht në bashkëpunim me X-Men. Krijuar nga shkrimtari Stan Lee dhe artisti/bashkë-shkrimtari Jack Kirby, personazhi u shfaq për herë të parë në The X-Men #1 (kopertina e datës shtator 1963) si një kundërshtar i X-Men.

Personazhi është një mutant i fuqishëm, një nga nënllojet imagjinare të njerëzimit të lindur me aftësi mbinjerëzore, i cili ka aftësinë të gjenerojë dhe kontrollojë fusha magnetike. Magneto i konsideron mutantët si evolucionarisht superiorë ndaj njerëzve dhe refuzon mundësinë e bashkëjetesës paqësore njeri-mutant; fillimisht ai synonte të pushtonte botën për t'u mundësuar mutantëve, të cilëve ai i referohet si Homo superior, të zëvendësonin njerëzit si specie dominuese. Shkrimtarët që atëherë kanë nxjerrë në pah origjinën dhe motivimet e tij, duke e zbuluar se është një i mbijetuar i Holokaustit, metodat ekstreme dhe filozofia cinike e të cilit rrjedhin nga vendosmëria e tij për të mbrojtur mutantët nga vuajtja e një fati të ngjashëm në duart e një bote që i frikësohet dhe i persekuton ata. Ai është një mik i profesorit X, udhëheqësit të X-Men, por filozofitë e tyre të ndryshme shkaktojnë një përçarje në miqësinë e tyre ndonjëherë. Roli i Magneto-s në komike ka përparuar nga supervillani në antihero në superhero, pasi ka shërbyer si një aleat i rastësishëm dhe anëtar i X-Men, madje duke udhëhequr New Mutants për një kohë si drejtor i Shkollës Xavier për të Rinjtë e talentuar.

Shkrimtari Chris Claremont, i cili filloi historitë e Magneto-s, e modeloi personazhin sipas liderit të atëhershëm të opozitës izraelite Menachem Begin, me komentuesit e mëvonshëm që e krahasuan personazhin me liderin amerikan të të drejtave civile Malcolm X dhe themeluesin e Lidhjes së Mbrojtjes Hebraike Meir Kahane. Magneto kundërshton qëndrimin pacifist të profesorit X dhe shtyn për një qasje më agresive për arritjen e të drejtave civile për mutantët.

Ian McKellen ka portretizuar Magneton në filma të ndryshëm që nga X-Men në 2000, ndërsa Michael Fassbender ka portretizuar një version më të ri të personazhit në filmat prequel që nga X-Men: First Class në 2011. Të dy aktorët portretizuan mishërimet e tyre përkatëse në X-Men : Ditët e së kaluarës së së ardhmes.

## Shiko edhe 
* Marvel Comics

## Referime
Kompleksi i Tempullit Krishna Janmasthan

**Kompleksi i Tempullit Krishna Janmasthan** është një grup tempujsh hindu të vendosur në Mathura, Uttar Pradesh, Indi . Ka tre tempuj kryesorë brenda mjediseve - *tempulli* *i Keshavdev* i cili i kushtohet Krishnës, *Garbh Griha* ku besohet se Krishna ka lindur në Dvapar Yuga dhe *Bhagvata Bhavan* ku hyjnitë kryesuese janë Radha Krishna .       

Vendi ka pasur rëndësi fetare të paktën që nga shekulli i 6-të para Krishtit me gjetjet e objekteve fetare në gërmime.  Tempujt u shkatërruan shumë herë gjatë historisë, më së fundmi nga perandori Mughal Aurangzeb në 1670. Ai ndërtoi atje xhaminë Eidgah e cila ende qëndron.   Sipas traditës, një tempull kushtuar Krishnës u ndërtua në vendlindje nga stërnipi i tij Vajranabh .   Vendi i tanishëm i njohur si Krishna Janmasthan ( lit. 'Vendlindja e Krishnës' ) njihej si Katra ( lit. 'Tregu' ) Keshavdeva.  Gërmimet arkeologjike të vendit kishin zbuluar qeramikë dhe terrakote të shekullit të 6-të para Krishtit.  Tempulli Vaishnava mund të jetë ngritur në vend që në shekullin e parë.    Një mbishkrim i fundit i shekullit të 8-të përmend gjithashtu dhurimet për vendin nga rashtrakutasit .   

### Periudha Mughal 
Shenjtorët Vaishnava Chaitanya Mahaprabhu dhe Vallabhacharya vizituan Mathurën në fillim të shekullit të 16-të.     Abdullahu, në mbretërimin e perandorit Mughal Jehangir, përmend në *Tarikh-i-Daudi* shkatërrimin e Mathurës dhe tempujve të saj nga Sulltani i Delhit Sikandar Lodi në shekullin e 16-të. Lodi u kishte ndaluar hinduve të laheshin në lumë dhe të qetheshin gjithashtu në brigje.   Një udhëtar francez Tavernier vizitoi Mathurën në vitin 1650 dhe kishte përshkruar tempullin tetëkëndor të ndërtuar me gurë të kuq me rërë.    Aurangzebi sulmoi Mathurën dhe shkatërroi atë tempull Keshavdeva në 1670 dhe ndërtoi Shahi Eidgah në vend të tij.  

### Periudha moderne 
Mathura ra nën kontrollin britanik në 1804. Kompania e Indisë Lindore nxori në ankand tokën e Katrës dhe ajo u ble nga Raja Patnimal, një bankier i pasur i Varanasit.     Raja Patnimal donte të ndërtonte tempullin, por nuk mundi ta bënte këtë. Pasardhësit e tij trashëguan tokën e Katrës. Pasardhësi i tij Rai Krishna Das u kundërshtua, për pronësinë e 13,37 hektarëve tokë në të cilën ndodhet faltorja dhe Shahi Eidgah, në dy padi civile nga muslimanët e Mathurës, por Gjykata e Lartë e Allahabadit vendosi në favor të Raj Krishna Das-it në të dyja paditë në 1935.
Historia e spiunazhit

e Luftës së Ftohtë.]]
**Spiunimi**, si dhe vlerësimet e tjera të inteligjencës, ka ekzistuar që nga historia e lashtë. Në vitet 1980 studiuesit e karakterizuan inteligjencën e huaj si "dimensionin e munguar" të studimit historik." Që atëherë është shfaqur një letërsi e njohur dhe shkencore. Vëmendje e veçantë i është kushtuar Luftës së Dytë Botërore, si dhe epokës së Luftës së Ftohtë (1947–1989), e cila ishte e preferuara për romancierët dhe kineastët.

## Shiko edhe 
* Spiunazhi

## Referime
Lockheed SR-71 Blackbird

parapamje|Një trajner SR-71B mbi malet Sierra Nevada të Kalifornisë në 1994. Kabina e dytë e ngritur është për instruktorin.
**Lockheed SR-71 "Blackbird"** është një aeroplan zbulimi strategjik me rreze të gjatë, lartësi të madhe, Mach 3+ i zhvilluar dhe prodhuar nga kompania amerikane e hapësirës ajrore Lockheed Corporation. SR-71 ka disa pseudonime, duke përfshirë "Blackbird" dhe "Habu".

SR-71 u zhvillua si një projekt i zi nga avioni zbulues Lockheed A-12 gjatë viteve 1960 nga divizioni i Lockheed's Skunk Works. Inxhinieri amerikan i hapësirës ajrore Clarence "Kelly" Johnson ishte përgjegjës për shumë nga konceptet inovative të avionit. Forma e SR-71 bazohej në atë të Lockheed A-12, i cili ishte një nga avionët e parë që u projektua me një seksion tërthor radar të reduktuar. Fillimisht, një variant bombardues i A-12 u kërkua nga Curtis LeMay, përpara se programi të fokusohej vetëm në zbulimin. SR-71 ishte më i gjatë dhe më i rëndë se A-12, duke e lejuar atë të mbante më shumë karburant si dhe një kabinë me dy vende. Ekzistenca e SR-71 u zbulua për publikun në korrik 1964; ai hyri në shërbim në Forcën Ajrore të Shteteve të Bashkuara (USAF) në janar 1966. Në 1989, USAF tërhoqi SR-71, kryesisht për arsye politike; disa u riaktivizuan shkurtimisht gjatë viteve 1990 përpara daljes në pension të tyre të dytë në 1998. NASA ishte operatori i fundit i Blackbird, duke e përdorur atë si një platformë kërkimore; doli sërish në pension në vitin 1999.

Pajisjet e misionit për rolin e zbulimit ajror të avionit përfshinin sensorë të inteligjencës së sinjaleve, radar ajror me pamje anash dhe një kamerë. Gjatë misioneve, SR-71 operoi me shpejtësi dhe lartësi të mëdha (3.2 Mach dhe 85,000 këmbë, 25,900 metra), duke e lejuar atë të kapërcejë ose të shmangë plotësisht kërcënimet. Nëse zbulohej një lëshim i raketës tokë-ajër, veprimi standard evaziv ishte thjesht përshpejtimi dhe tejkalimi i raketës. Mesatarisht, çdo SR-71 mund të fluturonte një herë në javë për shkak të kthesës së zgjatur të kërkuar pas rikuperimit të misionit. U ndërtuan gjithsej 32 avionë; 12 humbën në aksidente dhe asnjë nuk humbi nga aksioni i armikut.

Që nga pensionimi i tij, roli i SR-71 është marrë nga një kombinim i satelitëve të zbulimit dhe mjeteve ajrore pa pilot (UAV); një pasardhës i propozuar UAV, SR-72, është në zhvillim e sipër nga Lockheed Martin dhe është planifikuar të fluturojë në vitin 2025. Që nga viti 2023 SR-71 mban rekordin botëror, të cilin e vendosi në vitin 1976, si avioni i drejtuar nga ajri më i shpejtë. , mbajtur më parë nga Lockheed YF-12 përkatës.

## Shiko edhe 
* Avioni i zbulimit

## Referime
Agjenti trashës

parapamje| Llum niseshteje patate
[parapamje| [Roux]]
Një **agjen trashës** ose **trashës** është një substancë që mund të rrisë viskozitetin e një lëngu pa ndryshuar ndjeshëm vetitë e tjera të tij. Trashësit e ngrënshëm përdoren zakonisht për të trashur salcat, supat dhe pudingjet pa ndryshuar shijen e tyre; trashësit përdoren gjithashtu në bojëra, bojëra, eksplozivë dhe kozmetikë .

Trashësit mund të përmirësojnë gjithashtu pezullimin e përbërësve ose emulsioneve të tjerë, gjë që rrit qëndrueshmërinë e produktit. Agjentët trashës shpesh rregullohen si shtues ushqimorë dhe si përbërës të produkteve kozmetike dhe të higjienës personale . Disa agjentë trashësues janë **agjentë xhelatorë** ( **xhelantë** ), që formojnë një xhel, që treten në fazën e lëngshme si një përzierje koloidale që formon një strukturë të brendshme kohezive të dobët. Të tjerët veprojnë si shtues mekanikë tiksotropikë me grimca diskrete që ngjiten ose ndërlidhen për t'i rezistuar sforcimit .

Agjentët trashës mund të përdoren gjithashtu kur një gjendje mjekësore si disfagjia shkakton vështirësi në gëlltitje. Lëngjet e trasuara luajnë një rol jetik në reduktimin e rrezikut të aspiratës për pacientët me disfagji. 

Shumë përbërës të tjerë ushqimorë përdoren si trashës, zakonisht në fazat përfundimtare të përgatitjes së ushqimeve specifike. Këta trashës kanë një aromë dhe nuk janë dukshëm të qëndrueshëm, prandaj nuk janë të përshtatshëm për përdorim të përgjithshëm. Megjithatë, ato janë shumë të përshtatshme dhe efektive, dhe për këtë arsye përdoren gjerësisht.

Trashësit e ndryshëm mund të jenë pak a shumë të përshtatshëm në një zbatim të caktuar, për shkak të dallimeve në shije, qartësi dhe reagime të tyre ndaj kushteve kimike dhe fizike. Për shembull, për ushqimet acide, rrënjëshigjeta është një zgjedhje më e mirë se niseshteja e misrit, e cila humbet fuqinë trashëse në përzierjet acidike. Në nivele të pH (acid) nën 4.5, goma guar redukton ndjeshëm tretshmërinë në ujë, duke reduktuar kështu edhe aftësinë e saj të trashjes. Nëse ushqimi do të ngrihet, preferohet tapioka ose rrënjëshigjeta në vend të niseshtës së misrit, e cila bëhet sfungjer kur ngrihet.
Fregata e mbrojtjes dhe ndërhyrjes

parapamje|IHD në ndërtim në Lorient, Naval Group.
**Fregata e mbrojtjes dhe e ndërhyrjes** (Frëngjisht: ''Frégate de Défense et d'Intervention*) ose **FDI**, e njohur gjithashtu si **Frégate de Taille Intermédiaire** (Anglisht: *Medium-Size Frigate*) ose **FTI**, është një klasë e fregatave franceze. Që nga shkurti i vitit 2022, 5 anije janë porositur për Marinën Franceze, me anijen kryesore të quajtur *Amiral Ronarc'h*, dhe 3 anije të tjera, më të armatosura, për Marinën Greke, me anijen kryesore të quajtur *Kimon''.

Çeliku i parë u pre në tetor 2019, duke filluar ndërtimin e njësisë së plumbit. Anija kryesore u vendos në 17 dhjetor 2021. Vënia në punë është planifikuar nga viti 2024 e tutje.

## Shiko edhe 
* Fregata

## Referime
Salca

parapamje|250x250px| Samoza të shoqëruara me katër salca
parapamje|250x250px| Salcë kosi Xaxiq
parapamje|250x250px| Një kuzhinier duke rrahur një salcë
Në gatim, një **salcë** është një ushqim i lëngshëm, krem ose gjysmë i ngurtë, i shërbyer ose i përdorur në përgatitjen e ushqimeve të tjera. Shumica e salcave normalisht nuk konsumohen vetë; ato i shtojnë shije, lagështi dhe tërheqje vizuale një pjate. *Sauce* është një fjalë franceze e marrë nga latinishtja *salsa*, që do të thotë *i kripur* . Ndoshta salca më e vjetër evropiane e regjistruar është garumi, salca e peshkut e përdorur nga Romakët e Lashtë, ndërsa doubanjiang, pasta kineze e sojës përmendet në *Ritet e Zhou* në shekullin III para Krishtit.

Salcat kanë nevojë për një përbërës të lëngshëm . Salcat janë një element thelbësor në kuzhinat në të gjithë botën.

Salcat mund të përdoren për gatime të ëmbla ose satri (savoury). Mund të përgatiten dhe shërbehen të ftohta, si majonezë, të përgatitura të ftohta, por të servirura të vakëta si pesto, të gatuara dhe të servirura të ngrohta si beshamel ose të gatuara dhe të servirura të ftohta si salca e mollës . Ato mund të përgatiten të freskëta nga kuzhinieri, veçanërisht në restorante, por sot shumë salca shiten të përgatitura dhe të paketuara si salca Worcestershire, salca HP, salca e sojës ose keçapi . Salcat për sallatë quhen veshje sallate. Salcat e bëra nga deglazimi i një tigani quhen salca tepsi.

## Shembuj 

File:Sauce_champignons.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sauce_champignons.jpg|Salcë kërpudhash
File:Béarnaise_sauce_with_Tarragon_garnish.jpeg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B%C3%A9arnaise_sauce_with_Tarragon_garnish.jpeg|Salcë béarnaise
File:Apple-sauce-544676.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Apple-sauce-544676.jpg|Salcë molle
File:Bread_sauce.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bread_sauce.jpg|Salcë buke
File:Steak_with_five_pepper_sauce.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Steak_with_five_pepper_sauce.jpg|Një biftek viçi i shërbyer me  salcë speci
MKE MPT

parapamje|MKEK MPT-76 me një bipod që tërhiqet dhe dyfishohet si një mbajtës dore përpara.
**MPT** (Turqisht: *Millî Piyade Tüfeği*, anglisht: *National Infantry Rifle*) është një familje pushkësh modulare e krijuar nga MKEK dhe e prodhuar nga MKEK, Sarsılmaz Arms dhe Kalekalıp për të përmbushur kërkesat e Forcave të Armatosura Turke dhe për të zëvendësuar pushkët e saj të vjetra si p.sh. Heckler & Koch G3 dhe Heckler & Koch HK33 për shkak se shumica e tyre janë afër fundit të jetës së tyre të shërbimit. MPT është projektuar për luftime të fuqishme në lartësi të mëdha, të gjitha motit, të aftë për të funksionuar në mot ekstrem të nxehtë dhe të ftohtë. MKEK MPT është një pushkë që synon të përballet me abuzime dhe keqtrajtime ekstreme dhe të ruajë ende saktësi dhe besueshmëri të lartë në mënyrë që të mbijetojë në mjedise të vërteta beteje.

Ai bëri paraqitjen e tij të parë publike në ngjarjet Eurosatory 2014, ADEX 2014 dhe MSPO 2014.

## Shiko edhe 
* Pushka automatike

## Referime
Kompleksiteti

**Kompleksiteti** karakterizon sjelljen e një sistemi ose modeli, përbërësit e të cilit ndërveprojnë në mënyra të shumta dhe ndjekin rregullat lokale, duke çuar në jolinearitet, rastësi, dinamikë kolektive, hierarki dhe shfaqje.

Termi përgjithësisht përdoret për të karakterizuar diçka me shumë pjesë ku ato pjesë ndërveprojnë me njëra-tjetrën në mënyra të shumta, duke kulmuar në një renditje më të lartë të shfaqjes më të madhe se shuma e pjesëve të saj. Studimi i këtyre lidhjeve komplekse në shkallë të ndryshme është qëllimi kryesor i teorisë së sistemeve komplekse.

Kriteri intuitiv i kompleksitetit mund të formulohet si më poshtë: një sistem do të ishte më kompleks nëse mund të dalloheshin më shumë pjesë dhe nëse do të ekzistonin më shumë lidhje midis tyre.

Që nga viti 2010, një sërë qasjesh për karakterizimin e kompleksitetit janë përdorur në shkencë; Zayed et al. pasqyrojnë shumë prej tyre. Neil Johnson thekson se "edhe midis shkencëtarëve, nuk ka një përkufizim unik të kompleksitetit - dhe nocioni shkencor tradicionalisht është përcjellë duke përdorur shembuj të veçantë..." Në fund të fundit, Johnson miraton përkufizimin e "shkencës së kompleksitetit" si "studimin e fenomeneve që dalin nga një koleksion objektesh ndërvepruese".

## Shiko edhe 
## Referime
Poire à la Beaujolaise

parapamje|Dhardha alla Bozholeze
parapamje|Poire à la Beaujolaise
 
**Poire à la Beaujolaise** ose **dardha në verë** është një ëmbëlsirë tradicionale e rajonit të verës në Beaujolais dhe i përket kuzhinës së Burgonjës dhe Lionit .

## Përgatitja 
Për të përgatitur dardhat me verë të kuqe, duhet përdorur një verë e nxjerrë nga frutat (në këtë rast Beaujolais). Përbërësit e tjerë janë sheqeri ose mjalti, karafili, kokrrat e piperit, një shkop kanelle, një bisht vanilje dhe lëkura e portokallit. Përzierja vihet të valojë dhe kullohet duke lejuar që vera të reduktohet . Ëmbëlsira shërbehet e ftohtë ose e vakët.
Vetia fizike

**Veti fizike** është çdo veti që është e matshme, e përfshirë në sistemin fizik, mardën (intesiteti) në gjendjen dhe sjelljen e objektit.  Ndryshimet në vetitë fizike të një sistemi mund të përdoren për të përshkruar ndryshimet e tij ndërmjet gjendjeve momentale. Një veti fizike e matshme quhet madhësi *fizike* . Madhësitë fizike të matshme shpesh quhen *të vëzhgueshme* . Disa veti fizike janë cilësore, si shkëlqimi, brishtësia, etj.; disa veti të përgjithshme cilësore pranojnë veti sasiore më specifike të lidhura, si errësira, fortësia, duktiliteti, viskoziteti, etj.

Vetitë fizike shpesh karakterizohen si veti marduese dhe ekstensive. Një veti marduese nuk varet nga madhësia ose shtrirja e sistemit, as nga sasia e lëndës në objekt, ndërsa një veti e gjerë tregon një marrëdhënie shtesë. Këto klasifikime në përgjithësi janë të vlefshme vetëm në rastet kur nënndarjet më të vogla të kampionit nuk ndërveprojnë në ndonjë proces fizik ose kimik kur kombinohen.

Vetitë mund të klasifikohen gjithashtu në lidhje me drejtimin e natyrës së tyre. Për shembull, vetitë izotropike nuk ndryshojnë me drejtimin e vëzhgimit, dhe vetitë anizotropike kanë variancë hapësinore.

Mund të jetë e vështirë të përcaktohet nëse një veti e caktuar është veti materiale apo jo. Ngjyra, për shembull, mund të shihet dhe matet; megjithatë, çfarë dikush percepton si ngjyrë është në të vërtetë një interpretim i vetive reflektuese të një sipërfaqeje dhe dritës së përdorur për ta ndriçuar atë. Në këtë kuptim, shumë veti fizike në dukje quhen superveniente . Një veti supervenitive është ajo që është aktuale, por është dytësore ndaj një realiteti themelor. Kjo është e ngjashme me mënyrën në të cilën objektet janë superveniente në strukturën atomike. Një filxhan mund të ketë vetitë fizike të masës, formës, ngjyrës, temperaturës, etj., Por këto veti janë të dukshme në strukturën themelore atomike, e cila nga ana tjetër mund të jetë supervenitive në një strukturë kuantike themelore.

Vetitë fizike janë në kontrast me vetitë kimike të cilat përcaktojnë mënyrën se si një material sillet në një reaksion kimik .

## Lista e pronave 
 
* përthithja (fizikë)
* përthithja (elektromagnetizëm)
* albedo
* impulsi këndor
* sipërfaqja
* brishtësia
* pika e vlimit
* kapaciteti
* ngjyra
* përqëndrimi
* dendësia
* dielektrik
* duktiliteti
* efikasiteti
* elasticiteti
* ngarkesa elektrike
* përcjellshmëria
* impedanca
* fusha elektrike
* potenciali elektric
* rrjedhshmëria
* frekuenca
* fortësia
* kapaciteti i nxehtësisë
* induktiviteti
* impedanca e brendshme
* intensiteti
* irradianca
* gjatësia
* vendodhja
* luminanca
* luminishenca
* malleability
* fusha magnetike
* fluksi magnetik
* masa
* pika e shkrirjes
* impulsi
* opaciteti
* përshkrueshmëria
* plasticiteti
* shtypja
* radianca
* rezistenca elektrike
* reflektueshmëria
* indeksi refraktiv
* spini
* tretshmëria
* nxehtësia specifike
* stifësia
* temperatura
* tensioni
* përcjellshmëria termike (dhe rezistenca termike)
* shpejtësia
* viskoziteti
* vëllimi
* impedanca e valës