Politika Libri i Parë (Aristoteli)

Pjesa 1 (Libri i Parë)

Çdo shtet është një komunitet i një lloji, dhe çdo komunitet është themeluar me qëllim të disa të mirave; për njerëzimin gjithmonë veprojnë në mënyrë që të marrin atë që ata mendojnë mirë. Por, nëse të gjitha bashkësitë synojnë ndonjë të mirë, shteti ose bashkësia politike, e cila është më e larta nga të gjitha, dhe që përqafon të gjithë pjesën tjetër, synon të mirën në një shkallë më të madhe se çdo tjetër dhe në të mirën më të lartë.

Disa njerëz mendojnë se kualifikimet e një burri të shtetit, mbretit, pronarit të shtëpisë dhe zotërisë janë të njëjta dhe se ato ndryshojnë, jo për nga lloji, por vetëm për nga numri i subjekteve të tyre. Për shembull, sundimtari mbi disa quhet master; mbi më shumë, menaxheri i një familjeje; mbi një numër akoma më të madh, një burrë shteti ose mbret, sikur të mos kishte ndryshim midis një shtëpie të madhe dhe një shteti të vogël. Dallimi që bëhet midis mbretit dhe burrit të shtetit është si më poshtë: Kur qeveria është personale, sundimtari është një mbret; kur, sipas rregullave të shkencës politike, qytetarët sundojnë dhe qeverisen me radhë, atëherë ai quhet burrë shteti.

Por e gjithë kjo është një gabim; sepse qeveritë ndryshojnë në natyrë, siç do të jetë e dukshme për secilin që e konsideron çështjen sipas metodës që deri tani na ka udhëhequr. Ashtu si në departamentet e tjera të shkencës, ashtu edhe në politikë, përbërësi gjithmonë duhet të zgjidhet në elemente të thjeshta ose në më së paku pjesë të së tërës. Prandaj duhet të shikojmë elementet prej të cilave përbëhet shteti, në mënyrë që të shohim se në çfarë ndryshojnë llojet e ndryshme të sundimit nga njëri-tjetri, dhe nëse mund të arrihet ndonjë rezultat shkencor për secilin prej tyre.

Pjesa 2

Ai që kështu i konsideron gjërat në rritjen dhe origjinën e tyre të parë, qoftë një shtet apo ndonjë gjë tjetër, do të marrë pamjen më të qartë të tyre. Në radhë të parë duhet të ketë një bashkim të atyre që nuk mund të ekzistojnë pa njëri-tjetrin; domethënë, nga mashkulli dhe femra, që gara të mund të vazhdojë (dhe ky është një bashkim i cili formohet, jo me qëllim të qëllimshëm, por sepse, së bashku me kafshët e tjera dhe me bimët, njerëzimi ka një dëshirë të natyrshme të lërë pas tyre një imazh e tyre), dhe e sundimtarit dhe subjektit natyror, që të dy të ruhen. Sepse ajo që mund të parashikojë nga ushtrimi i mendjes nga natyra synon të jetë zot dhe zot, dhe ajo që mund të japë me trupin e saj një parashikim të tillë është një temë, dhe nga natyra një skllav; prandaj zotëria dhe skllavi kanë të njëjtin interes. Tani natyra ka bërë dallimin midis femrës dhe skllavit. Sepse ajo nuk është dredha-dredha, si smithing që modës thikë Delphian për shumë përdorime; ajo e bën secilën send për një përdorim të vetëm, dhe çdo instrument bëhet më mirë kur është menduar për një dhe jo për shumë përdorime. Por midis barbarëve nuk bëhet asnjë dallim midis grave dhe skllevërve, sepse midis tyre nuk ka asnjë sundimtar natyror: ato janë një bashkësi skllevërish, meshkuj dhe femra. Prandaj, poetët thonë:

Është mirë që Helenët të sundojnë mbi barbarët; "

sikur të mendonin se barbari dhe skllavi ishin nga natyra një.

Nga këto dy marrëdhënie midis burrit dhe gruas, zotit dhe skllavit, gjëja e parë që lind është familja dhe Hesiod ka të drejtë kur thotë,

Shtëpia e parë dhe gruaja dhe një ka për parmendën,

sepse kau është skllav i të varfrit. Familja është shoqata e krijuar nga natyra për furnizimin e nevojave të përditshme të burrave dhe anëtarët e saj quhen nga Charondas 'shoqëruesit e dollapit' dhe nga Epimenides Kretasi, 'shokët e grazhdit'. Por kur disa familje janë bashkuar, dhe shoqata synon diçka më shumë sesa furnizimin e nevojave të përditshme, shoqëria e parë që formohet është fshati. Dhe forma më e natyrshme e fshatit duket të jetë ajo e një kolonie nga familja, e përbërë nga fëmijë dhe nipër e mbesa, për të cilët thuhet se do të ushqehen me "të njëjtin qumësht". Dhe kjo është arsyeja pse shtetet helene fillimisht qeveriseshin nga mbretër; sepse helenët ishin nën sundimin mbretëror përpara se të bashkoheshin, siç janë ende barbarët. Çdo familje drejtohet nga më e madhja, dhe për këtë arsye në kolonitë e familjes mbizotëronte forma mbretërore e qeverisjes sepse ato ishin me të njëjtin gjak. Siç thotë Homeri:

Secili u jep ligj fëmijëve të tij dhe grave të tij. 

Sepse ata jetuan shpërndarë, siç ishte mënyra në kohët antike. Prandaj njerëzit thonë se Perënditë kanë një mbret, sepse ata vetë janë ose ishin në kohërat antike nën sundimin e një mbreti. Sepse ata imagjinojnë, jo vetëm format e perëndive, por mënyrat e tyre të jetës të jenë si ato të tyre.

Kur disa fshatra bashkohen në një bashkësi të vetme të plotë, mjaft të madhe për të qenë gati ose mjaft të mjaftueshme për veten, shteti vjen në ekzistencë, me origjinë nga nevojat e zhveshura të jetës dhe duke vazhduar ekzistencën për hir të një jete të mirë. Prandaj, nëse format e mëparshme të shoqërisë janë të natyrshme, po ashtu është edhe shteti, sepse është fundi i tyre dhe natyra e një sendi është fundi i saj. Për atë që është çdo gjë kur zhvillohet plotësisht, ne e quajmë natyrën e saj, pavarësisht nëse flasim për një burrë, një kal ose një familje. Përveç kësaj, shkaku dhe fundi përfundimtar i një gjëje është më e mira, dhe të jesh i vetëmjaftueshëm është fundi dhe më e mira.

Prandaj është e qartë se shteti është një krijim i natyrës, dhe se njeriu është nga natyra një kafshë politike. Dhe ai që nga natyra dhe jo nga një aksident i thjeshtë është pa shtet, është ose një njeri i keq ose mbi njerëzimin; ai është si

Fisnik, i paligjshëm, i pashpirt ",

të cilin Homeri e denoncon - i dëbuari natyror është menjëherë një dashamirës i luftës; ai mund të krahasohet me një pjesë të izoluar në skica.

Tani, që njeriu është më shumë një kafshë politike sesa bletët ose ndonjë kafshë tjetër e pangopur është e dukshme. Natyra, siç themi shpesh, nuk bën asgjë kot, dhe njeriu është e vetmja kafshë të cilën ajo e ka pajisur me dhuratën e fjalës. Dhe ndërsa zëri i thjeshtë nuk është veçse një tregues i kënaqësisë ose dhimbjes, dhe prandaj gjendet tek kafshët e tjera (sepse natyra e tyre arrin në perceptimin e kënaqësisë dhe dhimbjes dhe intimimin e tyre me njëra-tjetrën, dhe jo më tej), fuqia e fjalës ka për qëllim të përcaktojë të përshtatshme dhe të papërshtatshme, dhe për këtë arsye po ashtu të drejtët dhe të padrejtët. Dhe është një karakteristikë e njeriut që ai vetëm ka ndonjë ndjenjë të së mirës dhe së keqes, të së drejtës dhe të padrejtës, dhe të ngjashme, dhe shoqata e qenieve të gjalla që kanë këtë kuptim bën një familje dhe një shtet.

Për më tepër, shteti është nga natyra e tij qartë përpara familjes dhe individit, pasi e tërë është e domosdoshme para pjesës; për shembull, nëse i gjithë trupi shkatërrohet, nuk do të ketë këmbë ose dorë, përveçse në një kuptim të dyshimtë, pasi mund të flasim për një dorë prej guri; sepse kur shkatërrohet, dora nuk do të jetë më mirë se kaq. Por gjërat përcaktohen nga puna dhe fuqia e tyre; dhe nuk duhet të themi se ato janë të njëjtat kur nuk kanë më cilësinë e tyre të duhur, por vetëm se kanë të njëjtin emër. Prova që shteti është një krijim i natyrës dhe para individit është se individi, kur është i izoluar, nuk është i vetëmjaftueshëm; dhe prandaj ai është si një pjesë në lidhje me tërësinë. Por ai që nuk është në gjendje të jetojë në shoqëri, ose që nuk ka nevojë sepse është i mjaftueshëm për veten e tij, duhet të jetë ose një kafshë ose një zot: ai nuk është pjesë e një shteti. Një instikt shoqëror është ngulitur te të gjithë njerëzit nga natyra, dhe megjithatë ai që themeloi për herë të parë shtetin ishte më i madhi i bamirësve. Për njeriun, kur përsoset, është më e mira e kafshëve, por, kur ndahet nga ligji dhe drejtësia, ai është më i keqi nga të gjithë; meqenëse padrejtësia e armatosur është më e rrezikshme, dhe ai është i pajisur që në lindje me armë, të destinuara për t'u përdorur nga inteligjenca dhe virtyti, të cilat mund t'i përdorë për qëllimet më të këqija. Prandaj, nëse nuk ka virtyt, ai është kafsha më e pa shenjtë dhe më e egër, dhe më e mbushura me epsh dhe pangopësi. Por drejtësia është lidhja e njerëzve në shtete, sepse administrimi i drejtësisë, që është përcaktimi i asaj që është e drejtë, është parimi i rendit në shoqërinë politike.

Pjesa 3

Duke parë atëherë që shteti përbëhet nga ekonomitë familjare, para se të flasim për shtetin duhet të flasim për menaxhimin e familjes. Pjesët e menaxhimit të shtëpisë korrespondojnë me personat që përbëjnë shtëpinë, dhe një familje e plotë përbëhet nga skllevër dhe të lirë. Tani duhet të fillojmë duke shqyrtuar gjithçka në elementet e saj më të pakta të mundshme; dhe pjesët e para dhe më të pakta të mundshme të një familje janë zotëria dhe skllavi, burri dhe gruaja, babai dhe fëmijët. Prandaj, ne duhet të marrim parasysh se cila është secila prej këtyre tre marrëdhënieve dhe duhet të jetë: Unë dua të them lidhjen e zotërisë dhe të shërbëtorit, lidhjen e martesës (lidhja e burrit dhe gruas nuk ka asnjë emër të vetin), dhe së treti, lidhja lindore (kjo gjithashtu nuk ka emër të duhur). Dhe ekziston një element tjetër i një familjeje, i ashtuquajturi art i marrjes së pasurisë, i cili, sipas disave, është identik me menaxhimin e shtëpisë, sipas të tjerëve, një pjesë kryesore e saj; natyra e këtij arti gjithashtu do të duhet të konsiderohet nga ne.

Le të flasim së pari për zotërinë dhe skllavin, duke kërkuar nevojat e jetës praktike dhe gjithashtu duke kërkuar të arrijmë një teori më të mirë të marrëdhënies së tyre sesa ekziston aktualisht. Për disa mendojnë se sundimi i një mjeshtri është një shkencë, dhe se administrimi i një shtëpie, dhe zotërimi i skllevërve, dhe rregulli politik dhe mbretëror, siç po thosha në fillim, janë të gjitha njësoj. Të tjerët pohojnë se sundimi i një zotëri mbi skllevërit është në kundërshtim me natyrën, dhe se dallimi midis skllavit dhe lirikut ekziston vetëm me ligj, dhe jo nga natyra; dhe të jesh një ndërhyrje në natyrë është pra e padrejtë.

Pjesa 4

Prona është një pjesë e familjes, dhe arti i blerjes së pasurisë është një pjesë e artit të menaxhimit të shtëpisë; sepse askush nuk mund të jetojë mirë, ose në të vërtetë të jetojë fare, nëse nuk i sigurohen gjërat e nevojshme. Dhe si në artet që kanë një sferë të caktuar, punëtorët duhet të kenë instrumentet e tyre të duhur për përmbushjen e punës së tyre, ashtu është edhe në menaxhimin e një shtëpie. Tani instrumentet janë të llojeve të ndryshme; disa janë duke jetuar, të tjerët pa jetë; në timon, piloti i një anijeje ka një njeri të pajetë, tek njeriu që shikon, një instrument të gjallë; sepse në arte shërbëtori është një lloj instrumenti. Kështu, gjithashtu, një posedim është një instrument për ruajtjen e jetës. Dhe kështu, në rregullimin e familjes, një skllav është një pasuri e gjallë, dhe pronë një numër instrumentesh të tilla; dhe shërbëtori është vetë një instrument i cili ka përparësi për të gjithë instrumentet e tjerë. Sepse nëse secili instrument mund të përmbushë punën e vet, duke iu bindur ose duke parashikuar vullnetin e të tjerëve, si statujat e Daedalus, ose trekëmbëshin e Hefestit, i cili, thotë poeti,

me dëshirën e tyre hynë në asamblenë e perëndive; "

nëse, në të njëjtën mënyrë, anija do të endente dhe pektrumja do të prekte lirën pa një dorë për t'i udhëhequr, kryepunëtorët nuk do të donin shërbëtorë, as skllevër zotërinjsh. Sidoqoftë, këtu duhet të bëhet një dallim tjetër; instrumentet që zakonisht quhen ashtu janë instrumente të prodhimit, ndërsa posedimi është një instrument i veprimit. Anija, për shembull, nuk është vetëm e përdorimit; por diçka tjetër është bërë prej saj, ndërsa e një rrobe ose e një shtrati ka vetëm përdorim. Për më tepër, pasi prodhimi dhe veprimi janë të ndryshëm në natyrë, dhe të dy kërkojnë instrumente, instrumentet që ata përdorin gjithashtu duhet të ndryshojnë në natyrë. Por jeta është veprim dhe jo prodhim, dhe për këtë arsye skllavi është ministri i veprimit. Përsëri, flitet për një posedim siç flitet për një pjesë; sepse pjesa nuk është vetëm një pjesë e diçkaje tjetër, por i përket tërësisht asaj; dhe kjo është gjithashtu e vërtetë për një posedim. Zotëria është vetëm pronari i skllavit; ai nuk i përket atij, ndërsa skllavi nuk është vetëm skllav i zotërisë së tij, por i përket tërësisht atij. Prandaj ne shohim se cila është natyra dhe zyra e një skllavi; ai që është për nga natyra jo i tij por i njeriut të tjetrit, nga natyra është skllav; dhe për të mund të thuhet se është njeriu i tjetrit, i cili, duke qenë qenie njerëzore, është gjithashtu një pronë. Dhe një posedim mund të përcaktohet si një instrument veprimi, i ndashëm nga poseduesi.

Pjesa 5

Por a ka ndonjë që synon kështu nga natyra të jetë një skllav, dhe për të cilin një kusht i tillë është i përshtatshëm dhe i drejtë, ose më mirë nuk është e gjithë skllavëria një shkelje e natyrës?

Nuk ka asnjë vështirësi për t'iu përgjigjur kësaj pyetjeje, si nga arsyeja, ashtu edhe nga fakti. Për atë që disa duhet të sundojnë dhe të tjerët të qeverisen është një gjë jo vetëm e nevojshme, por edhe e leverdishme; që nga ora e lindjes së tyre, disa janë shënuar për nënshtrim, të tjerët për rregull.

Dhe ka shumë lloje të sundimtarëve dhe të nënshtruarve (dhe ai rregull është më i miri që ushtrohet mbi nënshtetas më të mirë - për shembull, të sundosh mbi njerëzit është më mirë sesa të sundosh mbi kafshët e egra; sepse puna është më e mirë e cila ekzekutohet nga punëtorë, dhe aty ku një njeri sundon dhe një tjetër sundohet, mund të thuhet se kanë një vepër); sepse në të gjitha gjërat që formojnë një tërësi të përbërë dhe që përbëhen nga pjesë, qofshin të vazhdueshme apo diskrete, vihet në luftë një dallim midis elementit sundues dhe subjektit. Një dualitet i tillë ekziston në krijesat e gjalla, por jo vetëm në to; ajo e ka origjinën në konstituimin e universit; edhe në gjërat që nuk kanë jetë ekziston një parim sundues, si në një mënyrë muzikore. Por ne po endemi nga tema. Prandaj, ne do të kufizohemi në krijesën e gjallë, e cila, në radhë të parë, përbëhet nga shpirti dhe trupi: dhe nga këta të dy, njëri është nga natyra sundimtari, dhe tjetri subjekt. Por atëherë duhet të kërkojmë synimet e natyrës në gjërat që ruajnë natyrën e tyre, dhe jo në gjërat e prishura. Dhe prandaj ne duhet të studiojmë njeriun që është në gjendjen më të përsosur si të trupit dhe të shpirtit, sepse tek ai do të shohim marrëdhënien e vërtetë të të dyve; megjithëse në natyra të këqija ose të korruptuara trupi shpesh do të duket se sundon mbi shpirtin, sepse ato janë në një gjendje të keqe dhe të panatyrshme. Në të gjitha ngjarjet, së pari mund të vëzhgojmë te krijesat e gjalla si një rregull despotik ashtu edhe një rregull kushtetues; sepse shpirti sundon trupin me një rregull despotik, ndërsa intelekti sundon orekset me një rregull kushtetues dhe mbretëror. Dhe është e qartë se sundimi i shpirtit mbi trupin, dhe i mendjes dhe elementi racional mbi të pasionuarit, është i natyrshëm dhe i përshtatshëm; ndërsa barazia e të dyve ose rregulli i inferiorit është gjithmonë i dëmshëm. E njëjta gjë vlen për kafshët në raport me burrat; sepse kafshët e zbutura kanë një natyrë më të mirë se të egrat dhe të gjitha kafshët e zbutura janë më mirë kur ato drejtohen nga njeriu; sepse atëherë ato ruhen. Përsëri, mashkulli nga natyra është superior, dhe femra inferior; dhe njëra sundon, dhe tjetra rregullohet; ky parim, i domosdoshmërisë, shtrihet në të gjithë njerëzimin.

Kur atëherë ka një ndryshim të tillë si ai midis shpirtit dhe trupit, ose midis njerëzve dhe kafshëve (si në rastin e atyre që kanë biznesin e tyre të përdorin trupin e tyre dhe që nuk mund të bëjnë asgjë më mirë), lloji më i ulët janë nga natyra skllevër, dhe është më mirë për ta si për të gjithë inferiorët që ata të jenë nën sundimin e një mjeshtri. Sepse ai që mund të jetë, dhe për këtë arsye është, i tjetrit dhe ai që merr pjesë në parimin racional sa për të kapur, por jo për të pasur një parim të tillë, është një skllav nga natyra. Ndërsa kafshët e ulëta as nuk mund të kuptojnë një parim; ata i binden instikteve të tyre. Dhe në të vërtetë përdorimi i bërë nga skllevërit dhe kafshët e zbutura nuk është shumë i ndryshëm; për të dy me trupat e tyre ministër për nevojat e jetës. Natyra do të donte të bënte dallimin midis trupave të njerëzve të lirë dhe skllevërve, duke e bërë atë të fortë për punë servile, tjetrin të drejtë, dhe megjithëse të padobishëm për shërbime të tilla, të dobishëm për jetën politike në artet e luftës dhe të paqes. Por shpesh ndodh e kundërta - që disa kanë shpirtra dhe të tjerët kanë trupa të njerëzve të lirë. Dhe pa dyshim nëse njerëzit do të ndryshonin nga njëri-tjetri në format e thjeshta të trupave të tyre aq sa statujat e perëndive bëjnë nga njerëzit, të gjithë do të pranonin se klasa inferiore duhet të ishte skllevër e eprorit. Dhe nëse kjo është e vërtetë për trupin, aq më tepër që një dallim i ngjashëm duhet të ekzistojë në shpirt? por bukuria e trupit shihet, ndërsa bukuria e shpirtit nuk shihet. Shtë e qartë, pra, se disa burra janë nga natyra të lirë, dhe të tjerët skllevër, dhe se për këta të fundit skllavëria është edhe e dobishme dhe e drejtë.

Pjesa 6

Por që ata që marrin qëndrim të kundërt kanë në një mënyrë të caktuar pikërisht në anën e tyre, mund të shihet lehtë. Për fjalët skllavëri dhe skllav përdoren në dy kuptime. Ekziston një skllav ose skllavëri nga ligji, si dhe nga natyra. Ligji për të cilin flas është një lloj konvente - ligji me të cilin çdo gjë që merret në luftë supozohet se u përket fituesve. Por këtë të drejtë shumë juristë e fajësojnë, ashtu si do të bënin një orator që solli një masë antikushtetuese: ata urrejnë idenë se, sepse një njeri ka fuqinë të bëjë dhunë dhe është më i lartë në forcë të egër, një tjetër do të jetë skllavi dhe subjekti i tij. Edhe midis filozofëve ekziston një ndryshim mendimi. Origjina e mosmarrëveshjes dhe ajo që i bën pikëpamjet të pushtojnë territorin e njëra-tjetrës, është si vijon: në një farë kuptimi virtyti, kur është i pajisur me mjete, ka në të vërtetë fuqinë më të madhe të ushtrimit të forcës; dhe pasi fuqia superiore gjendet vetëm atje ku ekziston një përsosmëri superiore e një lloji, fuqia duket se nënkupton virtytin dhe mosmarrëveshja është thjesht një për drejtësinë (sepse kjo është për shkak të një pale që identifikon drejtësinë me vullnet të mirë ndërsa tjetra e identifikon atë me thjesht rregull i më të fortit). Nëse këto pikëpamje përcaktohen kështu veçmas, pikëpamjet e tjera nuk kanë asnjë forcë ose besueshmëri kundër pikëpamjes që eprori në virtyt duhet të sundojë, ose të jetë zotërues. Të tjerët, duke u kapur, siç mendojnë, thjesht në një parim të drejtësisë (sepse ligji dhe zakoni janë një lloj drejtësie), supozojnë se skllavëria në përputhje me zakonin e luftës justifikohet me ligj, por në të njëjtin moment ata e mohojnë këtë. Po sikur shkaku i luftës të jetë i padrejtë? Dhe përsëri, askush nuk do të thoshte kurrë se ai është një skllav që është i padenjë për të qenë një skllav. Po të ishte ky rast, burrat e rangut më të lartë do të ishin skllevër dhe fëmijët e skllevërve nëse ata ose prindërit e tyre kishin mundësi të ishin zënë rob dhe të shitur. Prandaj helenët nuk u pëlqen t'i quajnë helenë skllevër, por e kufizojnë termin tek barbarët. Megjithatë, gjatë përdorimit të kësaj gjuhe, ata me të vërtetë nënkuptojnë skllavin natyror për të cilin folëm në fillim; sepse duhet pranuar që disa janë skllevër kudo, të tjerët askund. I njëjti parim vlen për fisnikërinë. Helenët e konsiderojnë veten e tyre si fisnikë kudo, dhe jo vetëm në vendin e tyre, por ata i konsiderojnë barbarët fisnikë vetëm kur janë në shtëpi, duke nënkuptuar kështu se ekzistojnë dy lloje fisnikërie dhe lirie, njëra absolute, tjetra farefis. Helena e Theodectes thotë:

Kush do të supozonte të më quante shërbëtor që jam në të dy anët, të dalë nga rrjedha e Hyjnive? "

Çfarë do të thotë kjo përveç se ata e dallojnë lirinë dhe skllavërinë, lindjen fisnike dhe të përulur, nga dy parimet e së mirës dhe së keqes? Ata mendojnë se ndërsa burrat dhe kafshët lindin njerëz dhe kafshë, kështu nga burrat e mirë buron një njeri i mirë. Por kjo është ajo që natyra, megjithëse mund ta mendojë, nuk mund ta arrijë gjithmonë.

Ne shohim se ekziston një themel për këtë ndryshim mendimi, dhe se të gjithë nuk janë skllevër nga natyra ose të lirë nga natyra, dhe gjithashtu se ekziston në disa raste një dallim i dukshëm midis dy klasave, duke e bërë atë të përshtatshëm dhe të drejtë ai që do të ishte skllevër dhe të tjerët të ishin zotërues: ai që praktikonte bindjen, të tjerët që ushtronin autoritetin dhe zotërinë që natyra synonte të kishte. Abuzimi i këtij autoriteti është i dëmshëm për të dy; sepse interesat e një pjese dhe të tërë, të trupit dhe shpirtit, janë të njëjta, dhe skllavi është një pjesë e zotërisë, një pjesë e gjallë, por e ndarë e kornizës së tij trupore. Prandaj, aty ku marrëdhënia e zotërisë dhe e skllavit ndërmjet tyre është e natyrshme, ata janë miq dhe kanë një interes të përbashkët, por ku mbështetet thjesht mbi ligjin dhe forcën, e kundërta është e vërtetë.

Pjesa 7

Vërejtjet e mëparshme janë mjaft të mjaftueshme për të treguar se rregulli i një masteri nuk është një rregull kushtetues dhe se të gjitha llojet e ndryshme të rregullit nuk janë, siç pohojnë disa, të njëjtat me njëri-tjetrin. Sepse ekziston një rregull që ushtrohet mbi subjektet që janë nga natyra të lirë, një tjetër mbi subjektet që janë nga natyra skllevër. Sundimi i një familje është një monarki, sepse çdo shtëpi është nën një kokë: ndërsa rregulli kushtetues është një qeveri e lirë dhe e barabartë. Mjeshtri nuk quhet mjeshtër sepse ka shkencë, por sepse është i një karakteri të caktuar dhe e njëjta vërejtje vlen për skllavin dhe njeriun e lirë. Akoma mund të ketë një shkencë për zotërinë dhe shkencë për skllavin. Shkenca e skllavit do të ishte e tillë siç mësoi njeriu i Sirakuzës, i cili fitoi para duke udhëzuar skllevërit në detyrat e tyre të zakonshme. Dhe një njohuri e tillë mund të bartet edhe më tej, në mënyrë që të përfshijë gatime dhe arte të ngjashme maniale. Për disa detyra janë më të domosdoshme, të tjera nga më të ndershme; siç thotë proverbi, 'skllav para skllavit, zotëri përpara zotërisë'. Por të gjitha degët e tilla të dijes janë servile. Po kështu ekziston një shkencë e zotërisë, e cila mëson përdorimin e skllevërve; sepse masteri si i tillë nuk ka të bëjë me blerjen, por me përdorimin e tyre. Megjithatë kjo e ashtuquajtur shkencë nuk është ndonjë gjë e madhe apo e mrekullueshme; sepse zotëria duhet të dijë vetëm të urdhërojë atë që skllavi duhet të dijë ta ekzekutojë. Prandaj ata që janë në një pozicion që i vendos ata mbi mundin kanë administrues që kujdesen për familjet e tyre ndërsa ata merren me filozofinë ose me politikën. Por arti i blerjes së skllevërve, dua të them që i fiton me të drejtë, ndryshon si nga arti i zotërisë ashtu edhe nga arti i skllavit, duke qenë një specie e gjuetisë ose e luftës. Mjafton dallimi midis zotërisë dhe skllavit.

Pjesa 8

Le të kërkojmë tani në lidhje me pronën përgjithësisht dhe në artin e marrjes së pasurisë, në përputhje me metodën tonë të zakonshme, sepse një skllav është treguar të jetë një pjesë e pronës. Pyetja e parë është nëse arti i marrjes së pasurisë është i njëjtë me artin e menaxhimit të një shtëpie ose të një pjese të saj, apo i dobishëm për të; dhe nëse e fundit, qoftë në mënyrën që arti i bërjes së anijeve është i dobishëm për artin e endjes, ose në mënyrën se hedhja e bronzit është e dobishme për artin e statujës, sepse ato nuk janë të dobishme në të njëjtën mënyrë , por njëri siguron mjete dhe materiali tjetër; dhe me material dua të them nënshtresën nga e cila është bërë ndonjë punë; kështu leshi është materiali i endësit, bronzi i statujës. Tani është e lehtë të shohësh që arti i menaxhimit të shtëpisë nuk është identik me artin e marrjes së pasurisë, sepse njëri përdor materialin që ofron tjetri. Për artin që përdor dyqanet shtëpiake nuk mund të jetë askush tjetër përveç artit të menaxhimit të shtëpisë. Megjithatë, ekziston një dyshim nëse arti i marrjes së pasurisë është një pjesë e menaxhimit të shtëpisë apo një art i veçantë. Nëse fituesi i pasurisë duhet të marrë parasysh se nga mund të sigurohet pasuri dhe pronë, por ka shumë lloje të pasurisë dhe pasurisë, atëherë janë blegtoria, dhe kujdesi dhe sigurimi i ushqimit në përgjithësi, pjesë të artit fitues të pasurisë ose arteve të dallueshme ? Përsëri, ka shumë lloje të ushqimit, dhe për këtë arsye ka shumë lloje të jetës si të kafshëve ashtu edhe të burrave; të gjithë duhet të kenë ushqim dhe ndryshimet në ushqimin e tyre kanë bërë ndryshime në mënyrën e tyre të jetës. Për kafshët, disa janë gregarious, të tjerët janë të vetmuar; ata jetojnë në mënyrën që është përshtatur më së miri për t'i mbështetur ato, në përputhje me rrethanat pasi ato janë mishngrënëse ose barngrënëse ose gjithçkaje; dhe zakonet e tyre përcaktohen për ta nga natyra në një mënyrë të tillë që ata të mund të marrin me lehtësi më të mëdha ushqimin e zgjedhur prej tyre. Por, pasi specie të ndryshme kanë shije të ndryshme, të njëjtat gjëra nuk janë natyrshëm të këndshme për të gjithë; dhe për këtë arsye jeta e kafshëve mishngrënëse ose barngrënëse ndryshon më tej midis tyre. Edhe në jetën e burrave ka një ndryshim të madh. Më dembelët janë barinjtë, të cilët bëjnë një jetë të papunë dhe marrin jetesën e tyre pa telashe nga kafshët e zbutura; tufat e tyre duhet të enden nga vendi në vend në kërkim të kullotave, ata janë të detyruar t'i ndjekin ato, duke kultivuar një lloj fermë të gjallë. Të tjerët e mbajnë veten duke gjuajtur, i cili është i llojeve të ndryshme. Disa, për shembull, janë brigandë, të tjerët, që jetojnë pranë liqeneve ose kënetave ose lumenjve ose një deti në të cilin ka peshq, janë peshkatarë dhe të tjerët jetojnë duke ndjekur zogj ose kafshë të egra. Numri më i madh siguron jetesën nga frutat e kultivuara të tokës. Të tilla janë mënyrat e jetesës që mbizotërojnë midis atyre industria e të cilëve buron në vetvete dhe ushqimi i të cilave nuk merret nga shkëmbimi dhe tregtia me pakicë - ekziston bariu, bujku, brigandi, peshkatari, gjuetari. Disa fitojnë një mirëmbajtje të rehatshme nga dy punësime, duke nxjerrë mangësitë e njërës prej tyre nga një tjetër: kështu jeta e një bariu mund të kombinohet me atë të një brigandi, jeta e një fermeri me atë të një gjuetari. Mënyrat e tjera të jetës janë të kombinuara në mënyrë të ngjashme në çdo mënyrë që mund të kërkojnë nevojat e burrave. Prona, në kuptimin e një jetese të zhveshur, duket se u është dhënë nga vetë natyra të gjithëve, si kur kanë lindur për herë të parë, ashtu edhe kur janë rritur. Për disa kafshë japin së bashku me pasardhësit e tyre, aq ushqim sa do të zgjasë derisa të jenë në gjendje të furnizojnë vetë; kafshët vermipare ose vezake janë një shembull; dhe kafshët vivipare kanë deri në një kohë të caktuar një furnizim me ushqim për të vegjlit e tyre në vetvete, i cili quhet qumësht. Në të njëjtën mënyrë ne mund të konkludojmë se, pas lindjes së kafshëve, bimët ekzistojnë për hir të tyre, dhe se kafshët e tjera ekzistojnë për hir të njeriut, zbutja për përdorim dhe ushqimi, e egra, në mos të gjitha së paku pjesa më e madhe prej tyre, për ushqim dhe për sigurimin e veshjeve dhe instrumenteve të ndryshme. Tani nëse natyra nuk bën asgjë të paplotë dhe asgjë kot, konkluzioni duhet të jetë se ajo i ka bërë të gjitha kafshët për hir të njeriut. Dhe kështu, në një këndvështrim, arti i luftës është një art i natyrshëm i blerjes, sepse arti i blerjes përfshin gjuetinë, një art të cilin duhet ta praktikojmë kundër kafshëve të egra dhe kundër njerëzve të cilët, megjithëse synojnë nga natyra të jenë qeverisur, nuk do të paraqesë; sepse lufta e një lloji të tillë është natyrshëm e drejtë.

Për artin e blerjes, atëherë ekziston një lloj i cili nga natyra është pjesë e administrimit të një familjeje, për aq kohë sa arti i menaxhimit të shtëpisë ose duhet të gjejë gati për të dorëzuar, ose vetë të sigurojë gjëra të tilla të nevojshme për jetën, dhe të dobishme për komunitetin e familjes ose shtetit, siç mund të ruhen. Ata janë elementët e pasurive të vërteta; sepse sasia e pasurisë që është e nevojshme për një jetë të mirë nuk është e pakufizuar, edhe pse Solon në një nga poezitë e tij e thotë këtë

Asnjë lidhje me pasuritë nuk është fiksuar për njeriun. "

Por ka një kufi të fiksuar, ashtu siç është në artet e tjera; për instrumentet e çdo arti kurrë nuk janë të pakufizuara, qoftë në numër apo madhësi, dhe pasuritë mund të përcaktohen si një numër instrumentesh që do të përdoren në një familje ose në një shtet. Dhe kështu ne shohim se ekziston një art i natyrshëm i blerjes që praktikohet nga menaxherët e familjeve dhe nga burrat e shtetit, dhe cila është arsyeja e kësaj.

Pjesa 9

Ekziston një larmi tjetër e artit të blerjes, e cila zakonisht dhe me të drejtë quhet art i fitimit të pasurisë dhe në fakt ka sugjeruar nocionin se pasuritë dhe pasuria nuk kanë asnjë kufi. Duke qenë gati i lidhur me atë të mëparshmin, shpesh identifikohet me të. Por megjithëse nuk janë shumë të ndryshme, as nuk janë të njëjtat. Lloji i përshkruar tashmë është dhënë nga natyra, tjetri fitohet nga përvoja dhe arti.

Le të fillojmë diskutimin tonë të pyetjes me konsideratat e mëposhtme:

Nga gjithçka që posedojmë ekzistojnë dy përdorime: të dy i përkasin sendit si të tillë, por jo në të njëjtën mënyrë, sepse njëra është përdorimi i duhur, dhe tjetri përdorimi i papërshtatshëm ose dytësor i saj. Për shembull, një këpucë përdoret për konsum, dhe përdoret për shkëmbim; të dyja janë përdorime të këpucëve. Ai që i jep një këpucë në këmbim të parave ose ushqimit atij që dëshiron një, e përdor me të vërtetë këpucën si një këpucë, por ky nuk është qëllimi i tij i duhur ose kryesor, pasi një këpucë nuk bëhet që të jetë objekt shkëmbimi. E njëjta gjë mund të thuhet për të gjitha zotërimet, sepse arti i shkëmbimit shtrihet në të gjitha ato, dhe ajo lind në fillim nga ajo që është e natyrshme, nga rrethana që disa kanë shumë pak, të tjerët shumë. Prandaj mund të konkludojmë se tregtia me pakicë nuk është një pjesë e natyrshme e artit të marrjes së pasurisë; po të kishte qenë kështu, burrat do të kishin pushuar së shkëmbyeri kur të kishin mjaft. Në komunitetin e parë, me të vërtetë, që është familja, ky art është padyshim i padobishëm, por ai fillon të jetë i dobishëm kur shoqëria rritet. Për anëtarët e familjes fillimisht kishin të gjitha gjërat e përbashkëta; më vonë, kur familja u nda në pjesë, pjesët e ndara në shumë gjëra, dhe pjesë të ndryshme në gjëra të ndryshme, të cilat duhej të jepnin në këmbim të asaj që donin, një lloj shkëmbimi që praktikohet akoma midis kombeve barbare që shkëmbejnë me një tjetri nevojat e jetës dhe asgjë më shumë; dhënia dhe marrja e verës, për shembull, në këmbim të monedhës dhe të ngjashme. Ky lloj shkëmbimi nuk është pjesë e artit fitues të pasurisë dhe nuk është në kundërshtim me natyrën, por është i nevojshëm për kënaqësinë e dëshirave natyrore të burrave. Forma tjetër ose më komplekse e shkëmbimit u rrit, siç mund të ishte përfunduar, nga më e thjeshta. Kur banorët e një vendi u bënë më të varur nga ata të një tjetri, dhe ata importuan ato që u duheshin dhe eksportuan ato që kishin shumë, paratë domosdoshmërisht hynë në përdorim. Sepse nevojat e ndryshme të jetës nuk kryhen lehtë, dhe kështu burrat ranë dakord të përdornin në marrëdhëniet e tyre me njëri-tjetrin diçka që ishte thelbësisht e dobishme dhe lehtësisht e zbatueshme për qëllimet e jetës, për shembull, hekur, argjend dhe të ngjashme. Nga kjo vlera në fillim u mat thjesht me madhësinë dhe peshën, por me kalimin e kohës ata i vunë një vulë, për të kursyer mundimin e peshimit dhe për të shënuar vlerën.

Kur një herë ishte zbuluar përdorimi i monedhës, nga shkëmbimi i artikujve të nevojshëm lindi arti tjetër i pasurisë, përkatësisht tregtia me pakicë; e cila në fillim ishte ndoshta një çështje e thjeshtë, por u bë më e komplikuar sapo burrat mësuan nga përvoja nga dhe nga cilat shkëmbime mund të bëhej fitimi më i madh. Me origjinë nga përdorimi i monedhës, arti i marrjes së pasurisë zakonisht mendohet të merret kryesisht me të dhe të jetë arti që prodhon pasuri dhe pasuri; duke pasur parasysh se si ato mund të grumbullohen. Në të vërtetë, pasuria supozohet nga shumë njerëz të jetë vetëm një sasi monedhe, sepse artet e marrjes së pasurisë dhe tregtisë me pakicë kanë të bëjnë me monedhën. Të tjerët pohojnë se paratë e trilluara janë thjesht një mashtrim, një gjë jo e natyrshme, por vetëm konvencionale, sepse, nëse përdoruesit zëvendësojnë një mall tjetër për të, nuk është e vlefshme dhe sepse nuk është e dobishme si mjet për ndonjë nga nevojat e jetës , dhe, me të vërtetë, ai që është i pasur me monedha shpesh mund të ketë mungesë të ushqimit të nevojshëm. Por si mund të jetë kjo pasuri, e cila një njeri mund të ketë një bollëk të madh dhe prapë të vdesë nga uria, si Midasi në fabul, lutja e pangopur e të cilit shndërroi gjithçka që i ishte vënë përpara në ar?

Prandaj njerëzit kërkojnë një nocion më të mirë të pasurisë dhe të artit për të marrë pasuri sesa thjesht marrjen e monedhës, dhe ata kanë të drejtë. Për pasuritë natyrore dhe artin natyror të fitimit të pasurisë janë një gjë tjetër; në formën e tyre të vërtetë ato janë pjesë e menaxhimit të një familjeje; ndërsa tregtia me pakicë është arti i prodhimit të pasurisë, jo në çdo mënyrë, por përmes shkëmbimit. Dhe mendohet se ka të bëjë me monedhën; për monedhën është njësia e këmbimit dhe masa ose kufiri i saj. Dhe nuk ka asnjë lidhje me pasuritë që burojnë nga ky art i pasurisë. Ashtu si në artin e mjekësisë nuk ka asnjë kufizim për të ndjekur shëndetin, dhe ashtu si në artet e tjera nuk ka asnjë kufizim për të ndjekur qëllimet e tyre të ndryshme, sepse ato synojnë të përmbushin qëllimet e tyre në maksimum (por të mjeteve atje) është një kufi, sepse fundi është gjithmonë kufiri), kështu që, gjithashtu, në këtë art të fitimit të pasurisë nuk ka asnjë kufi të fundit, i cili është pasuri e llojit të rremë dhe blerja e pasurisë. Por arti i fitimit të pasurisë, i cili konsiston në menaxhimin e shtëpisë, nga ana tjetër, ka një kufi; blerja e pakufizuar e pasurisë nuk është biznesi i saj. Dhe, prandaj, në një këndvështrim, të gjitha pasuritë duhet të kenë një kufi; megjithatë, si një fakt, ne gjejmë se është e kundërta; sepse të gjithë fituesit e pasurisë rrisin grumbullin e tyre të monedhës pa kufi. Burimi i konfuzionit është lidhja e afërt midis dy llojeve të fitimit të pasurisë; në secilin, instrumenti është i njëjtë, megjithëse përdorimi është i ndryshëm, dhe kështu ata kalojnë në njëri-tjetrin; për secilin është një përdorim i së njëjtës veti, por me një ndryshim: akumulimi është fundi në një rast, por ka një fund i mëtejshëm në tjetrin. Prandaj, disa persona shtyhen të besojnë se marrja e pasurisë është objekt i menaxhimit të shtëpisë dhe e gjithë ideja e jetës së tyre është se ata ose duhet të rrisin paratë e tyre pa kufi, ose në çdo rast të mos i humbin ato. Origjina e kësaj gjendjeje tek burrat është se ata synojnë të jetojnë vetëm, dhe jo të jetojnë mirë; dhe, pasi dëshirat e tyre janë të pakufizuara, ata gjithashtu dëshirojnë që mjetet për t'i kënaqur ato të jenë pa kufi. Ata që synojnë një jetë të mirë kërkojnë mjetet për të marrë kënaqësi trupore; dhe, meqenëse shijimi i këtyre duket se varet nga prona, ato zhyten në marrjen e pasurisë: dhe kështu lind lloji i dytë i fitimit të pasurisë. Sepse, pasi kënaqësia e tyre është e tepërt, ata kërkojnë një art i cili prodhon tepricën e kënaqësisë; dhe, nëse nuk janë në gjendje të sigurojnë kënaqësitë e tyre me artin e marrjes së pasurisë, ata provojnë arte të tjera, duke përdorur nga ana tjetër çdo fakultet në një mënyrë në kundërshtim me natyrën. Cilësia e guximit, për shembull, nuk ka për qëllim të bëjë pasuri, por të frymëzojë besim; as ky nuk është qëllimi i artit të gjeneralit ose të mjekut; por njëra synon fitoren dhe tjetra shëndetin. Sidoqoftë, disa burra e shndërrojnë çdo cilësi ose art në një mjet për të marrë pasuri; këtë ata e konceptojnë se është fundi dhe për promovimin e fundit ata mendojnë se të gjitha gjërat duhet të kontribuojnë.

Kështu, pra, ne kemi konsideruar artin e fitimit të pasurisë i cili është i panevojshëm, dhe pse burrat e duan atë; dhe gjithashtu artin e nevojshëm të fitimit të pasurisë, që kemi parë të jetë ndryshe nga tjetri, dhe të jetë një pjesë e natyrshme e artit të menaxhimit të një shtëpie, që merret me sigurimin e ushqimit, por jo, si lloji i mëparshëm , e pakufizuar, por që ka një kufi.

Pjesa 10

Dhe ne kemi gjetur përgjigjen për pyetjen tonë origjinale, Nëse arti i marrjes së pasurisë është biznesi i menaxherit të një shtëpie dhe i një burri të shtetit apo jo biznesi i tyre? dmth., se pasuria presupozohet prej tyre. Sepse ashtu si shkenca politike nuk i bën njerëzit, por i merr nga natyra dhe i përdor, ashtu edhe natyra u siguron atyre tokë ose det ose të ngjashme si burim ushqimi. Në këtë fazë fillon detyra e menaxherit të një shtëpie, i cili duhet të urdhërojë gjërat që furnizon natyra; ai mund të krahasohet me endësin që nuk duhet të bëjë por të përdorë lesh dhe gjithashtu të dijë se çfarë lloj leshi është i mirë dhe i dobishëm ose i keq dhe jo i dobishëm. Po të ishte ndryshe, do të ishte e vështirë të kuptohej pse arti i marrjes së pasurisë është një pjesë e menaxhimit të një shtëpie dhe arti i mjekësisë jo; sepse me siguri anëtarët e një familje duhet të kenë shëndet ashtu si duhet të kenë jetë ose ndonjë gjë tjetër të nevojshme. Përgjigja është se si nga një pikëpamje i zoti i shtëpisë dhe sundimtari i shtetit duhet të marrin në konsideratë shëndetin, nga një këndvështrim tjetër jo ata por mjeku; kështu që në një mënyrë arti i menaxhimit të shtëpisë, në një mënyrë tjetër arti vartës, duhet të marrë parasysh pasurinë. Por, duke folur në mënyrë rigoroze, siç e kam thënë tashmë, mjetet e jetës duhet të sigurohen paraprakisht nga natyra; sepse biznesi i natyrës është të sigurojë ushqim për atë që ka lindur dhe ushqimi i pasardhësve është gjithmonë ai që mbetet mbi atë nga i cili prodhohet. Prandaj, arti i marrjes së pasurisë nga frutat dhe kafshët është gjithmonë i natyrshëm.

Ka dy lloje të fitimit të pasurisë, siç kam thënë; njëra është pjesë e menaxhimit të familjes, tjetra është tregtia me pakicë: e para e domosdoshme dhe e nderuar, ndërsa ajo që konsiston në shkëmbim censurohet me të drejtë; sepse është e panatyrshme dhe një mënyrë me të cilën njerëzit fitojnë nga njëri-tjetri. Lloji më i urryer, dhe me arsyen më të madhe, është kamata, e cila bën një fitim nga paratë vetë, dhe jo nga objekti natyror i tyre. Për para ishte menduar të përdoren në këmbim, por jo për të rritur me interes. Dhe ky term interes, që do të thotë lindja e parave nga paratë, zbatohet për mbarështimin e parave, sepse pasardhësit i ngjajnë prindit. Prandaj, për mënyrat e marrjes së pasurisë, kjo është më e panatyrshme.

Pjesa 11

Është thënë mjaft për teorinë e fitimit të pasurisë; tani do të vazhdojmë në pjesën praktike. Diskutimi i çështjeve të tilla nuk është i padenjë për filozofinë, por të jesh i angazhuar në to praktikisht është joliberal dhe i çrregullt. Pjesët e dobishme të fitimit të pasurisë janë, së pari, njohuria për bagëtinë - të cilat janë më fitimprurëse, dhe ku, dhe si - si, për shembull, çfarë lloj kuajsh ose delesh apo qe ose ndonjë kafshë tjetër ka më shumë të ngjarë të japë një kthimi Një burrë duhet të dijë se cilët prej tyre paguajnë më mirë se të tjerët, dhe cilët paguajnë më mirë në vende të veçanta, për disa që bëjnë më mirë në një vend dhe disa në një tjetër. Së dyti, blegtori, e cila mund të jetë ose përpunim ose mbjellje, dhe mbajtja e bletëve dhe e peshqve, ose zogjve, ose e ndonjë kafshe që mund të jetë e dobishme për njeriun. Këto janë ndarjet e artit të vërtetë ose të duhur të fitimit të pasurisë dhe vijnë të parët. Nga tjetra, e cila konsiston në shkëmbim, ndarja e parë dhe më e rëndësishme është tregtia (nga të cilat ka tre lloje - sigurimi i një anijeje, transportimi i mallrave, ekspozimi për shitje - këto përsëri ndryshojnë pasi ato janë më të sigurta ose më fitimprurëse ), e dyta është kamata, e treta, shërbimi me qira- e këtij, një lloj është i punësuar në artet mekanike, tjetri në punë të pakualifikuar dhe trupore. Ekziston ende një lloj i tretë i pasurisë që ndërmjetësohet midis kësaj dhe mënyrës së parë ose natyrore e cila është pjesërisht e natyrshme, por gjithashtu ka të bëjë me shkëmbimin, dmth., Industritë që bëjnë fitimin e tyre nga toka dhe nga gjërat që rriten nga toka. të cilat, megjithëse nuk japin fryte, megjithatë janë fitimprurëse; për shembull, prerja e drurit dhe e gjithë minierave. Arti i minierave, me të cilin merren mineralet, ka vetë shumë degë, sepse ka gjëra të ndryshme të gërmuara nga toka. Për disa ndarje të fitimit të pasurisë, tani flas përgjithësisht; një shqyrtim i imët i tyre mund të jetë i dobishëm në praktikë, por do të ishte e lodhshme të flasësh mbi ta në një gjatësi më të madhe tani.

Ato profesione janë vërtet arte në të cilat ka elementin më të vogël të fatit; ato janë më të dobëtat në të cilat trupi është përkeqësuar më shumë, më servilët në të cilët ka përdorimin më të madh të trupit dhe më joliberalet në të cilat ka më pak nevojë për përsosmëri.

Punime janë shkruar mbi këto tema nga persona të ndryshëm; për shembull, nga Chares the Parian dhe Apollodorus the Lemnian, të cilët kanë trajtuar Bërjen e Bimëve, ndërsa të tjerët kanë trajtuar degë të tjera; kushdo që kujdeset për çështje të tilla mund t'u referohet shkrimeve të tyre. Do të ishte mirë të mblidheshin histori të shpërndara për mënyrat se si individët kanë arritur të grumbullojnë një pasuri; sepse e gjithë kjo është e dobishme për personat që vlerësojnë artin e marrjes së pasurisë. Ekziston anekdota e Thales Milesian dhe pajisja e tij financiare, e cila përfshin një parim të zbatimit universal, por i atribuohet atij për shkak të reputacionit të tij për mençuri. Ai u qortua për varfërinë e tij, e cila supozohej se do të tregonte se filozofia nuk ishte e dobishme. Sipas historisë, ai e dinte nga aftësia e tij në yje ndërsa ishte akoma dimër që do të kishte një korrje të madhe të ullinjve në vitin e ardhshëm; kështu që, duke pasur pak para, ai dha depozita për përdorimin e të gjitha ullishtave në Kios dhe Milet, të cilat i punësoi me një çmim të ulët, sepse askush nuk bënte ofertë kundër tij. Kur erdhi koha e korrjes, dhe shumë njerëz kërkoheshin menjëherë dhe papritmas, ai i la jashtë me çdo kusht që i pëlqente dhe bëri një sasi parash. Kështu ai i tregoi botës se filozofët lehtë mund të jenë të pasur nëse u pëlqen, por që ambicia e tyre është e një lloji tjetër. Ai supozohet të ketë dhënë një provë të mrekullueshme të mençurisë së tij, por, siç po thosha, pajisja e tij për marrjen e pasurisë është e zbatimit universal dhe nuk është asgjë tjetër përveç krijimit të një monopoli. Shtë një art që praktikohet shpesh nga qytetet kur ata duan para; ato bëjnë monopolin e dispozitave.

Ishte një burrë nga Siçilia, i cili, pasi kishte depozituar para, bleu një hekur nga minierat e hekurit; më pas, kur tregtarët nga tregjet e tyre të ndryshme erdhën për të blerë, ai ishte shitësi i vetëm, dhe pa rritur shumë çmimin ai fitoi 200 përqind. Të cilën, kur Dionisi e dëgjoi, i tha që mund t’i merrte paratë, por që nuk guxonte të qëndronte në Sirakuzë, sepse mendoi se ai njeri kishte zbuluar një mënyrë për të bërë para që ishte e dëmshme për interesat e tij. Ai bëri të njëjtin zbulim si Thales; ata të dy krijuan për të krijuar një monopol për veten e tyre. Dhe burrat e shtetit gjithashtu duhet t'i dinë këto gjëra; sepse një shtet shpesh ka më shumë nevojë për para dhe pajisje të tilla për t'i siguruar ato si një familje, apo edhe më shumë; prandaj disa njerëz publik i kushtohen plotësisht financave

Pjesa 12

Për menaxhimin e shtëpisë kemi parë që ekzistojnë tri pjesë - njëra është rregulli i një zotëriu mbi skllevërit, i cili është diskutuar tashmë, një tjetër i babait dhe i treti i një burri. Një burrë dhe baba, ne pamë, sundon mbi gruan dhe fëmijët, të dy falas, por rregulli ndryshon, rregulli që fëmijët e tij të jenë mbretëror, mbi gruan e tij një rregull kushtetues. Sepse megjithëse mund të ketë përjashtime nga rendi i natyrës, mashkulli është nga natyra më i mirë për komandë sesa femra, ashtu si i moshuari dhe i rrituri i plotë është më i lartë se i riu dhe më i papjekuri. Por në shumicën e shteteve kushtetuese qytetarët sundojnë dhe drejtohen nga kthesat, sepse ideja e një shteti kushtetues nënkupton që natyra e qytetarëve është e barabartë dhe nuk ndryshon aspak. Sidoqoftë, kur njëra sundon dhe tjetra qeveriset, ne përpiqemi të krijojmë një ndryshim të formave të jashtme dhe emrave dhe titujve të respektit, të cilat mund të ilustrohen nga thënia e Amasis në lidhje me këmbën e tij. Lidhja e mashkullit me femrën është e këtij lloji, por atje pabarazia është e përhershme. Sundimi i një babai mbi fëmijët e tij është mbretëror, sepse ai sundon si nga dashuria ashtu edhe nga respekti për shkak të moshës, duke ushtruar një lloj pushteti mbretëror. Prandaj Homeri e ka quajtur Zeusin si "babai i perëndive dhe njerëzve", sepse ai është mbreti i të gjithëve. Për një mbret është eprori natyror i nënshtetasve të tij, por ai duhet të jetë i të njëjtit farefis ose i llojit me ta, dhe i tillë është raporti i plakut dhe i riut, i babait dhe i birit.

Pjesa 13

Kështu që është e qartë që administrimi i shtëpisë i kushtohet më shumë burrave sesa blerjes së gjërave të pajetë, dhe përsosmërisë njerëzore më shumë sesa përsosmërisë së pasurisë që ne e quajmë pasuri, dhe virtytit të lirisë më shumë sesa virtytit të skllevërve. Mund të ngrihet vërtet një pyetje, nëse ka ndonjë përsosmëri në një skllav përtej dhe më të lartë sesa cilësitë thjesht instrumentale dhe ministrore - nëse ai mund të ketë virtytet e butësisë, guximit, drejtësisë dhe të ngjashme; apo nëse skllevërit posedojnë vetëm cilësi trupore dhe ministrore. Dhe, nga cilado mënyrë që t'i përgjigjemi pyetjes, lind një vështirësi; sepse, nëse ata kanë virtyt, në çfarë do të ndryshojnë ata nga të lirë? Nga ana tjetër, meqenëse ata janë burra dhe ndajnë një parim racional, duket absurde të thuash se nuk kanë asnjë virtyt. Një pyetje e ngjashme mund të ngrihet në lidhje me gratë dhe fëmijët, nëse ato gjithashtu kanë virtyte: duhet që një grua të jetë e butë dhe e guximshme dhe e drejtë, dhe është një fëmijë që të quhet i butë, dhe i butë, ose shënim Pra, në përgjithësi mund të pyesim për sundimtari natyror dhe subjekti natyror, pavarësisht nëse kanë virtyte të njëjta ose të ndryshme. Sepse nëse një natyrë fisnike kërkohet njësoj në të dy, pse duhet që njëri prej tyre të sundojë gjithmonë, dhe tjetri të sundohet gjithmonë? As nuk mund të themi se kjo është një çështje e shkallës, sepse ndryshimi midis sundimtarit dhe subjektit është një ndryshim i llojit, i cili ndryshimi i më shumë dhe më pak kurrë nuk është. Sidoqoftë, sa e çuditshme është supozimi se njëri duhet të ketë virtyt, dhe tjetri nuk duhet të ketë! Sepse nëse sundimtari është i butë dhe i padrejtë, si mund të sundojë mirë? Nëse subjekti, si mund të bindet ai mirë? Nëse është i lirshëm dhe frikacak, sigurisht që nuk do ta bëjë detyrën e tij. Isshtë e qartë, pra, se të dy ata duhet të kenë një pjesë të virtytit, por që ndryshojnë pasi temat natyrore ndryshojnë edhe ndërmjet tyre. Këtu vetë kushtetuta e shpirtit na ka treguar rrugën; në të një pjesë natyrshëm sundon, dhe tjetra është subjekt, dhe virtyti i sundimtarit që ne mbështesim të jetë i ndryshëm nga ai i subjektit; njëra është virtyt i racionalit dhe tjetra e pjesës irracionale. Tani, është e qartë se i njëjti parim zbatohet përgjithësisht, dhe për këtë arsye pothuajse të gjitha gjërat sundojnë dhe rregullohen sipas natyrës. Por lloji i rregullit ndryshon; i lirë sundon skllavin pas një mënyre tjetër nga ajo në të cilën mashkulli sundon mbi femrën, ose burri mbi fëmijën; edhe pse pjesët e shpirtit janë të pranishme në një prej tyre, ato janë të pranishme në shkallë të ndryshme. Për skllavin nuk ka aspak aftësi diskutuese; gruaja ka, por është pa autoritet dhe fëmija ka, por është e papjekur. Pra, duhet domosdoshmërisht të supozohet se është edhe me virtytet morale; të gjithë duhet të marrin pjesë në to, por vetëm në atë mënyrë dhe shkallë që kërkohet nga secili për përmbushjen e detyrës së tij. Prandaj sundimtari duhet të ketë një virtyt moral në përsosmëri, sepse funksioni i tij, i marrë absolutisht, kërkon një mjeshtër mjeshtër dhe parimi racional është një mjeshtër i tillë; subjektet, vaji nga ana tjetër, kërkojnë vetëm atë masë të virtytit që është e përshtatshme për secilën prej tyre. Qartë, pra, virtyti moral u përket të gjithë atyre; por gjakftohtësia e një burri dhe e një gruaje, ose guximi dhe drejtësia e një burri dhe e një gruaje, nuk janë, siç mbajti Sokrati, e njëjta; guximi i një burri tregohet në komandimin, i një gruaje në bindjen. Dhe kjo vlen për të gjitha virtytet e tjera, siç do të shihet më qartë nëse i shikojmë me hollësi, për ata që thonë përgjithësisht se virtyti konsiston në një gjendje të mirë të shpirtit, ose në të vepruarit drejt, ose të ngjashme, vetëm mashtrojnë veten e tyre . Shumë më mirë se përcaktimet e tilla është mënyra e tyre e të folurit, të cilët, ashtu si Gorgias, rendisin virtytet. Të gjitha klasat duhet të konsiderohen se kanë atributet e tyre të veçanta; siç thotë poeti për gratë,

Heshtja është lavdia e një gruaje",

por kjo nuk është njëlloj lavdia e njeriut. Fëmija është i papërsosur, dhe për këtë arsye padyshim që virtyti i tij nuk është i lidhur vetëm me veten e tij, por me njeriun e përsosur dhe me mësuesin e tij, dhe në të njëjtën mënyrë virtyti i skllavit është relativ me një zotëri. Tani kemi përcaktuar se një skllav është i dobishëm për nevojat e jetës, dhe për këtë arsye ai padyshim që do të kërkojë vetëm aq shumë virtyt sa do ta parandalojë atë të dështojë në detyrën e tij përmes frikacakut ose mungesës së vetëkontrollit. Dikush do të pyesë nëse, nëse kjo që po themi është e vërtetë, virtyti nuk do të kërkohet edhe për artizanët, sepse ata shpesh dështojnë në punën e tyre përmes mungesës së vetëkontrollit? Por a nuk ka ndonjë ndryshim të madh në të dy rastet? Për skllavin pjesë në jetën e zotërisë së tij; artizani është më pak i lidhur ngushtë me të, dhe arrin përsosmëri vetëm në përpjesëtim kur bëhet skllav. Lloji mesatar i mekanikut ka një skllavëri të veçantë dhe të veçantë; dhe ndërsa skllavi ekziston nga natyra, jo aq këpucari apo artizani tjetër. Isshtë e qartë, pra, se zotëria duhet të jetë burimi i një përsosmërie të tillë te skllavi, dhe jo një posedues i thjeshtë i artit të zotërimit që stërvit skllavin në detyrat e tij. Prandaj ata gabojnë që na ndalojnë të bisedojmë me skllevërit dhe të thonë se ne duhet të përdorim vetëm komandë, sepse skllevërit kanë edhe më shumë nevojë për këshillë sesa fëmijët.

Kaq për këtë temë; marrëdhëniet e burrit dhe gruas, prindit dhe fëmijës, disa virtyte të tyre, çfarë në marrëdhëniet e tyre me njëri-tjetrin është e mirë, dhe çfarë është e keqe, dhe se si ne mund të ndjekim të mirën dhe të mirën dhe t'i shpëtojmë të keqes, do të duhet të diskutohet kur ne flasim për format e ndryshme të qeverisjes. Sepse, përderisa çdo familje është pjesë e një shteti, dhe këto marrëdhënie janë pjesë e një familjeje, dhe virtyti i pjesës duhet të ketë parasysh virtytin e të gjithë, gratë dhe fëmijët duhet të trajnohen nga edukimi me një sy në kushtetutë, nëse virtytet e njërit prej tyre supozohet të bëjnë ndonjë ndryshim në virtytet e shtetit. Dhe ata duhet të bëjnë një ndryshim: sepse fëmijët rriten të jenë qytetarë, dhe gjysma e personave të lirë në një shtet janë gra.

Për këto çështje, është thënë mjaft; për atë që mbetet, le të flasim në një kohë tjetër. Lidhur, pra, me kërkesën tonë të tanishme si të plotë, ne do të bëjmë një fillim të ri. Dhe, së pari, le të shqyrtojmë teoritë e ndryshme të një shteti të përsosur.