Alfabeti shqip

**Alfabeti shqip** është një variant i alfabetit latin i përdorur për të shkruar gjuhën shqipe. Ai u miratua në formën e tij të sotme në Kongresi i Manastirit, në vitin 1908. Përbëhet nga 36 shkronja, nga të cilat 7 janë zanore dhe 29 janë bashkëtingëllore.

**Shënim:* zanoret janë theksuar me ngjyrë të gjelbër. 
* shqiptimin e 36 shkronjave.

## Historia 
Hera e parë që përmendet shkrimi i shqipes është në një dokument kishtar katolik të vitit 1332, shkruar ose nga arqipeshkvi Guillaume Adam, ose nga murgu Brokard, ku pasqyrohet: *Licet Albanenses aliam omnino linguam a latina habeant et diversam, tamen litteram latinam habent in uso et in omnibus suis libris* ("Arbërit vërtetë kanë një gjuhë tjetër prej latinëve. Megjithatë, ata përdorin shkronja latine në të gjithë librat e tyre"). Ka studiues që e interpretojnë këtë fakt sikur arbërit e kohës shkruanin edhe latinisht, dhe jo medoemos gjuhën arbërore me shkronja latine.

Historia e alfabeteve të mëpasme të shqipes lidhet ngushtë me ndikimin fetar te shqiptarët. Shkrimtarët nga viset veriore përdornin alfabetin latin nën ndikimin e Kishës Katolike, ndërsa ata nga viset jugore përdornin alfabetin grek nga ndikimi i Kishës Ortodokse; të tjerë përdorën alfabetin arab (Elifbaja shqipe) nga ndikimi i fesë islame. Përgjatë viteve 1750-1850 pati përpjekje për thurjen e një alfabeti origjinal shqiptar. Alfabeti i tanishëm është njëri nga dy variantet që u miratuan në Kongresin e Manastirit, mbajtur nga intelektualët shqiptarë në vitin 1908.

### Alfabete të përdorura në letërsinë e hershme 
E para referencë ndaj shkronjave latine ka qenë në një dorëshkrim mesjetar në latinisht të vitit 1332. Ndërsa pretendimi për zbulimin e parë të gjuhës arbërore është një dorëshkrim i Teodor Shkodranit i vitit 1210, me gjasë i shkruar me alfabet latin. 

Dokumenti i parë i gjuhës shqipe i gjetur me siguri është *Formula e Pagëzimit,* e shkruar më 1462 nga Pal Engjëlli me alfabet latin. 

Intelektuali grek Anastas Milo, në një fjalim të tij në Akademinë e Berlinit (rreth vitit 1702) përmend një alfabet shqiptar të thurur "rishtazi" nga Kozma Qiprioti, peshkop i Durrësit. Pandehet se ky alfabet shërbeu më pas për Ungjillin e Elbasanit. Anastasi e quante Kozmain "Kadmi i Shqipërisë".

### Bashkëtingëlloret 
;Bashkëtingëlloret klasifikohen:
* a) Sipas vendit të formimit:
:&ndash; buzore: p, b, m, f, v
:&ndash; dhëmbore: t, d, th, dh, ll
:&ndash; alveolare: c, x, n, s, z, l, rr, r
:&ndash; paraqiellzore: ç, xh, sh, zh
:&ndash; qiellzore: q, gj, nj, j
:&ndash; prapaqiellzore: k, g, h
* b) Sipas pranisë ose mungesës së zërit dhe zhurmave, ndahen në:
:&ndash; të zëshme: d, z, zh, x, xh, g, gj, dh, v, b, m, n, nj, j, l, ll, r, rr
:&ndash; të pazëshme: t, s, sh, c, ç, q, k, th, f, p, h

### Zanoret 
;Zanoret klasifikohen:
* a) Sipas vendit të ngritjes së gjuhës drejt qiellzës, ndahen në:
:&ndash; të përparme: i, y, e
:&ndash; qendrore: ë, a
:&ndash; të prapme: u, o
* b) Sipas shkallës së ngritjes së gjuhës drejt qiellzës, ndahen në:
:&ndash; të hapura: a
:&ndash; gjysmë të mbyllura: ë, e, o
:&ndash; të mbyllura: i, y, u
* c) Sipas pjesëmarrjes ose jo të buzëve në formimin e tyre, ndahen në:
:&ndash; të buzërzuara: y, u, o
:&ndash; jo të buzërzuara: i, ë, a, e

## Shih edhe 
* Letërsia shqipe me alfabet arab
* Alfabetet e hershme shqipe
* Krijimi i alfabetit shqip
* Alfabeti

## Referime 
*