Principata e Malit të Zi

**Principata e Malit të Zi** (serbisht: Књажевина Црна Горa, romanizuar: *Knjaževina Crna Gora*) ishte një principatë në Evropën Juglindore që ekzistonte nga 13 mars 1852 deri më 28 gusht 1910. Më pas u shpall mbretëri nga Nikolla I, i cili më pas u bë Mbret i Malit të Zi.

Kryeqyteti ishte Cetinje dhe perperi malazez u përdor si monedhë shtetërore nga viti 1906. Territori korrespondonte me zonën qendrore të Malit të Zi të sotëm. Zyrtarisht ishte një monarki kushtetuese, por *de facto* ishte një monarki absolute.

## Historia
### Mbretërimi i Danilo I
parapamje|majtas|upright|Princi-peshkop Danilo I
Principata u formua më 13 mars 1852 kur Danilo I Petroviq-Njegosh, i njohur më parë si Vladika Danilo II, vendosi të hiqte dorë nga pozita e tij kishtare si princ-peshkop dhe u martua. Me shpalljen e kushtetutës së parë malazeze më 1855, e njohur si "Kodi i Danilos". Pas shekujsh sundimi teokratik, kjo e ktheu Malin e Zi në një principatë laike.

Voivodi i madh Mirko Petroviq, vëllai i madh i Danilo I, udhëhoqi një ushtri të fortë prej 7.500 vetash dhe fitoi një betejë vendimtare kundër turqve (ushtri prej 7.000 deri në 13.000) në Grahovac më 1 maj 1858. Forcat turke u shpartalluan. Kjo fitore i detyroi Fuqitë e Mëdha të demarkonin zyrtarisht kufijtë midis Malit të Zi dhe Turqisë Osmane, duke njohur de fakto pavarësinë shumëshekullore të Malit të Zi. Mali i Zi fitoi Grahovo, Rudine, Nikshiq, më shumë se gjysmën e Drobnjacit, Tushina, Uskoci, Lipovo, Vasojevići i Epërm dhe një pjesë e rajoneve fisnore Kuçi dhe Dodoshi.

### Mbretërimi i Nikollës
Pas vrasjes së Danilos I më 13 gusht 1860, Nikolla I, nipi i Danilos, u bë sundimtari i ardhshëm i Malit të Zi. Nikolla dërgoi ndihmë për rebelët serbë në Kryengritjen e Hercegovinës (1875–78), dhe më pas udhëhoqi një luftë kundër osmanëve, luftën malazezo–osmane (1876–78). Përparimi i forcave ruse drejt Turqisë e detyroi Kostandinopojën të nënshkruante një traktat paqeje më 3 mars 1878, duke njohur pavarësinë e Malit të Zi, si dhe të Rumanisë dhe Serbisë, dhe gjithashtu rriti territorin e Malit të Zi nga 4,405 km2 në 9,475 km2. Mali i Zi fitoi gjithashtu qytetet Nikshiq, Koloshin, Shpuza, Podgorica, Zhabjak, Tivar, si dhe dalje në det. Ky ishte demarkacioni zyrtar i Fuqive të Mëdha midis Malit të Zi dhe Perandorisë Osmane, duke njohur de facto pavarësinë e Malit të Zi; Mali i Zi u njoh nga Perandoria Osmane me Traktatin e Berlinit (1878). Nën sundimin e Nikollës I, u vendosën marrëdhënie diplomatike me Perandorinë Osmane. Me përjashtim të përleshjeve të vogla kufitare, diplomacia solli afërsisht 30 vjet paqe midis dy shteteve deri në deponimin e Abdul Hamid II.

Aftësitë politike të Abdul Hamidit dhe Nikolla I luajtën një rol të madh në marrëdhëniet reciproke miqësore. Modernizimi i shtetit pasoi, duke kulmuar me draftin e një Kushtetute në 1905. Megjithatë, u shfaqën përçarje politike midis Partisë Popullore parlamentare që mbështeti procesin e demokratizimit dhe bashkimit me Serbinë dhe atyre të Partisë së Vërtetë Popullore që ishin suveriniste dhe mbretërore të Princit Nikolla dhe dinastia Petroviq-Njegosh.

## Nëndarjet
Principata e Malit të Zi u nda në 10 ndarje administrative, të quajtura *nahija* (shumës *nahije*).

*Katunska nahija (Катунска нахија)
*Riječka nahija (Ријечка нахија)
*Crmnička nahija (Црмничка нахија)
*Primorska nahija (Приморска нахија)
*Lješanska nahija (Љешанска нахија)
*Zetska nahija (Зетска нахија)
*Brdska nahija (Брдска нахија)
*Vasojevićka nahija (Васојевићка нахија)
*Moračka nahija (Морачка нахија)
*Nikšićka nahija (Никшићка нахија)