open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flamuri i Meksikës

thumb|right|300px|Flamuri i Meksikës
**Flamuri i Shteteve të Bashkuara Meksikane** ose **Meksikës** është një trengjyrësh vertikal i gjelbër, i bardhë, dhe i kuq me Stemën e Maksikës në mes të vijës së bardhë. Derisa kuptimi i ngjyrave ka ndryshuar me kalimin e kohës, këto ngjyra u adoptuan nga Meksika pas pavarsisë nga Spanja gjatë luftës së vendit për pavarsi. Flamuri i tanishëm u adoptua më 1968, por dizajni i tij është përdorur qysh nga viti 1821, kur Sam Houston dhe ushtria e tij filluan të sulmojnë tokat Meksikane, Flamuri i parë kombëtar u krijua.

## Dallimi me Flamurin Italian 
[thumb|right|250px|Dallimi mes Flamurit Meksikan dhe atij [Flamuri i Italisë|Italian]]

Shpesh ndodh që kur njerëzit krijojnë Flamurin Meksikan, e marrin Flamurin e Italisë dhe e vendosin Stemën e Meksikës në qendër, ky gabim ndosh për shkak të ngjajshmërisë mes dy flamujve.

Të dy flamujt përdorin ngjyrat e njëjta (gjelbër, bardhë dhe kuq), por ngjyra e gjelbër dhe e kuqe tek Flamuri i Meksikës janë më të mbyllur. Më i rëndësishëm është edhe fakti që këta dy flamuj kanë proporcione të ndryshme, që i jep secilit prej tyre një pamje unike. Flamuri i Italisë ka proporcione 2:3, pra i afrohet më shumë formës së katrorit, derisa flamuri Meksikan ka proporcione 4:7.

## Shih dhe këtë 
* Meksika
* Flamuri i Italisë
Flamuri i Republikës Dominikane

right|thumb|300px|Flamuri i Republikës Domenikane
**Flamuri i Republikës Domenikane**, siç përshkruhet në kushtetutën e Republikës, përmban një kryq të bardhë që zgjatet deri në qoshet e flamurit dhe e ndan flamurin në katër drejtkëndësha —drejkëndëshat e epërm janë kaltër(majtas) dhe kuq, kurse të poshtmit janë të kuq(majtas) dhe të kaltër. Stema e Republikës Domenikane është e vendosur në mes.

## Shih dhe këtë 
* Republika Domenikane
Flamuri i Shën Vincentit dhe Grenadineve

thumb|right|300px|Flamuri i Shën Vincentit dhe Grenadineve
**Flamuri i Shën Vincentit dhe Grenadineve** u adoptua më 21 tetor, 1985. Përbëhet nga tri vija horizontale, të kaltër, të verdhë dhe të gjelbër me tri diamante të gjelbra të vendosura në vijëne verdhë dhe të renditura në formë të shkronjës V, që do të thotë Vincent. Këto diamante e pasqyrojnë Shën Vincentin si "gurët e Antileve". E kaltra simbolizon qiellin tropikal dhe detin e kristaltë, e verdha simbolizon rërën e Greandineve, dhe e gjelbra simbolizon vegjetacionin e pasur të Ishujve.

## Shih dhe këtë 
* Shën Vincenti dhe Grenadinet
Flamuri i Dominikës

right|thumb|300px|Flamuri i Dominikës

**Flamuri i Dominikës** u adoptua më 31 nëntor, 1978, dhe iu bënë disa ndryshime të vogle në vitet 1981, 1988, dhe 1990. Flamuri përbëhet nga një fushë e gjelbër, një rreth i kuq në mes përmban një Papagall Sisserou (*Amazona imperialis*) të rrethuar nga dhjetë yje të gjelbra, të cilat simbolizojnë dhjetë parish-ët (njësi administartive) e ishujve. Katër vija, e verdhë, e zezë dhe e bardhë) renditen horizontalisht dhe vertikalisht duke formuar një kryq.

## Shih dhe këtë 
* Dominika
Flamuri i Bahameve

thumb|250px|right|Flamuri kombëtar i Bahameve

**Flamuri i Bahameve** ka proporcione 1:2. Trekëndëshi i zi barabrinjës simbolizon unitetin dhe vendosshmërinë e popullit të Bahameve, të cilët kanë paraardhës Afrkanë. Trekëndëshi është i orientuar drejt tri vijave horizontale që simbolizojnë zonat e resurseve natyrore; dy vija të kaltra të çelët në pjesën e sipërme dhe të poshtme simbolizojnë detin kurse vija e arit në mes simbolizon diellin. Flamuri u adoptua më 10 korrik 1973.

## Shih dhe këtë 
* Bahamet
Flamuri i Barbadosit

parapamje|djathtas|300px|Flamuri i Barbadosit
**Flamuri i Barbados** u projektua nga Grantley W. Prescod dhe u miratua zyrtarisht për të përfaqësuar kombin e Barbadosit në mesnatën e 30 nëntorit 1966, ditën kur vendi fitoi pavarësinë. Flamuri u zgjodh si pjesë e një konkursi të hapur mbarëkombëtar të mbajtur nga qeveria, me dizajnin e Prescod që u zgjodh si fitues i një fushe prej mbi një mijë aplikimesh. Flamuri është një dizajn me tre vija, më të jashtme me ngjyrë ultramarine, për të përfaqësuar detin dhe qiellin, dhe shiritin e mesëm me ngjyrë ari, për të përfaqësuar rërën. Një sfurk tridhëmbësh i zi ndodhet në mes të vijës së verdhë. Kjo sfurk ka për qëllim të përfaqësojë sfurkun tridhëmbësh të Poseidonit, e dukshme në stemën koloniale të Barbados, dhe fakti që është thyer ka për qëllim të përfaqësojë lidhjet e ndërprera midis Barbados dhe Mbretërisë së Bashkuar, prej së cilës ishte një koloni prej kohësh.

Pasi dizajni i Prescod u zgjodh si fitues i konkursit, atij iu kërkua të bënte disa flamuj si një kërkesë personale nga Errol Barrow, kryeministri i parë i vendit. Prescod ndërtoi shtatë flamuj nga pëlhura të blera nga një dyqan. Flamuri u ngrit për herë të parë në një ceremoni nga toger Hartley Dottin i Regjimentit Barbados. Që nga pavarësia e tij në 1966, Barbados kishte gjithashtu një standard mbretëror për Mbretëreshën Elizabeth II dhe një standard për guvernatorin e përgjithshëm, megjithëse këta flamuj u tërhoqën në vitin 2021 pasi Barbados u bë zyrtarisht një republikë. Në vend të tyre, përdorimi i një standardi presidencial filloi në vitin 2021.

## Historia 
Pas ca kohësh si një koloni britanike, Barbados u bë pjesë e British Windward Islands në vitin 1833, me Union Jack si flamurin e tij zyrtar. Ajo u rivendos si koloni e Barbadosit në vitin 1885 dhe mbeti e tillë deri në vitin 1958; gjatë kësaj kohe, flamuri i kolonisë përbëhej nga një Blue Ensign i cili ishte dëmtuar me vulën koloniale. Pasi kontrolli u rimor nga Mbretëria e Bashkuar nga viti 1962 deri në vitin 1966, pas shpërbërjes së Federatës së Indëve Perëndimore, legjislatura barbadiane bëri kërkesën e tyre për pavarësi. Barbados u bë një komb i pavarur më 30 nëntor 1966. U pranuan mbi një mijë hyrje, me numrin e saktë  1,029. Atij iu dha një çmim prej 500 dollarësh, i cili iu dhurua një kompanie të njohur gazetash botuese, një rrotull nga qeveria barbadiane dhe një medalje ari. Përveç dizajnimit të flamurit, Prescod ndërtoi edhe flamurin e parë fizik, me kërkesë të kryeministrit Errol Barrow. Pasi zgjodhi pëlhurat e ngjyrave të duhura në një dyqan, Prescod bëri "afërsisht shtatë flamuj".

Flag of the United Kingdom.svg|Flamuri i British Windward Islands (Union Jack), 1833–1885
File:Flag of Barbados (1870–1966).svg|Flamuri i Kolonisë së Barbadosit, 1885–1962 dhe 1962–1966
Flag of the West Indies Federation (1958–1962).svg|Flamuri i Federatës së Indëve Perëndimore, 1958–1962

## Referime 
## Shih dhe këtë 
* Simbole kombëtare të Barbadosit
* Lista e flamujve të Barbadosit
Flamuri i Guatemalas

thumb|right|300px|Flamuri i Guatemalas

Në Guatemala, Flamuri Qendoror Amerikan u përdor deri në vitin 1851 kur një fraksion pro-Spanjoll pushtoi ishullin dhe i shtoi ngjyrat spanjolle (kuq dhe verdhë). Më 17 gusht, 1871 ngjyrat origjinale u rikthyen tek flamuri, por si vija vertikale, dhe me stemën e re.

## Shih dhe këtë 
* Guatemala
Flamuri i Trinidad dhe Tobagos

right|thumb|300px|Flamuri i Trinidadit dhe Tobagos

**Flamuri i Trinidad dhe Tobagos** u adoptua më 1962, pas pavarsisë. Ngjyra e kuqe simbolizon 'bujarinë dhe diellin e popullit', e bardha 'barazinë dhe detin' dhe e zeza simbolizon 'këmbëngulësinë dhe prirjen për unitet'.

## Shih dhe këtë 
* Trinidad dhe Tobago
Flamuri i Belizës

thumb|right|300px|Flamuri i Belizës

**Flamuri kombëtar i Belices** u adoptuan më 21 shtator, 1981, pas pavarsisë nga Britania e Madhe. Flamuri është verzion i modifikuar i flamurit më të hershëm të Hondurasit Britanik (emri i Belices gjatë periudhës koloniale). Ky flamur u themelua më 1950, në fillim të lëvizjes për pavarsi të Hondurasit Britanik.

## Shih dhe këtë 
* Beliza
Flamuri i Saint Kits dhe Nevis

thumb|250px|right|Flamuri

**Flamuri i Saint Kits dhe Nevis** u adoptua më 19 shtator, 1983. Ai ishte fitues i një konkursi lokal. Flamuri përbëhet nga ngjyrat Pan-Afrikane, megjithëse zyrtarisht ngjyrat kanë kuptime tjera::
* **Gjelbër** — tokat e pjellshme të vendit;
* **Kuq** — mundimi i popullit nga skllavëria e kolonializmi e deri tek pavarsia;
* **Verdhë** — ndriçimi e diellit gjatë gjithë vitit;
* **Zezë** — trashëgimia Afrikane;
* **Yjet e bardha** — shpresa dhe liria.

## Shih dhe këtë 
* Saint Kits dhe Nevis

## Referimet
Anguilla

**Anguilla** është një territor i jashtëm britanik në Karaibe, një ndër më verioret nga Ishujt Leeward në Antilet Lesser. Anguilla përbëhet nga ishulli kryesor i vetë Anguillas, rreth 26&nbsp;km i gjatë dhe 5&nbsp;km i gjërë, së bashku me një numër ishujsh shumë më të vegjël. Kryeqyteti i ishullit është The Valley. Sipërfaqja tokësore e këtij ishulli është gjithsej 91&nbsp;km², me një popullatë prej rreth 15,753 (2021 est.).

## Historia 
## Gjeografia 
## Referime
Antilet Holandeze

**Antilet Holandeze**, dikur të njohura me emrin **Indiet Perëndimore Holandeze**, janë pjesë e Antileve Lesser dhe përbëhen nga dy grupe ishujsh në Detin Karaib:: Curaçao dhe Bonaire, pranë bregdetit Venezuelas, dhe ishujt Sint Eustatius, Saba dhe Sint Maarten, që ndodhen në juglindje të Ishujve të Virgjër. Këta ishuj formojnë një pjesë autonome të Mbretërisë së Holandës. Ekonomia e ishujve varet kryesisht nga Turizmi, shërbimet financiare ndërkombëtare, tregtinë dhe eksportin ndërkombëtar dhe në petroleum.

## Historia 
## Gjeografia
Jahi Staneci

## Jeta
**Dr. Jahi Staneci ** është gjeografë shqiptarë.
                                                                                                                                                                                                             
**Dr. Jahi Staneci**  ka lindur në vitin 1940 në fshatin Stanec të Karadakut, Komuna e Zhegrës ( sot Komuna e Preshevës). 

## Shkollimi dhe puna 
Shkollën fillore e kreu në vendlindje  e në Caravajkë. Shkollën Normale  e mbaroi në Prishtinë më 1962. 
Studimet e gjeografisë i kreu në Shkup në qershor të vitit 1966. 
Studimet mbasuniversitare i mbaroi në Fakultetin e SHNM- Dega e Gjeografisë në Zagreb, ku edhe u magjistrua në korrik tëvitit 1974. Doktoroi në Fakultetin e gjeografisë – Degën e gjeomorfologjisë në Shkup në janar të vitit 1980.
Dr. Jahi Staneci, në fillim ishte mësues në fshatin Kurbali e Buhiç, pastaj që nga viti 1966 e deri në pensionim ishte professor i gjeografisë në gjimnazin e Preshevës. 
Ka punuar edhe në gjimnzin e Tërnocit. Sa ishte professor, 20 vjet ka ushtruar edhe punën e bashkëpuntorit të jashtëm në Entin pedagogjik regjional, këshilltarë për lëndët njohuri natyre e gjeografike në shkollën fillore e të mesme në territorin e komunave të Preshevës e të Bujanocit.

## Veprat
**Dr. **Jahi Staneci''''*, ka botuar disa vepra shkencore në mesin e të cilave edhe kryevepra e përmasave ballkanike: 
# “*Fjalor i Gjeomorfologjisë*”. 
#  Libri “ *Legjendat e Karadakut''” është vepra e parë jashtë lëmit të profesionit të tij.
El Grupo

**El Grupo** është një jazz fusion bend i themeluar nga session muzikanti dhe kitaristi Steve Lukather. Në bend marrin pjesë edhe Steve Weingart, Oskar Cartaya, dhe Joey Heredia. Bendi kryesisht mban turne nëpër jazz klubet në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë dhe njihet për setlistat me këngë jashtëzakonisht të improvizuara që dallojnë prej shfaqjes në shfaqje. El Grupo e inçizoi një album në vitin 2005, të quajtur *El Grupo Live*.

## Anëtarët 
* Steve Lukather - kitarë
* Steve Weingart - tastierë
* Oskar Cartaya - bas
* Joey Heredia - bateri

## Diskografia 
* *El Grupo Live* - 2005
500 Lekë

**500 Lekë** është kartëmonedhë e emetuar nga Banka e Shqipërisë në vite të ndryshme.

## Emetimet 
Ndër emetimet e njohura janë ato në vitin 1947, 1949 dhe 1991, 1992, 1994, 1996(1997).

### Emetimi i vitit 1947 
#### Përshkrimi 
### Emetimi i vitit 1949 
#### Përshkrimi 
### Emetimi i vitit 1991  
#### Përshkrimi 
### Emetimi i vitit 1992 
#### Përshkrimi 
### Emetimi i vitit 1994 
#### Përshkrimi 
### Emetimet e viteve 1996(1997) 
#### Përshkrimi 
### Emetimi i vitit 2022 
#### Përshkrimi 
Të gjitha këto lekë janë hequr nga qarkullimi përveç atij të fundit me fytyrën e Ismail Qemalit
Optika kuantike

**Optika Kuantike** është një fushe kerkimi në fizikë e cila merret me aplikimin e mekanikës kuantike në fenomene që perfshijnë dritën dhe bashkëveprimin e saj me lëndën.

## Historia e optikës kuantike 
Drita përbëhet nga grimca të quajtura fotone. Optika kuantike është studimi i natyrës dhe efekteve të dritës si fotone te kuantizuara. 

## Konceptet themelore të optikës kuantike 
## Referimet 
* L. Mandel, E. Wolf *Koherenca optike dhe optika kuantike * (Cambridge 1995)
* D. F. Walls and G. J. Milburn *Optika kuantike* (Springer 1994)
* C. W. Gardiner and Peter Zoller, *Zhurma kuantike*, (Springer 2004).
* M. O. Scully and M. Zubairy *Optika Kuantike* (Cambridge 1997)
Ndërruan kohët

**Ndërruan kohët** është pikturë e piktorit Agron Dine e krijuar në vitin 1976. Teknika e përdorur: vaj mbi kanavacë, përmasat: 150 x 200&nbsp;cm. Pronësia: Galeria Kombëtare e Arteve në Tiranë.

Piktura "Ndërruan kohët" është një kryeveper e metodës së realizmit socialist, e cila u krijua nga Mjeshtri i Madh i artit Agron Dine dhe u paraqit në ekspozitën e 35 vjetorit të PPSH, në vitin 1976.
Aruba

**Aruba** është një ishull në Antilet Lesser në jug të Detit të Karaibeve dhe në veri të Gadishullit Paraguaná, Falcón State dhe Venezuela. Aruba është një shtet brenda Mbretërisë Holandeze, ajo nuk ka ndarje administrative. Për dallim nga vendet tjera të Karaibeve, Aruba ka një klimë të thatë dhe sipërfaqe të dominuar nga kaktusët. Kjo klimë ka ndihmuar turizmini për shkak se turistët mund të gjejnë klimë të ngrohtë dhe me diell.

## Historia 
## Gjeografia
Lukather

***Lukather*** është solo albumi i parë i kitaristit Steve Lukather, i lëshuar në vitin .

## Këngët
# "Twist The Knife" – 5:24 (Lukather, Van Halen)
# "Swear Your Love" – 4:00 (Lukather, Marx)
# "Fall Into Velvet" – 9:03 (Curnin, Lukather, Stevens)
# "Drive A Crooked Road" – 5:20 (Kortchmar, Lukather)
# "Got My Way" – 4:57 (Goodrum, Landau, Lukather)
# "Darkest Night Of The Year" – 5:19 (Lukather, Stevens)
# "Lonely Beat Of My Heart" – 4:17 (Lukather, Warren)
# "With A Second Chance" – 4:36 (Goodrum, Lukather)
# "Turns To Stone" – 5:35 (Goodrum, Lukather)
# "It Looks Like Rain" – 4:21 (Kelly, Lukather, Steinberg)
# "Steppin' On Top Of Your World" – 5:41 (Kortchmar, Lukather)

## Anëtarët pjesëmarrës
* Steve Lukather - vokal, kitarë, tastierë
* Eddie Van Halen - bas, prodhim
* Steve Stevens - kitarë, prodhim
* Jan Hammer - sintisajzer, Hammond Organ
* Richard Marx - vokal përcjellës, prodhim
* Tommy Funderburk - vokal përcjellës
* Carlos Vega - bateri
* Jeff Porcaro - bateri
* Lenny Castro - perkusion
* Neil Stubenhaus - bas
* C.J. Vanston - tastierë
* Tommy Price - bateri
* Michael Landau - kitarë
Flamuri i Hondurasit

thumb|right|300px|Flamuri i Hondurasit

**Flamuri kombëtar i Hondurasit** u adoptua më 9 janar, 1866, duke u bazuar në flamurin e Republikës Federale të Amerikës Qendrore.

Më 1823 Hondurasi u bashkua me "Krahinat e Bashkuara të Amerikës Qendrore" dhe e adoptoi flamurin e tyre. Më 1866 ai u ndryshua; pesë yje të kaltra u vendosën qendër për të simbolizuar pesë krahinat origjinale Amerikane qendrore.

## Shih dhe këtë 
* Hondurasi
Flamuri i Nikaraguas

thumb|right|300px|Flamuri i Nikaraguas
**Flamuri i Nikaraguas** u adoptuan më 27 gusht, 1971. Ai bazohet në flamurin e flamurin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës Qendrore dhe ishte inspiruar nga Flamuri i Argjentinës

## Shih dhe këtë 
* Nikaragua
Flamuri i Grenadës

thumb|right|300px|Flamuri i Grenadës
**Flamuri kombëtar i Granadës** u adoptua pas pavarsisë së vendit nga Britania e Madhe, më 7 shkurt 1974. Gjashtë yjet në vijën e kuqe simbolizojnë gjashtë njësitë administrative të Granadës, apo siç njihen me emrin "parish", kurse ylli në mes i rrethuar nga një disk i kuq, simbolizon kryeqytetin, Saint George's.

## Shih dhe këtë 
* Grenada
Flamuri i Haitit

thumb|right|300px|Flamuri i Haitit

**Flamuri i Haitit** u adoptua më 25 shkurt, 1986. Flamuri ndahet përgjysëm nga dy drejtkëndësha të kthyer horizontalisht. Gjysma e sipërme është e kaltër kurse e poshtmja e kuqe. Qysh më 1843, flamuri për përdorim zyrtar dhe shtetëror ka stemën e Haitit në një katror të bardhë në mes të flamurit.

## Shih dhe këtë 
* Haiti
Flamuri i Kubës

thumb|right|300px|Flamuri i Kubës
right|thumb|Flamuri i përdorur nga Parlamenti Kuban
**Flamuri i Kubës** u adoptua më 20 maj, 1902, dhe përbëhet nga një fushë me pesë vija të kaltra dhe të bardha, dhe një trekëndësh të kuq në anën e majtë me një yll të bardhë. Flamuri u dizajnua më 1848 për lëvizjen e pavarsisë, që kishte për qëllim ndarjen e Kubës nga Spanja dhe bashkimin e saj me shtetet e tjera të SHBAsë.

## Historia de la Bandera de Cuba

File:Flag of Cross of Burgundy.svg|Flamuri i Kryqit të Burgundisë (1521–1843)
File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|Flamuri i Amerikës Latine (1843–1873; 1874–1898)
File:Flag of the First Spanish Republic.svg|Flamuri i Republikës së Parë Spanjolle (1873–1874)
File:Céspedes flag.svg|Flamuri i Céspedes në Luftën Dhjetë Vjecare (1868–1878)
File:Flag of Cuba (1902–1906).svg|Flamuri i Republikës së Parë të Kubës (1902–1906; 1909–1959)
File:M-26-7.svg|Flamuri i Lëvizjes 26 Korrik
File:Naval jack of Cuba.svg|
File:Flag of the Prime Minister of Cuba.svg|Flamuri i Kryeministrit të Kubës (1959–1976)
File:Flag of the President of Cuba.svg|Standardi i Presidentit të Kubës
File:Flag of the United States (1896-1908, 3-2 aspect ratio).svg|Flamuri i qeverisë ushtarake të Shteteve të Bashkuara në Kubë (1898-1902; 1906–1909)

## Shih dhe këtë 
* Kuba
Flamuri i Panamasë

right|thumb|300px|Flamuri i Panamasë

**Flamuri i Panamasë** u krijua nga Maria Ossa de Amador. Dita e këtij flamuri është 4 nëntori, e cila festohet çdo vit në Panama dhe është një ditë pas pavarsisë së Panamasë nga Kolumbia.

## Shih dhe këtë 
* Panama
Magnetohidrodinamika

**Magnetohidrodinamika (MHD)** (*magneto-fluido-dinamika* ose *hidromagnetika*) është diciplinë akademike që studion  dinamiken e lëngjeve qe kane përcjellshmëri elektrike. Shembuj të lëngjeve të tilla përfshinë *plazma*, metalet e në gjendje të lëngshme, dhe uji me kripë. Fjala *magnetohidrodinamika (MHD)* vjen nga  *magneto-* që do të thotë fushë magnetike, dhe *hydro-* që do te thotë lëng, si dhe dinamike që ka kuptimin e lëvizjes. Fusha e mësimeve për magnetohidrodinamikën u fillua nga Hannes Alfvén, i cili për këtë mori çmimin Nobel për fizikë më 1970.

## Burimi i të dhënave
Astenosfera

**Astenosfera** është shtresa më e epërme e sferës së mesme të Tokës ose manteliit, që shtrihet në thellësi 100–350&nbsp;km nën kontinente dhe 50–220&nbsp;km nën fundin e oqeaneve, e trashë rreth 150&nbsp;km. Astenosfera ka veçori veshtullore (plastike) dhe në të zhvillohen proceset e barazpeshës izostatike ndërmjet kores së Tokës dhe mantelit të epërm. Në astenosferë gjenden vatrat e tërmeteve e të vullkaneve dhe shkaktarët e lëvizjeve të kontinenteve.  

parapamje|right|300px
parapamje|center|300px
Azimuti

**Azimuti** është këndi që formohet ndërmjet veriut dhe një pike ose objekti në hapësirë (terren) ose hartë. Shfrytëzohet për të përcaktuar pozitën e pikave ose objekteve në horizont. Matet në kahjen e lëvizjes së akrepave të orës dhe shprehet në shkallë (0-360). Për përcaktimin e pozitës të objekteve, përpos azimutit, nevojitet edhe përcaktimi i largësisë nga një pikë ose vendqëndrim.  

**Azimuti magnetik** është këndi ndërmjet meridianit magnetik dhe një pike të caktuar në drejtim horizontal.
Firni

**Firni** është masë me strukturë kokrrizore e borë-akullit në brendësinë e borës shumvjeçare ose të përhershme në zonat polare dhe në malete e larta mbi kufirin e borës. Krijohet nga shtypja e shtresave të epërme të borës, shkrirja që ndodh në sipërfaqe, dhe ngrirje për herë të dytë e uijt që depërton në brendësinë e borës. Kokrrizat e firnit janë të lidhura ndërmjet tyre nga uji i ngrirë i bores së shkrirë, por ndërmjet tyre gjendet ende ajri. Për këtë shkak firni ka ngjyrë të bardhë, të turbullte nuk është i tejdukshëm dhe nuk ka dendësi të madhe. Kokrizat fillestare nga shtypja e lartë e shtresave të borës, bashkohen dhe rriten në kokrriza prej 5 deri 10 mm. Me rritjen e më tejme, firni dalngadal shëndrrohet në masë akulli të ngjeshur e të tejdukshme dhe me ngjyrë të bardhënë të kaltër, përkatësisht në akull të akullnajës. Prej këtij akulli përbëhen akullnajat.

thumb|300px|right|Akullnaja Aleq në Alpe
Mathematica

**Mathematica** është një program kompjuteri shume i përdorur ne fushat shkencore, inxhinierike dhe matematike.  Origjinalisht u propozua nga Stefan Volfram dhe u zhvillua nga një grup matematikanesh dhe programuesish që ai i mblodhi dhe udhëhoqi.  Programi prodhohet nga Wolfram Research.

Për tre dekada, Mathematica ka përcaktuar gjendjen e artit në llogaritjen teknike - dhe ka ofruar mjedisin kryesor llogaritës për miliona novatorë, edukatorë, studentë dhe të tjerë në mbarë botën.I admiruar gjerësisht për aftësitë e saj teknike dhe lehtësinë elegante të përdorimit, Mathematica ofron një sistem të vetëm të integruar, në zgjerim të vazhdueshëm që mbulon gjerësinë dhe thellësinë e llogaritjes teknike - dhe është i disponueshëm pa probleme në renë kompjuterike përmes çdo shfletuesi uebi, si dhe në të gjithë sistemet moderne të desktopit.

Për kompjuterin teknik modern, nuk ka zgjidhje tjetër

Me zhvillim energjik dhe vizion të qëndrueshëm për tre dekada, Mathematica qëndron e vetme në një gamë të madhe dimensionesh, unike në mbështetjen e saj për mjediset dhe rrjedhat e punës së sotme teknike kompjuterike. 

Mathematica aktualisht është instaluar në vendet e mëposhtme:

Të gjithë laboratorët me qasje të hapur dhe klasat elektronike. Shumë laboratorë të departamenteve kanë të instaluar gjithashtu Mathematica.

## Referime
Oazi

**Oaza** është vend pak i ulët ose gropë e cektë me ujë dhe me gjelbrim në shkretirë. Oazat krijohen nën ndikimin e erës, e cila me fuqinë e vet mekanike – fryrjen, vende-vende në shkretirat ranore krijon thellime, fundi i të cilave mbërrinë ujin nëntokësor, për këtë shkak në to shfaqen burime uji dhe liqene.

thumb|300px|right| Oaza në pjesën e Libisë në Sahara
Flamuri i Shën Lucisë

parapamje|300px|djathtas|Flamuri i Shën Lucisë

**Flamuri i Shën Lucisë** u adoptua më 1 mars, 1967. Dizajni fillestar u modifikua më vonë. Flamuri i tanishëm është i kaltër, me një trekëndësh barabrinjës të arit poshtë një koke shigjete të zezë.

## Shih dhe këtë 
* Shën Lucia
Flamuri i Salvadorit

thumb|right|300px|Flamuri i Salvadorit

**Flamuri i Salvadorit** u adoptuan më 17 maj, 1912. Ai bazohet nga flamuri i Krahinave të Bashkuara të Amerikës Qendrore, dhe inspirohet nga Flamuri i Argjentinës. Ky flamur së pari është adoptuar më 1822, pastaj është braktisur më 1865, dhe është adoptuar sërish më 1912. Si edhe shtetet e tjera të Amerikës së Mesme, flamuri i Salvadorit është i kaltër dhe i bardhë për ta nderuar federatën qendrore Amerikane.

## Shih dhe këtë 
* Salvadori
Flamuri i Xhamajkas

thumb|right|300px|Flamuri i Xhamajkas
**Flamuri i Xhamajkas** u miratua më 6 gusht, 1962 (Dita e Pavarësisë së Xhamajkës), vendi që kishte fituar pavarësinë nga Perandoria Britanike. Flamuri përbëhet nga një saltirë ari, e cila ndan flamurin në katër seksione: dy prej tyre të gjelbërta (sipër dhe poshtë) dhe dy të zeza. E zeza simbolizon fuqinë dhe kreativitetin e popullit Xhamajkas. Ngjyra e arit simbolizon diellin dhe pasurinë natyrore të vendit. E gjelbra simbolizon shpresën për të ardhmen dhe pasurinë agrikulturore.

## Dizajni 
Përpara pavarësisë së Xhamajkës, qeveria xhamajkane organizoi një konkurs për dizajnimin e flamurit për flamurin e ri të Xhamajkës. Mbi 360 dizajne u dorëzuan, dhe disa nga këto paraqitje origjinale janë vendosur në Bibliotekën Kombëtare të Xhamajkës. Megjithatë, konkursi dështoi të jepte një fitues dhe një komitet dypartiak i Dhomës së Përfaqësuesve Xhamajkane përfundimisht doli me dizajnin modern. Fillimisht ishte projektuar me vija horizontale, por kjo u konsiderua shumë e ngjashme me flamurin e Tanganyika (siç ishte në vitin 1962), dhe kështu saltira u zëvendësua.

Një interpretim i mëparshëm i ngjyrave ishte, "vështirësi ka, por toka është e gjelbër dhe dielli shkëlqen", siç thuhet në Dokumentin e Ministrisë së qeverisë 28 - Flamuri Kombëtar i datës 22 maj 1962. Ari kujton diellin që shkëlqen, e zeza pasqyron vështirësitë dhe jeshile përfaqëson tokën. Ajo u ndryshua në vitin 1996 në të zezë që përfaqëson forcën dhe krijimtarinë e njerëzve që i ka lejuar ata të kapërcejnë vështirësitë, ar për pasurinë e vendit dhe diellin e artë dhe jeshile për bimësinë e harlisur të ishullit, si dhe shpresën. Ndryshimi u bë me rekomandimin e komitetit për të shqyrtuar simbolet kombëtare dhe respektimet kombëtare të emëruar nga Kryeministri i atëhershëm P. J. Patterson dhe i kryesuar nga Rex Nettleford.

## Flamuj historik 

Skeda:Flag of Jamaica (1875–1906).svg|1875–1906
Skeda:Flag of Jamaica (1906-1957).svg|1906–1957
Skeda:Flag of Jamaica (1957-1962).svg|1957–1962
Skeda:Flag of Jamaica (1962).svg|1962

## Shih dhe këtë 
* Xhamajka

## Referime
Biokimia mjekësore

**Biokimia mjekësore** (biokimia e njeriut) ka detyra të shumëfishta. Ajo studion :
* Substancat kimike që marrin pjesë në ndërtimin e organizmit të njeriut (uji, kripërat inorganike, sheqernat, lipidet, proteinat, vitaminat, enzimet, hormonet) ;
* Përbërjen e lëngjeve trupore (gjakun, limfën), përbërjen e lëngjeve të organeve të tretjes (pështymës, lëngut të lukthit, lëngut pankreatik, biles dhe eskreteve- qumështin, djersën, urinën) ;
* Principet elementare të të ushqyerit si mënyrë që shërben për përtirjen e përbërësve kimik të organizmit ;
* Fatin e substancave të ndryshme kimike që merren përmes ushqimit, duke filluar prej futjes së ushqimit në gojë, tretjen e tij në zorrë, mënyrën e absorbimit, transformimin në qeliza dhe largimin e tyre ose të produkteve të tyre nga organizmi ;
* Çrregullimet e ndryshme të metabolizmit dhe vërteton shkaqet e çrregullimeve te organizmi i sëmurë, nga sëmundjet ngjitëse e të tjera. 

## Klasifikimi 
Biokimia e njeriut ndahet në :
* **Biokimia statike**
* **Biokimia dinamike** 
* **Biokimia klinike**

## Biokimia statike 
Biokimia statike studion substancat kimike që marrin pjesë në ndërtimin e organizmit të njeriut. Ajo studion llojet e substancave kimike, strukturën, vetitë, rëndësinë e tyre në organizëm dhe nevojën e organizmit për to.

## Biokimia dinamike 
Biokimia dinamike studion ndryshimet kimike dhe energjetike që lajmërohen gjatë metabolizmit: procesin e tretjes, procesin e absorbimit, metabolizmin intermediar (të ndërmjetëm) qelizor, transformimin e energjisë kimike në lloje të tjera të energjisë (në energji termike, elektrike, ose në energji mekanike).

## Biokimia klinike 
Biokimia klinike studion çrregullimet e përbërjes kimike të qelizave, indeve, lëngjeve trupore, eskreteve (qumështit, urinës etj.) te njeriu.
Peptidet

thumb|450px|Tetrapeptide (Oligopeptide)
**Peptidet** janë përbërje organike të ndërtuara prej një numri të vogël aminoacidesh, të cilat janë të lidhura mes vete me lidhje peptidike. 
Me hidrolizën e peptideve si produkte të fundit fitohen aminoacidet.

## Klasifikimi 
Sipas numrit të aminoacideve, që marrin pjesë në ndërtimin e molekulës, peptidet ndahen në:

* dipeptide- të ndërtuara prej 2 aminoacidesh;
* tripeptide- të ndërtuara prej 3 aminoacidesh;
* tetrapeptide- të ndërtuara prej 4 aminoacidesh etj.
Peptidet të cilat i kanë të ndërtuara molekulat prej 2-10 aminoacidesh, quhen oligopeptide. Molekuat e peptideve, të ndërtuara prej 10-100 aminoacidesh, quhen polipeptide. Peptidet të cilat i kanë molekuat më shumë se 100 aminoacidesh, quhen proteina. 

Funksioni i molekulës peptidike varet nga numri, lloji dhe renditja e aminoacideve. Peptidet dallohen prej proteinave, jo vetëm nga numri i aminoacideve, që merr pjesë në ndërtimin e molekulës së tyre, por edhe për atë se peptidet treten në ujë, kalojnë nëpër membranën e celofanit etj.
Oligopeptidet dhe polipeptidet fitohen edhe në trakt digjestiv pas zbërthimit parcial të proteinave. Mirëpo, ekzistojnë edhe oligo dhe polipeptide natyrore që kanë rol të caktuar fiziologjik. Ja disa prej tyre:

## Shembuj peptidesh 
### Glutationi 
Glutationi është një tripeptdi ( i ndërtuar nga 3 aminoacide) i ndërtuar prej acidit glutaminik, cisteinës dhe glicinës. Glutationi ka rol të rëndësishëm në organizëm. Merr pjesë në proceset oksido-reduktuese si transportues i hidrogjenit.

### Insulina 
Insulina është peptid-hormon. Gjendet në pankreas dhe ka funksionin që të ul saasinë e sheqerit në gjak. Molekula e saj është e ndërtuar prej 51 aminoacidesh, prandaj është një polipeptid. Insulina prodhohet në ishujt e Langerhansit (lat. Insula-ishull). Me sasinë e zvogëluar të insulinës shkaktohet sëmundja e njohur diabetit melit,  ose sëmundja e sheqerit.

### Glukagoni 
Glukagoni hormoni tjetër i pankreasit është polipeptid i ndërtuar nga 29 aminoacide. Ka veprim të kundërt me insulinën. Ai e rrit sasinë e sheqerit në gjak, duke stimular zbërthimin e glikogjenit në mëlçi dhe në muskuj.

Për nga struktura, si peptide klasifikohen edhe disa antibiotikë, si penicilina, gramicina, aktinomicina etj. 
Edhe shumë helme bimore e shtazore bëjnë pjesë në peptide. Kështu p.sh. helmet e izoluara nga kërpudhat- amantina dhe falodina bëjnë pjesë në oligopeptide, sepse molekulat e tyre janë të ndërtuara prej 77 aminoacidesh. Në helmin e bletës gjendet polipeptide të ndryshme, të cilat janë të ndërtuara prej 18-26 aminoacidesh. Helmet e gjarpërinjëve po ashtu përmbajnë polipeptide të ndryshme.
Sahit Kokolli

thumb|Sahit Kokolli
**Sahit Kokolli** xhirues dhe drejtor fotografie, ka lindur më 11 tetor 1955 në Prishtinë. Nga viti 1975 ka punuar në Televizionin e Prishtinës, në fillim si ndriçues e më vonë asistent i kamerës dhe kameraman. Në vitin 1990 është larguar me dhunë nga puna kur regjimi serb e ka okupuar Televizionin e Prishtinës. Ka punuar me të gjitha sistemet e xhirimit nga ai filmik deri te teknologjia e fundit elektronike. Nga viti 1974 ka marrë pjesë në realizimin e shumë projekteve filmike, dokumentare dhe argëtuese. Pas largimit me dhunë nga puna, në vitin 1993 së bashku me kolegun e tij, montazherin e njohur Fatos Kadiu, themelojnë produksionin privat **Vizioni**, me të cilin produksion vazhdojnë të njëjtën veprimtari në realizimin e projekteve video dhe audio. Nga viti 2000 Sahit Kokolli angazhohet si xhirues në Kosovë për televizionin publik të Gjermanisë **ARD**, punë të cilën e kryen edhe aktualisht.

## Projektet filmike
* Era dhe lisi, 1978 – asistent kamere
* Tre vetë kapërcejnë malin, 1980, ndihmës kamere
* Era e mollës, 1993, drejtor fotografie
* Gjurmët, 1997, drejtor fotografie
* Vesa, 1997, drejtor fotografie
* Vjeshta e trëndafilave, 2000, drejtor fotografie
* Lahutari i fundit, 2009, regjisor e drejtor fotografie

## Projektet televizive
* Pa pengesa, serial humoristik televiziv, 1982-1984
* Jeta e një toke, serial televiziv, 2000, drejtor fotografie

## Projektet dokumentare
* Hasi i thatë, 1979, xhirues
* Portreti i Aleksandër Xhuvanit, 1980, xhirues
* Me Arbëreshët e Italisë, 1980, xhirues
* Portreti i Ibrahim Kodrës, 1988, xhirues

## Lidhje e jashtme
*
Grenlanda

**Grenlanda** (; Danisht : Grønland) - "Vend i Gjelbërt" është një krahinë vetqeverisëse e Mbretërisë së Danimarkës, e cila gjendet ndërmjet Oqeanit Arktik dhe atij Atlantik, në lindje të Arkipelagut Arktik Kanadez. Megjithëse nga pikëpamja fiziko-gjeografike i përket kontinentit të Amerikës së Veriut, historikisht dhe kulturalisht Grenlanda ka lidhje më të ngushta me Europën prej të shkuarës së saj kur ka qenë e kolonizuar nga Norvegjia dhe Danimarka, por edhe prej lidhjeve të ngushta me fqinjin ishullor të saj, Islandën.

Grenlanda është ishulli më i madh në botë. Tre të katërtat e sipërfaqes së saj janë të mbuluara nga shtresa akulli të përhershme. Me një popullsi prej 56,609 banorësh në vitin 2023, është territori me popullsinë më pak të dendur në botë. Një e treta e popullsisë jeton në kryeqytetin e vendit Nuuk. Shumica e popullsisë së saj përbëhet nga kombësia Inuit, paraardhësit e të cilëve u zhvendosën në shekullin e XIII-të nga tokat e brendshme të Kanadasë drejt ishullit.

## Historia 
## Gjeografia 
**Grenlanda** është një ishull me një sipërfaqe prej 2.166.086 km² nga e cila 1.755.637 km² (81%) është e mbuluar me akull. Bregdeti ka një gjatësi prej 39.330 km, që është gati sa gjatësia e Ekuatorit.

Pesha e mbulesës së akullt në brendësi të ishullit ka krijuar kanjonin rreth 300 m nën nivelin e detit. Të gjitha vendbanimet janë përgjat bregdetit i cili nuk është i mbuluar me akull. Më së shumti banorë jetojnë në brgdetin perëndimor. Territori në verilindje, i cili përfshin pjesët e Grenlandës Veriore dhe Lindore, nuk është pjesë e asnjë njësie administrative, porse është vend ku gjindet parku më i madh kombëtar në botë.

Në pjesën qendrore të Grenlandës , e cila është e mbuluar me akull, gjinden më së paku katër stacione hulumtuese shkencore dhe kampe. Radiostacioni Jørgen Brøndlund Fjord deri në vitin 1950 ka qenë radiostacioni më verior në botë.

Toka e Perit, gadishulli në pjesën veriore të Grenlandës, nuk është e mbuluar me akull për shkak se ajri është shumë i thatë për tu formuar mbulesa e borës. Nëse e tërë mbulesa e akullit të shkrihet, niveli i detit mbarëbotëror do të rritej me 7 m dhe Grenlanda do të shëndrrohej në arqipelag.

## Demografia 
Konsiderohet se banorët e parë kanë qenë vikingët, pas shekullit XVI në bregdetin e Grenlandës  kanë jetuar eskimezët, të cilët janë marrë me peshkim. Në shekullin XVIII fillojë kolonizimi i danezëve dhe në vitin 1953,  Grenlanda bëhet pjesë përbërëse e Danimarkës.
djathtas|parapamje|158x158px|Grenlanda nga sateliti

## Shënime 
## Referime 
## Lidhje të jashtme
Hormonet indore

**Hormonet indore** janë substanca kimike, të cilat krijohen në inde të ndryshme.  Këto hormone përmes gjakut ose limfës shkojnë në organe të ndryshme ku mund të ndikojnë në funksionin e tyre.  Hormonet më të rëndësishme indore janë : acetilkolina, histamina, serotonina.

## Acetilkolina 
Acetilkolina është substancë, e cila lirohet në mbaresa të fijeve nervore.  Kjo e mundëson përcjelljen e ngacmimeve prej nervit në muskul. Pra, është mediator kimik (trasmiter) i impulseve nervore. Përcjellja e ngacmimeve nervore bëhet me substanca kimike, të cilat quhen neurotransmetues. Neurotransmetuesit më të rëndësishëm janë acetilkolina dhe noraderenalina.  Në bazë të kësaj edhe fijet nervore ndahen në kolinergjike dhe adrenergjike.  Aetolkolina sintetizohet prej acidit acetik dhe kolinës që është një lloj aminoalkooli.  Grumbullimi i acetilkolinës në organizëm e pengon enzimi acetilkolin- esteraza. Ky enzimë e zbërthen acetilkolinën në acid acetik dhe në kolinë.

## Histamina 
Krijohet në organizëm prej aminoacidit histidinë. Gjendet në shumë organe dhe në inde, në lëkurë, në zorrë, në mushkri, në tru etj.  Ka veprim të shumëfishtë.  Në lëkurë shkakton vazodilatacion (zgjerimin e enëve të gjakut), skuqje të lëkurës sepse e rritë lëshueshmërinë e kapilarëve të gjakut, e rrit sekrecionin e lënhut në lukth, e shkakton uljen e shtypjes së gjakut. Degradimi metabolik i histaminës bëhet në mëlqi dhe veshkë. Histamina krijohet prej aminoacidit histidinë përmes procesit dekarboksilimi- largimit të dioksidit të karbonit nga histidina.
 në histaminë nga dekarbokilimi i histidinës]]

## Serotonina 
Serotonina krijohet prej aminoacidit triptofan. Serotonina gjendet në trombocite (pllakëza të gjakut), në mukozën e traktit digjestiv, në shpretkë, në tru etj.  Ka veprim të shumëfishtë pas lëndimeve, kur lirohet prej trombociteve e pengon humbjen e gjakut.  Nëse përqendrimi është i madh e rit shtypjen e gjakut, kurse në përqendrime të vogla, stimulon qendrën për frymëmarrje, ndërsa sasia e madhe ndal funksionin e saj.
Hormonet tretës

Hormonet tretëse janë hormone që i tajisin qelizat e lukthit dhe të zorrëve. Ato pasi të derdhen në gjak stimulojnë sekretimin e lëngjeve tretëse.  Kryesisht janë polipeptide të përbëra nga dhjetëra aminoacide.  Hormonet më të rëndësishme tretëse janë : gastrina, sekretina, kolecistokinina, pankreozimina, enterokrinina dhe enterogastroni.

## Gastrina 
Gastrina (gasrosekretina) është hormon indor, të cilin e sekreton mukoza e lukthit. Pasi të resorbohet dhe të bartet përmes gjakut, stimulon sekretimin e lëngut të lukthit.  Pra, gastrina e shpreh ndikimin e saj në vendin e krijimit. Sipas strukturës kimike është polipeptid, i ndërruar prej 17 aminoacideve.  Tajimin e gastrinës në mukozën e lukthit e nxit histamina dhe acetilkolina.  Gastrina i stimulon qelizat e mukozës së lukthit që ta sistetizojnë dhe tajojnë HCL-in.  Ajo nuk ka ndikim në biosintezën dhe sekretimin e enzimeve të mukozës së lukthit.

## Sekretina 
Sektretina është hormon indor i mukozës së zorrës dymbëdhjetëgishtore, i cili aktivizohet dhe lirohet nën ndikimin e acidetiti të lukthit. Përmes gjakut bartet tek pankreasi, ku e stimulon sekretimin e një sasie të madhe të lëngut pankreatik. Sipas strukturës kimike është polipeptid i ndërtuar prej 24 aminoacideve. E stimulon edhe sekretimin e vrerit, kurse e inhibon atë të gastrinës.

## Kolecistokinina 
Lirohet nga qelizat e mukozës së duodenumit nën ndikimin e yndyrnave, acideve dhe produkteve të zbërthimit të proteinave. Sipas strukturës kimike është polipeptid i ndërtuar prej 33 aminoacidesh. Funksioni i saj kryesor është stimulimi me rrugë humorale i zvogëlimit të fshikës së tëmthit me të shkaktohet kalimi i vrarit nga fshika e tëmthit në zorrë. Pra, nën ndikimin e kolecistokininës stimulohet kontraktimi i fshikës së tëmthit dhe kailimi i vrerit nga fshika në zorrë.

## Pankreozimina 
Është hormon indor, i cili krijohet në zorrë të hollë. Stimulon biosintezën dhe tajimin e enzimeve në qelizat e pankreasit ekzokrin. Këto enzime janë: amilaza, tripsina, kimiotripsina, lipaza etj. Lëngu pnkreatik, i cili tajohet pas veprimit të pankreoziminës, është i pasur me enzima. Pankreozimina sipas strukturës është polipeptid i ndprtuar prej 33 aminoacideve.

## Enterokrinina 
Enterokrinina është hormon, i cili krijohet në qelizat e zorrëve. Është polipeptid. Nën ndikimin e tij stimulohet sektretimi i lëngut të zorrëve.

## Enterogastroni 
Krijohet në zorrën e hollë. Pas resorbimit përmes gjakut, arrin në lukth, ku e shpreh ndikimin e vet. Ai krijohet në qelizat e mukozës së zorrëve atëherë, kur peristaltikë dhe ndikon në zvogëlimin e acidit klorhidrik HCL.
Gjëndrat endokrine

[right|thumb|227px|Gjëndrat endokrine. ([Mashkulli majtas, femra djathtas.) **1.** Glandula Pinealis **2.** Hipofiza **3.** Tireoidea **4.** Timusi **5.** Hormonet e gjëndrave mbiveshkore **6.** Pankreasi **7.** Vezorja **8.** Testiset]]
Hormonet e gjëndrave endokrine me sekrecion të brendshëm ose **gjëndrave endokrine** quhen edhe hormone të vërteta për t’i dalluar nga hormonet indore. Fjala endokrin është me prejardhje greke që do të thotë endo- brenda dhe krino- sekretim (greq. endokrin- sekretim i brendshëm). Produktet e këture gjëndrave sekretohen drejtpërdrejtë në gjak ose në limfë. Hormonet e këtij grupi janë me strukturë të ndryshme kimike, prandaj edhe kanë veprim të ndryshëm. Gjëndrat endokrine janë : hipofiza, tireoidea, paratiroidea, pankreasi endokrin, gjëndrat mbiveshkore, gjëndrat seksuale mashkullore dhe femërore dhe placenta gjatë shtatzënisë.
Hipofiza

200px|left|Hipofiza

**Hipofiza** gjendet në bazë të trurit dhe ështe e përforcuar në trurin e mesëm. Hipofiza është organ i vogël me peshë 0.5-0.8 g. 

## Struktura 
Është e ndërtuar prej tri pjesëve: pjesa e përparme- adenohipofiza, pjesa e mesme- pars intermedia, pjesa e prapme- neurohipofiza. Secila nga këto tri pjesë ka rol të veçantë endokrin. Për njeriun janë të rëndësishme pjesa e përparme dhe e prapme, kurse pjesa e mesme është e zhvilluar dobët. Hipofiza përmes hipotalamusit është në lidhje të ngushtë me sistemin nervor qendror dhe nën ndikimin e S.N.Q. ndërrohet aktiviteti endokrin i hipofizës, hormonet e të cilës në anën tjetër ndiokjnë në funksionimin e sistemit nervor. Prandaj, hipofiza është organ, i cili drejtpërdrejt ose tërthorazi rregullon disa funksione të organizmit dhe funksionet e tërësishme endokrine të Sistemit Nervor Qendror. Në hipofizë krijohen disa hormone të cilat e rregullojnë aktivitetin sekretor hormonal të gjendrave të tjera endokrine si p.sh. të gjëndrës tiroide, të gonadeve etj.

## Funksioni i hipofizës 
Pas heqjes së hipofizës nga organizmi shkaktohen çrregullime të ndryshme si ndërprerja e rritjes 80-120 cm(shkurtabiqët hipofizikë), dhëmbët dalin më vonesë dhe zgjat ndërrimi i tyre, organet seksuale zhvillohen dobët, pastaj atrofimi i funksioneve të të gjitha gjëndrave të tjera me sekretim të brendshëm, zvogëlohen proceset oksiduese, rritet ndjeshmëria ndaj insulinës, shfaqet një hipoglicemi e lehtë etj. Nga kjo shihet se pas heqjes së hipofizës çrregullohet në përgjithësi metabolizmi i proteinave, sheqernave dhe lipideve. Nëse ndërpritet funksioni i pjesës së përparme të hipofizës, atëherë ndërpriet edhe rritja e organizmit. Tek organizmat e rritur, nëse ndërprerja e funksionit është e pjesshme atëherë kemi atrofimin e të gjitha gjëndrave të tjera endokrine. Mirëpo, nëse ndërprerja e funksionit është e plotë atëherë kemi të bëjmë një dobësim ekstrem të organizmit ose trashjes së tepërt. Në pubertet trashja përcillet me zhvillim të ngadalshëm të gjëndrave seksuale. Nëse rritet sekretimi i hormonit të rritjes në fëmijëri dhe në pubertet kemi një rritje gjigante (2-2,5 m), e nëse ky çrregullim bëhet pas moshës 25 vjeçare kemi rritjen e pjesëve periferike të trupit (shuplakat e dorës, te shputat e këmbëve, rritja e hundës, rritja e hundës, nofullës së poshtme, gjuhës). Ky çrregullim quhet akromegalia. Në këtë rast, jo rrallë shfaqen edhe shenjat e sëmundjes së sheqerit.

## Ndarja e hipofizës 
**Hipofiza** ndahet në tri pjesë:

* Hormonet e pjesës së përparme të hipofizës
* Hormonet e pjesës së mesme të hipofizës
* Hormonet e pjesës së prapme të hipofizës
Hormonet e pjesës së përparme të hipofizës

**Adenohipofiza** (pjesa e përparme e hipofizës) i krijon dhe sekreton disa hormone, të cilat sipas veprimit mund të ndahen në tri grupe:hormone somatotrope-hormone të rritjes, stimuline- hormonet që stimulojnë funksionin endokrin të gjëndrave të tjera endokrine dhe lipotrofe.

Sipas strukturës kimike të gjitha hormonet e adenohipofizës janë të natyrës peptidike ose proteinike, përkatësisht glukoproteide. Në adenohipofizë krijohen dhe sekretohen 6 hormone. Këto janë: hormoni i rritjes- somatotropina ose kresicina, hormoni tirostimulues- hormoni tireotrop, hormoni adenokortikotrop, hormoni foikostimulues, hormoni lutenizues dhe prolaktina. 

Hormoni i rritjes ka ndikim të caktuar në inde të ndryshme. Të gjitha hormonet e tjera të adenohipofizës e stimulojnë dhe rregullojnë sekretimin e gjëndrave të tjera endokrine. Hormonet flikulostimuluese e rregullojnë sekretimin e gonadave (gjëndrave seksuale mashkullore dhe femërore). Për këtë arësye këto hormone quhen gonadostimulinat. Kjo gjendër tek mashkulli është testisi ndërsa tek femra është ovariumi.

* Somatropina
* Hormoni tireotrop
* Hormoni adenokortikotrop
* Gonadostimulinat
* Prolaktina
Somatropina

thumb|260px|Somatropina-hormoni i rritjes
**Somatropina** (kresecina) - hormoni i rritjes krijohet në qelizat e adenohipofizës. Sipas strukturës kimike është polipeptid. Ka rol të shumëfishtë në organizmëm. Ky hormon, duke e stimuluar sintezën e proteinave, e shpejton rritjesn e organizmit. Kur sekretohet tepër në fëmijëri shkakton gjigantizmin, e kur krijohet pak rezulton rritjes e vogël (shkurtabiqët). Tek organizmat e rritur kur krijohet shumë shkakton joproporcionale të pjesëve periferike të trupit he të organeve. Kjo sëmundje quhet akromegali dhe njihet lehtë, sepse tek ata persona rriten shuplakat e duarve, shputa e këmbëve, nofulla e poshtme, hunda dhe gjuha.
Hormoni tireotrop

Hormoni tiretrop (tireotropina, tireostimulina) krijohet në hipofizë, kurse stimulon sekretim të gjëndrave të tjera endokrine. Sipas strukturës kimike është proteid (proteinë e përbërë), i cili si grup proetetik e ka ndonjë sheqer, prandaj bën pjesë në glikoproteide. Nëse ky hormon futet në organizëm për os, atëherë kemi inaktivizimin e aktivitetit të tij, sepse zbërthehet nën veprimin e enzimeve proteolitike.

Tireotropina e stimulon funksionin e gjëndës tiroide. Prandaj, funksioni normal i saj është i lidhur ngushtë me krijimin dhe sekretimin e tirotropinës në hipofizë. Kjo është vrejtur kur është hequr hipofiza nga organizmi, sepse atëherë bëhet zvogëlimi i tiroidesë dhe rënia e sasisë së tiroksinës 50 % pas 4 ditësh.
Hormoni adenokortikotrop

**Hormoni  adenokortikotrop** (HACT)-kortikotropina është hormon stimulues i adenohipofizës.  Sipas natyrës kimike është një polipeptid i ndërtuar prej 39 aminoacidesh.  Ky hormon e stimulon sekretimin e kores së gjëndrës mbiveshkore.  Në të vërtetë e stimulon aktivitetin e kores së gjëndrës mbiveshkore, si dhe sintezën dhe sekretimin e kortikosteroideve, si p.sh. krijimin dhe sekretimin e kortizonit dhe të glukokortikoideve të tjera.  Ky hormon e rregullon edhe sasinë e kolesterolit dhe të acidit askorbinik (vitamina C) në koren e gjëndrës mbiveshkore.  Nëse çrregullohet sinteza e kortikotropines në hipofizë për shkaqe të ndryshme, atëherë vetvetiu çrregullohet edhe funksioni i kores së gjëndrës mbiveshkore.
Gonadostimulinat

**Hormonet gonadotrope (gonadostimulinat)** emërtohen kështu, sepse e stimulonë funksionin e gonadave- gjëndrave seksule mashkullore dhe femërore (faroret dhe vezoret) në të cilat krijohen qelizat seksuale- spermatozoidet dhe qeliza vezë. Herët është ditur se pas heqjes së hipofizës te njeriu nuk zhvillohen më tutje organet seksuale, ndërsa te shtazët e rritura degjenerohen. 

Ekzistojnë dy gonadostimulina:

* **gonadostimulinat A** (hormoni folokulostimulues- HFS);
* **gonadostimulina B** (hormoni luteostimulues- HLS).

**Gonadostimulina A** stimulon zhvillimin e folikulave të Graf-it dhe sekretimin e estrogjeneve te femrat, kurse te meshkujt stimulon zhvillimni e kanaleve spermatike dhe pjekurinë e spermatozoideve (qelizat seksuale mashkullore).

**Gonadostimulina B** stimulon zhvillimin e trupit të verdhë në vezore dhe sekretimin e hormonit progesteron te femrat, kurse te meshkujt stimulon sekretimin e testosteronit (hormonit seksual mashkullore).

Sekretimi i tepërt i këture hormoneve te fëmijët shkakton pubëertet të hershëm si dhe zhvillim të veçorive sekondare seksuale (dalja e qimeve, ndryshimi i zërit etj.). Sasi më e vogël e këtyre hormoneve zakonisht është te femrat e rritura. Në këtë rast çrrehullohet cilki menstrual, bien flokët, qimet dhe shfawen çrregullime të tjera.
Prolaktina

**Prolaktina** (hormoni]] luteotrop, laktogjen) është po ashtu një hormon stimulimi. Ai stimulon sekretimin e gjëndrave qumështore. Sipas natyrës kimike është polipeptid. Prolatina stimulon sekretimin e qumështit në gjëndrat qumështore të gjinjëve pas lindjes, pastaj krijimin dhe sekretimin e progresorit etj. Nëse zvogëlohet sinteza e këtij hormoni, do të ketë çrregullime në zhvillimin e gjëndrave qumështore dhe në sekretim të qumështit.
Hormonet e pjesës së mesme të hipofizës

**Hormonet e pjesës së mesme** - Te njeriu pjesa e mesme e hipofizës nuk dallohet mirë morfologjikisht, kurse te disa kafshë kjo pjesë e hipofizës dallohet mirë.  Në qeliza të kësaj pjese të hipofizës sintetizohet dhe sekretohet vetëm një hormon- hormoni melanostimulues (HMS) ose intermedina.  Sipas strukturës kimike është polipeptid i ndërtuar prej 22 aminoacidesh.  Roli kryesor i HMS mbështet në stimulimin e melanociteve (qelizave pigmentuese të lëkurës) për ta bërë sintezën e melaninës (pigmenti i murrmë i lëkurës).
Hormonet e pjesës së prapme të hipofizës

**Pjesa e prapme e hipofizës** (Neurohipofiza) është e lidhur ngushtë në kuptimin anatomik dhe ffunksional me hipotalamus. Dëmtimi i hipotalamusit shkakton çrregullimin e neurohipofizës dhe anasjelltas. Në bazë të kësaj mendohet se tipotalamusi e ka funksionin e njejtë sekretor si neurohipofiza dhe se i sekretojnp hormonet e njëjta. Sot dihet se neurohipofiza zhvillohet prej indit nervor. Mendohet se neurohipofiza nuk sintetizon fare hormone, por shërben vetëm si rezervuar në të cilin grumbullohen hormonet, të cilat krijohen në hipotalamus. Këto hormone janë:

* Vazopresina (hormoni antidueritik- Had)
* Oksitocina
Vazopresina

thumb|right|250px|Vazopresina

**Vazopresina** sipas strukturës kimike është oligopeptid i nërtuar prej 8 aminoacidesh. Roli i saj kryesor është në rregullimin e sasisë së urinës që sekretohet për 24 orë (në rregullimin e diurezës). Nëse çrregullohet mekanizmit i krijimit të vazopresinës dhe sekretimi i saj në gjak atëherë shfaqet sëmundja e diabetit josheqerik- diabetes insibidus. Të sëmurët nga ky lloj diabeti pijnë shumë ujë dhe gjatë ditës derdhin sasi të mëdha të urinës (5-10 litra urinë). Urina është e zbehtë, gati pa ngjyrë dhe me peshë të vogël specifike (1.002-1.005).