E drejta për riparim

ishte një nga shembujt e parë të dukshëm të vjetërsimit të planifikuar për të rritur të ardhurat.]]
**E drejta për riparim** është një e drejtë ligjore për pronarët e pajisjeve për të modifikuar dhe riparuar lirisht produkte të tilla si veturat, pajisjet elektronike dhe pajisjet e fermës. E drejta për riparim mund t'i referohet gjithashtu lëvizjes shoqërore të qytetarëve duke ushtruar presion mbi qeveritë e tyre për të miratuar ligje që mbrojnë të drejtën për riparim.

Pengesat e zakonshme për riparim përfshijnë kërkesat për të përdorur vetëm shërbimet e mirëmbajtjes së prodhuesit, kufizimet në aksesin në vegla dhe komponentë dhe barrierat e softuerit.

Përkrahësit e kësaj të drejte tregojnë për përfitimet në përballueshmërinë, qëndrueshmërinë dhe disponueshmërinë e furnizimeve kritike në kohë krize.

## Ndikimi 
Ndërsa fillimisht u nxit kryesisht nga agjencitë e mbrojtjes së konsumatorëve të automobilave dhe industria e shërbimit pas shitjes së automobilave, diskutimi i krijimit të së drejtës për të riparuar jo vetëm automjetet, por për çdo lloj produkti elektronik fitoi tërheqje pasi pajisjet elektronike të konsumit si telefonat inteligjentë dhe kompjuterët u bënë të disponueshme universalisht duke shkaktuar elektronike te prishur dhe e përdorur për t'u bërë rryma e mbeturinave me rritje më të shpejtë. Sot vlerësohet se më shumë se gjysma e popullsisë së botës perëndimore ka një ose më shumë pajisje elektronike të përdorura ose të prishura në shtëpi që nuk janë futur përsëri në treg për shkak të mungesës së riparimeve të përballueshme.

Përveç mallrave të konsumit, aksesi në riparimin e pajisjeve të kujdesit shëndetësor bëri lajm në fillimin e pandemisë COVID-19 në vitin 2020, kur spitalet kishin vështirësi në marrjen e mirëmbajtjes për disa pajisje mjekësore kritike me kërkesë të lartë, veçanërisht për ventilatorët.

Pandemia gjithashtu është vlerësuar me ndihmën në rritjen e lëvizjes së të drejtës për riparim që kur u mbyllën shumë dyqane riparimi. *The Economist* citon gjithashtu pritshmërinë që pronarët e produkteve të jenë në gjendje t'i riparojnë ato si një ndjenjë e drejtësisë morale ose e të drejtave pronësore. Ata që luftojnë kundër vjetërsimit të planifikuar kanë marrë parasysh gjithashtu kur kostot e riparimit i tejkalojnë kostot e zëvendësimit, sepse kompanitë që krijuan produktin kanë ruajtur monopolin në riparimin e tij, duke rritur çmimet.

* pajisja duhet të ndërtohet dhe projektohet në atë mënyrë që të lejojë riparimet të bëhen lehtësisht;
* përdoruesit përfundimtarë dhe ofruesit e pavarur të riparimit duhet të jenë në gjendje të kenë akses në pjesët rezervë origjinale dhe mjetet e nevojshme (software si dhe mjete fizike) në kushte të drejta tregu;
* riparimet, sipas projektimit, duhet të jenë të mundshme dhe të mos pengohen nga programimi i softuerit; dhe
* riparueshmëria e një pajisjeje duhet të komunikohet qartë nga prodhuesi.

Disa qëllime të së drejtës për riparim janë të favorizojë riparimin në vend të zëvendësimit dhe t'i bëjë riparime të tilla më të përballueshme duke çuar në një ekonomi më të qëndrueshme dhe reduktim të mbetjeve elektronike.

## Shiko edhe 
* Riparimi
* Riparueshmëria

## Referime