Arsimi në Tiranë

**Arsimi në Tiranë** ka një histori të pasur që pasqyron zhvillimet sociale dhe politike të Shqipërisë. Në periudhën osmane, ai ishte kryesisht fetar, me medrese dhe mejtepe për myslimanët dhe shkolla kishtare për të krishterët, ndërsa shkollat shqipe përballeshin me ndalime dhe kufizime. Me lëvizjen e Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe vendimet e Kongresit të Manastirit në vitin 1908, filluan përpjekjet për arsimin kombëtar, të cilat u konkretizuan pas Shpalljes së Pavarësisë në vitin 1912 dhe veçanërisht kur Tirana u bë kryeqytet në vitin 1920. Gjatë viteve 1920-1930 u hapën shkolla shtetërore, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore arsimi u bë masiv dhe i detyrueshëm nën regjimin komunist, duke kulmuar me hapjen e Universitetit të Tiranës në vitin 1957. Pas rënies së komunizmit, arsimi u reformua, u hapën edhe institucione private të arsimit dhe Tirana u bë qendra kryesore akademike e Shqipërisë, me sfida të vazhdueshme për përmirësimin e cilësisë dhe përshtatjen me nevojat e kohës.

## Vështrim 
Gjatë periudhës osmane dhe 
para shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, arsimi në Tiranë ishte kryesisht i ndikuar nga sistemi osman dhe struktura fetare e kohës. Shkollimi zhvillohej kryesisht në medrese, mejtepe, idadije dhe iptida si institucione arsimore islame ku mësohej gjuha osmane, arabishtja dhe disiplinat fetare. Prej tyre ndër më të njohurat ka qenë Medreseja e Tiranës. Në këtë periudhë kishte pak mundësi për arsimim në gjuhën shqipe, pasi autoritetet osmane shpesh e ndalonin përdorimin e saj në institucione publike. Megjithatë, në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX, me shtimin e lëvizjeve patriotike dhe ndikimin e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, nisën përpjekjet për hapjen e shkollave shqipe. Në vitin 1908, me vendimin e Kongresit të Manastirit për alfabetin shqip, u krijuan kushte më të favorshme për hapjen e shkollave kombëtare, ndonëse ato shpesh përballeshin me kundërshtime nga administrata osmane dhe qarqet konservatore të shoqërisë. Këto përpjekje vendosën bazat për zhvillimin e mëvonshëm të arsimit në Tiranë dhe në mbarë Shqipërinë pas shpalljes së pavarësisë.

Gjatë periudhës 1912-1939, arsimi në Tiranë kaloi nga një sistem i fragmentuar dhe i dominuar nga shkollat fetare në një strukturë më të organizuar dhe kombëtare. Pas Shpalljes së Pavarësisë dhe veçanërisht pas shpalljes së Tiranës si kryeqytet në vitin 1920, nisi një zhvillim më i organizuar i arsimit me hapjen e shkollave të para publike shqipe, të cilat luajtën një rol të rëndësishëm në formimin e identitetit kombëtar dhe arsimimin e popullsisë. Ligji për arsimin fillor të detyrueshëm i vitit 1922 shënoi një përpjekje për rritjen e shkallës së arsimimit, ndërsa gjatë viteve të Mbretërisë Shqiptare (1928-1939) arsimi u institucionalizua më tej përmes ndërtimit të shkollave të reja dhe futjes së planprogrameve më të strukturuara.
[parapamje|[Instituti Femnuer "Nana Mbretneshë" - Kartolinë nga viti 1939]]
Gjatë kësaj kohe, arsimi për vajzat u zgjerua dhe u hapën shkolla profesionale dhe teknike për të përgatitur të rinjtë për tregun e punës. Të këtilla ishin, Instituti Arsimor "Qiriazi" (1922) dhe sidomos Instituti Femnuer "Nana Mbretneshë". Bashkëpunimi me vende si Italia, Franca dhe SHBA ndikoi në rritjen e cilësisë së arsimit dhe në formimin e mësuesve. Megjithatë, sfida si mungesa e fondeve dhe infrastruktura e pamjaftueshme e vështirësuan procesin. Në fund të kësaj periudhe, Tirana u shndërrua në një qendër të rëndësishme arsimore, duke hedhur themelet e sistemit kombëtar të arsimit shqiptar.

Gjatë periudhës së Luftës së Dytë Botërore (1939-1944), arsimi në Tiranë u përball me sfida të mëdha për shkak të pushtimeve të huaja dhe gjendjes së paqëndrueshme politike. Pushtimi italian në vitin 1939 solli ndryshime në strukturën arsimore, duke përfshirë ndikimin e gjuhës dhe kulturës italiane në shkolla. Autoritetet fashiste u përpoqën të impononin sistemin e tyre arsimor, duke hapur shkolla italisht-folëse dhe duke përfshirë lëndë që promovonin ideologjinë fashiste. Megjithatë, shkollat shqipe vazhduan të funksiononin, ndonëse me vështirësi dhe me kufizime të shumta.

Pas vitit 1943, me largimin e italianëve dhe pushtimin gjerman, arsimi në Tiranë pësoi një tjetër goditje, pasi luftimet dhe situata e rënduar e vendit ndikuan në mbylljen e shumë shkollave. Gjendja e vështirësuar ekonomike dhe pasiguria politike penguan funksionimin normal të sistemit arsimor. Megjithatë, gjatë kësaj periudhe, lëvizja antifashiste organizoi përpjekje për të ruajtur arsimin në zona të kontrolluara nga rezistenca, duke përgatitur materiale mësimore dhe duke edukuar të rinjtë me frymën patriotike. Në fund të luftës, arsimi në Tiranë ishte i dëmtuar rëndë, por ai shërbeu si një bazë për reformat e mëdha që do të pasonin pas çlirimit të vendit.

Gjatë regjimit komunist (1945-1991), arsimi në Tiranë dhe në gjithë Shqipërinë pësoi një transformim të madh. U ndërtuan shkolla të reja në të gjitha nivelet, nga arsimi fillor deri te universitetet. Në këtë periudhë u themeluan një varg institucionesh të rëndësishme si p.sh. Instituti i Lartë Pedagogjik në vitin 1952 dhe Universiteti i Tiranës në vitin 1957, i cili u bë institucioni më i rëndësishëm akademik në vend. Në vitin 1965 themelohet edhe Instituti i Studimeve Pedagogjike. Arsimi u bë i detyrueshëm dhe falas, por gjithashtu u politizua shumë, duke u ndikuar nga ideologjia komuniste.

Pas rënies së regjimit komunist, arsimi në Tiranë kaloi në një periudhë reformash të mëdha. U liberalizua sistemi arsimor, u hapën institucione private dhe universitete të reja, duke përfshirë edhe degë të institucioneve të huaja. Ndryshimet ekonomike dhe sociale sollën sfida të reja, përfshirë mungesën e investimeve në infrastrukturë dhe cilësinë e mësimdhënies, por edhe mundësi të reja për nxënësit, studentët dhe mësimdhënësit.

Sot, Tirana është qendra kryesore e arsimit në Shqipëri, me një numër të madh institucionesh arsimore publike dhe private. Universitetet dhe shkollat e saj luajnë një rol kyç në përgatitjen e brezave të rinj për tregun e punës dhe sfidat e globalizimit. Megjithatë, problemet si infrastruktura e pamjaftueshme, cilësia e arsimit dhe përshtatja me nevojat e tregut mbeten sfida të vazhdueshme për sistemin arsimor të kryeqytetit shqiptar.

## Shih edhe 
* Arsimi në Shqipëri
* Universiteti i Tiranës
* Historia e arsimit në Shqipëri

## Referime