Rabanus Maurus

**Rabanus Maurus Magnentius** (  780 – 4 shkurt 856), i njohur gjithashtu si **Hrabanus** ose **Rhabanus**, ishte një murg, teolog, poet, enciklopedist dhe shkrimtar ushtarak frank benediktin, i cili u bë kryepeshkop i Mainzit në Francën Lindore .  Ai ishte autor i enciklopedisë *De rerum naturis* ( *"Mbi natyrën e gjërave"* ). Ai gjithashtu shkroi traktate mbi arsimin dhe gramatikën dhe komente mbi Biblën. Ai ishte një nga mësuesit dhe shkrimtarët më të shquar të epokës karolingiane  dhe quhej "Praeceptor Germaniae", ose "mësuesi i Gjermanisë". Në botimin më të fundit të Martirologjisë Romake ( *Martyrologium Romanum*, 2004, f.&nbsp;133), festa e tij jepet më 4 shkurt dhe ai cilësohet si Shenjt ('sanctus'). 

## Biografia 
Rabanus lindi nga prindër fisnikë në Mainz . Data e lindjes së tij mbetet e paqartë, por në vitin 801 ai u shugurua dhjak në Abacinë Benediktine të Fuldës në Hesse, ku ishte dërguar në shkollë dhe ishte bërë murg. Me insistimin e Ratgar, abatit të tij, ai shkoi së bashku me Haimon (më vonë në Halberstadt ) për të përfunduar studimet e tij në Tours . Atje ai studioi nën Alkuin, i cili në njohje të zellit dhe pastërtisë së tij i dha mbiemrin Maurus, sipas dishepullit të preferuar të Benediktit, Shën Maurus .  

Pas kthimit në Fulda, në vitin 803 atij iu besua përgjegjësia kryesore e shkollës së abacisë,  e cila nën drejtimin e tij u bë një nga qendrat më të shquara të studimeve dhe prodhimit të librave në Evropë, dhe dërgoi nxënës të tillë si Walafrid Strabo, Servatus. Lupus i Ferrières, dhe Otfrid i Weissenburg . Ishte ndoshta në këtë periudhë që ai përpiloi fragmentin e tij nga gramatika e Priscian,  një libër shkollor i njohur gjatë Mesjetës. Sipas *Lives of the Saints* të Alban Butler, Rabanus nuk hante mish dhe nuk pinte verë.

Në 814 Rabanus u shugurua prift. Menjëherë pas kësaj, me sa duket për shkak të mosmarrëveshjes me Abbot Ratgar, ai u tërhoq për një kohë nga Fulda. Për një kohë të gjatë mendohej se ky dëbim kishte shkaktuar një pelegrinazh në Palestinë, bazuar në një aludim në komentin e tij për Joshua-n .  Megjithatë, pasazhi në fjalë është marrë nga *Predikimi* i Origjenit xiv *In Librum Jesu Nave* . Prandaj, ishte Origeni, jo Rabanus, ai që vizitoi Palestinën.  Rabanus u kthye në Fulda në 817 në zgjedhjen e një abati të ri, Eigil, dhe në vdekjen e Eigil në 822, Rabanus vetë u bë abati. Ai e trajtoi këtë pozicion me efikasitet dhe sukses, por në 842 ai dha dorëheqjen për të pasur më shumë kohë të lirë për studim dhe lutje, duke u tërhequr në manastirin fqinj të Shën Petersberg .

Në 847 Rabanus u shtrëngua të kthehej në jetën publike kur ai u zgjodh për të pasuar Otgar si Kryepeshkop i Mainz . Ai vdiq në Winkel në Rhine në 856. 

## Himne 
Rabanus kompozoi një numër himnesh, më i famshmi prej të cilëve është *Veni Creator Spiritus* . Ky është një himn për Shpirtin e Shenjtë që këndohet shpesh në Rrëshajë dhe në shugurime. Ajo është e njohur në anglisht përmes shumë përkthimeve, duke përfshirë *Come, Holy Ghost, our souls inspire* ; *Eja, Frymë e Shenjtë, bekuar Krijues* ; dhe *Fryma e Krijuesit, me ndihmën e të cilit.*  *Veni Creator Spiritus* u përdor nga Gustav Mahler si kora e parë e simfonisë së tij të tetë .

Një tjetër himn i Rabanusit, *Krishti, lavdia e ndershme e engjëjve të shenjtë* ( *Christe, sanctorum decus Angelorum* ), kënduar për përkujtimin e Shën Michael dhe të gjithë engjëjve, dhe për të përfshirë kryeengjëjt Gabriel dhe Raphael, gjendet në përkthimin anglisht në *The Hymnal 1982* (i Kishës Episkopale ), dhe u harmonizua nga Ralph Vaughan Williams . 

## Shkrimet 
Veprat e Rabanus, shumë prej të cilave  mbeti i pabotuar, përmban komente mbi shkrimet e shenjta ( Zanafilla për Gjyqtarët, Rutha, Mbretërit, Kronikat, Judith, Estera, Kanticlet, Fjalët e urta, Urtësia, Siraku, Jeremia, Vajtimet, Ezekieli, Makabej, Hebrenjtë, Shën Mateu, Mateu ); dhe traktate të ndryshme në lidhje me tema doktrinore dhe praktike, duke përfshirë më shumë se një seri predikimesh . Në *Destitute clericorum* ai solli në pah pikëpamjet e Agustinit dhe Gregorit të Madh në lidhje me trajnimin që ishte i nevojshëm për kryerjen e drejtë të funksionit klerik.   Një nga veprat e tij më të njohura dhe më të qëndrueshme është një përmbledhje me poezi me qendër kryqin, e quajtur *De laudibus sanctae crucis* ose *In honorem sanctae crucis,* një grup poezish shumë të sofistikuara që paraqesin kryqin (dhe, në poezinë e fundit, vetë Rabanus i gjunjëzuar para saj) në fjalë dhe imazh, qoftë edhe në numër. 

Ndër të tjerat mund të përmendet *De universo libri xxii.* *, sive etymologiarum opus*, një lloj fjalori ose enciklopedie, shumë i varur nga *Etimologjitë* e Isidorit të Seviljes, i krijuar si ndihmë drejt interpretimit tipologjik, historik dhe mistik të Shkrimit, *De sacris ordinibus*, *De disciplina ecclesiastica* dhe *Marty* . Të gjithë ata karakterizohen nga erudicioni (ai dinte edhe pak greqisht dhe hebraisht ).  Ai botoi gjithashtu një version të shënuar të *De re militari* për të përmirësuar luftën franke. 

### Runat Markomanike 
Një alfabet runik i regjistruar në një traktat të quajtur *De Inventione Litterarum* i është atribuar Rabanus. Ai përbëhej nga një përzierje e plakut Futhark me runat anglo-saksone dhe ruhet në dorëshkrimet e shekullit të 8-të dhe të 9-të kryesisht nga pjesa jugore e Perandorisë Karolinge ( Alemannia, Bavaria ). Teksti i dorëshkrimit ia atribuon runet *Marcomanni, quos nos Nordmannos vocamus* (dhe për këtë arsye tradicionalisht, alfabeti quhet "Runa Marcomannic"), por ai nuk ka asnjë lidhje me Marcomanni, dhe përkundrazi është një përpjekje e studiuesve karolingianë për të përfaqësuar të gjitha shkronjat e alfabeti latin me ekuivalentët runikë.

Wilhelm Grimm diskutoi për këto rune në 1821. 

## Bibliografia 
Botimi i parë nominalisht i plotë i veprave të Hrabanus Maurus ishte ai i Georges Colvener (Këln, 6 vëll. fol., 1627). Forma *Opera omnia* vëll. cvii–cxii të *Patrologiae cursus completus* të Migne (1852). *De universo* është subjekt i *Compendium der Naturwissenschaften an der Schule zu Fulda im IX.* *Jahrhundert* (Berlin, 1880).

Botimet dhe përkthimet e fundit kritike janë në dispozicion të disa prej veprave të tij:

* *De sermonum proprietate sive Opus de universo*, ed. dhe tr. nga Priscilla Throop, *Hrabanus Maurus: De Universo: vetitë e veçanta të fjalëve dhe rëndësia e tyre mistike*, 2 vëll. Charlotte, VT: MesievalMS, 2009.
* *Expositio in Matthaeum*, redaktuar nga B. Löfstedt, 2 vëll. Corpus Christianorum, continuatio medievalis 174-174A. Turnhout: Brepols, 2000.
* *In honorem sanctae crucis*, redaktuar nga M. Perrin, 2 vëll. Corpus Christianorum, continuatio medievalis 100-100A. Turnhout: Brepols, 1997.
* *De magicis artibus,* përkthim i pjesshëm në anglisht në *Magjinë dhe Magjinë Evropiane: një lexues*, tr. Martha Rampton, 2018, f. 143-145
* *Martirologji.* *Liber de computo* , redaktuar nga J. McCulloh dhe W. Stevens, Corpus Christianorum, continuatio mediaevalis 44. Turnhout: Brepols, 1997.
* *Hrabanus Maurus: Destitute clericorum; Studien und Edition*, Freiburger Beitraege zur mittelalterlichen Geschichte 7. Frankfurt am Main: 1996. Një botim (me përkthim gjermanisht?) i *De Institutione Clericorum* renditet si "në përgatitje" nga Brepols. Një përkthim në anglisht nga Owen M. Phelan, *On the Formation of Clergy*, u botua nga Catholic University of America Press, 2023.

Publikimet gjermane me rastin e 1150 vjetorit të vdekjes së tij:

* Hans-Jürgen Kotzur, ed. , *Rabanus Maurus: Auf den Spuren eines karolingischen Gelehrten* . Mainz: Philipp von Zabern, 2006.  . 120 faqe, 85 ilustrime, duke përfshirë poemat kryq të Maurus-it dhe transkriptimet e tyre dhe përkthimet e pjesshme.
* Stephanie Haarländer, *Rabanus Maurus zum Kennenlernen: Ein Lesebuch mit einer Einführung in sein Leben und Werk* . Publikimi në Bistum Mainz. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgeselschaft, 2006. ISBN&nbsp;978-3-934450-24-0 . 184 faqe, shumë ilustrime. Përmbledhje tekstesh nga Maurus të përkthyera në gjermanisht, me hyrje të gjerë në jetën dhe veprën e Maurus.
* Franz J. Felten, ed. , *Hrabanus Maurus: Gelehrter, Abt von Fulda und Erzbischof von Mainz* . Mainz: Publikimien Bistum Mainz, 2006. ISBN&nbsp;978-3-934450-26-4 . 196 faqe, 4 ilustrime. Përmbledhje esesh historike.

## Shih edhe 
* Poezia mesjetare

## Referime