Ndoc Nikaj

**Ndoc Nikaj** (Shkodër, 9 mars 1864 ose 15 qershor 1865 - Burgu i Shkodrës, 16 janar 1951) ka qenë klerik katolik, prozator dhe botues, babai i prozës gege, i quajtur edhe babai i romanit shqip.''* Vepra e tij *Historia e Shcypniis ch’ me fillesë e deri më kohë kur ra në dorë të turkut* mbahet e para sprovë e historiografisë shqiptare në gjuhën shqipe.** Bashkëpunoi me "Albania"-n e Faik Konicës, botoi të përkohshmen *Koha* që më pas ndërroi emrin dhe u bë *Bashkimi*;*''*

Poeti dhe frati Gjergj Fishta duke u mbështetur te pseudonimi më i përdorur i kolegut, i kushtoi poezinë *Nakdominicipedia* në hyrjen e vëllimit të tij me satira, *Anzat e Parnasit. I ati ishte tabak, zanat që merrej me ngjyrosje penjsh e shajaku malësorësh. Pas shugurimit si ndihmës-famullitar, për 2 vjet shërbeu në Shkodër, mandej në famullinë e Shkrelit, Dajçit, Bregut të Bunës, Pentarit, Sheldisë, etj. Në bashkëpunim me abatin e Mirditës Preng Doçin, qe pjesë e nismës së themelimit të *Lidhjes së mshehtë* më 1892 me qëllim përhapjen e idesë kombëtare. Në ditarin e Dodajt gjendet e shkruar:

:«''Dom Ndoc Nikaj, famullitar i Obotit, ka përfitue 600 napolona prej kontrabandës s'armëve*.»

Kjo gazetë me katër faqe në shqip botonte artikuj për politikën, çështjet shoqërore, kulturën, letërsinë dhe ekonominë, dhe vazhdoi kështu deri afër vitit 1912. Në pranverën e vitit 1913 Nikaj themeloi një gazetë tjetër, *Besa Shqyptare*, që dilte dy deri katër herë në javë gjer më 1921. Aty botohej edhe ndonjë artikull gjermanisht e italisht. Pas një periudhe të shkurtër, nga 29 korriku 1915 po kjo gazetë pati emrin *Zani i Shkodërs*. Përveç punës për nxjerrje gazetash, Nikaj kishte edhe firmën e vet të vogël botuese *Shtypshkroja Nikaj*, të themeluar më 1909, ku u botuan shumë nga veprat e tij dhe të të tjerëve. Këtu ai shtypi libra këndimi në gjuhën shqipe, revista periodike si Hylli i Dritës dhe dhjetëra vepra të tjera. Ndonëse firma botuese nuk i dilte me fitim financiar, biznesmeni Nikaj dinte si të kompensonte humbjen me fitime në fusha të tjera më të leverdisshme si ato të tregtisë së lëndës së drurit apo të armëve. Pas Luftës së Parë Botërore, pasi kishte dhënë një ndihmë të madhe në themelimin e shumë gazetave shqiptare, Nikaj iu kthye më fort shkrimeve dhe botoi libra shkollorë, libra fetarë për kishat, si dhe ndonjë prozë letrare. Ishte drejtues i dy shtypshkronjave. Më 1921 u arrestua dhe bëri dyzetegjashtë ditë burg në Tiranë, për arsye që nuk dihen. Mbas shpalljes së Pavarësisë dhe të vendosjes së qeverisë shqiptare, Nikaj nuk desh të mirrej me veprimtari politike, prandaj qortonte gjithë klerikët që mirreshin me atë punë. Pas një viti u arrestua nga autoritetet e regjimit më 9 shtator, në moshën tetëdhjetedyvjeçare, dhe vdiq në burgun e Shkodrës pesë vjet më vonë, në janar 1951.* duke u mjaftuar me kaq dhe duke i ribotuar pakçka.''''

Si pararendës i prozës në gjuhën shqipe, qëndron kronologjikisht para prozatorëve si Grameno, Milto S. Gurra, Foqion Postolit, Filip Papajanit, Mid'hat Frashërit, dhe Koliqit.

### Prozë 
Kur ishte ende xhakon në seminar "qiti në giuhë shqyptare" *Vakinat e scêites kisc*, të cilën mundi ta botojë në shtypshkronjën e Propagandës Fide në Romë më 1888 me ndihmën e prelatit Pjetër Dodmasej, i cilësuar si përkthim i lirë nga italishtja. botoi në Bruksel vëllimet *Historija e Shqypnis* si dhe,* përkthimin nga italishtja *Historia e Turkís*, që shërbeu si tekst shkollor.*
* *Burbuqja. Diftim historian i vjetve 1815-17*, Shkodër 1920;
* *Lulet në thes. Diftim historiak i vjetve 1830-33*, Shkodër 1920;
* *Lulja e veshkun*, 1920;
* *Motra per vllàn. Shfaqtime teatrore per varza,* Shkodër 1921;
* *Për mik* (dorëshkrim);
* *Ç’pat thanë gjyshja* (dsh);
* *Han Islandi* (dsh);
* *Një testament* (dsh);
* *Te shpella e murosun* (dsh)

## Referime