Rajoni qendror industrial (Poloni)

**Qarku Qendror Industrial **(Polonisht: *Centralny Okręg Przemysłowy*, shkurtuar **COP**), është një rajon industrial në Poloni. Ajo ishte një nga projektet më të mëdha ekonomike të Republikës së dytë Polake. Projekti 5-vjeçar i gjatë është iniciuar nga një ekonomist i njohur polak, zv / Kryeministri dhe Ministri i Thesarit, Eugeniusz Kwiatkowski. Qëllimi i saj ishte për të krijuar një qendër të fuqishme industriale në mes të vendit, aq larg sa është e mundur nga çdo kufi, për të forcuar ekonominë Polake dhe zvogëlimin e papunësisë. Plani Katër-vjetor për zhvillimin e COP ishte planifikuar nga 1 shtatori 1936 deri më 30 korrik 1940 dhe u ndërpre nga shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore dhe pushtimit Gjerman të Polonisë më 1 shtator 1939. Megjithatë, projekti COP ka arritur në zgjerimin e shumtë të industrisë polake, si dhe pas përfundimit të luftës në vitin 1945 COP ishte rindërtuar dhe zgjeruar nën Republikën e Njerëzve të Polonisë.

## Historia e planit 
Duke filluar në vitin 1928, kishte përpjekje të kohëpaskohshme për të krijuar një *trekëndësh të sigurisë*, rajon industrial në mes të vendit, të siguruar nga çdo agresion nga Gjermania ose Rusia Sovjetike. Plani ishte përfundimisht e miratuar në vitin 1936 nga qeveria polake. Nga prilli i 1938-tës, plani, tashmë i vendosur në lëvizje në disa pjesë të vendit, ishte zgjeruar në territoret përtej atyre të mbuluar nga plani origjinal për 'trekëndëshin' më të sigurt. 
djathtas|parapamje|331x331px|Vojvodinat Polake 1922-1939, ato me ngjyrë ishin të përfshirë në planin COP.
COP ishte vendosur në territoret e mëposhtme ish - vojvodinën: pjesët lindore të vojvodinës Kielce dhe Kraków , pjesa jugore e vojvodinës Lublin, dhe pjesën perëndimore të vojvodinës Lwów, ose në terma të tjera, 46 qarqe (powiate), përbëjnë 15.4% të territorit të Polonisë dhe e banuar nga 17% e popullsisë së Polonisë. Faktori i urbanizimit të atyre territoreve ishte 17% (94 qytete), krahasuar me mesataren kombëtare prej 30%. Argumentet për këtë vend të COP ishin:
: a) ushtarake - një distancë relativisht e gjatë në nga të dy kufijtë perëndimorë dhe lindorë (Polonia ishte duke pritur të ardhmen e Gjermanisë apo agresionin Sovjetik), dhe të mbrojtur nga jugu nga Malet Karpate.
:
: b) demografike - një densitet mjaft i lartë i popullsisë (100 persona për km katror) me papunësi të lartë (400-700,000).
:
: c) ekonomike - për të forcuar tregun më bujqësor të Polonisë lindore dhe për të krijuar një treg për produktet industriale të Polonisë Perëndimore dhe një treg të energjisë për Poloninë jugore. Përveç kësaj, ky rajon kishte disa burime natyrore të pazhvilluara (guri, hekuri, argjila, plus disa burime të energjisë).
:
: d) shoqërore - për të ulur papunësinë, ende e lartë në rajonet më bujqësore të Polonisë lindore, ende ndjenja tronditjeje të Depresionit të Madh.
Plani COP kërkonte investim gjigant financiar - vetëm zhvillimi i infrastrukturës dhe industrisë ushtarake ishte rreth 3 miliardë zlotys. Meqë pritjet e luftës u rritën, investimi privat në Evropë në fund të viteve 1930 ishte i vogël, dhe kështu qeveria polake kreu shumicën e barrës së financimit të projektit; nga viti 1937 në vitin 1939, COP kishte konsumuar rreth 60% të të gjitha fondeve investuese të Polonisë.

## Arritjet 
Projektet pasuese industriale ishin pjesë e planit: një uzinë çeliku (Huta Stalowa Wola) dhe termocentrali në një markë të qytetit të ri të Stalowa Wola, një fabrikë gome në Dębica, një fabrikë automobilesh në Lublin, një fabrikë avionësh në Mielec, një fabrikë për motorë avionësh dhe artileri në Rzeszów, termocentralet hidroelektrike në Rożnów dhe Myszkowice, dhe zgjerimi i Zakłady Azotowe në Mościce. Industria ushtarake në Staropolski Okręg Przemysłowy u zgjerua në qytetet e Radom-it, Skarżysko-Kamienna, Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice, dhe Kielce. Shumica e atyre investimeve ishin të vendosura në zonat me papunësi të lartë, dhe ndërtimi i tyre pati sukses në reduktimin e tensioneve sociale dhe filloi të forcojë ekonominë polake.

Zhvillimi i COP dhe projekte të ngjashme, si ndërtimi i portit detar në Gdynia, ishin arritjet më të shquara të Republikës së Dytë Polake, duke shënuar fillimin e epokës së re të pavarësisë së rifituar së fundi. Plani COP ishte vazhduar nga qeveria komuniste e Polonisë pas Luftës së Dytë Botërore.

Megjithatë, si data e fundit për planin ishte fundi i korrikut 1940, dhe Polonia nuk kishte mjaftueshëm kapital që të kryejë tërë planin vet, disa projekte të menduara ishin plotësisht operacionale para shpërthimit të luftës , dhe shumë të tjerë nuk ishin nisur fare. Për rrjedhojë, kontributi i tyre për pajisjen e ushtrisë polake në periudhën deri në luftë ishte relativisht i parëndësishëm, dhe bëri shumë pak për të kompensuar superioritetin shkatërrimtar material të forcave të armatosura gjermane.

Taktikat gjermane blitzkrieg në Luftën e Dytë Botërore, me përparime të menjëhershme nga forca të shpejta të motorizuara dhe sulme ajrore në vargje të gjata, siguroi që rajoni COP dështoi të siguroi një strehë të sigurtë për industrinë polake. Në çdo rast, copëtimi gjerman i Çekosllovakisë mori kahje në Poloni nga jugu dhe vuri fabrikat e COP-it në rrugën e drejtpërdrejtë të përparimit të Gjermanisë nga Sllovakia. Gjatë pushtimit gjerman, shumica e fabrikave ishin shndërruar për të kontribuar në përpjekjen Gjermane për luftë. Pas luftës, ndërmarrjet industriale të inicuara nga COP u zgjeruan më tej dhe për pjesën më të madhe vazhdon të funksionojë deri më sot.

Melchior Wańkowicz, në librin e tij të vitit 1939 Sztafeta, theksoi faktin se rritja e shpejtë e qyteteve COP nuk ishte e pasuar nga investime të nevojshme në infrastrukturë, veçanërisht në shkolla dhe strehim. Sikur njoftoi Ilustrowany Kurier Codzienny më 10 janar 1939, në gjysmën e parë të vitin 1938, popullsia e Rzeszów u rrit për 24%, ajo e Sandomierz për 29%, Tarnobrzeg për 49%, dhe në Mielec për 58%. Në përgjithësi, në gjysmën e parë të vitin 1938, popullsia e përgjithshme e të gjitha qyteteve COP u rrit për 20%. Sipas një deklarate për shtyp nga janari 1939, nga 33 qytete të vendosura në bashkërrjedhjen e lumenjve San dhe Vistula, ka nevojë për më shumë se 23 shkolla të reja.

## Shih edhe 
* Sandomierz Voivodeship (1939)
* Zona industriale e Silesisë së epërme
* Gdynia
* Linja kryesore Polake e Qymyrit
* Sztafeta

## Referimet 
* Wiesław Samecki, Ekonomia 3: Centralny Okręg Przemysłowy 1936-1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1998, ISBN 83-229-1634-5