Provimi perandorak

**Provimi perandorak** ishte një sistem provimi i shërbimit civil në Kinën Perandorake, i administruar me qëllim të përzgjedhjes së kandidatëve për burokracinë shtetërore . Koncepti i zgjedhjes së burokratëve me meritë dhe jo nga lindja filloi herët në historinë kineze, por përdorimi i provimeve me shkrim si një mjet përzgjedhjeje filloi seriozisht gjatë dinastisë Sui  (581–618), më pas në dinastinë Tang (618– 907). Sistemi u bë dominues gjatë dinastisë Song (960–1279) dhe zgjati për gati një mijëvjeçar deri në shfuqizimin e tij gjatë reformave të fundit të dinastisë Qing në 1905. Sponsorët kryesorë për heqjen ishin Yuan Shikai, Yin Chang dhe Zhang Zhidong . Aspektet e ekzaminimit perandorak ekzistojnë ende për hyrjen në shërbimin civil si të Kinës ashtu edhe të Tajvanit .

## Vështrim 
Provimet shërbenin për të siguruar një njohuri të përbashkët të shkrimit, klasikëve kinezë dhe stilit letrar midis zyrtarëve shtetërorë. Kjo kulturë e përbashkët ndihmoi në bashkimin e perandorisë dhe ideali i arritjes me meritë i dha legjitimitet sundimit perandorak. Sistemi i provimit luajti një rol të rëndësishëm në zbutjen e fuqisë së aristokracisë trashëgimore dhe autoritetit ushtarak, si dhe në ngritjen e një klase fisnike të dijetarëve-burokratëve .

Duke filluar me dinastinë Song, sistemi perandorak i provimeve u bë një sistem më formal dhe u zhvillua në një shkallë afërsisht me tre nivele nga provimet lokale në provinciale në gjykatë. Gjatë dinastisë Ming (1368–1644), autoritetet e kufizuan përmbajtjen kryesisht në tekste mbi ortodoksinë neo-konfuciane ; shkalla më e lartë, *xhinshi* u bë thelbësor për postet më të larta. Nga ana tjetër, mbajtësit e diplomës bazë, *shengyuan* u bë jashtëzakonisht i mbifurnizuar, duke rezultuar në mbajtës që nuk mund të shpresonin për poste. Gjatë shekullit të 19-të, të pasurit mund të hynin në sistem duke edukuar djemtë e tyre ose duke blerë një zyrë. Në fund të shekullit të 19-të, disa kritikë brenda Kinës Qing fajësuan sistemin e provimit për mbytjen e njohurive shkencore dhe teknike dhe kërkuan disa reforma. Në atë kohë, Kina kishte rreth një licencë civile për 1000 njerëz. Për shkak të kërkesave të rrepta, kishte vetëm 1% kalueshmëri midis dy ose tre milionë aplikantëve vjetorë që merrnin provimet. 

Sistemi kinez i provimeve ka pasur një ndikim të thellë në zhvillimin e funksioneve moderne administrative të shërbimit civil në vende të tjera.  Këto përfshijnë struktura analoge që kanë ekzistuar në Japoni,  Kore, Mbretërinë Ryukyu dhe Vietnam. Përveç Azisë, raportet e misionarëve dhe diplomatëve evropianë prezantuan sistemin kinez të provimeve në botën perëndimore dhe inkurajuan Francën, Gjermaninë dhe Kompaninë Britanike të Indisë Lindore (EIC) të përdorin metoda të ngjashme për të zgjedhur punonjësit e mundshëm. Duke parë suksesin e saj fillestar brenda EIC, qeveria britanike miratoi një sistem të ngjashëm testimi për shqyrtimin e nëpunësve civilë në të gjithë bordin në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar në 1855. Shtetet e Bashkuara do të krijonin gjithashtu programe të tilla për disa punë qeveritare pas vitit 1883.

## Shih edhe 
* Dinastia Qing 

## Literatura 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 
* 
* 

* 
* 

* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 

* 

* 

* 

* 
* 

* 
* 

* 

* 
* 
* 

* . University of Oregon Libraries (not searchable) , American Libraries Internet Archive Google Books (Searchable).

## Referime