Ananasi

**Ananasi**   ( *Ananas comosus* ) është një bimë tropikale me frut të ngrënshëm; është bima më e rëndësishme ekonomikisht në familjen Bromeliaceae . 

Ananasi është vendas në Amerikën e Jugut, ku është kultivuar për shumë shekuj. Futja e ananasit në Evropë në shekullin e 17-të e bëri atë një ikonë të rëndësishme të luksit. Që nga vitet 1820, ananasi është rritur komercialisht në serra dhe shumë plantacione tropikale.

Ananasi rritet si një shkurre e vogël; lulet individuale të bimës së papjalmuar shkrihen për të formuar një frut të shumëfishtë . Bima zakonisht përhapet nga kompensimi i prodhuar në majë të frutit  

## Historia 
parapamje| Fruti i ananasit, i plotë dhe në seksion gjatësor
Bima e egër e ka origjinën nga drenazhet e lumit Parana-Paraguaj midis Brazilit jugor dhe Paraguajit .   Dihet pak për zbutjen e tij, por u përhap si kulturë bujqësore në të gjithë Amerikën e Jugut. Dëshmitë arkeologjike të përdorimit janë gjetur që në vitet 1200 - 800 para Krishtit (3200-2800 para Krishtit) në Peru  dhe 200 pes - 700 p.e.s. (2200-1300 para Krishtit) në Meksikë,  kur u kultivua nga Majat dhe aztekët .  Nga fundi i viteve 1400, ananasi i korrur u shpërnda gjerësisht. Evropiani i parë që u ndesh me ananasin ishte Kolombi, në Guadelupe më 4 nëntor 1493.   Portugezët morën frutat nga Brazili dhe e futën kulturën në Indi deri në vitin 1550. 

### Që nga shekulli i 19-të: komercializimi masiv 
Spanjollët e kishin futur ananasin në Hawaii në shekullin e 18-të  ku njihet si *hala kahiki* (" hala e huaj"),   por plantacioni i parë tregtar u krijua në 1886. Investitori më i famshëm ishte James Dole, i cili u transferua në Hawaii në 1899-ën  dhe filloi një plantacion ananasi prej 24 hektarësh në vitin 1900, i cili do të zgjerohej për të arritur në Dole Food Company .  Dole dhe Del Monte filluan të kultivonin ananas në ishullin Oahu në vitin 1901 dhe atë 1917, respektivisht, dhe Maui Pineapple Company filloi kultivimin në Maui në 1909.  James Dole filloi përpunimin komercial të ananasit dhe punonjësi i Dole, Henry Ginaca shpiku një makinë automatike të qërimit në 1911. 

## Të ushqyerit 
 
Tuli i papërpunuar i ananasit përbëhet nga 86% ujë, 13% karbohidrate, 0,5% proteina dhe përmban yndyrë të papërfillshme (tabela). Në një sasi referencë prej 100 gramësh, ananasi i papërpunuar furnizon 209 kJ energji ushqimore dhe është një burim i pasur me mangan (44% Vlera ditore, VD) dhe vitaminë C (58% VD), por përndryshe nuk përmban mikroelemente në sasi të konsiderueshme.

## Përdorimet 
### Kulinaria 
Tuli dhe lëngu i ananasit përdoren në kuzhinat e mbarë botës. Në shumë vende tropikale, ananasi përgatitet dhe shitet në anë të rrugëve si meze e lehtë. Shitet i plotë ose në gjysma të ndara me një shkop. Feta të plota me bërthama me një qershi në mes janë një garniturë e zakonshme për shërbimin e proshutave në Perëndim. Copat e ananasit përdoren në pjata të tilla si sallatat e frutave, mbushjet e picave, ose si një unazë e pjekur në skarë në një hamburger. Pjatat tradicionale që përdorin ananasin përfshijnë *hamonado*, *afritada*, *kaeng som pla* dhe kashtë Havai . Ananasi i grimcuar përdoret në kos, reçel, ëmbëlsira dhe akullore. Lëngu i ananasit shërbehet si pije dhe është gjithashtu përbërësi kryesor në koktejle si *piña colada* dhe *tepache* .

Në Filipine, një ëmbëlsirë tradicionale si pelte e quajtur *nata de piña* është prodhuar gjithashtu që nga shekulli i 18-të. Bëhet nga fermentimi i lëngut të ananasit me organizmin *Komagataeibacter xylinus* . 

Bashkimi Evropian konsumoi 50% të totalit global për lëng ananasi në 2012-2016. Holanda ishte importuesi më i madh i lëngut të ananasit në Evropë . Tajlanda, Kosta Rika dhe Holanda janë furnizuesit kryesorë të tregut të Bashkimit Evropian për periudhën 2012-2016.  Vendet që konsumuan më shumë lëng ananasi në vitin 2017 ishin Tajlanda, Indonezia dhe Filipinet, të cilat në total zënë 47% të totalit botëror. Nga viti 2007 deri në vitin 2017, rritja më e madhe e konsumit të lëngut të ananasit ishte nga Angola . Konsumi i lëngut të ananasit në Kinë dhe Indi është i ulët në krahasim me popullsinë e tyre. 

### Tekstile 
Kultivari 'Red Spanish' i ananasit dikur mbillej gjerësisht në Filipine . Gjethet e gjata të kultivarit ishin burimi i fibrave tradicionale piña, një përshtatje e traditave vendase të thurjes me fibra të nxjerra nga abacá . Këto thureshin në pëlhura nipis me shkëlqim të ngjashëm me *dantella* të zbukuruara zakonisht me qëndisje të ndërlikuara me lule të njohura si *calado* dhe *sombrado* . Pëlhura ishte një eksport luksoz nga Filipinet gjatë periudhës koloniale spanjolle dhe u bë e pëlqyeshme për aristokracinë evropiane në shekujt XVIII dhe XIX. Ata ishin të favorizuar për cilësinë e tyre të lehtë dhe të freskët, e cila ishte ideale në klimën e nxehtë tropikale të ishujve. Industria u shkatërrua në Luftën e Dytë Botërore dhe sapo ka filluar të ringjallet.   

## Referime