Haveit

**Haveit** janë një kolektiv artistik i përbërë prej katër vajzash nga Kosova: Alketa e Lola Sylaj dhe Hana e Vesa Qena, të cilat përdorin mediumin e performancave publike, fotografisë dhe videos për të eksploruar çështjet sociale në Kosovë si fuqizimi i pozitës shoqërore të gruas, të drejtat e komunitetit LGBT+ si dhe plot tema të tjera. 

Kolektivi u themelua në vitin **2011**, si formë proteste pas vrasjes së Diana Kastratit, në qendër të qytetit nga ish-burri i saj.

Motrat e Haveit, karakterizohen për përformancat e tyre artistike në rrugë, që në të shumtën e rasteve protestojnë kundër dominancës patriarkale në Kosovë, steriotipeve gjinore, diskriminimit të gruasë dhe komunitetit LGBT+  “Mënyra e vetme që tentojmë me bo py’tje ose me ngrit zanin për diçka është përmes performancave në rrugë” thotë Hana. “Na me qëllim e kemi zgjedh që me dalë në rrugë me performu sepse është mes aktivizmit edhe mes artit”.

**Për vitin 2018**, kolektivi Haveit morri **Çmimin për Demokraci** i ndarë nga Fondacioni për Shoqëri të Hapur, si nxitës i demokracisë në vend, duke reaguar ndaj pabarazisë gjinore, dhunës ndaj grave dhe diskriminimit të komunitetit LGBT+. 

## Themelimi
Kolektivi Haveit, përbërëhet nga dy palë motra, Alketa e Lola Sylaj, dhe Vesa e Hana Qena, të cilat themeluan këtë kolektiv artistik si një formë proteste ndaj fenomeneve sociale në shoqërinë kosovare si stereotipet gjinore, patriarkalizmi, shtypja e grave, e homofobia. Performaca e zhvilluar nga Haveit për këtë vrasje u titullua "*Kurorëzimi*", ku pjesëtaret e Haveit mbanin të veshur një vello dhe qëndronin pa lëvizur në shenjë proteste kundër shtypjes së grave.

Të inspiruara nga kjo përformancë, kolektivi vazhdoj të shpreh paknaqësinë e tyre duke dhuruar përformanca të ndryshme në rrugë, duke promovuar ndryshime shoqërore nëpërmjet artit. 

### “Kur baba kajke nana mi lajke sytë” (2014) 
Instalacion me 4 video në Tiranë, i cili kishte si qëllim të nxirrte në pah vlerat patriarkale që rriten burrat shqiptar, të cilat i bëjnë ata emocionalisht të paaftë.

### Baby Blues (2017) 
Në 2017 "Haveit" i dedikoi një performancë fenomenit psikologjik *“Baby Blues”* që nënkupton gjendjen e depresionit që prek shumë gra pas lindjes. Performanca u mbajt pranë galerisë "Motrat" në Prishtinë dhe kishte kurator Lulzim Zeqiri.

### 3 billbordet (2018) 
Në 2018, për ditën ndërkombëtare të gruas, duke ju referuar filmit fituese të Oskarit “Tre tabelat jashtë Ebbing, Misuri”, Haveit vendosën para stacionit policor në Prishtinë tre billborde për të sjell vëmendje rreth dhunës ndaj gruas në familje.

*"Edhe sa thirrje të humbura?" "Diana Kastrati" dhe "Zejnepe Bytyqi",* ishin mbishkrimet në tre billboardet e vendosura, duke u lidhur me rastet e vrasjeve të Diana Kastratit dhe Zejnepe Bytyqi nga burrat e tyre, dhe mungesës së shtetit për ti mbrojtur ato.  Sipas intervistave të dhëna, "Haveit" erdhi në këtë formë proteste me krijimin e banerave për të kritikuar sistemin policor, që ka dështuar në mbrojtjen e viktimave nga dhuna me bazë gjinore.

### Performanca tjera nga Haveit janë: 
* Nuk ka ujë por ka fontanta (2013)
* Cfarë ngjyre ka flamuri juaj kur digjet (2014)
* Lustrimi i këpucëve (2014)
* Tager (2015)
* Ana tjetër e Kosovës (2016)
* #celezemren (2018)
* Pilula e së nesërmes (2018)
* Tash nashta po bohet shpia (2018)
* “Kushdo që do debat, le t’vjen nëpër oda të burrave…” (2018)

## Kontroversiteti
Një tjetër performancë e Haveit ishte ajo në muajin shkurt në 2014 me rastin e Shën Valentinit. Performanca e tyre artistike u finalizua me një foto ku shihen dy çiftet e vajzave duke u puthur në buzë para Teatrit Kombëtar. Fotoja u hodh në rrjetet sociale dhe solli një valë komentesh diskriminuese.

Një tjetër performancë e ngjashme e materializuar në foto ka qenë fotoja pranë një ode, ku duken katër vajzat të ulura këmbakryq, duke treguar gishtin e mesit. Në diçiturën e fotos ishte vendosur një citim i kreministrit kosovar, Ramush Haradinaj. Në të thuhej:”*Kushdo që do debat, le t’vjen nëpër oda të burrave, ku kollet burri, e bajna llaf e pina çaj rusi deri n’sabah. Në këto ndeja ‘kanunqe’ sbahet kijameti.”* Në një intervistë për gazetën online "KultPlus", një nga anëtaret e këtij kolektivi, Lola Sylaj është shprehur në këtë mënyrë: 

*“Ka një kohë të gjatë që tashmë jo vetëm në fushata zgjedhore por edhe në diskutime tjera politike rreth çështjeve të ndryshme politikanët në Kosovë zgjedhin odën e burrave, odë kjo e cila vazhdon mendësinë e patriarkalitetit ku burri më i moshuar është më “i urti”, tradita këto të cilat mbrohen e lartësohen nga politikanët, ku gjuajtja me armë shihet si diçka festive dhe jo e jashtëligjshme”*

## Arritjet
Performancat e Haveit, përveç që kanë terhek vëmendjen e publikut Kosovar, kanë arritur të terheqin vemendjen e mediave botërore ku u shfaqen në mediume ndërkombtare si *The Guardian, Dazeddigital, Sisters of Europe , Calvet Journal* etj.

Në **vitin 2014**, performance e tyre *Use your mouth* u prezantua në Stokholm, Suedi.

Performanca e tyre *Ekzaminimi*, u prezantua në **Tedx Women Prishtina** dhe në Athinë, Greqi, kurse performanca e tyre *Je suis glamour* u prezantua në një festival filmi.

Gjithëashtu, në vitin 2018, ato fituan **Çmimi për Demokraci 2018** i ndarë nga Fondacioni për Shoqëri të Hapur. Haveit fituan këtë cmim për *përpjekjet, aktivizmin, dhe angazhimin* e tyre në shoqëri, duke nxitur demokracinë në vend. 

## Referime
‎