Arsimi falas

**Arsimi falas** është arsimi i financuar nga shpenzimet qeveritare ose organizatat bamirëse dhe jo nga financimi privat i shkollimit. Janë propozuar shumë modele të arsimit të lartë falas.  Shkolla fillore dhe arsimi tjetër gjithëpërfshirës ose i detyrueshëm është falas në shumë vende (shpesh duke mos përfshirë tekstet shkollore fillore). Arsimi terciar është gjithashtu falas në disa vende, duke përfshirë studimet pasuniversitare në vendet nordike .  Neni 13 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore siguron të drejtën për arsim falas në arsimin fillor dhe futjen progresive të tij në arsimin e mesëm dhe të lartë si e drejtë për arsim . 

Në Universitetin e Oslos, nuk ka tarifë shkollimi përveç një tarife të vogël semestrale prej NOK (600) (74 dollarë amerikanë).  Nga viti 2013 në Evropën Veriore, Estonia filloi gjithashtu të ofrojë arsim të lartë falas. Suedia, deri në fillim të shekullit të 21-të, ofronte arsim falas për studentët e huaj, por ndryshimet janë futur për të ngarkuar tarifa për studentët e huaj nga jashtë komunitetit evropian .  Danimarka ka gjithashtu arsim universal falas dhe ofron një pagë mujore, "Statens Uddannelsesstøtte" ose "SU",  për studentët mbi 18 vjeç ose studentët që janë nën 18 vjeç dhe ndjekin një arsim të lartë .  Programet bachelor dhe master në Danimarkë ofrohen në gjuhën daneze ose angleze në varësi të programit ose universitetit.  Argjentina, Brazili, Kuba, Polonia, Republika Çeke, Greqia, Hungaria, Libani, Arabia Saudite, Turqia, Sri Lanka dhe Uruguai ofrojnë arsim falas në të gjitha nivelet, duke përfshirë kolegjin dhe universitetin për qytetarët.

## Historia 
Në Epokën e Artë Islame lindi një traditë e arsimit dhe edukimit falas të bazuar në medrese .  

Arsimi falas është identifikuar prej kohësh me “arsim të sponsorizuar”; për shembull, gjatë Rilindjes, personalitete të pasura zakonisht sponsorizuan edukimin e të rinjve si mbrojtës. 

Thomas Jefferson propozoi "krijimin e shkollave falas për të mësuar leximin, shkrimin dhe aritmetikën, dhe nga këto shkolla ata me aftësi intelektuale, pavarësisht prejardhjes apo statusit ekonomik, do të merrnin një arsim universitar të paguar nga shteti". 

Në Bashkimin Sovjetik, qeveria e Vladmir Leninit vendosi një sërë masash progresive që përfshinin aksesin në arsimin universal .  

Në Sri Lanka, C.W.W. Kannangara prezantoi arsimin universal falas nga kopshti deri në diplomën universitare, duke u bërë vendi i parë që zbatoi arsimin falas në shkallë kombëtare. 

Në Shtetet e Bashkuara, Townsend Harris themeloi institucionin e parë publik falas të arsimit të lartë, Akademia e Lirë e Qytetit të Nju Jorkut (sot Kolegji i Qytetit të Nju Jorkut ), në 1847; synonte t'u ofronte arsim falas të varfërve urbanë, emigrantëve dhe fëmijëve të tyre. Të diplomuarit e tij vazhduan të marrin 10 çmime Nobel, më shumë se çdo universitet tjetër publik.  Gjatë fundit të shekullit të 19-të, qeveria e Shteteve të Bashkuara prezantoi arsimin e detyrueshëm si arsim falas ose universal, i cili u shtri në të gjithë vendin deri në vitet 1920. Është më i vjetri nga 25 institucionet e arsimit të lartë të CUNY[5] dhe konsiderohet flamuri i tij. Primacitë e tjera në City College që ndihmuan në formësimin e kulturës së arsimit të lartë amerikan përfshijnë qeverinë e parë studentore në vend (Senati Akademik, 1867);[9] vëllazëria e parë kombëtare që pranoi anëtarë pa marrë parasysh fenë, racën, ngjyrën ose besimin. Delta Sigma Phi, 1899);[10] programi i parë i mbrëmjes për dhënien e diplomave (Shkolla e Arsimit, 1907). https://en.wikipedia.org/wiki/City_College_of_New_York Në vitin 1944, Presidenti i SHBA Franklin Delano Roosevelt nënshkroi në ligj Aktin e Ripërshtatjes së Ushtarakëve, i njohur gjithashtu si Ligji i të Drejtave të GI . Projektligji i GI lejoi veteranët e Luftës së Dytë Botërore të ndiqnin universitetet pa kosto për ta. 

Një raport në lidhje me arsimin e lartë falas u përgatit nga Presidenti Truman në vitin 1947, megjithatë, sipas asaj që shkruhej në raport, nuk u ndërmor asnjë veprim. Prandaj, nuk u bë kurrë realitet. Një arsye e mundshme mund të jetë Lufta e Ftohtë e vazhdueshme në atë kohë, e cila e bëri Presidentin Truman të zhvendoste fokusin e tij nga raporti në shpenzimet për mbrojtjen e luftës. 

Qeveritë zakonisht financojnë arsimin e detyrueshëm përmes taksave. Mangësia e rënduar mund të ndiqet penalisht. Shkollimi në shtëpi, shkollimi privat ose komunal zakonisht ofrojnë alternativa ligjore.

Me fillimin e shumë institucioneve mësimore falas të bazuara në internet si edX (themeluar në 2012) dhe MITx (shpallur në 2011), kushdo në botë me akses në internet mund të ndjekë kurse arsimore falas.  Në shumë vende, politika për sistemin e meritave nuk është arritur ende me këto përparime të fundit në teknologjinë e arsimit.

Pas protestave të studentëve kilianë 2011–13, kolegji pa shkollim ishte një premtim kryesor i fushatës së presidentes kiliane Michelle Bachelet në 2013. Pas disa vitesh grumbullimi të mbështetjes dhe financimit, ligji *falas* u miratua në vitin 2018, dhe që nga viti 2019 mbulon shkollimin në shkollat pjesëmarrëse për familjet në 60% më të ulët të fitimeve në mbarë vendin. 

## Shih edhe 
* Përmbajta e lirë
* Indeksi i arsimimit
* E drejta për arsim
* Pagesat e shkollimit
* Burimet e hapura arsimore

## Literatura 
* 
* * 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime