Legjenda e Kosovës

[parapamje|[Millosh Kopiliqi duke vrarë Muratin I, ilustrim nga versioni gjerman i *Gjendjes së tanishme të Perandorisë Osmane* (1694) nga Paul Rycaut]]
[parapamje|*[Vajza kosovare* (1919) nga Urosh Prediqi, është një nga përfaqësimet kryesore artistike të mitit të Kosovës.]]
**Legjenda Kosovës** (serbisht Косовска легенда *Kosovska legenda*) e njohur edhe si **Miti i Kosovës** (Косовски мит *Kosovski mit*) dhe **Kulti i Kosovës** (Косовски култ *Kosovski kult*), është mit kombëtar serb i bazuar në legjenda lidhur me gjoja vuajtjeve gjatë dhe pas ngjarjeve që lidhen me Betejën e Kosovës (1389). Ka qenë temë në folklorin dhe traditën letrare jugosllave kur është kultivuar poezia epike gojore dhe poema lahutare. Forma përfundimtare e legjendës nuk u krijua menjëherë pas betejës, por u zhvillua nga krijues të ndryshëm në versione të ndryshme. Në formën e tij moderne, ajo u shfaq në Serbinë e shekullit të 19-të dhe shërbeu si një element i rëndësishëm përbërës i identitetit kombëtar të Serbisë moderne dhe politikës së saj.

## Përmbledhje 
Sundimtari serb Llazari u sfidua nga Sulltani osman Murad I në betejën në Fushë Kosovë. Sipas Mitit, Llazari zgjodhi të vdiste si martir, me synimin për t'u siguruar serbëve një vend në Mbretërinë e Qiellit, në vend të "mbretërisë tokësore" dhe fitores në betejë. Në mit, ndryshe nga ajo që ndodhi në realitet, Vuk Brankoviqi tërhoqi trupat e tij në momente vendimtare, duke u bërë kështu një simbol i një tradhtie, ndërsa Millosh Obiliq vrau Sulltan Muradin I dhe më pas u ekzekutua. Në fakt, Brankoviq luftoi trimërisht deri në fund.

Në Serbinë Osmane, miti u interpretua si një pranim ideologjik fatalist i Perandorisë Osmane dhe fillimisht nuk ishte i lidhur me serbët si popull, por me rënien e shoqërisë feudale serbe. Në rrëfimet moderne të mitit, disfata në betejë u karakterizua si rënie e shtetit të lavdishëm mesjetar serb dhe më pas një pushtim dhe skllavërim afatgjatë osman. Sipas legjendës, sakrifica e Llazarit dhe kalorësve të tij rezultoi në disfatë, ndërsa serbët u paraqitën si populli i zgjedhur që nënshkruan një Besëlidhje me Zotin. Miti i Kosovës është modeluar sipas simboleve të njohura të krishtera, si Darka e Fundit biblike, tradhtia e Judës dhe numrat që kanë asociacione fetare. Ai e përshkruan Serbinë në thelb si një variant të *motivit Antemurale Christianitatis* (mbrojtës i krishterimit) kundër Perandorisë Osmane.

Një nga të dhënat më të hershme që kontribuoi në kultin e martirizimit të Llazarit u gjet në Kishën Ortodokse Serbe, e shkruar kryesisht nga Danilo III, Patriarku serb (1390–1396) dhe një murgeshë Jefimija. Gjatë shekujve në vijim, shumë shkrimtarë dhe kronistë shënuan legjendat gojore që dëgjuan në Ballkan. Në vitin 1601, kronisti raguzan Mavro Orbini botoi veprën me titull *Mbretëria e Sllavëve*, e cila ishte e rëndësishme për rindërtimin dhe zhvillimin e mitit, duke ndërthurur të dhënat e historianëve dhe legjendave popullore, ndërsa *Kronika e Tronoshës* (1791) gjithashtu kontribuoi ndjeshëm në ruajtjen e legjendës. Zhvillimi i mitit u ndikua gjithashtu nga *chanson de geste franceze*. Forma përfundimtare e mitit të Kosovës u ndërtua nga filologu Vuk Karaxhiq, i cili botoi veprën me titull "Cikli i Kosovës" pas mbledhjes së poezive epike tradicionale.

Shumë artistë letrarë dhe vizualë sllavë të jugut u ndikuan nga legjendat e Kosovës, duke përfshirë disa të njohur ndërkombëtarisht. Më domethënësit që kanë përjetësuar Mitin e Kosovës janë poeti Pjetër II Petroviq-Njegosh me dramën e tij epike *Kurora e Malevet* (1847) dhe skulptori Ivan Meshtroviq, ndërsa një nga paraqitjet kryesore artistike është piktura *Vasha kosovare* (1919) vepër e Urosh Prediqit. Që nga themelimi i tij, miti dhe ekspozimi i tij poetik, letrar, fetar dhe filozofik u ndërthur me axhenda politike dhe ideologjike. Ai u bë një mit qendror i nacionalizmit serb i përdorur në shekullin e 19-të dhe rëndësia e tij u ngrit veçanërisht që nga Kongresi i Berlinit (1878). Miti u përhap gjerësisht edhe në Mal të Zi dhe u shërbeu mbrojtësve të pansllavizmit dhe jugosllavizmit përpara krijimit të Jugosllavisë në fillim të shekullit të 20-të. Ajo u evokua në kohë të ngjarjeve të mëdha historike si vrasja e arkidukës Franz Ferdinand të Austrisë, Lufta e Parë Botërore, krijimi i Jugosllavisë, grusht shteti jugosllav, dhe veçanërisht për të forcuar një narrativë të viktimizimit serb gjatë rritjes së nacionalizmit serb në vitet 1980, shpërbërja e Jugosllavisë dhe Lufta e Kosovës.

## Përdorimi politik 
Që nga themelimi i tij, Legjenda ose Miti i Kosovës dhe ekspozimi i tij poetik, letrar, fetar dhe filozofik u ndërthur me agjenda politike dhe ideologjike. Ai ka pasur një ndikim të madh në shoqërinë jugosllave dhe ka shërbyer si miti më i fuqishëm kulturor serb.  Miti shërbeu si një element i rëndësishëm përbërës i identitetit kombëtar të Serbisë moderne dhe politikës së saj. Historiani Sima Ćirkoviç kritikoi atë që ai e quajti "Mitologjia e Vidovdanit" me nocionin se po errësonte traditat e vërteta rreth Betejës historike të Kosovës, të cilat gabimisht u etiketuan si "Mit i Kosovës". 

Legjenda ose Miti i Kosovës u bë një mit qendror i nacionalizmit serb i përdorur në shekullin e 19-të.  Ashtu si nacionalizmat e tjerë evropianë, ai serb kërkoi një "të kaluar të lavdishme" dhe një "epokë të artë".  Shkrimtarët e nacionalizmit shpesh e përfundojnë epokën e artë me një katastrofë kombëtare. 

Mesazhet e Mitit të Kosovës u përdorën gjerësisht për idenë e bashkimit jugosllav. Përkujtimi i 500-vjetorit u mbajt gjithashtu në Kroaci pavarësisht kufizimeve të vendosura nga autoritetet Hapsburge. Në fillim të shekullit të 20-të, me përhapjen e idesë jugosllave, Miti i Kosovës u bë gjithashtu një trop në kulturën e përbashkët të kroatëve dhe sllovenëve. 

Miti i Kosovës luajti gjithashtu një rol dhe formësoi ideologjikisht grushtin e shtetit (27 mars 1941) i provokuar nga pranimi i Jugosllavisë në Paktin Trepalësh. Gavrilo V, Patriarku i Kishës Ortodokse Serbe, i cili kundërshtoi fuqishëm nënshkrimin, përdori motivet e Mitit të Kosovës në fjalimin e tij në radio.   Milan Nediq dhe qeveria e tij kukull e territorit të pushtuar nga gjermanët të Serbisë evokuan gjithashtu Mitin, duke këmbëngulur se ato që lëvizjet e rezistencës jugosllave janë kundërshtarë të drejtpërdrejtë të vlerave dhe trashëgimisë së heronjve të Kosovës.   Ustashët përdorën Vidovdanin si justifikim për masakrën gjatë gjenocidit të serbëve në Shtetin e Pavarur të Kroacisë, duke deklaruar se serbët do të fillonin një rebelim në atë festë. 

Pas dëbimit të RSF të Jugosllavisë nga Kominformi i Vidovdanit në vitin 1948, një ministër i qeverisë Milovan Djilas komentoi se rezoluta e dëbimit "preu në mendjet dhe zemrat e të gjithë ne serbëve" dhe vuri në dukje "koincidencën në data midis fatkeqësive të lashta dhe kërcënimeve të gjalla dhe sulmeve." Josip Broz Tito e përdori fare pak Kultin e Kosovës, duke u fokusuar më shumë në narrativën heroike egoiste.

Miti i Kosovës u përdor për të krijuar një narrativë serbe të viktimizimit. Ky mit dhe lidhja e tij me pozicionin serb në qendër të viktimës u përdor për të legjitimuar riintegrimin e të gjithë Kosovës në Serbi.  Miti i Kosovës u aktivizua dhe u lidh me metaforat e 'gjenocidit'.  Shqiptarët u paraqitën nga shkrimtarët serbë si një popull tradhtar dhe i dhunshëm që u vendosën në Kosovë për të bashkëpunuar me pushtuesit osmanë dhe për të terrorizuar serbët e krishterë.  Ata herë pas here u akuzuan për persekutim dhe gjenocid të serbëve të Kosovës që nga mesjeta.  Ky portretizim përfshinte pretendimet për një gjenocid shekullor të serbëve që vazhdoi në shekullin e 19-të përmes dëbimit me forcë të deri në 150,000 serb, dhe gjithashtu në Jugosllavinë e Titos që 'skualifikoi moralisht' shqiptarët për të kërkuar çdo kontroll të Kosovës në kurriz të serbëve. Kishte pak informacion statistikor për të mbështetur këto pretendime serbe për gjenocid dhe as përdhunimi nuk ishte një dukuri aq e shpeshtë sa pretendonin nacionalistët serbë. Sipas David Bruce MacDonald, ky stil i "retorikës paranojake" demonstron si këmbënguljen ashtu edhe shkathtësinë e shkrimtarëve serbë kur u përballën me realitetin se serbët nuk kishin qenë viktima të gjenocidit në asnjë kuptim konvencional. 

Autoritetet komuniste jugosllave, të cilët minimizuan historitë kombëtare të komuniteteve të vendit, punuan për të shtypur Mitin e Kosovës në Serbi. Në kontekstin e mitit të Kosovës, propagandistët e Serbisë së Madhe kanë prodhuar slogane të ndryshme për Kosovën në Serbinë bashkëkohore. Miti u përdor nga qeveria e Millosheviçit dhe Kisha Ortodokse Serbe për të krijuar një narrativë të serbisë superiore në konflikt me forcat barbare, me qëllim që të justifikoheshin veprimet e dhunshme që ishin planifikuar në atë kohë.  Në këtë mënyrë, miti u përdor si instrument ideologjik që nxiti politikat që çuan në Luftën e Kosovës së bashku me vendimet e tjera politike.  Megjithatë, shkaqet e luftës ishin komplekse dhe nuk mund të reduktoheshin në ekzistencën e një miti kombëtar, por ai u përdor për të legjitimuar mbretërimin e Millosheviçit.  Deri në Luftën e Kosovës, mitologjia politike bashkëkohore e shqiptarëve të Kosovës u përplas me Mitin e Kosovës. Gjatë luftërave jugosllave, miti i Kosovës ishte i përhapur, me komandantët dhe politikanët e rinj të luftës që krahasoheshin me heronjtë nga Beteja e Kosovës, disa prej të cilëve më vonë u dyshuan për krime lufte.  Gjatë Luftës së Bosnjës dhe gjenocidit të Bosnjës, Ratko Mlladiq, Komandanti i Ushtrisë së Republika Srpska, shpesh i quajti boshnjakët "turq", duke u bërë thirrje trupave të tij për hakmarrje dhe "Revoltë kundër Dahijas".   Roli i rëndësishëm i mitit të Kosovës në Republikën e Serbisë manifestohet më qartë në faktin se Vidovdani u shpall në vitin 1992 si këngë zyrtare e ushtrisë serbe të Bosnjës, ndërsa për shumicën e serbëve të Bosnjës, Ratko Mlladiq konsiderohej Llazari i kohëve moderne që me ushtarët e tij luftonte turqit.

Vidovdani ishte gjithashtu një datë që simbolizonte ngritjen dhe rënien e Millosheviqit, pasi ai mbajti një fjalim në prani të rreth një milion njerëzve në vitin 1989 për të shënuar 600 vjetorin e Betejës së Kosovës, dhe më vonë u arrestua dhe u ekstradua në ICTY më 28 qershor 2001 për të dalë në gjyq për akuzat për krime lufte. Kosova mbeti lart në agjendën e Vojislav Koshtunicës, i cili shërbeu si President i RF të Jugosllavisë (2000–2003) dhe Kryeministër i Serbisë (2004–2008).   Ai komentoi, ndër të tjera, se po zhvillohet një luftë e re për kontrollin e Kosovës, këtë herë me Shtetet e Bashkuara, dhe se “çështja kryesore është nëse forca do të mbizotërojë mbi drejtësinë në Betejën e re të Kosovës”. 

Pas fitores zgjedhore të koalicionit Për Serbinë Evropiane në vitin 2008, ata deklaruan se nuk do të heqin dorë nga "orientimi i tyre kosovar". Në përvjetorin e Betejës së Kosovës në vitin 2009, Boris Tadiq, President i Serbisë (2004–2012), tha "Askush nuk mund t'ia marrë Vidovdanin Serbisë dhe serbëve", por të mos festohet si në vitin 1989, që çoi në luftëra dhe sanksione, ndërsa Vuk Jeremiq, Ministria e re e Punëve të Jashtme, e cilësoi Vidovdanin si "simbol të mbrojtjes". të identitetit kombëtar serb”. 

## Shih edhe 
* Fjalimi i Gazimestanit
* Historia e Dardanisë
* Beteja në Fushë Kosovë (1448)

## Referime