Roma quadrata

parapamje|372px|Mbretje arkaike në Kodrën Palatine, të të ashtuquajturës Shtëpia e Romulit, e datuar  900-700 p.e.s.
**Roma quadrata** (latinisht: *Roma katrore*, greqisht: , *Tetrágōnos Rhṓmē*) është një referim i lashtë letrar i ngjarjes së Themelimit të Romës, e përdorur për të treguar një vend, pak a shumë të shtrirë, të qytetit të lashtë të Romës.

Sipas një hipoteze bëhet fjalë për një *ara* ose një gropë mbi Palatin, me funksione të shenjta; ndërsa sipas një tjetre bëhet fjalë për një zonë të shenjtë të kufizuar, që përkon me '*Area Apollinis* që zinte një pjesë të vogël të Palatinit; dhe në fund sipas një hipoteze të tretë *Roma quadrata* përkon me pomerium-in romulian mbi Palatin.

## Ara apo fossa 
Një hipotezë e parë për *Roma quadrata* na jepet nga Sekst Pompe Festi, e paraprin themelimin e Romës nga ajo e *Roma quadrata*, që e vendos zonën e shenjtë të Apollonit dhe *Scalae Caci*, duke i shtuar një përshkrim të vështirë për tu interpretuar: *quod ad aequlibrium foret posita*. Flavio Josefi duke treguar çështjet e lidhura me perandor Klaudin, tregon se si ushtarët u mblodhën në një shesh mbi Palatin, që tregohej se kishte qenë i banuar nga banorët e parë të Romës.

[parapamje|upright=1.4|[Roma e Lashtë|Roma në vitin e themelimit, 753 p.e.s.]]
## Pomeriumi palatin 
Hullia legjendare e krjuar nga Romuli me gjasa kishte një funksion të *pomerium* dhe në këtë mënyrë kufitar, dhe ka shumë të ngjarë, duke parë formacionin e lashtë të kodrës, që muri primitiv dhe fossatum që e shoqëronte ishin realizuar vetëm në krahun midis Germalit dhe Palatinit, për të mbrojtur krahun më të ekspozuar, edhe pse *pomerium*, për domethënien e tij si rrethim i shenjtë, duhet me siguri të rrethonte gjithë qendrën e banuar.

Ndërsa Roma quadrata të cilën e përmendin dis authorë klasikë. përfshinte të dyja lartësitë, me përjashtim të Kodrës Velia. Publius Kornelius Taciti jep disa tregues në lidhje me rrethimin primitiv të qytetit, në bazë të të cilave është e mundur të hipotizohet ecuria vijuese, i gjatë rreth një kilometër e gjysmë: nga Basilica di Sant'Anastasia al Palatino, der rreth kryqëzimit midis rrugëve të sotme Via dei Cerchi dhe Via di San Teodoro, përgjatë krahut jugor të Palatinit deri te Chiesa di San Gregorio al Celio, duke u kthyer pastaj drejtë Harkut të Kostandinit, pastaj drejtë Harkut të Titit dhe Basilica di Santa Francesca Romana, për tu ribashkuar pastaj me gjurmën e sotme të Via di San Teodoro dhe duke zbritur nëpër Velabrum deri te Basilica di Sant'Anastasia al Palatino.

Skajet shënoheshin nga altarë: Herculis Invicti Ara Maxima në Forum Boarium, Ara Consi në luginën e Cirkut Maksim, Faltorja e Larëve në këmbët e Velias dhe *Curiae Veteres* në këndin veri-lindor të Palatinit. Është mjaft e qartë se disa nga këto pjesë shfrytëzonin relievin natyror të kodrës dhe nuk kishin nevojë për ndonjë mur.

## Shiko gjithashtu
* Romulus
* Remi dhe Romuli
* Themelimi i Romës
* Origjina e Romës
* Historia e Romës
* Aerarium
* Agger
* Alba Longa
* Albanët (latinë)
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arx
* Besimet e lashta mesdhetare
* Cirku Romak
* Civitas
* Cliens
* Clivus Palatinus
* Curia Calabra
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Di Manes
* Dux
* E drejta romake
* Enea Ankiziadi
* Equites
* Feja romake
* Festivalet Romake
* Folklori Romak
* Forumet Romake
* Genius loci
* Gens
* Gotthograikia
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperator
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Itinerari
* Jus
* Kalendari Romak
* Kalendat
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kolumbarium
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuvendet Romake
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latifundium
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Lidhja Latine
* Limes Britannicus
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Monarkia romake
* Mos maiorum
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Njësitë matëse romake
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Patronus
* Perandoria Romake
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Portretizimi Romak
* Potestas
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Roma e Lashtë
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Statio
* Tempulli i Apollonit Palatin
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Vallum
* Vardariotai
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citime fundore 
## Bibliografia 
### Burime parësore 
* 
* Sekst Pompe Festi, *De verborum significatu*.
* 
* Tit Livi, *Ab Urbe condita libri*, I.
* 
* 
* Publius Kornelius Taciti, *Annales*, XII.

### Burime dytësore 
* Brocato, P. "Dalle capanne del Cermalus alla Roma quadrata". Roma Romolo Remo e la fondazione della città (Catalog of the Exhibit) (2000): fq. 284–287.
* 
* Carandini, Andrea. Remo e Romolo: dai rioni dei Quiriti alla città dei Romani (775/750-700/675 a. C.). Vol. 210. Einaudi, 2006.
* Andrea Carandini, "The Blessing of the Palatine and the Founding of Roma Quadrata", in Idem, *Rome: Day One* (Princeton, Princeton University Press, 2011), fq. 50–62.
* Castagnoli, F. "Roma Quadrata", *Studies presented to DM Robinson*, I, St. (1951): fq. 389–399.
* Castagnoli, Ferdinando. "Il Tempio Romano: Questioni di Terminologia e di Tipologia". Papers of the British School at Rome (1984): fq. 3–20.
* L. G. Cozzi, *Le porte di Roma*, F. Spinosi Ed., Roma, 1968.
* M. Quercioli, *Le mura e le porte di Roma*, Newton Compton, Roma, 1982
* 
* 
* Quercioli, Mauro. Le mura e le porte di Roma: dalla Roma quadrata alle mura aureliane, dalla città leonina alle moderne fortificazioni: un singolare itinerario storico tra imponenti porte e possenti bastioni alla riscoperta delle "difese" di Roma. Newton Compton, 1982.
* Rykwert, Joseph, *The Idea of a Town: The Anthropology of Urban Form in Rome, Italy and the Ancient World* (MIT Press, 1976, 1988), limited preview.

## Projekte simotra