Lumi i Danubit

parapamje|Pellgu i Danubit dhe lumenjve tjerë në Evropë
parapamje|Danubi
**Danubi** i njohur dikur edhe me emrin Tuna   është lumi i dytë më i gjatë në Evropë pas Vollgës. Ai e ka origjinën në Pyllin e Zi në Gjermani dhe rrjedh nga bashkimi i dy lumenjve më të vegjël, Brigach dhe Breg pranë qyteti gjerman Donaushingen. Nga kjo pikë bashkimi e më tej, lumi njihet si Danub dhe rrjedh për 2850 km duke kaluar mes Evropës Qendrore e Lindore derisa derdhet në Detin e Zi nëpërmjet Deltës së Danubit që shtrihet mes Rumanisë dhe Ukrainës. 

## Përmbledhje 
Në histori Danubi njihet si një nga kufijtë jetëgjatë të Perandorisë Romake, ndërsa sot ai rrjedh përmes ose prek 10 shtete: Gjermaninë, Austrinë, Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë, Serbinë, Rumaninë, Bullgarinë, Moldavinë dhe Ukrainën me pas merr rrugen e tij drejt Detit të Zi, ku edhe derdhet. Qytetet më të mëdha në pellgun e lumit Danub janë Vjena, Budapesti, Beogradi dhe Bratislava, të cilat që të gjitha janë kryeqytetet e vendeve të tyre përkatëse. Gjashtë kryeqytete të tjera shtrihen gjithashtu në pellgun e Danubit: Bukureshti, Sofja, Zagrebi, Ljubljana. Sarajeva. Qyteti tjetër më i madh në pellgun e tij është Mynihu, kryeqyteti i Bavarisë, që qëndron në pellgun e lumin Isar, si një degë e Danubit.

## Etimologjia 
Danubi (gjer.: *Donau*, slovak.: *Dunaj*, hung.: *Duna*, kroa.: *Dunav*, serb.: *Дунав*/*Dunav*, bulg.: *Дунав*, rum.: *Dunărea*, ukra.: *Дунай (Dunay)*, lat.: *Danuvius*), në fund të fundit të gjithë derivojnë nga PIE **dānu*, kuptohet "lumë" ose "rrymë", është lumi i dytë i Evropës sa i përket gjatësisë (pas Volgës). Për sa i përket rrugës së rrjedhjes të këtij lumi, Danubi njihet edhe si "lumi evropian pasi kalonte mes 10 shyeteve europiane (Gjermania, Austria, Sllovakia, Hungaria, Kroacia etj).

## Shih edhe 
* Deti i Zi
* Lumi i Ibrit
* Lumi i Sitnicës
* Morava Perëndimore

## Literatura 
* Bruhàcs, János, *Le Régime international du Danube en cette fin de siècle. Les hommes et l’environnement*, Paris, Frison-Roche, 1998.
* *Water pollution control in the Danube basin: proceedings of the International conference on water pollution control in the basin of the river Danube*, held in Novi Sad, Yugoslavia, 20-23 juin 1989, Oxford, New York, Pergamon press, 1990.
* Danube delta : *Genesis and biodiversity*, Leyde, Backhuys, 2006.
* Blühberger, Günther, *Wie die Donau nach Wien kam : die erdgeschichtliche Entwicklung der Landschaft des Donautals und der Nebenflüsse vom Ursprung der Donau bis zum Wiener Becken*, Vienne, Böhlau, 1996.
* Irene Lyons Murphy, *The Danube: a river basin in transition*, Dordrecht, Kluwer academic publications, 1997.
* Danube delta : *Geology, sedimentology, evolution: field trip*, 28 September-2 October 1998, Paris, Association des sédimentologistes français, 1999.
* György Ránki, *Economy and foreign policy: the struggle of the great powers for hegemony in the Danube Valley, 1919-1939*, New York, Columbia university press, 1983.
* Martin Graff, *Le Réveil du Danube: géopolitique vagabonde de l’Europe*, Strasbourg, la Nuée bleue, 1998.
* Claudio Magris, *Danube*, Gallimard : 1988, 
* Stefanescu, Constantin-Mircea, *Nouvelles contributions à l’étude de la formation et de l’évolution du delta du Danube : essai d’interprétation de la morphogenèse du delta à l’époque historique à partir de la toponymie, de l’histoire et des cartes anciennes*, Paris, Bibliothèque nationale, 1981.
* Frucht, Richard C., *Dunarea noastra Romania, the great powers and the Danube question, 1914-1921*, New York : Columbia university press, 1982.
* Charles R. Bowlus, Franks, *Moravians and Magyars: the struggle for the Middle Danube, 788-907*, Philadelphie: University of Pennsylvania press, 1995.
* Dise, Robert L., *Cultural change and imperial administration: the middle Danube provinces of the Roman Empire*, New York, P. Lang, 1991.
* *Rapport d’information sur l’exemple que constitue pour la liaison Rhin-Rhône et les voies navigables françaises, l’achèvement de l’axe fluvial à gabarit européen Rhin-Main-Danube*, Sénat, Troisième session extraordinaire de 1993-1994 ; fait au nom de la Commission des affaires économiques et du plan, Paris, Sénat, 1994.
* Ørsted, Peter, *Roman imperial economy and Romanization: a study in Roman imperial administration and the public lease system in the Danubian provinces from the first to the third century A.D.*, Copenhague, Museum Tusculanum press, 1985.
* Robert, Éric, *L’Affaire relative au projet Gabcikovo-Nagymaros (Hongrie/Slovaquie). Un nouveau conflit en matière d’environnement devant la Cour internationale de justice ?* / Éric Robert. *Studia diplomatica*, volume 47 (1994-5), 17-52.
* McIntyre, Owen, *Case concering the Gabcikovo-Nagymaros project (Hungary/Slovakia) : International Court of Justice*, La Haye, 25 septembre 1997. *Journal of Environmental Law*, volume 10 (1998-1), 79-91.
* Maljean-Dubois, Sandrine, *L’arrêt rendu par la Cour internationale de Justice le 25 septembre 1997 en l’affaire relative au projet Gabcikovo-Nagymaros (Hongrie/Slovaquie)*. Annuaire français de droit international, volume 43/1997 (1998), 286-332.
* Kovács, Péter, *Quelques considérations sur l’appréciation et l’interprétation de l’arrêt de la Cour internationale de justice, rendu dans l’affaire Gabcikovo-Nagymaros*. German Yearbook of International Law, volume 41 (1999), 252-266.
* Romsics, Ignác et Nóra Arató, *Geopolitics in the Danube region: Hungarian reconciliation efforts*, 1848-1998, Central European University Press, 1999.

## Referime