Sanxhaku i Sjenicës

parapamje|Sanxhaqet e Vilajetit të Kosovës (1907)
**Sanxhaku i Sjenicës** (turqisht: *Seniçe Sancağı*) ishte një provincë kufitare e Perandorisë Osmane që ekzistonte midis viteve 1902 dhe 1912, me qendrën e saj administrative në qytetin e Sjenicës . Ishte pjesë e Vilajetit të atëhershëm të Kosovës .

## Formimi dhe organizimi administrativ 
Që nga mesi i shekullit XIX, qyteti i Sjenicës kishte filluar të merrte rëndësi gjithnjë e më të madhe, sepse aty shpesh qëndronin kajmakamët dhe sanxhakbejlerët e Novi Pazarit. Pas ndryshimeve të mëdha administrative të vitit **1902**, Sanxhaku i Novi Pazarit u riorganizua. Me këtë reformë:

* kazatë e Mitrovicës dhe Novi Pazarit iu bashkuan **Sanxhakut të Prishtinës**,
* kazatë **Berane** dhe **Rozhajë** iu bashkuan **Sanxhakut të Pejës**,
* ndërsa nga katër kazatë e mbetura, **Sjenicë, Bijello Pole, Nova Varosh** dhe **Vranesh (Kolashini i Poshtëm)**, u krijua njësi e veçantë administrative e quajtur **Sanxhaku i Sjenicës**.

Ky sanxhak kufizohej në lindje me Sanxhakun e Prishtinës, në jug me Sanxhakun e Pejës dhe në perëndim me **Sanxhakun e plevlës (Tashligjes)**.

## Rëndësia politike dhe strategjike 
Pozita e Sanxhakut të Sjenicës e bënte atë një hapësirë me interes të veçantë strategjik, sepse aty kryqëzoheshin interesat e **Perandorisë Osmane**, të **Austro-Hungarisë**, si dhe të shteteve fqinje të **Serbisë** dhe **Malit të Zi**. Ky rajon u bë objekt rivalitetesh të vazhdueshme, sidomos pas **okupimit austro-hungarez të Bosnjës dhe Hercegovinës (1878)** dhe gjatë krizave ndërkombëtare që pasuan.

Në kohën e **Krizës së Aneksimit (1908–1909)**, kur Austro-Hungaria shpalli aneksimin e Bosnjës e Hercegovinës, kazaja e **Donji Kolašinit (Vranesh)** u shkëput nga Sanxhaku i Sjenicës dhe iu bashkua Sanxhakut të Tashligjes (Pljevlja), duke e zvogëluar territorin e tij.

## Popullsia dhe jeta ekonomike 
Popullsia e Sanxhakut të Sjenicës ishte e përzier nga ana etnike dhe fetare. Aty jetonin:

* **myslimanë boshnjakë** që përbënin shumicën e popullsisë së qyteteve dhe disa fshatrave,
* **sllavë ortodoksë** në fshatrat dhe zonat malore,
* si dhe një numër i kufizuar shqiptarësh në viset më jugore dhe kufitare me Kosovën.

Ekonomia bazohej kryesisht në **bujqësi, blegtori dhe tregti lokale**, ndërsa Sjenica njihej për tregjet e saj periodike ku shkëmbeheshin prodhime bujqësore, mallra artizanale dhe bagëti.

## Shpërbërja dhe fundi i sanxhakut 
Gjatë **Luftës së Parë Ballkanike (1912–1913)**, në vjeshtën e vitit 1912, Sanxhaku i Sjenicës u pushtua nga ushtritë e Serbisë dhe Malit të Zi. Sipas marrëveshjes së arritur midis dy shteteve, pjesa më e madhe e sanxhakut, përfshirë edhe qytetin e Sjenicës, iu dha **Serbisë**, ndërsa një pjesë më e vogël i kaloi **Malit të Zi**.

Me këtë zhvillim, **Sanxhaku i Sjenicës pushoi së ekzistuari si njësi administrative osmane**. Përfundimisht, më **12 nëntor 1913**, u nënshkrua një marrëveshje e posaçme midis Serbisë dhe Malit të Zi për caktimin e kufijve të rinj dhe përfundimin e procesit të ndarjes së territoreve të këtij sanxhaku.

## Trashëgimia historike 
Megjithëse ekzistoi për një periudhë të shkurtër (1902–1912), Sanxhaku i Sjenicës përfaqëson një shembull të **ndryshimeve të fundit administrative të Perandorisë Osmane në Ballkan**, në përpjekje për të ruajtur kontrollin mbi territoret kufitare në kohën e dobësimit të saj. Fundi i këtij sanxhaku lidhet drejtpërdrejt me shpërbërjen e pushtetit osman në rajon dhe zgjerimin territorial të Serbisë dhe Malit të Zi në fillim të shekullit XX.

## Shih edhe 
* Vilajeti i Kosovës
* Sanxhaku i Plevlës
* Lufta e Parë Ballkanike