Manastiri i Grotaferratës

**Manastiri i Grotaferratës** ose **Abacia Territoriale e Santa Maria e Grottaferrata** është një juridiksion kishtar që administron Abacinë e Shën Marisë në Grottaferrata, e vendosur në Grottaferrata, Romë, Lacio, Itali. Abbacia dhe territori i saj janë stauropegjikë, domethënë në varësi të drejtpërdrejtë të një primati ose sinodi, në vend të një peshkopi lokal. Është e vetmja mbetje e traditës monastike italo-greke dikur të lulëzuar. Është i vetmi manastir i Urdhrit Basilian Italian të Grottaferrata, (shkurtuar OSBI), një urdhër fetar i Kishës Katolike Italo-Shqiptare . Abati ordiner është gjithashtu gjenerali epror i Urdhrit Basilian Italian të Grottaferrata.  Edhe pse zakonisht drejtohet nga një abat, Abacia ka qenë nën autoritetin e peshkopit (tani Kardinalit) Marcello Semeraro që kur Papa Françesku e emëroi atë Administrator Apostolik të Abacisë më 4 nëntor 2013. 

## Vështrim 
Abacia u themelua në vitin 1004  nga Shën Nilus i Rossano-s, një murg me prejardhje bizantine nga Kalabria, në atë që besohej të ishte vendi ku Ciceroni zotëronte një vilë dhe shkroi *Quaestiones tusculanae* .  Që atëherë ka mbetur në funksionim të vazhdueshëm. Është i vetmi nga manastiret italo-greko-bizantine që ka mbijetuar. Shumica e tyre gradualisht ranë në dekadencë dhe u kapën nga Mbretëria e Italisë kur laicizoi urdhrat fetarë në 1866. Vetëm manastiri Grottaferrata, i konsideruar si monument kombëtar, u lejua të vazhdonte me murgjit si kujdestarë të tij. Me kalimin e kohës, autoritetet civile u kanë lejuar atyre rritjen e pavarësisë.

Më 1 nëntor 1571, u krijua Urdhri Basilian Italian i Grottaferrata. 

Në vitet 1880, Selia e Shenjtë në pritje të afrimit me kishat ortodokse, urdhëroi që liturgjia e manastirit të pastrohet nga elementët latinë që ishin futur ndër shekuj.  Vokacionet nuk u kërkuan më nga populli italian i ritit latin, por kryesisht tek italo-shqiptarët e ritit grek, dhe murgjit ngritën manastire të reja në Siçili dhe Kalabri . Këta murgj, në vazhdën e besimit të krishterë lindor, mbajtën gjallë ritin bizantin, duke shtypur rrezikun në kolapsin e ritualit tashmë laik. Murgjit italo-shqiptarë zëvendësuan gardën e vjetër latine dhe latinizuese që kishte zënë hapësirë të madhe në Grottaferrata, duke kontribuar në rilindjen e Abacisë dhe duke u bërë paleografë, liturgistë dhe muzikologë të shquar, si dhe ndër albanologët dhe bizantinistët kryesorë të periudhës.

Po këta murgj ishin nxitës të një ekumenizmi të kujdesshëm midis Kishës së Perëndimit dhe Kishës së Lindjes, me misione paqeje dhe ungjillëzimi të territoreve në Ballkan që i kishin kaluar Islamit gjatë sundimit turk, veçanërisht në Shqipëri . Efektet e këtij misioni, përgjithësisht të mirëpritur në mënyrë pozitive nga shqiptarët, kishin krijuar shpejt një urë të ngushtë fetare dhe kulturore midis komuniteteve shqiptare të Italisë dhe Shqipërisë, me rilindjen e kishës greko-katolike shqiptare dhe shugurimin e priftërinjve të ndryshëm. . Ndër këta shquhej martiri dhe shenjtori i Shqipërisë, i dashuruar për komunitetet *arbëreshe*, Papa Josif Papamihalli (1912-1948), dëshmitar dhe apostull i besimit të krishterë lindor, i persekutuar, i arrestuar, i dënuar me punë të detyruar dhe i vrarë gjatë diktaturës komuniste. Shqipëria.

Më 26 shtator 1937, abacia u bë abaci territoriale . 

Abacia Territoriale operon gjithashtu një kishë rektori në Romën qendrore, Shën Vasili në Kopshtet e Sallust .  Abati Apolemone Agreste, stema e të cilit shfaqet në harqet brenda, kishte një kishë kushtuar Shën Vasilit të ndërtuar në rrugën e Shën Vasilit në Romë, jo shumë larg nga Piazza Grimana, tani Piazza Barberini . Bashkangjitur me të ishte një bujtinë. Murgjit e Urdhrit të Shën Vasilit e kishin restauruar në vitin 1682, siç dëshmon një mbishkrim në portën e derës. 

## Shih edhe 
* Arbëreshët
* Riti bizantin
* Kishat katolike lindore
* Kisha Katolike Italo-Shqiptare

## Referime