Kristianizimi i Iberisë

[parapamje|387x387px| Një kryq bekimi i Katolikos-Patriarkut Domentius IV të Gjeorgjisë që tregon skena të Hyrës Triumfale, Kryqëzimit dhe Ngjitjes në Ngjitje të Jezusit, Fjetjes së Nënës së Zotit, Ngjalljes së Llazarit dhe [Rrëshajët|Rrëshajëve . Në një mbishkrim në dorezën e kryqit në shkrimin gjeorgjian Mkhedruli, Patriarku Katolik kërkon "faljen e mëkateve të tij" (që ruhet në Muzeun e Artit Walters në Shtetet e Bashkuara).]]
Krishterimi u përhap në Iberi në fillim të shekullit të 4-të, si rezultat i predikimit të Shën Ninos në mbretërinë e lashtë gjeorgjiane të Kartli, e njohur si Iberia në antikitetin klasik. Mbreti Mirian III, i cili ishte pagan, bëri një hap të rëndësishëm duke shpallur krishterimin si fe shtetërore. Kjo ndryshim i rrënjësishëm i feve në vend ishte vendimtar për Iberinë, duke bërë që kombi i gjeorgjianëve të braktisnin fejen politeiste dhe ta pranonin fenë e re. Mbreti Mirian u bë ,mbështetësi kryesor i këtij transformimi, duke ndihmuar në organizimin dhe ndërtimin e kishave të para në këtë vend. Krishterimi u përhap shpejt në Iberi dhe kjo lidhej ngushtë me mbretin dhe fuqinë e tij organizuese në procesin e krishterizimit të vendit.

Sipas Sokratit të Kostandinopojës, "Iberianët për herë të parë e pranuan besimin e krishterë" së bashku me abisinanët, megjithatë data e saktë e kësaj ngjarje ende është në debat. Mbretërit e Gjeorgjisë dhe Armenisë ishin midis monarkëve të parë në botë që shënuan kthimin në besimin e krishterë. Para se të shfaqej rivaliteti kishtar armeno-gjeorgjian dhe polemikat kristologjike, Krishterimi në rajonet kaukaziane ishte i gjithëpërfshirë, pluralist dhe fleksibël, pa hierarkitë e forta eklesiologjike që do të krijohej më vonë, veçanërisht si klithma "kombëtare" nga kishat në shekujt e mëvonshëm. Pavarësisht shumëllojshmërisë së rajonit, procesi i krishterizimit ishte një fenomen i përfshirë në nivel paneuroaziatik dhe ndërkulturor në Kaukaz, një zonë e energjishme dhe kozmopolitane e Euroazisë përgjatë antikitetit të vonë. Kjo zonë ishte e vështirë për t'u identifikuar si gjeorgjiane dhe armene pa dyshim të brendshme në çdo qytetërim të madh.

Hebrenjtë e Mtskheta, qyteti mbretëror i Kartli, luajti një rol të rëndësishëm në procesin e kristianizimit të mbretërisë. Ata u bënë një shtysë të fortë për të përmirësuar lidhjet midis mbretërisë gjeorgjiane dhe Tokës së Shenjtë, duke çuar në një rritje të prezencës së gjeorgjianëve në Palestinë. Aktivitetet e Pjetrit Iberian dhe të tjerës pelegrinëve, si dhe mbishkrimet gjeorgjiane të gjetura në vendet e shenjta si Bir el Qutt në Judenë veriore, Nazaret dhe Sinai, dëshmojnë për rëndësinë e kësaj lidhjeje dhe ndikimin e mbretërisë gjeorgjiane në botën e krishterë.

Iberia ishte një faktor kyç në rivalitetin diplomacik mes Perandorive Romake dhe Sasaniane, duke u bërë një lojtar kryesor në luftërat midis këtyre dy perandorive. Mbretëria ndante shumë institucione dhe koncepte me iranianët fqinjë dhe ishte e lidhur fizikisht me "Commonwealth-in Iranian" prej periudhës së Achaemenidëve, përmes tregtisë, luftës dhe martesave.Pranimi i krishterimit nga ana e mbretit Mirian III ishte një zgjedhje kulturore dhe historike me pasoja ndërkombëtare të thella, por që nuk ishte e motivuar nga diplomacia romake. Iberia ishte e influencuar nga kultura Achaemenide, duke filluar që nga periudha helenistike deri te konvertimi në besimin e krishterë, duke filluar një proces shumëfazor që zgjati shekuj të tërë, përfshirë shekujt 5, 6 dhe fillimin e 7-të. Ky proces solli në shfaqjen e një identiteti të fortë gjeorgjian në rajon.

Para kristianizimit të mbretërisë së Kartlisë, u shprehu një shkëmbim i shpejtë i kulturave dhe pasurive të huaja që u gjeorgjianizuan, duke shkrirë elementet e kulturës iraniane dhe greke. Shën Nino dhe dy kryepeshkopët e parë ishin të huaj, grekë të dërguar nga Perandori Konstandini i Madh i Romës. Në gjysmën e parë të shekullit të 6-të, gjeorgjianët vendas filluan të zinin postet më të larta në hierarkinë kishtare. Megjithatë, të huajt si grekët, iranianët, armenët dhe sirianët vazhduan të kishin një rol kyç në administrimin e kishës gjeorgjiane.

## Krishterimi nga një apostull 
Edhe pse Iberia e pranoi zyrtarisht krishterimin në fillim të shekullit të 4-të, Kisha Ortodokse Gjeorgjiane e pret origjinën apostolike dhe e konsideron Shën Andre Apostullin si themeluesin e Kishës së Gjeorgjisë. Disa burime bizantine gjithashtu mbështesin këtë pretendim. Ephrem Mtsire, në shekullin e XI, pasqyroi rolin e Shën Ninos si një "pagëzim të dytë" të domosdoshëm për Iberinë. Artefaktet arkeologjike dëshmojnë përhapjen e krishterimit para konvertimit të mbretit Mirian në shekullin e IV. Disa varrosje të shekullit të tretë në Gjeorgjinë përfshijnë objekte të krishtera si unaza vulash me kryq dhe shenjës "Ichthys" ose peshtjellë, duke treguar qartazi përkatësinë e tyre të krishterë. Ky fakt sugjeron se iberianët e klasës së lartë e pranuan krishterimin shumë më herët se data "zyrtare" e pranimit të këtij feje.

## Krishterimi i familjes mbretërore 
Sipas kronikave gjeorgjiane dhe kronikës "Konvertimi i Kartlit", një grua nga Kapadokia e quajtur Nino u bë misionare dhe konvertoi në krishterim mbretëreshën Nana dhe më pas edhe mbretin Mirian III, duke çuar në kristianizimin e të gjithë mbretërisë së Kartlisë. Historianët greko-romakë, si Tyrannius Rufinus, Gelasius i Cezaresë, Gelasius i Cyzicus, Theodoret, Sokrati i Kostandinopojës dhe Sozomen, kanë treguar ngjarjet në një mënyrë të ngjashme me traditën gjeorgjiane. Një dallim kljuç në rrëfimin e tyre është se, sipas tyre, Nino ishte një rob romak pa emër që u dërgua në Iberi. Sipas burimeve gjeorgjiane, Nino ishte vajza e Zabilonit dhe Susanës, një familje e pasur me lidhje me Jerusalemin. Kur shkoi në Jerusalem për të gjetur Rrobat pa tegël të Jezusit, iu tregua se ato ishin në qytetin lindor të Mtskhetës në Kartli (Iberia). Ajo vendosi të shkonte atje dhe mbërriti në qershor, pas katër muajsh udhëtimi. Kur mbërriti në Mtskheta, ajo u përball me një festë pagane për perëndinë Armazi, ku mori pjesë edhe mbreti Mirian. Pas një erë të forte, Nino shkatërroi statujën pagane dhe pastaj u afrua në njerëzit e mbretëreshës Nana, e cila vuante nga një sëmundje e rëndë. Nino shëroi mbretëreshën dhe e konvertoi atë në krishterizëm. Mbreti Mirian, i habitur nga kjo, fillimisht nuk e pranoi fesë së gruas së tij, por më vonë u bind nga një mrekulli që i ndodhi duke vrapuar nëpër pyjet e malit Tkhoti dhe ndies i rrethuar nga errësira e eklipsit diellor.

Kur më në fund, ai thirri Krishtin, Perëndinë e re të gruas së tij, për ndihmë - drita e ditës u kthye menjëherë. Mbreti u hodh nga kali, ngriti duart lart në " qiellin lindor" dhe tha:

Mbreti Mirian, pasi premtoi të ngrinte një shtyllë të kryqit për Zotin e ri, u kthye me siguri në kryeqytet dhe u përshëndet nga "mbretëresha e tij dhe i gjithë kombi" i Kartli. Ai udhëhoqi ushtrinë e tij për të takuar Ninon, e cila e inkurajoi të hodhte themelet e një kishe për të shënuar besimin e tij të ri në Krishterim. Sipas historikanit armen Movses Khorenatsi, pas konvertimit të Mirianit, Nino "shkatërroi imazhin e Armazi, perëndisë së bubullimës".Pas përfundimit të kishës, mbreti dërgoi ambasadorë te perandori Konstandin i Madh, duke kërkuar ndihmën e tij për dërgimin e klerikëve për të ndihmuar në përtuarjen e besimit të krishterë në mbretëri. Sipas Sozomen, kur Konstandini i Madh mësoi për konvertimin e Iberisë, ai u gëzua dhe pranoi çdo kërkesë që ia bënë, duke treguar mbështetjen e tij për përhapjen e Krishterimit në këtë rajon. Kjo tregon se konvertimi i mbretit Mirian dhe përkushtimi i tij për të përhapur besimin e tij ndikuan drejt një shtrirjeje të mëtejshme të Krishterimit në Gjeorgji dhe marrëdhëniet miqësore me perandorinë e Romës.

Themelimi i Kishës gjeorgjiane dhe përhapja e fesë së re në Kartli u realizuan kryesisht nga veprimtaria e mbretërve dhe elitës aristokratike. Një nga veprimtaritë kryesore ishte ndërtimi i Katedrales Svetitskhoveli në Mtskheta nga mbreti Mirian, një ndërtesë që sipas traditës gjeorgjiane ruante rrobat pa shitje të Jezusit, të cilat ishin sjellë nga një çifut devotshëm i quajtur Elias, një dëshmitar i Kryqëzimit të Jezusit nga Jeruzalemi në shekullin e parë.Në të njëjtën kohë, manastiri Samtavro, postimi i varrit të mbretit, u ndërtua jashtë qytetit. Kjo shfaq një krahasim me ndërtimet e Kishës së Kostandinit të Madh dhe familjes së tij jashtë kufijve të Romës. Varri i mbretit i parë gjeorgjian që konvertua në Krishterim u vendos brenda kishës, ndërsa varret e anëtarëve të dinastisë Konstantiniane vendosen në një mauzoleum perandorak të veçantë pranë kishës. Kisha Konstantiniane kishte një fokus në martirët e krishterë, ndërsa kisha gjeorgjiane e hershme nuk ndome martirë. Kjo gjë tregon disa dallime të shënuara mes përfshirjes së koncepteve dhe traditave të ndryshme fetare në ndërtimin e kishave dhe varreve në atë periudhë.

Pas konvertimit të monarkisë së Gjeorgjisë në Krishterim, gjeorgjianët thelluan lidhjet e tyre me Tokën e Shenjtë. Në periudhën para konvertimit në Krishterim, Iberia kishte një komunitet hebre që datonte që në kohën e Nebukadnetsarit II, dhe kishte lidhje të ngushta me ideologjinë e shenjtin iberik me Shenjtinë e Jeruzalemit. Ky magnetizëm i Iberisë ndaj Jeruzalemit dhe Sionit përparoi pretendimet e "bizantinëve" për bekuarjen e pazakontë të Gjeorgjisë, gjithashtu monarkët Bagrationi që kanë rrënjë drejtpërdrejtë nga Mbreti David.Iberia, me një lidhje drejtpërdrejtë me Jerusalem, tashmë kishte disa manastire atje. Në Jerusalem, Rufinus takohet me Bakurin dhe në fund të shekullit të katërt themelohet një manastir gjeorgjian. Në periudhën e mbretërimit të Vakhtang I, një hero gjeorgjian, udhëheqësi i kishës gjeorgjiane merr gradën katolike dhe Kisha gjeorgjiane u njoh si autoqefale nga Kisha e Antiokisë. Kështu, kjo periudhë shënoi një thellim të marrëdhënieve midis Gjeorgjisë dhe Tokës së Shenjtë, si dhe afirmimin e rolit dhe autonimisë së Kishës gjeorgjiane në kuadër të Kishës së Antiokisë.

## Krishterimi i fshatit 
Edhe pse mbreti Mirian III dhe shoqëruesit e tij treguan entuziazëm për konvertimin në fenë e re në qytetet e Iberisë, krishterimi nuk u përhap në rrethet rurale të vendit në mënyrë të shpejtë. Nino dhe shoqëruesi i saj pësuan armiqësi nga malësorët në shpatet juglindore të malit Kaukaz, por me kohë ata u bindën t'i dorëzonin idhujt e tyre. Edhe brenda komunitetit hebre të Mtskheta u përball me rezistencë. Procesi i kristianizimit të fshatrave të Iberisë nisi në fund të shekullit të pestë dhe fillim të shekullit të gjashtë, kur traditat monastike vendase filluan të përhapeshin dhe të lehtësonin pranimin e krishterizmit në zonat më të largëta të Kartli.Rreth viteve 530 ose 540, Trembëdhjetë Etërit Asirianë mbërritën në Mtskheta dhe aktivitetet e tyre shënuan themelimin e rreth gjashtëmbëdhjetë manastireve dhe kishave të tjera në të gjithë Gjeorgjinë. Shumë prej këtyre strukturave, të ndërtuara në shekullin e gjashtë, janë ende ekzistente sot dhe paraqesin një dëshmi të rëndësishme të historisë së hershme të krishterizmit në vend. Kjo periudhë u shënua si një kohë e rëndësishme për përhapjen e fesë në Gjeorgjinë dhe për afirmimin e krishterizmit si fe kryesore në këtë rajon.

## Data e krishterimit 
[parapamje| Eklipsi diellor i 11 korrikut 2010, totali i parë nga [Polinezia franceze|Polinezia Franceze .]]
Data e konvertimit të Iberisë në Krishterim ka qenë një temë e diskutuar dhe vlerësuar në mënyra të ndryshme nga historianët gjatë periudhës së mbretërimit të Mirianit III. Disa prej datave të propozuara nga studiuesit janë AD 312, 317, 318, 320, 323, dhe disa të tjera. Një datë e caktuar e favorizuar sot nga shumë studiues është viti 326 pas Krishtit, ndërsa dikur data e njohur ishte 337 pas Krishtit.

Në veçanti, ideja e një "e dielë e tretë pas Pashkëve" sipas John Zosimus, që datonte më 1 maj, favorizon vitin 326 si momentin e konvertimit të Iberisë, një datë që tradicionalisht është mbajtur nga Kisha Ortodokse Gjeorgjiane. Kjo shpjegon pse studiuesit kanë përzgjedhur këtë datë si pikën e konvertimit të vendit në Krishterim.

Kështu, ndërkohë që ka disa versione dhe interpretime të ndryshme, viti 326 pas Krishtit shfaqet si një datë e rëndësishme dhe e pranueshme për konvertimin e Iberisë në Krishterim, duke u mbështetur në argumentet dhe burimet historike që janë sjellë në vëmendje.

Përveç historianëve, studiuesit e astronomisë kanë vërejtur një interes në konvertimin e Iberisë në Krishterim, duke sugjeruar se eklipsi total diellor i vitit 319 pas Krishtit, i ndodhur më 6 maj, mund të jetë momenti i saktë i konvertimit të Gjeorgjisë në Krishterim. Kjo "hipotezë e eklipsit" është një teori e njohur dhe e diskutuar, ku thuhet se një eklips me këndin e azimutit diellor rreth 290° mund të ketë ndikuar në vendimin e mbretit Mirian III të shpallë krishterimin si fe shtetërore. Astronomët kanë vlerësuar se kushtet për vëzhgimin e eklipsit në atë periudhë do të kishin qenë të përshtatshme për mbretin dhe shoqëruesit e tij në malin Tkhoti, duke sjellë një pamje të mahnitshme për ta. Studiuesit si LV Morrison dhe FR Stephenson kanë përfunduar se një eklips me modelin e tyre gjeofizik ΔT ≈7450±180°, mund të jetë e mundur për atë periudhë historike. Megjithatë, pyetja mbetet se nëse rrëfimet antike dhe mesjetare janë të saktë dhe të bazuar në fakte.Ky argument interesant mbetet një sfidë për të hetuar se si ngjarjet historike janë influencuar nga rrethanat natyrore të asaj kohe.