Agatharkidi

**Agatharkidi** (  ose  , *Agatharchos*) i njohur edhe si Agatharkidi nga Knidi ishte një historian dhe gjeograf grek (që jetoi në shekullin II para Krishtit).

## Biografia 
Agatharkidi besohet të ketë lindur në Cnidus. Siç vëren Stanley M. Burstein, "provat për jetën e Agatharkidit janë të pakta". Fotius e përshkruan atë si një *threptos*, një lloj asistenti me origjinë servile, për Cinaeun dhe deklaron se ai ishte më vonë një sekretar i Heraklides Lembus . Cinnaeu shërbeu si këshilltar i Ptolemeut VI ; Heraklidi është më i njohur për negocimin e traktatit që i dha fund pushtimit të Egjiptit nga Antiokusi IV në 169 para Krishtit.

Agatharkide jep pak të dhëna për jetën e tij. Në përfundim të librit të tij me titull *Mbi Detin Eritrean - On the Erythraean Sea*, ai kërkon falje që nuk ishte në gjendje të përfundonte veprën e tij "pasi epoka jonë nuk është në gjendje të përballojë në mënyrë të ngjashme mundin" dhe "si rezultat i trazirave në Egjipt" ai nuk mund të hynte më në të dhënat zyrtare. (një fragment i cituar nga Photius në *Kodin e tij Bibliotheca* 250.110, 460b). Ka dy raste të mundshme kur kjo mund të kishte ndodhur: e para ishte në vitin 145 para Krishtit, kur Ptolemeu VIII spastroi Aleksandrinë nga intelektualët që mbështetën rivalët e tij për fronin; dhe në vitin 132 para Krishtit pasi Ptolemeu, i cili ishte përzënë nga mbretëria e tij nga një rebelim në Aleksandri, u kthye dhe mori hakmarrje ndaj atij qyteti. Ndërsa shumica e studiuesve kanë favorizuar datën e mëvonshme, Burstein argumenton për atë më të hershmen.

Ekstrakte nga libri i tij i parë me titull *Mbi Detin Eritrean*, i shkruar në vetën e parë dhe duke mbrojtur një fushatë ushtarake në tokat në jug të Egjiptit, i shtynë studiuesit e hershëm të nxjerrin përfundimin se Agatharchidi ishte një figurë e rëndësishme politike e kohës së tij dhe shërbeu si kujdestar për njërin prej djemve të Ptolemeut VIII. Dodwell u përpoq të tregonte se ky ishte djali i vogël, Aleksandri, dhe kundërshton Soterin, që duket se mbretëroi së bashku me nënën e tij. Megjithatë, ky ishte rasti me Aleksandrin gjithashtu. Wesseling dhe Henry Fynes Clinton mendojnë se vëllai i madh do të ishte ai që synohej, pasi Soter kishte më shumë gjasa të kishte qenë i mitur në pranimin e tij në vitin 117 pes sesa Aleksandri në vitin 107 pes, dhjetë vjet pas vdekjes së babait të tyre; botimi i dytë i *artikullit të Oxford Classical Dictionary* mbi Agatharchide pajtohet se djali ishte Soter. Për më tepër, data e Dodwell do të linte një interval shumë të shkurtër midis botimit të veprës së Agatharchides mbi Detin Eritrean (rreth 113 para Krishtit) dhe veprës së Artemidorus . Megjithatë, të paktën që në vitin 1810, kur BG Niebuhr vuri në dukje se këto fragmente ishin nga një fjalim, dhe jo pjesë e tregimit të librit të tij, kjo teori është njohur si në kundërshtim me faktet e tjera të njohura historike.

## Shkrimet 
Agatharkidi nuk ishte i njohur në kohët e lashta. Nga dy veprat e tij kryesore, *Çështjet në Azi* (*Ta kata ten Asian*) në dhjetë libra dhe *Çështjet në Evropë* (*Ta kata ten European*) e njohur edhe si "Europaiko" (Ευρωπαϊκα) në dyzet e nëntë libra, vetëm disa fragmente kanë mbijetuar, shumë pak për të na dhënë ndonjë kuptim të përmbajtjes së secilës vepër. Megjithatë, për librin e tij *Mbi Detin Eritrean* (*Peri tes Erythras Thalasses* ose *De Mari Erythraeo*) në pesë libra, pothuajse i gjithë libri i pestë, një traktat gjeografik mbi Bririn e Afrikës dhe tokat përreth Detit të Kuq, kanë mbijetuar pothuajse të paprekur. Sipas Burstein, "kthjelltësia krahasuese e trajtimit të Agatharkides në krahasim me rrëfimet e mëparshme dhe pasuria e informacionit të përfshirë në të çoi në një njohje të shpejtë... [që ishte] një përmbledhje e vlefshme e rezultateve të eksplorimit të Ptolemeut."

Në librin e parë të veprës *Mbi Detin Eritrean - On the Erythraean Sea* ishte një diskutim për të respektuar origjinën e emrit. Në të pestën Agatharkidi përshkroi mënyrën e jetesës midis sabeanëve në Arabi dhe Ichthyophagi, (Peshkngrënësi), mënyrën në të cilën elefantët u kapën nga elefantngrënësit dhe mënyrën e punës së minierave të arit në malet e Egjiptit., pranë Detit të Kuq . Tregimi i tij për ihtiofagët dhe për mënyrën e punës së minierave të arit, është kopjuar nga Diodorus (iii.12-18). Ndër kafshët e tjera të jashtëzakonshme ai përmend devenë, e cila u gjet në vendin e Troglodytae, dhe rinocerontët.

Materiali nga ky libër është cituar drejtpërdrejt ose tërthorazi nga Diodorus Siculus, Straboni, Plini Plaku, Aeliani (Claudius Aelianus), Josephus  dhe autorë të tjerë. Megjithëse vepra e Agatharkidit u zëvendësua nga tregime më të detajuara në shekullin II pas Krishtit, Foti gjeti një kopje të veprës *Mbi Detin Eritrean* në shekullin IX, nga i cili ruajti ekstrakte të gjera në *Bibliotekën e* tij. Foti pohon se Agatharkides shkroi në dialektin atik, me një stil që ishte dinjitoz, i dukshëm, dhe i bollshëm me pasazhe të dhimbshme - duke frymëzuar një mendim të favorshëm nga Foti. Në përbërjen e fjalimeve të tij Agatharkide ishte një imitues i Tukididit, të cilin ai e barazonte në dinjitet dhe shquhej për pastërti. Ai ishte i njohur me gjuhën e *etiopianëve (de Rubr.* *M.* p.&nbsp;46), dhe duket se ka qenë i pari që zbuloi shkakun e vërtetë të përmbytjeve vjetore të Nilit . (Diod. i. 41.)

Një Agatharchides tjetër, nga Samosi, përmendet nga Plutarku, si autor i një vepre mbi Persinë, dhe një περὶ λίθων. J.A. Fabricius, megjithatë, hamendëson se leximi i vërtetë është Agathyrsides, e jo Agatharchides. (Dodwell në Hudson's *Geogr.* *Script.* *Gr. Minores*; Clinton, *Fasti Hell.* iii, fq.&nbsp;535.)

Agatharkidi nga Knidi, në librin e tridhjetë e tetë të veprës “Europaiko” thotë se "dardanët kanë aq shumë skllevër, sa dikush kishte njëmijë ... kurse të tjerë edhe më shumë. Secili nga këta [skllevër] në kohë paqeje punon tokën, kurse në kohë lufte merr pjesë në ushtri, duke pasur si prijës të zotin e vet”. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Historia
* Gjeografia
* Greqia e lashtë

## Literatura 
* Burstein, Stanley M., translator and editor. *Works Issued by the Hakluyt Society: Agatharchides of Cnidus, On the Erythraean Sea.* Second series, no. 172. London: Hakluyt Society, 1989.
* 
* Teksti në greqisht dhe përkthimi latin i veprës " *On the Erythraean Sea"* (ekstrakt) në Geographi Graeci Minores të Karl Müller *, Vëll.1*, Paris, 1855. Arkivi i Internetit.
## Referime