Pedagogjia natyraliste

**Pedagogjia natyraliste** ose **natyralizmi pedagogjik**, është një rrymë që promovon idetë e para bashkëkohore për arsimin, të cilat kanë lindur në përgjigje të qasjeve të Rilindjes, Iluminizmit dhe Revolucionit Francez . Kjo rrymë u prit mirë në Evropë, SHBA dhe Amerikën e Jugut, ku ishin rrënjët e zhvillimit të Shkollës së Re, karakteristikat kryesore të së cilave janë: liria e fëmijës, vetë-veprimtaria, laiciteti dhe bashkë-arsimi. (Luque, 2006). 

## Hyrje 
Baza kryesore e natyralizmit pedagogjik është mendimi se njeriu është i mirë nga natyra. Nga pikëpamja pedagogjike, mësuesi duhet të përpiqet të ndërhyjë sa më pak në edukimin e fëmijës, sepse në këtë mënyrë fëmija do të tregojë natyrshëm interesat e tij. Me pak fjalë, eksperimentimi, veprimi i fëmijëve mbi fjalën dhe kontakti me natyrën janë pika kyçe në edukimin e fëmijëve. (Chávez, Deler & Suarez, 2009). 

Vetëm pas javës tragjike, rreth vitit 1902, Katalonia prezantoi kontributet arsimore të natyralizmit pedagogjik në shkollën katalanase (Gonzalez, 1991). 

Pararendësit kryesorë të kësaj rryme arsimore janë: Jean-Jacques Rosseau, Johann Heinrich Pestalozzi, Friedrich Fröbel dhe Johann Friedrich Herbart.

## Jean-Jacques Rousseau 
**Jean Jacques Rousseau** lindi në Gjenevë në vitin 1712 dhe vdiq në vitin 1778 në Ermenonville në moshën 66 vjeçare. Ai ishte një shkrimtar, muzikant dhe filozof francez . Konsiderohet si pararendësi kryesor i natyralizmit pedagogjik.
[parapamje| [Jean-Jacques Rousseau]]
Djali i një familjeje modeste, babai i tij ishte orëndreqës dhe nëna i vdiq kur ai lindi. Kur ishte 10 vjeç, ai shkoi të jetonte me dajën e tij, pasi babai i tij duhej të largohej nga vendi për shkak të problemeve ligjore, por vetëm në moshën 16 vjeç filloi të studionte latinisht dhe muzikë nën tutelën e Madame de Warens . Më vonë ai vazhdoi studimet e tij në disiplina të ndryshme si histori, letërsi, filozofi, matematikë, astronomi, fizikë dhe histori natyrore . Për shkak të veprave të tij të fundit ai u internua nga Franca, pasi këto sollën ide të reja në botën e arsimit dhe vizionin e njeriut ndaj shoqërisë. Vite më vonë, më 1778, ai u kthye në Francë, më konkretisht në Ermenonville, ku banoi në shtëpinë e René de Giraldin (nxënësi i tij i fundit). Më në fund, ai vdiq atë vit (Vilafranca, 2012, fq. 37-39). 

Kontributet e tij në arsim çuan në një qasje të re në botën e teorisë së dijes. Sipas Rousseau, arsimi nuk duhet të ndryshojë ligjet e rritjes natyrore njerëzore (Rousseau, 2011).  I ndikuar nga Thomas Hobbes dhe John Locke, Rosseau sjell mendime të reja kur bëhet fjalë për të kuptuarit e njerëzve. Duke u nisur nga ideja kryesore se liria dhe interesat e çdo personi nuk duhet të ndikohen nga shoqëria, Rosseau shprehet në librin e tij Emili se njeriu është i mirë nga natyra, por është shoqëria që e korrupton atë (Cordero, 2005). 

### Veprat 
Jean Jacques Rousseau shkroi gjithsej 27 libra midis viteve viteve 1742 dhe 1781, tre prej të cilëve në rrymën e natyralizmit pedagogjik dallohen këto:

#### *Julia ose Eloisa e Re* (*Júlia ou la Nouvelle Heloise*), 1761 
Romani romantik i botuar në vitin 1761, shkruar nga Rosseau kur ishte i ftuar në Chevrette, në veri të Parisit, nga Madame d'Epinay. Shfaqja flet për dashurinë e pamundur të Julia d'Étange dhe mësueses së saj të ulët socio-ekonomike.

Libri përbëhet nga një parathënie dhe gjashtë pjesë që tregojnë një seri letrash midis dy të dashuruarve që tregojnë dashurinë e tyre. Pavarësisht se është një roman romantik, ne këtu gjejmë një sfond didaktik dhe filozofik (Rousseau, 1836). 

#### *Kontrata shoqërore, ose Parimet e ligjit politik* (*El contracte social*) , 1762 
Kryevepra e Rusoit e ndarë në katër libra. Autori jep këndvështrimin e tij mbi filozofinë politike të shoqërisë. Flet për barazinë dhe lirinë e të gjithë njerëzve brenda shtetit. Me pak fjalë, Jean Jacques Rousseau propozon një kontratë sociale (midis njerëzve dhe shoqërisë) për të krijuar një klimë të mirë bashkëjetese. Ky libër thuhet se ka qenë një nga nxitësit e shumtë të Revolucionit Francez për idetë e tij politike (Rousseau, 2004). 

#### *Emili ose Mbi edukimin* (''Emile, ou De l'education''), 1762 
Një vepër e përbërë nga pesë libra të natyrës filozofike që flasin për natyrën e qenieve njerëzore. Rousseau tregon konceptimin e tij për arsimin dhe edukimin e fëmijës, ai duhet të ndjekë një rrjedhë natyrore, e cila ndahet në pesë faza (Nassif, 1962) 

* Kreu I: Është periudha e ushqyerjes me gji të fëmijëve, nga 0 deri në 2 vjeç.
* Kapitulli II: Periudha e fëmijërisë, nga 2 deri në 12 vjeç. Ai flet për përvetësimin e të folurit dhe sistemin e lëvizjes.
* Kapitulli III: Periudha nga 12 deri në 15 vjet. Flitet për njohuritë përmes vetë-përvojës.
* Kapitulli IV: Periudha nga 15 deri në 20 vjet. Ai prezanton ndjenjat si një koncept kyç për marrëdhëniet shoqërore.
* Kapitulli V: Periudha nga 20 deri në 22 vjet. Libri i fundit i Emilit, i cili shpjegon sesi personi është rritur dhe integrohet në shoqëri, flet edhe për familjen dhe edukimin e gruas.

## Friedrich Wilhelm August Fröbel 
[parapamje|[Friedrich Fröbel|Friedrich Wilhelm August Fröbel]]
**Friedrich Wilhelm August Fröbel**, i njohur më mirë si **Fröbel**, lindi në Turingi më 21 prill 1782 dhe vdiq në Mariental më 21 qershor 1852 . Ai ishte një pedagog gjerman që krijoi termin kopsht fëmijësh ose siç e quante ai “kindergarten” (Best, 2016). 

Bir i një familjeje modeste, babai i tij ishte klerik dhe nëna i vdiq kur ai ishte 9 muajsh. Në vitin 1792, në moshën 10 vjeçare, ajo u transferua te xhaxhai i saj, i cili i dha mundësinë për të studiuar matematikë dhe botanikë. Vetëm vite më vonë, në 1805, ai u interesua për degën e mësimdhënies . I ndikuar nga Pestalozzi, me të cilin punoi, ai zhvilloi teorinë e tij edukative për kopshtin (Curtis, 2017). 

Froëbel ishte krijuesi i termit "kopsht fëmijësh": ai besonte se nënat ishin të vetmit njerëz kompetentë që mund t'u mësonin fëmijëve të tyre vlerat dhe inteligjencën gjatë 7 viteve të para të jetës; por me kalimin e viteve ai kuptoi se asnjë nënë nuk do të kishte forcë të mjaftueshme për të qenë në gjendje t'i mësonte të gjitha këto gjëra në mënyrë që të vihej drejtësia ndaj natyrës së saj, ndaj mendoi se kishin nevojë për mbështetje: prandaj këtu edhe rrjedh termi "kopshti". "Në vitin 1939, ai propozoi që një grua të kujdeset për fëmijë të ndryshëm për 3 orë çdo ditë, deri në moshën 7-vjeçare, aq sa për t'u dërguar në shkollë (Froëbel, 1885). 

### Veprat 
Veprat më të rëndësishme të Froëbel janë:

#### *Die Menschenerziehun* (Edukimi i njeriut), 1826 
Ajo u botua në vitin 1826, duke u bërë një vepër që mbetet në fuqi në aspektet më të rëndësishme të arsimit. Ky libër e përcakton lojën si një provë të zgjuar të njeriut gjatë fëmijërisë. Prej saj buron gëzimi, liria, kënaqësia, paqja me veten dhe me të tjerët dhe paqja me botën, loja është origjina e të mirave më të mëdha. Loja nuk duhet parë si një argëtim, por si një aktivitet kuptimplotë, domethënë jep njohuri. (Cuellar, 2005). 

#### *Mutter- und Koselieder* (Këngët dhe përkëdheljet e nënës), 1843 
Froëbel i kushtoi rëndësi të veçantë marrëdhënies mes nënës dhe djalit, për këtë arsye e krijoi këtë libër. Është një përmbledhje me poezi, lojëra edukative dhe këngë drejtuar nënave me udhëzime pedagogjike. Qëllimi i kësaj pune është të stimulojë shqisat e fëmijëve në muajt e parë të jetës (Bernardini & Soto, 2003). 

#### Traktatet 
Përveç kësaj, ai realizoi një sërë traktatesh ku mbrojti një linjë të re të edukimit infantil, Kopshtin e Fëmijëve (edukimin parashkollor). Traktatet më të rëndësishme që gjejmë janë (Heiland, 1993): 

* *Die Menschenerziehung, die Erziehungs-, Unterrichts- und Lehrkunst, angestrebt in der allgemeinen deutschen Erziehungsanstalt zu Keilhau.* (Edukimi i njerëzve, arti i edukimit, mësimdhënies dhe mësimnxënies, drejtuar institucionit arsimor gjerman në përgjithësi Keilhau). Keilhau-Leipzig, 1826.
* *Die Kindergarte.* *Bedürfnis der Zeit, Grundlage einigender Volkserziehung* (Kopshti i fëmijëve. Nevoja e kohës sonë dhe themeli i një edukimi popullor unifikues). Frankfurt, 1848 me bashkëpunimin e Middendorff.
* *Durchgreifende, dem deutschen Charakter erschöpfend genügende Erziehung ist das Grund- und Quellbedürfnis deutschen Volkes* (Nevoja themelore dhe primare e popullit gjerman është një edukim radikal që plotëson tërësisht karakterin e tyre) Keilhau, 1821.
* *Über deutsche Erziehung überhaupt und über das allgemeine Deutsche der Erziehungsanstalt in Keilhau insbesondere* (Mbi arsimin gjerman në përgjithësi dhe mbi veçoritë gjermane të Institutit të Arsimit Keilhau në veçanti) Keilhau, 1822.

## Johann Heinrich Pestalozzi 
[parapamje| [Johann Heinrich Pestalozzi]]
Johann Heinrich Pestalozzi lindi në Cyrih, Zvicër, më 12 janar 1746 dhe vdiq më 17 shkurt 1827 në Brugg, Zvicër. Në moshën 5-vjeçare i vdiq babai dhe për të u kujdes nëna e saj, e cila ndikoi që ajo të ishte plotësisht nënë dhe femër . Ai studioi shkencat humane në shkollën Collegium Carolinum deri në vitin 1765 ku ishte nën ndikimin e profesorit të tij Bodmer, një njeri me ide demokratike (Pérez, 2006). 

Për Pestalozzin, ndikimi i nënës ishte parësor, pikëpamje të cilën e paraqiti kur ai prezantoi një mënyrë të re të shikimit të edukimit të fëmijërisë së hershme nga pikëpamja femërore dhe e nënës (Horlacher, 2011).  Për të zhvilluar dhe zbatuar teorinë e tij, Pestalozzi botoi në vitin 1801 një libër të quajtur "Wie Gertrud ihre Kinder lehrt" (Si i edukon Gertruda fëmijët e saj), i cili diskuton teorinë e tij edukative, psikologjike dhe didaktike., konceptin e edukimit popullor për t'u përdorur në procesin edukativ (Pestalozzi, 2009).  Për t'i afruar mendimet dhe teorinë e tij të gjithëve, Pestalozzi themeloi institutet e tij në Burgdorf, Münchenbuchsee dhe Yverdon dhe promovoi botimin e teksteve të ndryshme shkollore (Horlacher, 2011). 

#### *Wie Gertrud ihre Kinder lehrt* (Si i edukon Gertruda fëmijët e saj), 1801 
Kjo ishte vepra më e rëndësishme e Pestalozzit mbi arsimin. Është shkruar në vitin 1801 kur ai ishte mësues në Burgdof. Në këtë libër autori shpjegon themelet e sistemit të tij arsimor, inovativ për kohën. Ai tregon kërkimin që ai bëri për ta sjellë arsimin në një mjedis më globalizues ku fëmija është pjesëmarrësi kryesor në edukimin e tyre.

Një vepër e shkruar për katërmbëdhjetë letra për mikun e tij Heinrich Gessner. (Pestalozzi, 2009) 

#### *Briefe zur frühkindlichen Bildung* (Letra mbi edukimin e hershëm të fëmijërisë), 1819 
Në këtë libër Pestalozzi shpjegon idetë e tij pedagogjike. Është një vepër sinteze e bërë me qëllim të dhënies së një vizioni të rregullt dhe të plotë të mendimit dhe të përvojave të tij në punët dhe teknikën e shkollës. Nëpërmjet kësaj vepre ne mund të kemi një njohje të drejtpërdrejtë të Pestalozzit falë tregimeve të tij. Fillon duke shpjeguar rolin kyç që luan nëna në edukimin bazë të fëmijës. Një traktat që flet nga fillimi deri në fund për pedagogjinë që vlen për arsimin parashkollor dhe atë fillor. (Pestalozzi, 1988). 

#### *Schwanengesang* (Kënga e mjellmave), 1826 
Është vepra e fundit që Pestalozzi shkroi një vit para se të vdiste. Ai konsiderohet një testament pedagogjik, në të cilin përveç shumë të dhënave biografike, përmbledh të gjithë teorinë e tij pedagogjike. Ai na tregon për dy pjesë të filozofisë pedagogjike, të cilat Pestalozzi i quan "ideja e arsimit fillor" ose sistemi i tij pedagogjik. Aspektet kryesore janë: rëndësia e nënës dhe shtëpisë në edukimin e fëmijës, parimi i zhvillimit të natyrshëm dhe harmonik, formimi i gjuhës, edukimi moral, edukimi praktik dhe edukimi intelektual. (Pestalozzi, 2003) 

## Johann Fiedrich Herbart 
parapamje| Johann Fiedrich Herbart
Johann Friedrich Herbart lindi në Oldenburg, Gjermani, më 4 maj 1776 dhe vdiq më 11 gusht 1841 në Göttingen, Gjermani. Nëna e tij vinte nga një familje e shtresës së mesme, vajza e një mjeku; babai ishte një zyrtar qeveritar më konkretisht një këshilltar i drejtësisë. Pavarësisht prejardhjes së saj të mirë sociokulturore, Herbart pati një fëmijëri të vështirë për shkak të ndarjes së prindërve të tij dhe më vonë braktisjes së familjes së babait. Deri në moshën 12 vjeç nuk ndoqi zyrtarisht shkollën. Më parë merrte mësime private në shtëpi, pasi nëna e saj ishte përgjegjëse për edukimin e tij me ndihmën e një tutori të specializuar. Në vitin 1794, së bashku me nënën e tij, ai hyri në Universitetin e Jenës (një universitet me ndikim Kantian) ku studioi Filozofi. Falë doktoratës së tij në vitin 1802, ai dha mësim për 7 vjet në Universitetin e Göttingenit . Në vitin 1809 në Königsberg (Prusi) themeloi shkollën e tij në shtëpinë e tij të quajtur "Shkolla Eksperimentale" ku jepte seminare pedagogjike për përgatitjen shkencore të mësuesve të ardhshëm. Më në fund në vitin 1833 ai u kthye në Göttingen, ku vdiq 8 vjet më vonë (Montserrat dhe Vallvè, 2012). 

### Veprat 
Veprat kryesore të Johann Fiedrich Herbart janë (Hilgenheger, 1993): 

#### *Allgemeine Pedagogik* (Pedagogji e Përgjithshme), 1806 
Ese e shkruar nga Herbart në të cilën ai trajton edukimin nga një këndvështrim filozofik. I ndarë në tre libra ku qëllimi i tyre është të tregojnë rëndësinë e arsimit të njerëzve (Herbart, 2014). 

#### *Umriss paedagogischer Vorlesungen* (Përmbledhje për një kurs pedagogjik), 1835 
Në këtë vepër, autori flet për metodën e edukimit, çështjet etike dhe psikologjike të shoqërisë dhe gjithashtu na tregon pengesat e edukimit dhe mjetet për ta realizuar atë. Ai ofron një pamje globale të pedagogjisë nga një këndvështrim shkencor (Fermoso, Capella & Collom, 2007). 

## Marrëdhënia me të tashmen 
Rousseau, Pestalozzi, Fröebel dhe Herbart tani mund të thuhet se janë paraardhësit e Shkollës së Re . Falë të gjitha kontributeve të tyre arsimore, arsimi sot është një mënyrë për të transformuar njerëzit, për t'i ndihmuar dhe drejtuar ata.

Për shembull, falë Rousseau, arsimi aktualisht po përpiqet të ndihmojë nxënësit/studentët duke zgjidhur problemet. Në këtë mënyrë ata mund të fitojnë dhe zhvillojnë aftësitë e tyre personale, ndërpersonale dhe autonominë për të ardhmen (Sierra & Pérez, 2015). 

Nga shekulli XIX ata filluan të zbatojnë arkitekturën e ideuar nga Fröebel në kopshte, duke futur pemishte, kasolle dhe kafshë të gjalla. Kjo ide e afrimit të natyrës me fëmijët përmes kopshteve dhe kafshëve të gjalla tashmë është rishfaqur. Në këtë mënyrë ata promovojnë autonominë, kontaktin me botën e jashtme natyrore dhe përgjegjësinë (Lahoz, 1991). 

Së fundi, duhet përmendur qasjen e familjes ndaj edukimit të fëmijëve falë kontributeve të pedagogjisë së pedagogëve, Pestalozzi dhe Fröebel (Vicen, 1998). 

## Shih edhe 
* Natyra
* Pedagogjia
* Natyralizmi
* Historia e arsimit dhe pedagogjisë

## Referimet