Numri i Avogadros

thumb|alt=text|Amedeo Avogadro
Në shkencat e kimisë dhe fizikës, numri i Avogadros (i shprehur me simbolet **L**ose **NA**) definohet si 
raporti i grimcave përbërëse (atomeve ose molekulave) në një mostër me sasinë e substancës n (njësia: **mol**) e 
shprehur matematikisht si NA=N/n. Thënë ndryshe, numri i Avogadros shprehë numrin e grimcave elementare në
një mol të substancës dhe ka vlerën 6.02214129(27)×1023 mol−1.Përdoret për njehëssimin e sasisë së substancës dhe numrin e atomeve,molekulave,joneve.

## Historiku
Numri i Avogadros si term rrjedh nga shkencëtari italian Amedeo Avogadro, i cili, më 1811, për herë të parë 
propozoi që vëllimi i gazit (në një temperaturë dhe shtypje të caktuar) është proporcional me numrin e atomeve 
ose molekulave pa marrë parasysh natyrën e gazit. Shkencëtari francez Jean Perrin, më 1909, emëroi ketë konstantë 
si shenjë nderi ndaj Avogadros. Në vitin 1926, Perrin fitoi çmimin Nobel për fizikë, ku një pjesë e madhe e punës së
tij kishte të bënte me përcaktimin e numrit të Avogadros duke përdorur metoda të ndryshme matematike.

Për ta përcaktuar saktë numrin e Avogadros kërkohet që të bëhet matja e një sasie të vetme të substancës, në shkallët atomike dhe
makroskopike, duke përdorur të njejtën njësi matëse. Kjo u bë e mundur për herë të parë kur fizikanti amerikan Robert Millikan 
mati sasinë e ngarkesës elektrike të elektronit me 1910. Ngarkesa elektrike e një moli të elektroneve paraqet një konstantë (e quajtur farad)
dhe ishte e njohur qysh më 1834 kur Michael Faraday publikoi punën e tij mbi elektrolizën. Duke pjesëtuar ngarkesën e elektroneve në një mol
me ngarkesën e një elektroni të vetëm, fitohet vlera e numrit të Avogadros.
Që prej 1910, janë bërë kalkulime të reja të cilat kanë përcaktuar më saktë vlerat për konstantën e Faradejit dhe ngarkesën elektrike.

Perrin ishte ai i cili propozoi që numri i Avogadros **(N)** ti referohej numrit të molekulave në një gram-molekulë të oksigjenit (saktësisht 32 g të oksigjenit)
dhe ky term deri më sot, ka perdorim të gjerë sidomos kur bëhet fjalë për parimet fillestare shkencore. Ky term më vonë
u ndryshua dhe u thirr si konstanta e Avogadros **(NA)** atëherë kur moli u bë njësi standarde ne sistemin internacional SI më 1971 e cila shprehë sasinë e 
substancës si dimension i pavarur për matje. Si rrjedhim, konstanta e Avogadros nuk ishte më vetëm një numër, por kishte edhe njësinë për matje, molin reciprok (mol−1).

## Roli në shkencë
Numri i Avogadros është faktor kyc në dukuritë mikroskopike dhe makroskopike. Kështu, ajo përmban një relacion me konstantet tjera fizike. Për shembull, ajo bën të mundur lidhjen ndërmjet konstantës së gazit *R* dhe Konstantës së Bolcmanit *k*B,

:R = k_{\rm B} N_{\rm A} = 8.314\,472(15)\ {\rm J\,mol^{-1}\,K^{-1}}\,

dhe Konstantës së Faradejit *F* me ngarkesën elementare *e*,

:F = N_{\rm A} e = 96\,485.3383(83)\ {\rm C\,mol^{-1}}. \,

Numri i Avogadros poashtu përdoret në definimin e njësisë së unifikuar të masës atomike, u,

:1\ {\rm u} = \frac{M_{\rm u}}{N_{\rm A}}  = 1.660 \, 538\, 782(83)\times 10^{-24}\ {\rm g}
ku *M*u është konstanta e masës molare.

## Matjet
### Kulometria
Metoda më e hershme dhe e saktë për matjen e vlerës së konstantës të Avogadros është e bazuar në kulometri. Sipaas këtij principi bëhet matja e Konstantës së Faradejit, *F*, e cila paraqet ngarkesën elektrike të bartur nga një mol elektronesh, dhe duke pjestuar me ngarkesën elementare, *e*, për ta fituar konstantën e Avogadros.
:N_{\rm A} = \frac{F}{e}

### Matja e masës së elektronit
Komiteti për të dhënat për shkencë dhe teknologji (CODATA) publikon vlerat për konstantet për përdorim internacional. Ajo përcakton konstantën e Avogadros përmes raportit të masës molare të elektronit  me masën e elektronit *me*
:N_{\rm A} = \frac{A_{\rm r}({\rm e})M_{\rm u}}{m_{\rm e}}.
Masa atomike relative e elektronit, *Ar*, është madhësi që matet direkt, dhe masa molare, *Mu*, është konstantë e definuar në SI. Masa e elektronit në qetësi, megjithatë, kalkulohet prej konstanteve tjera të matura
:m_{\rm e} = \frac{2R_{\infty}h}{c\alpha^2}.
Faktori kryesor limitues në precizitetin e konstantës së Avogadros është paqartësia në vlerën e konstantës së Plankut, kurse konstantet tjera që marrin pjesë në kalkulim janë precize.