Ernesto Sabato

**Ernesto Sábato** është shkrimtar argjentinas me prejardhje arbëreshe.

## Biografia
Sábato ka lindur në Rojas, provincia de Buenos Aires në Argjentinë më 24 qershor, 1911. Nëna e tij Juana Maria Ferrari rridhte nga një familje arbëreshe e Italisë, ndërsa babai i tij, Franciso Sabato, po ashtu ishte nga Italia.
Ata kishin njëmbëdhjetë fëmijë, të gjithë djem. Ernesto ishte fëmija i dhjetë i familjes Sábato. Ditën që lindi, vëllau më i madh vdiq dhe e ëma e pagëzoi Ernesto sipas vëllait të tij.

Ai kreu shkollën e mesme më 1928 dhe u regjistrua në *Universidad de La Plata*, ku studioi fizikë dhe matematikë. Në vitin 1930 ai iu bashkua partisë komuniste dhe në atë kohë takoi Matilde Kusminsky Richter, që atëherë ishte shtatëmbëdhjetë vjeç. Të dy lanë familjet dhe studimet dhe filluan të jetojnë bashkë. Ernesto përdorte një emër konspirativ dhe ishte mjaft aktiv në parti. Në vitin 1933 ai u bë sekretar i Rinisë Komuniste, por po fillonte të zhgënjehej me partinë dhe kishte dyshime. Më 1934 ishte dërguar si delegat në Bruksel në Kongresin kundër fashizmit dhe luftës, prej aty duhej të udhëtonte për Moskë për një periudhë ‘spastrimi’. Në Bruksel Ernesto kuptoi natyrën e vërtetë të partisë komuniste dhe iku në Paris, ku jetoi i fshehur pasi partia po e kërkonte. Pa miq dhe pa para, ai fillon të shkruajë romanin e tij të parë.

Në vitin 1935 ai kthehet në Argjentinë ku martohet me Matilden dhe vazhdon studimet në *Universidad de La Plata*. Në vitin 1938 doktoron në fizikë dhe fiton bursë për të hulumtuar rrezatimin atomic në Laboratorin Curie në Paris.
Matilde dhe djali i tyre, Jorge Federico shkojnë me të. Gjatë qëndrimit në Francë ai vazhdon të shkruajë dhe të pikturojë. Më 1939 bursa iu transferua për *Massachusetts Institute of Technology*. Ai kthehet në Argjentinë dhe fillon të ligjërojë matematikë dhe fizikë në *Universidad de La Plata*. 
Ftohet t’i bashkohet revistës *Jugu*, ku takohet me Jorge Luis Borges dhe të dy bëhen miq. Më 1941 fillon të shkruajë për gazetën *La Nacion*.

Në vitin 1943 ai kalon një “krizë ekzistenciale” dhe vendos të lërë shkencën dhe t’i përkushtohet krejtësisht vetëm shkrimit dhe pikturimit. Jep dorëheqje nga univeristeti dhe bashkë me familjen zhvendoset në male (Provincia de Cordoba). Fillon të shkruajë dhe shpejt përfundon librin *Njëshi dhe gjithësia*, që u botua më 1945. Në këtë libër Sábato haptas mohon shkencën dhe racionalen. Fiton çmime dhe nderime për këtë libër.

Roman i tij i parë *Tuneli* botohet më 1948. Më 1951 botohet libri tjetër *Njerëz dhe dhëmbëzorë*, me refleksione për paratë, arsyen dhe kalueshmërinë e kohës. Një studim për konceptet e botës dhe jetës moderne duke filluar nga Renesansa.
Në vitin 1953 botohet libri *Heterodoxia*, që është definuar si *fjalor i njeriut në krizë*. Më 1955 bëhet drejtor i gazetës *Mundo Argentino*. Në këtë kohë Argjentina ishte në trazira politike. Më 1956 botohen dy librat më kontraverse të Sábatos: *El otro rostro del Peronismo* (*Fytyra tjetër e peronizmit*) dhe *Torturas y Libertad de Prensa* (*Torturat dhe liria e shtypit*).

Në vitin 1961 boton romanin e tij të dytë *Sobre héroes y tumbas* (*Mbi heronjtë dhe varrezat*), një studim psikologjik i njeriut i thurur me idetë filozofike të botuara më parë në librat e tij me ese. Kapitullin *Raport për të verbërit* shumë studiues e quajnë kryevepër të letërsisë botërore.

Në vitin 1971 fillon të shkruajë për gazetën *La Opinion*. 
Në vitin 1973 boton romanin e tretë * Abaddón, el exterminador* (Abadon, engjëlli i shkatërrimit*), një libër për vizionin apokaliptik të botës moderne dhe për triumfin e të keqës.

Në vitin 1977 Italia i akordon çmimin “Medicci”, ndërsa më 1978, në Spanjë e dekoron me urdhrin *Gran Cruz de la Orden al Mérito Civil*.

Më 1984 presidenti i Argjentinës Raúl Alfonsín e emëron kryetar të *Comisión Nacional sobre la Desaparición de las Personas* (CONADEP), (Komisioni Kombëtar për Personat e Zhdukur*), komision që ka hulumtuar rastet e personave të zhdukur gjatë diktaturës ushtarake në Argjentinë. Libri *Nunca Más* (*Kurrë më*) në të cilin jepen dëshmitë e atyre që shpëtuan dhe të dëshmitarëve të zhdukjes dhe vrasjes së mëse njëzetmijë njerëzve, është botuar si rezultat i hulumtimit të këtyre tragjedive.

Organizata e Shteteve Amerikane (O. A. S.) i jep çmimin Gabriel Mistral, ndërsa mbreti i Spanjës, Huan Karlos, e dekoron me çmimin *Miguel de Cervantes*. Dekorohet prapë nga Italia më 1985 me *Urdhrin për Merita* dhe më 1987 Fransoa Miteran, kryetar i Francës e dekoron me gradën *Komandant i Legjionit të Nderit*.
Ka marrë gradën “Doktor nderi” (*Honoris causa*) nga Univeristeti *Murica*, Spanjë, Universidad de Rosario, Argjentinë, Universidad de Campinas, Brazil, Universidad del Litoral, Santa Fe, Università degli Studi di Torino, Itali
Më 1995 në Shqipëri merr titullin *Ismail Kadare*, të ndarë nga fondacioni *Velija*. Vdiq në shtëpinë e tij në Argjentinë, më 30 prill 2011 në moshën 99 vjeçare..

## Titujt e veprave 
### Romane
* Tuneli
* Mbi heronjtë dhe varrezat
* Abadoni, engjëlli i shkatërrimit
### Ese
## Çmime
* Legion of Honour 
* Prix du Meilleur Livre Étranger
* Miguel de Cervantes Prize 
* Jerusalem Prize
* Çmimi Kadare
## Lidhje të jashtme 
*Faqja e Sabatos në spanisht 
*Artikull në lidhje mes Borgesit dhe Sabatos
*Biografi e shkurtër e Sabatoe dhe aktualiteti 
## Referime