Komisioni i Badinterit

**Komisioni i Badinterit** ose **Komiteti i Arbitrazhit i Konferencës për Jugosllavinë** ishte një organ arbitrazhi i krijuar nga Këshilli i Ministrave të Komunitetit Ekonomik Evropian (EEC) më 27 gusht 1991 për t'i ofruar konferencës mbi Jugosllavinë këshilla ligjore. Robert Badinter u emërua kryetar i Komisionit pesë anëtarësh të përbërë nga kryetarë të Gjykatave Kushtetuese në EEC. Komisioni i Arbitrazhit ka dhënë pesëmbëdhjetë opinione mbi "çështjet kryesore ligjore" të ngritura nga konflikti midis disa republikave të Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ). 

## Sfondi 
Në vitet 1990-1991, kontradiktat midis Serbisë dhe republikave të tjera brenda Jugosllavisë federale ( Sllovenia dhe Kroacia ), konfliktet ekonomike, politike dhe më pas etno-territoriale filluan të rriten.

Në referendumin e pavarësisë sllovene të vitit 1990, një shumicë dërrmuese e banorëve votuan për pavarësinë e republikës,   rezultate të ngjashme u panë në referendumin e pavarësisë kroate të vitit 1991,  dhe më 25 qershor 1991, të dyja republikat shpalli pavarësinë.  Në fillim të marsit 1991, pati përleshje të armatosura në Pakrac midis kroatëve dhe serbëve.  Njësitë e Ushtrisë Popullore Jugosllave u sollën në qytet për të parandaluar përleshjet e mëtejshme. Më 9 mars 1991, protestat në Beograd u shtypën nga ushtria.  Më 31 mars 1991, pati një përleshje midis policisë kroate dhe forcave të armatosura nga SAO Krajina  e themeluar nga serbët kroatë në Parkun Kombëtar të Liqeneve të Plitvicës, në të cilën u vranë dy burra.  Këto ngjarje kulmuan me një konflikt të vogël të armatosur në Slloveni dhe fillimin e luftës në Kroaci . 

Në fillim të vitit 1991, Komuniteti Evropian, duke parashikuar një konflikt të armatosur të afërt në Jugosllavi, ofroi ndihmën e tij ndërmjetësuese për udhëheqjen e RSFJ-së. Pasi qeveria aleate e RSFJ-së ra dakord për ndërmjetësimin e Komunitetit Evropian, ky i fundit kreu një sërë negociatash dhe konsultimesh me palët ndërluftuese. Më 7 korrik 1991 u nënshkrua Marrëveshja e Brionit, e cila i dha fund luftës në Slloveni, nga territori i së cilës u tërhoqën të gjitha njësitë e ushtrisë jugosllave. Marrëveshja parashikonte një moratorium për hyrjen në fuqi të deklaratave të pavarësisë së Sllovenisë dhe Kroacisë për një periudhë tre mujore, si dhe nevojën për fillimin e negociatave për strukturën e ardhshme të Jugosllavisë. Megjithatë, marrëveshja nuk pati asnjë ndikim në ndërprerjen e armiqësive në Kroaci. 

## Anëtarët e komisionit 
* Robert Badinter, president i Këshillit Kushtetues të Francës
* Roman Herzog, kryetar i Gjykatës Kushtetuese Federale të Gjermanisë
* Aldo Corasaniti, kryetar i Gjykatës Kushtetuese të Italisë
* Francisco Tomás y Valiente, president i Gjykatës Kushtetuese të Spanjës
* Irène Pétry, kryetare e Gjykatës Kushtetuese të Belgjikës

## Opinionet 
Nga fundi i vitit 1991 deri në mes të vitit 1993, Komisioni i Arbitrazhit dha 15 opinione mbi çështjet ligjore që lindën nga copëtimi i Jugosllavisë. 

### Opinioni nr. 1 (Shpërbërja e RSFJ-së) 
Më 20 nëntor 1991 Lord Carrington pyeti nëse shkëputja e disa republikave nga RSFJ e ruajti ekzistencën e saj, siç pretendonin Serbia dhe Mali i Zi, apo shkaktoi shpërbërjen e saj me të gjitha republikat pasardhëse të barabarta të RSFJ-së. Komisioni u përgjigj më 29 nëntor 1991, "Republika Federative Socialiste e Jugosllavisë është në proces shpërbërjeje". 

### Opinioni nr. 2 (Vetëvendosje) 
Më 20 nëntor 1991 Lord Carrington pyeti: "A ka të drejtën e vetëvendosjes popullsia serbe në Kroaci dhe Bosnje dhe Hercegovinë, si një nga popujt përbërës të Jugosllavisë?" Komisioni konkludoi më 11 janar 1992 "që popullsia serbe në Bosnje dhe Hercegovinë dhe Kroaci ka të drejtë për të gjitha të drejtat në lidhje me pakicat dhe grupet etnike ... Republikat duhet t'u ofrojnë anëtarëve të atyre pakicave dhe grupeve etnike të gjitha të drejtat e njeriut dhe liritë themelore të njohura në të drejtën ndërkombëtare, duke përfshirë, aty ku është e përshtatshme, të drejtën për të zgjedhur shtetësinë e tyre”.  Opinioni gjithashtu e shtriu parimin e *uti possidetis* në ish-Jugosllavi për herë të parë. 

### Opinioni nr. 3 (Kufijtë) 
Më 20 nëntor 1991 Lord Carrington pyeti: "A mund të konsiderohen kufijtë e brendshëm midis Kroacisë dhe Serbisë dhe midis Bosnje-Hercegovinës dhe Serbisë si kufij në kuptimin e së drejtës ndërkombëtare publike?" Duke zbatuar parimin e *uti possidetis juris*, komisioni konkludoi më 11 janar 1992, "Kufijtë midis Kroacisë dhe Serbisë, midis Bosnje-Hercegovinës dhe Serbisë, dhe ndoshta shteteve të tjera të pavarura fqinje nuk mund të ndryshohen, përveçse me marrëveshje të arritur lirisht... Me përjashtim të rasteve kur është rënë dakord ndryshe, kufijtë e mëparshëm bëhen kufij të mbrojtur nga e drejta ndërkombëtare”. 

### Opinioni nr. 4 (Bosnje dhe Hercegovinë) 
Komisioni u pyet nëse duhet të njihet pavarësia e Bosnje dhe Hercegovinës. Komisioni vendosi kundër njohjes sepse, ndryshe nga republikat e tjera që kërkonin pavarësinë, Bosnja dhe Hercegovina nuk kishte mbajtur ende një referendum për pavarësinë. 

### Opinioni nr. 5 (Kroaci) 
Komisioni shqyrtoi kërkesën e Kroacisë për njohjen e pavarësisë së saj. Komisioni vendosi që pavarësia e Kroacisë nuk duhet të njihet ende sepse Kushtetuta e re kroate nuk përfshin mbrojtjen për pakicat e kërkuara nga Komuniteti Evropian. Në përgjigje të këtij vendimi, presidenti i Kroacisë i shkroi Badinterit për t'i dhënë garanci se deficiti do të korrigjohej dhe më pas Komuniteti Evropian e njohu Kroacinë. 

### Opinioni nr. 6 (Maqedoni) 
Komisioni rekomandoi që Komuniteti Evropian të pranojë kërkesën e Republikës së Maqedonisë së atëhershme për njohje, pasi Republika i kishte dhënë garancitë e nevojshme për respektimin e të drejtave të njeriut dhe paqes dhe sigurisë ndërkombëtare. Megjithatë, Komuniteti Evropian fillimisht hezitoi të pranonte rekomandimet për shkak të kundërshtimit grek . 

### Opinioni nr. 7 (Slloveni) 
Komisioni rekomandoi që Komuniteti Evropian të njohë Slloveninë.

### Vendim i ndërmjetëm 
Komisioni hodhi poshtë kundërshtimet serbe dhe malazeze për kompetencën e tij për t'iu përgjigjur tre referencave që kishte marrë nga Lord Carrington, të cilat rezultuan në Opinionet 8, 9 dhe 10.

### Opinioni nr. 8 (Përfundimi i procesit të shpërbërjes së RSFJ-së) 
Komisioni vendosi që procesi ligjor i shpërbërjes së RSFJ-së kishte përfunduar dhe kështu RSFJ nuk ekzistonte më.

Komisioni konsideroi se sukcesioni shtetëror, që rezulton nga ndërprerja e RSFJ-së, duhet të zgjidhet. Ai vendosi që ajo të zgjidhet me marrëveshje të ndërsjellë midis disa shteteve pasardhëse, me një ndarje të drejtë të aseteve dhe detyrimeve ndërkombëtare të ish-RSFJ-së. Gjithashtu vendosi që anëtarësimi i RSFJ-së në organizatat ndërkombëtare nuk mund të vazhdojë nga asnjë shtet pasardhës, por secili shtet duhet të aplikojë sërish për anëtarësim.

### Opinioni nr. 10 (Republika Federale e Jugosllavisë - Serbi dhe Mali i Zi) 
Në këtë vendim, Komisioni vendosi se RFJ-ja (Serbia dhe Mali i Zi) ligjërisht nuk mund të konsiderohet si vazhdimësi e ish-RSFJ-së, por ajo ishte një shtet i ri. Kështu, Komuniteti Evropian nuk duhet ta njohë automatikisht RFJ-në, por të zbatojë të njëjtat kritere si për njohjen e shteteve të tjera pas RSFJ-së.

## Teksti 
Teksti i dhjetë opinioneve të para të Komisionit Badinter është botuar në *Gazetën Evropiane të së Drejtës Ndërkombëtare* . Opinionet 1-3 janë riprodhuar në 3 EJIL 1 (1992) f.&nbsp;182ff ( disponohet online ose falas në https://web.archive.org/web/20091230033211/http://www.ejil.org/pdfs/3/1/1175.pdf ). Opinionet 4-10 janë riprodhuar në 4 EJIL 1 (1993) f.&nbsp;74ff ( i disponueshëm në internet ).

## Kritika e Opinionit Nr. 3 
Peter Radan, një akademik juridik australian me origjinë serbe, ka kritikuar interpretimin e Komisionit Badinter të Kushtetutës së RSFJ-së. Përveç parimeve të së drejtës ndërkombëtare, Komisioni i Badinterit u përpoq të justifikonte rëndësinë e Parimit të Kufijve të Badinterit duke iu referuar nenit 5 të Kushtetutës së Jugosllavisë të vitit 1974. Komisioni tha se Parimi i Kufijve të Badinterit zbatohet edhe më lehtë për Republikat pasi paragrafi i dytë dhe i katërt i nenit 5 të Kushtetutës së RSFJ-së përcaktonin se territoret dhe kufijtë e republikave nuk mund të ndryshohen pa pëlqimin e tyre.

Neni 5 përcakton:

(1) Territori i RSFJ-së është i pandashëm dhe përbëhet nga territoret e republikave të saj socialiste.

(2) Territori i një republike nuk mund të ndryshohet pa pëlqimin e asaj republike, dhe territori i një krahine autonome - pa pëlqimin e asaj krahine autonome.

(3) Një kufi i RSFJ-së nuk mund të ndryshohet pa pëlqimin e të gjitha republikave dhe krahinave autonome.

(4) Kufiri ndërmjet republikave mund të ndryshohet vetëm në bazë të marrëveshjes së tyre, dhe në rastin e një kufiri të një krahine autonome - në bazë të pajtimit të saj.

Duke iu referuar nenit 5, kritika e tij është se Komisioni i Badinterit ishte fajtor për citime selektive.

Arsyeja e Radanit për këtë mendim është se duke u mbështetur në paragrafët 2 dhe 4 të nenit 5, Komisioni i Badinterit ka injoruar dispozitat e paragrafëve 1 dhe 3. Duke vepruar kështu, ajo justifikonte ndarjen e RSFJ-së dhe ndryshimin e kufijve të saj ndërkombëtarë në kundërshtim me paragrafët 1 dhe 3. Radan argumenton se integriteti territorial i republikave dhe shenjtëria e kufijve të tyre të përmendur në paragrafët 2 dhe 4 të nenit 5 zbatohen vetëm në kontekstin e shtetit jugosllav, integriteti territorial dhe kufijtë e të cilit mbetën në vend. Sipas Radanit, një republikë që kërkon të shkelë dispozitat e paragrafëve 1 dhe 3 të nenit 5 vështirë se mund të korrë garancitë e përfshira në paragrafët 2 dhe 4. Rrjedhimisht, ai argumenton se neni 5 nuk ofron mbështetje për zbatimin e Parimit të Kufijve të Badinterit për fragmentimin e RSFJ-së.

Bazuar në analizën e mësipërme të arsyetimit të Komisionit të Badinterit në Opinionin nr. 3, Radan arrin në përfundimin se as parimet e së drejtës ndërkombëtare për respektimin e status quo-së dhe uti possidetis territoriale dhe as dispozitat e nenit 5 të Kushtetutës së RSFJ-së 1974 nuk japin ndonjë justifikim. për Parimin e Kufijve të Badinterit " dhe se në rivizatimin e kufijve të rinj midis shteteve të pavarura "mund të jetë e nevojshme edhe të lehtësohen transferimet e rregullta dhe vullnetare të pjesëve të popullsisë." 

## Shih edhe 
* Shpërbërja e Jugosllavisë
* Mendimi këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për shpalljen e pavarësisë së Kosovës
* Memorandum i Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve

## Literatura 
* 
* 
* 
* 

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Dëshmia e Vladislav Jovanoviqit në gjyqin e Millosheviqit në ICTY, 14 shkurt 2005