Joan Gjakatari

**Gjoni** ( latinisht : *Ioannes*, greqisht : Ίωάννης; "Gjoni Sanguinari", fl. 537–553 ), nipi i rebelit Vitaliani, ishte një gjeneral romak lindor i Ilirikut nën Justinianin e Madh (r. 527–565), i cili ishte aktiv në Luftën Gotike në Itali dhe kundër Gepidëve në Ballkanin Perëndimor. Ai ishte i martuar me Justinën, vajzën e kushëririt të Justinianit, Germanus.

## Biografia 
Gjoni ishte nipi i Vitalianit, konsull për vitin 520 dhe Magister militum Ilirikum i perandorit Justin I, i cili u vra, ndoshta me nxitjen e Justinianit, nipit të fuqishëm dhe pasardhësit të mëvonshëm të Justinit. 

Në vitin 537 Gjoni lundroi nga Konstandinopoja për në Itali me 8000 trupa trake për të përforcuar ushtrinë e Belisariusit që u angazhua në Luftën Gotike kundër Ostrogotëve të Mbretit Witiges . Pasi zbarkoi në Taranto, ai arriti në Romë dhe u rrethua nga gotët në dhjetor 537. Ai kishte sjellë me vete njerëz dhe furnizime thelbësore për të vazhduar t'i rezistonte rrethimit për një kohë të gjatë.  Në dimrin e 537/538, Belisarius urdhëroi Gjonin, i vendosur për dimër në Picenum, të sulmonte territorin gotik në mënyrë që të shtynte Witiges të heqë rrethimin e Romës. Gjoni arriti shpejt në Rimini, vetëm një ditë marshimi nga kryeqyteti gotik i Ravenës. Witiges u detyrua të largohej nga Roma për t'u kthyer për të mbrojtur kryeqytetin e tij. Gjoni duhej të linte Rimini dhe të shkonte në Romë përpara mbërritjes së ushtrisë gotike, por ai mbeti në qytet. Gotët, të ardhur nga Roma, e vunë nën rrethim brenda Rimini. Belisari nuk lëvizi për të ndihmuar Gjonin. Ishte ardhja e eunukut të Justinianit Narsesi dhe një miku personal i Gjonit që e shpëtoi atë nga rrethimi (mesi i vitit 538). 

Kur rivaliteti midis Narses dhe Belisari dhe mosmarrëveshja e tyre për mënyrën e zhvillimit të luftës shkaktoi përçarje në ushtri, Gjoni ra në anën e Narses, duke e ndjekur atë në Emilia, të cilën eunuku synonte ta pushtonte edhe pa autorizimin e Belisarit. Gjoni kontribuoi në pushtimin e Emilias së bashku me mbështetësit e tjerë të Narses, por divizionet e ushtrisë që ishin formuar për shkak të mosmarrëveshjes midis Belisarius dhe Narses kontribuan në rënien e Milanos nga gotët, duke e bindur Justinianin të tërhiqte Narsin dhe të kthente komanda unitare për Belisarius (539).

Pas pushtimit të Ravenës dhe tërheqjes së Belisarit në Kostandinopojë (540), Gjoni mbeti në Itali. Për shkak të një komande unitare pas tërheqjes së Belisarit, gotët ishin në gjendje të rikuperoheshin nën udhëheqjen e mbretit të tyre të ri Totila . Kur ky i fundit mbërriti për të rrethuar Firencen, gjenerali në krye të garnizonit të Firences, Justinus, kërkoi ndihmë nga komandantët perandorakë në Ravena, të cilët ndërhynë me forcë duke e detyruar Totilën të heqë rrethimin duke u tërhequr në drejtim të Mugello, ku ai e shpartalloi ushtrinë perandorake për shkak të lajmit të rremë për vrasjen e Gjonit nga një prej truprojave të saj, gjë që e pushtoi ushtrinë bizantine. Gjoni iku në Romë, ku u strehua dhe qëndroi për dy vitet e ardhshme, deri në vitin 544, kur u zëvendësua nga Bessas me urdhër të Belisarit, i cili ishte kthyer në Itali. Ndërsa ishte në Romë, Gjoni dëboi priftërinjtë arianë, nga frika se ata mund të komplotonin diçka për të mirën e gotëve.

Në 545 ai u dërgua nga Belisari në Kostandinopojë për të kërkuar përforcime, por Gjoni zgjati shumë, duke u martuar me Justinën, të bijën e Germanus. Sipas *Historisë Sekrete* të Prokopit, Teodora nuk donte që Justina të martohej, kështu që Gjoni, duke u martuar me të, do të kishte tërhequr urrejtjen e perandoreshës, deri në atë pikë sa Gjoni, nga frika se Teodora mund të urdhëronte Antoninën (gruaja e Belisarit) ta vriste., kur u kthye në Itali u kujdes që të mos arrinte Belisarin dhe gruan e tij në Romë.  Nga ana tjetër, Gjoni arriti të rimarrë Lucania dhe Bruzio për Perandorinë.

Në vitin 550, kur Narsesi mori komandën e trupave romake, Gjoni u bashkua me të për të balancuar mungesën e përvojës së eunukut të moshuar. Narsesi arriti në Ravenna në verën e vitit 552 dhe brenda një viti ishte në gjendje të thyente rezistencën e mbretit të fundit Ostrogotik, Teia, dhe t'i jepte fund luftës (fundi i 552 ose fillimi i 553). 

## Në fiksion 
Gjoni (John) shfaqet si një personazh në romanin e udhëtimit në kohë *Lest Darkness Fall*, nga L. Sprague de Camp .

## Shih edhe 
* Iliriku
* Prefektura e Ilirikut
* Magister militum Ilirikum
* Lista e personaliteteve ilire

## Referime