Kabuki

[parapamje|347px|*Odori-keijō Edo-e no Sakae* nga [Kunisada|Tojokuni Utagava III, që përshkruan prodhimin e korrikut 1858 të *Shibaraku*]]
**Kabuki** () është një valle-dramë klasike japoneze. Teatri Kabuki është i njohur për stilizimin e dramës së tij, kostumet shpesh herë magjepsëse të veshura nga interpretuesit dhe për grimin e përpunuar të kumadori të veshur nga disa nga interpretuesit e tij.

Kabuki konsiderohet të ketë filluar në vitin 1603, kur Izumo no Okuni formoi një grup vallëtaresh femras për të realizuar vallet dhe skica të lehta në Kioto, por u zhvillua në një formë teatrale vetëm mashkullore, pasi femrat u ndaluan nga teatri kabuki në vitin 1629. Kjo formë e teatrit ishte përsosur në fund të shekullit të XVII-të dhe mesit të shekullit të XVIII-të.

Në vitin 2005, "Teatri Kabuki" u shpall nga UNESCO si një trashëgimi e paprekshme që zotëronte një vlerë të jashtëzakonshme universale. Në vitin 2008, ai u përfshi në Listën e UNESCO-s të Trashëgimisë Kulturore jo-materiale të Njerëzimit.

## Etimologjia
Kanxhi individual, nga e majta në të djathtë, do të thotë *këndim* (), *vallëzim* () dhe *aftësi* (). Kabuki për këtë arsye përkthehet ndonjëherë si "arti i të kënduarit dhe vallëzimit". Sidoqoftë, këto janë karaktere atexhi të cilat nuk pasqyrojnë etimologjinë aktuale. Kanxhi i 'aftësive' në përgjithësi i referohet një interpretuesi në teatrin kabuki.

Meqenëse fjala "kabuki" besohet se rrjedh nga folja "*kabuku*", që do të thotë "të ligështohesh" ose "të jesh jashtë normales", "kabuki" mund të interpretohet si teatri "avangardë" ose "i çuditshëm". Shprehja "kabukimono" () u referohej fillimisht atyre që ishin të veshur çuditërisht dhe i referohet stilit të veshjes së veshur nga bandat e samuraive.

## Kabuki pas periudhës Meixhi
[parapamje|upright=1.5|Prodhimi i *[Shibaraku|Shibarakut* në nëntor 1895, në teatrin Kabukiza në Tokio]]
Duke filluar nga viti 1868, ndryshime të mëdha kulturore, të tilla si rënia e Shogunatit Tokugava, eleminimi i klasës së samuraive dhe hapja e Japonisë me Perëndimin, ndihmuan për të ndezur rishfaqjen e kabukit. Të dy aktorët dhe dramaturgët u përpoqën të përmirësojnë reputacionin e kabukit përballë ndikimit të ri të huaj dhe mes klasave të larta, pjesërisht përmes përshtatjes së stileve tradicionale me shijet moderne. Kjo përpjekje do të ishte e suksesshme, me perandorin, duke sponsoruar një shfaqje kabuki më 21 prill 1887.

Pas Luftës së Dytë Botërore, forcat okupuese e ndaluan shkurtimisht kabukin, e cila kishte formuar një bazë të fortë mbështetjeje për përpjekjet e luftës në Japoni që nga viti 1931; sidoqoftë, deri në vitin 1947, kur u hoq ndalimi.

## Pas luftës deri në ditët moderne
Periudha pasuese e okupimit pas Luftës së Dytë Botërore paraqiti një kohë të vështirë për kabukin; përveç ndikimit fizik të luftës dhe shkatërrimit të vendit, disa shkolla zgjodhën të hedhin poshtë stilet dhe format e artit të Japonisë së paraluftës, dhe kabukin në mes tyre. Prodhimet e njohura dhe inovative të klasikëve kabuki të drejtorit Tetsuxhi Takeçi në këtë kohë vlerësohen se ngjallin interes të ri për kabuki në rajonin Kansai.

Sot, kabuki është më i pëlqyeri nga stilet tradicionale të dramës japoneze, me aktorët e saj të yjeve që shfaqen shpesh në role apo televizione apo filma. Aktori i mirënjohur i *onnagata* Bandō Tamasaburō V është shfaqur në disa shfaqje dhe filma jo-kabuki, shpesh në rolin e një gruaje.

Kabuki shfaqet edhe në vepra të kulturës popullore japoneze si anime. Përveç një mori teatrash të mëdha në Tokio dhe Kioto, ka shumë teatro më të vogla në Osaka dhe në të gjithë fshatrat. Grupi Ōshika Kabuki () është një shembull.

Disa grupe lokale kabuki sot përdorin aktorë femra në rolin e *onnagata*. Içikava Shōxho Kabuki Gekidan, një grup gjithëpërfshirëse, debutoi në vitin 1953 për një brohoritje të konsiderueshme, megjithëse shumica e grupeve kabuki kanë mbetur tërësisht meshkuj.

Futja e udhëzuesve të kufjeve në vitin 1975, përfshirë një version anglisht në vitin 1982, ndihmoi në zgjerimin e apelit të artformit. Si rezultat, në vitin 1991 Kabuki-za, një nga teatrot më të njohura të kabukit në Tokio, filloi shfaqjet gjatë gjithë vitit dhe, në vitin 2005, filloi marketingun e filmave të kinemasë kabuki. Grupi Kabuki udhëtonin rregullisht në Azi, Evropë dhe Amerikë, dhe ka pasur disa prodhime me temë kabuki të shfaqjeve perëndimore si ato të Shekspirit. Dramaturgët dhe romancierët perëndimorë kanë eksperimentuar edhe me tema kabuki, një shembull i të cilave është *Hiroshima Bugi* i Gerald Vizenor (2004). Shkrimtari Jukio Mishima zhvilloi dhe popullarizoi përdorimin e kabukit në mjediset moderne dhe ringjalli arte të tjera tradicionale, siç është Noh, duke i përshtatur ato në kontekste moderne. Madje janë krijuar edhe grupe kabuki të vendosura në vende jashtë Japonisë. Për shembull, në Australi, grupi Za Kabuki në Universitetin Kombëtar Australian ka realizuar një dramë kabuki çdo vit që nga viti 1976, performanca më e gjatë e rregullt e kabukit jashtë Japonisë.

Në nëntor 2002, u ngrit një statujë për nder të themeluesit të kabukit, Izumo no Okuni dhe për të përkujtuar 400 vjet të ekzistencës së kabuki. Diagonalisht nga Minami-za, teatri i fundit i mbetur kabuki në Kioto, ai qëndron në skajin lindor të një ure (Shixhō ashihashi) që kalon lumin Kamo në Kioto.

Kabuki u rregjistrua në Listat e Trashëgimisë Kulturore jo-materiale të UNESCO-s në vitin 2005.

## Teatrot
* Hakata-za
* Kabuki-za
* Kanamaru-za
* Meiji-za
* Minami-za
* Misono-za
* Shinbashi Enbujō
* Teatri Kombëtar

## Shiko edhe
* Lista e vendeve të Trashëgimisë Botërore në Japoni
* Kultura e Japonisë
* Veshjet japoneze
* Shpata japoneze
* Folklori japonez
* Periudha Meixhi

## Referime