Historia e Vushtrrisë

në Pestovë.]]
.]]
 me emblemën antike Viciana (Vizianum)]]
]]
  ]]
 në Vushtrri]]
]]
]]
 (Tyrbe)]]
**Historia e Vushtrrisë** me rrethinë  pasqyron të kaluarën e një prej qyteteve më të lashta të Kosovës, me një histori mijëravjeçare që përfshin periudha të rëndësishme nga antikiteti e deri në ditët e sotme. Qyteti ka shërbyer si një nyje kyçe tregtare dhe administrative, duke reflektuar zhvillime të shumta politike, ekonomike dhe kulturore. Që nga epoka ilire dhe periudha romake, përmes mesjetës së trazuar e deri te luftërat dhe transformimet e shekullit XX, Vushtrria ka ruajtur një identitet unik, që mishëron një trashëgimi të pasur historike dhe kulturore.  

## Lashtësia 
Vushtrria është një nga qytetet më të lashta në Kosovë dhe e kaluara e saj lidhet ngushtë me historinë e Dardanisë, krahinës ilire të këtij rajoni. Zona e saj ishte e banuar që në kohën e bronzit, siç dëshmojnë zbulimet arkeologjike. Vushtrria ose një vendbanim tjetër diku në afërsi të saj, në periudhën ilire dhe dardane njihej me emrin Viciana, ndërsa pas pushtimit romak u bë latinisht, Vicianum, kur zuri të dallohej si një vendbanim dhe stacion i rëndësishëm përgjatë rrugës që lidhte qytetin ilir Lissus (Lezhë) me qytetin Naissus (Nishi). Pozita gjeografike e Vushtrrisë e bëri atë një pikë kyçe për tregtinë dhe komunikimin ndërmjet rajoneve të Ballkanit. 

Gjurmët e strukturave antike, si urat, gërmadhat e ndërtesave dhe gjetjet arkeologjike, dëshmojnë për një zhvillim të hershëm urban të qytetit dhe rrethinës së tij. Në periudhën romake, qyteti shërbente edhe si qendër bujqësore dhe tregtare, duke ndihmuar në integrimin ekonomik të rajonit.

## Mesjeta 
Vushtrria në mesjetë, njihej me emrin Viçitrina dhe gjatë kësaj periudhe qyteti u zhvillua si një qendër e rëndësishme tregtare dhe administrative. Me këtë emër në dokumentet historike përmendet që në periudhën e Perandorisë Bizantine, ndërsa gjatë sundimit serb ishte një pikë e rëndësishme në rrugët tregtare dhe administrative të kohës. 

Pas rënies së Perandorisë Serbe dhe ardhjes së Perandorisë Osmane, Vushtrria njohu një periudhë zhvillimi të ri. Rindërtimi i Kalasë antike, Urës së Gurit, Hamamit dhe objekteve të tjera publike reflektonte rëndësinë që kishte qyteti si një nyje tregtare dhe ekonomike. Vushtrria u bë e njohur për zejtarinë dhe tregtinë e saj, duke fituar emrin si një qendër e shquar artizanale.

Kah fundi i kësaj periudhe në qytetin e Vushtrrisë nisi të formësohet edhe Kompleksi i Gazi Ali Beut i cili për disa shekuj do të jetë pjesë e rëndësishme e qytetit të Vushtrrisë.

## Rilindja Kombëtare 
Në shekullin XIX, Vushtrria ishte një nga qytetet ku lëvizja kombëtare shqiptare gjeti mbështetje të madhe. Shqiptarët e Vushtrrisë u angazhuan në përpjekjet për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe organizimin e kryengritjeve kundër sundimit osman. Në këtë periudhë, qyteti ishte një qendër e rëndësishme për aktivitetet patriotike, duke kontribuar në konsolidimin e Rilindjes Kombëtare Shqiptare.

Gjatë kësaj periudhe me kontributin e tyre për kombin e atdheun nga Vushtrria me rrethinë shquheshin sidomos Hasan Prishtina, pastaj Azem Galica, Mehmet Konjuhi, etj.
## Shekulli XX 
Pas rënies së Perandorisë Osmane dhe krijimit të Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene, shqiptarët e Vushtrrisë dhe rrethinave u përballën me presionin e politikave asimiluese dhe represive. Megjithatë, qyteti ruajti një vitalitet kulturor dhe ekonomik, duke shërbyer si qendër për organizimin e lëvizjeve të ndryshme kombëtare gjatë gjithë shekullit XX.

Gjatë viteve të regjimit komunist jugosllav, shqiptarët e Vushtrrisë vazhduan të përballen me diskriminim, por qyteti mbeti një nga pikat e rëndësishme të rezistencës kulturore dhe politike. Në dekadat e fundit të shekullit XX, sidomos gjatë viteve 1990, Vushtrria ishte një nga qendrat ku u organizua rezistenca ndaj regjimit serb.

## Lufta Çlirimtare 
Gjatë Luftës Çlirimtare të Kosovës (1997-1999), Vushtrria dhe rrethina e saj përjetuan represion të madh nga forcat serbe. Masakrat ndaj civilëve dhe shkatërrimet e infrastrukturës ishin të përhapura në këtë rajon. Popullsia shqiptare vuajti dëbime masive dhe vuajtje të mëdha. Në këtë periudhë, Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) pati një prani të rëndësishme në zonë, duke organizuar mbrojtjen dhe rezistencën e popullatës vendore.

## Vushtrria Sot 
Pas përfundimit të luftës çlirimtare dhe Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, Vushtrria nisi një proces të rindërtimit dhe zhvillimit të qëndrueshëm. Sot, qyteti ruan një pasuri të madhe historike dhe kulturore, duke përfshirë monumente si Ura e Gurit, Hamami i Gazi Ali Beut, Kalaja e Vushtrrisë, Shtëpia e Mahmut Gjinollit, etj. të cilat dëshmojnë për të kaluarën e pasur të rajonit. Ekonomia e qytetit mbështetet kryesisht në bujqësi, tregti dhe aktivitete të vogla prodhuese, ndërsa kultura dhe traditat lokale vazhdojnë të luajnë një rol të rëndësishëm në jetën e përditshme të qytetarëve.

## Shih edhe 
* Komuna e Vushtrrisë
* Sanxhaku i Viçitrinës
* Lista e monumenteve në Vushtrri

## Referime