Via Appia

, near Quarto Miglio]]

**Rruga Appia ** (Latin and Italian: **Via Appia**) ka qënë një nga rrugët më të hershme dhe strategjike të rrugëve romake të republikës. Ajo lidhte Romen me Brindisin, e Puljes, në juglindje të Italisë. Rëndësia e saj  shihet në emrin e saj të regjistruar  nga Statius:

Në krahasim me shumë prej atraksioneve të tjera më të mira në Romë, Rruga Appia është tepër e ruajtur. Bërë nga gurë të mëdhenj, të sheshtë, të cilët kan marrë formë edhe vënd nga mijëra vjet shi, pa llogaritur rrota edhe këmbë që kan kaluar mbi të.

:*Appia  teritur regina longarum viarum* (shqip: Udha Appia është mbretëresha e udhëve te gjata")

Rruga është quajtur sipas Appius Claudius Caecus, censori romak i cili filloi dhe kompletoi pjesën e parë si rrugë ushtarake për në jug në 312&nbsp;BC gjatë Samnite Wars.

Pjesë të rrugës Appia, veçanërisht në periferinë të qytetit të Romës, janë te përdorueshme mund të ecni eedhe sot, i njohur edhe si një destinacion e turizmin arkeologjik.

## Historia 
Puna e ndërtimit filloi në 312 para Krishtit, me urdhër të censorit Appio Claudio Cieco (Appius Claudius Caecus, një eksponent i rëndësishëm i gjinisë Claudia), i cili kishte një rrugë para-ekzistuese që lidhte Romën me Kodrat Alban të rinovuar dhe zgjeruar, duke e zgjatur atë në Capua, i cili kishte qenë nën kontrollin Romak për disa vite. Në mesin e shekullit të tretë. B.C. rruga u shtri për në Maleventum, ku kohët e fundit ishin nxjerrë kolonët romakë, të cilët në të njëjtën periudhë ndryshuan emrin në Beneventum (Benevento). Punimet e ndërtimit vazhduan gjatë gjysmës së dytë të shekullit të tretë, kur u arrit Tarentum (Taranto), dhe pastaj deri rreth vitit 190 pes, kur përfundoi rruga për në portin e Brundisium (Brindisi).

Funksioni kryesor i itinerarit ishte të siguronte një lëvizje të shpejtë të trupave drejt Italisë së Jugut, në mënyrë që të konsolidonte sundimin e Romës mbi atë pjesë të gadishullit. Sidoqoftë, që nga fillimi u bë një rrugë themelore tregtare, duke lehtësuar tregtinë e produkteve artizanale me cilësi të lartë në qytetin e bërë nga qytetet e Magna Graecia. Për më tepër, shkurtimi i kohës së udhëtimit midis Romës dhe qendrave të mëdha të Jugut, si dhe komoditeti dhe siguria më e madhe e itinerarit shpejt përcaktoi një hapje të madhe të klasave të pasura të shoqërisë romake ndaj kulturës greke: në dekadat pas ndërtimit të rrugës ato gradualisht u përhapën në Romë u rrit teatri dhe njohuritë e gjuhës greke dhe vlerësimi për artin dhe letërsinë helene; doktrinat e reja filozofike (Pitagoriane) dhe fetare të përhapura midis Romakëve.

Fatkeqësisht është e njohur edhe per cështjen e skllevër rebelë të udhëhequr nga Spartaku, që në vitin 71 para Krishtit afërsisht 6,000 skllevër të kapur në luftë, u kryqëzuan përgjatë rrugës nga Roma në Capua, si një paralajmërim për skllevërit e pranishëm në territorin italian.

Pas rënies së Perandorisë Romake Perëndimore (476) mungesa e punëve të mirëmbajtjes shkaktoi braktisjen graduale të segmenteve të rrugës. Sidoqoftë, në 535 historiani bizantin Procopius e përshkruan atë si akoma në një gjendje të mirë konservimi. Megjithëse nuk ishte plotësisht i arritshëm, në Mesjetë Appia u bë, me Via Traiana, rruga e kryqtarëve: Frederick II gjithashtu lundroi nga porti i Brindisi drejt Tokës së Shenjtë në 1228.

Në vitet 50 dhe 60 të shekullit XX. përgjatë shtrirjes fillestare të rrugës, u ndërtuan vila ekskluzive të cilat u bënë vendbanimi i shoqërisë së lartë të kryeqytetit. Nevoja për të mbrojtur trashëgiminë historike-arkeologjike dhe peizazhit të lidhur me rrugën antike çoi në 1988 në krijimin e Parkut Rajonal Appia Antica, me detyrën për të ruajtur territorin e përshkuar nga rruga nga spekulimet e ndërtimit, nga Porta San Sebastiano në Colli Albani, dhe për të promovuar shijimin e bukurive të saj historike dhe natyraliste.

Zona të mëdha të rrugës ruhen akoma në Lazio, Campania, Basilicata dhe Puglia; paraqitja e rrugës është pjesërisht ende në përdorim për trafikun e makinave (si në Agro Pontino).

## Referime 
## Lidhje te jashtme 
* Appian Way Regional Park
* Via Appia Antica From Torre In Selci To Frattocchie
* Via Appia Antica From Cecilia Metella To Torre In Selci
* The Via Appia And The Cities Of The Pontine Plain
* Documentary Film about the Sassi di Matera and the Appian Way, Roba Forestiera, 44 min., 2004
* New York Times article on condition of Appian Way in modern times
* Omnes Viae: Via Appia on the Tabula Peutingeriana