Skocia

{{Infobox country
|common_name                = Skocia
|native_name                = *Scotland* (Skocisht)  *Alba* (Galishtja skoceze)
|image_flag                 = Flag of Scotland.svg
|image_coat                 = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg
|flag_type                  = Flamuri
|symbol_type                = Stema
|national_motto             = 
|national_anthem            = të ndryshme,  kryesisht "Lulja e Skocisë" 
|image_map                  = center|border|{}|Vendndodhja e Skocisë 
|map_width                  = 250px
|status                     = Vend
|capital                    = Edinburg
|coordinates                = 
|largest_city               = Glasgow
|official_languages         = Anglishtja skocezeSkocishtGalishtja skoceze
|ethnic_groups              =

|ethnic_groups_year         = 2022
|ethnic_groups_ref          = 
| religion                  =

|religion_year                 = 2022
|religion_ref                  = 
|established_event4            = Bashkimi me Anglinë
|established_date4             = 1 maj 1707
|established_event5            = Devolucioni
|established_date5             = 19 nëntor 1998
|area_rank                     =
|area_label                    = Gjithsej
|area_km2                      = 80,231
|area_sq_mi                    = auto
|area_footnote                 =
|area_label2                   = Toka
|area_data2                    = 77,901
|GDP_nominal                   = £211.7&nbsp;billion
|GDP_nominal_year              = 2022
|GDP_nominal_per_capita        = £38,622
|Gini_year                     = 2020–23
|Gini_change                   = increase
|Gini                          = 33
|Gini_ref                      =
|HDI_year                      = 2021
|HDI_change                    = increase 
|HDI                           = 0.921 
|HDI_ref                       =
|utc_offset                    = +0
|cctld                         = .scot
}}
**Skocia** (Skocisht: *Scotland*, Galishtja skoceze: Alba) është një shtet që është pjesë e Mbretërisë së Bashkuar. Duke mbuluar të tretën veriore të ishullit të Britanisë së Madhe. Skocia ndan kufi tokësor me Anglinë në juglindje dhe rrethohet nga Deti i Veriut në lindje, Oqeani Atlantik në veri dhe perëndim, dhe Kanali i Veriut dhe Deti Irlandez në jugperëndim. Përveç pjesës kontinentale, Skocia përbëhet nga më se 790 ishuj përfshirë Ishujt e Veriut dhe Hebrides.

Edinburgu, kryeqyteti i vendit dhe qyteti i dytë nga madhësia, është një nga qendrat financiare më të mëdha në Evropë. Ishte nyje e "Ndriçimit Skocez" të shekullit të 18-të, e cila e bëri Skocinë një nga fuqitë komerciale, intelektuale dhe industriale në Evropë. Qyteti më i madh në Skoci është Glasgow, i cili dikur ishte një nga metropolet udhëheqëse industriale, dhe tani shtrihet në qendër të Glasgow i Madh që dominon Ultësirat Skoceze. Ujërat Skoceze përbëhen nga një sektor gjigant  të Atlantikut Verior dhe Detit të Veriut, duke përmbajtur rezervat më të mëdha të naftës në Bashkimin Evropian.

Mbretëria e Skocisë doli si një shtet sovran i pavarur në Mesjetën e Hershme dhe vazhdoi të ekzistojë deri në vitin 1707. Me trashëgimi në 1603, James VI i Skocisë u bë mbret i Anglisë dhe Irlandës, duke formuar kështu një bashkim personal të tre mbretërive. Skocia hyri më pas në një bashkim politik me Mbretërinë e Anglisë më 1 maj 1707 për të krijuar Mbretërinë e re të Britanisë së Madhe. Bashkimi krijoi gjithashtu Parlamentin e Britanisë së Madhe, i cili pasoi Parlamentin e Skocisë dhe Parlamentin e Anglisë. Në vitin 1801, Mbretëria e Britanisë së Madhe hyri në një bashkim politik me Mbretërinë e Irlandës për të krijuar Mbretërinë e Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës (më 1922, Shteti i Lirë Irlandez u shkëput nga Mbretëria e Bashkuar, duke çuar në riemërtimin zyrtar të këtij të fundit Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore më 1927).

## Emri 
Fjala *Skoci* rrjedh nga fjala latine ***Scoti***, që i referohej Galëve. Fjala latine Scotia (*toka e Galëve*), në fillim përdorej për Irlandën. Në shekullin e 11-të fjala *Scotia* përdorej për Skocinë, por vetëm për pjesën që fliste galisht në veri të Lumit Forth, gjatë kësaj kohe, fjalët *Albania* ose *Albany* rrjedhin nga fjala galike *Alba*. Përdorimi i fjalëve *Scots* (*Skocez*) dhe *Scotland* (*Skoci*) për Skocinë në tërësi u bë zakon gjatë Mesjetës së Vonëshme.

Në një kontekst modern dhe politik, fjala Skocez (ang Scot), përdoret për t'iu referuar në mënyrë të barabartë të gjithë banorëve të Skocisë, pa marrë parasysh etnitetin e tyre. Sidoqoftë, një studim i vitit 2006 i publikuar nga Universiteti i Edinburgut sugjeron se segmentet e shoqërisë skoceze vazhdojnë të ndryshojnë prej atyre që pretendojnë të jenë skocez në baza etnike dhe atyre që pretendojnë këtë mbi baza të angazhimit civil. "Scots" (shqip skocisht) përdoret edhe për t'iu referuar gjuhës skoceze, të cilën e flasin një numër i madh i popullsisë skoceze.

## Historia 
### Historia e hershme 
Akullnajat, që dikur përfshinin tërë pjesën e Skocisë së sotme, kanë shkatërruar çdo gjurmë të njerëzimit që mund të ketë ekzistuar para periudhës mezolitike. Besohet se njerëzit e parë pas akullnajave arritën në Skoci diku rreth 12,800 vjet më parë, kur shtresa e akullit po zhdukej pas periudhës së fundit të akullnajave. Grupet e të ardhurve filluan të ndërtonin shtëpitë e para të përhershme në tokën Skoceze rreth 9,500 vjet më parë dhe fshatrat e parë rreth 6,000 vjet më parë. Fshati i ruajtur mirë i Skara Brae në pjesën kontinentale të Orkney daton nga kjo kohë. Vendbanimet neolitike, varrosjet dhe ritualet janë veçanërisht të zakonshme dhe të ruajtura mirë në Ishujt Verior dhe Ishujt Perëndimor, ku mungesa e pemëve çoi në ndërtimin e shumicës së strukturave me gurë lokalë.  Dëshmitë e sistemeve të sofistikuara të besimit para-kristian demonstrohen nga vende të tilla si Gurët Callanish në Lewis dhe Maes Howe në Orkney, të cilat u ndërtuan në mijëvjeçarin e tretë p.e.r.

### Periudha Romake 
[parapamje|270px|[Skara Brae, vendbanim i kohës Neolitike]]

Protohistoria e shkruar e Skocisë filloi me mbërritjen e Perandorisë Romake në Britaninë jugore dhe qendrore, Romakët pushtuan Anglinë dhe Uellsin e sotëm dhe i administruan si krahina Britania Romake. Pushtimi Romak i Skocisë jugore ishte një seri intervalesh. Më 83–4 AD gjenerali Gnaeus Julius Agricola mundi Kaledonianët në Betejën e Mons Graupius, dhe trupat Romake u dërguan përgjatë Gask Ridge. Tre vjet pas betejës, ushtritë Romake ishin tërhequr në pjesën jugore. Ata ndërtuan Murin e Hadrianit për të kontrolluar klanet në të dyja anët e murit, dhe Limes Britannicus u bë kufiri verior i Perandorisë Romake, edhe pse ushtria mbajti Murin Anonine në ultësirat qendrore për dy periudha të shkurtra — e fundit nga këto në kohën gjatë kohës së perandorit Septimius Severus nga 208 deri më 210. Shtrirja e pushtimit ushtarak romak të çdo pjese të rëndësishme të Skocisë ishte e kufizuar në një total prej rreth 40 vjetësh, megjithëse ndikimi i tyre në pjesën jugore të vendit të pushtuar nga fiset britonike si Votadini dhe Damnonii do të kishte qenë ende i konsiderueshëm. Një shikim tjetër i vë theks Betejës së Dunnichenit dhe sundimit të Bridei m. Beli (672–693), me një periudhë tjetër konsolidimi në sundimin e Óengus mac Fergusa (732–761). Mbretëria e Piktëve siç ishte në fillim të shekullit të 8-të, kur Bede shkruante, ishte shumë e ngjashme me mbretërinë e Skotëve nën sundimit e Aleksandrit (1107-1124). Sidoqoftë, deri në shekullin e 10-të, Mbretëria Pikte ishte dominuar nga ajo çfarë ne sot e quajmë kulturë gale, dhe kishte zhvilluar një mit të pushtimit irlandez rreth pasardhësve të dinastisë mbretërore të kohës, Kenneth MacAlpin.

Prej një baze të territorit të Skocisë lindore, në veri të lumit Forth dhe jug të lumit Oykel, mbretëria mori kontrollin e tokave që shtriheshin në veri dhe jug. Deri në shekullin e 12-të, mbretërit e Albës kishin shtuar në territorin e tyre toka ku flitej gjuha anglike në jug-lindje arritën kontroll mbi vendin e quajtur Galloway ku flitej galishtja dhe norsishtja; deri në fundin e shekulli të 13-të, mbretëria kishte marrë pak a shumë kufijtë që ka Skocia e sotme. Sidoqoftë, proceset e ndryshimeve kulturore dhe ekonomike që filluan në shekullin e 12-të siguruan që Skocia të dukej shumë më ndryshe në Mesjetën e Vonshme. Stimulues i kësaj ishte sundimi i mbretit David I dhe Revolucioni i Davidit. Feudalizmi, riorganizimi i qeverisë dhe qytetet e para të definuar me ligj (që quheshin burgh) filluan në këtë periudhë. Këto institucione dhe imigracioni i kalorësve Francez dhe Anglo-Francez dhe priftërinjve lehtësoi një proces të osmozës kulturore, me këtë kultura dhe gjuha e zonave të ulëta dhe pjesëve bregdetare të territorit origjinal të mbretërisë në lindje u bë, si edhe pjesa e sapo marrë në juglindje, Anglisht-folës, ndërsa pjesa tjetër e vendit mbajti gjuhën gale, përveç ishujve veriorë Orkney dhe Shetland, të cilët mbetën nën sundimin e Norsëve deri më 1468.

### Historia moderne 
[250px|parapamje|[Beteja e Cullodenit.]]

Më 1603 James VI i Skocisë mori fronin e Mbretërisë së Anglisë, dhe Mbretërisë së Irlandës në Bashkimin e Kurorë, dhe u zhvendsën në Londër. Me përjashtim të një periudhe të shkurtër nën protektorat, Skocia mbeti shtet i veçantë, por aty kishte konflikt të konsiderueshëm mes kurorës dhe Kovenantersave lidhur me formën e qeverisë kishtare. Më 1707, Parlamenti i Skocisë dhe Parlamenti i Anglisë miratuan Aktet e Bashkimit 1707, e cila çoi tek inkorporimi formal i Skocisë në Mbretëria e Britanisë së Madhe.

Jakobite Stuardët e depozuar kishin mbetur të famshëm në Zonat e larta dhe në verilindje, veçanërisht mes jo-presbyterianve. Sidoqoftë, dy ngritje masive të jacobitëve që u lëshuan më 1715 dhe 1745 dështuan ta largonin Shtëpinë Hanover nga froni britanik. Kërcënimi i lëvizjes së jakobitëve për Mbretërinë e Bashkuar dhe mbretërve të saj, u shua në Betejën e Culloden. Ky dështim hapi rrugën për largimin e popullsisë vendase të zonave malore dhe ishullore, të njohur si "*Klarencët Malorë*".

Ndriçimi Skocez dhe Revolucioni Industrial e shndërruan Skocinë në një qendër intelektuale, komerciale dhe industriale. Pas Luftës së Dytë Botërore, Skocia provoi një reduktim industrial e cila ishte veçanërisht e ashpër. Vetëm në dekadat e fundit ky vend ka shijuar diçka nga rilindja kulturore dhe ekonomike. Faktorët ekonomik, të cilët kanë kontribuar në këtë shërim përfshijnë një industri ringjallëse të shërbimeve financiare, prodhimtari elektronike, dhe nafta nga Deti i Veriut.

## Politika 
[parapamje|Dhoma e debatit në ndërtesën e [Parlamenti i Skocisë|Parlamentit të Skocisë]]
Si pjesë e Mbretërisë së Bashkuar, kreu i shtetit në Skoci është monarku, momentalisht Mbretëresha Elizabeta II (nga viti 1952).

Skocia ka vetëqeverisje të kufizuar brenda Mbretërisë së Bashkuar si dhe përfaqësim në Parlamentin Britanik. Fuqitë ekzekutive dhe legjislative i janë besuar, respektivisht, qeverisë skoceze dhe Parlamentit Skocez në Edinburgh. Parlamenti Britanik mban fuqi mbi një listë të qartësuar dhe specifikuar në Aktin Skocez 1998 si "çështje të rezervuara", duke përfshirë taksat, sigurimet shoqërore, mbrojtjen, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe transmetimin. Parlamenti Skocez ka autoritet legjislativ për të gjitha fushat e tjera që lidhen me Skocinë. Fillimisht kishte vetëm një fuqi të kufizuar për të ndryshuar tatimin mbi të ardhurat, por kompetencat mbi tatimin dhe sigurimet shoqërore u zgjeruan ndjeshëm nga Aktet e Skocisë të 2012 dhe 2016. Akti i vitit 2016 i dha Qeverisë Skoceze kompetenca për të menaxhuar punët e Crown Estate në Skoci, duke çuar në krijimin e Crown Estate Scotland.

Parlamenti Skocez mund të referojë çështje të caktuara tek Westminister duke miratuar një *Lëvizje Juridike për Leje* në rast se konsiderohet që juridiku i gjerë i Mbretërisë së Bashkuar është më i përshtatshëm për ndonjë çështje të caktuar. Programet juridike të dekretuara nga Parlamenti Skocez kanë pësuar divergjencë në masën e shërbimeve publike krahasuar me pjesën tjetër të Mbretërisë së Bashkuar. Për shembull, çmimi i edukimit të universitetit, dhe shërbimet e kujdesjes për të moshuarit janë falas në Skoci, kurse paguhen në pjesë të tjera të Britanisë së Madhe. Skocia ishte shteti i parë në Britaninë e Madhe që ndaloi duhanin në vende të mbyllura publike.

Skocia përfaqësohet në Dhomën Britanike nga 59 anëtar të parlamentit të zgjedhur nga zonat elektorale të bazuara nga territori. Zyra Skoceze e përfaqëson qeverinë britanike në Skoci në çështje të rezervuara dhe përfaqëson interesin skocez brenda qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar. Zyra Skoceze udhëhiqet nga Sekretari i Shtetit për Skocinë, i cili është në kabinetin qeveritar të Mbretërisë së Bashkuar, ky person momentalisht është Alister Jack.

## Njësitë administrative 
Për shkaqe të qeverisjes lokale Skocia ndahet në 32 zona të caktuara si "Zona të Këshillit", të cilat qeverisen nga autoritete unitare  të emërtuar si "Këshille" që kanë zgjedhjen nën "Aktin Lokal Qeverisës 1997" që të njihen (por jo të riemërohen) si "Comhairle" kur kërkojnë emër Gal.

Zonat e këshillit kanë ekzistuar që nga 1 prill 1996, nën mbikëqyrjen e qeverisë lokale "Akti 1994".

Njësi të tjera administrative (disa nga të cilat përshkruhen më poshtë) ende ndjekin kufijtë e caktuar nga marrëveshjet e vjetra lokale qeverisëse.

## Gjeografia 
thumb|right|Harta e Skocisë

Pjesa kryesore kontinentale përbëhet nga një e treta veriore e sipërfaqes së ishullit të Britanisë së Madhe, e cila shtrihet jashtë bregdetit veriperëndimor Evropës kontinentale. Sipërfaqja e përgjithshme është 78,772&nbsp;km². Kufiri i vetëm tokësor i Skocisë është me Anglinë, i cili është 96&nbsp;kilometra i gjatë dhe ndodhet mes pellgut të Lumit Tweed në lindje dhe Solway Firth në perëndim. Ka dalje në Oqeanin Atlantik në perëndim dhe në Detin e Veriut në lindje. Ishulli Irlandez shtrihet vetëm 30&nbsp;kilometra larg gadishulli jup-perëndimor Kintyre; Norvegjia është 305&nbsp;kilometra në lindje dhe Ishujt Faroe, 270&nbsp;kilometra në veri.

Masa territoriale e Skocisë është kryesisht ajo e përcaktuar më 1237 nga Traktati i Jorkut mes Skocisë dhe Anglisë dhe Traktati i Perth më 1266 me Skocisë dhe Norvegjisë. Përjashtime të rëndësishme përfshijnë Ishullin e Manit, e cila meqë u mor nga Anglia në shekullin e 14-të tani është varësi e kurorës jashtë Mbretërisë së Bashkuar; grupet ishullore të Orkney dhe Shetland, të cilat janë marrë nga Norvegjia më 1472; dhe Berwick-upon-Tweed, e marrë nga Anglia më 1482.

Qendra gjeografike e Skocisë shtrihet disa kilometra larg fshatit Newtonmore në Badenoch. Pika më e lartë e Skocisë, maja e malit Ben Nevis, është 1,344 metra mbi nivel të detit, kurse lumi më i gjatë në Skoci është Lumi Tay, i cili është 190&nbsp;km i gjatë.

### Klima 
[majtas|parapamje|200px|[Ben Nevis, Maja më e lartë në Skoci]]

Skocia ka klimë të butë dhe oqeanike dhe është shumë e ndryshueshme. Ajo ngrohet nga Rryma e Golfit që vjen nga Oqeani Atlantik dhe si e tillë ka dimra shumë më të butë (por verëra më të ftohta dhe të lagështa) se zonat me gjerësi të ngjashme, për shembull Kopenhaga, Moska, ose Gadishulli Kamchatka në anën e kundërt të Euroazisë. Megjithatë, temperaturat janë përgjithësisht më të ulëta se në pjesën tjetër të Mbretërisë së Bashkuar, me temperaturën -27,2&nbsp;°C të regjistruar në Braemar në Malet Grampian, më 11 shkurt 1895, më e ftohta e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar.

Temperatura maksimale gjatë dimrit arrin 6&nbsp;°C në zonat e ulëta, kurse maksimalja gjatë verës arrin 18&nbsp;°C. Temperatura më e lartë e regjistruar ishte 32,9&nbsp;°C në Greycrook, Kufijtë Skocezë më 9 gusht 2003..

Perëndimi i Skocisë është kryesisht më i ngrohtë se lindja, për shkak të ndikimit të rrymave të oqeanit Atlantik dhe temperatura e më e ftohtë në sipërfaqen e Detit të Veriut. Tiree, në *Inner Hebrides*, është një nga vendet më me diell në vend: ai pati 300 ditë dritë dielli më 1975. Shirat ndryshojnë shumë rreth Skocisë. Vendet më të lagura janë zonat malore të perëndimit, me shira vjetorë që kalojnë 3,000mm. Nëse e krahasojmë me zonat e ulëta, këto kanë më pak se 800&nbsp;mm në vit. Dëbora e rëndë nuk ndodh shpesh në ultësira, por rritet me gjatësinë gjeografike. Në Braemar mesatarja është 59 ditë borë vit, derisa zonat bregdetare kanë një mesatare prej më pak se 10 ditë borë në vit. me shumë firma të mëdha financiare të bazuara aty, përfshirë: Bankën Mbretërore të Skocisë (banka e dytë më e madhe në Evropë); HBOS (pronarët e Bankës Skoceze); dhe Standard Life.

Më 2005, eksporti total i Skocisë (duke përjashtuar eksportin e tërë Mbretërisë së Bashkuar) ishin rreth £27.5 miliardë. Eksportet primare të Skocisë përfshijnë uiski, shërbime elektronike dhe financiare. Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Holanda, Gjermania, Franca dhe Spanja përbëjnë tregun kryesor të vendit.

### Burimet natyrore 
Skocia ka mjaft burime natyrore duke filluar nga toka pjellore, e përshtatshme për agrikulturë, e deri te nafta dhe gazi natyror. Sa i përket mineraleve, Skocia prodhon qymyr, zink, hekur. Qymyri gjendet nën Skocinë qendrore, veçanërisht qymyri nga Ayrshire dhe Fife kontribuoi shumë në industrializimin e vendit gjatë shekullit të 19të. Minierave të qymyrit, dikur një punëdhënësi kryesor në Skoci i ka rënë rëndësia qysh nga gjysma e dytë e shekullit të 20-të, për shkak të çmimit më të ulët që ka qymyri i huaj. Miniera e fundit vazhdon të punojë në Longannet tek lumi Firth of Forth.

### Monedha 
Megjithëse Banka e Anglisë është banka qendrore për Mbretërinë e Bashkuar, tri banka Skoceze ende i mbajnë kartëmonedhat e tyre Sterlina: Banka e Skocisë; Banka Mbretërore e Skocisë; dhe Banka Clydesdale. Valuta momentale e kartëmonedhave skoceze në qarkullim më 2013 është £3.8 miliardë, të nënshkruar nga Banka e Anglisë duke përdorur fondet e depozituara nga çdo bankë kleringu, sipas Aktit Bankar 2009, në mënyrë që të mbulojë vlerën totale të këtyre kartëmonedhave në qarkullim.

## Infrastruktura 
### Transporti 
Skocia ka pesë aeroporte ndërkombëtare kryesore (Aeroporti Ndërkombëtar Glasgow, Aeroporti i Edinburgut, Aeroporti Aberdeen, Aeroporti Glasgow Prestwick dhe Aeroporti Inverness), të cilat së bashku shërbejnë 150 destinacione ndërkombëtare.
BAA operon tre aeroporte, (Edinburg, Glasgow dhe Aberdeen) dhe Highland and Islands Airports operon 11 aeroporte regjionale, (Përfshirë Inverness), të cilat shërbejnë vendet më të vështira të Skocisë. Infratil operon Aeroportin Glasgow Prestwick.

[parapamje|[Ura Forth]]

Autostradat skoceze dhe rrugët e tjera kryesore menaxhohen nga Transport Scotland. Kurse pjesa tjetër e rrjetit rrugor menaxhohet nga autoritetet lokale skoceze në secilën nga zonat e tyre.

Trajekte të rregullta operojnë mes Skocisë kontinentale dhe komuniteteve ishullore. Këto shërbime në shumicën e rasteve drejtohen nga Caledonian MacBrayne, por disa operohen nga këshillat lokale. Linja tjera trajektore, të shërbyera nga kompani të ndryshme, e lidhin Skocinë me Irlandën Veriore, Belgjikën, Norvegjinë, Ishujt Faroe dhe Islandën.

Linja kryesore e bregdetit lindor përfshinë këtë seksion të rrjetit i cili kapërcen lumin Firth of Forth nëpërmjet Urës Forthit. E përfunduar më 1890, kjo urë është përshkruar përshkruar si "pika e vetme skoceze e njohur ndërkombëtarisht".

Network Rail zotëron dhe drejton asetet e infrastrukturës në sistemin hekurudhor të Skocisë, derisa Qeveria Skoceze mban përgjegjësi për financimin e tyre.

## Demografia 
parapamje|majtas|Megjithëse është përsëri në rritje, popullsia e Skocisë është ulur dukshëm qysh prej kulmit të saj më 1970

Popullsia e Skocisë më 2001 ishte 5,062,011. Sipas parashikimeve më 2006 kjo shumë është rritur në 5,116,900. Kjo do ta rendiste Skocinë në vendin e 112të për nga popullsia, po të ishte shtet i pavarur. Megjithëse Edinburgu është kryeqyteti i Skocisë, ai nuk është qyteti më i madh. Me një popullatë prej më se 600,000 ky vend i takon Glasgouit. Realisht, Glasgow i Madh, me një popullatë të përgjithshme prej rreth 1.1 milion, pra një të pestën e tërë Skocisë.

Central Belt është pjesa ku ndodhen qytetet më të mëdha. Glasgou është në perëndim derisa tri qytetet e tjera të mëdha Edinburgu, Aberden dhe Dundee shtrihen në pjesën lindore. Zonat e larta janë pak të banuara, megjithëse qyteti Inverness ka provuar rritje të vazhdueshme në vitet e fundit. Kryesisht vetëm ishujt më të mëdhenj dhe të arritshëm popullohen me njerëz dhe më pak se 90% janë momentalisht të banuara. Zonat malore të jugut janë kryesisht rurale nga natyra dhe dominohen nga agrikultura dhe pylltaria. Për shkak të vështirësive në gjetjen e shtëpive në Glasgou dhe Edinburg, pesë qyteza të reja janë krijuar mes viteve 1947 dhe 1966. Ato janë East Kilbride, Glenrothes, Cumbernauld, Livingston, and Irvine.

Për shkak të imigrimit qysh nga Lufta e Dytë Botërore, Glasgou, Edinburgu dhe Dundee kanë komunitete të vogla aziatike. Në vitin 2011, rreth 49,000 pakistanezë etnikisht jetonin në Skoci, duke i bërë ata grupin më të madh etnik jo të bardhë. Që nga Zgjerimi i Bashkimit Evropian, më shumë njerëz nga Evropa Qendrore dhe Lindore janë shpërngulur në Skoci, dhe regjistrimi i vitit 2011 tregoi se 61,000 polakë jetojnë atje.

Skocia ka tre gjuhë të njohura zyrtarisht: anglisht, skocisht dhe galishtja skoceze. Anglishtja standarde skoceze, një shumëllojshmëri e anglishtes siç flitet në Skoci, është në njërin skaj të një vazhdimësie gjuhësore bipolare, me skocezët e gjerë në anën tjetër. Anglishtja standarde skoceze mund të jetë ndikuar në shkallë të ndryshme nga skocezët. Regjistrimi i vitit 2011 tregoi se 63% e popullsisë nuk kishte "nuk kishte aftësi në skocisht". Të tjerët flasin anglishten malësore. Gjuha gale flitet kryesisht në Ishujt Perëndimor, ku një pjesë e madhe e njerëzve e flasin ende; megjithatë, në nivel kombëtar përdorimi i tij është i kufizuar në vetëm 1% të popullsisë. Numri i folësve gale në Skoci ra nga 250,000 në 1881 në 60,000 në 2008.

Ka shumë më tepër njerëz me prejardhje skoceze që jetojnë jashtë vendit sesa gjithë popullsia e Skocisë. Në gusht 2012, popullsia skoceze arriti një maksimum historik prej 5.25 milionë njerëz. Arsyet e dhëna ishin se, në Skoci, lindjet po e kalonin numrin e vdekjeve dhe emigrantët po lëviznin në Skoci nga jashtë. Në vitin 2011, 43,700 njerëz u shpërngulën nga Uellsi, Irlanda Veriore ose Anglia për të jetuar në Skoci.

Norma totale e fertilitetit në Skoci është nën normën e zëvendësimit prej 2.1. Shumica e lindjeve janë nga gra të pamartuara (51.3% e lindjeve ishin jashtë martesës në vitin 2012).

### Arsimi 
[parapamje|[Universiteti i Shën Andreut është universiteti më i vjetër në Skoci dhe i treti më i vjetër në botën anglishtfolëse.]]
Sistemi arsimor skocez gjithmonë ka qenë ndryshe nga ai i pjesës tjetër të Mbretërisë së Bashkuar. Skocia ishte shteti i parë qysh nga Sparta në Greqinë klasike që implementon sistem arsimor të edukimit publik gjeneral. Shkollimi u bë i detyrueshëm në Skoci për herë të parë me Aktin e Edukimit 1496, pastaj, më 1561, Kisha skoceze krijoi një program kombëtar të reformimit shpirtëror, ku parashihej të kishte nga një shkollë për secilën famulli (*parish*). Arsimi vazhdoi të ishte një çështje për kishën në vend të shtetit deri në *Aktin e edukimit 1872*.

Të gjithë fëmijët 3 deri në 4 vjeç në Skoci i parashtrohen një çerdheje pa pagesë me një "kurrikulum të veçantë për fëmijët e moshës 3–5 vjeçare" që plotësojnë direktivat e kurrikulumeve. Arsimi fillor formal fillon kur fëmijët mbushin 5 vjet dhe zgjat 7 vite (Kl.1–Kl.7); Struktura e direktivave të kurrikulumeve ofrohet në "Direktivën 5–14". Sot, fëmijët në Skoci bëjnë teste provuese për notë mesatare në moshën 15 ose 16. Mosha e largimit nga shkolla është 16, pas së cilës nxënësit mund të vendosin të qëndrojnë në shkollë dhe të studiojnë për kualifikime *Access*, *Intermediate* ose *Higher Grade* dhe *Advanced Higher*. Një numër i vogël i nxënësve në shkolla të caktuara private, mund të ndjekin sistemin anglez dhe të studiojnë drejt GCSE-së në vend të Standard Grade, dhe drejt *Nivelit A* dhe *Nivelit AS* në vend të *Higher Grade* dhe *Advanced Higher*.

Janë gjithsej 15 universitete skoceze, disa nga të cilat janë ndër më të vjetrat në botë. Vendi prodhon 1% të kërkimeve të botuara në botë me më pak se 0.1% të popullatës së botës dhe institucione të arsimit të lartë përgjigjen për 9% të eksporteve të shërbimeve Skoceze.

### Feja 
Qysh nga reformat skoceze më 1560, Kisha skoceze, gjithashtu e njohur si Kirk, u bë kisha kombëtare skoceze. Kisha ka karakter protestant dhe është e reformuar me një sistem Presbiterian ekzekutiv kishtar, si dhe është e pavarur nga shteti. Rreth 12% e popullatës skoceze janë anëtarë të kishës. Kisha operon strukturë territoriale famullie, ku secili komunitet ka një kongregacion lokal. Skocia gjithashtu ka një popullatë katolike të rëndësishme, veçanërisht në perëndim. Pas reformimit, katolicizmi romak vazhdoi në Zonat malore dhe disa ishuj perëndimorë si Uist dhe Barra, dhe u forcua gjatë shekulli të 19-të nga imigracionet nga Irlanda. Dominime tjera krishtere në Skoci përfshijnë Kishën e Lirë të Skocisë dhe Kishën Episkopale Skoceze. Islami është feja më e përhapur pas krishterimit, e llogaritur të ketë rreth 40,000 besimtarë, që është më pak se 0.9% e popullsisë, si dhe ka shumë komunitete hebrenj, hindu dhe sikh, sidomos në Glasgow. Sidoqoftë, në një regjistrim të vitit 2001, 28% të popullsisë ishin jofetar ose nuk besonin fare në zot.

## Kultura 
Muzika skoceze është një aspekt i rëndësishëm i kulturës kombëtare të Skocisë, me ndikim tradicional si dhe modern. Një shembull i instrumenteve tradicionale skoceze është Gajdja Skoceze, një instrument frymor i përbërë nga tre gypa dhe një gyp melodie (i quajtur chanter), të cilat mbushen vazhdimisht nga një rezervuar i ajrit në qese.

Sot në Skoci ka shumë banda ose grupe muzikore dhe artistë të suksesshëm me stile të ndryshme.

### Simbolet kombëtare 
parapamje|right|Saltira, flamuri skocez

Flamuri i Skocisë, i njohur si *Saltira* ose *Kryqi i Shën Andreut*, daton (sipas legjendës) nga shekulli i 9-të, kështu që është flamuri më i vjetër ende në përdorim. Që nga viti 1606, saltira bën pjesë edhe në dizajnin e Flamurit të Unionit. Skocia ka edhe simbole tjera kombëtare, zyrtare dhe jozyrtare, përfshirë këtu emblemën kombëtare bimore gjembaçi, Deklarata e Arbroath, që përfshin një deklaratë të pavarësisë politike të bërë më 6 prill 1320, modeli i tekstilit tartan që shpesh nënkupton një klan të veçantë skocez dhe flamurin mbretëror Lion Rampant.

Edhe pse Skocia nuk ka ndonjë himn zyrtar, *Lulja e Skocisë* shpesh luhet në raste të veçanta dhe ngjarje sportive të tilla si ndeshje futbolli dhe rugby që përfshijnë ekipet kombëtare të Skocisë dhe që nga viti 2010 luhet edhe në Lojërat e Komonuelthit pasi u votua si i preferuari dërrmues nga atletët skocezë pjesëmarrës. Sidoqoftë, qysh nga devolimi, debate të shumta lidhur me këtë çuan deri tek një mosmarrëveshje. Kandidatë të tjerë përfshijnë *Scotland the Brave*, *Highland Cathedral*, *Scots Wha Hae* dhe ''A Man's A Man for A' That*.

Dita e Shën Andreut, 30 nëntor, është dita kombëtare, megjithëse Dita e Burnsit observohet më shumë. Dita e Tartanit është një risi së fundmi nga Kanada. Më 2006, Parlamenti Skocez miratoi *Aktin e Ditës së Shën. Andreut 2007'', duke e bërë atë kështu ditë zyrtare pushimi.

## Shënimet 
## Referime