Agoga

parapamje|275x275px| Një paraqitje artistike e stërvitjes spartane, pjesë e *agogës* për meshkuj të rinj spartan. Sidoqoftë, femrat inkurajoheshin të ushtronin së bashku me meshkujt.
**Agoga** ( ose ) është një shprehje e vjetër për **"edukatën spartane"**. Agoga ishte një program rigoroz arsimor dhe stërvitor i mandatuar për të gjithë qytetarët meshkuj spartanë, përveç djalit të parë të lindur të dy familjeve spartane në pushtet, Euripontid dhe Agiad. Trajnimi përfshinte kultivimin e besnikërisë ndaj grupit spartan, trajnime ushtarake (p.sh., tolerancën e dhimbjes), gjuetinë, vallëzimin, këndimin dhe përgatitjen sociale (komunikuese).  Fjala  në greqishten e lashtë, d.m.th. *rritje* por shikuar në këtë kontekst në përgjithësi do të thoshte udhëheqje, udhëzim ose trajnim.  

Sipas folklorit,  u prezantua nga ligjvënësi gjysmë mitik spartan Likurgu por që origjina e tij mendohet të jetë midis shekujve VII dhe VI p.e.s.   kur shteti trajnonte qytetarët meshkuj nga mosha 7 deri në moshën 21 vjeçare.  

Qëllimi i sistemit ishte të prodhonte luftëtarë të fortë dhe të aftë për të shërbyer në ushtrinë spartane. Ajo inkurajoi konformitetin dhe rëndësinë e shtetit mbi interesin personal të një personi dhe në këtë mënyrë gjeneroi elitat e ardhshme të Spartës.  Disiplina ishte e rreptë dhe meshkujt inkurajoheshin të luftonin mes vete për të përcaktuar anëtarin më të fortë të grupit. 

**Edukata spartane** () ishte një element prestigjioz në të gjithë botën greke, dhe shumë familje aristokrate nga qytete të tjera u përpoqën të dërgonin djemtë e tyre në Spartë për të marrë pjesë në   për periudha të ndryshme kohore. Spartanët ishin shumë selektivë në atë se cilët të rinjtë do të lejoheshin të regjistroheshin. Nderime të tilla zakonisht u jepeshin familjeve elitare të Spartës dhe qyteteve të tjera si dhe për disa familje tjera me prejardhje dhe rëndësi të madhe. 

## Shkëlqimi dhe rënia 
Çdo mashkulli që nuk kalonte me sukses në testimet e agogës i mohohej shtetësia spartane. Në periudha të ndryshme, ky proces i përzgjedhjes shihej si i dëmshëm për shoqërinë spartane, veçanërisht kur numri i qytetarëve meshkuj të lirë spartanë u zvogëlua (oliganthropia). Praktika në fjalë u zbeh në shekullin III p.e.s. por u ringjall me sukses për disa kohë në vitet 220 p.e.s. nga Cleomenes III. Ai u shfuqizua më pak se dyzet vjet më vonë nga Filopoemenët në vitin 188 p.e.s.  *Agoge* u rivendos në vitin 146 p.e.s. pasi romakët mposhtën akejtë në Luftën Akaneze,  megjithëse në një formë më të shkurtër se forma origjinale.

## Edukimi i vajzave 
Vajzat gjithashtu kishin një formë të arsimit shtetëror që përfshin vallëzim, gjimnastikë dhe sporte të tjera; së bashku me lëndë të tjera si muzika dhe poezia, përfshirë shkrimin dhe edukimin luftarak.  Inkurajoheshin që të jenë të forta dhe të shëndetshme, vajzat kanë marrë pjesë në garat atletike dhe lojëra tjera sportive. 

 Gratë spartane mbanin veshur një veshje të njohur si peplos që paraqet një lloj të modës së vjetër (   ), të hapur anash dhe në kurriz. Në ceremonitë fetare, gjatë festave dhe gjatë ushtrimeve fizike vajzat dhe gratë ishin lakuriq (nudo).    

## Shih edhe 
* Ilirët
* Sparta
* Efebia 
* Paideia 
* Kalokagathia 
* Arsimi në Greqinë e lashtë 

## Referime 
## Referime 
* Campbell, Duncan B.,*Spartan Warrior.* Osprey Publishing, 2012.
* Cartledge, Paul, *The Spartans.* Pan Books, 2002.

* Spartans VS Roman Legionnaire – Training and Equipment by NerdFactor
* Agoge Game by The British Museum

* A History of Ancient Greece by Claude Orrieux, Pauline Schmitt-Pantel
* The Greek Way of Life: From Conception to Old Age by Robert Garland
* Modern Leonidas: Spartan Military Culture in a Modern American Context by Samantha Henneberry
* Spartan Public Education  by About Education
* Spartan Military 
* The Gymnasium of Virtue: Education & Culture in Ancient Sparta by Nigel Kennell
* Spartan Education: Youth and Society in the Classical Period by Jean Ducat

* Lycurgus by Plutarch
* The Polity of the Athenians and the Lacedaemonians By Xenophon
* Constitution of the Lacedaemonians by Xenophon