open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaloria

[parapamje| Një [Pijet energjike|pije energjike 710 ml me 330 kalori]]
**Kaloria** është një njësi e energjisë që ka origjinën nga teoria e vjetëruar kalorike e nxehtësisë.   Për arsye historike, dy përkufizime kryesore të "kalorive" janë në përdorim të gjerë. **Kaloria e madhe**, **kaloria ushqimore**, **kaloria dietike** ose **kilogram kaloria** fillimisht u përcaktua si sasia e nxehtësisë e nevojshme për të rritur temperaturën e një kilogrami ujë me një gradë Celsius (ose një kelvin ).   **Kaloria e vogël** ose **gram kaloria** përkufizohej si sasia e nxehtësisë e nevojshme për të shkaktuar të njëjtën rritje në një gram ujë.  Kështu, 1 kalori e madhe është e barabartë me 1000 kalori të vogla.

Në ushqyerje dhe shkencën e ushqimit, termi *kalori* dhe simboli *cal* mund ti referohet njësisë së madhe ose të vogël në vënde të ndryshme të botës. Përdoret përgjithësisht në publikime dhe etiketa të paketimit për të shprehur vlerën energjitike të ushqimeve për shërbesë ose për njësi mase, marrjen e rekomanduar dietike, shkallën metabolike etj.

Në fizikë dhe kimi, fjala *kalori* dhe simboli i saj zakonisht i referohen njësisë së vogël; i madhi quhet *kilokalori* . Megjithatë, kjo njësi nuk është zyrtarisht pjesë e sistemit metrik (SI), dhe konsiderohet si e vjetëruar,  që është zëvendësuar në shumë përdorime nga njësia SI e energjisë, xhaul (J). 

Njëvlerësia e saktë midis kalorive dhe xhauleve ka ndryshuar me kalimin e viteve, por në termokimi dhe të ushqyerit tani në përgjithësi supozohet se një kalori (e vogël) është saktësisht e barabartë me 4,184 J, dhe për këtë arsye një kilokalori (një kalori e madhe) është 4184 J, ose 4,184 kJ.  

## Shiko edhe 
* Ushqyerja
* Ushqimi

## Referime
Fluria (kimi)

[parapamje| Lëngu [Bromi|i bromit kalon lehtësisht në avull në temperaturën e dhomës, duke treguar paqëndrueshmëri të lartë]]
Në kimi, **fluria** është një cilësi materiale që përshkruan se sa lehtë avullon një substancë. Në një temperaturë dhe presion të caktuar, një substancë me fluri të lartë ka më shumë gjasa të ekzistojë si avull, ndërsa një substancë me fluri të ulët ka më shumë gjasa të jetë e lëngshme ose e ngurtë . Fluria mund të përshkruajë gjithashtu prirjen e një avulli për t'u kondensuar në një lëng ose të ngurtë; substancat më pak të flurshme do të kondensohen më lehtë nga një avull sesa ato shumë të flurshme.  Ndryshimet në fluri mund të vërehen duke krahasuar se sa shpejt substancat brenda një grupi avullohen (ose sublimohen në rastin e lëndëve të ngurta) kur ekspozohen në atmosferë. Një substancë shumë e flurshme si alkooli i fërkimit ( alkool izopropil ) do të avullojë shpejt, ndërsa një substancë me fluri të ulët si vaji vegjetal do të mbetet e kondensuar.  Në përgjithësi, lëndët e ngurta janë shumë më pak të flurshme se lëngjet, por ka disa përjashtime. Lëndët e ngurta që sublimohen (ndryshojnë drejtpërdrejt nga të ngurta në avull) si akulli i thatë ( dioksidi i ngurtë i karbonit ) ose jodi mund të avullojnë me një shpejtësi të ngjashme si disa lëngje në kushte standarde.
Piña colada

parapamje|Pina Colada
 

**Piña colada** ( shqip: *Pinja kolada* ; spanjisht: piña [ ˈpiɲa ] , "ananas" dhe  [ koˈlaða ], "i kulluar") është një koktej i bërë me rum, krem kokosi, qumësht kokosi dhe lëng ananasi, që zakonisht shërbehet ose i përzier ose i tundur me akull. Mund të zbukurohet ose me një pykë ananasi, qershi maraschino, ose të dyja. Pija e ka origjinën në Porto Riko .

## Përgatitja 
parapamje| Piña colada
Siç tregohet nga miqtë e tij në librin e José L. Díaz de Villegas, receta origjinale Monchito ishte që të hidheshin 85 gramë krem kokosi, 170 gramë lëng ananasi dhe 43 gramë rum të bardhë në një grirës ose tundës me akull të grimcuar, përziejeni ose tundeni shumë mirë derisa të bëhet një masë, më pas hidheni në gotë të ftohur dhe zbukurojeni me pykë ananasi dhe/ose një qershi maraschino.

Ka shumë receta për piña colada. Shoqata Ndërkombëtare e Barmanëve e specifikon atë si

; Përbërësit

* (5 pjesë) 5 centilitra rum i bardhë
* (3 pjesë) 3 centilitra krem kokosi
* (5 pjesë) 5 centilitra lëng ananasi

; Metoda

Përziejini me akullin e grimcuar në grirës derisa të bëhet një masë homogjene, më pas hidheni në një gotë të ftohur, zbukurojeni dhe shërbejeni. Në mënyrë alternative, tre përbërësit kryesorë thjesht mund të shtohen në një gotë kokteji me kube akulli. 

Në San Juan, Puerto Rico përdoret një recetë tjetër:

; Përbërësit

* 3 cl pana
* 18 cl lëng ananasi i ngrirë i saposhtypur
* 3 cl krem kokosi
* 5.9 cl rum

; Metoda

Ngrijeni lëngun e ananasit përpara përdorimit. Në një grirës, kombinoni kremin e kokosit, lëngun e ngrirë të ananasit, kremin e trashë dhe rumin. Hidheni në një enë prej 12 onzësh të dëshiruar dhe përdorni një qershi dhe ananas të freskët për një garniturë.
Brishta (ushqim)

parapamje|Brishtë e artë prej kikiriku e shërbyer në pjatë
 
**Brittle** është një lloj konfeksioni i përbërë nga copa të sheshta të copëtuara të karameleve prej sheqeri të ngulitura me arra si arra, bajame ose kikirikë, dhe të cilat zakonisht janë më pak se 1 cm të trasha.

## Përgatitja 
Tradicionalisht, një përzierje e sheqerit dhe ujit nxehet në fazën e çarjes së fortë që përkon me një temperaturë prej përafërsisht  deri në , megjithëse disa receta kërkojnë gjithashtu përbërës të tillë si glukoza dhe kripa në hapin e parë. Arrat përzihen me sheqerin e karamelizuar. Në këtë pikë shtohen erëza, agjentë tharës dhe shpesh gjalpë kikiriku ose gjalpë. Karamelet e nxehtë derdhen në një sipërfaqe të sheshtë për ftohje, tradicionalisht një granit, një pllakë mermeri ose një fletë pjekjeje. Karamelja e nxehtë mund të pastrohet në një trashësi të njëtrajtshme. Kur brishta është e ftohur mjaftueshëm për t'u trajtuar, ajo ndahet në copa. Është gjithashtu e rrallë për të thyer brishtën në copa të barabarta.

## Referime
Shoqata Ndërkombëtare e Barmanëve

parapamje| Një poster për takimin e IBA të vitit 1965 në Hotel Claridge, Buenos Aires.
**Shoqata Ndërkombëtare e Barmanëve** ( **IBA** ), e themeluar më 24 shkurt 1951 në sallonin e Grand Hotel në Torquay, Angli, është një organizatë ndërkombëtare e krijuar për të përfaqësuar banakierët më të mirë në botë. 

Një ngjarje vjetore, si Kompeticioni Botëror i Koktejlit (WCC) dhe Kompeticioni Botëror i Flairtending  (WFC) u paraqitën dhe u organizuan nga IBA. IBA sanksionon gjithashtu një listë të koktejeve zyrtare.
Flani (byrek)

Një **flan**, në kuzhinën britanike, është një pjatë me bazë veze me një pastë të hapur, me buzë ose bazë sfungjeri që përmban një mbushje të ëmbël ose të shijshme . Shembuj janë bejkon dhe vezë dhe torta me krem .

## Historia 
Flani është i njohur në kuzhinën romake . &#x5B; '''' &#x5D; Shpesh ishte një pjatë e shijshme, si në "flan ngjala "; shijoheshin edhe flanët e ëmbël.

Në mesjetë, flanët e ëmbël dhe të shijshëm ( bajame, kanellë dhe sheqer ; djathë, gjizë, spinaq, peshk ) ishin shumë të njohur në Evropë, veçanërisht gjatë Kreshmës, kur mishi ishte i ndaluar.
Galaktoza

**Galaktoza** ( '** + **', "sheqer qumështi"), nganjëherë shkurtuar **Gal**, është një sheqer monosakarid që është pothuajse po aq i ëmbël sa glukoza dhe rreth 65% i ëmbël sa saharoza .  Është një aldoheksozë dhe një epimer C-4 i glukozës.  Një molekulë galaktozë e lidhur me një molekulë glukozë formon një molekulë laktozë .

Galaktani është një formë polimerike e galaktozës që gjendet në hemicelulozë dhe që formon thelbin e galaktanëve, një klasë e karbohidrateve polimerike natyrore. 

D-galaktoza njihet gjithashtu si sheqeri i trurit pasi është një përbërës i glikoproteinave (përbërjet oligosakaride-proteinike) që gjenden në indet nervore . 

## Struktura dhe izomeria 
Galaktoza ekziston si në formë me zinxhir të hapur ashtu edhe në formë ciklike. Forma me zinxhir të hapur ka një karbonil në fund të zinxhirit.
majtas|parapamje| Format ciklike të galaktozës

## Referime 
Galaktoza gjendet në produktet e qumështit, avokado, panxharët e sheqerit, mishrat e tjera dhe mucilagjet . Ajo gjithashtu sintetizohet nga trupi, ku është pjesë e glikolipideve dhe glikoproteinave në disa inde ; dhe është një nënprodukt nga procesi i prodhimit të etanolit të gjeneratës së tretë (nga makroalgat). &#x5B; '''' &#x5D;
Kustarda

**Kustarda** është një shumëllojshmëri e përgatitjeve të kuzhinës të bazuara në qumësht të ëmbëlsuar, djathë ose krem të gatuar me vezë ose të verdhë veze për ta trashur atë, dhe ndonjëherë edhe miell, niseshte misri ose xhelatinë . Në varësi të recetës, kustarda mund të ndryshojë në konsistencë nga një salcë e hollë derdhjeje ( *creme anglaise* ) deri te kremi i trashë i pastiçerisë ( *crème pâtissière* ) që përdoret për të mbushur pastashutat . Kremrat më të zakonshme përdoren në ëmbëlsirat me krem ose salcat e ëmbëlsirave dhe zakonisht përfshijnë sheqer dhe vanilje; megjithatë, kremrat e shijshëm gjenden gjithashtu, p.sh., në quiche (kishë) .

## Përgatitja 
Kustarda zakonisht gatuhet në një kazan të dyfishtë ( banjo-mari ), ose nxehet shumë lehtë në një tenxhere në sobë, megjithëse kremi mund të gatuhet në avull, të piqet në furrë me ose pa banjo-mari, ose edhe të gatuhet në tenxhere me presion. Përgatitja e kustardës është një veprim delikat, sepse një rritje e temperaturës prej 3-6&nbsp;°C (5–10&nbsp;°F) çon në zierje të tepërt dhe gjizë . Në përgjithësi, një kustardë e gatuar plotësisht nuk duhet të kalojë 80&nbsp;°C (~175&nbsp;°F); fillon të vendoset në 70&nbsp;°C (~ 160&nbsp;°F).  Një banjë me ujë ngadalëson transferimin e nxehtësisë dhe e bën më të lehtë heqjen e kustardës nga furra para se të fërgohet.  Shtimi i një sasie të vogël miell misri në përzierjen e sheqerit me vezë stabilizon kremin që rezulton, duke e lejuar atë të gatuhet në një tigan të vetëm si dhe në një kazan të dyfishtë. Një banjë me ujë mund të përdoret për të kontrolluar saktësisht temperaturën.
[djathtas|parapamje| Shtresat e një trfile që tregon kremin midis [Tortë|tortës, frutave dhe kremit të rrahur]]
Karameli

**Karameli** është një produkt i ëmbëlsirave ngjyrë portokalli-kafe i bërë duke ngrohur një sërë sheqernash . Mund të përdoret si aromatizues në pudingje dhe ëmbëlsira, si mbushje në bonbone ose karamele, ose si një mbushje për akullore dhe krem .

Procesi i karamelizimit konsiston në ngrohjen e sheqerit ngadalë në rreth  . Ndërsa sheqeri nxehet, molekulat shpërbëhen dhe ri-formohen në përbërje me një ngjyrë dhe aromë karakteristike.

Një shumëllojshmëri karamelesh, ëmbëlsirash, mbushjesh dhe konfeksionesh bëhen me karamel: brishtat, nugat, pralinat, flani, krem brûlée, krem karamel dhe mollët e karamelizuara  Akulloret ndonjëherë aromatizohen ose përmbajnë vorbull karameli. 

## Salca 
Salca e karamelit bëhet duke përzier sheqerin e karamelizuar me panën . Në varësi të zbatimit të synuar, mund të përdoren përbërës shtesë si gjalpë, pure frutash, pije alkoolike ose vanilje . Salca e karamelit përdoret në një sërë ëmbëlsirash, veçanërisht si mbushje për akullore. Kur përdoret për krem karamel ose flan, njihet si karamel i pastër dhe përmban vetëm sheqer dhe ujë të karamelizuar. Salca me gjalpë është bërë me sheqer kaf, gjalpë dhe krem. 

## Kriposja 
Karameli i kripur u krijua në vitin 1977 nga pastiçeri francez Henri Le Roux në Quiberon, Brittany, në formën e një karamel gjalpi të kripur me arra të grimcuara ( *caramel au beurre salé* ), duke përdorur gjalpë breton *demi-sel (gjysëm të kripur)* .  Ajo u përmënd ndër "Ëmbëlsirat më të mira në Francë" ( *Meilleur Bonbon de France* ) në Paris *Salon International de la Confiserie* në 1980. Le Roux regjistroi markën tregtare "CBS" (caramel au beurre salé) një vit më pas.
Xhelatina

djathtas|parapamje| Xhelatinë me fletë (ose gjethe) për gatim
**Xhelatina** (nga latinishtja: *gelatus* , 'i ngurtë' ose 'i ngrirë') është një përbërës ushqimor i tejdukshëm, pa ngjyrë, pa aromë, që zakonisht rrjedh nga kolagjeni i marrë nga pjesët e trupit të kafshëve. Është i brishtë kur thahet dhe gome kur është i lagësht. Mund të quhet gjithashtu kolagjen i hidrolizuar, hidrolizë e kolagjenit, hidrolizues i xhelatinës, xhelatinë i hidrolizuar dhe peptide kolagjeni pasi i është nënshtruar hidrolizës. Përdoret zakonisht si një agjent trashës në ushqime, pije, ilaçe, kapsula me ilaçe ose vitamina, filma fotografikë, letra dhe kozmetikë.

## Karakteristikat 
### Vetitë 
Xhelatina është një koleksion i peptideve dhe proteinave të prodhuara nga hidroliza e pjesshme e kolagjenit të nxjerrë nga lëkura, kockat dhe indet lidhëse të kafshëve si bagëtitë e zbutura, pulat, derrat dhe peshqit. Gjatë hidrolizës, disa nga lidhjet midis dhe brenda proteinave përbërëse thyhen. Përbërja e tij kimike është, në shumë aspekte, afërsisht e ngjashme me atë të kolagjenit të tij mëmë.  Klasat fotografike dhe farmaceutike të xhelatinës në përgjithësi janë me burim nga kockat e bagëtive dhe lëkura e derrit. Xhelatina klasifikohet si hidrogel .
[djathtas|parapamje| Përbërja [Aminoacidet|e aminoacideve]]
Xhelatina është pothuajse pa shije dhe erë me një pamje pa ngjyrë ose pak të verdhë.   Është e tejdukshme dhe e brishtë, dhe mund të vijë si fletë, theka ose si pluhur.  Tretësit polarë si uji i nxehtë, glicerina dhe acidi acetik mund të shpërndajnë xhelatinën, por është i patretshëm në tretës organikë si alkooli.  Xhelatina thith 5-10 herë peshën e saj në ujë për të formuar një xhel.  Xheli i formuar nga xhelatina mund të shkrihet duke u ringrohur dhe ka një viskozitet në rritje nën ngacmim ( tiksotropik ).
Jaxhna

parapamje|300x300px| Një performim i jaxhnës
**Yajna** (sanskritisht: यज्ञ ; romanizuar: yajña , fpf: 'flijim, devotshmëri, adhurim, ofrim' ) i referohet në hinduizëm çdo rituali të kryer përpara një zjarri të shenjtë, shpesh me mantra .  Jaxhna ka qenë një traditë Vedike, e përshkruar në një shtresë të letërsisë Vedike të quajtur Brahmana, si dhe Yajurveda (Jaxhurveda) .  Tradita ka evoluar nga ofrimi i ofertave dhe libacioneve në zjarr të shenjtë deri te ofertat simbolike në prani të zjarrit të shenjtë ( Agni ).  Vedangat, ose shkencat ndihmëse të bashkangjitura me literaturën Vedike, e përkufizojnë Jaxhnën si më poshtë:**Përkufizimi i një sakrifice Vedike**
Yajña, flijimi, është një akt me të cilin ne dorëzojmëhir të zotave. Një akt i tillë duhet të mbetet në një autoritet të shenjtë (*āgama*), dhe ti shërbejë shpëtimit të njeriut (*śreyortha*). Natyra e dhuratave është më pak e rëndësishme. Mund të jetë tortë (puroḍāśa), puls (*karu*), qumësht i përzier (*sāṃnāyya*), një kafshë (*paśu*), lëngun e bimës soma (soma), etj; nay, ofrimet më të vogla të gjalpit, miellit, dhe qumështit mund të shërbejnë për qëllime sakrifice.
 — *Apastamba Yajna Paribhasa-sutras 1.1*, Përkthyes: M Dhavamony  

## Priftërinjtë 
Jaxhnat Vedike ( Shrauta ) zakonisht kryhen nga katër priftërinj të priftërisë Vedike : hota, adhvaryu, udgata dhe Brahma.  Funksionet e lidhura me priftërinjtë ishin: 

* *Hota* reciton thirrje dhe litani të nxjerra nga Rigveda . Ai përdor tre vargje Rige, vargun hyrës, vargun shoqërues dhe bekimin si të tretën. 
* *Udgata* është këngëtari i himneve të vendosura në melodi dhe muzikë (sāman) të nxjerrë nga Samaveda . Udgatari, si hota, këndon himnet hyrëse, shoqëruese dhe të bekimit. 
* *Brahma* është mbikëqyrësi i të gjithë performancës dhe është përgjegjës për korrigjimin e gabimeve me anë të vargjeve plotësuese të marra nga Atharva Veda .

## Llojet 
 

Në Ramajanën e Valmikit, thuhet se Rama ka kryer ashvamedha, vajapeya, pundarika, rajasuya dhe disa yajna të tjera shumë herë. &#x5B; '''' &#x5D;
Rajasuya

[parapamje|400x400px| Mbreti [Judhishthira|Yudhishthira, një personazh në *Mahabharata*, kryen sakrificën rajasuya]]
**Rajasuya** (sanskritisht: राजसूय ; romanizuar: *Rājasūya* , fpf. 'sakrifica e mbretit') është një ritual śrauta i fesë Vedike . Është ceremoni që shënon shenjtërimin e një mbreti.  Sipas Puranave, ajo i referohet një sakrifice të madhe të kryer nga një Chakravarti - monark universal, në të cilin mund të marrin pjesë edhe princat tributorë, në kohën e kurorëzimit të tij, si shenjë e pavarësisë së tij të padiskutueshme. 

## Përshkrim 
Rajasuya lidhet me shenjtërimin e një mbreti  dhe është përshkruar si një ritual për të vendosur sovranitetin e një mbreti.  Ai përshkruhet në korpusin Taittiriya, duke përfshirë Apastamba *Śrauta Sutra* 18.8–25.22.  Ai përfshin shtypjen *e somave*, një ngarje karroce, mbreti që gjuan shigjetat nga harku i tij dhe një "bastisje simbolike bagëtie":  Mbreti i sapomirosur kap bagëtinë që i përket të afërmit të tij dhe më pas i jep një pjesë të pasurisë së tij atij të afërmi.  Përfshihet gjithashtu një lojë e hedhjes së zarit me priftin Adhvaryu, në të cilën mbreti fiton një lopë, me të cilën mbreti hip në fron dhe kozmosi rigjenerohet.  

Shatapatha Brahmana thotë se *rajasuya* ishte mjeti me të cilin një *Kshatriya* mund të bëhej mbret dhe nuk është i përshtatshëm për Brahmanat. 

Historikisht, raxhasuja u krye nga mbretërit indo-arianë, gjë që çoi në zgjerimin e mbretërive të tyre gjatë epokës së hekurit .  Mbretërit e Tamilakamit kryen raxhasuja, ku morën pjesë monarkët e Lankës ;  Kharavela, mbreti i Kalingës, përshkruhet se ka kryer raxhasuja, pavarësisht se ishte xhain ;  dhe mbretërit Satavahana e kishin kryer ceremoninë.  Sakrifica u krye nga mbretërit në të gjithë nënkontinentin; të dhënat e performancës së saj në Indinë e Jugut të paktën datojnë deri në kohën e Perandorisë Vijayanagara . 

## Shiko gjithashtu
Bimët mishngrënëse

[parapamje| Një shtambë e sipërme e *Nepenthes lowii*, një bimë shtambë tropikale që plotëson dietën e saj mishngrënëse me [Hundgjatët e pemëve|hundëgjatët e pemëve .   ]]
**Bimët mishngrënëse** janë bimë që nxjerrin disa ose shumicën e lëndëve ushqyese të tyre nga kapja dhe konsumimi i kafshëve ose protozoarëve, zakonisht insektet dhe artropodët e tjerë, dhe herë pas here gjitarët dhe zogjtë e vegjël. Ata ende gjenerojnë të gjithë energjinë e tyre nga fotosinteza . Ato janë përshtatur të rriten në vende ku toka është e varfër në lëndë ushqyese, veçanërisht azot. Ato mund të gjenden në të gjitha kontinentet, përveç Antarktidës, si dhe shumë ishuj të Paqësorit.  

Në 1875, Charles Darwin botoi *Bimët Insektivore*, traktatin e parë që njohu rëndësinë e mishngrënësit në bimë, duke përshkruar vite të tëra kërkimesh të mundimshme.       në pesë rende të ndryshme të bimëve të lulëzuara,  dhe përfaqësohet nga më shumë se një dyzinë gjini . Ky klasifikim përfshin të paktën 583 lloje që tërheqin, kapin dhe vrasin gjahun, duke thithur lëndët ushqyese të disponueshme që rezultojnë.   Kurthi i mizave të Venusit ( *Dionaea muscipula* ), bima e shtambës ( *Cephalotus follicularis* ) dhe fshikëza ( *Utricularia gibba* ) mund të shihen si shembuj të tipareve kryesore të lidhura gjenetikisht me mishngrënësit: zhvillimi i gjetheve të kurthit, tretja e gjahut dhe thithja e lëndëve ushqyese. 
majtas|parapamje| *Pinguicula conzattii* me prenë.
parapamje| Kurthet e këputjes së *Dionaea muscipula* mbyllen me shpejtësi kur nxiten qimet e ndjeshme në lobet e gjetheve.
Brahman

[parapamje| *[Om* nënkupton thelbin e Brahmanit, realitetin përfundimtar.]]
[djathtas|parapamje| Një pikë në oqean: një analogji për shkrirjen e *[Ātman (Hinduizëm)|Ātmanit* në *Brahman* .]]
Në hinduizëm, ***Brahman*** (sanskritisht: ब्रह्मन् ) nënkupton parimin më të lartë universal, realitetin përfundimtar në Gjithësi .    Në shkollat kryesore të filozofisë hindu, është shkaku jomaterial, efikas, formal dhe përfundimtar i gjithçkaje që ekziston.  *Brahmani* si koncept metafizik i referohet unitetit të vetëm detyrues pas shumëllojshmërisë në gjithçka që ekziston në univers.  

*Brahman* është një fjalë sanskrite Vedike dhe është konceptuar në hinduizëm, thotë Paul Deussen, si "parimi krijues që shtrihet në të gjithë botën".  *Brahman* është një koncept kyç që gjendet tek Vedat, dhe është diskutuar gjerësisht në Upanishadët e hershëm.  Vedat e konceptojnë *Brahmanin* si Parim Kozmik.  Në Upanishadët, ai është përshkruar në mënyra të ndryshme si *Sat-cit-ānanda* (e vërteta-vetëdija-lumturia)   dhe si realiteti i pandryshueshëm, i përhershëm, më i lartë që ekziston.   

*Brahmani* diskutohet në tekstet hindu me konceptin e Atmanit ( sanskritisht: आत्मन् ), (Vetja),   personal, jopersonal ose *Para Brahman*, ose në kombinime të ndryshme të këtyre cilësive në varësi të shkollës filozofike.  Në shkollat dualiste të hinduizmit, siç është Dvaita Vedanta teiste, Brahmani është i ndryshëm nga Atmani (Vetja) në çdo qenie.    Në shkollat jo të dyfishta si Advaita Vedanta, substanca e *Brahmanit* është identike me substancën e Atmanit, është kudo dhe brenda çdo qenieje të gjallë dhe ka një unitet shpirtëror të lidhur në të gjithë qënien.
Sublimimi (kalimi i fazës)

djathtas|parapamje| Kristale jeshile të errëta të nikelocenit, të sublimuara dhe të sapo depozituara në një gisht të ftohtë
**Sublimimi** është kalimi i një lënde drejtpërdrejt nga gjendja e ngurtë në atë të gaztë,  pa kaluar nëpër gjendjen e lëngshme.  Sublimimi është një proces endotermik që ndodh në temperatura dhe shtypje nën pikën e trefishtë të një substance në diagramin e saj fazor, që përkon me shtypjen më të ulët në të cilën substanca mund të ekzistojë si lëng. Procesi i kundërt i sublimimit është depozitimi ose çsublimimi, në të cilin një substancë kalon drejtpërdrejt nga një gaz në një fazë të ngurtë.  Sublimimi është përdorur gjithashtu si një term i përgjithshëm për të përshkruar një kalim nga e ngurtë në gaz (sublimimi) i ndjekur nga një kalim nga gaz në të ngurtë ( depozitim ).  Ndërsa avullimi nga lëngu në gaz ndodh si avullim nga sipërfaqja nëse ndodh nën pikën e vlimit të lëngut dhe si vlimi me formimin e flluskave në brendësi të lëngut nëse ndodh në pikën e vlimit, nuk ka një dallim të tillë për kalimin e ngurtë në gaz i cili ndodh gjithmonë si sublimim nga sipërfaqja.

Në shtypje normale, shumica e përbërjeve kimike dhe elementeve kanë tre gjendje të ndryshme në temperatura të ndryshme. Në këto raste, kalimi nga gjendja e ngurtë në atë të gaztë kërkon një gjendje të lëngshme të ndërmjetme. Trysnia e referuar është *trysnia e pjesshme* e substancës, jo trysnia *totale* (p.sh. atmosferike) e të gjithë sistemit. Kështu, çdo lëndë e ngurtë mund të sublimohet nëse shtypja e avullit të tij është më i lartë se shtypja e pjesshme përreth i së njëjtës substancë, dhe në disa raste sublimohet me një shpejtësi të konsiderueshme (p.sh. akulli i ujit pak më poshtë 0&nbsp;°C). Për disa substanca, si karboni dhe arseniku, sublimimi është shumë më i lehtë se avullimi nga shkrirja, sepse presioni i pikës së tyre të trefishtë është shumë i lartë dhe është e vështirë t'i përftohen ato si lëngje.

Sublimimi shkaktohet nga thithja e nxehtësisë e cila siguron energji të mjaftueshme për disa molekula për të kapërcyer forcat tërheqëse të fqinjëve të tyre dhe për tu arratisur në fazën e avullit. Meqenëse procesi kërkon energji shtesë, është një ndryshim endotermik . Entalpia e sublimimit (e quajtur edhe nxehtësia e sublimimit) mund të llogaritet duke shtuar entalpinë e shkrirjes dhe entalpinë e avullimit .
Mali Kailash

**Mali Kailash** (gjithashtu **Kailasa** ; ***Kangrinboqê*** ; Tibetiane Standarde: གངས་རིན་པོ་ཆེ; Kinezçe e thjeshtuar: 冈仁波齐峰 ; Kinezçe trad.: 岡仁波齊峰, romanizimi: *Gāngrénbōqí Fēng* ; sanskritisht: कैलास  , IAST: *Kailāsa*) është një mal në Prefekturën Ngari, Rajoni Autonom i Tibetit të Kinës. Është 6,713 m i lartë. Shtrihet në vargmalin Kailash (Malet Gangdisê) të Transhimalaya, në pjesën perëndimore të Rrafshnaltës Tibetiane. Mali Kailash është më pak se 100&nbsp;km në veri të kryqëzimit perëndimor të kufijve të Kinës, Indisë dhe Nepalit.

Mali Kailash ndodhet afër liqenit Manasarovar dhe liqenit Rakshastal . Burimet e katër lumenjve kryesorë aziatikë shtrihen afër këtij mali dhe dy liqeneve. Këta lumenj janë Ind, Sutlej, Brahmaputra dhe Karnali (një degë e Gangut, e ushqyer nga Mabja Zangbo ). Mali Kailash konsiderohet i shenjtë në katër fe: Hinduizëm, Budizëm, Jainizëm  dhe Bon .

## Rëndësia fetare 
parapamje|Një ilustrim që përshkruan familjen e shenjtë hindu të Shivës/ Shivait.

### Në hinduizëm 
Në hinduizëm, tradicionalisht njihet si vendbanimi i Shivës, i cili banonte atje së bashku me perëndeshën e tij bashkëshortore Parvati dhe fëmijët e tyre, Ganesha dhe Kartikeya .

Në seksionin *Uttara Kanda* të epikës *Ramajana*, thuhet se Ravana u përpoq të çrrënjoste malin Kailash si hakmarrje ndaj zotit Shiva, i cili nga ana tjetër, shtypi gishtin e madh të këmbës së tij të djathtë mbi mal, duke e zënë Ravanën në mes. Ky version i zotit Shiva përmendet gjithashtu si Ravananugraha, ose trajta e favorit të Ravanës ndërsa ishte ulur në malin Kailash.

Sipas eposit *Mahabharata*, thuhet se vëllezërit Pandava, së bashku me gruan e tyre Draupadi, udhëtuan drejt majës së malit Kailash në rrugën e tyre drejt çlirimit, pasi konsiderohet të jetë një portë për në Parajsë, e njohur edhe si Swarga Loka . &#x5B; ''* &#x5D;

### Në xhainizëm 
[parapamje| [Rishabhanatha|Rishabhadeva arriti nirvanën në malin Kailash.]]
Sipas shkrimeve të shenjta Xhaine, *Ashtapada* është vendi ku Tirthankara e parë xhaine, Rishabhadeva arriti mokshën (çlirimin). Në traditën xhainiste, besohet se pasi Rishabhdeva arriti nirvanën, djali i tij perandori Bharata Chakravartin kishte ndërtuar tre stupa dhe njëzet e katër faltore të 24 tirthankarave atje me idhujt e tyre të mbështjellë me gurë të çmuar dhe e quajti *Sinhnishdha* .

*Nirvan Kand Bhashya* gjithashtu përmend vendin *Ashtapada.'' (दोहा)

 वीतराग वन्दौं सदा, भाव सहित सिर नाय |

 कहूं काण्ड निर्वाण की, भाषा सुगम बनेा|

 (चौपाई)

 **अष्टापद** आदीश्वर स्वामि, वासुपूज्य च्पूज्य स्वामि नामि |

 नेमिनाथ स्वामी गिरनार, वन्दौं भाव भाव भरव भाव भगर | 1||

 चरम तीर्थकर चरम शरीर, पावापुरि स्वााा |

 शिखर समेद जिनेसुर बीस, भावसहित वन्िदस | 2||Në traditën xhainiste, Tirthankara e 24-të dhe e fundit, Vardhamana Mahavira, u çua në majën e Merusë nga Indra menjëherë pas lindjes së tij, pasi e vuri nënën e tij Mbretëreshën Trishala në gjumë të thellë. Atje ai u larë dhe u vajos me vajra të çmuara.
Claude-François-Xavier Mercier de Compiègne

**Claude-François-Xavier Mercier de Compiègne** (1763–1800) ishte një shkrimtar dhe përkthyes francez nga qyteti i Kompienjës.
AFC Compiègne

'''L'Association Football Club de Compiègne** ose **AFC Compiègne'* është një klub francez futbolli me qendër në komunën Compiègne.

Që nga sezoni 2022–23, ata luajnë në Championnat National 3, niveli i pestë i futbollit francez. Ngjyrat e tyre janë e verdha dhe bluja. Ata luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi në Stade Paul Cosyns në Compiègne .

## Historia 
Klubi u themelua në vitin 1993 pasi dy ish klube, *Stade Compiègnois* dhe *AS Compiègne Clos des Roses'', u bashkuan për të krijuar një ekip në qytet. Nga sezoni i tyre i parë në sezonin 1993–1994 ata luajtën në DH, niveli i gjashtë i futbollit francez deri në sezonin 2002–2003 kur ata u ngjitën në Championnat de France Amateurs 2, ku qëndruan për dy sezone derisa fituan përsëri promovimin duke u ngjitur në Championnat de France Amateurs, ku ata ende luajnë tani.

## Ngjyrat 
Ngjyrat e tyre janë të verdha dhe blu . Prodhuesi i tanishëm i kompleteve është Nike . Fanella i shtëpisë është një këmishë e verdhë dhe pantallona të shkurtra me çorape blu marine, dhe fanella i vizitorëve është një këmishë blu marinë me krahë të bardhë, dhe pantallona të shkurtra dhe çorape blu.

## Referime
Arany galuska

**Arany Galushka** (ose **Aranygaluska** ) është një ëmbëlsirë tradicionale hungareze e përbërë nga topa brumi maja ( *galuska* ). Topat rrotullohen në gjalpë të shkrirë dhe më pas rrotullohen në një përzierje sheqeri dhe arrash të grimcuara (tradicionalisht, arra), të mbledhura në shtresa, përpara se të piqen deri në ngjyrë të artë. *Arany* do të thotë ari ose i artë; *galuska* i referohet natyrës së petës së topave të brumit. Aranygaluska mund të shërbehet me krem me vanilje.

Nancy Reagan e popullarizoi këtë pjatë në Shtetet e Bashkuara kur e shërbeu në Shtëpinë e Bardhë për Krishtlindje .
Antioksidantët

parapamje|250x250px| Struktura e antioksidantit, glutation
**Antioksidantët** janë përbërje që pengojnë oksidimin (zakonisht që ndodh si autooksidim ), një reaksion kimik që mund të prodhojë radikale të lira . Autooksidimi çon në degradimin e përbërjeve organike, duke përfshirë lëndën e gjallë. Antioksidantët u shtohen shpesh produkteve industriale, të tilla si polimeret, karburantet dhe lubrifikantët, për të zgjatur jetëgjatësinë e tyre.  Ushqimet trajtohen gjithashtu me antioksidantë për të parandaluar prishjen, në veçanti prishjen e vajrave dhe yndyrave. 

Në qeliza, antioksidantë të tillë si glutationi, mykotioli ose bacilitioli, dhe sistemet enzimatike si dismutaza e superoksideve, mund të parandalojnë dëmtimin nga stresi oksidativ . 

Antioksidantët e njohur dietikë janë vitaminat A, C dhe E, por termi *antioksidant* është zbatuar edhe për shumë përbërje të tjera dietike që kanë vetëm veti antioksiduese in vitro, me pak prova për vetitë antioksiduese in vivo .  Suplementet dietike të tregtuara si antioksidantë nuk janë treguar se ruajnë shëndetin ose parandalojnë sëmundjet tek njerëzit.    Polifenolet, të cilat kanë veti antioksiduese in vitro për shkak të grupeve të tyre të lira hidroksile,  metabolizohen gjerësisht nga katekol-O-metiltransferaza e cila metilon grupet e lira hidroksile, dhe në këtë mënyrë i pengon ata të veprojnë si antioksidantë in vivo.  

### Ndërveprimet 
Farmaceutikët e zakonshëm (dhe shtojcat) me veti antioksiduese mund të ndërhyjnë në efikasitetin e disa ilaçeve kundër kancerit dhe terapisë me rrezatim .  Farmaceutikët dhe suplementet që kanë veti antioksiduese shtypin formimin e radikaleve të lira duke penguar proceset e oksidimit. Terapia me rrezatim shkakton stres oksidativ që dëmton komponentët thelbësorë të qelizave kancerogjene, të tilla si proteinat, acidet nukleike dhe lipidet që përbëjnë membranat qelizore. 

### Efektet anësore 
djathtas|parapamje| Struktura e acidit fitik kelator metalik
Acidet reduktuese relativisht të forta mund të kenë efekte antiushqyese duke u lidhur me mineralet dietike si hekuri dhe zinku në traktin gastrointestinal dhe duke parandaluar thithjen e tyre.  Shembujt janë acidi oksalik, taninet dhe acidi fitik, të cilët janë të lartë në dietat me bazë bimore.  Mungesa e kalciumit dhe hekurit nuk është e pazakontë në dietat në vendet në zhvillim ku hahet më pak mish dhe ka konsum të lartë të acidit fitik nga fasulet dhe buka pa maja me drithëra të plota . Megjithatë, mbirja, njomja ose fermentimi mikrobik janë të gjitha strategji shtëpiake që reduktojnë përmbajtjen e fitateve dhe polifenolit të drithërave të parafinuar. Rritje të përthithjes së Fe, Zn dhe Ca janë raportuar në të rriturit që ushqehen me drithëra të çfitinizuara krahasuar me drithërat që përmbajnë fitatin e tyre vendas.
Mollë me karamel

**Mollët e karamelit** ose **mollët karamele** janë mollë të plota të mbuluara në një shtresë karameli . Ato krijohen duke zhytur ose rrotulluar mollët në karamel të nxehtë, ndonjëherë duke i rrotulluar në një enë me arra ose ëmbëlsira të tjera të vogla dhe duke i lënë të ftohen. Kur shtohen këta përbërës shtesë, të tilla si mbushjet e arrave, molla me karamel mund të quhet një **mollë taffy** . 

## Historia 
djathtas|parapamje| Një recetë e hershme karamele me mollë nga një libër i vitit 1923 për festat e fëmijëve. Receta përdor një lustër karamel sheqeri kafe.
Kompania Hunter's Candy në Moskë, Idaho filloi të shesë mollë të karamelizuara në vitin 1936. Mollët me karamele të veshura fort kishin ekzistuar që nga viti 1908, por Hunter's Candy krijoi një ëmbëlsirë të re duke i mbështjellë mollët me karamelin e tyre. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, këto mollë u dërguan jashtë shtetit për ushtarët amerikanë në Kore, Japoni dhe Angli.  

Në vitin 1960, Vito Raimondi patentoi makinën e parë automatike të prodhimit të mollëve me karamel, duke zëvendësuar pjesën më të madhe të procesit që përfshinte prodhimin me dorë.
Pika e vesës

[parapamje| Ky grafik tregon përqindjen maksimale, sipas masës, të avullit të ujit që mund të përmbajë ajri në [Presioni atmosferik|shtypjen e nivelit të detit në një sërë temperaturash. Për një shtypje më të ulët të ambientit, një lakore duhet të vizatohet mbi lakoren aktuale. Një shtypje më i lartë i ambientit jep një lakore nën lakoren aktuale.]]
**Pika e vesës** së një trupi të caktuar ajri është temperatura në të cilën duhet të ftohet për t'u ngopur me avuj uji. Kjo temperaturë varet nga shtypja dhe përmbajtja e ujit në ajër. Kur ajri ftohet nën pikën e vesës, nxënësia e tij e lagështisë zvogëlohet dhe avulli i ujit në ajër do të kondensohet për të formuar ujë të lëngshëm të njohur si vesë .  Kur kjo ndodh përmes kontaktit të ajrit me një sipërfaqe më të ftohtë, vesa do të formohet në atë sipërfaqe. 

Pika e vesës ndikohet nga lagështia e ajrit. Sa më shumë lagështi të ketë ajri, aq më e lartë është pika e vesës. 

Kur temperatura është nën pikën e ngrirjes së ujit, pika e vesës quhet **pika e ngrirjes**, pasi ngrica formohet nga depozitimi dhe jo nga kondensimi.  Në lëngje, analoge me pikën e vesës është pika e resë .
Panchagavya

**Panchagavya** ose **panchakavyam** (sanskritisht: *पञ्चगव्यम्*) është një përzierje e përdorur në ritualet tradicionale hindu që përgatitet duke përzier pesë përbërës. Tre përbërësit e drejtpërdrejtë janë bajgat e lopës, urina dhe qumështi ; dy produktet që rrjedhin janë gjiza dhe ghee . Këto përzihen në përpjestimin e duhur dhe më pas lihen të fermentohen. Fjala sanskrite *panchagavya* do të thotë "pesë derivate të lopës". Kur përdoret në mjekësinë Ajurvedike, quhet edhe **lopatia** . 

## Efikasiteti 
Përkrahësit pretendojnë se terapia me urinën e lopës është e aftë të shërojë disa sëmundje, duke përfshirë disa lloje të kancerit, megjithëse këto pretendime nuk kanë mbështetje shkencore.   Në fakt, studimet në lidhje me gëlltitjen e përbërësve individualë të pançagavjës, të tilla si urina e lopës, nuk kanë treguar asnjë përfitim pozitiv dhe efekte anësore të rëndësishme, duke përfshirë konvulsione, frymëmarrje të shtrënguar dhe vdekje.  Urina e lopës mund të jetë gjithashtu një burim i baktereve të dëmshme dhe sëmundjeve infektive, duke përfshirë leptospirozën . 

## Zbatime të tjera 
Pançgavja përdoret gjithashtu si pleh dhe pesticid në veprimet bujqësore.   Përkrahësit pretendojnë se është një nxitës i rritjes në dietën e shpendëve, se është në gjendje të stimulojë rritjen e planktonit për ushqimin e peshkut,  dhe se rrit prodhimin e qumështit te lopët, rrit peshën e derrave dhe rrit nxënësinë e vezëve të shpendëve.   Ndonjëherë përdoret si bazë në produktet kozmetike.
Pançamrita

parapamje| Pesë përbërësit e pançamritës: qumështi, kosi, gia, mjalti dhe jaggery
**Panchamrita** ( sanskritisht: पञ्चामृत , fpf. *pesë ,* IAST: *Amṛta*) është një përzierje e pesë ushqimeve të përdorura në adhurimin hindu, xhain dhe puja dhe Abhiṣeka  Shpesh përdoret si ofrim gjatë postës së puxhës, e cila shpërndahet si prasad . 

Ekzistojnë ndryshime rajonale në përbërësit e përdorur.  Në Nepal dhe Indinë e Veriut, zakonisht mjalti (मधु), sheqeri (शर्करा), qumështi i lopës (दुग्ध), gjiza (दधि) dhe gia (घृत) përdoren si përbërës kryesorë. 

Në Tamil Nadu, Panchamritam ( Tamil: பஞ்சாமிர்தம் ) është një përzierje e bananes, gisë, mjaltit, xhagerit dhe kardamomit. Përveç kësaj, shtohen substanca të tjera si hurma pa fara dhe karamele sheqeri.  Keralitët mund të përfshijnë gjithashtu kokosin e butë. Disa receta përfshijnë edhe rrushin. 

Tempulli Palani Dhandayuthapani i vendosur në Tamil Nadu është i njohur për panchamirtham-in e tij unik i cili përdor banane të kodrës Virupatchi të rritura në kodrat përreth Palanit .  Ai mori treguesin e tij unik gjeografik në 2019 nga Qeveria e Indisë .
Juda Tadeu

**Juda** (Greqisht: Ἰούδας Ἰακώβου translit. Ioúdas Iakóbou; Syriac/Aramaic: ܝܗܘܕܐ translit. *Yahwada*) ishte një nga Dymbëdhjetë Apostujt e Jezusit sipas Dhiatës së Re. Ai identifikohet përgjithësisht si **Tadeu** (greqisht: Θαδδαῖος; koptisht: ⲑⲁⲇⲇⲉⲟⲥ) dhe quhet ndryshe **Judas Thaddaeus**, **Jude Thaddaeus**, **Jude of James**, ose **Lebbaeus** dhe konsiderohet si babai themelues dhe katolikos-patriarku i parë i Kishës Apostolike Armene. Ai nganjëherë identifikohet me Judën, vëllanë e Jezusit, por dallohet qartë nga Juda Iskarioti, apostulli që e tradhtoi Jezusin përpara kryqëzimit të tij. Shkrimtari katolik Michal Hunt sugjeron që Juda Tadeu u bë i njohur si Judë pasi përkthyesit e hershëm të Dhiatës së Re nga greqishtja në anglisht u përpoqën ta dallonin atë nga Juda Iskarioti dhe më pas e shkurtuan emrin e tij. Shumica e versioneve të Dhiatës së Re në gjuhë të tjera përveç anglishtes dhe frëngjishtes i referohen Judas dhe Jude me të njëjtin emër.

Kisha Apostolike Armene nderon Tadeun së bashku me Shën Bartolomeun si shenjtorët e saj mbrojtës. Në Kishën Katolike Romake, ai është shenjtor mbrojtës i rasteve të dëshpëruara dhe kauzave të humbura.

Jude zakonisht atribuohet me një klub. Ai gjithashtu shfaqet shpesh në ikona me një flakë rreth kokës. Kjo përfaqëson praninë e tij në Rrëshajë, kur ai mori Shpirtin e Shenjtë me apostujt e tjerë. Një tjetër atribut i zakonshëm është Juda që mban një imazh të Jezu Krishtit, i njohur si Imazhi i Edesës. Në disa raste, ai mund të tregohet me një rrotull ose një libër (Letra e Judës) ose duke mbajtur sundimin e një marangozi.

## Referime
Gjoni (apostull)

**Gjon Apostulli** (Greqishtja e lashtë: Ἰωάννης; Latin: *Ioannes*) ose **Shën Gjon i Dashuri**, ishte një nga Dymbëdhjetë Apostujt e Jezusit sipas Dhiatës së Re. I renditur përgjithësisht si apostulli më i ri, ai ishte djali i Zebedeut dhe Salomes. Vëllai i tij Jakobi ishte një tjetër nga Dymbëdhjetë Apostujt. Etërit e Kishës e identifikojnë atë si Gjon Ungjilltari, Gjoni i Patmosit, Gjon Plaku dhe Dishepulli i Dashur dhe dëshmojnë se ai jetoi më shumë se apostujt e mbetur dhe ishte i vetmi që vdiq nga shkaqe natyrore, megjithëse studiuesit modernë janë të ndarë në vërtetësinë të këtyre pretendimeve.

Gjon Apostulli tradicionalisht konsiderohet të jetë autori i Ungjillit të Gjonit dhe shumë besime të krishtera besojnë se ai është autor i disa librave të tjerë të Testamentit të Ri (tre letrat e Johanines dhe Libri i Zbulesës, së bashku me Ungjillin e Gjonit, janë të quajtura veprat e Johaninit), në varësi të faktit nëse ai dallohet ose identifikohet me Gjon Ungjilltari, Gjon Plaku dhe Gjoni i Patmosit.

Megjithëse autorësia e veprave të Johaninit i është atribuar tradicionalisht Gjon Apostullit, Pavarësisht nëse Gjon Apostulli shkroi apo jo ndonjë nga veprat e Johaninit, shumica e studiuesve pajtohen se të tre letrat u shkruan nga i njëjti autor dhe se letrat nuk kishin të njëjtin autor si Libri i Zbulesës, megjithëse ka mosmarrëveshje të përhapura midis studiuesit nëse autori i letrave ishte i ndryshëm nga ai i ungjillit.

## Referime 
## Referime 
*
Juda Iskarioti

[parapamje|*[Puthja e Judës* nga Giotto di Bondone (midis 1304 dhe 1306) përshkruan puthjen identifikuese të Judës në Kopshtin e Gethsemane]]

**Juda Iskarioti** (Greqishtja Biblike: Ἰούδας Ἰσκαριώτης; Hebraisht: יהודה איש קריות *Yəhūda ʾĪš Qǝrīyyōṯ*; vdiq rr. 30 ose 33 e.r.) ishte, sipas katër ungjijve kanonikë të Krishterimit, një dishepull dhe një nga Dymbëdhjetë Apostujt origjinalë të Jezu Krishtit. Juda e tradhton Jezusin në Sanhedrin në Kopshtin e Gethsemane duke e puthur në faqe dhe duke iu drejtuar si "mjeshtër" për t'i zbuluar identitetin e tij në errësirë turmës që kishte ardhur për ta arrestuar. Ashtu si Brutus, emri i tij shpesh përdoret si sinonim i tradhtisë.

Ungjilli i Markut nuk jep asnjë motiv për tradhtinë e Judës, por e paraqet Jezusin duke e parashikuar atë në Darkën e Fundit, një ngjarje e përshkruar edhe në të gjithë ungjijtë e tjerë. Ungjilli i Mateut thotë se Juda e kreu tradhtinë në këmbim të tridhjetë copë argjendi. Ungjilli i Lukës dhe Ungjilli i Gjonit sugjerojnë se ai ishte pushtuar nga Satani. Sipas Mateut 27:1–10, pasi mësoi se Jezusi do të kryqëzohej, Juda u përpoq të kthente paratë që i ishin paguar për tradhtinë e tij te krerët e priftërinjve dhe u vetëvar. Priftërinjtë i përdorën paratë për të blerë një arë për të varrosur të huajt, e cila quhej "Ara e Gjakut" sepse ishte blerë me para gjaku. Sipas Veprave të Apostujve, citon Pjetrin të ketë thënë se Juda i përdori paratë për të blerë arën dhe, ai "[ra] me kokë... u copëtua në mes dhe të gjitha zorrët i derdhën jashtë". Vendi i tij midis Dymbëdhjetë Apostujve u plotësua më vonë nga Matias.

Për shkak të rolit të tij famëkeq në të gjitha rrëfimet e ungjillit, Juda mbetet një figurë e diskutueshme në historinë e krishterë. Tradhtia e tij shihet si vënia në lëvizje e ngjarjeve që çuan në kryqëzimin dhe ringjalljen e Jezusit, të cilat, sipas teologjisë tradicionale të krishterë i sollën shpëtim njerëzimit. Ungjilli Gnostik i Judës – i refuzuar nga Kisha proto-ortodokse si heretik – i portretizon veprimet e Judës si të bëra në bindje ndaj udhëzimeve të dhëna atij nga Jezusi dhe se ai i vetëm mes dishepujve i dinte mësimet e vërteta të Jezusit. Që nga Mesjeta, Juda nganjëherë është portretizuar si personifikimi i popullit hebre dhe tradhtia e tij është përdorur për të justifikuar antisemitizmin e krishterë.

## Referime
Kuinoa

[parapamje| *Chenopodium quinoa* pranë Cachilaya, [liqeni Titikaka, Bolivi]]
**Kuinoa** ( ***Chenopodium quinoa*** ;    nga Keçua '** ose **')  është një bimë me lule në familjen e amaranthit . Është një bimë barishtore njëvjeçare e rritur si kulturë kryesisht për farat e saj të ngrënshme; farat janë të pasura me proteina, fibra dietike, vitamina B dhe minerale dietike në sasi më të mëdha se në shumë drithëra.  Kuinoa nuk është një bar, por një pseudodrith i lidhur botanikisht me spinaqin dhe amarantin ( *Amaranthus* spp.), dhe e ka origjinën në rajonin e Andeve të Amerikës së Jugut veriperëndimore.  Ajo u përdor për herë të parë për të ushqyer bagëtinë 5,200 – 7,000 vjet më parë, dhe për konsum njerëzor 3,000 – 4,000 vjet më parë në pellgun e liqenit Titikaka të Perusë dhe Bolivisë. 

Bima lulëzon në lartësi të mëdha dhe prodhon fara që janë të pasura me proteina.  Pothuajse i gjithë prodhimi në rajonin e Andeve bëhet nga ferma dhe shoqata të vogla. Kultivimi i tij është përhapur në më shumë se 70 vende, duke përfshirë Kenia, Indi, Shtetet e Bashkuara dhe vendet evropiane.  Si rezultat i rritjes së popullaritetit dhe konsumit në Amerikën e Veriut, Evropë dhe Australazi, çmimet e kulturave të kuinoas u trefishuan midis 2006 dhe 2014.  

## Të ushqyerit 
 
Kuinoa e papërpunuar dhe e papjekur përbëhet nga 13% ujë, 64% karbohidrate, 14% proteina dhe 6% yndyrë . Vlerësimet e të ushqyerit tregojnë se 100 g  servirje e farave të kuinoas të papërpunuara është një burim i pasur (20% ose më i lartë i vlerës ditore, VD) i proteinave, fibrave dietike, disa vitaminave B, duke përfshirë 46% VD për folatin, dhe mineralet dietike magnez, fosfor dhe mangan (tabela).

Pas zierjes, që është mënyra tipike për të ngrënë farat, kuinoa përbëhet nga 72% ujë, 21% karbohidrate, 4% proteina dhe 2% yndyrë.  Në një servirje, kuinoa *e gatuar* ka 503 kJ (120 kcal) të energjisë ushqimore dhe është një burim i pasur i manganit dhe fosforit (30% dhe 22%DV, respektivisht), dhe një burim i moderuar (10-19%DV) i fibrave dietike, folatit dhe mineraleve dietike hekuri, zinku dhe magnezi (tabela).

Kuinoa është pa gluten .  Për shkak se kuinoa ka një përqendrim të lartë të proteinave dhe është një burim i mirë i shumë mikronutrientëve, ka shumëllojshmëri në përgatitje dhe një potencial për rritje të të korrave në mjedise të kontrolluara,  ajo është përzgjedhur si një kulturë eksperimentale në Jetën Ekologjike të Kontrolluar të NASA-s. Sistemi mbështetës për fluturimet hapësinore me kohëzgjatje të gjatë me njerëz brënda.
Elektroliti

Një **elektrolit** është një mjedis që përmban jone që do të thotë se përçon elektrikisht përmes lëvizjes së këtyre joneve, por jo duke përçuar përmes elektroneve .    Kjo përfshin shumicën e kripërave, acideve dhe bazave të tretshme të tretura në një tretës polar, siç është uji. Pas tretjes, substanca ndahet në katione dhe anione, të cilat shpërndahen në mënyrë uniforme në të gjithë tretësin.  Ekzistojnë gjithashtu elektrolite në gjendje të ngurtë . Në mjekësi dhe ndonjëherë në kimi, termi elektrolit i referohet substancës që është tretur.  

Nga ana elektrike, një tretësirë e tillë është neutrale. Nëse një potencial elektrik zbatohet në një tretësirë të tillë, kationet e tretësirës tërhiqen tek elektroda që ka një tepricë elektronesh, ndërsa anionet tërhiqen në elektrodën që ka një mungesë elektronesh. Lëvizja e anioneve dhe kationeve në drejtime të kundërta brenda tretësirës çon në lindjen e një rryme. Disa gazra, si kloruri i hidrogjenit (HCl), në kushte të temperaturës së lartë ose shtypjes së ulët mund të funksionojnë gjithashtu si elektrolite, mund të rezultojnë gjithashtu nga shpërbërja e disa polimerëve biologjike (p.sh. ADN, polipeptide ) ose sintetikë (p.sh. sulfonat polistireni ), të quajtur " polielektrolite ", të cilët përmbajnë grupe funksionale të ngarkuara. Një substancë që shpërndahet në jone në tretësirë ose në shkrirje fiton aftësinë për të përcjellë energjinë elektrike. Natriumi, kaliumi, kloruri, kalciumi, magnezi dhe fosfatet në një fazë të lëngshme janë shembuj të elektroliteve.

Në mjekësi, zëvendësimi i elektrolitëve nevojitet kur një person ka të vjella ose diarre të zgjatur dhe si përgjigje ndaj djersitjes për shkak të aktivitetit të rëndë atletik. Zgjidhjet tregtare të elektroliteve janë të gatshme, veçanërisht për fëmijët e sëmurë (si p.sh. solucioni i rihidrimit oral, Suero Oral ose Pedialyte ) dhe atletët ( pijet sportive ). Monitorimi i elektrolitëve është i rëndësishëm në trajtimin e anoreksisë dhe bulimisë .

Në shkencë, elektrolitët janë një nga përbërësit kryesorë të qelizave elektrokimike.

## Shiko edhe 
* Elektriciteti

## Referime
Rituali

[parapamje| Një ritual [Śrauta yajna ose zjarri në Kerala, Indi. Ritualet e zjarrit hindu kanë ndryshuar pak për më shumë se tre mijë vjet.]]
Një **ritual** është një varg aktivitetesh që përfshijnë gjeste, fjalë, veprime ose objekte të nderuara.   Ritualet mund të përshkruhen nga traditat e një komuniteti, duke përfshirë një komunitet fetar. Ritualet karakterizohen, por nuk përkufizohen, nga formalizmi, tradicionalizmi, pandryshueshmëria, rregull-qeverisja, simbolika e shenjtë dhe performanca. 

Ritualet janë karakteristikë e të gjitha shoqërive të njohura njerëzore.  Ato përfshijnë jo vetëm ritet e adhurimit dhe sakramentet e feve dhe kulteve të organizuara, por edhe ritet e kalimit, ritet e shlyerjes dhe pastrimit, betimet e besnikërisë, ceremonitë e përkushtimit, kurorëzimit dhe inaugurimet presidenciale, martesat, funeralet dhe më shumë. Edhe veprimet e zakonshme si shtrëngimi i duarve dhe thënia " përshëndetje " mund të cilësohen si *rituale* .

Fusha e studimeve rituale ka parë një sërë përkufizimesh kontradiktore të termit. Njëra e dhënë nga Kyriakidis është se një ritual është një kategori e jashtme ose " etike " për një aktivitet të caktuar (ose grup veprimesh) që, për të huajin, duket irracionale, jo e lidhur ose e palogjikshme. Termi mund të përdoret gjithashtu nga interpretuesi i brendshëm ose " emik " si një pranim se ky aktivitet mund të shihet si i tillë nga shikuesi i pa iniciuar. 

Në psikologji, termi *ritual* përdoret ndonjëherë në një kuptim teknik për një sjellje të përsëritur të përdorur sistematikisht nga një person për të neutralizuar ose parandaluar ankthin; mund të jetë një simptomë e çrregullimit obsesiv-kompulsiv, por sjelljet ritualiste obsesive-kompulsive janë përgjithësisht aktivitete të izoluara.
Bullguri

parapamje|Bulgur i trashë
**Bullguri** (Turqisht: *bulgur*; Persisht: بلغور, *bolġur*/*balġur*, ose Arabisht: *burghul* برغل, *burġul*)  është një produkt ushqimor me grurë të plasaritur që gjendet në kuzhinën e Azisë Perëndimore.

## Karakteristikat 
Bullguri ngatërrohet ndonjëherë me grurin e plasaritur, i cili është kokërr gruri i grimcuar që, ndryshe nga bulguri, nuk është zier. Bullguri është një përbërës i zakonshëm në kuzhinat e shumë vendeve të kuzhinës së Azisë Perëndimore dhe të pellgut të Mesdheut.&#x5B; ''* &#x5D; Ka një aromë të lehtë, arrore.

Bulgur njihet si drith i plotë nga Departamenti i Bujqësisë i Shteteve të Bashkuara.

### Përbërja dhe ushqimi 
Bullguri i gatuar përbëhet nga 78% ujë, 19% karbohidrate, 3% proteina dhe përmban yndyrë të papërfillshme (tabela). Një shërbim referencë 100 gram siguron 83 kalori.

## Përdorimet kulinare 
parapamje| Bullgur i trashë
Bulguri nuk kërkon gatim, megjithëse mund të përfshihet në pjata të gatuara; zhytja në ujë është gjithçka që nevojitet.

Bullguri i trashë përdoret për të bërë poçe, ndërsa kokrrat mesatare dhe të imta përdoren për drithërat e mëngjesit, sallatat si kısır, pilafet, bukët  dhe në pudingjet e ëmbëlsirave si *kheer''. Qull bulgur është i ngjashëm me frumenty, një qull gruri i plasaritur që ishte një element kryesor i kuzhinës mesjetare.

## Referime