Arsimi në Marok

**Arsimi në Marok** është një sistem që përfshin nivelin parashkollor, fillor, të mesëm dhe të lartë . Arsimi shkollor mbikëqyret nga Ministria e Arsimit Kombëtar, me një decentralizim të konsiderueshëm në nivel rajonal. Arsimi i lartë është nën varësinë e Ministrisë së Arsimit të Lartë dhe Trajnimit Ekzekutiv.

Ndjekja e shkollës është e detyrueshme deri në moshën 13 vjeç. Rreth 56% e të rinjve janë të regjistruar në arsimin e mesëm dhe 11% janë në arsimin e lartë. Qeveria ka nisur disa rishikime të politikave për të përmirësuar cilësinë dhe aksesin në arsim, dhe në veçanti për të trajtuar problemin e vazhdueshëm të analfabetizmit . Është marrë mbështetje nga një numër organizatash ndërkombëtare si USAID, UNICEF dhe Banka Botërore . Një raport i kohëve të fundit, pas formimit të qeverisë së re në vitin 2017, e ka bërë arabishten dhe frëngjishten të detyrueshme në shkollat publike.

## Historia 
Në vitin 859, Fatima al-Fihri themeloi xhaminë Al-Qarawiyiin në Fes, dhe medreseja e lidhur me të konsiderohet nga disa institucione si UNESCO dhe Libri i Rekordeve Botërore Guinness si institucioni më i vjetër arsimor ekzistues dhe që vepron aktualisht në botë.   Historiani maroken  shkroi se shkollat në Marok u ndërtuan për herë të parë gjatë Kalifatit Almohad (1121–1269).  Për shekuj me radhë, arsimi publik në Marok zhvillohej kryesisht në medrese dhe *kutabe* (  ) *—* ose siç quheshin në Marok, *msids* (  ) *.*  Arsimi në *msid* ishte islamik dhe ofrohej në arabisht.  Marinidët themeluan një numër të këtyre shkollave,  duke përfshirë ato në Fes, Meknes dhe Salé, ndërsa Saaditë zgjeruan Medresenë Ben Youssef në Marrakesh.

Pas plaçkitjes së *mellah-ut* të Tetuanit në Luftën Hispano-Marokene, Alliance Israélite Universelle, një organizatë franceze që punonte për fuqizimin e hebrenjve në mbarë botën përmes një arsimimi francez, themeloi shkollën e saj të parë në Tetuan në vitin 1862, e ndjekur nga shkollat në Tanxher (1864), Essaouira (1866) dhe Asfi (1867), duke arritur përfundimisht një total prej 83 shkollash - më shumë se të gjitha shkollat e AIU-së në pjesën tjetër të botës.   

Përpara Protektoratit Francez, shkollat e vajzave hebraike mësonin lexim dhe shkrim, si dhe trajnim profesional në vendin e punës përmes aftësive të tilla si rrobaqepësia dhe larja e rrobave, dhe më vonë leximi, shkrimi dhe stenografia.  Vetëm një përqindje e fëmijëve që ndiqnin shkollën ishin myslimanë, dhe prej tyre, shumica ndiqnin shkollat tradicionale kuranore, ose *msids*, të cilat ishin jashtë fushëveprimit të Protektoratit ''.  Ai i trajnoi studentët e saj Amazigh për role të larta në administratën koloniale, si dhe për të formuar "një elitë berbere të zhytur në kulturën franceze, në një mjedis ku ndikimet arabe përjashtoheshin rigorozisht".  Ky sistem arsimor hierarkik u hartua për të "garantuar një elitë vendase besnike ndaj Francës dhe të gatshme për të hyrë në shërbim të saj", megjithëse përshkueshmëria e tij në praktikë e bëri atë një "mjet të lëvizshmërisë sociale".   Në vitin 1957,  u përpoq të arabizonte klasën e parë, por kjo përpjekje nuk pati sukses.  Instituti për Studime dhe Kërkime mbi Arabizimin u krijua në vitin 1960 dhe Kongresi i parë i Arabizimit u mbajt në Rabat në vitin 1961. 

Marrëveshja Kulturore e vitit 1957, e nënshkruar nga qeveritë marokene dhe franceze, lejoi vazhdimin e arsimit francez në Marok, të administruar nga një organ i njohur si  (e cila u zëvendësua nga AEFE në vitin 1990).  

Në vitin 1958, pasardhësi i Muhamed al-Fasi, , krijoi një plan për reformën arsimore me katër qëllime:

# unifikojnë sistemet tradicionale dhe moderne
# arabizimin e të gjitha lëndëve mësimore
# përgjithësim i shkrim-leximit
# marokenizimi, dmth. trajnimi i shtetasve për të zëvendësuar mësuesit e huaj  dhe gjatë kësaj kohe të gjitha lëndët u arabizuan në klasën e parë dhe të dytë, ndërsa frëngjishtja u ruajt si gjuhë mësimi e matematikës dhe shkencës si në nivelin fillor ashtu edhe në atë të mesëm.

Në vitin 1965, duke kërkuar të drejtën e arsimit të lartë publik për marokenët, Unioni Kombëtar i Studentëve Marokenë ( ,  ) organizoi një marshim duke filluar nga Shkolla e Mesme Muhammad V në Kazablanka, i cili të nesërmen u përshkallëzua në trazirat marokene të vitit 1965.  Mbreti Hassan II ua hodhi fajin mësuesve dhe prindërve për ngjarjet dhe deklaroi: "Më lejoni t'ju them se nuk ka rrezik më të madh për shtetin sesa një pseudo-intelektual, dhe ju jeni pseudo-intelektualë". Do të kishte qenë më mirë nëse do të ishit të gjithë analfabetë. ”   Pas kësaj, mësuesit u persekutuan. 

Nën Hassan II, Instituti i Sociologjisë (  ) e drejtuar nga Abdelkebir Khatibi u shpërbë në vitin 1970.  Në vitin 1973, shkencat humane në universitetet e kontrolluara nga qeveria u arabizuan, në të cilat udhëheqësi i Istiqlal , Allal al-Fassi, luajti një rol të madh,  dhe kurrikulat u ndryshuan ndjeshëm. Arabizimi u instrumentalizua për të shtypur mendimin kritik,  Ministri i Arsimit Azzeddine Laraki, pas një raporti të kryer nga një komitet prej katër egjiptianësh, përfshirë dy nga Universiteti al-Azhar, zëvendësoi sociologjinë me mendimin islamik në vitin 1983. 

Deri në vitin 1989, u arrit arabizimi i të gjitha lëndëve në të gjitha klasat si në arsimin fillor ashtu edhe në atë të mesëm publik. Megjithatë, frëngjishtja mbeti mediumi i mësimdhënies për lëndët shkencore në shkollat e mesme teknike dhe profesionale, institutet teknike dhe universitetet. 

Qeveria ka ndërmarrë disa reforma për të përmirësuar aksesin në arsim dhe për të zvogëluar dallimet rajonale në ofrimin e arsimit. Në vitin 1999, Mbreti Mohammed VI shpalli Kartën Kombëtare për Arsimin dhe Trajnimin (  ).   Në të njëjtin vit, u krijua një komitet për arsimin me qëllim reformimin e sistemit arsimor në Marok.  Më 15 korrik 2002, dekreti numër 2.02.382 krijoi Ministrinë e Arsimit Kombëtar, Arsimit të Hershëm dhe Atletikës . 

Edhe sot e kësaj dite, shkollat franceze, të cilat në gjuhën e folur quhen " *la mission* ", pavarësisht nëse janë të lidhura apo jo me Mission Laïque Française, kanë ende një prani të madhe në Marok. Në këto shkolla, frëngjishtja është gjuha e mësimdhënies, dhe arabishtja mësohet vetëm si gjuhë e dytë, nëse mësohet fare. 

Shkollat janë të certifikuara nga Agjencia për Arsim Francez Jashtë Vendit dhe administrohen nga Ministria Franceze e Punëve të Jashtme, dhe trupi studentor zakonisht përbëhet nga fëmijët e klasave të elitës dhe të pasura të Marokut. 

Franca është destinacioni numër 1 për studentët marokenë që largohen nga vendi për të studiuar jashtë vendit, duke pritur 57.7% të të gjithë marokenëve që studiojnë jashtë Marokut. Studentët marokenë përfaqësojnë gjithashtu grupin më të madh të studentëve të huaj në Francë, me 11.7% të të gjithë studentëve ndërkombëtarë në universitetet në Francë, sipas një studimi të UNESCO-s të vitit 2015. 

## Sistemi arsimor 
Sistemi arsimor në Marok përfshin arsimin parashkollor, fillor, të mesëm dhe të lartë. Ai organizohet në 6 vite arsimi fillor, 3 vite shkollë të mesme të ulët (kolegji), 3 vite shkollë të mesme të lartë dhe arsimin e lartë. Përpjekjet e qeverisë marokene për zgjerimin e qasjes në arsim kanë sjellë përmirësime të konsiderueshme në përfshirjen në të gjitha nivelet. Përgjegjësia për arsimin ndahet ndërmjet Ministrisë së Arsimit Kombëtar dhe Ministrisë së Arsimit të Lartë dhe Trajnimit Ekzekutiv. Që nga viti 1999, është ndërmarrë një proces decentralizimi ku përgjegjësitë janë shpërndarë në 12 njësi rajonale, me synim përshtatjen më të mirë të programeve mësimore ndaj nevojave lokale. Rajonet kanë Akademitë Rajonale të Edukimit dhe Trajnimit, të cilat janë përgjegjëse edhe për zhvillimin e 30% të kurrikulës.

**Arsimi parashkollor**

Arsimi parashkollor në Marok është i detyrueshëm dhe i hapur për fëmijët nën moshën 6 vjeç, zakonisht për ata mes 4 dhe 6 vjeç. Ai ofrohet në dy forma kryesore: kopshtet private që ndodhen kryesisht në qytete dhe shkollat kuranore që ndihmojnë fëmijët të fitojnë shkathtësi të parafillore, sidomos në lexim dhe shkrim. Rreth 80% e fëmijëve ndjekin në një mënyrë ose tjetër shkollat kuranore gjatë fëmijërisë. Në vitin 2007, norma bruto e regjistrimit në arsimin parashkollor ishte rreth 60%, me një dallim gjinor të theksuar: 69.4% për meshkujt dhe 49.6% për femrat, ndonëse përfshirja e vajzave ishte në rritje të vazhdueshme.

**Arsimi fillor**

Arsimi fillor në Marok zgjat gjashtë vjet dhe është i destinuar për fëmijët nga mosha 6 deri në 12 vjeç. Në përfundim të këtij cikli, nxënësit duhet të kalojnë provimin për Certificat d'études primaires për të kaluar në arsimin e mesëm. Norma bruto e regjistrimit në këtë nivel në vitin 2007 ishte 107.4%, duke treguar për një mbipërfshirje, me 112% për djemtë dhe 101% për vajzat. Megjithatë, indeksi i barazisë gjinore ishte vetëm 0.89, që tregon se pabarazitë gjinore vazhdojnë. Shkalla e përsëritjes së klasës ishte 11.8%, ndërsa braktisja arriti në 22%, më e lartë te vajzat. Këto shifra kanë treguar përmirësim të ngadaltë në krahasim me vitet e mëparshme.

**Arsimi i mesëm**

Arsimi i mesëm ndahet në dy faza: cikli i mesëm i ulët (kolegji) dhe cikli i mesëm i lartë. Pas 9 viteve të arsimit bazë, nxënësit kalojnë në shkollën e mesme të lartë ku ndjekin një vit të përbashkët në profile të ndryshme, si arte apo shkenca, e më pas specializohen në fusha si shkenca natyrore, fizika, bujqësia, teknologjia apo matematikat. Në vitin 2007, norma bruto e regjistrimit në arsimin e mesëm ishte vetëm 55.8%, me një indeks të barazisë gjinore prej 0.86, që tregon një pabarazi të dukshme midis djemve dhe vajzave. Përsëritja dhe braktisja e shkollës mbeten sfida të mëdha në këtë nivel.

**Arsimi i lartë**

Sistemi i arsimit të lartë në Marok përfshin universitete publike dhe private, si dhe institucione të specializuara. Janë 14 universitete publike kryesore, përfshirë Universitetin Mohammed V në Rabat dhe Universitetin Al-Karaouine në Fes, ky i fundit i njohur si universiteti më i vjetër në botë që funksionon pa ndërprerje që nga viti 859. Pranimi në universitete publike kërkon diplomën e baccalauréat-it, ndërsa pranimi në shkolla të specializuara kërkon testime konkurruese. Arsimi në fusha si menaxhimi i biznesit, teknologjitë e informacionit dhe inxhinieria është në rritje. Universitetet po rrisin përdorimin e teknologjisë së informacionit dhe kanë krijuar partneritete ndërkombëtare me institucione evropiane dhe kanadeze, duke ofruar diploma të përbashkëta. Që nga viti 2000, universitetet publike i nënshtrohen vlerësimeve për të rritur llogaridhënien ndaj publikut.

## Referime