Valuta digjitale

parapamje|300x300px| Taksonomia e parasë, bazuar në "kriptovalutat e bankës qendrore" nga Morten Linnemann Bech dhe Rodney Garratt
**Valutë digjitale** është çdo valutë, para, ose aset i ngjashëm me monedhat tradicionale, por që menaxhohet, ruhet, ose shkëmbehet kryesisht nëpërmjet sistemeve kompjuterike digjitale, veçanërisht nëpërmjet internetit. Llojet e monedhave digjitale përfshijnë kriptomonedhat, monedhat virtuale, dhe monedhat digjitale të bankës qendrore. Monedhat digjitale mund të regjistrohen në një bazë të dhënash të shpërndarë në internet, në një bazë të dhënash kompjuterike të centralizuar elektronike në pronësi të një kompanie ose banke, nëpërmjet skedarëve  digjitalë, ose edhe në një kartë me vlerë të ruajtur.

Monedhat digjitale shfaqin veti të ngjashme me monedhat tradicionale, por në përgjithësi nuk kanë një formë fizike klasike të monedhës fiat që mund të mbahet në dorë, si monedhat me kartëmonedha të printuara ose monedha të prera. Megjithatë, ato kanë një formë fizike në një kuptim joklasik që vjen nga kompjuteri në kompjuter dhe interaksionet njerëzore, si dhe informacioni dhe fuqia përpunuese e serverëve që ruajnë dhe mbajnë gjurmët e parave. Kjo formë fizike joklasike lejon transaksione pothuajse të menjëhershme përmes internetit dhe redukton ndjeshëm koston e lidhur me shpërndarjen e kartëmonedhave dhe monedhave: për shembull, në ekonominë e Mbretërisë së Bashkuar, 3% e monedhave janë në formën e kartëmonedhave dhe monedhave fizike, ndërsa 79% janë para elektronike (si depozita bankare). Zakonisht nuk emetohen nga një organ qeveritar, monedhat virtuale nuk konsiderohen si mjete ligjore dhe ato mundësojnë transferimin e pronësisë përtej kufijve qeveritarë.

## Historia 
Idetë pararendëse për monedhat digjitale u prezantuan në fushën e pagesave elektronike, siç ishte rasti me Saber (sistemi i rezervimeve për udhëtime). Në vitin 1983, një studim kërkimor me titullin "Nënshkrime të verbëra për pagesa të paidentifikueshme" nga David Chaum paraqiti idenë e parave digjitale. Në vitin 1989, ai themeloi DigiCash, një kompani e parave elektronike në Amsterdam për të komercializuar idetë e tij në kërkimin. Ajo u deklarua në faliment në vitin 1998.

E-gold ishte paraja e parë e përdorur gjerësisht në internet, e prezantuar në vitin 1996, dhe u rrit në disa milionë përdorues para se qeveria e SHBA ta mbyllte në vitin 2008. E-ari është referuar si "monedhë digjitale" si nga zyrtarët amerikanë ashtu edhe nga akademia. Në vitin 1997, Coca-Cola ofroi blerje nga makinat shitëse duke përdorur pagesa celulare. PayPal lançoi shërbimin e tij në USD në vitin 1998. Në vitin 2009, bitcoin u lançua, duke shënuar fillimin e monedhave digjitale të decentralizuara të bazuara në teknologjinë blockchain quotex login, pa server qendror dhe pa asete të prekshme të mbajtura në rezervë. Të njohura edhe si kriptomonedha, monedhat digjitale të bazuara në teknologjinë blockchain u treguan rezistente ndaj përpjekjeve të qeverisë për t'i rregulluar ato, pasi nuk kishte asnjë organizatë qendrore ose person me fuqinë për t'i ndërprerë ato.

## Nën-llojet e monedhës digjitale dhe krahasimet 
### Monedha digjitale si një lloj specifik dhe si emër meta-grupi 
Monedha digjitale është një term që i referohet një lloji specifik të monedhës elektronike me veti specifike. Gjithashtu, monedha digjitale është një term i përdorur për të përfshirë meta-grupin e nënllojeve të monedhës digjitale, ku kuptimi specifik mund të përcaktohet vetëm brenda kontekstit ligjor ose kontekstual të caktuar. Ligjërisht dhe teknikisht, tashmë ekzistojnë një mori përkufizimesh ligjore të monedhës digjitale dhe të shumë nënllojeve të saj. Duke kombinuar veçoritë e mundshme të kësaj lloj monedhe, ekziston një numër i madh zbatimesh që krijojnë shumë dhe shumë nënlloje të monedhës digjitale. Shumë juridiksione qeveritare kanë zbatuar përkufizimin e tyre unik për monedhën digjitale, duke përfshirë kriptomonedhën, monedhën virtuale, paratë elektronike, paratë e rrjetit, dhe llojet e tjera të monedhës digjitale. Brenda çdo juridiksioni të caktuar qeveritar, agjenci dhe rregullatorë të ndryshëm përcaktojnë kuptime të ndryshme dhe shpesh kontradiktore për llojet e ndryshme të monedhës digjitale bazuar në veçoritë specifike të një lloji ose nëntipi të caktuar të monedhës së tillë.

### digjitale kundrejt monedhës virtuale 
Një monedhë virtuale është përcaktuar nga Banka Qendrore Evropiane në vitin 2012 si "një lloj parash digjitale e parregulluar, e cila zakonisht lëshohet dhe kontrollohet nga zhvilluesit e saj dhe përdoret dhe pranohet nga anëtarët e një komuniteti virtual të caktuar". Departamenti Amerikan i Thesarit në vitin 2013 e përcaktoi atë më shkurt si "një mjet këmbimi që funksionon si një monedhë në disa mjedise, por nuk i ka të gjitha atributet e monedhës reale". Gjithashtu, Departamenti Amerikan i Thesarit deklaroi se "monedha virtuale nuk ka statusin e kursit ligjor në asnjë juridiksion."

Sipas raportit të Bankës Qendrore Evropiane të vitit 2015 "Skemat e monedhës virtuale - një analizë e mëtejshme", monedha virtuale është një përfaqësim digjital i vlerës, që nuk lëshohet nga një bankë qendrore, institucion krediti ose institucion i parasë elektronike. Në disa rrethana, ajo mund të përdoret si një alternativë ndaj parave tradicionale. Në raportin e mëparshëm të tetorit 2012, monedha virtuale përkufizohej si një lloj paraje digjitale e parregulluar, e cila zakonisht lëshohet dhe kontrollohet nga zhvilluesit e saj dhe përdoret dhe pranohet nga anëtarët e një komuniteti virtual të caktuar.

### digjitale kundrejt kriptomonedhës 
Kriptovaluta është një nën-lloj i monedhës digjitale dhe një aktiv digjital që mbështetet në kriptografi për të lidhur së bashku nënshkrimet digjitale të transferimeve të aseteve, rrjetet nga kolegët dhe decentralizimin. Në disa raste, një skemë e provës së punës ose e vërtetimit të aksioneve përdoret për të krijuar dhe menaxhuar monedhën. Kriptovalutat mund të lejojnë që sistemet e parave elektronike të decentralizohen. Kur zbatohet me një blockchain, sistemi i librit digjital ose sistemi i mbajtjes së të dhënave përdor kriptografinë për të redaktuar copëza të veçanta të hyrjeve të bazës së të dhënave që shpërndahen nëpër shumë serverë të veçantë. Sistemi i parë dhe më i popullarizuar është bitcoin, një sistem monetar elektronik peer-to-peer i bazuar në kriptografi.

### digjitale kundrejt monedhës tradicionale 
Shumica e ofertës tradicionale të parasë janë paratë bankare të mbajtura në kompjuter. Ato mund të konsiderohen si monedhë digjitale në disa raste. Dikush mund të argumentojë se shoqëria jonë gjithnjë e më shumë pa para do të thotë që të gjitha monedhat po bëhen monedha digjitale, por ato nuk na paraqiten si të tilla.

## Llojet e sistemeve 
### Sistemet e centralizuara 
Valuta mund të shkëmbehet në mënyrë elektronike duke përdorur karta debiti dhe karta krediti duke përdorur transferimin elektronik të fondeve në pikën e shitjes .

#### Kuletat digjitale celulare 
Një numër i sistemeve të parave elektronike përdorin transferimin e pagesave pa kontakt për të lehtësuar pagesën dhe për t'i dhënë marrësit më shumë besim që të mos e lëshojë portofolin e tij elektronik gjatë transaksionit.

* Në 1994 Mondex dhe National Westminster Bank ofruan një "çantë elektronike" për banorët e Swindon
* Rreth vitit 2005 Telefónica dhe BBVA Bank lançuan një sistem pagese në Spanjë të quajtur Mobipay  i cili përdorte lehtësira të thjeshta shërbimi të mesazheve të shkurtra të telefonave funksionalë të destinuar për shërbime me pagesë, duke përfshirë taksitë dhe rimbushjet e telefonit me parapagim nëpërmjet një rryme BBVA debiti i llogarisë bankare.
* Në janar të vitit 2010, Venmo u lançua si një sistem pagese celulare përmes SMS, i cili u shndërrua në një aplikacion social ku miqtë mund të paguajnë njëri-tjetrin për shpenzime të vogla si një filxhan kafeje, me qira dhe të paguajnë një pjesë të faturës së restorantit kur dikush ka harruar portofolin e tij. .  Është popullor me studentët e kolegjit, por ka disa çështje sigurie.  Mund të lidhet me një llogari bankare, kartë krediti/debiti ose të ketë një vlerë të ngarkuar për të kufizuar sasinë e humbjes në rast të një shkeljeje të sigurisë. Kartat e kreditit dhe kartat e debitit jo të mëdha kanë një tarifë përpunimi prej 3%. 
* Më 19 shtator 2011, Google Wallet u lëshua në Shtetet e Bashkuara për ta bërë të lehtë mbajtjen e të gjitha kartave të kreditit/debitit në një telefon. 
* Në vitin 2012, O2 i Irlandës (në pronësi të Telefónica ) lançoi Easytrip për të paguar tarifat rrugore të cilat ngarkoheshin në llogarinë e telefonit celular ose kreditimin e parapaguar. 
* O2 i Britanisë së Madhe shpiku O2 Wallet  pothuajse në të njëjtën kohë. Portofoli mund të ngarkohet me llogari bankare ose karta të rregullta dhe të shkarkohet nga shitësit pjesëmarrës duke përdorur një teknikë të njohur si 'mesazhe parash'. Shërbimi u mbyll në 2014.
* Më 9 shtator 2014, Apple Pay u njoftua në eventin e iPhone 6 . Në tetor 2014 u lëshua si një përditësim për të punuar në iPhone 6 dhe Apple Watch . Është shumë i ngjashëm me Google Wallet, por vetëm për pajisjet Apple. 

#### Monedha digjitale e bankës qendrore 
Një monedhë digjitale e bankës qendrore (CBDC) është një formë e parave digjitale të aksesueshme universalisht në një vend dhe ka të njëjtën vlerë si monedha letre e vendit. Ashtu si një kriptomonedhë, një CBCD mbahet në formën e argumenteve. CBDC-të janë të ndryshme nga format e rregullta digjitale të parave të gatshme, si në llogaritë bankare në internet, sepse CBDC-të krijohen përmes bankës qendrore brenda një vendi, me detyrime të mbajtura nga qeveria e dikujt, dhe jo nga një bankë tregtare. Përafërsisht nëntë vende kanë tashmë  themeloi një CBDC, me interesin për sistemin në rritje të lartë në të gjithë botën. Në këto vende, CBDC-të janë përdorur si një formë shkëmbimi dhe një mënyrë që qeveritë të përpiqen të parandalojnë rreziqet që të ndodhin brenda sistemeve të tyre financiare . 

## Ligji 
Që nga viti 2001, Bashkimi Evropian ka zbatuar Direktivën për paratë elektronike, e njohur për "marrjen, ndjekjen dhe mbikëqyrjen e kujdesshme të biznesit të institucioneve të parave elektronike", e cila është ndryshuar për herë të fundit në vitin 2009.

Në Shtetet e Bashkuara, paraja elektronike rregullohet nga neni 4A i Kodit Uniform Tregtar për transaksionet me shumicë dhe nga Akti i Transferimit Elektronik të Fondeve për transaksionet e konsumatorëve. Përgjegjësia e ofruesit dhe përgjegjësia e konsumatorit janë të rregulluara sipas Rregullores E.

## Rregullore 
Monedhat virtuale paraqesin sfida për bankat qendrore, rregullatorët financiarë, departamentet ose ministritë e financave, si dhe autoritetet fiskale dhe autoritetet statistikore.

## Miratimi nga qeveritë 
Që nga viti 2016, më shumë se 24 vende po investojnë në teknologjitë e librave të shpërndarë (DLT) me një shumë prej 1.4 miliardë dollarësh investime. Përveç kësaj, më shumë se 90 banka qendrore janë të përfshira në diskutimet për DLT-në, duke përfshirë implikimet e një monedhe digjitale të emetuar nga banka qendrore.

* Sistemi i kartave Octopus në Hong Kong : I lançuar në 1997 si një çantë elektronike për transportin publik, është zbatimi më i suksesshëm dhe më i pjekur i kartave inteligjente pa kontakt të përdorura për pagesat e tranzitit masiv. Pas vetëm 5 vitesh, 25 për qind e transaksioneve me karta Octopus nuk kanë lidhje me tranzitin dhe pranohen nga më shumë se 160 tregtarë. 
* Sistemi i kartave Oyster të London Transport: Oyster është një kartë inteligjente plastike që mund të mbajë kredit me pagesë, karta udhëtimi dhe bileta sezoni për autobus dhe tramvaj. Një kartë Oyster mund të përdoret për të udhëtuar me autobus, metro, tramvaj, DLR, London Overground dhe shumicën e shërbimeve hekurudhore kombëtare në Londër. 
* FeliCa e Japonisë : Një kartë inteligjente RFID pa kontakt, e përdorur në mënyra të ndryshme si në sistemet e biletave për transportin publik, paratë elektronike dhe çelësat e derës së banesës. 
* Chipknip i Holandës : Si një sistem elektronik i parave të gatshme i përdorur në Holandë, të gjitha kartat ATM të lëshuara nga bankat holandeze kishin vlerë që mund të ngarkohej nëpërmjet stacioneve të ngarkimit të Chipknip. Për njerëzit pa bankë, kartat e parapaguara Chipknip mund të blihen në vende të ndryshme në Holandë. Nga 1 janari 2015, pagesa nuk mund të bëhet më me Chipknip. 
* Proton i Belgjikës : Një aplikim elektronik i çantës për kartat e debitit në Belgjikë. U prezantua në shkurt 1995, si një mjet për të zëvendësuar paratë e gatshme për transaksione të vogla. Sistemi u tërhoq më 31 dhjetor 2014. 

### Shtetet e Bashkuara të Amerikës 
#### Udhëzimet e Komisionit të Tregtisë së të Ardhmeve të Mallrave të SHBA-së 
Komisioni Amerikan i Tregtisë së të Ardhmeve të Mallrave (CFTC) ka përcaktuar se monedhat virtuale janë kategorizuar si mallra që nga viti 2015. CFTC ka njoftuar investitorët për të qenë të kujdesshëm ndaj skemave të pompave dhe depozitave që përdorin monedha virtuale.

#### Udhëzimet e Shërbimit të të Ardhurave të Brendshme të SHBA 
Njoftimi i Shërbimit të të Ardhurave të Brendshme të SHBA (IRS) 2014-21 përcakton se çdo monedhë virtuale, kriptomonedhë, dhe monedhë digjitale konsiderohen si pronë; fitimet dhe humbjet nga to janë të tatueshme brenda politikave standarde të tatimit mbi pronën.

#### Udhëzimet e Thesarit të SHBA 
Më 20 mars 2013, Rrjeti i Zbatimit të Krimeve Financiare (FinCEN) publikoi një udhëzues për të shpjeguar aplikimin e ligjit të sekretit bankar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në lidhje me individët që krijon, shkëmben dhe transmetojnë monedha virtuale.

#### Udhëzimet e Komisionit të Letrave me Vlerë dhe Shkëmbimit të SHBA 
Në maj të vitit 2014, Komisioni Amerikan i Letrave me Vlerë dhe Shkëmbim (SEC) "paralajmëroi për rreziqet e bitcoin dhe monedhave të tjera virtuale".  

### Kanadaja 
Banka e Kanadasë ka eksploruar mundësinë e krijimit të një versioni të monedhës së saj në teknologjinë e blockchain.

Banka e Kanadasë u bashkua me pesë bankat më të mëdha të vendit, si dhe firmën e këshillimit të teknologjisë së blockchain R3, për të realizuar Projektin Jasper. Në një simulim të kryer në vitin 2016, banka qendrore lëshoi monedha digjitale të quajtura CAD-Coins në një rrjet të bazuar në teknologjinë e blockchain, të ngjashëm me Ethereum. Bankat e përdorën CAD-Coins për të shkëmbyer para, siç bëjnë në fund të çdo dite për të shlyer llogaritë e tyre kryesore.

### Kinë 
Në vitin 2016, Fan Yifei, një zëvendësguvernator i Bankës Qendrore të Kinës, Banka Popullore e Kinës (PBOC), shkroi se "kushtet janë të pjekura për monedhat digjitale, të cilat mund të ulin kostot operative, të rrisin efikasitetin dhe të mundësojnë një gamë të gjerë aplikimesh të reja". Sipas Fan Yifei, mënyra më e mirë për të përfituar nga kjo situatë është që bankat qendrore të marrin drejtimin, si në mbikëqyrjen e monedhave digjitale private, ashtu edhe në zhvillimin e tenderit ligjor për monedhat e tyre digjitale.

Në tetor të vitit 2019, Banka Popullore e Kinës (PBOC) njoftoi se një version i renminbit digjital do të lëshohej pas vitesh përgatitjeje. Kjo monedhë digjitale, e njohur si DCEP (Pagesa Elektronike e Monedhave digjitale), bazohet në teknologjinë e kriptomonedhës, e cila mund të "ndahet" nga sistemi bankar tradicional. Njoftimi mori një sërë përgjigjesh: disa besojnë se ky hap ka të bëjë më shumë me kontrollin dhe mbikëqyrjen e brendshme.

### Zvicra 
Në vitin 2016, një qeveri e qytetit pranoi për herë të parë monedhën digjitale në pagesën e tarifave të qytetit. Qyteti i Zugut në Zvicër shtoi bitcoin si një mjet për të paguar shuma të vogla, deri në SFr 200, në një provë dhe një përpjekje për të avancuar Zugun si një rajon që po përparon në teknologjitë e ardhshme. Për të zvogëluar rrezikun, Zug konverton menjëherë çdo bitcoin të marrë në monedhën zvicerane. Kompania e hekurudhës Federale Zvicerane, që është në pronësi të qeverisë së Zvicrës, shet bitcoin në makinat e saj të biletave.

### MB 
Në vitin 2016, këshilltari kryesor shkencor i Mbretërisë së Bashkuar, Sir Mark Walport, këshilloi qeverinë të konsideronte përdorimin e një monedhe digjitale të bazuar në teknologjinë e blockchain.

Kryeekonomisti i Bankës së Anglisë, banka qendrore e Mbretërisë së Bashkuar, propozoi heqjen e monedhës letre. Banka ka treguar gjithashtu një interes për teknologjinë e blockchain. Në vitin 2016, ajo ka nisur një program kërkimor shumëvjeçar për të eksploruar implikimet e një monedhe digjitale të emetuar nga banka qendrore. Banka e Anglisë ka prodhuar disa punime kërkimore mbi këtë temë. Njëra sugjeron që përfitimet ekonomike të emetimit të një monedhe digjitale në një libër të shpërndarë mund të shtojnë deri në 3 për qind në prodhimin ekonomik të një vendi. Banka tha se donte që versioni i ardhshëm i infrastrukturës bazë të softuerit të bankës të ishte i pajtueshëm me librat e shpërndarë.

## Miratimi nga aktorët financiarë 
Qëndrimi i qeverisë dikton tendencën midis aktorëve të rëndë financiarë të vendosur, të cilët të dy janë kundërshtues ndaj rrezikut dhe konservatorë. Asnjë nga këto nuk ofronte shërbime rreth kriptomonedhave dhe shumë nga kritikat erdhën prej tyre. Një ndryshim i rëndësishëm në këtë qëndrim është Fidelity Investments, Fidelity Digital Assets LLC me bazë në Boston, e cila do të ofrojë zgjidhje për kujdestarinë e nivelit të ndërmarrjes, një platformë ekzekutimi të tregtimit të kriptomonedhave dhe shërbime këshillimi institucionale 24 orë në ditë, shtatë ditë në javë, të dizajnuara për t'u lidhur me blockchain gjithmonë-në ciklin e tregtimit. Kjo platformë do të funksionojë me Bitcoin dhe Ethereum, me disponueshmëri të përgjithshme të planifikuar për vitin 2019.

## Monedhat digjitale të forta dhe të buta 
Monedha e fortë elektronike nuk ka aftësinë për t'u kundërshtuar ose anuluar kur përdoret. Është pothuajse e pamundur të anulohet një transaksion, i justifikuar apo jo, dhe funksionon si paratë e gatshme në këtë aspekt. Në të kundërt, pagesat e buta në monedhë elektronike mund të kthehen. Zakonisht, kur një pagesë anullohet, ka një periudhë kohore për të kryer pastrimin. Në raste kur është e nevojshme, një monedhë e fortë mund të "zbutet" duke përdorur një shërbim të palës së tretë.

## Kritika 
Shumë monedha digjitale ekzistuese ende nuk kanë parë përdorim të gjerë dhe mund të mos përdoren ose shkëmbehen lehtësisht. Bankat në përgjithësi nuk pranojnë ose ofrojnë shërbime për to. Ka shqetësime të shumta në lidhje me kriptovalutat për shkak të paqëndrueshmërisë së tyre të lartë dhe potencialit për skemat e pompës dhe deponimit. Rregullatorët në disa vende kanë paralajmëruar kundër përdorimit të tyre dhe disa kanë marrë masa konkrete rregullatore për të larguar përdoruesit. Jo-kriptovalutat janë të gjitha të centralizuara dhe, si të tilla, ato mund të mbyllen ose sekuestrohen nga një qeveri në çdo kohë. Sa më anonime të jetë një monedhë, aq më tërheqëse është për kriminelët, pavarësisht nga qëllimet e krijuesve të saj. Bitcoin është kritikuar gjithashtu për provat e punës së tij joefikase në energji, bazuar në algoritmin e kodimit SHA-256.

## Shiko gjithashtu 
* Valuta
* Monedha plotësuese
* Shtëpi e automatizuar e pastrimit
* Katering pa para
* Shoqëria pa para
* Sistemi i Shkëmbimit të Komunitetit
* Shkëmbimi i kriptomonedhave
* Portofoli i kriptomonedhës
* Monedha digjitale e bankës qendrore
* Portofoli digjital
* Sistemi i pagesave të tregtisë elektronike
* Shoqata e Parasë Elektronike
* Transferimi elektronik i fondeve
* Sistemi lokal i tregtimit të këmbimit
* Sistemi i pagesave
* Monedha private
* Privatësia

## Referime