Kodrat e Malit të Zi

**Kodrat** ose **Malësitë** (malazeze: Брда *Brda*), është një rajon historik dhe etnografik në Mal të Zi. Fiset historike të **Bërda** (Kodrave): Vasojeviqi, Palabardhi (Bjelopavliqi), Piperi, Kuçi, Bratonozhiqi, Moraça dhe Rovçani përbënin këtë rajon (të njohur kolektivisht si "shtatë fiset" ose "kodrat"; *Sedam plemena* ose *Sedam brda* / *Sedmoro brda* ), të njohura si *fiset malësore* (malazeze: *Brdska plemena*), ose thjesht *malësorë* (*Brđani* ), para fundit të shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të dhe pavarësisë së plotë të Malit të Zi.

## Gjeografia 
Rajoni i Bërdës sot gjeografikisht përfshin pjesët qendrore, lindore dhe verilindore të territorit të *malësive* në Malin e Zi. Territori është rreth 3500&nbsp;km², në të cilin rreth. 100,000 njerëz jetojnë sot.

Rajoni përfshin pjesën veriore të Podgoricës me vendbanimet Masline, Zllaticë, Zagoriç dhe Rogami, dhe lagjen Spuzh, dhe qytetet Danilovgrad, Kolashin, Berane dhe Andrijevica, si dhe fshatra si Bioçe, Murina dhe Matesheva.

## Historia 
*Gorska zhupa* ("qarku malor") u përmend në statutin e Stefan të Parë të kurorëzuarit në manastirin e Zhiçës (1220), me qytetin e Goliçit . Me pushtimin osman, pjesë të rajonit u organizuan në Sanxhakun e Malit të Zi (1514–28) dhe Sanxhakun e Shkodrës.

Djegia e eshtrave të Shën Savës pas Kryengritjes së Banatit nxiti serbët në rajone të tjera të rebeloheshin kundër osmanëve.  Më 1596, një kryengritje shpërtheu në palabardh (Bjelopavlići), më pas u përhap në Drobnjaci, Nikshiq, Piva dhe Gacko. Ajo u shtyp për shkak të mungesës së mbështetjes së huaj. 

Raporti i nëpunësit publik venedikas Mariano Bolizza për vitin 1614, Kuçi, Bratonozhiqi dhe një pjesë e Plavës ishin nën ushtarët e Medunit, spahiut, por komandanti nuk u emërua; dhe malësorët do t'u paguanin zyrtarëve osmanë një pjesë të të ardhurave të tyre.  Midis 1614 dhe 1621 Kuçët përmendeshin si nënshtetas osmanë. Në vitin 1658, shtatë fiset e Kuçit, Vasojeviqit, Bratonozhiqit, Piperit, Klimentit, Hotit dhe Grudës u bashkuan me Republikën e Venedikut, duke krijuar të ashtuquajturin "bajrak shtatëfish" ose "alaj-barjak", kundër osmanëve.

Thuhet se Sylejman Pasha arriti të depërtojë në Cetinje vetëm me ndihmën e malësorëve, të cilët ishin në grindje me fiset malazeze. Në vitin 1688, Kuçët, me ndihmën e Klimentit dhe Piperit, shkatërruan dy herë ushtrinë e Sulejman Pashës, morën Medunin dhe iu vunë në dorë një sasi e madhe armësh dhe pajisjesh.  Sulejmani hyri përsëri në Cetinje në vitin 1692, përsëri me ndihmën e malësorëve, dhe dëboi venedikasët, duke rivendosur sundimin e tij mbi Malin e Zi, i cili kishte qenë nën mbrojtjen e Venedikut.  Mehmed Pashë Bushati sulmoi Kuçët dhe Palabardhët (Bjelopavlicët),  por u mposht me vendosmëri dhe u kthye në Shkodër.  Në vitin 1796, ushtria malazeze nën Mitropolitin Petar I Petroviq-Njegosh me ndihmën e Piperit mundi ushtrinë osmane në Betejën e Krusit .  Rovçanët, ashtu si fiset e tjera malësore, më pas u kthyen gjithnjë e më shumë drejt Princi-peshkopatës së Malit të Zi .  Mitropoliti Petar I u dërgoi letra Moraçanit dhe Rovçanit në vitin 1799 duke i këshilluar të jetonin të qetë dhe solidarë.  Petar I kishte arritur të bashkonte Piperët dhe Palabardhët (Bjelopavliqët) me Malin e Zi,  Një luftë civile shpërtheu në 1847, në të cilën Piperi, Kuçi, Bjelopavlići dhe Crmnica u përpoqën të përballeshin me fuqinë e centralizuar në rritje të princit të ri të Malit të Zi; secesionistët u nënshtruan dhe krerët e tyre u pushkatuan.  Në mes të Luftës së Krimesë, kishte një problem politik në Mal të Zi; Xhaxhai i Danilos I, Gjergji, bëri thirrje për një luftë tjetër kundër osmanëve, por austriakët e këshilluan Danilon të mos merrte armë.  Një komplot u krijua kundër Danilos, të udhëhequr nga xhaxhallarët e tij Gjergj dhe Pero, situata erdhi në kulmin e saj kur osmanët vendosën trupa përgjatë kufirit Hercegovinian, duke provokuar malësorët.  Danilo u detyrua të merrte masa kundër rebelëve në Kodra (Brda), disa rebelë kaluan në territorin osman dhe disa u nënshtruan dhe duhej të paguanin për luftën civile që kishin shkaktuar. 

Kur Palabardhi/Bjelopavliqi dhe pjesa tjetër e *kodrave* (Shtatë kodrat) u bashkuan me shtetin gjatë sundimit të Pjetrit I, ai u quajt zyrtarisht "Mali i Zi dhe Kodrat".  Në Kodin e Danilos I, të datës 1855, ai shprehimisht shprehet se ai është "knjaz (duka, princ) dhe gospodar (zot) i Malit të Zi të Lirë dhe Kodrave". 

## Shih edhe 
* Mali i Zi i Vjetër
* Fiset e Malit të Zi
* Bregdeti i Malit të Zi

## Referime