Vëllezërit Wright

**Vëllezërit Wright**—**Orville** (19 gusht 1871 - 30 janar 1948) dhe **Wilbur** (16 prill 1867 – 30 maj 1912) ishin dy shpikës dhe inxhinierë amerikanë të cilët renditen ndër aviatorët pionierë më të rëndësishëm të kohës. Konsiderohet se janë të parët që kanë fluturuar në mënyrë të suksesshme me një makinë të motorizuar më të rëndë se ajri me *Wright Flyer* më 17 dhjetor 1903, ku ata mundën të shkëputeshin katër herë nga toka. Në vitet 1904–1905, vëllezërit zhvilluan makinerinë e tyre fluturuese për të bërë fluturime më të gjata dhe më aerodinamike me *Wright Flyer II*, të ndjekur nga avioni me krahë fiks *Wright Flyer III*. Vëllezërit Wright ishin gjithashtu të parët që shpikën kontrollet e avionëve që bënin të mundur fluturimin e qëndrueshëm.

Vëllezërit fituan aftësitë mekanike thelbësore për suksesin e tyre duke punuar për vite me radhë në dyqanin e tyre me qendër shtypi, biçikleta, motorë dhe makineri të tjera në Dayton, Ohio. Puna e tyre me biçikleta, në veçanti, ndikoi në besimin e tyre se një automjet i paqëndrueshëm siç është një makinë fluturuese mund të kontrollohet dhe ekuilibrohet me praktikën. Nga viti 1900 deri në fluturimet e tyre të para me motor në fund të vitit 1903, ata kryen teste të gjera avionësh (glider) që gjithashtu zhvilluan aftësitë e tyre si pilotë. Punonjësi i dyqanit të tyre Charlie Taylor u bë një pjesë e rëndësishme e ekipit, duke ndërtuar motorin e tyre të parë të aeroplanit në bashkëpunim të ngushtë me vëllezërit.

Statusi i vëllezërve Wright si shpikës të aeroplanit ka qenë subjekt i kundër-pretendimeve nga palë të ndryshme. Shumë polemika vazhdojnë rreth pretendimeve të shumta konkurruese të aviatorëve të hershëm. Edward Roach, historian për Parkun Historik Kombëtar të Trashëgimisë së Aviacionit të Dejtonit, argumenton se ata ishin inxhinierë të shkëlqyeshëm autodidaktë që mund të drejtonin një kompani të vogël, por ata nuk kishin aftësi biznesi ose temperament për të dominuar industrinë në rritje të aviacionit.

## Fëmijëria 
Vëllezërit Wright ishin dy nga shtatë fëmijët e lindur nga Milton Wright (1828–1917), me prejardhje angleze dhe holandeze, dhe Susan Catherine Koerner (1831–1889), me prejardhje gjermane dhe zvicerane. Nëna e Milton Wright, Catherine Reeder, ishte pasardhëse e familjes Vanderbilt dhe familjes Gano të New Rochelle, New York. Wilbur lindi pranë Millville, Indiana, në vitin 1867; ndërsa Orville në Dayton, Ohio, në vitin 1871. Vëllezërit nuk u martuan kurrë. Vëllezërit dhe motrat e tjerë të Wright ishin Reuchlin (1861–1920), Lorin (1862–1939), Katharine (1874–1929) dhe binjakët Otis dhe Ida (lindur më 1870, vdiqën në foshnjëri). Prejardhja e drejtpërdrejtë atërore kthehet te një Samuel Wright (lindur më 1606 në Essex, Angli) i cili lundroi në Amerikë dhe u vendos në Massachusetts në vitin 1636. 

Wilbur u emërua pas Wilbur Fisk dhe Orville pas Orville Dewey, të dy klerikë që admiroheshin nga Milton Wright. Vëllezërit u quajtën "Will" dhe "Orv" nga shokët e tyre dhe në Dayton fqinjët i njohën ata shkurt si "fëmijët e Peshkopit", ose "djemtë e Peshkopit". Në shkollën fillore, Orville u përjashtua një herë për shkak të sjelljes së keqe. Në vitin 1878, kur familja jetonte në Cedar Rapids, Iowa, babai i tyre solli në shtëpi një helikopter lodër për dy djemtë e tij më të vegjël. Pajisja u bazua në një shpikje të pionierit aeronautik francez Alphonse Pénaud. I bërë prej letre, bambuje dhe tape me një shirit gome për të rrotulluar rotorin e tij, ishte i gjatë rreth 30 cm. Wilbur dhe Orville luajtën me të derisa u prish, dhe pastaj ndërtuan të tyren. Në vitet e mëvonshme, ata e theksuan përvojën e tyre me lodrën si shkëndijë të interesit të tyre për të fluturuar.

## Referime