Matriarkati

parapamje|Nampeyo, Hopi-Tewa, në vitin 1901; me nënën e Saj, Misër Të Bardhë; vajza e saj e madhe, Annie Healing duke mbajtur mbesën e saj, Rachel
**Matriarkati** është një sistemi social në të cilat pozicionet e dominimit dhe autoriteti mbahen kryesisht nga gratë. Në një kuptim më të gjerë mund të shtrihet edhe në autoriteti moral, privilegji shoqëror dhe kontrollin e pronës. Ndërsa këto përkufizime zbatohen në anglisht të përgjithshme, përkufizime specifike për antropologji dhe feminizmi ndryshojnë në disa aspekte.

Matriarkitë mund të ngatërrohen gjithashtu me matrilineal, matrilocal, dhe matrifocal shoqëritë. Ndërsa ka nga ata që mund të konsiderojnë çdo sistem jo-patriarkal si matriarkal, shumica e akademikëve i përjashtojnë ato sisteme nga matriarkitë siç përcaktohen rreptësisht.  

## Përkufizime dhe etimologji 
Sipas *Oxford English Dictionary* ( *OED* ), matriarkati është një "formë e organizimit shoqëror në të cilën nëna ose femra më e vjetër është kryefamiljare, dhe prejardhja dhe marrëdhënia llogariten përmes linjës femërore; qeveria ose sundimi nga një grua ose femra”.  Një përkufizim popullor, sipas James Peoples dhe Garrick Bailey, është "dominimi femëror".  Brenda disiplinës akademike të antropologjisë kulturore, sipas *OED*, matriarkati është një "kulturë ose komunitet në të cilin mbizotëron një sistem i tillë" ose një "familje, shoqëri, organizatë, etj., e dominuar nga një grua ose një grua" pa referencë ndaj ligjeve që kërkojnë që gratë të dominojnë. Në antropologjinë e përgjithshme, sipas William A. Haviland, matriarkati është "sundim nga gratë".  Matriarkati është një shoqëri në të cilën femrat, veçanërisht nënat, kanë rolet qendrore të udhëheqjes politike, autoritetit moral dhe kontrollit të pronës, por nuk përfshin një shoqëri që herë pas here drejtohet nga një femër për arsye jomatriarkale ose një profesion në të cilin femrat përgjithësisht mbizotërojnë pa iu referuar matriarkatit, siç është prostitucioni ose organizatat ndihmëse të grave të drejtuara nga burrat. Sipas Lawrence A. Kuzner në 1997, AR Radcliffe-Brown argumentoi në 1924 se përkufizimet e matriarkatit dhe patriarkatit kishin "dështime logjike dhe empirike (...) [dhe] ishin shumë të paqarta për të qenë të dobishëm shkencërisht". 

Shumica e akademikëve përjashtojnë sistemet jopatriarkale egalitare nga matriarkitë e përcaktuara më rreptësisht. Sipas Heide Göttner-Abendroth, një ngurrim për të pranuar ekzistencën e matriarkateve mund të bazohet në një nocion specifik të njëanshëm kulturor se si të përkufizohet matriarkati: sepse në një patriarki burrat sundojnë mbi gratë, një matriarkat shpesh është konceptuar si gratë që sundojnë mbi burrat.  ndërsa ajo besonte se matriarkitë janë egalitare. 

Fjala matriarkat, për një shoqëri të udhëhequr politikisht nga femrat, veçanërisht nënat, të cilat gjithashtu kontrollojnë pronën, shpesh interpretohet se do të thotë e kundërta gjinore e patriarkatit, por nuk është e kundërta.    Sipas Peoples dhe Bailey, pikëpamja e antropologes Peggy Reeves Sanday është se matriarkitë nuk janë një pasqyrë apo formë e përmbysur patriarkash, por më tepër se një matriarkat "thekson kuptimet amtare ku "simbolet e nënës janë të lidhura me praktikat sociale që ndikojnë në jetën e të dy gjinive dhe ku gratë luajnë  rol qendror në këto praktika ' .  Gazetarja Margot Adler shkroi, "fjalë për fjalë,&nbsp;... [" *matriarkati* "] do të thotë qeverisje nga nënat, ose më gjerësisht, qeverisje dhe pushtet në duart e grave."  Barbara Love dhe Elizabeth Shanklin shkruan, "me 'matriarkat', nënkuptojmë një shoqëri të pa tjetërsuar : një shoqëri në të cilën gratë, ato që prodhojnë brezin e ardhshëm, përcaktojnë mëmësinë, përcaktojnë kushtet e mëmësisë dhe përcaktojnë mjedisin në të cilin rritet brezi i ardhshëm."  Sipas Cynthia Eller, "matriarkia" mund të jetë menduar për&nbsp;... si një përshkrim stenografi për çdo shoqëri në të cilën fuqia e grave është e barabartë ose superiore ndaj burrave dhe në të cilën kultura përqendrohet rreth vlerave dhe ngjarjeve të jetës të përshkruara si 'femërore'."  Eller shkroi se ideja e matriarkatit qëndron kryesisht. mbi dy shtylla, romantizmin dhe kritikën sociale  . Nocioni i matriarkatit kishte për qëllim të përshkruante diçka si një utopi e vendosur në të kaluarën për të legjitimuar kritikën sociale bashkëkohore. &#x5B; '''' &#x5D; Në lidhje me një Epokë të Artë matriarkale parahistorike, sipas Barbara Epstein, "matriarkati&nbsp;... do të thotë një sistem shoqëror i organizuar rreth matrilinës dhe adhurimit të perëndeshës në të cilin gratë kanë pozita pushteti."  Sipas Adlerit, në traditën marksiste, zakonisht i referohet një shoqërie paraklasore "ku gratë dhe burrat ndajnë në mënyrë të barabartë në prodhim dhe fuqi.” 

Sipas Adlerit, "një numër feministësh vërejnë se pak përkufizime të fjalës [matriarkati], pavarësisht kuptimit të saj të mirëfilltë, përfshijnë çdo koncept të pushtetit, dhe ata sugjerojnë se shekujt e shtypjes e kanë bërë të pamundur që gratë të konceptojnë veten me të tilla pushtet." 

Matriarkati shpesh është paraqitur si negativ, në ndryshim nga patriarkalizmi si i natyrshëm dhe i pashmangshëm për shoqërinë, dhe kështu ai matriarkal është i pashpresë. Love dhe Shanklin shkruan:Kur dëgjojmë fjalën "matriarkat", ne kushtëzohemi nga një sërë përgjigjesh: se matriarkati i referohet së shkuarës dhe se matriarkati nuk ka ekzistuar kurrë; se matriarkati është një fantazi e pashpresë e dominimit të femrës, e nënave që dominojnë fëmijët, e grave që janë mizore ndaj burrave. Kushtëzimi negativ ndaj matriarkatit është, natyrisht, në interes të patriarkëve. Ne jemi bërë të ndiejmë se patriarkalizmi është i natyrshëm; ne kemi më pak gjasa ta vëmë në dyshim atë dhe më pak të ngjarë t'i drejtojmë energjitë tona për t'i dhënë fund. Shkolla e Studimeve Matriarkale e udhëhequr nga Göttner-Abendroth bën thirrje për një ripërkufizim edhe më gjithëpërfshirës të termit: Göttner-Abendroth i përkufizon *Studimet Matriarkale Moderne* si "hetimi dhe prezantimi i shoqërive jo-patriarkale", duke e përcaktuar në mënyrë efektive matriarkatin si jo-patriarkat.  Ajo e ka përcaktuar gjithashtu matriarkatin si të karakterizuar nga ndarja e pushtetit në mënyrë të barabartë mes dy gjinive.  Sipas Diane LeBow, "shoqëritë matriarkale shpesh përshkruhen si&nbsp;... egalitar&nbsp;...",  edhe pse antropologia Ruby Rohrlich ka shkruar për "qëndrimin e grave në një shoqëri egalitare."  

Matriarkati është gjithashtu formacioni publik në të cilin gruaja zë pozitën sunduese në një familje.  Disa, duke përfshirë Daniel Moynihan, pohuan se ekziston një matriarkat mes familjeve zezake në Shtetet e Bashkuara,  sepse një e katërta e tyre drejtoheshin nga gra beqare;  pra, familjet që përbëjnë një pakicë të konsiderueshme nga një pakicë substanciale mund të mjaftojnë që kjo e fundit të përbëjë një matriarkat brenda një shoqërie më të madhe jomatriarkale me dinamikë politike jomatriarkale.

Etimologjikisht, është nga latinishtja *māter* (gjinore *mātris* ), "nënë" dhe greqishtja ἄρχειν *arkhein*, "të sundosh".  Nocioni i matriarkatit u përcaktua nga Joseph-François Lafitau (1681-1746), i cili i pari e quajti atë *ginécocratie* .  Sipas *OED*, vërtetimi më i hershëm i njohur i fjalës matriarkat është në 1885.  Në të kundërt, , që do të thotë 'sundim i grave', ka qenë në përdorim që nga shekulli i 17-të, duke u bazuar në fjalën greke  . gjendet tek Aristoteli dhe Plutarku .  

Termat me etimologji të ngjashme përdoren gjithashtu në shkenca të ndryshme shoqërore dhe humane për të përshkruar aspekte matriarkale ose *matriologjike* të proceseve shoqërore, kulturore dhe politike. &#x5B; ''* &#x5D; Mbiemri *matriologjik* rrjedh nga emri *matriology* që vjen nga fjala latine *māter* (nënë) dhe fjala greke λογος ( *logos'', mësim rreth). &#x5B; '** &#x5D; Termi matriologji u përdor në teologji dhe historinë e fesë si një emërtim për studimin e aspekteve të veçanta amtare të hyjnive të ndryshme femërore. &#x5B; **' &#x5D; Termi më pas u huazua nga shkencat e tjera shoqërore dhe humane dhe kuptimi i tij u zgjerua në mënyrë që të përshkruante dhe përcaktonte aspekte të veçanta të jetës kulturore dhe sociale të dominuara nga femra dhe me në qendër femra. &#x5B; ''* &#x5D; Alternativa mashkullore për matriologjinë është patriologjia,  me patriarkatin që është alternativa mashkullore ndaj matriarkatit   .

## Shih edhe 
* Amazona
* Feminizmi
* Patriarkati
* Rolet gjinore
* Barazia gjinore

## Literatura 
* 
* 
* 
* 
*  – translated from *Radioscopie du féminisme américain'' (Paris, France: Presses de la Fondation Nationale des Sciences Politiques, 1984)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime