Abkazia

**Abkazia**, zyrtarisht **Republika e Abkazisë**, është një shtet i njohur pjesërisht në Kaukazin e Jugut, i njohur nga shumica e vendeve si pjesë e Gjeorgjisë, e cila e sheh rajonin si një republikë autonome. Shtrihet në bregun lindor të Detit të Zi, në jug të maleve të Kaukazit të Madh në Gjeorgjinë veriperëndimore. Ajo mbulon 8,665 kilometra katrorë dhe ka një popullsi prej rreth 245,000. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh i saj është Sukhumi.

Statusi i Abkazisë është një çështje qendrore e konfliktit gjeorgjio-Abkazian dhe marrëdhënieve mes Gjeorgjisë dhe Rusisë. Abbhazia njihet si shtet i pavarur nga Rusia, Venezuela, Nikaragua, Nauru dhe Siria. Ndërsa Gjeorgjisë i mungon kontrolli mbi Abkazinë, qeveria gjeorgjiane dhe shumica e shteteve anëtare të Kombeve të Bashkuara e konsiderojnë Abkazinë ligjërisht një pjesë të Gjeorgjisë, me Gjeorgjinë që mban një qeveri zyrtare në mërgim.

Rajoni kishte autonomi brenda Gjeorgjisë Sovjetike në kohën kur Bashkimi Sovjetik filloi të shpërbëhej në fund të viteve 1980. Tensionet e ndezura etnike midis abhazëve – përkatësisë etnike titullare të rajonit – dhe gjeorgjianëve – grupi më i madh etnik i vetëm në atë kohë – kulmuan në luftën e viteve 1992-93, e cila rezultoi në humbjen e kontrollit të Gjeorgjisë mbi pjesën më të madhe të Abkhazisë dhe spastrimin etnik të gjeorgjianëve nga Abkazia.

Pavarësisht marrëveshjes së armëpushimit të vitit 1994 dhe negociatave shumëvjeçare, mosmarrëveshja mbetet e pazgjidhur. Prania afatgjatë e një Misioni Vëzhgues të Kombeve të Bashkuara dhe e një force paqeruajtëse të Bashkësisë së Shteteve të Pavarura të udhëhequra nga Rusia nuk arriti të parandalonte shpërthimin e dhunës në disa raste. Në gusht 2008, forcat abhaze dhe ruse luftuan kundër forcave gjeorgjiane, e cila çoi në njohjen zyrtare të Abkhazisë nga Rusia, anulimin e marrëveshjes së armëpushimit të vitit 1994 dhe përfundimin e misionit të OKB-së. Më 28 gusht 2008, Parlamenti i Gjeorgjisë e shpalli Abkazinë një territor të pushtuar nga Rusia, një qëndrim i përbashkët nga shumica e shteteve anëtare të Kombeve të Bashkuara.

## Toponimi 
Emri abhaz *Apsny* (Abkazisht: Аԥсны) është etimologjizuar si një *tokë e shpirtit* megjithatë kuptimi i mirëfilltë është një *vend i të vdekshmëve*. Ndoshta për herë të parë u shfaq në shekullin e shtatë në një tekst armen, ndoshta duke iu referuar Apsilianëve të lashtë.

Në burimet e hershme muslimane, termi "Abkazi" përdorej përgjithësisht për të nënkuptuar territorin e Gjeorgjisë.

Me sa duket e konsideruar si një shtet pasardhës i Lazicës (*Egrisi* në burimet gjeorgjiane), ky shtet i ri vazhdoi të përmendet si Egrisi në disa kronika gjeorgjiane dhe armene të epokës bizantine (p.sh. *Vitae e Mbretërve Gjeorgjian* nga Leonti Mroveli dhe *Historia e Armenisë* nga Hovannes Draskhanakertsi).

Shteti është përcaktuar si "Republika e Abkazisë" në kushtetutën e tij.

## Historia 
### Brenda Perandorisë Romake/Bizantine 
Në kohët e lashta, në territorin e Abkazisë ekzistonte një kulturë dolmen proto-abkazo-adighe.

Pas kësaj, Abkazët u përmendën, si kolkët, si pjesë e Kolchis shumëkombëshe.

Perandoria Romake pushtoi Lazica në shekullin e 1-rë e.r.; megjithatë, prania romake ishte e kufizuar në porte. Sipas Arrianit, popujt Abasgoi dhe Apsilae ishin nënshtetas nominalë romakë dhe kishte një post të vogël romak në Dioscurias. Abasgoi ka të ngjarë të shërbejë në ushtrinë romake në *Ala Prima Abasgorum* e cila ishte e vendosur në Egjipt. Pas shekullit të 4-të Lazica rifitoi njëfarë pavarësie, por mbeti brenda sferës së ndikimit të Perandorisë Bizantine. Anacopia ishte kryeqyteti i principatës. Vendi ishte kryesisht i krishterë, me selinë e kryepeshkopit në Pityus. Stratofilus, Mitropoliti i Pityus, mori pjesë në Këshillin e Parë të Nikesë në vitin 325.

Rreth mesit të shekullit të 6-të e.r., bizantinët dhe Persia Sasanide luftuan për epërsi mbi Abkazinë, një konflikt i njohur si Lufta Lazike. Gjatë luftës, abasgët ngritën krye kundër Perandorisë Bizantine dhe kërkuan ndihmën e Sasanëve; revolta u shtyp nga gjenerali Besas.

Një inkursion arab në Abasgia, i udhëhequr nga Marwan II, u zmbraps nga Princi Leon I së bashku me aleatët e tij lazikë dhe iberikë në vitin 736. Mbreti Leon II shfrytëzoi këtë bashkim dinastik për të marrë Lazikën në vitet 770.

Mbrojtja e suksesshme kundër Kalifatit Arab dhe fitimet e reja territoriale në lindje u dhanë princave abasgianë fuqi të mjaftueshme për të kërkuar më shumë autonomi nga Perandoria Bizantine. Rreth vitit 778, Princi Leoni II, me ndihmën e Khazarëve, shpalli pavarësinë nga Perandoria Bizantine dhe e transferoi rezidencën e tij në Kutaisi. Gjatë kësaj periudhe gjuha gjeorgjiane zëvendësoi greqishten si gjuhë e shkrim-leximit dhe kulturës.

### Dominimi osman 
Në shekullin e 16-të, pas shpërbërjes së Mbretërisë Gjeorgjiane në mbretëri dhe principata të vogla, u shfaq Principata e Abkazisë (nominalisht një vasal i Mbretërisë së Imeretit), e sunduar nga dinastia Shervashidze. Në vitin 1453, osmanët sulmuan për herë të parë Sukhumi, dhe në vitet 1570, ata kishin një garnizon atje. Gjatë gjithë shekullit të 17-të, ata vazhduan të nisnin sulmet, duke çuar në vendosjen e haraçit ndaj Abkazisë. Ndikimi osman u rrit ndjeshëm në shekullin e 18-të me ndërtimin e një fortese në Sukhumi, e shoqëruar nga konvertimi i sundimtarëve të Abkhazisë dhe shumë abhazëve të tjerë në Islam. Megjithatë, konfliktet midis abhazëve dhe turqve vazhduan.

Abkhazia kërkoi mbrojtje nga Perandoria Ruse në vitin 1801, por u shpall "një principatë autonome" nga rusët në 1810. Rusia më pas aneksoi Abkazinë në vitin 1864, dhe rezistenca abhaze u shua pasi rusët deportuan abhazët muslimanë në territoret osmane.

## Ushtria 
Forcat e Armatosura Abkaziane janë ushtria e Republikës së Abkhazisë. Baza e forcave të armatosura Abkhaziane u formua nga Garda Kombëtare etnike Abhaze, e cila u krijua në fillim të vitit 1992. Shumica e armëve të tyre vijnë nga ish baza e divizionit ajror rus në Gudauta. Ushtria Abkaziane është kryesisht një forcë tokësore, por përfshin njësi të vogla detare dhe ajrore. Rusia vendos njësitë e veta ushtarake si pjesë e Bazës së 7-të Ushtarake në Abkazi. Këto njësi thuhet se janë në varësi të Ushtrisë së 49-të Ruse dhe përfshijnë elemente tokësore dhe mjete të mbrojtjes ajrore.

## Shiko edhe 
* Lufta në Abkazi (1992-1993)
* Lufta në Abkazi (1998)

## Referime