Friedrich Wilhelm Joseph Schelling

**Friedrich Wilhelm Joseph Schelling** (     27 janar 1775 – 20 gusht 1854), më vonë (pas 1812) **von Schelling**, ishte një filozof gjerman. Historitë standarde të filozofisë e bëjnë atë pikën e mesme në zhvillimin e idealizmit gjerman, duke e vendosur atë midis Johann Gottlieb Fichte, mentorit të tij në vitet e tij të hershme, dhe Georg Wilhelm Friedrich Hegel, shokut të dhomës së tij të dikurshme në universitet, mikut të hershëm dhe rivalit të mëvonshëm. Interpretimi i filozofisë së Schelling-it konsiderohet i vështirë për shkak të natyrës së saj në zhvillim.

Mendimi i Schelling kryesisht është lënë pas dore, veçanërisht në botën anglishtfolëse . Një faktor i rëndësishëm në këtë ishte epërsia e Hegelit, veprat e pjekura të të cilit e portretizojnë Shellingun si një fusnotë të thjeshtë në zhvillimin e idealizmit. *Naturphilosophie* e Schelling gjithashtu është sulmuar nga shkencëtarët për tendencën e saj për të analoguar dhe mungesën e orientimit empirik .  Megjithatë, disa filozofë të mëvonshëm kanë treguar interes për të rishqyrtuar veprën e Shellingut.

## Biografia 
### Fëmijëria 
Schelling lindi në qytetin Leonberg në Dukatin e Württemberg (tani Baden-Württemberg ), djali i Joseph Friedrich Schelling dhe Gottliebin Marie.  Ai ndoqi shkollën monastike në Bebenhausen, afër Tübingen, ku babai i tij ishte kapelan dhe një profesor orientalist .  Nga 1783 deri në 1784 Schelling ndoqi një shkollë latine në Nürtingen dhe njihte Friedrich Hölderlin, i cili ishte pesë vjet më i madh se ai. Më 18 tetor 1790,  në moshën 15-vjeçare, atij iu dha leja për t'u regjistruar në Tübinger Stift (seminari i Kishës Ungjillore-Luterane në Württemberg ), pavarësisht se nuk kishte arritur ende moshën normale të regjistrimit 20 vjeç. Në Stift, ai ndau një dhomë me Hegelin si dhe me Hölderlin, dhe të tre u bënë miq të mirë. 

Shellingu studioi etërit e kishës dhe filozofët e lashtë grekë . Interesi i tij gradualisht u zhvendos nga teologjia luterane në filozofi . Në vitin 1792 ai u diplomua me temën e magjistraturës, të titulluar *Antiquissimi de prima malorum humanorum origine philosophematis Genes.* *III. explicandi tentamen kritikum et philosophicum*,   dhe në 1795 përfundoi tezën e doktoraturës, të titulluar *De Marcione Paulinarum epistolarum emendatore* ( *Mbi Marcion si emendator i letrave Pauline* ) nën Gottlob Christian Storr . Ndërkohë, ai kishte filluar të studionte Kantin dhe Fichten, të cilët ndikuan shumë tek ai.  Përfaqësuesi i periudhës së hershme të Shellingut është gjithashtu një diskurs midis tij dhe shkrimtarit filozofik , i cili ishte shoku i shtëpisë së Fichtes në atë kohë, në letra dhe në Gazetën e Fichte-s (1796/97) mbi *ndërveprimin*, *pragmatikun* dhe Leibniz -in. 

Në vitin 1797, ndërsa ushtronte mësim për dy të rinj të një familjeje aristokratike, ai vizitoi Lajpcigun si përcjellës të tyre dhe pati një shans për të ndjekur leksionet në Universitetin e Lajpcigut, ku ishte i magjepsur nga studimet fizike bashkëkohore, duke përfshirë kiminë dhe biologjinë. Ai gjithashtu vizitoi Dresdenin, ku pa koleksionet e Zgjedhësit të Saksonisë, të cilave ai iu referua më vonë në mendimin e tij për artin. Në një nivel personal, kjo vizitë në Dresden prej gjashtë javësh nga gushti 1797 pa Schelling të takonte vëllezërit August Wilhelm Schlegel dhe Karl Friedrich Schlegel dhe gruan e tij të ardhshme Caroline (atëherë e martuar me August Wilhelm) dhe Novalis . 

### Periudha e Jenës 
Pas dy vitesh kujdestarie, në tetor 1798, në moshën 23 vjeçare, Schelling u thirr në Universitetin e Jenës si një profesor i jashtëzakonshëm (dmth., i papaguar) i filozofisë. Koha e tij në Jena (1798-1803) e vendosi Shellingun në qendër të fermentimit intelektual të romantizmit . Ai ishte në marrëdhënie të ngushta me Johann Wolfgang von Goethe, i cili vlerësoi cilësinë poetike të *Naturphilosophie*, duke lexuar *Von der Weltseele* . Si kryeministër i Dukatit të Sakse-Vejmarit, Gëte e ftoi Shellingun në Jena. Nga ana tjetër, Schelling nuk ishte dashamirës ndaj idealizmit etik që gjallëroi veprën e Friedrich Schiller -it, shtyllës tjetër të klasicizmit të Vajmarit . Më vonë, në *Vorlesung über die Philosophie der Kunst* të Schelling-ut ( *Leksion mbi Filozofinë e Artit*, 1802/03), teoria e Shilerit mbi sublimen u rishikua nga afër.

Në Jena, Schelling ishte në marrëdhënie të mira me Fichte në fillim, por konceptet e tyre të ndryshme, në veçanti për natyrën, çuan në divergjencë në rritje. Fichte e këshilloi atë të përqendrohej në filozofinë transcendentale: në mënyrë të veçantë, vetë *Wissenschaftlehre* e Fichte. Por Schelling, i cili po bëhej udhëheqësi i njohur i shkollës romantike, e hodhi poshtë mendimin e Fichte si të ftohtë dhe abstrakt.

Schelling ishte veçanërisht i afërt me August Wilhelm Schlegel dhe gruan e tij, Caroline . Një martesë midis Schelling dhe vajzës së vogël të Caroline, Auguste Böhmer, u mendua nga të dy. Auguste vdiq nga dizenteria në 1800, duke bërë që shumë njerëz të fajësojnë Schelling, i cili kishte mbikëqyrur trajtimin e saj. Robert Richards, megjithatë, argumenton në librin e tij " *Koncepti romantik i jetës"* se ndërhyrjet e Schelling ishin me shumë mundësi të parëndësishme, pasi mjekët e thirrur në vendngjarje siguruan të gjithë të përfshirë se sëmundja e Augustit ishte pashmangshmërisht fatale.  Vdekja e Auguste i afroi Schelling dhe Caroline. Schlegel ishte transferuar në Berlin dhe me ndihmën e Gëtes u bë një divorc. Koha e Schelling në Jena mori fund dhe më 2 qershor 1803 ai dhe Caroline u martuan larg Jena. Ceremonia e martesës së tyre ishte rasti i fundit që Schelling takoi shokun e tij të shkollës, poetin Friedrich Hölderlin, i cili ishte tashmë i sëmurë mendor në atë kohë.

Në periudhën e tij Jena, Schelling pati përsëri një marrëdhënie më të ngushtë me Hegelin. Me ndihmën e Shellingut, Hegeli u bë një lektor privat ( *Privatdozent* ) në Universitetin e Jena-s . Hegeli shkroi një libër të titulluar ''Differenz des Fichte'schen und Schelling'schen Systems der Philosophie* ( *Dallimi midis Sistemeve të Filozofisë së Fichte dhe Schelling*, 1801) dhe mbështeti pozicionin e Schelling kundër paraardhësve të tij idealistë, Fichte dhe Karl Leonhard Reinhold . Duke filluar nga janari 1802, Hegel dhe Schelling botuan *Kritisches Journal der Philosophie* ( *Revista Kritike e Filozofisë* ) si bashkëredaktorë, duke botuar letra mbi filozofinë e natyrës, por Schelling ishte shumë i zënë për të qëndruar i përfshirë me redaktimin dhe revista ishte kryesisht e Hegelit. botim, duke përkrahur një mendim të ndryshëm nga ai i Shellingut. Revista pushoi së botimi në pranverën e 1803 kur Schelling u zhvendos nga Jena në Würzburg .

### Lëvizja në Würzburg dhe konfliktet personale 
Pas Jenës, Schelling shkoi në Bamberg për një kohë, për të studiuar mjekësinë Brunoniane (teoria e John Brown ) me  dhe Andreas Röschlaub .  Nga shtatori 1803 deri në prill 1806 Schelling ishte profesor në Universitetin e ri të Würzburgut . Kjo periudhë u shënua nga një fluks i konsiderueshëm në pikëpamjet e tij dhe nga një shkelje përfundimtare me Fichte dhe Hegel.

Në Würzburg, një qytet katolik konservator, Schelling gjeti shumë armiq mes kolegëve të tij dhe në qeveri. Më pas u transferua në Mynih në 1806, ku gjeti një pozicion si zyrtar shtetëror, fillimisht si bashkëpunëtor i Akademisë Bavareze të Shkencave dhe Shkencave Humane dhe sekretar i Akademisë Mbretërore të Arteve të Bukura, më pas si sekretar i Philosophische Klasse (seksioni filozofik). të Akademisë së Shkencave. 1806 ishte gjithashtu viti kur Schelling botoi një libër në të cilin ai kritikoi hapur Fichte me emër. Në 1807 Schelling mori dorëshkrimin e Hegelit *Phaenomenologie des Geistes* ( *Fenomenologjia e Shpirtit* ose *Mendjes* ), të cilën Hegeli ia kishte dërguar atij, duke i kërkuar Shellingut të shkruante parathënien. I befasuar kur gjeti vërejtje kritike të drejtuara ndaj teorisë së tij filozofike, Schelling shkroi përsëri, duke i kërkuar Hegelit të sqaronte nëse ai kishte ndërmend të tallte ndjekësit e Shellingut, të cilëve u mungonte një kuptim i vërtetë i mendimit të tij, apo vetë Shellingut. Hegeli nuk u përgjigj kurrë. Në të njëjtin vit, Schelling mbajti një fjalim për marrëdhëniet midis arteve pamore dhe natyrës në Akademinë e Arteve të Bukura; Hegeli i shkroi një kritikë të ashpër njërit prej miqve të tij. Pas kësaj ata kritikuan njëri-tjetrin në salla leksionesh dhe në libra publikisht deri në fund të jetës së tyre.

### Periudha e Mynihut 
Pa dhënë dorëheqje nga pozita e tij zyrtare në Mynih, ai ligjëroi për një kohë të shkurtër në Shtutgart (*Stuttgarter Privatvorlesungen* [Stuttgart ligjërata private], 1810), dhe shtatë vjet në Universiteti I Erlangenit (1820–1827). Në 1809 Karoline vdiq, pak para se të publikonte *Freiheitsschrift* (*Ese për Lirinë*) libri i fundit i botuar gjatë jetës së tij. Tre vjet më vonë, Schelling u martua me një nga miket e saj më të ngushta, Pauline Gotter, tek e cila gjeti një shok besnik.

Gjatë qëndrimit të gjatë në Mynih (1806–1841) veprimtaria letrare e Shellingut u ndal gradualisht. Është e mundur që ishte forca dhe ndikimi mbizotërues i sistemit hegelian që e kufizoi Shellingun, sepse vetëm në vitin 1834, pas vdekjes së Hegelit, në një parathënie të një përkthimi nga Hubert Beckers të një vepre të Victor Cousin, ai i dha shprehje publike antagonizmit në të cilin qëndronte ndaj konceptit hegelian dhe të tij të mëparshëm të filozofisë. Antagonizmi sigurisht nuk ishte i ri; leksionet e Erlangenit të vitit 1822 mbi historinë e filozofisë shprehën të njëjtën gjë në mënyrë të theksuar, dhe Schelling kishte filluar tashmë trajtimin e mitologjisë dhe fesë, të cilat, sipas tij, përbënin plotësuesit e vërtetë pozitivë ndaj negativit të filozofisë logjike ose spekulative. 

### Periudha e Berlinit 
Vëmendja e publikut u tërhoq fuqishëm nga aludimet e një sistemi të ri i cili premtonte diçka më pozitive, veçanërisht në trajtimin e fesë, sesa rezultatet e dukshme të mësimeve të Hegelit. Shfaqja e shkrimeve kritike nga David Friedrich Strauss, Ludwig Feuerbach dhe Bruno Bauer, dhe shpërbërja në vetë shkollën hegeliane, shprehën një tjetërsim në rritje nga filozofia dominuese e atëhershme. Në Berlin, selinë e Hegelianëve, kjo gjeti shprehje në përpjekjet për të marrë zyrtarisht nga Schelling një trajtim të sistemit të ri që ai kuptohej se kishte në rezervë. Realizimi i saj ndodhi deri në vitin 1841, kur emërimi i Schelling si këshilltar i fshehtë prusian dhe anëtar i Akademisë së Berlinit, i dha atij të drejtën, një të drejtë që iu kërkua ta ushtronte, për të mbajtur leksione në universitet.  Ndër të pranishmit në leksionet e tij ishin Søren Kierkegaard (i cili tha se Schelling fliste "marrëzi të padurueshme" dhe u ankua se nuk i mbyllte leksionet e tij në kohë),  Mikhail Bakunin (i cili i quajti ato "interesante, por mjaft të parëndësishme. "), Jacob Burckhardt, Alexander von Humboldt   (i cili nuk e pranoi kurrë filozofinë natyrore të Schelling),  historiani i ardhshëm i kishës Philip Schaff  dhe Friedrich Engels (i cili, si partizan i Hegelit, mori pjesë në " mbroje varrin e njeriut të madh nga abuzimi”).  Leksioni hapës i kursit të tij u ndoq nga një audiencë e madhe dhe vlerësuese. Armiqësia e armikut të tij të vjetër, HEG Paulus, e mprehur nga suksesi i Shellingut, çoi në botimin e fshehtë të një raporti fjalë për fjalë të leksioneve mbi filozofinë e zbulesës. Schelling nuk pati sukses në marrjen e dënimit ligjor dhe shtypjes së kësaj piraterie dhe ai ndaloi dhënien e leksioneve publike në 1845. 

## Veprat 
* *Ueber Mythen, historische Sagen und Philosopheme der ältesten Welt* ( *Mbi mitet, legjendat historike dhe temat filozofike të antikitetit më të hershëm*, 1793) 

# *Ueber die Möglichkeit einer Form der Philosophie überhaupt* ( *Për mundësinë e një forme absolute të filozofisë*, 1794), 
# *Vom Ich als Prinzip der Philosophie oder über das Unbedingte im menschlichen Wissen* ( *I I-së si Parimi i Filozofisë ose mbi Pakushtëzimin në Njohurinë Njerëzore*, 1795) dhe
# *Philosophische Briefe über Dogmatismus und Kriticismus* ( *Letra Filozofike mbi Dogmatizmin dhe Kriticizmin*, 1795). 
* 1, 2, 3 në *The Unconditional in Human Knowledge: Four Early Essays 1794–6*, përkthim dhe koment nga F. Marti, Lewisburg: Bucknell University Press (1980).
* *De Marcione Paulinarum epistolarum emendatore* (1795). 
* *Abhandlung zur Erläuterung des Idealismus der Wissenschaftslehre* (1796).  Përkthyer si *Traktat shpjegues i Idealizmit në 'Shkencën e Dijes'* në Thomas Pfau, *Idealism and the Endgame of Theory*, Albany: SUNY Press (1994).
* *Ideen zu einer Philosophie der Natur als Einleitung in das Studium dieser Wissenschaft* (1797) si *Ide për një filozofi të natyrës: si hyrje në studimin e kësaj Shkence*, përkthyer nga EE Harris dhe P. Heath, hyrje R. Stern, Cambridge: Cambridge: University Press (1988).
* *Von der Weltseele* (1798).
* *System des transcendentalen Idealismus* (1800) si *Sistemi i Idealizmit Transcendental*, përkthyer nga P. Heath, hyrje M. Vater, Charlottesville: University Press of Virginia (1978).
* *Ueber den wahren Begriff der Naturphilosophie und die richtige Art ihre Probleme aufzulösen* (1801).
* "Darstellung des Systems meiner Philosophie" (1801), i njohur gjithashtu si "Darstellung meines Systems der Philosophie", si "Prezantimi i Sistemit tim të Filozofisë", përkthyer nga M. Vater, *Forumi Filozofik*, **32** (4), Dimër 2001, fq.&nbsp;339–371.
* *Bruno oder über das göttliche und natürliche Prinzip der Dinge* (1802) si *Bruno, ose mbi Parimin Natyror dhe Hyjnor të Gjërave*, përkthyer me një hyrje nga M. Vater, Albany: State University of New York Press (1984).
* *Mbi marrëdhënien e filozofisë së natyrës me filozofinë në përgjithësi* (1802). Përkthyer nga George di Giovanni dhe HS Harris në *Between Kant and Hegel*, Albany: SUNY Press (1985).
* *Philosophie der Kunst* (ligjëratë) (dorëzuar 1802–3; botuar 1859) si *Filozofia e Artit* (1989) Minesota: Minesota University Press.
* *Vorlesungen über die Methode des akademischen Studiums* (dorëzuar 1802; botuar 1803) si *On University Studies*, përkthyer ES Morgan, redaktuar N. Guterman, Athinë, Ohio: Ohio University Press (1966).
* *Idetë mbi një filozofi të natyrës si një hyrje në studimin e kësaj shkence* (botimi i dytë, 1803). Përkthyer nga Priscilla Hayden-Roy në *Filozofia e Idealizmit Gjerman*, New York: Continuum (1987).
* *System der gesamten Philosophie und der Naturphilosophie insbesondere* ( *Nachlass* ) (1804). Përkthyer si *Sistemi i Filozofisë në Përgjithësi dhe i Filozofisë së Natyrës në veçanti* në Thomas Pfau, *Idealism and the Endgame of Theory*, Albany: SUNY Press (1994).
* *Philosophische Untersuchungen über das Wesen der menschlichen Freiheit und die damit zusammenhängenden Gegenstände* (1809) si *Of Human Freedom*, një përkthim me hyrje kritike dhe shënime nga J. Gutmann, Çikago: Gjykata e Hapur (1936); gjithashtu si *Hetimet Filozofike në Thelbin e Lirisë së Njeriut*, përkth. Jeff Love dhe Johannes Schmidt, SUNY Press (2006).
* *Klara.* *Oder über den Zusammenhang der Natur-mit der Geisterwelt* ( *Nachlass* ) (1810) si *Clara: ose në lidhjen e natyrës me botën e shpirtrave* trans. Fiona Steinkamp, Albany: Shtypi i Universitetit Shtetëror të Nju Jorkut, 2002.
* *Seminaret e Shtutgartit* (1810), përkthyer nga Thomas Pfau në *Idealism and the Endgame of Theory*, Albany: SUNY Press (1994).
* *Weltalter* (1811–15) si *The Ages of the World*, përkthyer me hyrje dhe shënime nga F. de W. Bolman, Jr., Nju Jork: Columbia University Press (1967); gjithashtu në *Humnera e Lirisë/Epokat e Botës*, përkth. Judith Norman, me një ese nga Slavoj Žižek, Ann Arbor: The University of Michigan Press (1997).
* "Ueber die Gottheiten von Samothrake" (1815) si *Traktati i Schelling mbi 'Hyjnitë e Samothrake'*, një përkthim dhe hyrje nga RF Brown, Missoula, Mont.: Scholars Press (1977).
* *Darstellung des philosophischen Empirismus* ( *Nachlass* ) (1830).
* *Philosophie der Mythologie* (ligjëratë) (1842).
* *Philosophie der Offenbarung* (ligjëratë) (1854).
* *Zur Geschichte der neueren Philosophie* (ndoshta 1833–4) si *Mbi Historinë e Filozofisë Moderne'', përkthim dhe hyrje nga A. Bowie, Cambridge: Cambridge University Press (1994).

## Shih edhe 
* Filozofia

## Referime