Xhamia

[lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|parapamje|260x260px|[Mesxhidi Haram|Mesxhid el-Haram, xhamia që rrethon Qabenë, është vendi më  i shenjtë në fenë islame.]]
[parapamje|[Xhamia e mbretit (Berat)|Xhamia Mbret në Berat]]
[parapamje|[Xhamia e Sinan Pashës në Prizren|Xhamia e Sinan Pashës në Prizren]]
**Xhamia** (nga persisht dhe turqisht: *cami*, arabisht: المسجد *el-mesxhid*) është faltore për ndjekësit e fesë islame.

Shumë xhami kanë kube, sherefe, minare dhe salla për lutje, të arkitekturave të ndryshme. Xhamitë e para u ndërtan në Gadishullin Arabik, por sot gjenden në të gjithë kontinentet e banuara. Xhamitë shërbejnë si vende ku myslimanët mblidhen për të falur së bashku namazet, si dhe qendra për informim, arsimim, mirëqenie sociale dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Personi që udhëheq namazin quhet imam.

## Etimologjia 
Fjala "xhami" në gjuhën shqipe vjen nga turqishtja, *cami* (shqiptohet: xhami), fjalë e cila në gjuhën turke vjen nga arabishtja, مسجد جامع (shqiptohet: *masxhid xhami*), që përkthehet si "xhamia e kuvendit". Fjala "mesxhid" në shqip përdoret për faltore islame pa minare, që në arabisht ka kuptimin e "xhamisë". Në gjuhën arabe *mesxhid* do të thotën "vendi për sexhde", ndërsa fjala *xhami* ka edhe kuptimin universitet.

## Historia 
Xhamia e parë në botë konsiderohet të jetë zona përreth Qabesë në Mekë, e njohur tani si Mesxhid el-Haram (sq. "Xhamia e Shenjtë"). Që nga viti 638, Xhamia e Shenjtë është zgjeruar në disa raste për të akomoduar numrin e myslimanëve në rritje, të cilët ose jetojnë në zonën përreth ose bëjnë haxhin në qytet. Të tjerë e shohin si xhaminë e parë në histori të jetë Xhamia el-Kuba në Medinë, pasi ishte struktura e parë e ndërtuar nga Muhammedi pas mërgimit të tij nga Meka në vitin 622. 
[lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Mosque_of_Kairouan_Panorama_-_Grande_Mosqu%C3%A9e_de_Kairouan_Panorama.jpg|parapamje|[Xhamia e Madhe e Kajrevanit në Tunizi, është xhamia më e vjetër e perëndimit mysliman.]]
Profeti i fesë islame Muhammedi themloi dhe një xhami tjetër në Medinë, e njohur si Mesxhid en-Nebevi (sq. Xhamia e Pejgamberit). E ndërtuar në vendin e shtëpisë së tij, Muhammedi ka marrë vetë pjesë në ndërtimin e xhamisë dhe ndihmoi në krijimin e konceptit të xhamisë si pikë qendrore e qytetit islam. Xhamia e Pejgamberit shfaqi disa nga veçoritë ende të zakonshme në xhamitë e sotme, duke përfshirë mihrabin në pjesën e përparme të hapësirës për lutje dhe minberin, foltoren me shkalla. Xhamia e Profetit është ndërtuar me një oborr të madh, një motiv i përbashkët për shumë xhami të ndërtuara që nga ajo kohë. Xhamia e Amr ibn el-Asit është xhamia e parë në Egjipt, që ka shërbyer si qendër fetare dhe shoqërore për Fustatin (Kajron e sotëm). Si Xhamia e Imam Hysenit, asgjë nga struktura origjinale nuk ka mbetur. Me ardhjen e hilafetit të fatimidëve, xhamitë nëpër Egjipt u përshtatën me shkolla (të njohura si *medrese*) e spitale.

Xhamitë e para në Azinë lindore u themeluan në shekullin VIII në Xi'an. Megjithatë, Xhamia e Madhe në Xi'an, ndërtesa aktuale e së cilës daton nga shekulli XVIII, nuk ka veçoritë e xhamive të vendeve të tjera. Në të vërtetë, minaret ishin fillimisht të ndaluara nga shteti. Duke ndjekur arkitekturën tradicionale kineze, Xhamia e Madhe në Xi'an, si shumë xhami të tjera në Kinën lindore, i ngjan një pagode, me një çati të gjelbër në vend të çatisë së verdhë, e zakonshme në strukturat perandorake në Kinë. Xhamitë në Kinën perëndimore përfshijnë më shumë elemente, si kupola dhe minare, tradicionalisht të para nëpër xhamite e vende të tjera. Një nga shembujt më të njohur të këtyre xhamive është Xhamia e Madhe e Kordobës në Spanjë, e cila mbështetet nga mbi 850 shtylla. Shpesh, xhamitë me plan arab kanë arkada të jashtme në mënyrë që vizitorët të shijojnë hijen. Këto xhami janë ndërtuar kryesisht nën hilafetet e omajadëve dhe abasitëve; megjithatë më pas thjeshtësia e planit arab i  ka kufizuara mundësitë për zhvillimin e mëtejshëm, dhe ky lloj i xhamive rrjedhimisht humbi popullaritetin. Në këtë mënyrë, në arkitekturën islame filloi futja e strukturave të tilla si kubetë dhe hyrjet e larta me hark, të njohur si *ivanë*.

### Mihrabi 
[lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prophet_Mohammad_Mihrab.jpg|parapamje|Prophet Mohammad Mihrab in [:en:Masjid al-Nabawi|Masjid al-Nabawi, Medina, Saudi Arabia]]
Një mihrab, është një thellim gjysëmqarkor në murin e xhamisë që tregon kiblën. Kibla është drejtimi për në Qabe, në Mekë dhe drejtimi kah të cilit myslimanët duhet të drejtohen gjatë namazit. Muri në të cilin shfaqet *mihrabi* quhet "muri i *kiblës*." Mihrabi nuk duhet të ngatërrohet me minberin, që është një platformë e ngritur ku një imam i drejtohet xhematit.

### Kupolat 
[lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Imam_Mosque_3Daa.jpg|djathtas|parapamje|Mihrab in the [:en:Shah Mosque|Shah Mosque, Isfahan, Iran]]
Kupolat, shpesh të vendosura mbi hapërsiat për lutje, nënkuptojnë qemerat e xhenetit.

Me kalimin e kohës, kupolat u zgjeruan, nga zënia e një pjese të vogël të kulmit pranë mihrabit deri në përfshirjen e të gjithë kulmit sipër sallës së lutjeve. Edhe pse kupola normalisht mori formën e një hemisfere, mugalët në Indi popullarizuan kupolat në formë qepe në Azinë Jugore. Disa xhami kanë më shumë kupola, shpesh më të vogla, si shtesë e kupolës kryesore që gjendet në qendër.

## Shiko dhe 
* Lista e xhamive më të njohura të Evropës

## Referime