Mekanika

**Mekanika** është pjesa e fizikes qe merret me studimin e lëvizjes se trupave.  Mekanika ndahet ne dy pjesët e saj kinematika, dinamika.  Kinematika studion se si lëvizin trupat, madhësitë që karakterizojnë lëvizjen e tyre, si : zhvendosjen, shpejtësinë, nxitimin dhe lidhjen ndërmjet këtyre madhësive etj.  Dinamika studion shkakun e lëvizjes se trupave, lidhjen ndërmjet nxitimit dhe forcës qe shkakton nxitimin e trupave (ndryshimin e lëvizjes).  

Nganjëherë si pjesë e pavarur e mekanikës, merret dhe statika e cila studion kushtet, për të cilat lënda është në prehje (qetësi). 

## Lëvizja e trupit 
Vija të cilën e përshkon trupi i zgjedhur për krahasim që quhet trup krahasues (referent). Për të përshkruar ndonjë lëvizje janë të domosdoshme disa parametra ose madhësi fizike, që ne i quajmë elemente të lëvizjes. Meqenëse lëvizja kryhet në hapësirë dhe kohë atëherë elementet kryesore të lëvizjes janë hapësira dhe koha. Hapësira fizike përmban tri përmasa : gjatësinë , gjerësinë dhe lartësinë.  Që të trija këto madhësi janë distanca ose siç i quajmë në mekanikë rrugë. Rruga në mekanik zakonisht shënohet me shkronjën *s* (nga latinishtja *Spatium*). Njësia për rrugën në SI është metri që shënohet me shkronjën *m*. Koha që i nevojitet trupit referent të përshkrojë rrugën, zakonisht shënohet me shkronjën *t* (nga latinishtja *tempus*).

## Zhvendosja e trupit 
Vektori me origjine ne piken fillestare te lëvizjes se trupit dhe me skaj ne piken e fundit te levizjes se tij quhet zhvendosje. Zhvendosja e trupit është ndërrimi i pozitës së tij në boshtin *x* nga një pikë në pikën tjetër. Zhvendosja është madhësi vektoriale.  
Pra zhvendosja e një trupi quhet ndërrimi i pozitës se tij prej një pike ne piken tjetër te hapësirës.  Ndërsa bashkësia e krejt këtyre pikave quhet rruge.  

## Historia 
### Antikiteti 
Historia kryesore e mekanikës në antikitet ishte mekanika e Aristotelit. Këtë traditë e vazhdon Hipparchus. 

### Mesjeta 
Në Mesjetë, teoritë e Aristotelit u kritikuan dhe u ndryshuan nga një numër figurash, duke filluar me John Philoponusin në shekullin e gjashtë. Një problem qendror ishte ai i lëvizjeve të pjerrëta, të cilat u diskutuan nga Hipparchus dhe Philoponus. Kjo çoi në zhvillimin e teorisë së impulsit në shekullin e 14-të nga Jean Buridan, i cili zhvilloi teoritë modern të inercisë, shpejtësisë, nxitimit dhe sasisë së lëvizjes.  Këto punime dhe të tjera u zhvilluan në këtë shekull edhe nga Llogaritarët e Oksfordit si Thomas Bradëardine, i cili studio dhe formuloi ligje të ndryshme gjatë rënies së trupave.

### Koha e re 
Dy figurat kryesore në kohën e re janë Galile Galileo dhe Isak Njutoni. Deklaratat përfundimtare të Galileut në mekanikë, pjesërisht në rënien e trupave, ndodhen në librin *Two New Sciences* (1638). Vepra e Njutonit *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica* paraqet llogari të detajuara matematikore të mekanikës. 

### Koha më e re 
Dy zhvillimet kryesore modern në mekanikë janë relativiteti gjeneral i Anshtajnit, dhe Mekanika kuantike, të dyja të zhvilluara në shekullin 20 si pjesë e ideve në fillim të shekullit 19.

## Nëndisiplinat e mekanikës 
Në vazhdim janë dy lista me subjekte që studiohen në mekanikë. 

### Mekanika klasike 
* Mekanika Njutoniane, teoria origjinale e lëvizjes (Kinematika) dhe forcës (Dinamika). 
* Mekanika analitike është formulim i mekanikës njutoniane me rëndësi të veçantë në sistemin e energjisë, më shumë se në forca. Dy degët kryesore të mekanikës analitike janë: 
** Mekanika Hamiltoniane
** Mekanika Lagrazhiane 
* Mekanika klasike statike gjeneralizon mekaniken klasike ordinere për të konsideruar sistemet në një gjendje të panjohur; shpesh përdoret për të derivuar vetitë termodinamike. 
* Mekanike qiellore, lëvizja e trupit në hapësirë : planetët, kometat, yjet, galaksitë, etj. 
* Astrodinamika, navigimi i anijeve, etj. 
* Mekanika e trupave të ngurtë, elasticiteti, vetitë e trupave të paformësuar. 
* Mekanika e thyerjes 
* Akustika, zëri në trupa të ngurtë, lëngje dhe gaze. 
* Statika, trupat gjysmë të ngurtë në ekulibrin mekanik. 
* Mekanika e fluideve, lëvizja e fluideve
* Mekanika kontinuale
* Hidrostatika, vetitë mekanike të lëngjeve 
* Statika e fluideve, lëngjet në ekuilibër 
* Mekanika e aplikuar ose Inxhinieria Mekanike 
* Biomekanika, trupat në biologji 
* Biofizika, proceset fizike në organizma të gjallë
* Relativiteti ose mekanika e Anshtajnit 

### Mekanika Kuantike 
Në vazhim janë pjesët e mekanikës kuantike : 
* Mekanika e valëve të Shrodingerit, e përdorur për të përshkruar funksionin valor të një pjesëze të vetme
* Mekanika matrikse që është një formulim alternativ që lejon konsiderimin e sistemeve me një numër të fundëm dimensionesh. 
* Mekanika kuantike statistikore që përgjithëson mekaniken kuantike ordinere në konsiderimin e sistemeve në gjendje të panjohur ; shpesh e përdorur për të derivuar vetitë termodinamike.
* Fizika parciale, lëvizja, struktura, dhe reaksionet e pjesëzave. 
* Fizika bërthamore, lëvizja, struktura, dhe reaksionet nukleare
* Fizika e materies së kondensuar, gazet kuantike, trupat e ngrutë, lëngjet etj.
 
## Referime 
## Bibliografia 
* Robert Stawell Ball (1871) Experimental Mechanics from Google books.
* 

## Lidhje të jashtme 
* iMechanica: the web of mechanics and mechanicians
* Mechanics Definition 
* Mechanics Blog by a Purdue University Professor
* The Mechanics program at Virginia Tech
* Physclips: Mechanics with animations and video clips from the University of New South Wales
* U.S. National Committee on Theoretical and Applied Mechanics
* Interactive learning resources for teaching Mechanics
* The Archimedes Project