Dimri i vetmisë së madhe

**Dimri i vetmisë së madhe** është roman i shkrimtarit Ismail Kadare, botuar në vitin 1973 në Tiranë. Paraqet pjesën e parë të diptikut "*Koha e Grindjes*". Romani është epope homerike mbi prishjen e dy shteteve komuniste, i cili prekte temën tabu të përçarjes së botës komuniste. 

## Vepra 
Ngjarjet zhvillohen në periudhën e prishjes së Tiranës me Moskën, në dimrin e viteve 1960-1961, midis muajve shtator-mars, Romani hapet e mbyllet me një stuhi që shtrembëron antenat mbi pallate. 

E fejuara e Besnikut, Zana ëshë bijë e një familje intelektualësh të shquar. Motra e saj është e martuar me shkrimtarin e njohur Skënder Bermema, i cili ka qenë "viktimë e kritikave në shtyp" dhe shihet nga ndoca studiues si reflektim i vetë Kadaresë. Hoxha paraqitet si figurë që nuk zë në gojë doktrinën, por ia arrin qëllimit që të shkëpusë Shqipërinë nga blloku sovjetik në një kohë kur shpresohej se Shqipëria mund të kthehej drejt Perëndimit. Romani shkon drejt paditjes së izolimit të Shqipërisë, dhe për më tepër konteston, qorton dhe ironizon me aludime vlerat e sistemit komunist. 

## Botimi dhe dënimi 
Kadare e quajti të nevojshme të shkruajë mbi ngjarjet që sapo kishin ndodhur, që t'i kishte duart e lira t'i rikthehej së shkuarës dhe legjendave për të cilat kritikohej që e kishte lënë pas dore Shqipërinë e Re. Mbledhja e Moskës i ofronte një projekt të përmasave Shekspiriane të cilin ai diti ta kapë.

Romani u shkrua në vitin 1971 dhe u dorëzua në shtyp një vit më vonë por doli në qarkullim në fillim të vitit 1973, pas Festivalit të 11 të Këngës. I gjithë tirazhi fillestar prej 25 mijë kopjesh u shit ditën e parë.) kundër Kadaresë dhe romanit, e cila zgjati muaj me radhë.

Kadare u akuzua për aktivitet antisocialist, armiqësi ndaj diktaturës së proletariatit dhe luftës së klasave. Përdorimi i fjalës "vetmi" në titull u kuptua si kritikë për Enver Hoxhën. Më tej u akuzua për mungesë "patriotizmi socialist", për "shtrembërim të historisë së prishjes me Bashkimin Sovjetik", ironizim të "parimeve të socializmit", "futjen e teorive borgjeze të revolucionit seksual", dhe "përkrahje të fshehtë të liberalizmit". Në korrespodencën zyrtare, kritikët e romanit e krahasojnë me romanin disident sovjetik, Pavioni i kancerozëve. Dashuria e njerëzve ndaj kombit në roman shihet nga Mamaqi si patriotizëm "arkaik" dhe jo patriotizëm socialist. Armiku i brendshëm, sipas tij, përshkruhet me ngjyra pozitive, ndërsa brezi i partizanëve paraqitet në kalbëzim shpirtëror dhe psikik. Ata që kërkojnë të futen në Parti paraqiten si të pasigurt dhe imoralë. Më tej romanin e kritikon për përfshirjen e alkoolit dhe prostitucionit në shoqërinë socialiste, dhe për ndikimet surrealiste dhe dekadente.

Në një artikull të botuar në gazetën Zëri i Rinisë, romani sulmohet për shkak se në të nuk ka asnjë përfaqësues të klasës punëtore, të fshatarëve ose kooperativistëve. Në kritikë thuhet:"edhe nëse personazhet nuk janë negativë, nuk paraqiten anët pozitive të tyre". Shkrimtarët në roman përfaqësohen nga R.C. i pamoralshëm ndërsa kritiku letrar Zija Shkurti është i paaftë. Inteligjenca paraqitet e papjekur ideologjikisht dhe e gatshme ta lërë në baltë partinë komuniste. Rinia përfaqësohet nga "Broduejsat" e shthurur. Brezi partizan paraqitet në dekadencë, kurse shefi i kuadrit, Raqi, i cili është element i kohës së Koçi Xoxes, vazhdon të punojë me atë stil, madje siç vihet në dukje, Raqi zhvillohet akoma më shumë si element negativ që përdor mjaft mirë situatat e krijuara për të dëmtuar personat që i ka inat.

Sekretari i Parë i Komitetit të Partisë së Rrethit Elbasan shfaqi kritika lidhur me personazhin e Zanës.  Sipas tij "shkrimtari e fut këtë vajzë me prejardhje, me qëndrim të mirë politik, e katandis në marrëdhënie me një pjesëtar të familjes së deklasuar". Sipas tij në roman shfaqen tendeca feministe, jepet shthurja morale e rinisë, paraqitet një jetë e zymtë dhe një pasiguri pas ndarjes nga Bashkimi Sovjetik. Në fund konkludon se nuk ka vlerën e duhur edukative dhe propozon që të hiqet nga qarkullimi. 

Enver Hoxha qëndroi i heshtur dhe reagoi vetëm dy muaj pas fillimit të fushatës. Gjatë tre viteve për librin nuk u fol asgjëkundi. Kadare bëri një autokritikë ku pranoi se ishte armik i Partisë dhe i komunizmit, u syrgjynos në Myzeqe dhe iu ndalua të botonte romane të reja. Për të kapërcyer këtë pengesë iu kthye ripunimit të "Dimrit". Nexhmija tërhoqi vëmendjen rreth paraqitjes së Enver Hoxhës "si i shkëputur nga qeveria e partia", poashtu u kritikua paraqitja e burokracisë partiake dhe vëmendja që i kushtohej figurave si Koçi Xoxe. U hartua një listë e detajuar me pjesë dhe fraza që duhej të hiqeshin. Në botimin e dytë u insistua që vepra të mos quhej «Dimri i vetmisë së madhe». Në versionin e dytë janë ruajtur pandryshuar pjesët mbi terrorin e policisë sekrete pas luftës, si dhe figura e denoncuesit, shefit të kuadrit të gazetës së partisë. Megjithatë studiuesi bashkëkohor spanjoll Jose Carlos Rodrigo Breto, i specializuar në veprën e Kadaresë, e hedh poshtë këtë mendim, duke pohuar se asesi nuk glorifikohen Hoxha ose Hrushovi, përkundrazi Breto aty sheh sulme dhe akuza ndaj sistemit dhe udhëheqësve komunistë. Në këtë tekst të rrezikshëm, një repertor madhështor i imazheve dëshmon rënien dhe natyrën çnjerëzore të komunizmit.
Sipas studiuesit Shaban Sinani, është e sigurt se po të mos kishte qenë në roman figura e Enver Hoxhës, autori do ta kishte pasur pasoja shumë të rënda. Ai thekson se romani shkon drejt paditjes së izolimit të Shqipërisë, dhe për më tepër konteston, qorton dhe ironizon me aludime vlerat e sistemit komunist. Vetë autori ishte i bindur se në të kishte paraqitur një tablo të zymtë të komunizmit dhe udhëheqësve komunistë, dhe që ishte ndryshe nga romanet e realizmit socialist, meqë ishte i zymtë, në të paraqiteshin fantazma ministrash të vrarë etj.

## Trashëgimia 
Edhe me rastin e dënimit të veprave të ardhshme do ia rikujtonin Kadaresë "tezat armiqësore" që i kishte hedhur në romanin «Dimri i vetmisë së madhe»: "*Revolucioni i ha bijtë e vet*" dhe "*Socializmi është lufta midis të aftëve dhe të paaftëve, ku fitojnë të paaftët*"

Pas këtij romani, Kadare do të braktiste bashkëkohësinë për të ikur në legjenda dhe në të shkuarën e largët të dheut të Arbrit, për të krijuar një Shqipëri tjetër, fisnike, të epokës së humanizmit europian, si sfidë ndaj himnizimit që i bëhej kohës moderne si periudha më e lavdishme në historinë e Shqipërisë. Do të rimerrte dhe tema historike nga Perandoria Osmane për të denoncuar me aluzion Shqipërinë komuniste.

### Përkthime 
Vepra është botuar në frëngjisht, Paris 1978; suedisht, Stokholm 1980; gjermanisht, Kiel 1987; spanjisht, Madrid 1991 dhe serbokroatisht.

## Referime 
### Bibliografia 
*
*
*
*
*
*