Kubi i Rubikut

parapamje|djathtas|Një ilustrim i një kubi Rubik të pazgjidhur
**Kubi i Rubikut** është një enigmë e kombinuar 3D i shpikur në vitin 1974 nga skulptori dhe profesori hungarez i arkitekturës Ernő Rubik. Fillimisht e quajtur **Kubi Magjik**, dhe më pas nga  Ideal Toy Corp më 1980 nëpërmjet biznesmenit Tibor Laczi dhe themeluesit të Seven Towns, Tom Kremer. Kubi u lëshua ndërkombëtarisht në vitin 1980 dhe u bë një nga ikonat më të njohura në kulturën popullore. Ajo fitoi çmimin special të vitit 1980 për Lojën Gjermane të Vitit për misterin më të mirë. Që nga janari 2024, rreth 500 milionë kube ishin shitur në mbarë botën, duke e bërë atë lojën më të shitur në botë me enigmë dhe lodrën më të shitur. Kubi i Rubikut u fut në National Toy Hall of Fame të SHBA-së në vitin 2014.

Në Kubin e Rubikut origjinal, klasik, secila nga gjashtë fytyrat ishte e mbuluar me nëntë ngjitëse, me secilën fytyrë në një nga gjashtë ngjyrat e forta: e bardhë, e kuqe, e kaltër, portokalli, e gjelbër dhe e verdhë. Disa versione të mëvonshme të kubit janë përditësuar për të përdorur panele plastike me ngjyra. Që nga viti 1988, renditja e ngjyrave është standardizuar, me të bardhën përballë të verdhës, të kaltër përballë të gjelbër dhe portokallinë përballë të kuqes, dhe me të kuqe, të bardhë dhe të kaltër të renditur në drejtim të akrepave të orës, në atë renditje. Në kubet e hershme, pozicioni i ngjyrave ndryshonte nga kubi në kub.

Edhe pse Kubi i Rubikut arriti kulmin e popullaritetit të tij kryesor në vitet 1980, ai ende njihet dhe përdoret gjerësisht. Shumë speedcubers vazhdojnë ta praktikojnë atë dhe enigma të ngjashme, dhe të konkurrojnë për kohët më të shpejta në kategori të ndryshme. Që nga viti 2003, World Cube Association (WCA), organi ndërkombëtar drejtues i Kubit të Rubikut, ka organizuar gara në mbarë botën dhe ka njohur rekorde botërore.

## Historia
### Pararendësit
Në mars 1970, Larry D. Nichols shpiku një "Enigmë me Pjesë të Rrotullueshme në Grupe" 2x2x2 dhe paraqiti një kërkesë kanadeze për patentë për të. Kubi i Nichols u mbajt së bashku me magnet. Nichols iu dha patenta amerikane 3,655,201 më 11 prill 1972, dy vjet përpara se Rubik të shpikte Kubin e tij.

Më 9 prill 1970, Frank Fox aplikoi për të patentuar një "pajisje dëfrimi", një lloj enigme rrëshqitëse në një sipërfaqe sferike me "të paktën dy grupe 3×3" të destinuara për t'u përdorur për lojën tic-tac-toe. Ai mori patentën e tij në Mbretërinë e Bashkuar (1344259) më 16 janar 1974.

### Shpikja e Rubikut
Në mesin e viteve 1970, Ernő Rubik punoi në Departamentin e Dizajnit të Brendshëm në Akademinë e Arteve të Aplikuara dhe Artizanatit në Budapest. Edhe pse raportohet gjerësisht se Kubi u ndërtua si një mjet mësimor për të ndihmuar studentët e tij të kuptonin objektet 3D, qëllimi i tij aktual ishte zgjidhja e problemit strukturor të lëvizjes së pjesëve në mënyrë të pavarur pa u copëtuar i gjithë mekanizmi. Ai nuk e kuptoi se kishte krijuar një enigmë deri në herën e parë që përzjeri Kubin e tij të ri dhe më pas u përpoq ta rivendoste atë. Rubik aplikoi për një patentë në Hungari për "Kubin Magjik" të tij (Hungarisht: *bűvös kocka*) më 30 janar 1975, dhe HU170062 u dha më vonë atë vit.

Grupet e para testuese të Kubit Magjik u prodhuan në fund të vitit 1977 dhe u lëshuan në dyqanet e lodrave të Budapestit. Kubi Magjik u mbajt së bashku me copa plastike të ndërlidhura që penguan që enigma të shkëputej lehtësisht, ndryshe nga magnetët në dizajnin e Nichols. Me lejen e Ernő Rubik, biznesmeni Tibor Laczi mori një kub në Panairin e Lodrave të Nurembergut në Gjermani në shkurt 1979 në një përpjekje për ta popullarizuar atë. Ajo u vu re nga themeluesi i Seven Towns, Tom Kremer, dhe ata nënshkruan një marrëveshje me Ideal Toys në shtator 1979 për të lëshuar Kubin Magjik në mbarë botën.

Pas debutimit të tij ndërkombëtar, përparimi i Kubit drejt rafteve të dyqaneve të lodrave në Perëndim u ndal për një kohë të shkurtër në mënyrë që të mund të prodhohej sipas specifikave perëndimore të sigurisë dhe paketimit. U prodhua një Kub më i lehtë dhe Ideal vendosi ta riemërtonte. "The Gordian Knot" dhe "Inca Gold" u konsideruan, por kompania më në fund vendosi për "Kubi i Rubikut", dhe grupi i parë u eksportua nga Hungaria në maj 1980.

Paketimi kishte disa ndryshime në varësi të vendit, më i popullarizuari ishte një cilindër plastik i pastër, por u përdorën gjithashtu versione prej kartoni. Vetë kubi kishte ndryshime paksa të ndryshme në rendin e ngjyrave (skema e ngjyrave perëndimore kundër japoneze ku ndërrohet blu/e verdha) dhe disa prej kubeve nuk kishin logon e pjesës së bardhë.

## Referime