Marrëveshja e paqes midis Armenisë dhe Azerbajxhanit

**Marrëveshja e paqes midis Armenisë dhe Azerbajxhanit** është një marrëveshje dy shteteve të Kaukazit për t'i dhënë fund konfliktit 37-vjeçar të Nagorno-Karabakut . Më 8 gusht 2025, kryeministri armen Nikol Pashinyan dhe presidenti i Azerbajxhanit Ilham Aliyev, me ndërmjetësimin e presidentit të Shteteve të Bashkuara Donald Trump, inicializuan një marrëveshje dhe nënshkruan një deklaratë të përbashkët duke theksuar nevojën për të vazhduar përpjekjet drejt nënshkrimit dhe ratifikimit përfundimtar të marrëveshjes midis dy shteteve, Armenisë dhe Azerbajxhanjt.

Pjesë e marrëveshjes ishte dhe dhënia e të drejtave ekskluzive SHBA-ve për të krijuar të ashtuquajturin korridorin Zangezur, një rrugë që lidh dy shtetet dhe të cilëm qeveria amerikane e ka quajtur Rruga Trump për Paqe dhe Prosperitet Ndërkombëtar (TRIPP).  Ky korridor synon të lidhë Republikën Autonome të Nakhçivanit, një enklavë azherbaxhanase e rrethuar nga territori Armen, me pjesën tjetër të Azerbajxhanit, pa pika kufitare apo kontrolli përmes Armenisë. Aktualisht, për shkak të bllokadës së vazhdueshme turko-azere kundër Armenisë, tranziti i drejtpërdrejtë përmes enklavës azherbaxhanase me pjesën tjetër të territorit, përmes Armenisë, është i penguar.

Përveç qëllimit të menjëhershëm, përfundimi i korridorit do të lejonte lëvizjen e lirë të njerëzve dhe mallrave nga Evropa në Azerbajxhan dhe më pas në Azinë Qendrore e më gjerë, pa pasur nevojë të kalohet nëpër Rusi ose Iran. Si i tillë, pavarësisht se fillimisht e mbështeti marrëveshjen, Irani ka kërcënuar të bllokojë ndërtimin e korridorit.

## Konteksti 
Konflikti i Karabakut midis Azerbajxhanit dhe Armenisë filloi në vitin 1988. Azerbajxhani rifitoi kontrollin mbi territorin e Karabakut dhe rajonet përreth në vitet 2020 dhe 2023.

Në tetor 2022, Bashkimi Evropian njoftoi një mision civil paqeruajtës në Armeni për të ndihmuar në përcaktimin e kufirit midis Armenisë dhe Azerbajxhanit. Ky mision kishte për qëllim mbështetjen e negociatave paqësore, ofrimin e ndihmës teknike në shënjimin e kufijve dhe promovimin e stabilitetit në rajon pas tensioneve të përtëritura.

Më 13 mars 2025, u njoftua se të dyja palët kishin rënë dakord për të gjitha kushtet e marrëveshjes së paqes. Njoftimi u përshkrua si "historik" nga sekretari amerikan i shtetit Marco Rubio, ndërsa Përfaqësuesja e Lartë e Bashkimit Evropian Kaja Kallas e quajti atë si "një hap vendimtar".

## Ndërmjetësimi amerikan 
Në gusht 2025, Shtetet e Bashkuara pritën në Shtëpinë e Bardhë ceremoninë e nënshkrimit të një marrëveshjeje të korridorit strategjik tranzit midis Armenisë dhe Azerbajxhanit.  Veprimtaria u ndoq nga presidenti amerikan Donald Trump, kryeministri armen Nikol Pashinyan dhe presidenti i Azerbajxhanit Ilham Aliyev.  Kjo marrëveshje shënoi një përparim kyç në procesin e paqes.

Armenia ra dakord t'i japë SHBA-së të drejta ekskluzive të zhvillimit të veçantë në tokën e korridorit Zangezur për 99 vjet.  SHBA-ja do t'ia japë tokën një konsorciumi që do të zhvillojë linja hekurudhore, nafte, gazi dhe fibra optike, si dhe mundësisht transmetimin e energjisë elektrike, përgjatë korridorit 43 kilometra. 

Korridori do të lidhë Azerbajxhanin me enklavën e tij, Nakhchivan, i cili ndahet nga një hapësirë prej vetëm 32 kilometrash. Kjo lidhje do të forconte lidhjet e Azerbajxhanit me Turqinë duke ofruar një rrugë të drejtpërdrejtë.  Për të respektuar sovranitetin armen, korridori do të qeveriset sipas ligjit armen. 

## Referime