Arsimi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës

parapamje| Ceremonia e diplomimit 2019 në shkollën e mesme Pitman në Pitman, New Jersey
**Arsimi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës** është një sistem i decentralizuar dhe kompleks, i organizuar në nivele të ndryshme dhe i ndikuar nga politikat federale, shtetërore dhe lokale. Ai përfshin arsimin publik dhe privat, që nga niveli parashkollor deri në arsimin e lartë. Pasi arsimi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës është i organizuar në mënyrë të decentralizuar, përgjegjësia kryesore për sistemin arsimor bie mbi qeveritë shtetërore dhe ato lokale. Pavarësisht se qeveria federale luan një rol mbështetës përmes financimeve dhe politikave arsimore, çdo shtet ka autoritetin e vet për të përcaktuar kurrikulën, standardet dhe mënyrën e funksionimit të shkollave.

## Vështrim 
Shtetet e Bashkuara nuk kanë një sistem arsimor kombëtar ose federal. Edhe pse ka më shumë se pesëdhjetë sisteme të pavarura arsimore (nga një i drejtuar nga çdo shtet dhe territor, Byroja e Arsimit Indian dhe Shkollat e varura nga Departamenti i Mbrojtjes), ka një sërë ngjashmërish midis tyre. Arsimi ofrohet në shkolla private, shkolla publike d
dhe nga individë përmes shkollimit në shtëpi . Standardet arsimore përcaktohen në nivel shtetëror ose territorial nga organizata mbikëqyrëse, zakonisht një bord regjentësh, departamenti shtetëror i arsimit, kolegjet shtetërore ose një kombinim sistemesh. Pjesa më e madhe e fondeve prej 1.3 trilion dollarësh vjen nga qeveritë shtetërore dhe lokale, me financimin federal që llogaritet në rreth 260 miliardë dollarë në 2021  krahasuar me rreth 200 miliardë dollarë në vitet e kaluara. 

Sipas ligjit të shtetit, arsimi është i detyrueshëm për një gamë moshe duke filluar nga pesë deri në tetë vjeç dhe duke përfunduar diku midis moshës gjashtëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë vjeç, në varësi të shtetit.  Kjo kërkesë mund të plotësohet në shkolla publike ose shkolla private të certifikuara nga shteti, ose në një program të miratuar të shkollës në shtëpi. Arsimi i detyrueshëm ndahet në tre nivele: shkolla fillore, shkolla e mesme dhe shkolla e lartë (arsimi i lartë). Që nga viti 2013, rreth 87% e fëmijëve të moshës shkollore ndiqnin shkollat publike të financuara nga shteti, rreth 10% ndiqnin shkollimin dhe shkollat private të financuara nga fondacionet,  dhe afërsisht 3% ishin të shkolluar në shtëpi.  Regjistrimet në kopshtet publike, shkollat fillore dhe shkollat e mesme ranë me 4% nga viti 2012 në vitin 2022 dhe regjistrimet në shkolla private ose shkolla çarter për të njëjtat nivele moshe u rritën me 2% secila. 

Kolegjet dhe universitete të shumta të administruara publikisht dhe privatisht ofrojnë një shumëllojshmëri të gjerë të arsimit. Arsimi i lartë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ndahet në kolegje, si diplomë e parë terciare, dhe shkollë pasuniversitare. Arsimi i lartë përfshin universitete kërkimore publike dhe private, zakonisht kolegje private të arteve liberale, kolegje komunitare, kolegje fitimprurëse dhe shumë lloje dhe kombinime të tjera institucionesh. Shkalla e regjistrimit në kolegj në Shtetet e Bashkuara është rritur në terma afatgjatë.  Në të njëjtën kohë, borxhi i kredisë studentore është rritur gjithashtu në 1.5 trilion dollarë. Shumica e universiteteve më të mira në botë, të renditura nga organizata të ndryshme të renditjes, janë në Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë 19 nga 25 më të mirët, dhe më prestigjiozin – Universitetin e Harvardit .     Regjistrimi në institucionet post-sekondare të arsimit në Shtetet e Bashkuara ra nga 18.1 milion në 2010 në 15.4 milion në vitin 2021. 

Shpenzimet totale për shkollat fillore dhe të mesme publike amerikane arritën në 927 miliardë dollarë në vitin shkollor 2020-2021 (në konstante 2021-22 dollarë).  Në vitin 2010, Shtetet e Bashkuara kishin një shpenzim më të lartë të kombinuar për nxënës për arsimin fillor, të mesëm dhe pas të mesëm se çdo vend tjetër i OECD-së (i cili përputhet me pothuajse të gjitha vendet e përcaktuara si shtete të zhvilluara nga Fondi Monetar Ndërkombëtar dhe Kombet e Bashkuara ) dhe sektori arsimor i SHBA konsumoi një përqindje më të madhe të produktit të brendshëm bruto të vendit të OECD-së (OECD).  Në vitin 2014, vendi shpenzoi 6.2% të PBB-së së tij në të gjitha nivelet e arsimit—1.0 pikë përqindje mbi mesataren e OECD prej 5.2%.  Në vitin 2014, Economist Intelligence Unit e vlerësoi arsimin në SHBA si të 14-tin më të mirë në botë. Programi për Vlerësimin Ndërkombëtar të Studentëve i koordinuar nga OECD aktualisht rendit njohuritë dhe aftësitë e përgjithshme të 15-vjeçarëve amerikanë në vendin e 19-të në botë për shkrim-lexim, matematikë dhe shkencë me mesataren e studentit amerikan me 495 pikë, krahasuar me mesataren e OECD prej 488.   Në vitin 2017, 46.4% e amerikanëve të moshës 25 deri në 64 vjeç arritën një formë të arsimit pas të mesëm.  48% e amerikanëve të moshës 25 deri në 34 vjeç arritën një formë të arsimit terciar, rreth 4% mbi mesataren e OECD prej 44%.    35% e amerikanëve të moshës 25 vjeç e lart kanë arritur një diplomë bachelor ose më të lartë. 

Përkundër investimeve të larta financiare në arsim, sfidat e barazisë në cilësinë e arsimit mbeten të theksuara, veçanërisht për komunitetet me të ardhura të ulëta. Shkollat publike në zona të ndryshme mund të kenë standarde të ndryshme mësimore dhe burime të pabarabarta, për shkak të varësisë së tyre nga taksat lokale. Për më tepër, debati mbi reformimin e sistemit të arsimit të lartë vazhdon, me fokus në uljen e kostove të shkollimit dhe përmirësimin e aksesit për studentët e grupeve të ndryshme socio-ekonomike.

## Shih edhe 
* John Dewey
* Horace Mann
* Shkolla Dalton
* Pedagogjia pragmatiste 

## Literatura 
* Sennholz, Hans F., ed. *Public Education and Indoctrination*, in series, *The Freeman Classics*. Irvington-on-Hudson, N.Y.: Foundation for Economic Education, 1993. iv, 203 p. N.B.: Sennholz is not clearly identified as the editor of this collection of essays on the subject, but his editorship seems probable.
* 
* 
* 
* Woodring, Paul. *A Fourth of a Nation*. New York: McGraw-Hill Book Co., 1957. 255 p. *N.B*.: Philosophical and practical reflections on education, teaching, educational psychology, and the training of teachers.
* James D. Anderson, *The Education of Blacks in the South, 1860–1935* (University of North Carolina Press, 1988).
* Axtell, J. *The school upon a hill: Education and society in colonial New England.* Yale University Press. (1974).
* Maurice R. Berube; *American School Reform: Progressive, Equity, and Excellence Movements, 1883–1993.* 1994. online version 
* Brint, S., & Karabel, J. *The Diverted Dream: Community colleges and the promise of educational opportunity in America, 1900–1985.* Oxford University Press. (1989).
* Button, H. Warren and Provenzo, Eugene F. Jr. *History of Education and Culture in America.* Prentice-Hall, 1983. 379 pp.
* Cremin, Lawrence A. *The Transformation of the School: Progressivism in American Education, 1876–1957.* (1961).
* Cremin, Lawrence A. *American Education: The Colonial Experience, 1607–1783.* (1970); *American Education: The National Experience, 1783–1876.* (1980); *American Education: The Metropolitan Experience, 1876–1980* (1990); standard 3 vol detailed scholarly history
* Curti, M. E. *The social ideas of American educators, with new chapter on the last twenty-five years.* (1959).
* Dorn, Sherman. *Creating the Dropout: An Institutional and Social History of School Failure.* Praeger, 1996. 167 pp.
* Gatto, John Taylor. The Underground History of American Education: An Intimate Investigation into the Prison of Modern Schooling. Oxford Village Press, 2001, 412 pp. online version
* Herbst, Juergen. *The once and future school: Three hundred and fifty years of American secondary education.* (1996).
* Herbst, Juergen. *School Choice and School Governance: A Historical Study of the United States and Germany* 2006. .
* * Krug, Edward A. *The shaping of the American high school, 1880–1920.* (1964); *The American high school, 1920–1940.* (1972). standard 2 vol scholarly history
* Lucas, C. J. *American higher education: A history.* (1994). pp.; reprinted essays from *History of Education Quarterly*
* Parkerson, Donald H. and Parkerson, Jo Ann. *Transitions in American Education: A Social History of Teaching.* Routledge, 2001. 242 pp.
* Parkerson, Donald H. and Parkerson, Jo Ann. *The Emergence of the Common School in the U.S. Countryside.* Edwin Mellen, 1998. 192 pp.
* Peterson, Paul E. *The politics of school reform, 1870–1940.* (1985).
* Ravitch, Diane. *Left Back: A Century of Failed School Reforms.* Simon & Schuster, 2000. 555 pp.
* Rury, John L. *Education and Social Change: Themes in the History of American Schooling.*; Lawrence Erlbaum Associates. 2002. 
* Sanders, James W *The education of an urban minority: Catholics in Chicago, 1833–1965.* (1977).
* Solomon, Barbara M. *In the company of educated women: A history of women and higher education in America.* (1985).
* Theobald, Paul. *Call School: Rural Education in the Midwest to 1918.* Southern Illinois U. Pr., 1995. 246 pp.
* David B. Tyack. *The One Best System: A History of American Urban Education* (1974),
* Tyack, David and Cuban, Larry. *Tinkering Toward Utopia: A Century of Public School Reform.* Harvard U. Pr., 1995. 184 pp.
* Tyack, David B., & Hansot, E. *Managers of Virtue: Public School Leadership in America, 1820–1980.* (1982).

## Referime