Mëndesha

[parapamje|[Luigji XIV si foshnjë me infermieren e tij Longuet de la Giraudière]]
Një **mëndeshë** është një grua që ushqen me gji dhe kujdeset për fëmijën e tjetrit. Mëndeshat punësohen nëse nëna vdes, ose nëse ajo nuk është në gjendje ose zgjedh të mos e ushqejë vetë fëmijën. Fëmijët që ushqehen me gji mund të njihen si "vëllezër e motra qumështi" dhe në disa kultura, familjet janë të lidhura nga një marrëdhënie e veçantë farefisnore me qumësht. Mëndesha ekzistonte në kulturat në mbarë botën deri në shpikjen e qumështit të formulës së besueshme në shekullin e 20-të. Praktika ka bërë një rikthim të vogël në shekullin e 21-të.

## Arsyjet
Një mëndeshë mund të ndihmojë kur një nënë nuk është në gjendje ose nuk dëshiron të ushqejë me gji fëmijën e saj. Përpara zhvillimit të formulës për foshnjat në shekullin e 20-të, ushqyerja me gji nga mëndesha mund të shpëtonte jetën e një foshnjeje.

Ka shumë arsye pse një nënë nuk është në gjendje të prodhojë mjaftueshëm qumësht gjiri, ose në disa raste të prodhojë fare laktat. Për shembull, ajo mund të ketë një sëmundje kronike ose akute, dhe ose vetë sëmundja, ose trajtimi për të, redukton ose ndalon qumështin e saj. Kjo mungesë e laktacionit mund të jetë e përkohshme ose e përhershme.

Kishte një nevojë më të madhe për mëndeshat kur shkalla e braktisjes së foshnjave dhe vdekjes së nënës, gjatë dhe menjëherë pas lindjes, ishin të larta. Kishte një disponueshmëri të njëkohshme të grave në laktacion, foshnjat e të cilave kishin vdekur.

Disa gra zgjodhën të mos ushqeheshin me gji për arsye shoqërore. Për gratë e klasës së lartë, ushqyerja me gji konsiderohej jo modë, në kuptimin që jo vetëm që i pengonte të vishnin veshjet në modë të kohës së tyre, por mendohej se u prishte edhe figurat. Punësimi i një infermiereje ishte më pak i kushtueshëm sesa të punësoje dikë tjetër për të ndihmuar në drejtimin e biznesit familjar dhe/ose për t'u kujdesur për detyrat e familjes familjare në vendin e tyre. Mëndeshat janë përdorur gjithashtu kur një nënë nuk mund të prodhojë mjaftueshëm qumësht gjiri.

## Nxjerrja e qumështit
Një grua mund të veprojë si një mëndeshë vetëm nëse është në laktacion (prodhimi i qumështit). Dikur besohej se një mëndeshë duhet të ketë lindë së fundmi në mënyrë që të ushqehet me qumësht. Ky nuk është domosdoshmërisht rasti, pasi stimulimi i rregullt i gjirit mund të shkaktojë laktacion nëpërmjet një refleksi nervor të prodhimit dhe sekretimit të prolaktinës. Disa gra kanë qenë në gjendje të krijojnë laktacion duke përdorur një pompë gjiri, për të ushqyer një foshnjë.

Gabrielle Palmer, autore e *The Politics of Breastfeeding* thotë:

## Praktikat historike dhe kulturore
Mëndesha është një praktikë e lashtë, e zakonshme për shumë kultura. Ajo ka qenë e lidhur me klasën shoqërore, ku monarkitë, aristokracia, fisnikëria ose klasat e larta i ushqenin fëmijët e tyre me gji për të mirën e shëndetit të fëmijës, dhe ndonjëherë me shpresën për të mbetur përsëri shtatzënë shpejt. Ushqyerja ekskluzive me gji pengon ovulimin në disa gra (amenorrea laktacionale). Gratë e varfra, veçanërisht ato që vuanin nga stigma e lindjes së një fëmije jashtëmartesore, ndonjëherë duhej t'ia jepnin foshnjën e tyre përkohësisht një mëndeshe, ose përgjithmonë në një familje tjetër. Vetë gruaja mund të bëhet infermiere e një familjeje më të pasur, ndërkohë që përdor një pjesë të pagës së saj për të paguar infermieren e fëmijës së saj. Që nga koha romake e deri në ditët e sotme, filozofët dhe mendimtarët kanë mbajtur qëndrimin se lidhja e rëndësishme emocionale midis nënës dhe fëmijës kërcënohet nga prania e një infermiereje të lagur.

### Roma e lashtë
Në Romën e lashtë, familjet e pasura do të kishin pasur mëndesha (latinisht *nutrices*, njëjës *nutrix*) midis skllevërit dhe grave të lira, por disa gra romake ishin infermiere me profesion, dhe Digest i ligjit romak madje i referohet një mosmarrëveshje pagash për shërbimet e mëndeshës (*nutricia*). Gratë e klasës punëtore ose skllevërit mund t'i kenë foshnjat e tyre me gji, dhe gjinekologu grek i epokës romake Soranus ofron këshilla të hollësishme se si të zgjidhni një mëndeshë. Mbishkrime të tilla si përkushtimet fetare dhe epitafe tregojnë se një *nutrix* do të ishte krenare për profesionin e saj.[22] Njëra madje regjistron një nutritor lactaneus, një "infermiere qumështi" mashkull, i cili supozohet se përdorte një shishe.

Rëndësia e mëndeshës për kulturën e lashtë romake tregohet nga miti themelues i Remit dhe Romulit, të cilët u braktisën si foshnje, por u ushqyen nga ujkonja, siç portretizohet në skulpturën e famshme të bronzit të Ujkut Kapitolinë. Perëndeshë Rumina u thirr midis hyjnive të tjera të lindjes dhe zhvillimit të fëmijëve për të nxitur rrjedhën e qumështit të gjirit.

## Referime