Arsimi parashkollor

[parapamje|Një kopsht fëmijësh në [Malajzia|Malajzi ]]
 në Gjermani në vitin 1956.]]

**Arsimi parashkollor** përfshin arsimimin dhe edukimin e fëmijëve të moshës parashkollore, ose periudhën prej moshës 6 (gjashtë) muaj e deri sa ata të fillojnë shkollën fillore ose ndryshe, përfshin fëmijët ndërmjet moshës 2½ deri 6 vjet, e që paraqet periudhën para fillimit të arsimit të detyrueshëm në shkollë fillore. 

## Hyrje 
Institucionet e arsimit parashkollor mund të jenë private ose qeveritare dhe zakonisht përfshijnë kujdesin tërëditor, parashkollor, dhe/ose çerdhe (kindergarten). 

Terminologjia ndryshon sipas vendit. Në disa vende evropiane termi "kopshti i fëmijëve" ose "kindergarten"  i referohet arsimit formal të fëmijëve të klasifikuar sipas *ISCED niveli 0*, me një ose disa vite të tilla arsimit të detyrueshëm para se fëmijët të fillojnë shkollën fillore, sipas *ISCED niveli 1*.

## Historiku 
Në një kohë kur arsimi dhe shkollimi kufizoheshin vetëm për fëmijët që kishin mësuar të shkruajnë dhe të lexojnë në shtëpi, kishte shumë përpjekje për ta bërë shkollën të arritshme edhe për jetimët ose për fëmijët e grave që punonin në fabrika.

Në vitin 1779, Johann Friedrich Oberlin dhe Louise Scheppler themeluan në Strasburg një institucion për kujdesin dhe edukimin e fëmijëve parashkollorë prindërit e të cilëve punonin gjatë ditës.  Në të njëjtën kohë, në vitin 1780, institucione të ngjashme për foshnje u krijuan në Bavari  Ndërkaq, në vitin 1802, Pauline zur Lippe themeloi një qendër parashkollore në Detmold. 

Në vitin 1816, Robert Owen, një filozof dhe pedagog, hapi shkollën e parë britanike të foshnjave në New Lanark, Skoci.   Në bashkëpunim me sipërmarrjen e tij për fabrikat Owen donte që fëmijëve t'u jepej një edukim i mirë moral në mënyrë që ata të ishin të aftë për punë. Sistemi i tij ishte i suksesshëm në edukimin e fëmijëve me njohuri elementare të shkrim-leximi dhe aritmetikës. 

Samuel Wilderspin hapi shkollën e tij të parë të foshnjave në Londër në vitin 1819,  dhe vazhdoi të themelojë edhe qindra institucione të tjera. Ai publikoi shumë shkrime mbi këtë temë dhe veprimtaria e tij u bë model për shkollat e foshnjave në të gjithë Britaninë e Madhe. Loja ishte një pjesë e rëndësishme e sistemit të edukimit sipas Wilderspin. Ai konsiderohet si mësuesi i parë që përdori sheshin e lojërave në procesin mësimor. Në vitin 1823, Wilderspin botoi veprën me titull *Mbi Rëndësinë e Edukimit të Fëmijëve të Varfër - On the Importance of Educating the Infant Poor*, bazuar në shkollë. Ai filloi të punojë për Shoqërinë e Shkollave të Foshnjave vitin pasues, duke informuar të tjerët për pikëpamjet e tij. Ai gjithashtu shkroi edhe veprën me titull "*Sistemi i Foshnjoreve - The Infant System*", në të cilet flet për zhvillimin e fuqive fizike, intelektuale dhe morale për të gjithë fëmijët nga një deri në shtatë vjeç".

Më 27 maj të vitit 1828 kontesha hungareze Therese Brunsvik (1775–1861), e cila kishte njohur personalisht pedagogun zviceran Johann Heinrich Pestalozzi, dhe ishte nën ndikimin e pikëpamjeve të tij, në qytetin Buda hapi një institucion parashkollor të njohur si 'Kopshti i engjëjve' - hungarisht: *Angyalkert*. Ky ishte i pari nga njëmbëdhjetë qendra të kujdesit që ajo themeloi për fëmijë të vegjël.  Në vitin 1836 ajo ngriti një institut për themelimin e qendrave parashkollore. Idetë e saj u pëlqyen në mesin e fisnikërisë dhe klasës së mesme hungareze gjë që edhe u kopjuan në të gjithë mbretërinë hungareze.

## Institucionet parashkollore 
Bartës të edukimit dhe arsimit të fëmijëve në periudhën parashkollore janë institucionet arsimore parashkollore si:
* Gadimore
* Shkolla e lojës
* Klasa përgatitore
* Çerdhet e fëmijëve, 
* Kopshtet e fëmijëve,

## Shih edhe 
* Arsimi
* ISCED
* Çerdhe fëmijësh
* Kopshti i fëmijëve
* Institucion arsimor
* Psikologjia fëmijënore
* Pedagogjia parashkollore

## Literatura 
* 
* Center for Public Education. (March 2007). Retrieved 2 July 2009, from http://www.centerforpubliceducation.org/Main-Menu/Pre-kindergarten/Pre-Kindergarten/Pre-kindergarten-What-the-research-shows.html 
* Condillac, E. B. (1746/1970, 2001). Essai sur l'origine des connaissances [Essay on the origin of human knowledge] in Oeuvres Completes Tome 1. Genève: Slatkine reprints. Retrieved from http://www.slatkine.com/. In addition, translated from the French of the Abbé de Condillac by Hans Aarsleff, Cambridge, MA: Cambridge University Press.
* Condillac, E. B. (1749/1970, 1982). Traité des systèmes [Treatise on the systems] in Oeuvres Completes Tome 2. Genève: Slatkine reprints. Retrieved from http://www.slatkine.com/. In addition, translated from the French of the Abbé de Condillac by Franklin Philip, Philosophical Writings of Etienne Bonnot, Abbé de Condillac (Vol. I), Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
* Condillac, E. B. (1754/1982). Traité des sensations [Treatise on the sensations]. Genève: Slatkine reprints. Retrieved from http://www.slatkine.com/. In addition, translated from the French of the Abbé de Condillac by Franklin Philip, Philosophical Writings of Etienne Bonnot, Abbé de Condillac, and (Vol. I), Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
* Condillac, E. B. (1756). An essay on the origin of human knowledge. In Locke's Essay on the Human Understanding. Translated from the French of the Abbé de Condillac by Thomas Nugent. London, England: J. Nourse. Retrieved 23 September 2008 from https://books.google.com/books?id=rp_go5DhQqQC.
* Fay, J. & Funk, D. (1995). Teaching with love & logic. Golden, CO: The Love & Logic Press, Inc.
* Glasser, W. (1984). Self-importance boosts learning. The School Administrator 45, 16–18.
* 
* Heyman, G., Dweck, C., & Cain, K. (1992). Young children's vulnerability to self-blame and helplessness: Relationship to beliefs about goodness. Child Development, 63, 401-415.
* Individuals with Disabilities Individualizing Education Act (IDEA) Data. (2006). Part B child count data [Table]. Retrieved 25 May 2008, from https://web.archive.org/web/20130727110604/http://www.ideadata.org/PartBData.asp
* Itard, J. M. G. (1962). The wild boy of Aveyron. (G. Humphrey & M. Humphrey, Trans.). New York: Appleton-Century-Crofts. (Original works published 1801 and 1806).
*  Symposium conducted at the meeting of the AEFA Annual Conference, Baltimore, Maryland.
* 
*  1-9
* 

## Referime