Bualli afrikan

**Bualli afrikan** ose **bualli i kepit** (*Syncerus caffer*) është një gjedhë e madhe afrikane nën-Sahariane. Bualli i Kepit është nënlloj tipik dhe më i madh, e gjetur në Afrikën Jugore dhe Lindore. Bualli afrikan pyjor (*Syncerus caffer nanus*) është nëngrupi më i vogël, i zakonshëm në zonat pyjore të Afrikës Qendrore dhe Perëndimore, ndërsa *S. c. brachyceros* është në Afrikën Perëndimore dhe *S. c. aequinoctialis* është në savanat e Afrikës Lindore. Brirët e buallit afrikan të rritur janë tipari i tij karakteristik: ata kanë baza të shkrira, duke formuar një mburojë kockore të vazhdueshme në pjesën e sipërme të kokës të referuar si "bos". Ajo vlerësohet gjerësisht si një nga kafshët më të rrezikshme në kontinentin afrikan, dhe sipas disa vlerësimeve ajo shkon, shkel dhe vret mbi 200 njerëz çdo vit.

Bualli afrikan nuk është paraardhës i bagëtive shtëpiake dhe ka lidhje të ngushtë vetëm me gjedhet e tjerë më të mëdhenj. Temperamenti i tij i paparashikueshëm do të thotë që bualli afrikan nuk është zbutur kurrë, ndryshe nga homologu i tij aziatik, bualli i ujit. Duke qenë anëtar i grupit big five, një term i përdorur fillimisht për të përshkruar pesë kafshët më të rrezikshme për të gjuajtur, bualli i Kepit është një trofe i kërkuar, me disa gjuetarë që paguajnë mbi 10,000 dollarë për mundësinë për të gjuajtur një. Demat më të mëdhenj janë në shënjestër për vlerën e tyre trofe, megjithëse në disa zona, buallët ende gjuhen për mish.

## Ekologjia
Bualli afrikan është një nga kullotësit më të suksesshëm në Afrikë. Jeton në këneta dhe fusha përmbytjesh, si dhe në kullota me mopane dhe në pyjet e maleve kryesore të Afrikës. Ky buall preferon një habitat me mbulesë të dendur, të tilla si kallamishte dhe kaçube, por gjithashtu mund të gjenden në pyje të hapura. Megjithëse nuk kërkojnë veçanërisht në lidhje me habitatin, ata kërkojnë ujë çdo ditë, dhe kështu varen nga burimet shumëvjeçare të ujit. Ashtu si zebra e zakonshme, bualli mund të jetojë në barëra të gjatë e të trashë. Tufat e buallit kositin barërat dhe u hapin rrugë kullotave më selektive. Kur ushqehet, bualli përdor gjuhën e tij dhe rreshtin e gjerë të prerjes për të ngrënë bar më shpejt se shumica e barngrënësve të tjerë afrikanë. Buallët nuk qëndrojnë gjatë në zonat e shkelura ose të varfëruara.

Përpos njerëzve, buallicët afrikanë kanë disa grabitqarë dhe janë të aftë të mbrojnë veten kundër (dhe vrasjes) së luanëve. Luanët vrasin dhe hanë buaj rregullisht, dhe në disa rajone, buallët janë preja kryesore e luanëve. Zakonisht duhen mjaft luanë për të rrëzuar një buall të vetëm të rritur dhe e gjithë krenaria zakonisht bashkohet me gjuetinë. Sidoqoftë, janë raportuar disa incidente në të cilat luanët meshkuj të rritur të vetmuar kanë rrëzuar me sukses buaj të rritura. Krokodili me madhësi mesatare zakonisht sulmon vetëm kafshë të vjetra të vetmuara dhe të vegjlit e rinj, megjithëse ato mund të vrasin të rritur të shëndetshëm. Krokodilët jashtëzakonisht të mëdhenj, meshkuj të Nilit mund të bëhen grabitqarë gjysmë të zakonshëm të buajve. Kjo krokodil është e vetmja kafshë që zakonisht rrëzon vetëm një buall të rritur, ndërsa një sulm krenarie është metoda e preferuar e luanëve kur heqin një pre të tillë të madhe. Gepardi, leopardi dhe hiena pikalosh normalisht janë një kërcënim vetëm për të vegjlit e porsalindur, megjithëse klane shumë të mëdha të hienave pikaloshe janë regjistruar duke vrarë lopë (kryesisht ato shtatzëna) dhe, në raste shumë të rralla, dema të rritur.

## Referime