Literatura shkencore

**Literatura shkencore** () është një term nga fushat e metodologjisë, hulumtimeve shkencore, historiografisë dhe shkencës së bibliotekës e që përfshin botime shkencore që paraqesin vepra origjinale empirike dhe teorike në shkencat natyrore dhe shoqërore. Gjithashtu literatura është pjesë përbërëse e aparaturës shkencore të një libri ose punimi tjetër shkencor që paraqitet zakonisht në fund të tij, si një seksion më vete dhe që zakonisht titullohet thjeshtë **Literatura** ose në disa raste shkruhet **Literatura e cituar, Literatura e konsultuar** ose **Literatura shtesë**. Në këtë pjesë renditen të gjitha burimet primare, sekondare dhe terciare mbi të cilat është mbështetur hulumtimi, vepra shkencore ose shkrimi akademik.  Në disa qarqe akademike, termi **Literaturë** shpesh ngatërrohet me termin **Letërsi** (). 

Botimi akademik është procesi i publikimit të rezultateve të kontributit kërkimor (hulumtues) në fusha të ndryshme të shkencës, artit dhe kulturës, dhe i cili shpesh kërkon një proces rishikimi (recensioni) nga kolegët. 

Hulumtimi ose kërkimi shkencor origjinal i botuar për herë të parë në revista shkencore quhet literaturë parësore (burim parësor). Patentat dhe raportet teknike, për rezultate të vogla kërkimore dhe punë inxhinierike dhe projektuese (përfshirë softuerin kompjuterik), mund të konsiderohen gjithashtu literaturë parësore.

Burimet dytësore (sekondare) përfshijnë artikuj rishikues (të cilët përmbledhin gjetjet e studimeve të botuara për të nxjerrë në pah përparimet dhe linjat e reja të kërkimit) dhe libra (për projekte të mëdha ose argumente të gjera, duke përfshirë përmbledhje artikujsh).

Burimet tretësore (terciare) mund të përfshijnë enciklopedi dhe vepra të ngjashme të destinuara për konsum të gjerë publik.

## Llojet e literaturës shkencore 
Literatura shkencore mund të përfshijë llojet e mëposhtme të botimeve: 

* Artikuj shkencorë të botuar në revista shkencore
* Patentat në lëndën përkatëse (për shembull, patentat biologjike dhe patentat kimike)
* Libra të shkruar tërësisht nga një autor ose disa bashkëautorë
* Vëllime të redaktuara, ku çdo kapitull është përgjegjësi e një autori ose grupi të ndryshëm autorësh, ndërsa redaktori është përgjegjës për përcaktimin e qëllimit të projektit, mbajtjen e punës sipas planit dhe sigurimin e qëndrueshmërisë së stilit dhe përmbajtjes
* Prezantimet në konferenca akademike, veçanërisht ato të organizuara nga shoqatat shkencore.
* Raportet e qeverisë si një hetim mjeko-ligjor i kryer nga një agjenci qeveritare si NTSB
* Publikimet shkencore në World Wide Web (edhe pse p.sh. revistat shkencore tani publikohen zakonisht në ueb)
* Libra, raporte teknike, pamflete dhe letra pune të lëshuara nga studiues individualë ose organizata kërkimore me iniciativën e tyre; këto ndonjëherë organizohen në një seri.

Literatura mund të botohet edhe në zonat që konsiderohen si " gri ", pasi ato publikohen jashtë kanaleve tradicionale.  Ky material zakonisht nuk indeksohet nga bazat kryesore të të dhënave dhe mund të përfshijë manuale, teza dhe disertacione, ose gazeta dhe buletine.  Shtypi universitar është më prestigjioz se botimi i shtypit komercial.  Statusi i punimeve shkencore dhe punimeve të konferencës varet nga disiplina; ato janë zakonisht më të rëndësishme në shkencat e aplikuara . Vlera e botimit si një raport paraprak ose shkencor në internet ka qenë në të kaluarën e ulët, por në disa lëndë, si matematika ose fizika e energjisë së lartë, tani është një alternativë e pranuar. 

### Punime dhe artikuj shkencorë 
Punimet shkencore janë kategorizuar në dhjetë lloje. Tetë prej tyre kanë objektiva specifike, ndërsa dy të tjerat mund të ndryshojnë në varësi të stilit dhe qëllimit të synuar. 

Punimet që mbartin objektiva specifike janë:  Rrjedhimisht, shkencëtarët me aftësi të dobëta të shkrimit në anglisht janë në disavantazh kur përpiqen të botojnë në këto revista, pavarësisht nga cilësia e vetë studimit shkencor.  Megjithatë shumë  universitete ndërkombëtare kërkojnë botime në këto revista me ndikim të lartë si nga studentët ashtu edhe nga profesorët ose pedagogët e tyre. Një mënyrë që disa autorë ndërkombëtarë kanë filluar ta kapërcejnë këtë problem është duke kontraktuar me redaktorë të pavarur të kopjeve mjekësore, të cilët janë folës amtare të anglishtes dhe të specializuar në redaktimin ESL (anglishtja si gjuhë e dytë) për të përmirësuar anglishten e dorëshkrimeve të tyre në një nivel të lartë të cilat revistat me ndikim do të mund t'i pranojnë. 

### Struktura dhe stili 
Megjithëse përmbajtja e një artikulli është më e rëndësishme se formati, është zakon që artikujt shkencorë të ndjekin një strukturë standarde, e cila ndryshon vetëm pak në lëndë të ndryshme. Megjithëse struktura IMRAD thekson organizimin e përmbajtjes, dhe në artikujt e revistave shkencore, çdo seksion (Hyrja, Metodat, Rezultatet dhe Diskutimi) ka konventa unike për stilin e të shkruarit shkencor. 

Më poshtë janë udhëzimet kryesore për formatimin, megjithëse çdo revistë etj. në një farë mase do të ketë stilin e vet:

* **Titulli** tërheq vëmendjen e lexuesve dhe i informon ata për përmbajtjen e artikullit.  Titujt ndahen në tre lloje kryesore: tituj deklarativ (tregon përfundimin kryesor), tituj përshkrues (përshkruan përmbajtjen e një punimi) dhe tituj pyetës (sfidon lexuesit me një pyetje të cilës i jepet përgjigje në tekst).  Disa revista tregojnë, në udhëzimet e tyre për autorët, llojin (dhe gjatësinë) e titujve të lejuar.
* **Autorët** zakonisht shkruhen emrat dhe përkatësitë e të gjithë autorëve . Në vazhdën e disa rasteve të keq sjelljes shkencore, botuesit shpesh kërkojnë që të gjithë bashkë autorët të dinë dhe të bien dakord për përmbajtjen e artikullit. 
* **Abstrakti** përmbledh punën (në një paragraf të vetëm ose në disa paragrafë të shkurtër) dhe synon të përfaqësojë artikullin në bazat e të dhënave bibliografike dhe të sigurojë meta të dhëna për subjektet për shërbimet e indeksimit.
* **Konteksti** i hulumtimeve të mëparshme shkencore duhet të paraqitet, duke cituar dokumentet përkatëse në literaturën ekzistuese, zakonisht në një seksion të quajtur "Hyrje".
* **Teknikat empirike**, të paraqitura në një seksion të quajtur zakonisht "Materiale dhe Metoda", duhet të përshkruhen në atë mënyrë që një shkencëtar i mëvonshëm, me njohuri dhe përvojë të përshtatshme në fushën përkatëse, të jetë në gjendje të përsërisë vëzhgimet dhe të dijë nëse ai ose ajo ka marrë të njëjtin rezultat. Kjo natyrisht ndryshon midis lëndëve dhe nuk vlen për matematikën dhe lëndët e lidhura me to.
* **Rezultatet e hulumtimit** parqaiten në një seksion që zakonisht quhet "Rezultatet", duhet të paraqiten në formë tabelare ose grafike (imazh, grafik, skematik, diagram ose vizatim). Këto elemente të shfaqjes duhet të shoqërohen me një titull dhe duhet të diskutohen në tekstin e artikullit.
* **Interpretimi** i kuptimit të rezultateve të hulumtimit zakonisht trajtohet në seksionin "Diskutim" ose "Përfundime". Përfundimet e nxjerra duhet të bazohen në rezultatet e reja empirike duke marrë parasysh njohuritë e vendosura, në mënyrë të tillë që çdo lexues me njohuri të fushës të mund të ndjekë argumentin dhe të konfirmojë se përfundimet janë të shëndosha. Kjo do të thotë, pranimi i përfundimeve nuk duhet të varet nga autoriteti personal, aftësia retorike ose besimi .
* **Literatura e cituar** dhe **Referimet** paraqiten në fund, në një seksion të veçantë ku renditen **burimet** e cituara nga autori ose autorët.

## Rishikimi nga kolegët 
Rritja e mbështetjes në shërbimet e abstraktimit dixhital dhe motorët e kërkimit akademik do të thotë që pranimi *de facto* në diskursin akademik parashikohet nga përfshirja në burime të tilla selektive. Ofruesit komercialë të të dhënave pronësore përfshijnë Shërbimin e Abstrakteve Kimike, Web of Science dhe Scopus, ndërsa shërbimet e të dhënave të hapura (dhe shpesh me burim të hapur, jofitimprurëse dhe të udhëhequra nga biblioteka ) përfshijnë DOAB, DOAJ dhe (për punët me akses të hapur) Unpaywall (bazuar në CrossRef dhe të dhënat akademike të Microsoft -it të pasuruara me të dhëna OAI-PMH nga arkivat e hapura ). 

## Etika 
Transferimi i të drejtës së autorit nga autori tek botuesi, i përdorur nga disa revista, mund të jetë i diskutueshëm sepse shumë autorë duan të përhapin idetë e tyre më gjerësisht dhe të ripërdorin materialin e tyre diku tjetër pa pasur nevojë për leje. Zakonisht një ose disa autorë e anashkalojnë atë problem duke rishkruar një artikull dhe duke përdorur fotografi të tjera. Disa botues mund të dëshirojnë gjithashtu publicitet për ditarin e tyre, kështu që do të miratojnë pa kushte riprodhimin e faksimilit ; botuesit e tjerë janë më rezistent. 

Për sa i përket publikimeve kërkimore shkencore, një numër çështjesh kyçe përfshijnë dhe nuk kufizohen vetëm në: 

* Ndershmëria. Ndershmëria dhe integriteti janë detyrë e çdo autori dhe personi, ekspert-recensent dhe anëtar i bordeve redaktuese të revistave.
* Procesi i rishikimit. Procesi i rishikimit nga kolegët kontribuon në kontrollin e cilësisë dhe është një hap thelbësor për të konstatuar qëndrimin dhe origjinalitetin e kërkimit. 
** Publikime të tepërta. Publikime që përmbajnë materiale të mbrojtura nga të drejtat e autorit dhe materiale të reja të pabotuara. 
** Fabrikimet e të dhënave. Është procesi i ndryshimit të qëllimshëm të të dhënave për ta bërë informacionin më shumë në favor të autorit.  
** Shqetësimet e mirëqenies njerëzore. Udhëzimet për eksperimentimin njerëzor filluan gjatë Luftës së Dytë Botërore me Kodin e Nurembergut. Ai ka evoluar në tre parime kryesore nga Raporti Belmont. Subjekti duhet të jetë në gjendje të bëjë zgjedhjet e tij për të mbrojtur veten, përfitimet duhet të tejkalojnë rreziqet dhe subjektet duhet të vlerësohen për përzgjedhjen e tyre dhe përfitimet duhet të shkojnë për të gjithë shoqërinë.  

Librat teknikë dhe shkencorë ishin një specialitet i David Van Nostrand, dhe Revista e tij Inxhinierike ribotoi artikuj shkencorë bashkëkohorë.

## Shih edhe 
* Citimi
* Fusnota
* Hulumtimi
* Recensioni
* Metodologjia
* Burime dytësore
* Burime parësore
* Burime tretësore
* Metoda shkencore
* Rishikimi i literaturës
* Identifikues digjital objektesh

## Literatura 
* Robert G. Bartle (1990) "Një histori e shkurtër e literaturës matematikore"  nga Shoqëria Matematikore Amerikane.
* 
* 
* 
* 
* 
*
* Jordan R. (1999) *Academic Writing Course*, Longman, ISBN 0-582-40019-8
* Silvia Paul J. (2007) *How to Write a Lot: A Practical Guide to Productive Academic Writing* ISBN 978-1-59147-743-3
* Swales John M., Feak Christine B. (2004) *Academic Writing for Graduate Students - Commentary: Essential Tasks and Skills* ISBN 0-472-08856-4
* Weissberg Robert, Buker Suzanne (1990)* Writing Up Research: Experimental Research Report Writing for Students of English* ISBN 0-13-970831-6
* 
* 
* 
* Patricia Keith-Spiegel, Joan Sieber, and Gerald P. Koocher (November, 2010). *Responding to Research Wrongdoing: A User Friendly Guide*.
* 
* 
* 

## Referime