Monografi Shala e Bajgorës

Monografi " Shala e Bajgorës " është shkruar nga autori Fadil Istrefi, më 2011 në Mitrovicë.

## Përmbajtja
Shala e Bajgorës në historinë e saj përfshinë shumë ngjarje dhe personalitete të njohura që u kanë prirë këtyre ngjarjeve që janë zhvilluar në këtë trevë po edhe më gjerë . E kaluar e Shalës së Bajgores është shumë e pasur që nga Iliria – Dardania e deri në ditët e sotme për të cilat shkruan Fadil Istrefi në librin monografik “Shala e Bajgorës”. Për ketë trevë është shkruar edhe më parë mirëpo në këtë monografi çështjet shtrohen në mënyrën që do të nxisin për studime më të thella studiues tjerë. Monografia “Shala e Bajgorës” është e ndarë në tetë kapituj ku flitet për ngjarjet historike të arriturat ekonomike, kulturore, arsimore etj të kësaj treve.

### Kapitulli i parë 
Jepet një prezantim historik i Shalës së Bajgorës ku si thotë autori se treva e sotme e Shalës së Bajgorës i ka takuar Ilirisë sepse që nga mileniumi i dytë para erës së re ky territor ka qenë i banuar nga Ilirët stërgjyshërit tanë pra nga populli autokton. Në këtë trevë kanë jetuar fisi Iliro-Dardan që të jep të kuptosh se kjo trevë i ka takuar shtetit që quhej Dardani. Autori thotë se emërtimi Shalë e Bajgorës ka mbetur sipas të gjitha gjasave nga fisi Shalë që ka jetuar në këto fshatra dhe nga fshati qendror që është më i madhi në këtë mes Bajgora. Kjo trevë nganjëherë është quajtur edhe Shala e Vushtrrisë, Shala e Kosovës, Shala e Mitrovicës mirëpo në popull është e njohur si Shala e Bajgorës.

### Kapitulli i dytë 
Në këtë kapitull të kësaj monografie bëhet fjalë për pozitën gjeografike, relievin, hidrografinë dhe klimën e Shalës së Bajgorës. Shala e Bajgorës gjendet në pjesën jugore të Albanikut në verilindje të Mitrovicë dhe Kosovës. Kjo pjesë e Kosovës shtrihet në hapësirën mes Mitrovicës, Besianës (Podujevës), Albanikut dhe Vushtrrisë që përfshinë një sipërfaqe prej rreth 433 km katror. Po ashtu flitet edhe për klimën e kësaj ane që është pjesë e rëndësishme e natyrës për jetën dhe zhvillimin e florës dhe faunës. Si dhe për relievin që kjo trevë në tërësi është e shtrirë në malet e Albaniku me një lartësi mbidetare mesatare rreth 1100 metra. Në kuadër të hidrografisë ku përmenden të gjithë lumenjtë që kalojnë nëpër fshatrat e këtij rajoni autori përmend edhe disa burime që njihen si ujëra mjekuese të cilat edhe tani njerëzit i përdorin.

### Kapitulli i tretë 
Flitet për vendbanimet e Shalës së Bajgorës që përfshinë përpos qytetit Trepça, Stantërgu i vjetër, Rrëzhana e vjetër shkruan edhe për 54 fshatra tjera duke i paraqitur edhe në harta, kufizimin e tyre me fshatrat e tjera. Po ashtu flet edhe për tipizimet e fshatrave , tipet e shtëpive, kushtet e jetesës etj.

### Kapitulli i katërt
Në kapitullin IV-të bëhet fjalë për përkatësinë administrative të Shalës së Bajgorës nëpër shekuj duke filluar nga periudha Iliro – Dardane e deri në ditët e sotme në periudhën nga qershori i vitit 1999. 

### Kapitulli i pestë 
Bëhet fjalë për popullsinë e Shalës së Bajgorës për regjistrimet e popullsisë që njihen që nga regjistrimi i parë Osmano – Turk që është bërë në vitin 1455 e deri në vitin 1991. Po ashtu flitet për emigrimin e popullsisë në vende tjera si dhe për muhaxhirët që në periudhën 1844 deri më 1912 në Shalën e Bajgorës kanë ardhur shqiptarë nga Sanxhaku i Nishit, Toplica, Kostajnica e Pustareka. Këto lëvizje të popullatës nga Shala e Bajgorës pasqyrohen edhe në mënyrë tabelore me numër të familjeve dhe banorëve që kanë shkuar në vende tjera. Po ashtu flitet edhe për përkatësinë fisnore të popullatës, profesionet, veshmbathjet etj. 

### Kapitulli i gjashtë 
Flitet për ekonominë e Shalës së Bajgorës ku përfshihen industria dhe xehetaria duke folur gjerësisht për xeheroren e Trepçës prodhimin e saj në periudha të ndryshme e po ashtu edhe për kuadrot e para të diplomuara të kësaj lëmie e deri tek greva e njohur e minatorëve. Po ashtu flitet për bujqësinë, blegtorinë, bletarinë, pylltarinë etj.

### Kapitulli i shtatë 
Autori një rëndësi të veçantë i jep prezantimit të zhvillimit të arsimit duke i prezantuar të gjitha shkollat e këtyre fshatrave, veprimtarin e tyre edukativo – arsimore, kuadrot që kanë punuar me nxënësit e kësaj treve,duke i ilustruar me shumë foto të shkollave,nxënësve dhe mësuesve të tyre. Flitet edhe për karakteristika të përgjithshme të shkollave të Shalës së Bajgorës, për kurset e analfabetizmit dhe kurset tjera, kuzhinat shkollore, shkollat për të rritur si dhe për arsimin e shaljanëve në shkollat e mesme të larta e fakultete. Po ashtu në këtë monografi zë vend edhe kultura si veprimtari me rëndësi shoqërore e cila si thotë autori në këtë mes ajo i ka rrënjët nga lashtësia dhe mesjeta si kulturë shqiptare. Edhe punësimi, çështja sociale, informimi etj janë të përfshira në këtë kapitull.

### Kapitullin i tetë 
Bëhet fjalë për kronologjinë e ngjarjeve historike në Shalën e Bajgorës ku shaljanët asnjëherë nuk janë pajtuar me regjimet okupuese që nga lashtësia e deri në ditët e sotme. Fillohet me vitet 1588 dhe 1638 ku shaljanët kishin organizuar kryengritje kundër Turqëve. Vinë me radhë të gjitha ngjarjet historike që janë zhvilluar në këto anë deri në luftën e fundit që e zhvilloi Ushtria Çlirimtare e Kosovës për çlirimin e vendit. Më pas prezantohen biografi të shkurtra të disa personaliteteve të njohura të kësaj ane si: Isa Boletini, Beqir e Sherif Voca, Ahmet Selaci, Ukshin Kovaqica, Bislim Bajgora, Adem Voca etj. Po ashtu flitet për rezistencën e Shalës së Bajgorës dhe luftën e UÇK – së si dhe luftëtarët trima të kësaj ane duke filluar nga Mehë Uka nga fshati Bajgorë që ishte ideolog për Bashkimin Kombëtar i cili nga forcat kriminele serbe e reaksionare u likuidua mizorisht në fshatin Lushtë afër Mitrovicë. Në monografi flitet për luftën e UÇK – së, dëshmorët dhe martirët duke i prezantuar edhe me fotografi të prirë nga dëshmori Mehë Uka dhe martiri profesori dhe poeti i madh Latif Berisha.

Në fund autori sjell edhe regjistrin e informatorëve, burimet dhe literaturën e shfrytëzuar si dhe emrat e personave që e ndihmuan materialisht nxjerrjen e kësaj monografie.

## Shiko
*Shala e Bajgorës
*Mitrovica
*Bajgora
*Fadil Istrefi
*Miniera e Trepçës
*Isa Boletini

## Referime 
## Lidhje te jashtme
https://www.youtube.com/watch?v=Z9tATnWffqQ
https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-108821&fid=3575&c=kosovo