Aneksimi i Goas

**Aneksimi i Goas** ishte procesi në të cilin Republika e Indisë aneksoi shtetin e Indisë, territoret e atëhershme indiane portugeze të Goas, Damanit dhe Diut, duke filluar me aksionin e armatosur të kryer nga Forcat e Armatosura Indiane në dhjetor 1961. Në Indi, ky veprim quhet " **Çlirimi i Goas** ". Në Portugali, quhet " **Pushtimi i Goas** ". Jawaharlal Nehru kishte shpresuar se lëvizja popullore në Goa dhe presioni i opinionit publik botëror do t'i detyronte autoritetet portugeze Goan t'i jepnin pavarësinë, por pa sukses; për rrjedhojë, Krishna Menoni sugjeroi marrjen e Goas me forcë.  

Operacioni u emërua i koduar **Operacioni Vijay** (që do të thotë "Fitore" në Sanskritisht) nga Forcat e Armatosura Indiane. Ai përfshiu sulme ajrore, detare dhe tokësore për më shumë se 36 orë dhe ishte një fitore vendimtare për Indinë, duke i dhënë fund 451 viteve të sundimit nga Portugalia mbi enklavat e saj të mbetura në Indi. Përleshja zgjati dy ditë, dhe në luftime u vranë njëzet e dy indianë dhe tridhjetë portugeze.  Konflikti i shkurtër tërhoqi një përzierje lavdërimesh dhe dënimesh mbarëbotërore. Në Indi, veprimi u pa si një çlirim i territorit historikisht indian, ndërsa Portugalia e shihte atë si një agresion kundër tokës dhe qytetarëve të saj. Duke justifikuar aksionin e suksesshëm ushtarak, Nehru vuri në dukje se "portugezët në fund nuk na lanë asnjë zgjedhje tjetër".  

Pas përfundimit të sundimit portugez në 1961, Goa u vendos nën administrimin ushtarak të kryesuar nga Kunhiraman Palat Candeth si toger guvernator .  Më 8 qershor 1962, sundimi ushtarak u zëvendësua nga qeveria civile kur nënguvernatori emëroi një Këshill konsultativ informal prej 29 anëtarësh të emëruar për ta ndihmuar atë në administrimin e territorit. 

## Sfondi 
Pas pavarësisë së Indisë nga Perandoria Britanike në gusht 1947, Portugalia vazhdoi të mbante një grusht eksklavash në nënkontinentin Indian - rrethet e Goas, Damanit dhe Diut dhe Dadrës dhe Nagar Havelit - të njohura kolektivisht si Shteti i Indisë . Goa, Daman dhe Diu mbuluan një sipërfaqe prej rreth 4000 km2 dhe kishte një popullsi prej 637,591 banorësh.  Diaspora Goane u vlerësua në 175,000 njerëz (rreth 100,000 brenda Bashkimit Indian, kryesisht në Bombei).  Përbërja fetare ishte 61% hindu, 37% e krishterë (kryesisht katolike) dhe 2% myslimanë.  Portugalia iu përgjigj duke argumentuar se territori i saj në nënkontinentin Indian nuk ishte një koloni, por pjesë e Portugalisë metropolitane dhe për këtë arsye transferimi i saj ishte i panegociueshëm dhe se India nuk kishte të drejta mbi këtë territor sepse Republika e Indisë nuk ekzistonte në kohën kur Goa ra nën sundimin portugez.  Kur qeveria portugeze refuzoi t'u përgjigjej kujtimeve të mëvonshme në lidhje me këtë, qeveria indiane, më 11 qershor 1953, tërhoqi misionin e saj diplomatik nga Lisbona. 

Në vitin 1954, Republika e Indisë vendosi kufizime të vizave për udhëtimin nga Goa në Indi, gjë që paralizoi transportin midis Goas dhe enklavave të tjera si Damani, Diu, Dadra dhe Nagar Haveli.  Në të njëjtin vit, India vendosi sanksione ndaj Portugalisë me qëllim aneksimin e Goas në Indi; sanksioni do të mbetej deri në vitin 1961.  Ndërkohë, Unioni Indian i Dokeve kishte vendosur, në vitin 1954, një bojkot për transportin detar në Indinë Portugeze.  Midis 22 korrikut dhe 2 gushtit 1954, aktivistë të armatosur sulmuan dhe detyruan dorëzimin e forcave portugeze të vendosura në Dadra dhe Nagar Haveli. 

Më 15 gusht 1955, 3,000–5,000 aktivistë indianë të paarmatosur  u përpoqën të hynin në Goa në gjashtë vendodhje dhe u zmbrapsën dhunshëm nga oficerët e policisë portugeze, duke rezultuar në vdekjen e midis 21  dhe 30  personave.  Lajmi i incidentit konsolidoi opinionin publik në Indi kundër pranisë së portugezit në Goa.  Më 1 shtator 1955, India mbylli zyrën e saj konsullore në Goa. 

Në vitin 1956, ambasadori portugez në Francë, Marcello Mathias, së bashku me kryeministrin portugez António de Oliveira Salazar, argumentuan në favor të një referendumi në Goa për të përcaktuar të ardhmen e saj. Megjithatë, ky propozim u refuzua nga Ministrat e Mbrojtjes dhe të Punëve të Jashtme. Kërkesa për një referendum u përsërit nga kandidati presidencial Gjenerali Humberto Delgado në vitin 1957.  Meksika i ofroi qeverisë indiane ndikimin e saj në Amerikën Latine për të bërë presion mbi portugezët për të lehtësuar tensionet.  Ndërkohë, Krishna Menon, ministri i mbrojtjes i Indisë dhe kreu i delegacionit të OKB-së të Indisë, deklaroi në mënyrë të prerë se India nuk kishte "refuzuar përdorimin e forcës" në Goa.  Incidentet nxitën mbështetjen e gjerë publike në Indi për veprimet ushtarake në Goa.

## Veprimet portugeze pas armiqësive 
Kur morën lajmin për rënien e Goas, qeveria portugeze ndërpreu zyrtarisht të gjitha lidhjet diplomatike me Indinë dhe refuzoi të njihte përfshirjen e territoreve të pushtuara në Republikën Indiane. Në vend të kësaj, një ofertë për nënshtetësinë portugeze iu bë të gjithë vendasve goanë që dëshironin të emigronin në Portugali në vend që të qëndronin nën sundimin indian. Kjo u ndryshua në vitin 2006 për të përfshirë vetëm ata që kishin lindur para 19 dhjetorit 1961. Më vonë, në një shfaqje sfide, qeveria e kryeministrit Salazar ofroi një shpërblim prej 10,000 dollarë amerikanë për kapjen e brigadierit Sagat Singh, komandantit të beretave ngjyrë kafe të regjimentit të parashutës së Indisë, të cilët ishin trupat e para që hynë në Panaxhi, kryeqyteti i Goas. 

Lisbona hyri praktikisht në zi dhe festimet e Krishtlindjeve ishin jashtëzakonisht të heshtura. Kinematë dhe teatrot u mbyllën ndërsa dhjetëra mijëra portugezë marshuan në një paradë të heshtur nga bashkia e qytetit të Lisbonës drejt katedrales, duke shoqëruar reliket e Shën Françesk Saverit . 

Salazari, duke iu drejtuar Asamblesë Kombëtare Portugeze më 3 janar 1962, thirri parimin e sovranitetit kombëtar, siç përcaktohet në kuadrin ligjor të Kushtetutës së regjimit Estado Novo. “Ne nuk mund të negociojmë, jo pa mohuar dhe tradhtuar tonat, dhënien e territorit kombëtar dhe transferimin e popullsive që i banojnë, te sovranët e huaj”, tha Salazari.  Ai vazhdoi duke deklaruar se dështimi i OKB-së për të ndalur agresionin kundër Portugalisë, tregoi se fuqia efektive në OKB u kishte kaluar vendeve komuniste dhe afro-aziatike. Salazari akuzoi gjithashtu Britaninë se ka vonuar për një javë përgjigjen e saj ndaj kërkesës së Portugalisë për të lejuar përdorimin e fushave të caktuara ajrore. "Sikur të mos ishte për këtë vonesë," tha ai, "ne me siguri do të kishim gjetur rrugë alternative dhe mund të kishim nxituar në Indi përforcime me njerëz dhe materiale për një mbrojtje të qëndrueshme të territorit." 

Marrëdhëniet midis Indisë dhe Portugalisë u shkrinë vetëm në vitin 1974, kur, pas një grusht shteti ushtarak antikolonial dhe rënies së sundimit autoritar në Lisbonë, Goa u njoh më në fund si pjesë e Indisë dhe u ndërmorën hapa për të rivendosur marrëdhëniet diplomatike me Indinë. Më 31 dhjetor 1974, u nënshkrua një traktat midis Indisë dhe Portugalisë me portugezët duke njohur sovranitetin e plotë të Indisë mbi Goa, Daman, Diu, Dadra dhe Nagar Haveli.  Në vitin 1992, presidenti portugez Mário Soares u bë kreu i parë i shtetit portugez që vizitoi Goa pas aneksimit të saj nga India, pas vizitës së Presidentit Indian Ramaswamy Venkataraman në Portugali në 1990.