Dorëshkrimet në fasha bambuje dhe druri

**Fashat apo shiritat prej bambuje dhe druri** ( e thjeshtëzuar dhe  tradicionale, jiǎndú) janë fasha të gjata, të ngushta druri ose bambuje, të cilat martin secila përgjithësisht një kolonë të vetme karakteresh të shkruara me furçë. Ato ishin mjeti kryesor për të shkruar dokumente në Kinë para përdorimit të gjerë të letrës gjatë dy shekujve të parë të erës sonë. (Ndonjëherë përdorej mëndafshi, për shembull te Dorëshkrimet prej mëndafshi Çu, por ishte në mënyrë penguese tepër i shtrenjtë për shumicën e dokumenteve.)

Zakoni i groposjes së librave të bërë prej shiritash rezistentë bambuje në varret mbretërore ka ruajtur shumë vepra në formën e tyre origjinale përgjatë shekujve. Një gjetje e rëndësishme e hershme ishte Zbulimi Xhizhong në vitin 279 të e.s. në varrin e një mbreti të Shtetit Vei, megjithëse shiritat origjinale të zbuluara tashmë janë zhdukur. Mjaft gjetje të rëndësishme janë kryer në vitet e fundit.

## Formati 
[parapamje|majtas|281px|Publikim i shek. të XVIII i *[Arti i Luftës|Artit të Luftës* të Sun Tzu, në fasha bambuje]]
Shiritat prej bambuje ishin një formë libri në të cilat shkruheshin fjalë, imazhe ose simbole të tjera të posaçme. Sipërfaqja e fashave të lidhura ngushtësisht mund të shkruhet dhe pikturohet si një libër mëndafshi. Për shembull, tekstet prej bambuje të *Librit të Ditëve* Qin Xhian të Tokës së Tigrit të Përgjumur (217 p.e.s.) janë të ilustruar, Harta Genshan dhe Diagrama Herringbone.

[parapamje|majtas|339px|Pikturë në shirita druri nga [Dinastia Han në Xhujan]]
Proçesi i përpunimit përbëhet nga tymosja e kallmave të gjelbër të bambusë dhe përcëllimi në zjarr duke i tharë që të parandalohen deformime të ardhshme, ngrënien nga insektet dhe lehtësimi i shkrimit. Në këtë mënyrë shiritat e bambusë përdoreshin për libra dhe dokumente historike. Pas kësaj, shiritat e bambusë duhet të lëmohen për ta bërë sipërfaqen e tyre të sheshtë, për të lehtësuar shkrimin. Pas trajtimit paraprak, shiritat e bambusë mund të lidhen nëpërmjet fijesh në një libër në vrima, ose mund të lidhen drejtpërdrejtë pa vrima. Procesi i lidhjes zakonisht zhvillohej pas shkrimit, me pak përjashtime.

## Historia dhe zbulimet 
parapamje|majtas|379px|Pikturë në shirit druri nga Hsia Perëndimore, 1200
Shembuj më të hershëm të mbijetuar të shiritave prej druri dhe bambuje datojnë nga shekulli V p.e.s. gjatë Periudhës së Shteteve Ndërluftuese. Megjithatë, referencat në tekstet më të hershme mbijetojnë në mjete të tjera shkrimi qartësojnë se disa paraprirës të këtyre shiritave prej bambuje të Periudhës së Shteteve Ndërluftuese ishin në përdorim që nga fundi i Periudhës Shang (nga rreth viti 1250 p.e.s.). Shiritat pre bambuje dhe druri ishin materiale standart i shkrimit gjatë Dinastisë Han dhe shembujt e zbuluar gjenden me shumicë. Në vijim, përmirësimet e bërë te letra nga Cai Lun gjatë Dinastisë Han filluan të zëvendësonin shiritat prej bambuje dhe druri nga përdorimet kryesore dhe nga shekulli IV i e.s., bambuja ishte braktisur gjerësisht si një mjet për të shkruar në Kinë.

[parapamje|339px|Dorëshkrim i shek. të XVIII i [Arti i Luftës|Artit të Luftës të Sun Tzu i mbyllur]]
Në vitin 1930, Ekspedita Sino-Suedeze gërmoi dhjetë site në Basenin e Liqenit Xhujan dhe zbuloi një tërësi prej 10,200 shiritash druri që datojnë nga Hanët Perëndimor (220 p.e.s.-9 i e.s.), një koleksion që do të njihej si "Tekstet e Vjetra Xhujan". Në vitin 1937, pasi filloi Lufta e Dytë Sino-Japoneze, Chung-Chang Shen i barti këto shirita druri nga Pekini në Universitetin e Hong Kongut.

[parapamje|majtas|372px|Dorëshkrim në shirita bambuje nga [Dinastia Han]]
"Pas Incidentit të Urës Marko Polo, C.C. Shen i Liberal Arts Research i barti shiritat e drurit han të Xhujanit që i përkisnin Grupit të Ekspeditës Shkencore Veri-Lindore te Universiteti i Hong Kongut." — Yaming Shen. Një tjetër grup prej 20,237 shiritash u zbulua midis viteve 1972 dhe 1976 nga Skuadra Arkeologjike e Xhujanit, Gansu. Këto shirita mbahen nga muzeu provincial i Gansusë, duke u bërë të njohura si "Tekstet e Reja të Xhujanit".

Korpusi i Muzeut të Shanghait u ble në Hong Kong vitin pasi u gërmua Varri i Guodianit dhe bësohet se kanë qenë marrë nga grabitës varresh nga një varr i të njëjtës zonë. Shiritat prej Bambuje të Tsinghuasë u dhuruan nga një studentë që i bleu ato në një ankand, pa tregues të origjinës së tyre. Shiritat prej Bambuje të Universitetit Anhui u ble gjithashtu nga Universiteti Anhui pasi shiritat dolën në dritën në tregun e antikave. Të tjera dorëshkrime në shirita bambuje u zbuluan arkeologjikisht.

## Pajistjet 
Një pajisje e përdorur kur shkruhet mbi shirita bambuje ishte një thikë e vogël, e cila do të përdorej për të fshirë gabimet duke i gërvishtur dhe duke bërë korrigjime. Thikat e dekoruara u bënë simbol i detyrës për disa zyrtarë që tregonin pushtetin e tyre për të korrigjuar dhe ndryshuar rregjistrimet dhe ediktet.

## Koleksionet madhore 
## Shiko gjithashtu 
* Dorëshkrimet në lëvore mështekne
* Dorëshkrimet në gjethe palme
* Dorëshkrimet e librave të palosshëm
* Shtypja në blloqe druri
* Librat në ksilografi
* Libërlidhja tradicionale kineze
* Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve
* Filozofia kineze
* Planifikimi urban i Kinës së lashtë
* Arkitektura dhe inxhinieria e Dinastisë Han
* Arkitektura e lashtë kineze prej druri
* Historia e Murit të Madh Kinez
* Pagoda kineze
* Arti i Luftës
* Sun Tzu
* Vasoboni
* Rrotullat e varura
* Rrotullat e Detit të Vdekur
* Papirusi
* Pergamena
* Peripli
* Portolanët
* Letra
* Burimet natyrore
* Kapitali natyror
* Shfrytëzimi i burimeve natyrore
* Bambuja
* Liri
* Palma
* Mështekna
* Kërpi
* Makimono
* Emakimono
* Kakemono
* Miniatura Indiane
* Historia e librit
* Paleografia
* Paleografia latine
* Dorëshkrimi i librave
* Kodikologjia
* Kodiku
* Rrotulla e shkrimit
* Tangka
* Mahabharata
* Ramajana
* Vedat
* Letërsia sanskrite
* Valmiki
* Manusmriti
* Puranat
* Vastu shastra
* Shilpa shastra

## Citime referenciale 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*