Karsti në Dumre

### **Relievi karstik në Shqipëri** 
**Relievi karstik në Shqipëri** është shumë i përhapur, kjo gjë lidhet me përhapjen e madhe të shkëmbinjve karbonatike, të cilët zënë një sipërfaqe prej 6600 km2 ose rreth 1/4 e sipërfaqes së përgjithshme të vendit. Përhapja e madhe e shkëmbinjve karbonatikë, të ndërthurur me kushtet natyrore (sidomos kushtet klimaterike), ndikojnë në zhvillimin e dukurive dhe proceseve karstike kudo në Shqipëri. Karsti në Shqipëri është zhvilluar në dy etapa: *etapa e parë* fillon me daljen përfundimisht mbi ujë të territorit të Shqipërisë (i cili quhet karst i vjetër ose paleokarst) dhe *etapa e dytë* fillon nga plioceni e deri në ditët e sotme (i cili quhet karst i ri ose neokarst). Përhapja e tyre është e gjerë në të gjithë territorin e vendit, duke filluar me format e vjetra karstike të cilat si rregull ruhen kryesisht në lartësi (në pjesët e ulëta këto forma janë ndryshuar dhe transformuar), ndërsa format e reja të zhvillimit të karstit janë më të ruajtura dhe gjenden më shumë gjurmë. Përhapja e madhe e karstit në vendin tonë lidhet shumë edhe me sasinë e madhe të reshjeve dhe qarkullimit të madh ujor, sipërfaqësor dhe nëntokësor. Zhvillimi i proceseve karstike lidhet gjithashtu edhe me tektonikën, ku ngritjet e vazhdueshme të territorit janë shoqëruar me thyerje dhe zhvendosje të zonave tektonike, duke riaktivizuar proceset kartike, sidomos karstin nëntokësor. Zhvillimi i proceseve karstike në Shqipëri është favorizuar dhe nga mbulesa e varfër bimore, si dhe nga kushtet e përshtatshme topografike (karsti zhvillohet më mirë në terrenet e sheshta, pllajat dhe shpatet e buta). 

### **Pllaja e Dumresë** 
**Pllaja e Dumresë** nga pikëpamjen tektonike bën pjesë në zonën tektonike Jonike dhe në Ultësirën Pranadriatike dhe në përbërjen litologjike të saj marrin pjesë kryesisht shkëmbinjtë karbonatikë (gipset dhe dolomitet). Nga ana e relievit pllaja e Dumresë përfaqëson një pllajë  kodrinore të valëzuar, duke formësuar një peizazh dhe mjedis tejet interesant. Format kryesore të relievit janë kodrat dhe gropat, të ndërthurura me njëra-tjetrën, të cilat ndryshojnë nga territoret e tjera përreth. Këto tipare morfologjike të relievit lidhen me vecoritë e ndërtimit litologjik dhe sidomos me zhvillimin e proceseve karstike. Karsti në pllajën e Dumresë, në dallim nga zonat e tjera karstike, është zhvilluar kryesisht në gipset dhe anhidritet, si në sipërfaqe ashtu edhe në thellësi. Relievi karstik sipërfaqsor në pllajën e Dumresë përfaqësohet kryesisht nga gropat, të cilat paraqiten në dy tipe, në formë hinke dhe në formë pjate. Në pllajën e Dumresë dendësia dhe shpërndarja gjeografike e gropave karstike është shumë e madhe, gjë e cila mund të vërehet edhe nëpërmjet vrojtimit të thjeshtë në terren. Sipas origjinës së formimit, në pllajën e Dumresë, mbizotërojnë gropat karstike të krijuara nga tretja, ndërsa ato të krijuara nga shembjet janë më pak të përhapura. 

### **Në relievin karstik të pllajës së Dumresë** 
**Në relievin karstik të pllajës së Dumresë** një vend të veçantë zenë gropat karstike me pamjet kryesisht të çrregullt dhe me përmasa të mëdha, të cilat përfshihen në grupin e uvalave ose të fushave karstike të vogla. Përmasat e tyre variojnë nga 200-600 m gjerësi dhe nga 350-400 m gjatësi, dhe një pjesë e tyre të cilat janë mbushur me ujë, duke formuar kështu liqenet karstike të Dumresë (84 liqene). Kjo gjë demostron se proçeset karstike në pllajën e Dumresë kanë avancuar në mënyrë të ndjeshme, pasi mbyllja e të çarave dhe plasaritjeve të shkëmbinjve nga argjilat e dekalçifikuara, ka penguar zhvillimin e mëtejshëm të karstit, dhe në këtë rast kemi të bëjmë me një karst të vdekur. Në pllajën e Dumresë format e tjera karstike sipërfaqësore, si luginat qorre, puset etj, janë më pak të përhapura, ndërsa format nëntokësore nuk paraqiten me përmasa të mëdha si në zonat e tjera të vendit. Megjithatë në pllajën e Dumresë janë të zhvilluara zgavrat nëntokësore, gjë që dëshmohet nga krijimi i hinkave karstike nga shembjet, të cilat janë të përhapura kryesisht në pjesën qëndrore të pllajës së Dumresë. Relievi karstik dhe zhvillimi i dukurive dhe proceseve karstike është shumë i përhapur dhe i pranishëm në pllajën e Dumresë, duke ndikuar kështu në mjedis, pamjen vizuale të tij, format e relievit etj, duke ndikuar gjithashtu edhe në veprimtarinë socio-ekonomike të banorëve të kësaj pllaje.

### **Referencat** 
# Akademia e Shkencave, 1991, Gjeografia Fizike e Shqipërisë, Volumi I
# Akademia e Shkencave, 1991, Gjeografia Fizike e Shqipërisë, Volumi II
# Qiriazi Perikli, 2015, Gjeografia Fizike e Shqipërisë, Ideart
# Sala Skënder, Qiriazi Perikli, 2007, Banorët dhe Mjedisi në Pllajën e Dumresë, Ideart