Branko Merxhani

**Aleksandër Merxhani** i njohur me emrin **Branko Merxhani** (Nish, 1894 - Stamboll, 25 shtator 1981) ka qenë botues i të përkohshmes *Përpjekja shqiptare*, përkthyes, ndër publicistët më të njohur të para Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri dhe gazetar në Turqi. Në publicistikën e tij shquhet për lëvrimin e rrymës prestigjioze social-kulturore të quajtur *Neoshqiptarizma*. 

## Biografia 
Pakçka dihet për fëmijërinë e tij, burime të ndryshme e mbajnë nga Sopiku, Skoreja, Nishi apo Stambolli. I ati ishte nëpunës i administratës osmane i martuar me një grua nga Nishi. Guvernanten e kishte gjermane; dhe Merxhani ndoqi liceun në Bursa dhe shkollimin e lartë në universitetin e Vienës. Pas triumfit të Ataturkut, punoi si publicist në shtypin e Ankarasë; për çështjen e një prone në fshatin e origjinës u kthye në atdhe. bashkëpunonte me të përkohshmen *Demokratia* të Xhevat Kallajxhiut dhe Jorgji Meksit, Nisi të kontribuonte me artikuj në të përkohshmen *Illyria* të redaktuar nga Karl Gurakuqi; bashkëpunimi i tyre zgjati nga marsi i 1934 deri më 1936. Tetorin e 1936 nisi të botonte të përkohshmen e vet *Përpjekja shqiptare.* Gjatë viteve '30 shkoi rregullisht në Stamboll për të takuar të atin.

Kur Shqipëria u pushtua nga Italia, dy numrat e fundit të *Përpjekjes* ia konfiskuan dhe e këshilluan që nëse do të donte të vazhdonte punën, atëherë t'i ndërronte titullin gazetës dhe ta quante *Përpjekja Fashiste*. Gushtin e 1939 Merxhani së bashku me Qemal Butkën dhe Dalip Zavalanin kaluan kufirin grek dhe u vendosën në Turqi. Më 1941, një organizatë amerikane e vendosur në Egjipt, kërkonte folës për Zërin e Amerikës në një stacion radioje; u zgjodhën Merxhani, Mirash Ivanaj dhe Xhemal Farka u pajtuan për punën dhe u vendosën në Jeruzalem deri me përfundimin e luftës. Vijoi veprimtarinë si publicist e gazetar në Turqi, ku shkroi në gazetat *Tan, Hürriyet, Yeni Gazete* dhe *Gunaydin.*

Në një shkrim kishte analizuar edhe situatën socio-ekonomike të Shqipërisë, botuar te *Yeni Gazete* në numrat e datave 16-21 korrik 1970 me titull "Shqipëria dhe përpjekjet e saj për zhvillimin ekonomik."

## Veprimtaria 
Radhiti pikëpamjet e veta në faqet e *Illyria*-së, *Minerva*-s. Pasi themeloi më 1936 *Përpjekjen shqiptare*, të cilën mëtonte ta bënte një *universitet popullor* ku mund të shtroheshin probleme filozofike. Në të gjeheshin përkthime e artikuj në hulli të filozofisë, sociologjisë, historisë, gjuhësisë, arkeologjisë dhe pedagogjisë. Në një tentativë për kritikën letrare të mirëfilltë dhe mundim për t'i parashtruar lexuesit shqiptar risitë më bashkohore.

### *Neoshqiptarizma* 
Në dhjetor të 1928, Merxhani shkroi radhët e para mbi *Neo-shqiptarizmën* tek e përkohshmja *Demokratia.* Së bashku me Vangjel Koçën u përpoqën të krijonin një sistem të mendimit shqiptar synimi i të cilit ishtre çrrënjosja e sistemit shoqëror lindor dhe vendosja e sistemit perëndimor në Shqipëri. Merxhani mori për model të filozofisë së tij, pozitivismin e filozofëve francezë Ogyst Kont dhe Emil Durkheim, krahas tyre u mbështet dhe në idetë e Dekartit, të Renanit, të Bergsonit dhe të Niçes, me përzierjen e të cilëve formoi "neoshqiptarizmën." Sistem mendimi i cili, u huazua në një masë të madhe nga ai i shkrimtarit e sociologut turk Zija Gëkalp (Ziya Gökalp, 1876-1924) i njohur si "Turqizimi".

## Vepra 
Publicistika e tij u përmblodh dhe ribotua vetëm pas rënies së regjimit komunist, botimi i parë i së cilës u përkujdes nga Aurel Plasari, në botimin *Formula të Neoshqiptarismës: përmbledhje shkrimesh* (Tiranë: Apollonia, 1996) dhe më tej nga Ndriçim Kulla në botimin *Branko Merxhani: vepra* (Tiranë: Plejad, 2003).

## Referime 
## Bibliografia 
*