Miliarium

[parapamje|299px|Miliarium nga dega jugore e Via Egnatia që të çonte në [Apolonia|Apoloni, me një dedikim ndaj Mark Aurelit, Muzeu Arkeologjik i Apollonisë]]
Një **miliarium** () ishte një shtyllë cilindrike, ovale ose paralelepipede e vendosur në buzën e rrugëve romake për të shënuar largësitë çdo njëmijë *passus* (hapa të dyfishtë romakë), do me thënë, çdo milje. Sot, ajo është e barazvlefshme me një largësi prej afërsisht 1480 metra. Guri i njohur si *Miliarium Aureum* ishte pik e përdorur për të treguar largësinë për në Romë nga çdo pik në Perandorinë Romake.

Shënuesit fizikë të largësisë përkojnë me përshkrimet itinerarin abstrakt të gjetur në *itinerarium* romak, i cili ishte i përbëra nga lista të shkruara të qyteteve, ndalesave dhe largësive midis tyre.

## Sfondi
[parapamje|majtas|354px|Milaria të [Antonin Piut dhe Klaudit të zbuluara në Nimes (Via Domitia), të Francës]]
Shtyllat e bëra prej graniti, mermeri ose çfarëdo guri tjetër vendor ishte i disponueshëm. Secili prej tyre kishte një pjedestal kubik ose katror dhe kishte përmasa midis , me një diametër prej .  Miliarium përdoreshin gjerësisht nga ndërtuesit e Rrugëve Romake dhe ishin një pjesë e rëndësishme e çdo rrjeti rrugor. Në ato kohë, largësia që mund të përshkuhej çdo ditë ndonjëherë ishte vetëm pak milje. Shumë miliaria rregjistrojnë vetëm emrin e perandorit në fuqi pa dhënë ndonjë emër vendi ose largësi. Milaria e parë e njohur u shfaq në Via Appia gjatë periudhës fundore të Republika Romake, por shumica dërrmuese e atyre që ekzistojnë akoma janë krijuar gjatë Perandorisë së Lartë dhe, në një shtrirje më të vogël, në shekujt e III dhe të IV.

Shumica e këtyre gurëve bartnin mbishkrime të skalitura drejtpërdrejtë, në varësi të rëndësisë së rrugës ose afërsisë së largësisë nga Roma, ose qytetet e origjinës dhe destinacionit. Mbishkrimi përbëhej gjithmonë nga një varg pjesësh të mirë-përcaktuara: 

#Titulli i plotë i perandorit nën sundimin e të cilit ndërtohej, rikonstruktohej apo modifikohej rruga.
#Largësinë për në Romë ose qytetet më të rëndësishme përgjatë itinerarit.
#Guvernatorin dhe /ose njësinë ushtarake përgjegjëse për punimet përgjatë rrugës.
#Shprehjen *refecit* ose *reparavit* nëse ai ishte një punim mirëmbajtjeje.

Në shekullin e IV, miliarium e humbën dobinë e tyre si shënues miljesh, duke u bërë një element i propagandës politike për perandorët.

Në Perandorinë Romake Perëndimore, miliaria të fundit u bënë në kohën e perandorëve Teodosit I dhe Honoriusit. Me pushtimet barbare dhe Rënien e Perandorisë Perëndimore, ata pushuan së ndërtuari, kur mirëmbajtja e rrugëve u ndërpre. Në Perandorinë Lindore Romake, rrugët vijuan të mirëmbaheshin deri në shekullin e VI, megjithëse miliaria u bënë gjithmonë e më të rralla, pasi ato nuk ndërtoheshin më. Duke qenë shkruar në latinisht, ato e humbën funksionin e tyre mes një popullsie që fliste më së shumti greqisht.

## Galeri pamjesh

File:Miliario romano del Emperador Trajano Decio, Borriol.jpg|Miliarium i pernadorit Trajan Decius, e gjetur në Borriol, Spanjë
File:MiliarioCapara.jpg |Miliarium i Neronit përgjatë Vía de la Plata në *Municipium Capara*, në pjesën veriore të Provincës së Kaseres në Spanjë
File:RomaForoRomanoMiliariumAureum.JPG |*Milliarium Aureum* në Forumin Romak 
File:Milestone of Antoninus Pius, Nîmes (CIL XII 5629 = XVII.2 247).jpg|Miliarium i Antonin Piut nga Via Domitia, afër Nimes, Francë
Skeda:Geira Milha XXIX caminho.jpg|Miliarium XXIX përgjatë Via Romana XVIII, rruga që lidhte qytetet iberike të Bracara Augusta dhe Asturica Augusta, Portugali

## Shiko gjithashtu
* Udhëtimi përqark botës
* Milja
* Statio
* Njësitë matëse romake
* Historia e planifikimit urban
* Kopshtet e lashta greke
* Aerarium
* Agger
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Aqua Appia
* Via Appia
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Besimet e lashta mesdhetare
* Cannaba
* Castra
* Cirku Romak
* Civitas
* Cliens
* Clivus Palatinus
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Dux
* E drejta romake
* Ekonomia Romake
* Equites
* Festivalet Romake
* Forumet Romake
* Genius loci
* Gens
* Gotthograikia
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Horreum (Epir)
* Hospitium
* Imperator
* Imperium
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Instrumentum regni
* Insula (hapsirë urbane)
* Itinerari
* Itinerarium Antonin Augusti
* Itinerarium Burdigalensis - Hierosolymitanum
* Jus
* Kalendari Romak
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Lapis manalis
* Larja në Romën e Lashtë
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Legjioni romak
* Lidhja Latine
* Limes
* Limes Alutanus
* Limes Britannicus
* Limes Dacicus
* Limes Danubii
* Limes Moesicus
* Limes Pannonicus
* Limes Porolissensis
* Limes Sarmatiae
* Limes Transalutanus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Lista e kolonive romake
* Llaçi romak
* Luftërat Romako-Latine
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Mansio
* Mare Nostrum
* Marina Romake
* Miliarium Aureum
* Misteret greko-romake
* Mitologjia romake
* Mjekësia Romake
* Mundus Cereris
* Municipium
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Optimates dhe populares
* Orcus
* Pagus
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Patronus
* Perandoria Romake
* Peripli
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Provinca romake e Epirit
* Provocatio ad populum
* Roma quadrata
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rruga Flaminia
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtatë Kodrat e Romës
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Tabula Peutingeriane
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Të Drejtat Latine
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Trashëgimia romake në Kosovë
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Umbilicus urbis Romae
* Ura e Trajanit
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Urbs
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Vallum
* Vardariotai
* Via Appia
* Via Candavia
* Via Cassia
* Via Egnatia
* Via Salaria
* Vicus
* Vigiles
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citime fundore
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
* *El Miliario Extravagante*, nga Gonzalo Arias. Map-Index of the Roman Roads of Hispania, catalog of roads, index of mansions and cities of Roman Hispania.
* Epigrafía, the Anticuarius Innovation Project, Universidad Complutense de Madrid