Historia e Linux

**Historia e Linux** fillon në vitin 1991 me fillimin e një projekti personal nga një student Finlandez : Linus Torvalds për të krijuar një kernel të ri falas për një sistem operativ. Që atëherë, rezultati, i cili ishte kerneli i Linux ka pasur një rritje konstante përgjatë historisë së tij. Që nga momenti kur u publikua burimi i kodit në 1991, ai është zhvilluar nga një numër i vogël të skedarësh në gjuhën C, nën një licencë, e cila ndalonte shpërndarjen e reklamave dhe publiciteteve për versionin 4.2.3 në 2015, me më shumë se 18 milion rreshta kod nën GNU General Public License (Licensa Publike të Përgjithshme).

## Ngjarjet që çuan në krijimin e Linux 
Pasi kompania e telekomunikacionit AT&T ishte larguar nga projekti Multics (sistem operativ time-sharing), sistemi operativ UNIX ishte konceptuar dhe implementuar nga Ken Thompson dhe Dennis Ritchie (të dy nga Laboratoret Bell te AT&T) në 1969 dhe e publikuar fillimisht në 1970. Më vonë ata e rishkruan atë në një gjuhë të re programimi, C, për ta bërë atë të lëvizshëm (portabël). Disponueshmëria e UNIX bëri që ai të ishte gjerësisht i përdorshëm, i kopjuar dhe i modifikuar nga institucione akademike dhe biznese.

Në vitin 1983, Richard Stallman filloi projektin GNU me qëllimin për të krijuar një sistem operativ falas, por të ngjashëm më UNIX. Si pjesë e punës së tij, ai shkroi GNU Licencën Publike të Përgjithshme.  Në fillimet e vitit 1990, kishte pothuajse mjaftueshëm softuer për të krijuar një sistem operativ të plotë.  Gjithsesi, kerneli GNU, i quajtur Hurd, dështoi për të tërhequr mbështetjen e zhvilluesve, duke e lënë GNU të paplotësuar.

Një tjetër projekt për të krijuar një sistem operativ falas, fillimisht i publikuar në 1977, ishte Berkeley Software Distribution BSD (Shpërndarja Softuerike Berkelei).  Kjo ishte e zhvilluar nga UC Berkeley nga botimi i gjashtë i UNIX nga AT&T. Që kur BSD kishte kodin e UNIX, që ishte pronësi e AT&T, AT&T hodhi në gjygj Universitetin e Kalifornisë. Kjo limitoi zhvillimin dhe marrjen e kodit nga BSD.

Në vitin 1985, Intel publikoi 80386, mikroprocesorin e parë X86, me një set instruksionesh prej 32 bitësh dhe një njësi për menaxhimin e kujtesës me faqe.

Në vitin 1985, Maurice J. Bach, i laboratorit Bell të AT&T, publikoi The Design of the UNIX Operating System (Dizenjimi i Sistemit Operativ UNIX). Ky përshkrim përfundimtar plotësoi Versionin e 5-të, Publikimi i 2-të të kernelit me disa shtesa nga Publikimi i 3-të dhe nga BSD.

MINIX, një sistem i ngjashëm me UNIX, i cili ishte konceptuar për përdorim akademik, u publikua nga Andrew S. Tanebaum për të shpjeguar principet në librin e tij, Sistemet Operative : Dizenjimi dhe Implementimi në 1987.  Në kohën kur burimi i kodit për sistemin ishte i disponueshëm, modifikimi dhe rishpërndarja ishte e limituar.  Dizenjimi 16 bit i MINIX nuk ishte i përshtatshëm për karakteristikat 32 bit, që kishte arkitektura e lirë dhe popullore Intel X386 për kompjutera personal.  Në fillimet e viteve 90-të një sistem operativ UNIX komercial për kompjuterët personal Intel 386 ishte shumë i kushtueshëm për përdoruesit privatë.

Këto faktorë dhe mungesa e një kerneli falas dhe të disponueshëm ishin një shtysë për nisjen e projektit të Torvald. Ai pohon se nëse GNU Hurd ose 386BSD kernel do të ishin të disponueshëm në atë kohë, ai me shumë mundësi nuk do ta kishte shkruar versionin e tij.

## Krijimi i Linux 
Në vitin 1991, në Helsinki, Linus Torvalds filloi projektin, që më vonë u shndërrua në kernelin Linux. Ai shkroi një program posaçërisht për hardware-in që ai po përdorte dhe të pavarur nga një sistem operativ, sepse ai donte ti përdorte funksionet e kompjuterit të tij të ri personal në një procesor 80386. Zhvillimi ishte bërë në MINIX, duke përdorur kompilatorin GNU. Kompilatori GNU C është ende dhe në ditët e sotme zgjedhje kryesore për të kompiluar Linuxin. Kodi, gjithsesi, mund të ndërtohet dhe në kompilatorët e tjerë, si përshembull Kompilatori Intel C.

Pasi Torvalds shkroi librin e tij Just for Fun (Vetëm për qejf), ai me kalimin e kohës përfundoi duke shkruar një kernel për një sistem operativ. Në 25 gusht 1991, në moshën 21 vjeçare, ai dha lajmin për këtë sistem në një *Usenet*, duke postuar tek grupi i lajmërimeve *"comp.os.minix."* :

## Referime