Vegeti

[parapamje|300x300px| *Mulomedicina* (1250-1375 rreth., [Biblioteka Laurenciane|Biblioteca Medicea Laurenziana, pluteo 45.19)]]
**Flavius** **Vegetius Renatus**,  njohur si **Vegeti**, ishte një shkrimtar i Perandorisë Romake të Mëvonshme (fundi i shekullit IV). Asgjë nuk dihet për jetën ose pozicionin e tij përtej asaj që përmbahet në dy veprat e tij të mbijetuara: *Epitoma rei militaris* (i referuar edhe si *De re militari) dhe Digesta Artis Mulomedicinae* më pak i njohur, një udhëzues për mjekësinë veterinare . Ai e identifikon veten në hapjen e veprës së tij *Epitoma rei militaris* si i krishterë . 

Vepra me titull Epitome rei militaris është ndarë në pesë kapituj, dhe trajton çështje të organizimit ushtarak, taktikës, rekrutimit, rrethimit të ushtrisë romake. Në të hasim disa informata edhe mbi gjendjen ushtarake në Iliri.

## Përmbledhje 
Ngjarja e fundit për të cilën aludohet në *Epitoma rei militaris* është vdekja e perandorit Gratian (383); Vërtetimi më i hershëm i veprës është një *nënshkrim i* Flavius Eutropius, i shkruar në Kostandinopojë në vitin 450, i cili shfaqet në një nga dy familjet e dorëshkrimeve, duke sugjeruar se një ndarje e traditës së dorëshkrimeve kishte ndodhur tashmë. Pavarësisht vendndodhjes së Eutropit në Konstandinopojë, konsensusi i studiuesve është se Vegetius shkroi në Perandorinë Romake Perëndimore .  Vegetius ia kushton veprën e tij perandorit në fuqi, i cili identifikohet si Theodosius, *ad Theodosium imperatorem*, në familjen e dorëshkrimeve që nuk u redaktua në vitin 450; identiteti është i diskutueshëm: disa studiues e identifikojnë atë me Theodosiun e Madh,  ndërsa të tjerë ndjekin Otto Seeck  dhe e identifikojnë atë me Valentinianin III të mëvonshëm, duke e datuar veprën në vitet 430–35.  Goffart pajtohet se data e mëvonshme ka të ngjarë, duke sugjeruar se puna mund të ketë qenë synuar të mbështeste një ringjallje ushtarake në kohën e supremacisë së Aetius. Rosenbaum gjithashtu argumenton se ai shkroi në fillim të viteve 430; Atëherë mund të ketë qenë i përkushtuari Theodosius II. Rosenbaum përdor aludime nga veprat e Vegetius dhe marrëdhëniet me veprën e Merobaudes për të sugjeruar se Vegetius ishte një zyrtar i lartë i gjykatës, *primiscrinius* për prefektin pretorian, i cili kishte qenë një agjent në rebus. 

Siç vëren G.R. Watson, *Epitoma e* Vegetit "është i vetmi manual i lashtë i institucioneve ushtarake romake që ka mbijetuar i paprekur". Pavarësisht kësaj, Watson dyshon në vlerën e tij, sepse Vegeti "nuk ishte as historian, as ushtar: vepra e tij është një përmbledhje e ndërtuar pa kujdes nga materiale të të gjitha epokave, një grumbull mospërputhjesh".  Këto burime antike, sipas thënies së tij, ishin Katoni Plaku, Korneli Celsus, Frontinus, Paternus dhe kushtetutat perandorake të Augustit, Trajanit dhe Hadrianit (1.8). 

Libri i parë është një lutje për reformën e ushtrisë; ai portretizon gjallërisht dekadencën ushtarake të Perandorisë Romake të Vonë. Vegetius përshkruan gjithashtu në detaje organizimin, stërvitjen dhe pajisjet e ushtrisë së Perandorisë së hershme. Libri i tretë përmban një sërë maksimash ushtarake, të cilat ishin (me sa duhet, duke pasur parasysh ngjashmërinë në kushtet ushtarake të dy epokave) themeli i të mësuarit ushtarak për çdo komandant evropian nga Uilliami i Heshuri deri te Frederiku i Madh . 

Libri i tij mbi rrethimin përmban përshkrimin më të mirë të makinave të rrethimit të Perandorisë së Vonë dhe Mesjetare. Ndër të tjera, ai tregon detaje të motorit të rrethimit të quajtur *onager*, i cili më pas luajti një rol të madh në rrethime deri në zhvillimin e topave moderne. Libri i pestë jep një përshkrim të materialit dhe personelit të marinës romake . 

## Përkthimet 
* *Institucionet Ushtarake të Vegetius,* përkthyer me një parathënie dhe shënime nga Toger John Clarke, Londër, 1767. Ribotim i shkurtuar (Librat IV dhe V të lënë jashtë): *The Military Institutes of the Romans,* Military Service Publishing Company, Harrisburg, Pa.. 1944.
* *Vegetius: Epitome of Military Science*, përkthyer me shënime dhe hyrje nga NP Milner, Tekste të përkthyera për historianët, vëll. 16, Liverpool: Liverpool University Press, 1993. (Botimi i dytë 1996; botimi i dytë i rishikuar 2011. )
* *Het Romeinse leger*, përkthim holandisht nga Fik Meijer, Publishers Polak/Van gennep, Amsterdam, 2004.

## Shih edhe 
* Iliria
* Antikiteti i vonë
* Perandoria Romake

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
Teksti i plotë latin i *De Re Militarit* gjendet në internet:

* Biblioteka Latine
* IntraText

Nga Koleksioni Lessing J. Rosenwald në Bibliotekën e Kongresit

* *De re militari* [Këln] N[icolaus] G[oetz, ca. 1475].
* *De re militari* [Augsburg, Johann Wiener, ca. 1475].

Botimi i shkurtuar i vitit 1944 i përkthimit të vitit 1767 të Toger John Clarke (duke hequr Librat IV dhe V, "me interes vetëm për antikuarët ushtarakë") është i disponueshëm në internet:

* *Institucionet Ushtarake të Romakëve* 

Një faksimile e plotë e përkthimit të John Clarke të vitit 1767 është në dispozicion në Google Books:

* *Institucionet Ushtarake të Vegetius*