Shkolla e shahut

Një **shkollë shahu** nënkupton një lojtar shahu ose një grup lojtarësh që ndajnë ide të përbashkëta për strategjinë e lojës. Ka pasur disa shkolla në historinë e shahut modern. Sot ka më pak varësi nga shkollat ​​- lojtarët përdorin shumë burime dhe luajnë sipas stilit të tyre personal.

## Epoka Philidor 
parapamje|djathtas|Philidor
Në vitin 1749, François-André Danican Philidor botoi *Analyse du jeu des Échecs*. Ky ishte libri i parë që diskutoi në detaje strategjinë e shahut. Ishte gjithashtu i pari që diskutoi ndërveprimin e figurave dhe ushtarëve në lojë. Philidor besonte se ruajtja e lëvizshmërisë së ushtarit ishte faktori më i rëndësishëm strategjik i shahut, dhe ai diskutoi strukturën e ushtarit, veçanërisht ushtarët e izoluar, ushtarët e dyfishtë dhe ushatrët e prapambetur.

Shkrimet e Philidor u vlerësuan gjerësisht dhe u keqkuptuan për 90 vjet. Idetë e tij u morën nga shkolla angleze në vitet 1840. Në vitin 1925, Aron Nimzowitsch njohu rëndësinë e lëvizshmërisë së ushtarit. Philidor është njohur gjithnjë e më shumë si themeluesi i strategjisë moderne të shahut.

## Shkolla modeneze 
Shkolla modeneze është për shkak të tre lojtarëve të shekullit të 18-të të njohur si Mjeshtrat modenezë: Domenico Lorenzo Ponziani, Giambattista Lolli, dhe Ercole del Rio. Ata rekomanduan të luhej hapja e Lojës Italiane. Në kontrast me idenë e Philidor për strukturën dhe lëvizshmërinë e ushtarit, shkolla modeneze theksoi zhvillimin e shpejtë të figurave për një sulm ndaj mbretit kundërshtar që nga fillimi, duke synuar shahmat ose një avantazh material në proces, shpesh në kurriz të efikasitetit të pengut. apo edhe pengje të tëra. Ky stil loje u përdor nga Gioachino Greco, Alessandro Salvio dhe lojtarë të tjerë italianë të shekullit të 16-të.

## Shkolla angleze 
parapamje|djathtas|200px|Staunton
Shkolla angleze u themelua nga Howard Staunton në vitet 1840. Pasuesit e tij përfshinin Bernhard Horwitz, Elijah Williams, Marmaduke Wyvill dhe deri në një farë mase Adolf Anderssen dhe Daniel Harrwitz. Në këtë stil, nuk kishte sulm të shpejtë ndaj mbretit kundërshtar. Në vend të kësaj, sulmet u përgatitën, pasi përparësitë strategjike – si kontrolli mbi qendrën dhe pikat kyçe – u arritën fillimisht. Pjesët u zhvilluan pas ushtarëve për të mbështetur përparimin e tyre. Staunton ishte pionier në përdorimin e flank opening dhe fianchetto të oficerit. Pasi Staunton praktikisht doli në pension më 1853, këto ide u neglizhuan kryesisht.

## Shahu romantik 
parapamje|djathtas|Morphy
Shahu romantik ishte stili i shahut i përhapur në shekullin e 19-të. Karakterizohej nga sakrifica të guximshme dhe lojëra të hapura taktike. Fitorja ishte dytësore ndaj fitores me stil - aq shumë, në fakt, saqë konsiderohej josportive të refuzosh një gambit (sakrifica e një ushtari ose një figure për të marrë një sulm). Nuk është rastësi që hapjet më të njohura të luajtura nga romantikët ishin King's Gambit Accepted dhe Evans Gambit Accepted. Disa nga lojtarët kryesorë të epokës romantike ishin Adolf Anderssen, Paul Morphy dhe Henry Blackburne. Një lojë e famshme e kësaj kohe është Loja e Pavdekshme midis Anderssen dhe Lionel Kieseritzky, e cila mishëron stilin romantik. Stili u përfundua efektivisht në nivelin më të lartë nga Wilhelm Steinitz, i cili, me qasjen e tij më pozicionuese, mundi shumë nga bashkëkohësit e tij dhe futi në epokën moderne të shahut.

## Shkolla klasike 
parapamje|djathtas|220px|Steinitz
Rreth vitit 1860, Louis Paulsen kuptoi se shumë sulme ndaj mbretit patën sukses për shkak të mbrojtjes së dobët. Wilhelm Steinitz u pajtua me këtë dhe hodhi poshtë nocionin mbizotërues se sulmi ishte më i nderuar se mbrojtja. Steinitz, i cili ishte angazhuar në stilin romantik të lojës së mesit të shekullit në rininë e tij, filloi të ndryshojë fokusin e tij në ndërtimin e një strukture të fortë ushtarësh dhe duke parë avantazhe të vogla për të përfituar në vend që të sulmonte gjithëpërfshirëse kundër mbretit armik. Loja me pozicione nuk ishte një ide e re dhe ka shumë shembuj të lojërave të tilla nga epoka romantike, megjithatë ajo nuk u bë e njohur apo e pranuar gjerësisht derisa Steinitz fitoi turneun e Vjenës më 1873 me idetë e tij të shahut të bazuar në mbrojtje. Ai konsiderohet kampioni i parë i vërtetë i botës në shah, dhe mbeti i tillë për 21 vjet, pavarësisht se nuk luajti aktivisht për pothuajse 15 prej tyre. Për më tepër, ai u bë mjeshtri i parë i shahut që siguroi jetesën ekskluzivisht nga shahu profesionist, ndërsa shumica e lojtarëve deri në këtë kohë e luanin lojën thjesht si një hobi ose mënyrë për të fituar para shtesë duke pasur profesione të tjera si profesionin e tyre kryesor.

Idetë e Steinitz ishin të diskutueshme dhe të kritikuara gjerësisht - disa lojtarë të vjetër si Adolf Anderssen nuk i pranuan kurrë plotësisht. Ai shkroi artikuj të shumtë në botimet e shahut duke mbrojtur idetë e tij, dhe në vitet 1890 ato u përqafuan nga një brez i ri lojtarësh të rinj si  Siegbert Tarrasch dhe Emanuel Lasker. Këta lojtarë morën gjithashtu idetë e Steinitz dhe u përmirësuan dhe i bënë ato më racionale dhe të arritshme. Në vitin 1894, pishtari iu kalua në mënyrë efektive nxënësve të Steinitz kur ai u mund nga Lasker për kampionatin botëror.

Si rezultat i shkollës klasike, shumë nga hapjet e shahut që kishin qenë shenja dalluese të shahut romantik si Gambiti i Mbretit dhe Mbrojtja e Filidorit dolën jashtë përdorimit në mesin e lojtarëve të elitës, ndërsa Gambiti i Mbretëreshës, më parë i rrallë, u bë një element kryesor i niveli i shahut.

Nga fillimi i shekullit të 20-të, mjeshtra shahu jashtë Evropës filluan të shfaqen (më parë, Paul Morphy kishte qenë i vetmi lojtar i shquar jo-evropian). Këtu përfshiheshin amerikanët Harry Nelson Pillsbury dhe Frank Marshall, dhe më vonë kubani Jose Raul Capablanca. Emanuel Lasker mbajti në kampionatin botëror një rekord prej 27 vitesh, megjithëse ai nuk luajti shah për periudha të gjata kohore për shkak të karrierës së tij si profesor matematike.

## Shkolla hypermodern 
parapamje|djathtas|Nimzowitsch

Shkolla hipermoderne u themelua nga Aron Nimzowitsch, Richard Réti, Savielly Tartakower, Gyula Breyer, dhe Ernst Grünfeld në vitet 1920. Hipermodernistët hodhën poshtë idenë se pushtimi i qendrës ishte i rëndësishëm. Në vend të kësaj, shkolla hipermoderne thekson kontrollin e qendrës duke e sulmuar atë me figura – veçanërisht nga periferia. Shkolla hipermoderne mohoi gjithashtu epërsinë e dy oficerëve në të gjitha llojet e pozicioneve dhe pretendoi se çifti i oficerëve ishte i fortë vetëm në pozicione të hapura ose gjysmë të hapura.

Ndërsa hapjet e e4 dhe loja taktike ishin ende të zakonshme gjatë epokës klasike, periudha e pas Luftës së Parë Botërore pa një ndryshim të rëndësishëm pasi hapjet e e4 të çdo lloji u bënë të pamodës jashtë nivelit amator. Richard Réti shkoi aq larg sa e shqiptoi e4 "një gabim vendimtar" dhe argumentoi se d4 ishte e vetmja mënyrë racionale për të hapur një lojë, ndërsa Mbrojtja Siçiliane dhe Franceze ishin të vetmet përgjigje racionale ndaj 1. e4. Lojtarë të tillë si  Frank Marshall dhe Jose Raul Capablanca (i cili mori kampionatin botëror nga Lasker në vitin 1921), të njohur më parë si lojtarë taktikë dhe përdorues të hapjeve e4, filluan të ndërronin repertorët e tyre në hapjet e ushtarit të mbretëreshës dhe një stil më pozicional loje në vitet 1920.

Në vitin 1927, Alexander Alekhine sfidoi Capablanca për kampionatin botëror. Ndeshja, që zgjati 34 lojëra, u mbajt në Buenos Aires, Argjentinë dhe u turpërua për përdorimin e tepruar të Mbrojtjes Ortodokse të Queen's Gambit Declined, e cila u përdor në të gjitha lojërat përveç dy ndeshjeve (dy të tjerat shfaqën një mbrojtje franceze dhe mbrojtje indiane të mbretëreshës ). Alekhine mundi Capablanca për t'u bërë kampioni i katërt botëror i shahut, të cilin ai e mbajti deri në vdekjen e tij në vitin 1946 (përveç dy viteve ku humbi titullin ndaj Max Euwe).

Përdorimi i tepruar i Mbrojtjes Ortodokse të Queen's Gambit Declined në ndeshjen e kampionatit të vitit 1927 solli një rritje të pranimit të hapjeve hipermoderne, të cilat filluan të bëheshin një element kryesor i shahut konkurrues gjatë viteve 1930. Përveç kësaj, lojtarët elitë filluan të eksplorojnë Mbrojtjen Sllave dhe variante të tjera QGD.

## Shkolla sovjetike 
parapamje|djathtas|200px|Chigorin
Në vitet 1940, Bashkimi Sovjetik filloi një dominim të gjatë të shahut. Shkolla sovjetike u pajtua me Tarrasch dhe theksoi lëvizshmërinë. Një dobësi që nuk mund të sulmohej nuk ishte një dobësi e vërtetë. Shkolla sovjetike u bazua në mësimet e Mikhail Chigorin (1850-1908).

Mikhail Botvinnik ishte mjeshtri i parë me të vërtetë dominues sovjetik, i cili ishte përgatitur për këtë rol për shkak të rinisë së tij dhe besnikërisë ndaj komunizmit. Në vitin 1937, ai fitoi kampionatin e BRSS, por kampionati botëror duhej të priste për më shumë se një dekadë deri pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore. Kampioni aktual i botës, Alexander Alekhine, kishte vdekur në vitin 1946, duke e lënë kampionatin bosh. Botvinnik u bë kampion bote duke fituar një turne me pesë lojtarë më të mirë, Kampionatin Botëror të Shahut të vitit 1948.

Pas Luftës së Dytë Botërore, hapjet hipermoderne si Mbrojtjes Indiane u bënë një element kryesor i shahut të nivelit të lartë dhe kanë mbetur të tilla që atëherë. Përveç kësaj, periudha pa një rritje meteorike të Mbrojtjes Siçiliane, për të cilën ishte shkruar që nga shekulli i 16-të, por ishte e pazakontë deri në vitet 1950.

## Referime 
**Bibliography**
*
*
*