Angazhimi publik për shkencën

**Angazhimi publik për shkencën** është gjithçka që lidhet me ndërgjegjësimin, qëndrimet, sjelljet, opinionet dhe aktivitetet që përfshijnë marrëdhëniet midis publikut të gjerë ose shoqërisë laike në tërësi me njohuritë dhe organizimin shkencor. Ky koncept njihet gjithashtu si **kuptimi publik i shkencës**, ose më së fundi, **angazhimi publik me shkencën dhe teknologjinë**. Është një qasje relativisht e re për detyrën e eksplorimit të morisë së marrëdhënieve dhe lidhjeve që shkenca, teknologjia dhe inovacioni kanë mes publikut të gjerë.  Ndërsa puna e hershme në këtë fushë u përqendrua në rritjen ose shtimin e njohurive të publikut për temat shkencore, në përputhje me modelin e mungesës së informacionit të komunikimit shkencor, modeli i deficitit është braktisur kryesisht nga studiuesit e komunikimit shkencor. Në vend të kësaj, ka një theks në rritje në të kuptuarit se si publiku zgjedh të përdorë njohuritë shkencore dhe në zhvillimin e ndërfaqeve për të ndërmjetësuar midis të kuptuarit e ekspertëve dhe laikëve të një çështjeje. Kornizat më të reja të shkencës komunikuese përfshijnë modelet e dialogut dhe pjesëmarrjes.  Modeli i dialogut synon të krijojë hapësira që të zhvillohen biseda midis shkencëtarëve dhe jo-shkencëtarëve, ndërsa modeli i pjesëmarrjes synon të përfshijë jo-shkencëtarët në procesin e shkencës.

Linjat e rëndësishme të kërkimit në këtë fushë janë se si të rritet ndërgjegjësimi i publikut dhe të kuptuarit publik për shkencën dhe teknologjinë. Gjithashtu, duke mësuar se si ndihet dhe di publiku për shkencën në përgjithësi, si dhe për lëndët individuale, si inxhinieria gjenetike, ose bioetika . Hulumtimi nga Matthew Nisbet nxjerr në pah disa sfida në komunikimin shkencor, duke përfshirë paradoksin që suksesi shkencor mund të krijojë ose besim ose mosbesim te ekspertët e popullatave të ndryshme dhe se qëndrimet e besimit formohen kryesisht nga dallimet socio-ekonomike dhe jo fetare ose ideologjike.  Një studim i vitit 2020 nga Qendra Kërkimore Pew zbuloi nivele të ndryshme besimi në shkencë sipas vendit, prirjeve politike dhe faktorëve të tjerë.

## Temat kryesore 
parapamje|318x318px| Foto e bërë gjatë një Bioblici të Shkencës Qytetare
Ky aspekt i angazhimit shoqëror për shkencën integron një sërë fushash dhe temash si:

* Shkenca qytetare
* Edukimi i konsumatorit
* Ekspozita shkencore fikse dhe të lëvizshme
* Media dhe shkenca ( medializimi i shkencës)
* Polemikat publike mbi shkencën dhe teknologjinë
* Turne publike të parqeve të kërkimit dhe zhvillimit, kompanive prodhuese, etj.
* Arti dhe shkenca
* Komunikimi shkencor në masmedia, internet, radio, filma dhe programe televizive
* Arsimi shkencor për të rriturit
* Panaire shkencore në shkolla dhe grupe shoqërore
* Festivale shkencore
* Shkenca në kulturën popullore
* Shkenca në librat shkollorë dhe në klasat mësimore
* Muzetë shkencore, akuariumet, planetariumet, parqet zoologjike, kopshtet botanike etj.
* Lëvizjet shoqërore shkencore

## Raporti Bodmer 
Publikimi i raportit të Shoqërisë Mbretërore *, Kuptimi Publik i Shkencës * (ose *Raporti Bodmer* ) në vitin 1985 konsiderohet gjerësisht si lindja e lëvizjes Kuptimi Publik i Shkencës në Britani.  Raporti çoi në themelimin e Komitetit për Kuptimin Publik të Shkencës dhe një ndryshim kulturor në qëndrimin e shkencëtarëve ndaj aktiviteteve në terren. 

## Modelet e angazhimit 
### Modeli kontekstualist 
Në vitet 1990, një perspektivë e re u shfaq në fushë me studimin klasik të ndërveprimit të Fermerëve të Deleve Cumbrian me shkencëtarët bërthamorë në Angli. Brian Wynne tregoi se si ekspertët ishin injorantë ose të painteresuar për të marrë parasysh njohuritë laike të fermerëve të deleve gjatë kryerjes së eksperimenteve në terren mbi ndikimin e pasojave bërthamore të Çernobilit mbi delet në rajon.  Për shkak të kësaj mangësie nga ana e shkencëtarëve, fermerët vendas e humbën besimin tek ata. Ekspertët nuk ishin në dijeni të kushteve lokale mjedisore dhe sjelljes së deleve dhe kjo ka çuar përfundimisht në dështimin e modeleve të tyre eksperimentale. Pas këtij studimi, studiuesit kanë studiuar kontekste të ngjashme mikro-sociologjike të ndërveprimit midis ekspertëve dhe propozuan që konteksti i komunikimit të njohurive është i rëndësishëm për të kuptuar angazhimin publik me shkencën. Në vend të anketave të opinionit publik në shkallë të gjerë, studiuesit propozuan studime të informuara nga sociologjia e njohurive shkencore (SSK). Modeli kontekstualist përqendrohet në pengesat sociale në rrjedhën e dyanshme të njohurive shkencore ndërmjet ekspertëve dhe laikëve/komuniteteve.

### Modeli diskutues 
Studiues të tillë si Sheila Jasanoff e kanë avancuar debatin rreth angazhimit publik me shkencën duke përdorur teorinë e demokracisë deliberative për të analizuar diskutimin publik dhe pjesëmarrjen në shkencë përmes formave të ndryshme institucionale. Përkrahësit e një diskutimi më të madh publik argumentojnë se ai është një kusht themelor për marrjen e vendimeve në shoqëritë demokratike, madje edhe për çështjet e shkencës dhe teknologjisë.  Ka gjithashtu përpjekje për të zhvilluar modele më gjithëpërfshirëse pjesëmarrëse të qeverisjes teknologjike në formën e konferencave të konsensusit, jurive qytetare, rishikimeve të zgjeruara nga kolegët dhe hartës së diskutimit. 

### Modeli i shkencave qytetare 
Disa studiues kanë identifikuar një epokë të re të " shkencës post-normale" në të cilën shumë zbulime shkencore mbartin rreziqe të larta nëse ato vlerësohen gabimisht brenda një konteksti më të gjerë shoqëror që ka një shkallë të lartë pasigurie.   Kjo epokë kërkon një qasje të re ndaj përpjekjeve të angazhimit publik dhe kërkon një rivlerësim të supozimeve themelore të "angazhimit publik", veçanërisht me çështjet e reja të shkencës dhe teknologjisë, si redaktimi i gjeneve CRISPR, që kanë potencialin të bëhen "probleme të liga".   Këto çështje "të liga" shpesh kërkojnë vendime rregullatore dhe politikash që nuk kanë asnjë zgjidhje të vetme të saktë dhe shpesh përfshijnë grupe të shumta interesiasnjëri prej tyre nuk është i pozicionuar qartë për të vendosur dhe zgjidhur problemin. Politikat dhe vendimet rregullatore rreth këtyre çështjeve shkencore janë në thelb politike dhe duhet të balancojnë shkëmbimet ndërmjet kërkimit shkencor, perceptimit të rrezikut, nevojave shoqërore dhe vlerave etike.  Ndërsa shkencëtarët mund të japin përgjigje faktike për pyetjet e kërkimit dhe vlerësimet matematikore të rrezikut, shumë konsiderata rreth këtyre çështjeve të liga të shkencës dhe teknologjisë nuk kanë përgjigje faktike. Modeli i deficitit i njëanshëm i edukimit të thjeshtë të publikut mbi këto çështje është i pamjaftueshëm për të adresuar këto pyetje komplekse dhe disa studiues kanë propozuar shkencëtarët të adoptojnë një kulturë të shkencës qytetare: "angazhim i gjerë publik me çështjet që lindin në kryqëzimet e shumta midis shkencës dhe shoqërisë".  Studiues të tjerë kanë theksuar se ky model i angazhimit publik kërkon që publiku të jetë në gjendje të ndikojë në shkencë, jo thjesht të angazhohet prej saj, deri në atë pikë sa të jetë në gjendje t'i thotë "jo" kërkimit që nuk përputhet me vlerat e publikut më të gjerë.  

Sipas modelit të shkencës qytetare, ekzistojnë pesë mësime kyçe për shkencëtarët e përkushtuar ndaj angazhimit publik:   

# Përcaktimi i saktë se *pse* dëshironi të angazhoheni me publikun dhe identifikoni qartë qëllimet tuaja.
# Kërkimi dhe angazhohimi me një gamë të gjerë, të larmishme grupesh dhe këndvështrimesh dhe përqendrimi i angazhimit në *dëgjimin* e këtyre grupeve.
# Puna në bashkëpunim të ngushtë me grupet për të vendosur përkufizime të përbashkëta për të shmangur perceptimin se studiuesit janë të pasinqertë duke u mbështetur në dallimet semantike midis interpretimeve të fjalorit të ekspertëve dhe atyre laikë për të siguruar që publiku "mbështet" pozicionin e tyre.
# Puna për të anuar debatet publike në favor të prioriteteve dhe vlerave të studiuesve nuk do të çojë në vendime të qëndrueshme "më të mira", sepse problemet e liga të shkencës dhe teknologjisë do të kenë konsiderata dhe këndvështrime të ndryshme në varësi të aplikimit dhe kontekstit kulturor.
# Angazhimi sa më i madh që të jetë e mundur; angazhimi duhet të fillojë mjaft herët në procesin e kërkimit, në mënyrë që pikëpamjet e publikut të mund të formojnë si kërkimin ashtu edhe zbatimin e gjetjeve

## Kuptimi publik i shkencës 
Shkencëtarët socialë përdorin metrika të ndryshme për të matur kuptimin publik të shkencës, duke përfshirë:

### Njohuritë faktike 
Supozimet kryesore janë se sa më shumë informacione individuale të jetë në gjendje të marrë një person, aq më shumë konsiderohet se ai person ka mësuar. 

Shembuj të matjeve:

* Njohja: Përgjigjja e një pyetjeje specifike duke zgjedhur përgjigjen e saktë nga një listë 

Shembuj të matjeve:

* Përgjigjet e anketave të shkallëzuara ndaj pyetjeve të tilla si, "Sa mirë i informuar do të thoshit se jeni për këtë temë?", 

### Njohuritë strukturore 
Natyra e lidhjeve midis pjesëve të ndryshme të informacionit në kujtesë. 

Shembuj të matjeve:

* Inventari i besimit në shkencë dhe shkencëtarë prej 21 artikujsh, i cili mat pajtiminose mospajtimin me deklarata të tilla si: "Ne mund t'u besojmë shkencëtarëve që të ndajnë zbulimet e tyre edhe nëse nuk na pëlqejnë gjetjet e tyre". 
* Masat e marrëveshjes specifike për shkencëtarët, të tilla si "Unë do t'i besoja informacionit shkencor nëse do ta dija se vjen nga ky autor". 

### Përdorimi i përzier i masave 
* Ndërsa disa studime pretendojnë se njohuritë faktike dhe të perceptuara mund të shihen si i njëjti konstrukt, një studim i vitit 2012 që heton njohuritë publike të nanoteknologjisë mbështet ndarjen e përdorimit të tyre në kërkimin e komunikimit, pasi ato "nuk pasqyrojnë të njëjtat struktura themelore të njohurive". 

Vega Science Trust  u krijua në vitin 1994 për të promovuar shkencën përmes mediave të televizionit dhe internetit me synimin për t'u dhënë shkencëtarëve një platformë nga e cila mund të komunikojnë me publikun e gjerë.

Katedra e Profesorit Simonyi për Kuptimin Publik të Shkencës në Universitetin e Oksfordit u krijua në vitin 1995 për etologun Richard Dawkins  nga një dhuratë nga Charles Simonyi . Matematicieni Marcus du Sautoy ka mbajtur postin që nga pensionimi i Dawkins në vitin 2008.  Preferenca të ngjashme janë krijuar që atëherë në universitete të tjera britanike. Ligjërata në këtë fushë janë mbajtur nga akademikë të njohur duke përfshirë Richard Fortey dhe Kathy Sykes në Universitetin e Bristolit, Brian Cox në Universitetin e Mançesterit, Tanya Byron në Universitetin Edge Hill, Jim Al-Khalili në Universitetin e Surrey dhe Alice Roberts në Universitetin e Birmingham .

## Shih edhe 
* Arsimi shkencor
* Literatura shkencore
* Alfabetizimi shkencor
* Ndërgjegjësimi shkencor 

## Referime