Lëvizja e qershorit

**Lëvizja e qershorit 1924** ishte reagimi politik i opozitës parlamentare shqiptare, pasuesve dhe intelektualëve që gjeti shkak tek vrasja e Avni Rustemit.

## Termi historik 
Emërtimi "Revolucioni Demokratiko-borgjez i Qershorit" i përdorur gjerësisht nga historiografia komuniste, pas viteve '90 u emërtua "Revolucioni i Qershorit". Duke ruajtur termin *revolucion,* i rrihej synimit për të evokuar për historiografinë e politizuar komuniste, e po ashtu post-komuniste, një precedent historik analog me *Revolucioni i tetorit* sipas shembullit rus. Pjesëmarrësit i kanë radhitur kujtimet e tyre në zhanrin e memuaristikës, dhe Ali Këlcyra dhe Sejfi Vllamasi e quajnë thjesht *Lëvizja e qershorit.*

## Rrethanat politike 
Copëtimi i Shqipërisë dhe përpjekja e gjatë e njohjes dhe përcaktimit të kufijve të shtetit shqiptar, po e kthenin Shqipërinë në një “tokë të askujt”. Në skenën politike të kohës ishin krijuar dy blloqe kryesore, ai i bejlerëve dhe pronarëve të mëdhenj, të cilët drejtoheshin jo-formalish nga Ahmet Zogolli, si dhe blloku tjetër i konsideruar si borgjezia e re, me intelektualë të rinj, të shkolluar në Perëndim, me rininë e organizuar në shoqërinë 'Bashkimi', të drejtuar nga Avni Rustemi, si dhe me mbështetjen e emigrantëve shiqptarë të Kosovës të mbledhur rreth Komitetit Mbrojtja Kombëtare e Kosovës. 

Me këtë bazë sociale e strukturore opozita mblodhi rreth vetes figura të shquara që kishin luajtur një rol të dorës së parë në shpalljen e Pavarsisë, si Hasan Prishtina, Bajram Curri, Fan Noli, Luigj Gurakuqi, Stavro Vinjau e tjerë. Gjatë vitit 1923, tensionet ishin krijuar midis grupeve fetare, me të krishterët të pakënaqur me ish-zyrtarët osmanë që vazhdonin të përfitonin nga pozicioni i tyre dhe taksat nga pjesët më të pasura të krishtera të vendit duke subvencionuar një qeveri të udhëhequr nga muslimani Ahmet Zogu. Këto tensione nxitën dhe përplasjen kryesore politike midis dy blloqeve, në vjeshtën e vitit 1923 për zgjedhjet në Asamblenë Kushtetuese, e cila kishte si detyrë përcaktimin e formës së regjimit, caktimin e kryeqytetit dhe në njëfarë mënyre caktimin e rrugës nga do të shkonte Shqipëria.

Pasditen e 20 Prillit, në Varrezat e Pashës (më pas sheshi "Avni Rustemi", Pazari i Ri), Rrustemi u ndal të përshëndeste dhe shkëmbente dy fjalë me Hoxhë Kadriun dhe në ato momente ai u qëllua me një plumb nga mullixhiu Jusuf Reçi. Ali Këlcyra e strehoi disa orë në shtëpi dhe më pas e çuan në spital, ku pas një qëndrimi dyditor, Rustemi vdiq më 22 prill 1924 nga hemoragjia. Me vrasjen e Rustemit, armiqësia politike mori hov dhe shërbeu si sebep për organizimet me efekte revolucionare që u bënë për varrimin e deputetit të vrarë.

#### Varrimi i Avni Rustemit dhe ngritja e Komitetit Revolucionar 
Sipas Këlcyrës, meqë opozita e kohës kishte bindjen se vrasja e Rustemit ishte vetëm një komplot qeveritar, i vendosi kusht qeverisë që brenda 48 orëve të dorëzoheshin komplotistët. Pas mosmarrjes së masave u organizua varrimi, me anë të të cilit opozita dhe pasuesit e saj intelektualë u nisën drejt Vlorës ku dhe ndenjën të tërhequr. 

Në Vlorë u formua një *Komitet revolucionar* i drejtuar nga Fan Noli, i përbërë prej Qazim Koculit, Spiro Kolekës, Koço Tasit e Këlcyrës, për Shqipërinë e Jugut; Luigj Gurakuqit e Xhemal beg Bushatit për Shqipërinë e Veriut. Ky komitet në pak ditë iu kundërvu qeverisë së ligjshme të vendit dhe kKrkoi njohje, pasi kyetari i komitetit i nisi nga Vlora ministrit të Italisë në Durrës, markezit Durazzo, një telegram ku shprehej shpresa për ndihmë morale nga Mussolini.

Futja në lojë e dy garnizoneve ushtarake, të atij të Shkodrës nën komandën e Rexhep Shalës, dhe atij të Përmetit, komanduar nga Kasëm Qafëzezi, si dhe mësymja e forcave të Bajram Currit nga Kruma, bënë që qeveria të largohej nga Shqipëria së bashku me Ahmet Zogun dhe pasuesit e tij. Njëzet e katër orë pas fillimit të lëvizjes ngarendës të forcave nga Veriu dhe nga Jugu në drejtim të Tiranës, fuqitë e *Lëvizjes*, pa zbrazur pothuaj asnjë pushkë, hynë në kryeqytet. 

### Programi dhe puna e Qeverisë 
Masat e para që mori Noli Kryeministër, filluan nga thjeshtësimi  i aparatit shtetëror  (deri në 25%),  nga  ulja e  rrogave  të  funksionarëve  (deri  në 40%, duke  vënë  veten  në  krye), te tentativa për të larguar nëpunësit  e diskredituar politikisht e moralisht. Por ai nuk mendoi sa duhet se reformat që do të ndërmerrte, s’mund të realizoheshin duke lënë jashtë shume njerëz të devotshëm të Bashkimit e të Vatrës.

Programi i hartuar nga Noli dhe qeveria e tij është vlerësuar nga bashkëkohës dhe studiues. Nolit nuk i mungonte as dëshira dhe as vullneti për ta vënë në jetë programin e tij, por pati një sërë faktorësh që ndikuan negativisht.

Dy javë më pas, Ahmet Zogu kthehet në Shqipëri dhe Noli largohet për në Itali, duke i paraprirë një dënimi me vdekje nga qeveria e re e Zogut. 

## Referime 
#### Literaturë 
*