Lëvizja për pavarësinë e Katalonjës

parapamje| Një protestë për pavarësinë e Katalonjës në korrik 2010
Lëvizja për pavarësinë e Katalonjës është një lëvizje social-politike, që kërkon pavarësimin e rajonit të Katalonjës nga Mbretëria e Spanjës.

## Historia 
Fillimet e separatizmit në Katalonjë mund të gjurmohen në lëvizjet rajonaliste dhe nacionaliste të mesit të shekullit të 19-të, të ndikuar nga idetë romantike të përhapura në Evropë në atë kohë. Partia e parë e organizuar për pavarësinë e Katalonjës ishte Estat Català (Shteti Katalan), e themeluar në vitin 1922 nga Francesc Macià. Në 1931, Estat Català dhe parti të tjera formuan Esquerra Republicana de Catalunya (E majta Republikane e Katalonjës, ERC). 

Macià shpalli një Republikë Katalane brenda Spanjës në vitin 1931, duke pranuar më pas autonominë brenda shtetit spanjoll pas negociatave me udhëheqësit e Republikës së Dytë Spanjolle. Gjatë Luftës Civile Spanjolle, gjenerali Francisco Franco hoqi autonominë e Katalonjës në vitin 1938. 

Pas vdekjes së Frankos në 1975, Spanja u zhvendos për të rivendosur demokracinë . Një kushtetutë e re u miratua në 1978, e cila pohoi "unitetin e pandashëm të kombit spanjoll", por pranoi "të drejtën për autonomi të kombësive dhe rajoneve që e formojnë atë".  Partitë e Pavarësisë e kundërshtuan atë mbi bazën se ishte e papajtueshme me vetëvendosjen katalane dhe formuan Comité Català Contra la Constitució Espanyola (Komiteti Katalan Kundër Kushtetutës) për ta kundërshtuar atë.  Kushtetuta u miratua në një referendum nga 88% e votuesve në Spanjë në përgjithësi, dhe pak më shumë se 90% në Katalonjë.  Ajo u pasua nga Statuti i Autonomisë së Katalonjës i vitit 1979, i cili u miratua në një referendum, me 88% të votuesve që e mbështetën atë.  Pas vdekjes së Frankos, partitë politike katalanase u përqendruan në autonomi dhe jo në pavarësi.

## Lëvizja Bashkëkohore 
Pas zgjedhjeve të vitit 2003, partia nacionaliste e moderuar Convergència i Unió (CiU), e cila kishte qeverisur Katalonjën që nga viti 1980, humbi pushtetin ndaj një koalicioni partish të krahut të majtë të përbërë nga Partia Socialiste e Katalonjës (PSC), Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) dhe një koalicion të ekstremit të majtë/të Gjelbër ( ICV - EUiA ), i kryesuar nga Pasqual Maragall. Qeveria hartoi një draft për një Statut të ri të Autonomisë, i cili u mbështet nga CiU dhe u miratua nga parlamenti me një shumicë të madhe.  Projekt-statuti më pas duhej të miratohej nga parlamenti spanjoll, i cili mund të bënte ndryshime; ai e bëri këtë, duke hequr klauzolat për financat dhe gjuhën, dhe një artikull që thoshte se Katalonja ishte një komb.  Kur statuti i ndryshuar u hodh në referendum më 18 qershor 2006, ERC, në shenjë proteste, bëri thirrje për një votim "jo". Statuti u miratua, por pjesëmarrja ishte vetëm 48.9%. 

Lëvizja bashkëkohore e pavarësisë filloi rreth vitit 2009 pas një sërë ngjarjesh, duke përfshirë krizën financiare të viteve 2007–2008 dhe Partido Popular (Partia Popullore) që sfidoi Statutin e Autonomisë 2006 në Gjykatën Kushtetuese të Spanjës. Komunat katalanase mbajtën disa referendume simbolike për pavarësinë midis 2009 dhe 2011. 

Vendimi i gjykatës i vitit 2010 se pjesë të Statutit të Autonomisë ishin jokushtetuese shkaktoi protesta të mëdha dhe një zgjedhje e parakohshme në vitin 2012 çoi në shumicën e parë pro-pavarësisë në parlamentin katalanas. 

Qeveria e re mbajti një referendum "jodetyrues" të vetëvendosjes në vitin 2014, i cili dha një mbështetje në shumicë të madhe në favor të pavarësisë, por me një pjesëmarrje të ulët për shkak të bojkotimit nga votuesit kundër pavarësisë. Zgjedhjet e tjera në vitin 2015 u pasuan nga thirrja e një referendumi të ri, detyrues . Megjithatë, kjo u konsiderua e paligjshme nga qeveria spanjolle dhe Gjykata Kushtetuese, pasi qeverisë katalanase i mungon juridiksioni ligjor për të organizuar referendume. Referendumi megjithatë u mbajt në vitin 2017 mes polemikave të mëdha politike dhe sociale, duke përfshirë veprimet e policisë që synonin ta ndalonin atë si përpara ashtu edhe gjatë votimit. 

Mes protestave të mëdha nga kampet pro dhe kundër pavarësisë, parlamenti katalanas miratoi një mocion me qëllim të shpalljes së një republike të pavarur, në të njëjtën kohë që senati spanjoll votoi për të marrë kontrollin e institucioneve katalane deri në zgjedhjet e reja rajonale. Udhëheqësit e qeverisë rajonale u arrestuan në javët në vijim, me disa të arratisur jashtë vendit, duke përfshirë presidentin e atëhershëm Carles Puigdemont. Në vitin 2019, qeveria e re spanjolle ra dakord të zhvillonte një "tryezë negociatash" me qeverinë e Katalonjës, megjithëse refuzoi paraprakisht të konsideronte pavarësinë ose vetëvendosjen. 

Në vitin 2020, qeveria spanjolle filloi përpunimin e një kërkese për faljen e drejtuesve të arrestuar, e cila hyri në fuqi në qershor 2021.

## Mbështetja politike 
Në Parlamentin e Katalonjës, partitë që mbështesin në mënyrë eksplicite pavarësinë janë Së bashku për Katalonjën (JxCat) (e cila përfshin Partinë Demòcrata Europeu Català (PDeCAT), trashëgimtare e ish- Convergència Democràtica de Catalunya (CDC)); Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) dhe Candidatura d'Unitat Popular (CUP). 

Partitë që kundërshtojnë pavarësinë rajonale janë Ciutadans (Qytetarët), Partia Popullore (PP), Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC) dhe, që nga viti 2021, Vox . En Comú Podem mbështet federalizmin dhe një referendum ligjor dhe të rënë dakord.

[parapamje| Protesta e autonomisë katalane 2010 në kryqëzimin e rrugëve Passeig de Gràcia dhe Aragó, në [Barcelona|Barcelonë]]

#### Konsultimet dhe referendumet jozyrtare 
## Referime 
* "Votat e Katalonjës", faqe interneti për referendumin e vetëvendosjes  Archived   krijuar nga qeveria katalanase 2015-2017.
*    (Një video e bazuar në një artikull në favor të pavarësisë së Katalonjës nga profesori Xavier Sala-i-Martin nga Universiteti Columbia.)
* Partia që kërkon më shumë autonomi nga Spanja duket se fiton në Katalonjë Artikulli në New York Times, 2 nëntor 2006
* 
* Votuesit në Katalonjë miratojnë një artikull për një autonomi më të madhe në The New York Times, 19 qershor 2006
* Spanja miraton ligjin për t'i dhënë kompetenca të gjera Katalonjës Artikull në The New York Times, 31 mars 2006
*    . (in Catalan)
*