Berisha (fis)

parapamje|200px|Albanian bajraks (1918). Berisha is numbered 16.

**Berisha** është një fis dhe rajon historik shqiptar në Pukë, në veri të Shqipërisë. Berisha është një nga fiset më të vjetra të dokumentuara shqiptare, i regjistruar për herë të parë në vitin 1242 në Dulcigno. Në mesjetë, ai u përhap gjerësisht në Shqipërinë veriore, Malin e Zi jugor dhe Kosovën. Në qendrat tregtare bregdetare të Dalmacisë në mesjetë gjenden edhe njerëz që e kanë prejardhjen te Berisha. Berisha formoi bashkësinë e tij territoriale në Pukë në shekullin e 14-të.

Në kulmin e zhvillimit feudal në Shqipëri në fund të shekullit të 13-të dhe gjatë shekullit të gjatë të 14-të, Berisha ishte në një proces çfisnorizimi dhe riorganizimi të disa degëve si familje feudale. Ky proces u ndal në vazhdën e pushtimit osman të Ballkanit në shekullin e 15-të dhe u pasua nga një forcimi i lidhjeve fisnore dhe farefisnore në rajon. Berisha i Pukës është një fis katolik. Në periudhën osmane, vëllazëritë nga Puka u vendosën në pjesë të Tropojës, disa zona të Kosovës dhe Karadaku në Maqedoni. Këto degë u konvertuan në Islam duke filluar nga shekulli i 18-të e tutje. Mbiemri Berisha është i zakonshëm në Pukë, Tropojë dhe Kosovë.

## Gjeografia 
Zona historike fisnore e Berishës ndodhet në rrethin e Pukës, në jug të Drinit, në perëndim të Fierzës, në veri të Shqipërisë. Qendra është pellgu i lumit Sapaç, që derdhet në Drin. Berisha kufizohet tradicionalisht me Dushmanin dhe Toplanën në perëndim, Bugjonin në veri, Iballën në lindje dhe Kabashin në jug. Vendbanimet kryesore janë Berisha e Vogël, Shopël dhe Berisha e Epërme. Banorët e saj quhen *Berishat*. Përsa i përket ndarjes administrative, Berisha është pjesë e njësisë bashkiake Iballë, Fushë-Arrëz.

## Origjina 
Traditat gojore dhe tregimet fragmentare u mblodhën dhe u interpretuan nga shkrimtarë që udhëtuan në rajon në shekullin e 19-të për historinë e hershme të fisit Berisha. Që atëherë, analiza e materialit të regjistruar historik, gjuhësia dhe antropologjia krahasuese kanë rezultuar në tregime më të bazuara historikisht. Me rëndësi të veçantë është kërkimi arkivor i Ljudevit Talocit, i cili gjeti të dhënat e para historike të Berishës në arkivat e Republikës së Raguzës në vitin 1242. Puna e tij lejoi kërkime të mëtejshme arkivore. Kështu, në vitet në vijim, Baroni Nopcsa e gjurmoi me siguri prejardhjen e Berishës në vitin 1370 dhe formuloi një prejardhje të mundshme që në vitin 1270.

Edith Durham, Baron Nopcsa e të tjerë shënuan traditën gojore më të njohur për origjinën e Berishës, e cila është edhe pjesë e traditës së të gjitha fiseve të tjera të zonës. Sipas tij, paraardhësi i parë i drejtpërdrejtë i fisit është Kol Poga, i biri i Pog Murrit, i biri i Murr Dedit. Vëllai i Kol Pogës ishte Lekë Poga, paraardhësi i Mërturit. Vëllai i Pog Murrit ishte Dit Murri, paraardhës i Shalës, Shoshit dhe Mirditës. Gjyshi i Kol Pogës, paraardhësi i Berishës, Murr Dedi ishte gjithashtu paraardhës i fisit Thaçi dhe Toplana. Berisha i Pukës formojnë katër vëllazëri, që të gjitha e kanë prejardhjen nga Kol Poga: Tetaj (Teta), Maroj (Poga), Deskaj (Desku), Doçaj (Doçi).

Në Mal të Zi, Marko Miljanov nga Kuçi shkroi në librin e tij për rajonin e tij të origjinës se Kuçi dhe Berisha ishin "konsideruar të afërt", gjoja sepse paraardhësit Berisha u vendosën nga Kuçi; Konstantin Jireçek më tej shënoi për këtë histori se Kuçi i Vjetër (Staro Kuçi), i cili vendosi si paraardhës një Grça, të birin e Nenadit, e vendosi atë si paraardhës të fisit Berisha. Përkundrazi, te Berisha besohet se vetë Kuçi i Vjetër rrjedh nga Berisha dhe quhet *Berisha i Kuq* në krahasim me Berishën e Pukës, Mërturit dhe një pjesë të Piperit që e ka origjinën nga Berisha, të cilët quhen kolektivisht *Berisha i Bardh*. Në të dhënat historike, Berisha dhe Kuçi i Vjetër shfaqen në zona dhe afate të ndryshme kohore pasi Kuçi i Vjetër ishte pjesë e fisit të Kuçit aktual, i cili bazohej në grupe të ndryshme stërgjyshore në fund të shekullit të 15-të.

Në kohët e mëvonshme, një vëllazëri e Kuçit, Drekaloviçët e kanë perardhjen te Berisha. Nga ana tjetër, prej tyre një pjesë e Kastratëve e kanë origjinën. Kështu, këto grupe kanë zakon që t'i shmangen martesat me njëri-tjetrin. Në Lumë fisi Arrëni është degë e Berishës. Në përgjithësi, vëllazëritë nga Berisha janë të përhapura në veri-lindje të Shqipërisë. Berisha i Tropojës të cilët formojnë tre vëllazëri: Isufmemaj, Halilaj, Papaj në periudhën osmane ishin pjesë e të njëjtit bajrak me Kojeli, të cilët janë nga Mërturi dhe kësisoj të afërm me Berishën.

## Referime 
*
*
*
*
*
*
*

## Referime