Mbretëria e Francës

**Mbretëria e Francës** (Frëngjisht: *Royaume de France*) ose është emri historiografik ose term ombrellë që u jepet entiteteve të ndryshme politike të Francës në periudhën mesjetare dhe të hershme moderne. Ishte një nga shtetet më të fuqishme në Evropë që nga Mesjeta e Lartë. Ishte gjithashtu një fuqi e hershme koloniale, me zotërime në mbarë botën.

Franca filloi si Franca Perëndimore (Francia Occidentalis), gjysma perëndimore e Perandorisë Karolingiane, me Traktatin e Verdunit (843). Një degë e dinastisë Karolingiane vazhdoi të sundonte deri në vitin 987, kur Hugh Capet u zgjodh mbret dhe themeloi dinastinë Capetian. Territori mbeti i njohur si Francia dhe sundimtari i saj si rex Francorum ("mbreti i Frankëve") edhe në Mesjetë e Lartë. Mbreti i parë që e quajti veten rex Francie ("Mbreti i Francës") ishte Filipi II, në 1190, dhe zyrtarisht nga viti 1204. Që atëherë, Franca sundohej vazhdimisht nga Kapetët dhe linjat e tyre kadetësh - Valois dhe Bourbon - derisa monarkia u bë u shfuqizua në 1792 gjatë Revolucionit Francez. Mbretëria e Francës u qeveris gjithashtu në bashkim personal me Mbretërinë e Navarrës gjatë dy periudhave kohore, 1284-1328 dhe 1572-1620, pas së cilës institucionet e Navarrës u shfuqizuan dhe ajo u aneksua plotësisht nga Franca (megjithëse Mbreti i Francës vazhdoi për të përdorur titullin "Mbreti i Navarrës" deri në fund të monarkisë).

Franca në mesjetë ishte një monarki feudale e decentralizuar. Në Brittany dhe Katalonjë (tani pjesë e Spanjës), si dhe në Aquitaine, autoriteti i mbretit francez mezi ndihej. Lorraine dhe Provence ishin shtete të Perandorisë së Shenjtë Romake dhe jo ende pjesë e Francës. Fillimisht, mbretërit franke perëndimore u zgjodhën nga magnatët laikë dhe kishtarë, por kurorëzimi i rregullt i djalit të madh të mbretit në fuqi gjatë jetës së babait të tij vendosi parimin e parësisë mashkullore, i cili u kodifikua në ligjin Salic. Gjatë Mesjetës së Vonë, rivaliteti midis Dinastisë Kapetiane, sundimtarëve të Mbretërisë së Francës dhe vasalëve të tyre Shtëpia e Plantagenet, e cila gjithashtu sundoi Mbretërinë e Anglisë si pjesë e të ashtuquajturës Perandoria e tyre konkurruese Angevin, rezultoi në shumë beteja të armatosura. Më famëkeq prej tyre janë seria e konflikteve të njohura si Lufta Njëqindvjeçare (1337–1453) në të cilën mbretërit e Anglisë pretenduan për fronin francez. Duke dalë fitimtare nga konfliktet e përmendura, Franca më pas u përpoq të shtrinte ndikimin e saj në Itali, por u mund nga Spanja dhe Perandoria e Shenjtë Romake në Luftërat Italiane që pasuan (1494–1559).

Franca në epokën e hershme moderne ishte gjithnjë e më e centralizuar; gjuha frënge filloi të zhvendoste gjuhët e tjera nga përdorimi zyrtar dhe monarku zgjeroi pushtetin e tij absolut, megjithëse në një sistem administrativ (regjimi i lashtë) i ndërlikuar nga parregullsitë historike dhe rajonale në taksat, ndarjet ligjore, gjyqësore dhe kishtare dhe prerogativat lokale. . Nga ana fetare, Franca u nda midis shumicës katolike dhe pakicës protestante, Huguenotëve, gjë që çoi në një seri luftërash civile, Luftërat e Fesë (1562-1598). Luftërat e fesë sakatuan Francën, por triumfi mbi Spanjën dhe monarkinë Habsburge në Luftën Tridhjetëvjeçare e bënë Francën edhe një herë kombin më të fuqishëm në kontinent. Mbretëria u bë fuqia dominuese kulturore, politike dhe ushtarake e Evropës në shekullin e 17-të nën Louis XIV. Paralelisht, Franca zhvilloi perandorinë e saj të parë koloniale në Azi, Afrikë dhe në Amerikë. Nga shekulli i 16-të deri në shekullin e 17-të, perandoria e parë koloniale franceze shtrihej nga një sipërfaqe totale në kulmin e saj në 1680 në mbi 10,000,000 kilometra katrorë, perandoria e dytë më e madhe në botë në atë kohë pas vetëm Perandorisë Spanjolle. Konfliktet koloniale me Britaninë e Madhe çuan në humbjen e pjesës më të madhe të zotërimeve të saj në Amerikën e Veriut deri në vitin 1763. Ndërhyrja franceze në Luftën Revolucionare Amerikane ndihmoi në sigurimin e pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të reja të Amerikës, por ishte e kushtueshme dhe arriti pak për Francën.

Mbretëria e Francës miratoi një kushtetutë të shkruar në 1791, por Mbretëria u shfuqizua një vit më vonë dhe u zëvendësua me Republikën e Parë Franceze. Monarkia u rivendos nga fuqitë e tjera të mëdha në 1814 dhe zgjati (me përjashtim të njëqind ditëve në 1815) deri në Revolucionin Francez të 1848.

## Shiko edhe 
* Lufta njëqindvjeçare

## Referime