Republika kuvendore

**Republika kuvendore** është një republikë që funksionon sipas një sistemi kuvendor të qeverisjes ku dega ekzekutive (qeveria) e merr legjitimitetin e saj dhe i përgjigjet legjislativit (kuvendit). Ekzistojnë një sërë variacionesh të republikave kuvendore. Shumica kanë një diferencim të qartë midis kreut të qeverisë dhe kreut të shtetit, me kreun e qeverisë që mban pushtetin real, njëlloj si monarkitë kushtetuese (megjithatë në disa vende kreu i shtetit, pavarësisht nëse sistemi i vendit është një republikë kuvendore apo një monarki kushtetuese, ka 'pushtet rezervë' të dhëna për t'i përdorur sipas gjykimit të tyre, në mënyrë që të veprojë si një 'arbitër' jopartiak i procesit politik dhe të sigurojë që kushtetuta e vendit të respektohet).  Disa kanë kombinuar rolet e kreut të shtetit dhe kreut të qeverisë, njësoj si sistemet presidenciale, por me një varësi nga pushteti kuvendor.

Për rastin e parë të përmendur më sipër, forma e marrëveshjes së degës ekzekutive është e dallueshme nga shumica e qeverive të tjera dhe republikave gjysmë-presidenciale që ndajnë kreun e shtetit (zakonisht i caktuar si "president") nga kreu i qeverisë (zakonisht i caktuar si " kryeministër", "kryeministër" ose "kancelar") dhe i nënshtrohen këtij të fundit besimit të kuvendit dhe një qëndrimi të butë në detyrë, ndërkohë që kreut të shtetit i mungon varësia dhe investimi i njërës prej tyre me shumicën e pushtetit ekzekutiv.

## Fuqitë 
Ndryshe nga republikat që veprojnë ose nën sistemin presidencial ose sistemin gjysmë-presidencial, kreu i shtetit zakonisht nuk ka kompetenca ekzekutive siç do të kishte një president ekzekutiv (disa mund të kenë 'pushtet rezervë' ose pak më shumë ndikim përtej kësaj), sepse shumë nga këto kompetenca i janë dhënë një kreu të qeverisë (zakonisht i quajtur kryeministër ).   

Megjithatë, në një republikë kuvendore me një kryetar shteti, mandati i të cilit varet nga kuvendi, kreu i qeverisë dhe kreu i shtetit mund të formojnë një zyrë (si në Botsvana, Ishujt Marshall, Nauru dhe Afrikën e Jugut), por presidenti është ende i zgjedhur në të njëjtën mënyrë siç është kryeministri në shumicën e sistemeve të Westminster-it. Kjo zakonisht do të thotë se ata janë liderët e partisë ose koalicionit më të madh të partive në kuvend.

Në disa raste, kreu i shtetit mund t'i jepet ligjërisht kompetenca ekzekutive për të ndërmarrë drejtimin e përditshëm të qeverisë (si në Austri dhe Islandë), por sipas konventës ata ose nuk i përdorin këto kompetenca ose i përdorin ato vetëm për të dhënë efekt. sipas këshillës së kuvendit ose kreut të qeverisë. Prandaj, disa republika kuvendore mund të shihen se ndjekin sistemin gjysmë-presidencial, por që funksionojnë nën një sistem kuvendor.

## Zhvillimi historik 
Në mënyrë tipike, republikat kuvendore janë shtete që më parë ishin monarki kushtetuese me sistem kuvendor, me pozitën e kreut të shtetit që i jepej një monarku. 

Pas humbjes së Napoleonit III në Luftën Franko-Prusiane, Franca u bë përsëri një republikë - Republika e Tretë Franceze - në 1870. Presidenti i Republikës së Tretë kishte dukshëm më pak kompetenca ekzekutive se sa ato të dy republikave të mëparshme. Republika e Tretë zgjati deri në pushtimin e Francës nga Gjermania naziste në vitin 1940. Pas përfundimit të luftës, Republika e Katërt Franceze u krijua në vija të ngjashme në 1946. Republika e Katërt pa një epokë të rritjes së madhe ekonomike në Francë dhe rindërtimit të institucioneve sociale dhe industrisë së vendit pas luftës, dhe luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e procesit të integrimit evropian, i cili ndryshoi kontinentin përgjithmonë. U bënë disa përpjekje për të forcuar degën ekzekutive të qeverisë për të parandaluar situatën e paqëndrueshme që kishte ekzistuar para luftës, por paqëndrueshmëria mbeti dhe Republika e Katërt pa ndryshime të shpeshta në qeveri - kishte 20 qeveri në dhjetë vjet. Për më tepër, qeveria u tregua e paaftë për të marrë vendime efektive në lidhje me dekolonizimin. Si rezultat, Republika e Katërt u shemb dhe Charles de Gaulle iu dha pushteti për të qeverisur me dekret, i cili më pas u legjitimua me miratimin e një kushtetute të re në një referendum më 28 shtator 1958 që çoi në krijimin e Republikës së Pestë Franceze në 1959.

### Komonuelthi i Kombeve 
Që nga Deklarata e Londrës e 29 Prillit 1949 (vetëm disa javë pasi Irlanda e shpalli veten republikë dhe e përjashtoi veten nga Commonwealth) republikat janë pranuar si anëtarë të Komonuelthit të Kombeve.

Në rastin e shumë republikave në Komonuelthin e Kombeve, ishte e zakonshme që Sovrani, i përfaqësuar më parë nga një Guvernator i Përgjithshëm, të zëvendësohej nga një kryetar shteti jo-ekzekutiv. Ky ishte rasti në Afrikën e Jugut (e cila pushoi së qeni anëtare e Commonwealth menjëherë pasi u bë republikë, dhe më vonë kaloi në një presidencë ekzekutive), Maltë, Trinidad dhe Tobago, Indi, Vanuatu dhe së fundmi Barbados . Në shumë prej këtyre shembujve, Guvernatori i fundit i Përgjithshëm u bë presidenti i parë. I tillë ishte rasti me Sri Lankën dhe Pakistanin .

Shtetet e tjera u bënë republika parlamentare me fitimin e pavarësisë.

## Lista e republikave moderne parlamentare dhe sistemeve përkatëse 
## Lista e ish-republikave parlamentare dhe sistemeve përkatëse 
## Referime 
## Referime