Vaksina Pfizer–BioNTech kundër COVID-19

**Vaksina Pfizer–BioNTech kundër COVID-19**, e shitur me emrin e markës **Comirnaty**,   është një vaksinë COVID-19 e llojit mRNA, e zhvilluar nga kompania gjermane e bioteknologjisë BioNTech . Për zhvillimin e saj, BioNTech bashkëpunoi me kompaninë amerikane Pfizer për të kryer prova klinike, për lehtësim në logjistikë dhe prodhim.   Është e autorizuar për përdorim te personat e moshës pesë vjeç e lart në disa juridiksione,  dymbëdhjetë vjeç e lart në disa juridiksione, dhe për njerëzit gjashtëmbëdhjetë vjeç e lart në juridiksione të tjera,     për të siguruar mbrojtje kundër COVID-19, të shkaktuar nga infeksioni me virusin SARS-CoV-2 .  Këshillat fillestare treguan se vaksinimi kërkonte dy doza të dhëna 21 ditë larg,     por intervali më vonë u zgjat deri në 42 ditë në SHBA,   dhe deri në katër muaj në Kanada.  

Provat klinike filluan në prill 2020;  Më të zakonshmet përfshijnë dhimbje të lehta deri në mesatare në vendin e injektimit, lodhje dhe dhimbje koke.   Raportet e efekteve anësore serioze, të tilla si reaksionet alergjike, janë shumë të rralla  dhe nuk janë raportuar komplikime afatgjata. 

Vaksina është vaksina e parë kundër COVID ‑ 19 e autorizuar nga një autoritet i rreptë rregullator për përdorim urgjent   dhe e para e pranuar për përdorim të rregullt.  Në Dhjetor 2020, Mbretëria e Bashkuar ishte vendi i parë që autorizoi përdorimin e tij në baza urgjente.     Më 23 gusht 2021, vaksina Pfizer–BioNTech u bë vaksina e parë për COVID-19 që u miratua në Shtetet e Bashkuara nga Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA) për individë të moshës gjashtëmbëdhjetë vjeç e lart.  

Në gusht 2022, një version bivalent i vaksinës (Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine, Bivalent) u autorizua për përdorim si një dozë përforcuese te individët e moshës dymbëdhjetë vjeç e lart në Shtetet e Bashkuara.     Në shtator 2022, versioni BA.1 i vaksinës bivalente (Comirnaty Original/Omicron BA.1 ose tozinameran/riltozinameran)  u autorizua si një përforcues për përdorim në Mbretërinë e Bashkuar për njerëzit e moshës dymbëdhjetë vjeç e lart.    Në shtator 2022, Bashkimi Evropian autorizoi versionet përforcuese BA.1 dhe BA.4/BA.5 (tozinameran/famtozinameran) të vaksinës bivalente për njerëzit e moshës dymbëdhjetë vjeç e lart.  

## Përdorimi mjekësor 
Vaksina Pfizer–BioNTech COVID-19 përdoret për të siguruar mbrojtje kundër COVID-19, të shkaktuar nga infeksioni me virusin SARS-CoV-2, duke shkaktuar një përgjigje imune ndaj antigjenit S.  

Një dozë e tretë, e katërt ose e pestë mund të shtohet në disa vende.      

### Efektiviteti 
Një studim test-negativ  rast-kontroll i publikuar në gusht 2021, zbuloi se dy doza të vaksinës BNT162b2 (Pfizer) kishin 93.7% efektivitet kundër sëmundjes simptomatike të shkaktuar nga varianti alfa (B.1.1.7) dhe 88.0% efektiviteti kundër sëmundjes simptomatike të shkaktuar nga varianti delta (B.1.617.2).  Veçanërisht, efektiviteti pas një doze të vetme të vaksinës Pfizer ishte 48,7% kundër alfa dhe 30,7% kundër delta, i ngjashëm me efektivitetin e siguruar nga një dozë e vaksinës ChAdOx1 nCoV-19. 

Më 27 gusht, Qendra e SHBA për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) publikoi një studim që raportonte se efektiviteti kundër infeksionit u ul nga 91% në 66%, kur varianti Delta u bë

mbizotërues në SHBA. 

Nëse nuk tregohet ndryshe, vlerësimet e mëposhtme të efektivitetit janë tregues të efektivitetit klinik dy javë pas dozës së dytë. Një vaksinë përgjithësisht konsiderohet efektive nëse vlerësimi është ≥50% me një kufi më të ulët >30% të intervalit të besimit 95%.  Efektiviteti përgjithësisht pritet të ulet ngadalë me kalimin e kohës. 

Më 12 nëntor, Public Health England raportoi një reduktim të mundshëm, por jashtëzakonisht të vogël të efektivitetit kundër sëmundjes simptomatike nga nënlinja Delta AY.4.2 në intervale më të gjata pas dozës së dytë. 

Më 21 tetor, një provë e fazës 3 tregoi se një dozë përforcuese e dhënë afërsisht 11 muaj pas dozës së dytë rivendosi efektin mbrojtës në nivelin 96% kundër sëmundjes simptomatike nga varianti Delta.  

Më 8 dhjetor, Pfizer dhe BioNTech raportuan se të dhënat paraprake treguan se një dozë e tretë e vaksinës do të siguronte një nivel të ngjashëm të antitrupave neutralizues kundër variantit Omicron siç shihet pas dy dozave kundër varianteve të tjera. 

Më 14 dhjetor, siguruesi privat shëndetësor Discovery Health, në bashkëpunim me Këshillin e Kërkimeve Mjekësore të Afrikës së Jugut, raportoi se të dhënat e botës reale nga më shumë se 211,000 raste të COVID-19 në Afrikën e Jugut, nga të cilat 78,000 ishin të variantit Omicron, tregojnë se efektiviteti ndaj variantit pas dy dozave është rreth 70% kundrejt shtrimit në spital dhe 33% kundër sëmundjes simptomatike. Mbrojtja ndaj shtrimit në spital mbahet për të gjitha moshat dhe grupet me sëmundje shoqëruese. 

### Popullata specifike 
Bazuar në rezultatet e një studimi paraprak, Qendra Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) rekomandojnë që gratë shtatzëna të vaksinohen me vaksinën COVID ‑ 19.  

Një deklaratë e Agjencisë Rregullatore të Barnave dhe Produkteve të Kujdesit Shëndetësor Britanik (MHRA) dhe Komisionit për Barnat Njerëzore (CHM) raportuan se të dy agjencitë kishin arritur në një përfundim se vaksina është e sigurt dhe efektive për fëmijët e moshës 12 deri në 15 vjeç.  

Më 19 maj 2021, ekspertët e porositur nga Agjencia Norvegjeze e Barnave arritën në përfundimin se vaksina Pfizer-BioNTech është shkaku i mundshëm i dhjetë vdekjeve të pacientëve të moshuar të dobët në shtëpitë norvegjeze të pleqve. Ata thanë se njerëzit me jetëgjatësi shumë të shkurtër kanë pak për të përfituar nga vaksinimi, duke pasur një rrezik real të reaksioneve negative në ditët e fundit të jetës dhe të vdesin më herët. 

Një raport i vitit 2021 nga Qeveria e Uellsit të Ri Jugor ( NSW Health ) në Australi zbuloi se vaksina Pfizer-BioNTech është e sigurt për persona me forma të ndryshme të mungesës së imunitetit ose imunosupresionit, megjithëse vëren se të dhënat për grupet në fjalë janë të kufizuara, për shkak të përjashtimit të tyre nga shumë prej provave të mëparshme të vaksinave të mbajtura në 2020. NSW vë në dukje se Organizata Botërore e Shëndetësisë këshillon që vaksina është ndër tre vaksinat kundër COVID-19 (krahas asaj të Moderna dhe AstraZeneca ) që e gjykon të sigurt për t'u dhënë individëve me imunitet të kompromentuar dhe se konsensusi i ekspertëve në përgjithësi rekomandon vaksinimin e tyre. Raporti thekson se vaksinat ishin në gjendje të gjeneronin një përgjigje imune tek ata individë, megjithëse vë në dukje gjithashtu se kjo përgjigje është më e dobët sesa në ato që nuk janë të imunokompromentuar. Ai rekomandon që grupet specifike të pacientëve, si ata me kancer, sëmundje inflamatore të zorrëve dhe sëmundje të ndryshme të mëlçisë, të kenë përparësi në oraret e vaksinimit ndaj pacientëve të tjerë që nuk i kanë këto kushte. 

Më 20 shtator 2021, Pfizer njoftoi se një provë klinike e kryer në më shumë se 2200 fëmijë të moshës 5–11 vjeç ka gjeneruar një përgjigje "të fortë" dhe është e sigurt.  

## Efektet anësore 
Në provat e mëdha të fazës 3 për vaksinën nuk u raportuan gjetje serioze të sigurisë dhe u vërejt një incidencë e ulët e ngjarjeve të padëshiruara serioze. 

Shumica e efekteve anësore të vaksinës Pfizer-BioNTech COVID ‑ 19 janë të lehta deri në mesatare në ashpërsi dhe zhduken brenda pak ditësh.  Reaksione të rënda alergjike janë vërejtur në afërsisht njëmbëdhjetë raste për çdo milion doza të vaksinës së administruar.   Sipas një raporti nga Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, 71% e atyre reaksioneve alergjike ndodhën brenda 15 minutave pas vaksinimit dhe kryesisht (81%) në mesin e njerëzve me një histori të dokumentuar të alergjive ose reaksioneve alergjike.    Më 12 dhjetor, rregullatori kanadez ndoqi shembullin, duke vënë në dukje se: "Të dy individët në Mbretërinë e Bashkuar kishin një histori të reaksioneve të rënda alergjike dhe mbanin autoinjektorë adrenaline. Ata të dy u trajtuan dhe u shëruan.” 

### Miokarditi 
Në qershor 2021, Ministria e Shëndetësisë e Izraelit njoftoi një lidhje të mundshme midis dozës së dytë dhe miokarditit në një grup të vogël meshkujsh 16-30 vjeç.  Midis dhjetorit 2020 dhe majit 2021, kishte 55 raste të miokarditit për 1milion njerëz që u vaksinuan, 95% e të cilëve u klasifikuan si të butë dhe shumica kaluan jo më shumë se katër ditë në spital.  Shumica e individëve të prekur shërohen shpejt me trajtim dhe pushim adekuat. 

## Farmakologjia 
Teknologjia BioNTech për vaksinën BNT162b2 bazohet në përdorimin e mRNA të modifikuar nga nukleozidet (modRNA) e cila kodon një formë të mutuar të proteinës spike me gjatësi të plotë që gjendet në sipërfaqen e virusit SARS-CoV-2,  duke shkaktuar një përgjigje imunitare kundër infeksionit nga proteina e virusit. 

### Sekuenca 
Sekuenca e modARN-së e vaksinës është e gjatë 4284 nukleotide.  Ajo përbëhet nga një kapak me pesë prime ; një rajon pesë prim të papërkthyer që rrjedh nga sekuenca e alfa globinës njerëzore ; një peptid sinjali (bazat 55-102) dhe dy zëvendësime të prolinës (K986P dhe V987P, të emërtuara "2P") që bëjnë që spiku të adoptojë një konformacion të stabilizuar nga prefuzioni duke reduktuar aftësinë e shkrirjes së membranës, duke rritur shprehjen dhe duke stimuluar antitrupat neutralizues;  një gjen i optimizuar nga kodoni i proteinës spike me gjatësi të plotë të SARS-CoV-2 (bazat 103-3879); e ndjekur nga një tre rajon kryesor i papërkthyer (bazat 3880-4174) të kombinuara nga *AES* dhe mtRNR1 të zgjedhur për rritjen e shprehjes së proteinave dhe stabilitetit të mRNA  dhe një bisht poli(A) që përmban 30 mbetje adenozine, një sekuencë lidhëse 10-nukleotide dhe 70 mbetje të tjera adenozine (bazat 4175-4284). 

Në shkurt 2021, BioNTech njoftoi se do të rriste prodhimin me më shumë se 50% për të prodhuar 2miliardë doza në 2021,  u rritën përsëri në fund të marsit në 2.5miliardë doza në 2021. 

BioNTech njoftoi në shtator 2020, se kishte nënshkruar një marrëveshje për të blerë një strukturë prodhuese në Marburg, Gjermani, nga Novartis për të zgjeruar kapacitetin e tyre të prodhimit të vaksinave.  Pasi të jetë plotësisht funksional, objekti do të prodhojë deri në 750milion doza në vit, ose më shumë se 60milion doza në muaj. Vendi do të jetë objekti i tretë i BioNTech në Evropë që prodhon vaksinën, ndërsa Pfizer operon të paktën katër vende prodhimi në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë. 

### Logjistika 
Vaksina jepet në shishe që, pasi hollohen, përmbajnë 2.25&nbsp;mL vaksinë, që përmban 0.45&nbsp;mL lëng të ngrirë dhe 1.8&nbsp;ml hollues.  Sipas etiketës së shisheve, çdo shishe përmban pesë 0.3&nbsp;Doza mL, megjithatë vaksina e tepërt mund të përdoret për një, ose ndoshta dy, doza shtesë.  Autoriteti Shëndetësor Danez lejon përzierjen e dozave të pjesshme nga dy shishe.  Që nga 8Janar 2021, çdo shishe përmban gjashtë doza.     Në Shtetet e Bashkuara, flakonet do të numërohen si pesë doza kur shoqërohen me shiringa të rregullta dhe si gjashtë doza kur shoqërohen me shiringa me hapësirë të ulët. 
parapamje| Vaksina Pfizer-BioNTech duhet të mbahet në temperatura jashtëzakonisht të ulëta për të siguruar efektivitetin, afërsisht midis -80 dhe -60 **°**C.
Vaksina mund të ruhet nga  për tridhjetë ditë përpara përdorimit   dhe në    ose    deri në dy orë përpara përdorimit. Gjatë shpërndarjes, vaksina ruhet në kontejnerë të posaçëm që mbajnë temperatura ndërmjet  . 

## Historia 
Përpara vaksinave kundër COVID ‑ 19, një vaksinë për një sëmundje infektive nuk ishte prodhuar kurrë më parë në më pak se disa vjet dhe nuk ekzistonte asnjë vaksinë për parandalimin e një infeksioni koronavirus te njerëzit.  Virusi SARS-CoV-2, i cili shkakton COVID ‑ 19, u zbulua në dhjetor 2019,  dhe BioNTech filloi zhvillimin e një vaksine COVID ‑ 19 më 10 janar 2020, kur sekuencat gjenetike SARS-CoV-2 u lëshuan nga Qendra Kineze për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve nëpërmjet GISAID,   duke shkaktuar një përgjigje urgjente ndërkombëtare për t'u përgatitur për një shpërthim dhe për të përshpejtuar zhvillimin e vaksinave parandaluese.  

Zhvillimi i vaksinës filloi kur themeluesi i BioNTech Uğur Şahin lexoi një artikull në revistën mjekësore *The Lancet* që e bindi atë se koronavirusi COVID ‑ 19 në Kinë së shpejti do të bëhej një pandemi globale, kështu që ai u bëri thirrje shkencëtarëve në kompani që të anulonin pushimet e tyre dhe të fillonin zhvillimin e një vaksine kundër COVID ‑ 19 në janar 2020.  BioNTech filloi programin e saj 'Project Lightspeed' për të zhvilluar një vaksinë kundër virusit të ri COVID ‑ 19 bazuar në teknologjinë e tij tashmë të krijuar mRNA,  të cilën ata e kishin zhvilluar që kur studiuesi kryesor i mRNA Katalin Karikó iu bashkua kompanisë në 2013.  Disa variante të vaksinës u krijuan në laboratorët e tyre në Mainz dhe 20 prej tyre iu prezantuan ekspertëve të Institutit Paul Ehrlich në Langen . 

Ndërkohë, që nga viti 2018, Pfizer kishte punuar me BioNTech për zhvillimin e një vaksine mRNA për gripin, por drejtuesit ekzekutivë të dy kompanive nuk u njohën personalisht derisa u shfaq COVID-19.  Pas disa telefonatave, CEO i Pfizer, Albert Bourla dhe Şahin ranë dakord që kompanitë e tyre do të punonin së bashku në zhvillimin e vaksinës COVID-19 të BioNTech.    

## Referime