Polisi

**Polis** ( dhe ) fjalë për fjalë do të thotë qytet. Ai përcaktonte qendrën administrative dhe fetare të qytetit, si një pjesë e dallueshme nga pjesa tjetër e qytetit.  Në historiografinë moderne, *polisi* zakonisht përdoret për të treguar qytetet e lashta greke, si Athina klasike dhe poliset bashkëkohëse të saj, gjë që shpesh përkthehet si "qytet-shtet ". Këto qytete përbëheshin nga një qendër e fortifikuar e qytetit ( *asty* ) e ndërtuar mbi një akropol ose një port që kontrollonte territoret përreth ( *khôra* ). 

Qyteti-shtet i lashtë grek u zhvillua gjatë periudhës arkaike si paraardhës i qytetit, shtetit dhe qytetarisë gjë që vazhdoi (megjithëse me ndikim në rënie) edhe në periudhën romake, kur fjalë e barabartë latine ishte *civitas*, që do të thotë "shtetësi", ndërsa *municipium* përdorej për një entitet lokal josovran. Shprehja "qytet-shtet", që në anglisht (përkrah gjermanishtes *Stadtstaat* ), nuk e përkthen plotësisht termin grek. *Poleis* nuk ishin si qytetet e tjera të lashta si Tiro apo Sidon, të cilat qeveriseshin nga një mbret ose një oligarki e vogël, por më tepër subjekte politike të sunduara nga trupat e tyre të qytetarëve. Pikëpamja tradicionale e arkeologëve — se shfaqja e urbanizimit në vendet e gërmimit mund të lexohej si një indeks i mjaftueshëm për zhvillimin e një *polisi—* u kritikua nga François Polignac në vitin 1984  : *polisi* i Spartës, për shembull, u krijua në një rrjet fshatrash. Termi *polis*, i cili në Greqinë arkaike nënkuptonte "qytetin", ndryshoi me zhvillimin e qendrës së qeverisjes në qytet duke nënkuptuar edhe konceptin "shtet" (që përfshinte edhe fshatrat përreth qytetit). Më në fund, me shfaqjen e një nocioni qytetarie midis pronarëve të tokave, me këtë nocion përshkruhej tërë bashkësia e qytetarëve. Megjithatë, grekët e lashtë nuk i referoheshin gjithmonë Athinës, Spartës, Thebës dhe *poliseve* të tjera si të tilla. Në këtë mënyrë, trupi i qytetarëve u bë kuptimi më i rëndësishëm i termit *polis* në Greqinë antike. 

Termi i lashtë grek që në mënyrë specifike nënkuptonte dhe paraqiste një tërësi të ndërtesave dhe hapësirave *urbane* është *asty* ().

Platoni analizon *polisin* në veprën e tij Republika, titulli grek i të cilit, Πολιτεία ( Politeia ), rrjedh nga fjala *polis*. Forma më e mirë e qeverisjes së *polisit* për Platonin është ajo që çon në të mirën e përbashkët. Mbreti filozof është sundimtari më i mirë sepse, si filozof, ai njihet me Formën e të Mirës. Në analogjinë e Platonit për anijen e shtetit, mbreti filozof drejton *polisin*, sikur të ishte një anije, në drejtimin më të mirë. 

Librat II – IV të *Republikës* kanë të bëjnë me Platonin që adreson përbërjen e një *polisi* ideal. Në *Republikë*, Sokrati është i shqetësuar me dy parimet themelore të çdo shoqërie: nevojat e ndërsjella dhe ndryshimet në aftësi. Nisur nga këto dy parime, Sokrati merret me strukturën ekonomike të një *polisi* ideal. Sipas Platonit, ekzistojnë pesë klasa kryesore ekonomike të çdo *polisi*: prodhuesit, tregtarët, marinarët / pronarët e anijeve, tregtarët me pakicë dhe përfituesit e pagave. Së bashku me dy parimet dhe pesë klasat ekonomike, ekzistojnë katër virtyte. Katër virtytet e një "qyteti të drejtë" përfshijnë mençurinë, guximin, moderimin dhe drejtësinë. Me të gjitha këto parime, klasa dhe virtyte, besohej se do të ekzistonte një "qytet i drejtë" ( *polis* ). 

## Shih edhe 
* Agora
* Athina 
* Sparta 
* Akropolisi (Athinë)

## Referime