Besimi (epistemologji)

**Besimi** në epistemologji është një qëndrim subjektiv se diçka është e vërtetë .  Filozofët përdorin termin "besim" edhe për t'iu referuar qëndrimeve rreth botës të cilat mund të jenë ose të vërteta ose të rreme .  Të besosh diçka do të thotë ta marrësh atë të vërtetë; për shembull, të besosh se bora është e bardhë është e krahasueshme me pranimin e së vërtetës së propozimit "bora është e bardhë". Megjithatë, mbajtja e një besimi nuk kërkon introspeksion aktiv. Për shembull, pak e konsiderojnë me kujdes nëse dielli do të lindë nesër, thjesht duke supozuar se do të lindë apo jo. Për më tepër, besimet nuk duhet të *ndodhin* (p.sh. një person që mendon në mënyrë aktive "bora është e bardhë"), por mund të jenë *të disponueshme* (p.sh. një person që nëse pyetet për ngjyrën e borës do të pohonte "bora është e bardhë").  Disa janë përpjekur gjithashtu të ofrojnë rishikime të rëndësishme për nocionin tonë të besimit, duke përfshirë eliminativistët rreth besimit që argumentojnë se nuk ka asnjë fenomen në botën natyrore që korrespondon me konceptin tonë psikologjik popullor të besimit ( Paul Churchland ) dhe epistemologë formalë që synojnë të zëvendësojnë nocioni bivalent i besimit ("ose kemi një besim ose nuk kemi një besim") me nocionin më lejues, probabilist të besimit ("ekziston një spektër i tërë shkallësh besimi, jo një dikotomi e thjeshtë midis besimit dhe jo -besimi"). 

Besimet janë objekt i debateve të ndryshme të rëndësishme filozofike. Shembuj të dukshëm përfshijnë: "Cila është mënyra racionale për të rishikuar bindjet e dikujt kur paraqiten me lloje të ndryshme provash?" , "A përcaktohet tërësisht përmbajtja e besimeve tona nga gjendjet tona mendore, apo faktet përkatëse kanë ndonjë ndikim në bindjet tona (p.sh. nëse besoj se po mbaj një gotë me ujë, a është fakti jo mendor që uji është H 2 O pjesë e përmbajtjes së atij besimi)?" , "Sa të hollë ose të trashë janë besimet tona?", dhe "A duhet të jetë e mundur që një besim të jetë i shprehur në gjuhë, apo ka besime jogjuhësore?" . 

Deri më tani janë propozuar koncepte të ndryshme për tiparet thelbësore të besimeve, por nuk ka konsensus se cili është i duhuri. *Përfaqësueizmi* është pozicioni tradicionalisht dominues. Versioni i tij më popullor pohon se qëndrimet ndaj përfaqësimeve, të cilat zakonisht lidhen me propozime, janë qëndrime mendore që përbëjnë besime. Këto qëndrime janë pjesë e konstituimit të brendshëm të mendjes që mban qëndrimin. Kjo pikëpamje është në kontrast me *funksionalizmin*, i cili i përcakton besimet jo në termat e strukturës së brendshme të mendjes, por në termat e funksionit ose rolit shkakësor që luajnë besimet. Sipas *dispozicionalizmit*, besimet identifikohen me prirjet për t'u sjellë në mënyra të caktuara. Kjo pikëpamje mund të shihet si një formë funksionalizmi, duke përcaktuar besimet në kuptim të sjelljes që ato priren të shkaktojnë. *Interpretacioni* përbën një tjetër konceptim, i cili ka fituar popullaritet në filozofinë bashkëkohore. Ai thotë se besimet e një entiteti janë në një farë kuptimi të varura ose të lidhura me interpretimin e dikujt për këtë entitet. *Përfaqësuesizmi* priret të shoqërohet me një dualizëm mendje-trup. Konsideratat *natyraliste* kundër këtij dualizmi janë ndër motivet për zgjedhjen e një prej konceptimeve alternative. 

## Shih edhe 
* Besa
* Fakti
* Idea
* E vërteta
* Placebo
* Sugjestioni
* Spiritualiteti
* Opinioni publik 

## Literatura 
* Robert Audi (Dec. 1994). "Dispositional Beliefs and Dispositions to Believe", *Noûs*, Vol. 28, No. 4, pp.&nbsp;419–434.  OCLC&nbsp;481484099.
* Coleman, T. III, Jong, J., & van Mulukom, V. (2018). Introduction to the Special Issue: What are Religious Beliefs?. Contemporary Pragmatism, 15(3), 279–283. 
* Järnefelt, Elisa, ''Created by Some Being: Theoretical and Empirical Exploration of Adults' Automatic and Reflective Beliefs about the Origin of Natural Phenomena.'' Diss. University of Helsinki, 2013.  ISBN&nbsp;978-9521094163.
* Leicester, J. "What beliefs are made from". Sharjah, UAE: Bentham Science Publishers, 2016.

## Referime