Juliani

**Juliani** (;  ; 331 – 26 qershor 363) ishte perandor romak nga viti 361 deri në vitin 363, si dhe një filozof dhe shkrimtar i shquar në greqisht.  Refuzimi i tij i krishtërimit dhe promovimi i helenizmit neoplatonik në vend të tij, bëri që në traditën e krishterë ai të kujtohej si **Julian Apostati**.

## Jeta e hershme 
Një nip i Kostandinit të Madh, Juliani ishte një nga të paktët në familjen perandorake që i mbijetoi spastrimeve dhe luftërave civile gjatë mbretërimit të Konstantinit të II, Konstansit dhe Kostancit II, kushërinjve të tij. Babai i tij, Julius Konstantini, gjysmë-vëllai i vogël i Kostandinit I, ndërsa mamaja ishte një fisnike bitiniane e quajtur Basilina, vajza e një zyrtari të lartë, të quajtur po Julian, i cili kishte shërbyer si prefekt pretorian dhe kreu i qeverisë nën perandorin e mëparshëm, Licini. Nëna e tij vdiq pak pas lindjes së tij dhe ai e kaloi fëmijërinë e tij në Kostandinopojë, duke formuar një lidhje të fortë me qytetin. Juliani me gjasa u rrit me greqishten si gjuhë të parë. dhe duke qenë nipi i perandorit të parë të krishterë, Kostandinit, ai u rrit nën besimin e krishterë.

Në trazirat pas vdekjes së Kostandinit I në vitin 337, në mënyrë që të siguronte sundimin e tij dhe të vëllezërve të tij, kushëriri i Julianit, Konstantini II, duket se ka drejtuar një masakër ndaj shumicës së të afërmve të Julianit. Thuhet se Konstantini II urdhëroi vrasjet e shumicës së pasardhësve nga martesa e dytë e Konstanc Klorit dhe Theodorës, duke lënë vetëm Julius Konstantinit dhe vëllezërit e tij, Konstancin II dhe Konstansin, si dhe kushërinjtë e tyre, Julianin dhe Konstant Galin (gjysmë-vëllai i Julianit), si meshkuj të mbijetuar të afërm të perandorit Kostandin. Konstantini II, Konstanci II dhe Konstansi u shpallën bashkë-perandorë, duke sunduar secili një pjesë të territorit romak. Juliani dhe Gali u përjashtuan nga jeta publike, u mbikëqyrën në mënyrë strikte gjatë rinisë së tyre dhe iu dha një edukim i krishter. Me gjasa ata u shpëtuan nga mituria e tyre. Nëse shkrimet e mëvonshme të Julianit duhet të besohen, Konstantini më vonë do të vuante nga fajësia në masakrën e vitit 337.

Juliani mbeti jetim si fëmijë pasi babai i tiju ekzekutua në vitin 337 dhe e kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij nën mbikëqyrjen e ngushtë të Konstantinit. Fillimisht u rrit në Bitini, nga gjyshja nga nëna. Megjithatë, perandori e lejoi Julianin të ndiqte lirisht një arsim në lindjen greqishtfolëse, me rezultatin që Juliani u bë jashtëzakonisht i kulturuar për një perandor të kohës së tij. Në moshën shtatë vjeçare ai qe nën mbrojtjen e Eusebit, peshkopi gjysmë-arian i Nikomedisë dhe u mësua nga Mardoni, një eunuk got, rreth të cilit më vonë ai shkroi me ngrohtësi. Pasi Eusebi vdiq në vitin 342, si Juliani ashtu dhe Gali u zhvendosën në pronat perandorake të Macellum-it në Kapadoki. Aty Juliani u njoh me peshkopin e krishter Xhorxhin e Kapadokisë, i cili i huazoi atij libra nga tradita klasike. Në moshën 18 vjeçare ekzili u hoq dhe ai banoi shkurtimisht në Kostandinopojë dhe Nikomedi. Ai u bë një lektor, një zyrë e vogël në kishën e krishterë dhe shkrimet e tij të mëvonshme tregojnë një njohuri të hollësishme të Biblës, me gjasa të marë në jetën e hershme.

Konvertimi i Julianit nga Krishtërimi në paganizëm ndodhi në moshën 20 vjeçare. Duke kujtuar jetën e tij në vitin 362, Juliani shkroi se ai kishte kaluar 20 vjetë në mënyrën e Krishtërimit dhe 12 në mënyrën e vërtetë. d.m.th. mënyrën e Heliosit. Juliani e filloi studimin e tij të Neoplatonizmit në Azinë e Vogël në vitin 351, fillimisht nën Aedesiusin, filozof dhe pastaj studentin e Aedesiusit, Eusebin e Mindit. Ishte nga Eusebi që Juliani mësoi idetë e Maksimit të Efesit, të cilin Eusebi e kritikonte për formën e tij më tepër mistike të theurgjisë neoplatonike. Eusebi e raporton takimin e tij me Maksimin, në të cilin ai e ftoi atë në tempullin e Hekatës dhe duke kënduar një hymn, bëri që statuja e hyjneshës së buzëqeshte dhe pishtari i saj të ndizej. Eusebi thuhet se i tregoi Julianit se ai *Nuk duhet të mrekullohet nga këto gjëra, madje as siç u mrekullova unë, por beso se gjëja me rëndësinë më të lartë është purifikimi i shpirtit që arrihet nëpërmjet arsyes*. Megjithë paralajmërimin e Eusebit në lidhje me *mashtrimet e shtriganerisë dhe magjisë që mashtrojnë ndjesitë* dhe *veprat e komplotistëve që janë njerëz të marrë i përhumbin ushtrimet e fuqisë tokësore dhe materiale*, Juliani u intrigua dhe kërkoi Maksimin si mentorin e tij të ri. Sipas historianit Eunapius, kur Juliani u largua nga Eusebi, ai i tha mësuesit të mëparshëm *mirupafshim dhe kushtoja veten librave të tu. Më ke treguar njeriun për të cilin isha në kërkim*.

Konstantini II vdiq në vitin 340, kur ai sulmoi vëllain e tij, Konstansin. Konstansi nga ana tjetër ra në vitin 350 në luftë me uzurpatorin Magnetius. Kjo e la Konstancin e II si perandorin e vetëm të mbetur. Në nevojë për mbështetje, në vitin 351 ai e bëri gjysmë-vëllain e Julianit, Galin, çezar të Lindjes, ndërsa Konstanci II vetë e ktheu vëmendjen nga perëndimi te Magnetiusi, të cilin ai e mundi vendosmërisht atë vit. Në vitin 354 Gali, i cili kishte imponuar një sundim terrori mbi territoret nën drejtimin e tij, u ekzekutua. Juliani u thirr në oborrin e Konstancit në Mediolanum në vitin 354 dhe e mbajti për një vit, nën dyshimin e intrigave tradhëtare, në fillim me vëllain e tij dhe pastaj me Klaud Silvanin; ai u pastrua, pjesërisht për shkak të ndërhyrjes së perandores Eusebia në anën e tij dhe iu lejua të studionte në Athinë (Juliani ia shpreh mirënjohjen e tij perandores në oracionin e tij të tretë). Ndërsa ndodhej aty, Juliani u njoh me dy njerëz që më vonë do të bëheshin peshkopë dhe shenjtorë: Grigor Teologun dhe Vasilin e Kajserit. Në të njëjtën periudhë, Juliani u iniciua në Misteret Eleuzine, të cilat më vonë do të përpiqej ti restauronte.

## Sundimi
Pasi u përballë me rrebelimet e Magnentiusit dhe Silvanit, Konstanci II ndjeu nevojën për një përfaqësues permanent në Gali. Në vitin 355, Konstanci II e thirri Julianin në Mediolanum dhe më 6 nëntor e bëri atë çezar të perëndimit, duke e martuar atë me motrën e tij, Helenën. Konstanci, pas përvojës së tij Galin, synonte që përfaqësuesi i tij të ishte më tepër kre figurativ, sesa një pjesëmarrës aktiv në ngjarje, kështu ai e dërgoi Julianin në Gali me një shpurë të vogël, duke menduar se prefektët e tij aty do ta mbanin atë nën kontroll. Në fillim refuzues për ta shkëmbyer jetën e tij studiuese për luftën dhe politikën, në vijim Juliani shfrytëzoi çdo mundësi për ta përfshirë veten në çështjet e Galisë. Në vitet në vazhdim ai mësoi se si të drejtonte dhe pastaj menaxhonte një ushtri, nëpërmjet një serie fushatash kundër fiseve gjermanike që ishin vendosur në të dyja anët e Rinit.

Megjithë papërvojën e tij, Juliani tregoi sukses të papritur në kapacitetin e tij të ri, duke mposhtur dhe kundërsulmuar sulmet gjermane nëpër Rhine dhe duke inkurajuar kthimin në prosperitet të provincave të shkatërruara. megjithatë, duke përfituar nga kufizimet e terrenit, romakët arritën një fitor vendimtare. Armiku i ndoq dhe u drejtua për te lumi. Mbreti Knodomarius u kap dhe më vonë u dërgua te Konstanci në Mediolanum. Amian Marcelini, i cili ishte pjesëmarrës në betejë, e portretizon Julianin në krye të zhvillimeve të betejës dhe përshkruan se si ushtarët, për shkak të këtij suksesi, e brohoritën Julianin duke u përpjekur ta bënin atë august, por që ai e refuzoi. Më vonë ai i shpërbleu ata pë trimërinë e tyre. 

Në vend që të ndiqte armiqtë përgjatë Rinit, Juliani tani përparoi për të ndjekur Rinin nga veriu, itinerari që ai ndoqi vitin e mëparshëm gjatë rrugës së kthimit në Gali. Në Moguntiacum (Majnci), gjithësesi, ai e kapërceu Rinin në një ekspeditë që depërtoi thellë në atë që tashmë është Gjermania dhe detyroi tre mbretëri vendore të nënshtroheshin. Ky aksion u tregoi alemanëve se Roma ishte prapë e pranishme dhe aktive në zonë. Gjatë rrugës së tij të kthimit në zonën e dimërimit në Paris ai u përballë me një bandë frankësh që kishin marrë kontrollin e disa fortesave të braktisura përgjatë lumit Meuse. 

Në fund të vitit 257 Juliani, me prestigjin e fitores së tij ndaj alemanëve, që i dha atij vetëbesim, parandaloi një rritje taksash nga prefekti pretorian gal Florentius dhe mori vetë përsipër provincën e Belgica Secunda. Kjo ishte përvoja e parë e Julianit me administrimin civil, ku pikëpamjet e tij ishin ndikuar nga edukimi i tij liberal në Greqi. Ngushtësisht ai ishte një rol që i përkiste prefektit pretorian. Megjithatë, Florentiusi dhe Juliani u përplasën shpesh mbi administrimin e Galisë. Përparësia kryesore e Julianit, si çezar dhe komandant i përgjithshëm i Galisë, ishte të dëbonte barbarët që depërtonin kufirin e Rinit. Ai kërkoi të fitonte mbështetjen e popullsisë qytetare, e cila ishte e nevojshme për operacionet e tij në Gali dhe gjithashtu të tregonte ushtrisë së tij gjerësisht gjermanike, avantazhet e sundimit perandorak romak. Në këtë mënyrë Juliani e ndjente të nevojshme të rindërtonte kushte stabile dhe paqësore në qytetet dhe fshatrat e rrënuara. Për këtë arsye, Juliani u përplas me Florentiusin mbi përpjekjen e këtij të fundit për rritjen e taksave dhe burokracinë e korruptuar të tij.

Në vitin 358, Juliani do të arrite fitore mbi frankët salianë në Rinin e Poshtëm, duke i vendosur ata në Toksandria në Perandorinë Romake, në veri të qytetit të tanishëm të Tongerenit dhe mbi çamavit, që u dëbuan prapë në Hamaland.

Konstanci II u përpoq të mbante disa mënyra kontrolli mbi çezarin, që shpjegon largimin e këshilltarit të ngushtë të Julianit nga Galia, Saturninius Secundus Salutius. Largimi i tij nxiti shkrimin e oracionit të Julianit *Ngushëllim pas largimit të Salutiusit*.

Në vitin e katërt të qëndrimit të Julianit në Gali, perandori sasanid Shapuri II, pushtoi Mesopotaminë dhe mori qytetin e Amidës pas një rrethimi 73-ditësh. Në shkurt 360, Konstanci II urdhëroi më shumë se gjysmën e trupave galike të Julianit ti bashkoheshin ushtrisë së tij lindore, urdhëri e anashkalonte Julianin dhe u drejtohej drejtpërdrejtë komandantëve. Megjithëse Juliani në fillim u përpoq ta zbatonte urdhërin, ai provokoi një kryengritje nga trupat e petulantëve, të cilët nuk kishin dëshirë të largoheshin nga Galia. Sipas historiani Zosimos, oficerët e ushtrisë ishin përgjegjës për shpërndarjen e një trakti anonim që ankohej kundër Konstancit, duke iu frikësuar fatit të Julianit. Në mënyrë të shquar mungonte Florentiusi, i cili ishte rrallë nga Juliani, megjithëse tani mbahej i angazhuar duke organizuar furnizime në Vjenë dhe largë nga ndonjë përplasje që mund të shkaktonte urdhëri. Më vonë Juliani do të fajësonte atë për mbërrijten e urdhërit nga Konstanci II. Amian Marcelini sugjeron madje se frika se mos Juliani fitonte më shumë popullaritet se vetja bëri që Konstanci të dërgonte urdhërin me kërkesën e Florentiusit.

Në vitin 360, trupat e shpallën Julianin august në Lutetia (Paris), duke shkaktuar një luftë me Konstancin. Megjithatë kjo çoi në një përpjekje shumë të zhdërvjelltë ushtarake për të siguruar ose fituar mbështetjen e të tjerëve. Por lufta civile do të shmangej nga vdekja e e Konstacit më 3 nëntor, i cili, në dëshirën e tij të fundit, disa burime thonë se ai e njohu Julianin si pasuesin e tij legjitim.

Në vitin 363, Juliani filloi një fushatë ambicioze kundër Perandorisë Sasanide. Ai u nis nga Antiokia, me një ushtri prej rreth 65,000–83,000 ose 80–90,000 vetash dhe u drejtua në veri drejtë Eufratit. Fushata ishte fillimisht e suksesshme, duke siguruar një fitore jashtë Ktesifonit në Mesopotami. Megjithatë, ai nuk u përpoq të rrethonte kryeqytetin. Në vend të kësaj, Juliani u zhvendos në zemrën e Persisë, por shpejt u përball me probleme furnizimi dhe u detyrua të tërhiqej drejt veriut, ndërsa ngacmohej pandërprerë nga sulmues persianë. Gjatë Betejës së Samarrës, Juliani u plagos për vdekje në rrethana misterioze. 

Juliani ishte një njeri me karakter jashtëzakonisht kompleks: ai ishte "komandant ushtarak, teozof, reformator social dhe njeriu i letrave". Ai ishte sundimtari i fundit jo i krishterë i Perandorisë Romake dhe ai besonte se ishte e nevojshme të rivendoseshin vlerat dhe traditat e lashta romake të Perandorisë në mënyrë që të shpëtohej nga shpërbërja.  Ai spastroi burokracinë shtetërore të rëndë dhe u përpoq të ringjallte praktikat tradicionale fetare romake në kurriz të krishterimit . Përpjekja e tij për të ndërtuar një Tempull të Tretë në Jerusalem, ndoshta kishte për qëllim të dëmtonte krishterimin sesa t'i kënaqte hebrenjtë.

Juliani, emri i plotë i të cilit ishte Flavius Claudius Julianus, lindi në Kostandinopojë, ndoshta në vitin 331, në familjen e perandorit në fuqi, Kostandinit I. Babai i tij ishte Julius Constantius, gjysmë-vëllai më i vogël i Konstandinit, dhe nëna e tij ishte një fisnike bitiniane e quajtur Basilina, e bija e një burokrati të rangut të lartë, Julianus, i cili kishte shërbyer si prefekt pretorian dhe kreu i qeverisë nën perandorin e ndjerë Licinius. Nëna e Julianit vdiq pak pasi ai lindi dhe ai e kaloi fëmijërinë e tij në Konstandinopojë, për të cilën ndihej gjithmonë i lidhur. Juliani ndoshta u rrit me greqishten si gjuhë të tij të parë, dhe, duke qenë nipi i perandorit të parë të krishterë të Romës, ai u rrit nën besimin e krishterë.

## Veprat 
Juliani shkroi mjaft vepra në greqisht, disa prej të cilave kanë mbijetuar deri në kohët e tanishme.

Budé tregon numrin e përdorur nga Athanassiadi në botimin Budé (1963 & 1963) të Veprës së Julianit. Wright tregon numrin e oracionit të caktuar në botimin e W. C. Wright të veprave të Julianit.

## Pema familjare
Perandorët paraqiten me kënde të rrumbullakosura me datat si augusti, emrat me një vijë kufizuese më të trashë paraqiten në të dy seksionet.

**1: Prindërit dhe gjysmë-vëllezërit dhe motrat e Kostandinit**

**2: Fëmijët e Kostandinit**

## Shih edhe 
* Lista e Perandorëve Romakë
* Feja romake
* Feja e lashtë greke
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Filozofia e lashtë greke
* Filozofia e lashtë romake
* Neoplatonizmi
* Akademia e Platonit
* Mark Aureli
* Julius Konstantini
* Konstantini II
* Konstansi II
* Konstansi
* Luftërat romako-perse
* Luftërat romako-parthiane
* Perandoria Sasanide
* Julius Konstantini
* Krishtërimi i hershëm
* Arti Paleokristian
* Heliosi
* Grigor Teologu
* Vasili i Kajserit
* Klaudi II
* Graciani
* Arkadi
* Teodosi I
* Maksimiani
* Licini
* Konstanc Klori
* Kostandini i Madh
* Dinastia e Konstandinit
* Flav Dalmati
* Flav Jul Dalmati
* Krispi
* Joviani
* Valentiniani I
* Valensi
* Antemiusi
* Teodosi II
* Anastasi I
* Marciani
* Valentiniani III
* Justini I
* Justiniani i Madh
* Dinastia e Justinianit
* Lista e perandorëve ilirë
* Perandorët ilirë
* Lista e personaliteteve ilire
* Perandoria Romake Perëndimore
* Lista e Perandorëve Bizantinë
* Perandoria Romake
* Prefektura e Ilirikut
* Amian Marcelini
* Zosimosi
* Joan Malala
* Joan Zonara

## Shënime
## Referime 
## Bibliografiaa 
### Burimet e lashta 
* Julian, Volume I — Loeb Classical Library, Harvard University Press
* Julian, Volume II — Loeb Classical Library, Harvard University PressJulian, Volume III — Loeb Classical Library, Harvard University Press
* Libanius, *Monody&nbsp;– Funeral Oration for Julian the Apostate*. Transl. C.W. King, 1888.
* Claudius Mamertinus, "*Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori*", *Panegyrici Latini*, panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year
* Ammianus Marcellinus, *Res Gestae*, Libri XV-XXV (books 15–25). See J.C. Rolfe, *Ammianus Marcellinus*, Harvard University Press, Cambridge Mass., 1935/1985. 3 Volumes.
* Ammianus Marcellinus, *The Roman History of Ammianus Marcellinus During the Reigns of the Emperors Constantius, Julian, Jovianus, Valentinian, and Valens.* Translated by C. D. Yonge. Full text at Internet Archive at The Roman History of Ammianus Marcellinus During the Reigns of the Emperors Constantius, Julian, Jovianus, Valentinian, and Valens. Gutenberg etext# 28587.
* , Translated by C.W. King. George Bell and Sons, London, 1888. At the Internet Archive
* Gregor Nazianzeni, *Orations*, "First Invective Against Julian", "Second Invective Against Julian". Both transl. C.W. King, 1888.

### Burime moderne
* 
*  
* 
* 
* 
* Conti, Stefano (2004). *Die Inschriften Kaiser Julians.* Franz Steiner. Stuttgart. .
* Dodgeon, Michael H. & Samuel N.C. Lieu, *The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars AD 226–363*, Routledge, London, 1991. 
*  
* 
* 
* Murdoch, Adrian. *The Last Pagan: Julian the Apostate and the Death of the Ancient World*, Stroud, 2005, 
* 
* Ridley, R.T., "Notes on Julian's Persian Expedition (363)", *Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte*, Vol. 22, No. 2, 1973, pp.&nbsp;317–330
* Smith, Rowland. ''Julian's gods: religion and philosophy in the thought and action of Julian the Apostate*, London, 1995. 
* Veyne, Paul. *L'Empire Gréco-Romain''. Seuil, Paris, 2005. 
* 

## Lidhje të jashtme
* 
* Laws of Julian. Two laws by Constantius II, while Julian was Caesar.
* Imperial Laws and Letters Involving Religion, some of which are by Julian relating to Christianity.
* A 4th century chalcedony portrait of Julian, Saint Petersburg, The State Hermitage Museum.
* Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny, Article by Adam J. Bravo.
* Rowland Smith's "Julian's Gods", Review by Thomas Banchich.
* Excerpt from by Adrian Murdoch, *The Last Pagan*  at the California Literary Review.
* The Julian Society. A society of pagans who admire Julian.
* HellenicFaith.com. A neo-pagan group seeking to revive the form of Neoplatonic Hellenism that was promoted by Julian.
* The Emperor Julian, Paganism and Christianity, by Gerald Henry Rendall
* Julian the Apostate why he was important, and his place in world history, by Andrew Selkirk
* *Letters* in *Epistolographi graeci*, R. Hercher (ed.), Parisiis, editore Ambrosio Firmin Didot, 1873, pp. 337–391.
* Entry in *The Encyclopedia of Ancient History*,