Mbrojtja Skandinave

**Mbrojtja Skandinave** (ose **Kundërmbrojtja Qendrore**, ose **Kundërloja Qendrore**) është një hapje shahu e karakterizuar nga lëvizjet:

:1. e4 d5

Kjo hapje klasifikohet nën kodin B01 në *Enciklopedinë e Hapjeve të Shahut*. Mbrojtja Skandinave, e përshkruar në poemën ''Scachs d'amor*, është hapja më e vjetër nga i Ziu e regjistruar në shahun modern. E konsideruar si lëvizja më sfiduese e drejtpërdrejtë në dispozicion të të Ziut pas 1.e4, qëllimi i përgjithshëm i mbrojtjes është të parandalojë të Bardhën nga kontrolli i qendrës së tabelës me gurë, duke detyruar në mënyrë efektive një lojë të hapur, ndërsa i lejon të Ziut të ndërtojë një strukturë të fortë gurësh.

## Historia
### Prejardhja
Mbrojtja Skandinave është një nga hapjet më të vjetra të regjistruara, e regjistruar për herë të parë si një lojë imagjinare midis Francesc de Castellví dhe Narcís Vinyoles në Valencia rreth vitit 1475 në atë që mund të jetë loja e parë e regjistruar e shahut modern. Ajo u rendit gjithashtu në librin e Lucenës të vitit 1497 "Përsëritja e Dashurisë dhe Arti i të Luajturit Shah me 150 Lojëra".

### Shekulli i 19-të dhe fillimi i shekullit të 20-të
Analiza nga mjeshtrat skandinavë në fund të shekullit të 19-të tregoi se është e luajtshme për të Ziun; Ludvig Collijn luajti hapjen me sukses. Edhe pse Mbrojtja Skandinave nuk ka gëzuar kurrë popullaritet të gjerë midis lojtarëve të nivelit të lartë, Joseph Henry Blackburne dhe Jacques Mieses e luajtën shpesh atë dhe e zhvilluan shumë teorinë e saj në fund të shekullit të 19-të dhe fillim të shekullit të 20-të. Ishte një zgjedhje e rastësishme në këtë epokë për lojtarët kryesorë, përfshirë Siegbert Tarrasch, Rudolph Spielmann, dhe Savielly Tartakower. Alexander Alekhine e përdori atë për të barazuar kundër Kampionit të Botës Emanuel Lasker në Shën Petersburg 1914, dhe Kampioni i ardhshëm i Botës José Raúl Capablanca fitoi dy herë me të në Nju Jork 1915.

### Epoka moderne
Një përdorues i rregullt nga vitet 1950 e tutje ishte Mjeshtri Ndërkombëtar jugosllav Nikola Karaklajić, por një periudhë e gjatë mosmbështetjeje nga lojtarët më të mirë përfundoi në vitet 1960, kur ish-finalisti i kampionatit botëror David Bronstein dhe kampionia botërore e grave Nona Gaprindashvili e luajtën atë herë pas here. Mjeshtri i madh danez Bent Larsen e luajti atë herë pas here nga vitet 1960 e tutje; ai mundi Kampionin e Botës Anatoly Karpov me të në Montreal 1979, duke nxitur një rritje të popullaritetit. Emri popullor gjithashtu filloi të ndryshonte nga "Kundërmbrojtja Qendrore" në "Mbrojtje Skandinave" rreth kësaj kohe. Curt Hansen konsiderohet gjithashtu një ekspert në hapje. Ian Rogers e ka përvetësuar atë shpesh duke filluar nga vitet 1980. Në vitin 1995, Mbrojtja Skandinave u shfaq për herë të parë në një ndeshje kampionati botëror të shahut, në lojën e 14-të të finales së PCA në New York City. Viswanathan Anand si i zi mori një pozicion të shkëlqyer duke përdorur hapjen kundër Garry Kasparov, megjithëse Kasparov fitoi lojën.

Gjatë raundit të gjashtë të Olimpiadës së Shahut 2014 në Tromsø, Magnus Carlsen zgjodhi Skandinavin kundër Fabiano Caruana dhe fitoi; Carlsen e përdori përsëri hapjen për të barazuar me Caruana në Olimpiadën e Shahut 2016 në Baku. Carlsen e përdori hapjen si i zi në një lojë të shpejtë për të mposhtur Viswanathan Anand në ndalesën e Grand Chess Tour 2019 në Kolkata.

## Linja kryesore: 2.exd5
I Bardhi normalisht vazhdon 2.exd5 ku i Ziu ka dy vazhdime kryesore: 2...Dxd5 dhe 2...Kf6 (Skandinaviani Modern). Gambiti i rrallë 2...c6 (Gambiti Blackburne-Kloosterboer) u luajt me sukses nga Joseph Blackburne të paktën një herë, por pas 3.dxc6 mendohet të jetë i paqëndrueshëm dhe pothuajse nuk shihet kurrë në lojën e nivelit mjeshtër.

### Variacioni Mieses-Kotrč: 2...Dxd5
Vazhdimi kryesor pas 2.exd5 është të rimarrë menjëherë ushtarin d5 me mbretëreshën, duke e zhvilluar atë herët dhe duke kontrolluar një sasi të konsiderueshme katrorësh në tabelë, shpesh duke çuar në lojëra të mprehta.

#### 3.Nc3
Pas 2...Dxd5, lëvizja më e luajtur është 3.Kc3 sepse sulmon mbretëreshën me rritje të tempos. Pas 3.Kc3, i Ziu ka tre zgjedhje kryesore: 3...Da5, 3...Dd8 dhe 3...Dd6.

##### Linja kryesore: 3...Da5
Kjo konsiderohet si linja "klasike" dhe aktualisht është opsioni më i popullarizuar. I Bardhi mund të zgjedhë nga disa konfigurime. Një linjë e zakonshme është 4.d4 c6 (ose 4...e5) 5.Kf3 Kf6 6.Oc4 Of5 (6...Og4 është një opsion tjetër. Edhe pse i Ziu ka treguar se ...Of5 mund të jetë një lëvizje e shkëlqyer, shkëmbimi i oficerit me kalin pas 6...Og4 7.h3 Oxf3 largon kalin, i cili nëse nuk hiqet, do të gjejë rrugën e tij drejt e5 me perspektiva të shkëlqyera.) 7.Od2 e6. I Bardhi ka disa opsione, të tilla si 8.De2 agresive, ose 8.0-0 e qetë. Struktura e ushtarëve të të Ziut (ushtarët në e6 dhe c6) i ngjan një strukture Mbrojtëse Caro-Kann, prandaj shumë lojtarë Caro-Kann që dëshirojnë të zgjerojnë repertorin e tyre e kanë adoptuar këtë formë të Skandinavit. Një tjetër konfigurim pas 3...Da5 është të synohet ushtari b7 duke e fiksuar oficerin në diagonalen h1–a8, në vend që ta vendosim atë në diagonalen a2–g8, me 4.g3 Kf6 5.Og2 c6 6.Kf3 të ndjekur nga 0-0, Rb1, dhe më pas duke shfrytëzuar ushtarin b7 me b4–b5.

##### Variacioni Valencian: 3...Dd8
Tërheqja me 3...Dd8 u përshkrua në Castellvi–Vinyoles, Variacioni Valencian, mund të jetë më e vjetra nga të gjitha linjat skandinave. Përpara shekullit të 20-të, ajo shpesh konsiderohej si linja kryesore dhe karakterizohej si "më e mira" nga Howard Staunton në librin e tij *Chess-Player's Handbook*, por gradualisht u zëvendësua nga 3...Da5. Në vitet 1960, 3...Dd8 përjetoi një lloj ringjalljeje pasi lëvizja u luajt në një lojë nga Bronstein kundër Andrija Fuderer në vitin 1959, megjithëse Bronstein përfundimisht e humbi lojën. Loja e Bronstein paraqiste linjën më të vjetër 4.d4 Kf6, ndërsa mjeshtra të tjerë të mëdhenj, përfshirë Karl Robatsch, eksploruan sistemet fianchetto me 4.d4 g6 dhe një ...Kg8–h6 më të vonë.

Reputacioni i linjës së shahut pësoi pasoja pas një sërë humbjesh, duke përfshirë dy miniatura të njohura të fituara nga Bobby Fischer kundër Robatsch në Olimpiadën e Shahut të vitit 1962 (botuar më vonë në *60 Lojërat e Mia të Paharrueshme'') dhe William Addison në vitin 1970. Variacioni me 4...g6 "ka qenë nën hije që nga fitorja dërrmuese [e Fischer]", por variacioni 3...Dd8 në tërësi mbetet i luajtshëm, megjithëse tani konsiderohet disi pasiv.

##### Mbrojtja Gubinsky–Melts: 3...Dd6
Ky veprim, i quajtur Mbrojtja Gubinsky-Melts, ofron një mënyrë tjetër për të luajtur kundër 3.Kc3, dhe është rritur në popullaritet vitet e fundit. Në shikim të parë, lëvizja mund të duket e dyshimtë, duke e ekspozuar mbretëreshën ndaj një Kb5 ose Of4 të mëvonshëm, dhe për shumë vite nuk është vlerësuar mirë për këtë arsye. Megjithatë, lojëra të shumta të mjeshtrave të mëdhenj kanë treguar që 3...Dd6 është mjaft e luajtshme, dhe është luajtur shumë herë në shah të nivelit të lartë që nga mesi i viteve 1990. Lojtarët e Bardhë kundër kësaj linje kanë gjetur një konfigurim efektiv me d4, Kf3, g3, Og2, 0-0 dhe një Ke5 të ardhshëm me një pozicion të fortë dhe aktiv.

##### 3...De5+
3...Qe5+?!, Variacioni Patzer, konsiderohet i keq për të Ziun; për shembull, pas 4.Oe2 c6 5.Kf3 Dc7 6.d4, i Bardhi ka një epërsi të dobishme në zhvillim.

##### 3...De6+
Po kështu, edhe 3...De6+?! e rrallë konsiderohet inferiore. Një ide është se pas ndërhyrjes natyrale 4.Oe2, i Ziu luan 4...Dg6 duke sulmuar ushtarin g2. I Bardhi zakonisht e sakrifikon këtë ushtar, megjithatë, me 5.Kf3 Dxg2 6.Tg1 Dh3 7.d4 me një epërsi të madhe në zhvillim.

#### 3.d4
Alternativat e 3.Kc3 përfshijnë 3.d4, e cila mund të transpozohet në një variant të Mbrojtjes Nimzowitsch pas 3...Kc6 (1.e4 Kc6 2.d4 d5 3.exd5 Dxd5), ose i Ziu mund të luajë edhe 3...e5. Pas 3...Kc6 4.Kf3 Og4 5.Oe2 0-0-0 i Ziu ka zhvillim më të mirë për të kompensuar qendrën e të Bardhës pas një c4 të ardhshëm. I Ziu gjithashtu mund t'i përgjigjet 3.d4 me 3...e5. Pas 4.dxe5 të zakonshëm, i Ziu më shpesh luan sakrificën e ushtarit 4...Dxd1+ 5.Mxd1 Kc6. Pasi i Bardhi mbron ushtarin, i Ziu vazhdon me ...Og4+ dhe ...0-0-0, p.sh. 6.Ob5 Og4+ 7.f3 0-0-0+ dhe i Ziu ka kompensim të mjaftueshëm për ushtarin, sepse ai është më i zhvilluar dhe mbreti i të Bardhit është i bllokuar në qendër. Më pak popullor është 4...Dxe5, pasi mbretëresha ka lëvizur dy herë në hapje dhe është në qendër të tabelës, ku i Bardhi mund ta sulmojë atë me fitim kohe (Kf3). Mjeshtra të mëdhenj si Tiviakov kanë treguar, megjithatë, se nuk është aq e lehtë të shfrytëzosh mbretëreshën e qendëruar.

#### 3.Kf3
Një tjetër përgjigje e zakonshme pas 2...Dxd5 është 3.Kf3 jo-përcaktuese. Pas 3...Og4 4.Oe2 Kc6, i Bardhi mund të transpozojë në vijat kryesore me 5.d4, por ka edhe mundësi të tjera, të tilla si 5.0-0.

### Variacioni Modern: 2...Kf6
Dega tjetër kryesore e Mbrojtjes Skandinave është 2...Kf6. Ideja është të vonohet kapja e ushtarit d5 për një lëvizje tjetër, duke shmangur humbjen e kohës që i Ziu vuan në linjat ...Dxd5 pas 3.Nc3. Tani i Bardhi ka disa mundësi:

Variacioni Modern është 3.d4. Ideja pas Variacionit Modern është të rimarrë ushtarin në mënyrë që të arrihet një zhvillim i shpejtë. 3...Kxd5 është përgjigja më e dukshme, megjithëse 3...Qxd5 shihet ndonjëherë. I Ziu e fiton përsëri pionin, por i Bardhi mund të fitojë pak kohë duke sulmuar kalin. I Bardhi zakonisht përgjigjet 4.c4, kur kali duhet të lëvizë. Përgjigjet më të zakonshme janë:

*4...Kb6
*4...Kf6
*4...Kb4!?. I ziu shpreson për 5.Da4+ K8c6 6.d5? b5! me një lojë të mirë; megjithatë, i Bardhi merr një avantazh të madh pas 5.a3 K4c6 6.d5 Ke5 7.Kf3 (ose 7.f4 Kg6 8.Od3 e5 9.De2) ose 5.Da4+ K8c6 6.a3!, kështu që Variacioni i Kielit shihet rrallë në praktikë për shkak të vështirësisë së tij për t'u luajtur në mënyrë efektive në lojë.

I bardhi mund të vazhdojë gjithashtu me zhvillimin, duke vonuar c2–c4, ose duke e lënë atë krejtësisht jashtë.

Një alternativë e rëndësishme dhe kohët e fundit popullore ndaj 3...Kxd5 është 3...Og4!?, Variacioni i mprehtë Portugez ose Variacioni Jadoul. Në këtë linjë, i Ziu heq dorë nga ushtari d në mënyrë që të arrijë zhvillim të shpejtë dhe aktivitet të figurës; loja që rezulton është shpesh e ngjashme me Gambitin Islandez. Vazhdimi normal është 4.f3 Of5 5.Ob5+ Kbd7 6.c4. Herë pas here shihet 3...g6, Variacioni Richter, i cili u luajt herë pas here nga Kurt Richter në vitet 1930.

Një përgjigje tjetër e zakonshme është 3.c4, me të cilën i Bardhi përpiqet të mbajë pionin shtesë, me koston e mosveprimit të oficerit me katror të çelët. Tani i Ziu mund të luajë 3...c6, Gambitin Skandinav, i cili është lëvizja më e zakonshme. Linja 4.dxc6? Kxc6 i jep të Ziut shumë kontroll dhe zhvillim qendror. Për më tepër, pas 4.dxc6 i Ziu mund të luajë 4...e5, Gambitin Ross, i cili pas 5.cxb7 Oxb7 i ngjan një Gambiti Danez të përmbysur. Më i zakonshmi pas 3...c6 është 4.d4 cxd5, që transpozon në Sulmin Panov-Botvinnik të Mbrojtjes Caro-Kann. 3...e6!? është Gambiti i mprehtë Islandez ose Gambiti Palme, i shpikur nga mjeshtrat Islandezë që kërkuan një alternativë ndaj 3...c6 më të zakonshëm. I Ziu sakrifikon një pion për të arritur një zhvillim të shpejtë. Vija më kritike në këtë variant me dy tehe mendohet të jetë 4.dxe6 Bxe6 5.Nf3.

Një alternativë e tretë kryesore është 3.Ob5+. Përgjigja më e popullarizuar është 3...Od7, megjithëse 3...Kbd7 më e rrallë po fiton më shumë vëmendje kohët e fundit. Pas 3.Ob5+ Od7, i Bardhi ka disa mundësi. Më e dukshmja është 4.Oxd7+, pas së cilës i Bardhi mund të luajë për të mbajtur ushtarin shtesë me 4...Dxd7 5.c4. Vija kryesore historike është 4.Oc4, e cila mund të çojë në lojë shumë të mprehtë pas 4...Og4 5.f3 Of5 6.Kc3, ose 4...b5 5.Ob3 a5. Së fundmi, 4.Oe2 është bërë kohët e fundit më popullore, duke u përpjekur të shfrytëzojë peshkopin e vendosur gabim në d7 pas 4...Kxd5.

3.Kf3 është një lëvizje fleksibile që, varësisht nga përgjigja e të Ziut, mund të transpozohet në vija me ...Kxd5 ose ...Dxd5.

3.Nc3 transpozohet në një linjë të Mbrojtjes Alekhine, që normalisht shihet pas 1.e4 Kf6 2.Kc3 d5 3.exd5, dhe përgjithësisht mendohet të jetë e barabartë. Pas 3...Kxd5 4.Oc4, përgjigja më e zakonshme është 4...Kb6, megjithëse 4...Nxc3, 4...c6 dhe 4...e6 janë gjithashtu vazhdime të mundshme.

## Referime