Bajazid Doda

**Bajazid Elmaz Doda** (1888-1933) ishte një etnografik shkrimtar dhe fotograf shqiptar. I dashuri i baronit dhe studiuesit hungarez  Franz Nopcsa, ai është autor i librit *Albanisches Bauerleben im oberen Rekatal bei Dibra (Makedonien) (Jeta fshatare shqiptare në pjesën e Rekës së Epërme ne afërsi të Dibrës (Maqedoni))*, të shkruar në Vjenë më 1914, si dhe të shumë fotove të rralla të fillim-shekullit të 20-te  te tokave të banuara me shqiptarë gjatë periudhës kur ato i përkisnin Perandorisë Osmane, veçanërisht  të Rekës së Epërme, rajoni i vendlindjës  së tij.

## Jeta 
Bajazid Doda lindi më 1888 në Shtirovicë, nje fshat i banuar me shqiptarë  nga rajoni i Rekës së Epërme në Maqedoni atëherë pjesë e Perandorisë Osmane. Ai shkoi në Rumani për të punuar jashtë vendit, si shumë banorë të tjerë  nga Reka e Epërme. Në Bukuresht, Rumani, në vitin 1906 ai u takua me baronin dhe studiuesin hungarez  Franz Nopcsa (1877-1933), që e punësoi atë ashtu si shërbëtori i tij. Të dy u dashuruan me njëri-tjetrin dhe filluan të jetojnë së bashku.

Nopsca dhe Doda largohen nga Bukureshti  për tek  rezidenca e familjes Nopcsa në Săcel, Transilvani, dhe më pas kaloi disa muaj në Londër , ku Doda ra i sëmurë me grip. Në mes të muajit nëntor 1907 te dyte udhëtojnë për në Shkodër, ku mbajtën një shtëpi nga 1907 në vitin 1910 dhe përsëri nga tetori 1913. Ata udhëtuan nëpër Mirditë dhe ishin rrëmbyer nga një  bandit i famshem Mustafa Lita. Pas lirimit të tyre në Prizren, kanë udhëtuar për në Shkup dhe shkuan për të vizituar shtëpinë e Dodës në Rekën e Epërme. Pas kthimit në Shkodër, shkuan dhe vizituan tokat e fiseve Hoti dhe Gruda. Të dy udhëtuan së bashku dhe veç e veç në të gjithë trojet shqiptare. Gjatë Luftës së Parë Botërore në vitin 1915-1916, Nopcsa mori Dodën me të, kur shërbente në  ushtrinë austro-hungareze në Kosovë. Pas luftës, ata jetonin kryesisht në Vjenë ku Nopcsa ka botuar disa libra dhe u bë i njohur jo vetëm si një albanolog, por edhe si një paleontolog dhe gjeolog. Më 25 prill, 1933, Nopcsa vuan nga depresioni vranë Doden në gjumë, dhe pastaj  kryen vetëvrasje.

## Veprat fotografike dhe letrare 
Doda është autor i librit *Albanisches Bauerleben im oberen Rekatal bei Dibra (Makedonien)(Jeta fshatare shqiptare në pjesën e Rekës së Epërme në afërsi të Dibrës (Maqedoni))*, i cili është përfunduar në Vjenë, në prill 1914 dhe është botuar pas vdekjes në Vjenë të vitit 2007, pasi të jenë rigjetur brenda arkivave. botimi është shoqëruar me fotografi origjinale  të marra nga Doda gjatë  vitit 1907 dhe kryesisht të fshatit Shtirovicë  dhe rrethinat e tij, me dy  fotografi shoqërues te Shkupit. Libri i Dodes përmban shumë informacione të vlefshëme në lidhje me Rekën e Epërme dhe kulturën, zakonet, gjuhën dhe aspektet tjera të jetës. Qëllimi i librit, sipas autorit, ishte për të përshkruar zhdukjen e elementeve jetesësore Islame, në Rekën e Epërme dhe për të hedhur poshtë pretendimet nga Spiridon Gopčević në librin e tij të *Maqedonia dhe Serbia e Vjetër* (1889) për shqiparët e Rekës së Epërme kinse janë sllavë të shqiptarizuar. Robert Elsie postulon që origjinali i shkrimit, konsiderohet si i humbur mund të ketë qenë i përkthyer në gjermanisht nga Nopcsa (dhe, ose me nje kontribut të konsiderueshm të dhënë nga ai)  për shkak të sasisë së fjalorit shqiptar të përfshirë. Elsie e ka lavdëruar librin për informacionin e tij të detajuar mbi Rekën e Epërme dhe për shkak se ishte i përbërë në një kohë kur ishte prodhuar literaturë e vogël shqiptare. Elsie pretendon se puna ishte e para që ka përdorur dialektin shqiptar të Rekës së Epërme në letërsi. Studiues të tjerë si Andrea Pieroni e konsiderojnë punën si një "llogari shumë të detajuar etnografike" që përfshin "shënime të rëndësishme në lidhje me ushqimin lokal dhe përdorimin e bimëve medicinale" në lidhje me hulumtimet në rajonin e Rekës së Epërme.

## Galeria 

File:Maqedoni. Një salepçi shqiptar në Shkup.jpg|Një salepçi shqiptar në Shkup, 1907
File:Maqedoni. Hallvaxhinj shqiptarë në Shkup.jpg|Hallvaxhinj shqiptarë në Shkup, 1907
File:Majtas një burrë nga Reçi dhe djathtas një burrë nga Shtrezmiri.jpg|Majtas një burrë nga Reçi dhe djathtas një burrë nga Shtrezmiri.
File:Maqedoni. Ardhja e krushqëve në Shtirovicë.jpg|Ardhja e krushqëve në Shtirovicë.
File:Maqedoni. Dy të rinj të Shtirovicës duke treguar opingat e tyre.jpg|Dy të rinj të Shtirovicës duke treguar opingat e tyre.
File:Maqedoni. Një burrë duke pirë duhan në Rekën e Epërme pranë Dibrës.jpg|Një burrë duke pirë duhan në Rekën e Epërme pranë Dibrës.
File:Maqedoni. Një shqiptar ditën pas martesës.jpg|Një shqiptar ditën pas martesës.
File:Maqedoni. Shqiptar i ri në Rekën e Epërme pranë Dibrës.jpg|Shqiptar i ri në Rekën e Epërme pranë Dibrës.
File:Maqedoni. Shqiptarë në Rekën e Epërme pranë Dibrës.jpg|Shqiptarë në Rekën e Epërme pranë Dibrës.
File:Kukja vo Brodec, GV -1907.jpg|Shtepi e re në Brodec, 1907
File:Brodec, GV -1907.jpg|Fshati Brodec, 1907
File:Štirovica-1907.jpg|Fshati Shtirovicë, 1907
File:Albanec od Gorna Reka.jpg|Shqiptar në luginën e  Rekës së Epërme pranë Dibrës, 1907
File:Doda nb902075b.jpg|Bariu në një mantel të lëkurës së deleve me disa njerëz nga Shtirovica, 1907
File:Štirovičani-1907.jpg|Burrat e Shtirovicë duke biseduar në një kodër, 1907
File:Gornorekanska albanska svadba-1907.jpg|Festë e dasmës në malet e Rekës së Epërme, 1907
File:Doda nb902076b.jpg|Xhandarmëria turke në Rekën e Epërme, 1907

## Referime