Var

**Var** (  , Ocitanisht: *Var* [ˈbaɾ] ; Shqip: *Vari*) është një departament në rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur në Francën Juglindore. Kufizohet në lindje nga departamenti Alpes-Maritimes ; në perëndim nga Bouches-du-Rhône ; në veri të lumit Verdon nga departamenti Alpes-de-Haute-Provence ; dhe në jug nga Deti Mesdhe . Kishte një popullsi prej 1,076,711 banorësh në 2019. 

Departamenti Var merr emrin e tij nga lumi Var, i cili rridhte përgjatë kufirit të tij lindor, derisa kufiri u zhvendos në 1860 dhe departamenti nuk është më i lidhur me lumin.

Tuloni është qyteti më i madh dhe kryeqyteti administrativ i Varit. Qytete të tjera të rëndësishme në Var përfshijnë Fréjus, Saint-Raphaël, Draguignan, Brignoles, Hyères dhe La Seyne-sur-Mer . Departamenti Var është i njohur për portin e Tulonit, portin kryesor të Marinës Franceze, për vendpushimet e tij bregdetare, më i famshmi prej të cilëve është Saint-Tropez, për disa shembuj të shkëlqyer të arkitekturës romane dhe të tjera mesjetare, si Abacia Le Thoronet dhe Katedralja Fréjus, për verërat e saj, veçanërisht verërat e Bandolit, si dhe për pistën e saj të garave të motorsportit Circuit Paul Ricard, e vendosur në Le Castellet.

## Historia 
### vitet e hershme 
Departamenti i Var u krijua në kohën e Revolucionit Francez, më 4 mars 1790, nga një pjesë e ish- provincës mbretërore të Provencës .
majtas|parapamje| Tulon, kryeqyteti historik i Var, iu kthye ai titull në 1974.
majtas|parapamje| Napoleoni mbërrin në Fréjus, 1799
Kryeqyteti i saj ishte fillimisht Tuloni, por ai u zhvendos në Grasse në 1793 për të ndëshkuar Tulonasit që ia dhanë qytetin britanikëve në 1793. Më pas, kryeqyteti u zhvendos në Brignoles në 1795, pastaj në Draguignan në 1797. Ajo nuk u kthye në Toulon deri në 1974.

### Shekulli i 19 
Në 1815, pas humbjes së Napoleonit në Waterloo, departamenti u pushtua nga trupat austriake deri në nëntor 1818. Në 1854, hekurudha e parë arriti në Tulon.

Me krijimin e departamentit të ri të Alpes-Maritimes në 1860 dhe pas aneksimit nga Franca të Nicës, pjesa lindore e departamentit, që korrespondon me rrethin e Grasse, u zhvendos në departamentin e ri. Kjo lëvizje gjithashtu zhvendosi lumin Var, i cili i kishte dhënë emrin departamentit, në departamentin e ri.

### Kohët e fundit 
Lufta e Parë Botërore (1914-1918) stimuloi rritjen në kantieret detare dhe industrinë ushtarake në rajon, por dobësoi industrinë bujqësore dhe ushqimore. Në vitin 1942, ushtria gjermane u zhvendos nga Franca e pushtuar në *zonën e lirë*, e cila përfshinte departamentin Var. Flota franceze u sabotua në portin e Tulonit për të mos rënë në duart e gjermanëve. Më 15 gusht 1944, forcat amerikane dhe franceze të lira zbarkojnë në Saint-Tropez, Sainte-Maxime dhe Saint-Raphaël . Flota franceze e Lirë mbërriti në Tulon më 13 shtator.

Në vitet 1960, rreth 100,000 qytetarë francezë u riatdhesuan nga Algjeria pas Luftës së Pavarësisë së Algjerisë dhe u vendosën në departamentin Var. Në vitin 2014, kryebashkiaku i Fréjus, David Rachline u bë senatori i parë nga Vari i zgjedhur nën flamurin e Frontit Kombëtar (më vonë Tubimi Kombëtar); së bashku me Stéphane Ravier nga fqinji Bouches-du-Rhône, të dy u bënë anëtarët e parë të Frontit Kombëtar në Senat nën Republikën e Pestë .

## Gjeografia 
Departamenti Var ka një sipërfaqe prej 6,032&nbsp;km 2 . Kishte 420&nbsp;km vijë bregdetare, duke përfshirë ishujt në det të hapur. 56% e sipërfaqes së saj është e mbuluar me pyje. Formacionet e saj gjeologjike ndahen në dy rajone; një i përbërë nga gurë gëlqerorë në veriperëndim të një linje midis Tulonit dhe Draguignan dhe nga shkëmbi kristalor ( kuarci ) në juglindje.

Rrafshnalta e Canjuers (frëngjisht: *Plan de Canjuers* ) në verilindje të Varit ngrihet gradualisht nga 500 në 1000 metra. Në jug dhe perëndim ka disa pllaja, si pllaja e Siou Blanc në veri të Tulonit, të cilat ngrihen nga 400 në 700 metra në lartësi.

## Klima 
parapamje| Gryka e Verdonit
parapamje| Îles d'Hyères
Departamenti Var ka një klimë mesdhetare, pak më të ngrohtë, më të thatë dhe më me diell se Nica dhe Alpes-Maritimes, por gjithashtu është më pak i mbrojtur nga era. Tuloni ka mesatarisht 2899.3 orë me diell çdo vit.  Temperatura mesatare maksimale ditore në gusht është 29.1&nbsp;°C, dhe temperatura mesatare minimale ditore në janar është 5.8&nbsp;°C. 

## Demografia 
### Qytetet kryesore 
Në vitin 2019, popullsia e Varit ishte 1,076,711, nga të cilët 51% jetojnë në aglomeratin ( njësinë urbane ) të Tulonit, prefekturës dhe komunës më të populluar.  Që nga viti 2019, ka nëntë komuna me më shumë se 20,000 banorë: 

## Ekonomia 
Industria kryesore e Varit është turizmi, kryesisht falë dyndjes së madhe verore të turistëve në jug të Francës dhe në bregdetin e Mesdheut në veçanti, por edhe në brendësi të kanionit të lumit Verdon, fshatrave si dhe vreshtave në majë të kodrave.

### Turizmi 
parapamje| Bormes-les-Mimosas
parapamje| Cascade de Sillans
[parapamje| [Saint-Tropez]]
Tërheqjet turistike të njohura në Var përfshijnë:

* Porti dhe plazhet e Saint-Tropez ;
* Fshati bregdetar i Sainte-Maxime, me shëtitore buzë detit, dyqane dhe restorante, dhe një shërbim traget për në Saint-Tropez;
* Plazhi i Cavalaire-sur-Mer, plazhi më i gjatë me rërë në bregdet;
* Turne me varkë në Rade ose portin e Tulonit, ankorimi kryesor i Marinës Franceze;
* Wind-surfing në det të hapur të gadishullit Giens ;
* Le Thoronet Abbey, një nga manastiret cisterciane mesjetare më të ruajtura në Francë;
* Baptisteri i Katedrales Fréjus, struktura më e vjetër e krishterë në Provensë;
* Fshati në majë të kodrës Bormes-les-Mimosas ;
* Îles d'Hyères, duke përfshirë parkun natyror nënujor rreth Île de Port-Cros;
* Hiking në Masivin de l'Esterel ;
* Fshatrat në majë të kodrave Gassin, Ramatuelle, Montauroux, Fayence, Callian, Seillans, Tourrettes, Saint-Paul-en-Forêt, Mons dhe Tanneron në rajonin e Fayence ;
* Gryka e Verdonit, liqeni i Sainte-Croix dhe fshatrat në majë të kodrave të Varit të sipërm;
* Fshatrat në majë të kodrave, shpellat e verës dhe vreshtat pranë Bandolit .

### Industria 
Industria e ndërtimit punëson 28,000 punëtorë në Var, nga të cilët 4,000 punojnë vetëm dhe 4,500 kompani punësojnë 24,000 punëtorë me rrogë. Industria gjeneron një qarkullim vjetor prej 2,5 €&nbsp;miliardë. Nga këto 500 euro&nbsp;milion është nxjerrë nga punët publike. 

### Bujqësia 
Vlera e aktivitetit bujqësor në Var është 610 €&nbsp;milionë në vit, nga të cilat 45% janë shitjet e verërave dhe 42% e produkteve të kopshtarisë. 

Në vitin 2008, departamenti i Varit mori përafërsisht 15 milionë € subvencione për fermat sipas Politikës së Përbashkët Bujqësore të BE-së, një mesatare prej rreth 6,000 € për fermë. Kjo krahasohet me një mesatare në të gjithë Francën në tërësi prej mbi 18,000 € për fermë. 

## Referencat