Portretizimi Romak

parapamje| Portreti romak karakterizohet nga "  " realizmi i tij; busti i Lucius Caecilius Iucundus, një kallëp nga origjinali në bronz, i gjetur në Pompei, tani në Muzeun Arkeologjik Kombëtar të Napolit
**Portreti romak** ishte një nga periudhat më domethënëse në zhvillimin e artit të portretit. Nga origjina e Romës së lashtë, ajo vazhdoi për gati pesë shekuj. Portreti romak karakterizohet nga realizmi i pazakontë dhe dëshira për të përcjellë imazhe të natyrës në stilin e cilësisë së lartë që shihet shpesh në artin e lashtë romak . Madje disa buste duket se tregojnë shenja klinike.  Disa imazhe dhe statuja të bëra në mermer dhe bronz kanë mbijetuar në numër të vogël. Arti romak funerar përfshin shumë portrete, si p.sh. relieve funerare të çiftit të martuar, të cilat më së shpeshti bëheshin për të liruarit e pasur dhe jo për elitën patriciane .

Skulptura e portreteve nga epoka republikane tenton të jetë disi më modeste, realiste dhe e natyrshme në krahasim me veprat e hershme perandorake. Një vepër tipike mund të jetë si figura në këmbë "Një patrician romak me bustet e paraardhësve të tij" (rreth 30 para erës së re). 

Nga epoka perandorake, megjithëse ato shpesh ishin përshkrime realiste të anatomisë njerëzore, skulpturat e portreteve të perandorëve romakë përdoreshin shpesh për qëllime propagande dhe përfshinin mesazhe ideologjike në pozën, veshjet ose kostumin e figurës. Meqenëse shumica e perandorëve nga Augusti e tutje u hyjnizuan, disa imazhe janë disi të idealizuara. Romakët gjithashtu përshkruanin luftëtarë dhe aventura heroike, në frymën e grekëve që erdhën përpara tyre.

## Ideologjia 
### Funksionet dhe origjina fetare 
parapamje| Portret veristik i bustit të një plaku, kokën e mbuluar *( capite velato )*, ose prifti ose *paterfamilias* (mermer, mesi i shekullit I para Krishtit)
Origjina e realizmit të portreteve romake mund të jetë, sipas disa studiuesve, sepse ato evoluan nga maskat e vdekjes prej dylli. Këto maska vdekjeje u morën nga trupat dhe u mbajtën në një altar shtëpie. Përveç dyllit, maskat bëheshin nga bronzi, mermeri dhe terrakota. Format për maskat u bënë direkt nga i ndjeri, duke u dhënë historianëve një paraqitje të saktë të tipareve tipike romake.

### Politika 
Në ditët e Republikës, statujat me përmasa të plota të zyrtarëve politikë dhe komandantëve ushtarakë ngriheshin shpesh në vende publike. Një nderim i tillë jepej me vendim të Senatit, zakonisht në përkujtim të fitoreve, triumfeve dhe arritjeve politike. Këto portrete zakonisht shoqëroheshin me një mbishkrim kushtues. Nëse personi i përkujtuar me një portret zbulohej se kishte kryer një krim, portreti do të shkatërrohej.

Udhëheqësit romakë favorizuan ndjenjën e detyrës qytetare dhe aftësinë ushtarake mbi bukurinë në portretet e tyre. Portretet veristike, duke përfshirë tipare ndoshta të shëmtuara, ishin një mënyrë për të treguar besim dhe për t'i vënë një vlerë forcës dhe udhëheqjes mbi bukurinë sipërfaqësore. Ky lloj portreti kërkonte të tregonte atë që kishte rëndësi për romakët; personazh i fuqishëm i vlerësuar mbi paraqitjet.

Ngjashëm me sundimtarët grekë, udhëheqësit romakë huazuan tipare të dallueshme nga paraqitjet e paraardhësve të tyre. Për shembull, sundimtarët që vinin pas Aleksandrit të Madh kopjuan frizurën e tij të veçantë dhe vështrimin intensiv në portretet e tyre.  Kjo praktikohej zakonisht për të sugjeruar ngjashmërinë e tyre me ta në karakter dhe legjitimitetin e tyre për të sunduar; me pak fjalë, këto shtesa fiktive kishin për qëllim t'i bindnin nënshtetasit e tyre se do të ishin një udhëheqës i madh dhe i fuqishëm sa sundimtari i mëparshëm, edhe nëse nuk do të shihnin sy për sy në të gjitha çështjet. 

Zgjedhja për të shfaqur me krenari papërsosmëritë në portrete ishte një largim i hershëm nga tradita idealiste e transmetuar nga grekët. Indiferenca e dukshme ndaj përsosmërisë në pamjen fizike duket se ka çuar në braktisjen përfundimtare të realizmit, siç e shohim në Portretin shumë të vonë të Katër Tetrarkëve .

### Aspekti social dhe psikologjik 
Zhvillimi i portretit romak u shoqërua me rritjen e interesit për individin, me zgjerimin e rrethit shoqëror të portretizuar. Në zemër të strukturës artistike të shumë portreteve romake është transferimi i qartë dhe rigoroz i veçorive unike të modelit, duke e mbajtur ende stilin e përgjithshëm shumë të ngjashëm. Ndryshe nga portretet e lashta greke që përpiqeshin për idealizim (grekët besonin se një njeri i mirë duhet të ishte i bukur), skulptura romake e portreteve ishte shumë më e natyrshme dhe konsiderohet ende një nga mostrat më realiste të zhanrit në historinë e artit.

## Zhvillimi historik 
### periudha republikane 
Portreti në Romën Republikane ishte një mënyrë për të vendosur legjitimitetin shoqëror dhe për të arritur statusin përmes familjes dhe prejardhjes së dikujt. Shfrytëzimet e bëra nga paraardhësit e dikujt u dhanë atyre dhe familjeve të tyre miratimin publik dhe më shumë; një funeral pompoz shtetëror i paguar nga shteti. Maska dylli do të hidheshin nga anëtari i familjes ndërsa ata ishin ende gjallë, gjë që krijonte paraqitje vizuale hiper-realiste të individit të hequr fjalë për fjalë nga fytyra e tyre. Këto maska do të mbaheshin në shtëpitë e pasardhësve meshkuj në kujtim të paraardhësve pasi të kishin kaluar. Këto maska shërbyen si një lloj historie familjare dhe mund t'u merrnin pasardhësve pozita dhe përfitime,  të ngjashme me një fëmijë të dy të diplomuarve që frekuentojnë alma mater -in e tyre.

Roma Republikane përqafoi papërsosmërinë në portret, sepse, megjithëse kishte nivele të ndryshme pushteti që çdo klasë e shoqërisë kishte, të gjithë kishin pak pasiguri, ky lloj përfaqësimi fizik i paprekur nxiti një ndjenjë të komunitetit duke nënkuptuar se ndërsa kishte pabarazi ekzistuese, kjo nuk ndryshonte. fakti që ata ishin romakë.
Skeda:Capitoline Brutus Musei Capitolini MC1183.jpg|Brutus Kapitolinë në Musei Capitolini, ndoshta duke portretizuar Lucius Junius Brutus, datuar nga fundi i shekullit të 4-të para Krishtit deri në fillim të shekullit të 3-të para Krishtit
Skeda:L'Arringatore.jpg|*Oratori*, shek. 100 pes, një statujë bronzi etrusko-romake që përshkruan Aule Metele (latinisht: Aulus Metellus), një burrë etrusk që mbante një toga romake ndërsa merrej me retorikë ; statuja përmban një mbishkrim në alfabetin etrusk
Skeda:Marco Porcio Caton Major.jpg|Busti Patrician Torlonia i Kato Plakut . Shekulli I para Krishtit
Skeda:Escipión africano.JPG|Prifti i Isis (i identifikuar më parë si Scipio Africanus ), bust bronzi, mesi i shekullit të 1 para Krishtit
Skeda:Jules cesar.jpg|Bust i Arles, bust mermeri i gjetur në lumin Rhone afër Arles, shek. 46 para Krishtit
Skeda:-0030 Grabrelief Publius Aiedius Amphio und Frau Aiedia Altes Museum anagoria.JPG|Relievi i varrit të Publius Aiedius dhe Aiedia, 30 pes, Muzeu i Pergamonit (Berlin)
Skeda:Relief with Menander and New Comedy Masks - Princeton Art Museum.jpg|Romak, Republikan ose Perandorak i Hershëm, *Relievi i një poeti të ulur ( Menandër ) me maska të komedisë së re*, shekulli 1 para Krishtit - fillimi i shekullit të parë pas Krishtit, Muzeu i Artit i Universitetit Princeton

### Periudha perandorake 
parapamje| Perandori Karakalla
Portreti romak i periudhës perandorake përfshin vepra të krijuara në të gjithë provincat, shpesh duke kombinuar traditat greke, romake dhe lokale, si me portretet e mumjes Fayum .

Stili helenistik grek dhe pritjet e lidershipit u bartën në portretet e lidershipit romak. Një shembull domethënës është portreti i mermerit i periudhës Severan i perandorit Caracalla . Pothuajse të gjitha paraqitjet e Caracallas pasqyrojnë aftësinë e tij ushtarake përmes shprehjes së tij tmerrësisht agresive. Caracalla huazoi precedentin e Aleksandrit; vështrimi shpues. Vetëbesimi i tij tërheqës kullon nga tiparet e tij për të treguar se ai nuk është një njeri për t'u hedhur poshtë. Ekzekutimi intensiv skulpturor i kësaj pjese në veçanti pasqyron një zhvendosje drejt përshkrimeve më gjeometrike të fytyrës njerëzore për të përcjellë më mirë mesazhe te publiku, shpesh implikime të forta të fuqisë dhe autoritetit për të ruajtur paqen në Perandorinë Romake. Perandorët që vinin pas Karakallës panë respektin që ai kishte për partinë e tij qeverisëse vartëse si dhe për popullsinë romake në tërësi. Duke parë suksesin e tij si sundimtar, perandorët e mëvonshëm kërkuan të kishin portrete të ngjashme me ato të Caracalla-s për të sugjeruar se ata ishin në të njëjtin nivel me të, si për sa i përket këmbënguljes ushtarake ashtu edhe kontrollit autoritar. Kjo lehtësoi gjithnjë e më shumë paraqitje gjeometrike, më pak të idealizuara figurative të liderëve për të theksuar vazhdimisht forcën dhe imazhin e sundimtarit. 

Ky stil gjeometrik doli të ishte i dobishëm për tetrarkët romakë që ndanë sundimin e perandorisë ndërmjet tyre pas mbretërimit të perandorëve. Stili gjeometrik i Portretit të Katër Tetrarkëve nuk është realist, por stili i aplikuar për të katër figurat dërgoi një mesazh të qëndrueshmërisë dhe marrëveshjeve midis katër sundimtarëve, duke i qetësuar qytetarët romakë dhe njëkohësisht duke dërguar një mesazh të pagabueshëm fuqie dhe autoriteti që të kujton perandorët e mëparshëm. Paraqitja e variancës në pamjen e tetrarkëve mund të ketë kontribuar që shikuesit të favorizojnë një sundimtar mbi të tjerët. Në vend të kësaj, Tetrarkia zgjodhi të shfaqej si sinonim vizual në këtë pjesë të veçantë për të treguar barazinë e tyre ontologjike dhe për të treguar unitetin dhe forcën e perandorisë përmes këtij përfaqësimi të të katërve së bashku.  Përdorimi i formave gjeometrike pothuajse identike për të përfaqësuar ngjashmëritë e tyre ishte mënyra më e lehtë për të treguar barazinë dhe vullnetin e tyre të përbashkët. Abstragimi i formës njerëzore bëri një kuptim më të qartë të pritshmërive që tetrarkët romakë kishin për nënshtetasit e tyre dhe se si qytetarët romakë prisnin që tetrarkët të sundonin.
Skeda:L Calpurnius Piso Pontifex MAN Napoli Inv5601.jpg|L. Calpurnius Piso Pontifex, fundi i shekullit të 1-të para Krishtit - fillimi i shekullit të parë pas Krishtit
Skeda:Meister des Porträts des Paquius Proculus 001.jpg|Burrë e grua nga Pompei, 20–30 pas Krishtit ( Portreti i Paquius Proculo )
Skeda:Matronalivia2.jpg|Grua e re me stil flokësh të epokës Flaviane, vitet 80-90 pas Krishtit
Skeda:Pompeii - Casa del Criptoportico - Maenad.jpg|Një afresk që përshkruan një maenadë, nga Pompei, Itali, shekulli I pas Krishtit
Skeda:Giovane con rotolo.JPG|Afresk i një burri që mban një kurorë dafine dhe mban një papirus *rotulus*, Pompei, shekulli i 1 pas Krishtit
Skeda:MANNapoli 120620 a Fresco young man with rolls from Pompeii Italy.jpg|Djali i ri me një *volum* dhe i veshur me një kurorë dafine, afresk nga Pompei, shekulli I pas Krishtit
Skeda:Affresco romano - eracle ed onfale - area vesuviana.JPG|Afresk i lashtë romak, stili i katërt pompeian (45-79 pas Krishtit), Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Napolit, Itali
Skeda:Antinous Mandragone profil.jpg|Antinous, ca. 130 pas Krishtit
Skeda:Busto de Vibia Sabina (M. Prado) 01.jpg|Vibia Sabina, rreth. 130 pas Krishtit
Skeda:Roman - Portrait of the Emperor Marcus Aurelius - Walters 23215 (cropped).jpg|Busti i rindërtuar i Marcus Aurelius, ca. 161-180 pas Krishtit. Muzeu i Artit Walters, Baltimore .
Skeda:Fayum-84.jpg|Portret i mumjes nga Egjipti Romak, shekulli 2-3 pas Krishtit
Skeda:Lucius Verus BM Sc1911.jpg|Portreti i Lucius Verus
Skeda:Buste 4 Bardo National Museum.jpg|Busti antik i perandorit romak Lucius Verus (r. 161-169 pas Krishtit), një biond natyral që spërkatte pluhur ari në flokët e tij për t'i bërë ato edhe më bionde,  Muzeu Kombëtar Bardo, Tunis
Skeda:1699 - Archaeological Museum, Athens - A youth, possibly Commodus - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 11 2009.jpg|Mbetjet e një busti romak të një të riu me mjekër bjond, ndoshta që përshkruan perandorin romak Commodus (r. 177-192 pas Krishtit), Muzeu Arkeologjik Kombëtar, Athinë
Skeda:GordianusIsest.jpg|Portreti i perandorit Gordianus I (238) në një sestertius bronzi
Skeda:Galla Placidia (rechts) und ihre Kinder.jpg|Një portret prej xhami ari i një familjeje romake, me shumë gjasa nga Egjipti Romak, shekulli III pas Krishtit  
Skeda:Const.chlorus02 pushkin.jpg|Portreti i Konstancius Klorit (r. 293-306 pas Krishtit)
Skeda:Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg|*Kolosi i Kostandinit*, 312–315 pas Krishtit
Skeda:Venice – The Tetrarchs 03.jpg|Portreti i Katër Tetrarkëve, Venecia
Skeda:EAM - Bust of Menander.jpg|Busti që përshkruan një portret të idealizuar të Menanderit të Efesit, shekulli IV pas Krishtit, Muzeu Arkeologjik i Efesit
Skeda:Philosopher-orator Louvre Ma3625.jpg|Bust mermeri i një oratori ose filozofi, shekulli i 5-të pas Krishtit, Luvër

## Shiko gjithashtu 
* Praktikat romake funerale

## Referime 

* ↑  1 2 3 

* 1 2 3  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  ↑ 
* ↑  Jás Elsner (2007). "The Changing Nature of Roman Art and the Art Historical Problem of Style," in Eva R. Hoffman (ed), *Late Antique and Medieval Art of the Medieval World*, 11-18. Oxford, Malden & Carlton: Blackwell Publishing. .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:#d33}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:#d33}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#3a3;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}, p. 17, Figure 1.3 on p. 18.

## Bibliografi 
* (in Italian) Ranuccio Bianchi Bandinelli, *Il problema del ritratto*, in ''L'arte classica*, Editori Riuniti, Rome 1984.
* (in Italian) Ranuccio Bianchi Bandinelli e Mario Torelli, *L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma*, Utet, Turin 1976.
* (in Italian) Pierluigi De Vecchi & Elda Cerchiari, *I tempi dell'arte'', volume 1, Bompiani, Milan 1999
* http://www.getty.edu/publications/virtuallibrary/0866590048.html?imprint=jpgt&pg=6&res=20