Lufta e Krimesë

–1813) kundër Perandorisë Osmane.]]
**Lufta e Krimesë** u zhvillua nga tetori i vitit 1853, deri në shkurtin e vitit 1856 midis Rusisë dhe një aleance përfundimisht fitimtare me Perandorinë Osmane, Francën, Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës dhe Sardenjë-Piemontit.

Shkaqet gjeopolitike të luftës përfshinin rënien e Perandorisë Osmane, zgjerimin e Perandorisë Ruse në Luftërat e mëparshme Ruso-Turke dhe preferencën britanike dhe franceze për të ruajtur Perandorinë Osmane, për të ruajtur ekuilibrin e fuqisë në Koncertin e Evropës. Pika e ndezjes ishte një mosmarrëveshje mbi të drejtat e pakicave të krishtera në Palestinë, në atë kohë pjesë e Perandorisë Osmane, me francezët që promovonin të drejtat e katolikëve romanë dhe Rusia që promovonte ato të Kishës Ortodokse Lindore.

Kishat i zgjidhën mosmarrëveshjet e tyre me osmanët dhe arritën një marrëveshje, por si perandori francez Napoleoni III ashtu edhe cari rus Nikolla I refuzuan të tërhiqen. Nikolla lëshoi një ultimatum që kërkonte të mbrojnte nënshtetasit ortodoksë të Perandorisë Osmane. Britania u përpoq të ndërmjetësonte dhe organizoi një kompromis për të cilin Nikolla ra dakord. Kur osmanët kërkuan ndryshime në marrëveshje, Nikolla u tërhoq dhe u përgatit për luftë.

Në korrikun e viti 1853, trupat ruse pushtuan Principatat Danubiane (tani pjesë e Rumanisë dhe Moldavisë, por më parë nën sundimin osman). Më 16 tetor [O.S. 4 tetor] 1853, pasi kishin marrë premtime për mbështetje nga Franca dhe Britania, osmanët i shpallën luftë Rusisë. Të udhëhequr nga Omar Pasha, osmanët luftuan një fushatë të fortë mbrojtëse dhe ndaluan përparimin rus në Silistra (tani në Bullgari). Një veprim i veçantë në qytetin kala të Karsit, në Perandorinë Osmane, çoi në një rrethim dhe një përpjekje osmane për të përforcuar garnizonin u shkatërrua nga një flotë ruse në Betejën e Sinopit në nëntor të vitit 1853.

Nga frika e një kolapsi osman, flota britanike dhe franceze hynë në Detin e Zi në janar të vitit 1854. Ata u zhvendosën në veri të Varnës në qershor të vitit 1854 dhe arritën pikërisht në kohën që rusët të braktisnin Silistrën. Në Balltik, afër kryeqytetit rus të Shën Petersburgut, një flotë anglo-franceze vendosi një bllokadë detare dhe mbushi flotën ruse në numër më të madh, duke i shkaktuar dëme ekonomike Rusisë duke bllokuar tregtinë, ndërkohë që i detyroi rusët të mbanin një ushtri të madhe që ruante Shën Petersburgun nga një sulm i mundshëm aleat.

Pas një përleshjeje të vogël në Kustenge (tani Konstancë), komandantët aleatë vendosën të sulmonin bazën kryesore detare të Rusisë në Sevastopol të Krimesë në Detin e Zi. Pas përgatitjeve të zgjatura, forcat aleate zbarkuan në gadishull në shtator të vitit 1854 dhe marshuan në një pikë në jug të Sevastopolit pasi kishin fituar Betejën e Almës më 20 shtator 1854. Rusët kundërsulmuan më 25 tetor në atë që u bë Beteja e Balaklavës dhe u zmbrapsën, por forcat e Ushtrisë Britanike u dobësuan seriozisht si pasojë. Një kundërsulm i dytë rus në Inkerman (nëntor 1854), përfundoi gjithashtu në një ngërç.

Në vitin 1855, Mbretëria Italiane e Sardenjës, dërgoi një forcë ekspedite në Krime, duke mbështetur Francën, Britaninë dhe Perandorinë Osmane. Fronti u vendos në Rrethimin e Sevastopolit, duke përfshirë kushte brutale për trupat nga të dyja anët. Veprime më të vogla ushtarake u zhvilluan në Kaukaz (1853-1855), Detin e Bardhë (korrik-gusht 1854) dhe Paqësorin e Veriut (1854-1855).

Sevastopoli më në fund ra pas njëmbëdhjetë muajsh, pasi francezët kishin sulmuar Fortesën Malakof. E izoluar dhe përballur me një perspektivë të zymtë pushtimi nga Perëndimi nëse lufta vazhdonte, në mars të vitit 1856, Rusia bëri thirrje për paqe. Franca dhe Britania e mirëpritën zhvillimin, për shkak të mospopullaritetit të brendshëm të konfliktit. Traktati i Parisit, i nënshkruar më 30 mars 1856, i dha fund luftës. Ai e ndaloi Rusinë të bazojë anijet luftarake në Detin e Zi. Shtetet vasale osmane të Vllahisë dhe Moldavisë u bënë kryesisht të pavarura. Të krishterët në Perandorinë Osmane fituan një shkallë të barazisë zyrtare dhe Kisha Ortodokse rifitoi kontrollin e kishave të krishtera në mosmarrëveshje.

Lufta e Krimesë ishte një nga konfliktet e para në të cilat forcat ushtarake përdorën teknologji moderne si predha detare shpërthyese, hekurudha dhe telegrafë. Lufta ishte gjithashtu një nga të parat që u dokumentua gjerësisht në raporte të shkruara dhe në fotografi. Lufta u bë shpejt një simbol i dështimeve logjistike, mjekësore dhe taktike dhe i keqmenaxhimit. Reagimi në Britani, çoi në një kërkesë për profesionalizimin e mjekësisë, më e famshmja e arritur nga Florence Nightingale, e cila fitoi vëmendjen mbarëbotërore për infermierinë pioniere moderne ndërsa trajtonte të plagosurit.

Lufta e Krimesë shënoi një pikë kthese për Perandorinë Ruse. Lufta dobësoi Ushtrinë Perandorake Ruse, shteron thesarin dhe minoi ndikimin e Rusisë në Evropë. Perandorisë do t'i duheshin dekada për t'u rikuperuar. Poshtërimi i Rusisë i detyroi elitat e saj të arsimuara të identifikonin problemet e saj dhe të pranonin nevojën për reforma themelore. Ata e panë modernizimin e shpejtë si mënyrën e vetme për të rimarrë statusin e perandorisë si fuqi evropiane. Lufta u bë kështu një katalizator për reformat e institucioneve sociale të Rusisë, duke përfshirë heqjen e skllavërisë dhe rregullimet në sistemin e drejtësisë, vetëqeverisjen lokale, arsimin dhe shërbimin ushtarak.

## Shiko edhe 
* Historia e luftërave Ruso-Turke
* Lufta Ruso-Turke (1877-1878)
* Luftërat osmane në Evropë
* Kriza Lindore
* Shkaqet për shpërthimin e Krizës Lindore
* Perandoria Osmane në shek. XIX-XX
* Perandoria Osmane
* Lufta e Madhe Turke
* Shpërbërja e Perandorisë Osmane
* Perandoria Britanike
* Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës
* Mbretëresha Viktoria
* Rebelimi indian i vitit 1857
* Perandoria e Dytë Franceze
* Napoleoni III
* Luftërat Napoleonike
* Lufta Franko-Prusiane
* Bashkimi i Gjermanisë
* Mbretëria e Sardenjës
* Bashkimi i Italisë
* Viktor Emanueli II
* Camillo Benso, Konti i Cavour
* Lufta e Madhe Veriore

## Referime