Steçaku

parapamje| Steçak në nekropolin e Radimljes
**Steçaku** ( Serbian Cyrillic   ,  ) ose **Steçi** në shumës ( Serbian Cyrillic   ,  ) është emri për gurët e varreve monumentale mesjetare, që shtrihen të shpërndara në pjesë të ndryshme të territorit të Bosnje dhe Hercegovinën, si edhe në pjesët kufitare midis Bosnje-Hercegovinës dhe Kroacisë, Malit të Zi dhe Serbisë. Rreth 60,000 prej tyre gjenden brenda kufijve të Bosnjës dhe Hercegovinës moderne dhe pjesa tjetër, ose rreth 10,000 varre gjenden në territorin e Kroacisë (4,400), Malit të Zi (3,500) dhe Serbisë (2,100), si edhe në më shumë se 3,300 vende të ndryshme, ku mbi 90% të tyre janë në gjendje te keqe dhe të pa mir.mbajtura  

Duke u shfaqur në mesin e shekullit të 12-të, me fazën e parë në shekullin e 13-të, zakoni i prerjes dhe përdorimit të gurëve të varreve steçi arriti kulmin e tij në shekullin e 14-të dhe të 15-të, përpara se të ndërpritej në fillim të shekullit të 16-të gjatë pushtimit osman të Bosnje-Hercegovinës .  dhe përdoreshin si nga popullsia sllave ashtu edhe nga ajo vllehe .  

Steçit janë regjistruar në Listën e Trashëgimisë Botërore nga UNESCO që nga viti 2016, me një përzgjedhje prej rreth 4,000 monolitesh individuale, të grupuara në nekropole në 28 vendndodhje, nga të cilat 22 ndodhen në Bosnje dhe Hercegovinë, dy në Kroaci, tre në Mal të Zi dhe tre në Serbi.  Një nga koleksionet më të ruajtura të këtyre gurëve të varreve është Radimlja, në perëndim të Stolacit në Bosnje dhe Hercegovinë.  Në leksionarin e 1495 ato janë regjistruar si *kamy* (gur).  

Edhe pse me emrin *stećak* nënkuptohen gurë të lartë monolit në këmbë (dmth. forma *sanduk* dhe *sljemenjak* ), në shekullin e 20-të fjala *stećak* u pranua në shkencë si term i përgjithshëm, duke përfshirë edhe gurët e varreve me pllaka.   Referenca origjinale për vetë fjalën *stećak* është e pasigurt dhe duket të jetë shpikje moderne pasi mund të gjurmohet vetëm nga shënimi i Ivan Kukuljević Sakcinski nga 1851,  fjalor nga Vuk Karadžić nga 1852.

## Karakteristikat 
parapamje|250x250px| Steći në nekropolin e Radimljes
Ato janë karakteristike për territorin e Hercegovinës së sotme, Bosnjës qendrore dhe Podrinjes në Bosnje dhe Hercegovinë, Dalmacisë në Kroaci, si dhe disa pjesë të vogla të Malit të Zi, Kosovës dhe Serbisë Perëndimore, Bosnjës Veriperëndimore dhe Kroacisë ( Lika dhe Slavonia  ).   

Steçi përshkruhen si gur varresh horizontale dhe vertikale, prej guri, me sipërfaqe të rrafshët ose me majë, me ose pa piedestal.   Klasifikimi i përbashkët u krijua nga Dmitrij Sergejevski në vitin 1952, i cili i ndau ato në steç të shtrirë dhe steç në këmbë.  Sistematizimi i steçive nuk është aktualisht i plotë. Sipas Šefik Bešlagić-it, ekzistojnë shtatë forma kryesore: pllakë, gjoks, gjoks me piedestal, kreshtë/gaboll, kreshtë/gaba me piedestal, shtyllë dhe kryq;  ndërsa sipas Dubravko Lovrenoviqit, në Radimlja janë gjendur nëntë lloje: pllakë, pllakë me piedestal, gjoks, gjoks me piedestal, gjoks i gjatë, gjoks i gjatë me piedestal, sarkofag (dmth. 

Për shembull, në Bosnje dhe Hercegovinë, sipas UNESCO-s, gjenden "rreth 40,000 sëndukë, 13,000 pllaka, 5,500 gurë varresh me gurë, 2,500 shtylla/obeliskë, 300 gurë varresh në formë kryqi dhe rreth 300 gurë varresh të formës së prerë. Nga këto, më shumë se 5000 dekorime të gdhendura në ari " 
* Dy steçi kreshtë që i përkisnin Jerko Kustražić dhe gruas së tij Vladna nga mesi i shekullit të 15-të, në Cista afër Imotskit dhe Split, Kroaci 
* Steçaku kreshtë i Vlkoj Bogdaniqit (djali i Radmilit) i cili vdiq në betejë në mesin e shekullit të 15-të, i bërë nga muratori Jurina, në Lovreć, Kroaci 

## Galeri 

Skeda:Radimlja, Nekropola2.JPG|Nekropoli Radimlja, Bosnje dhe Hercegovinë
Skeda:Radimlje, bogumil nekropolisz sírkő 4.JPG|Radimlja, Bosnje dhe Hercegovinë
Skeda:Umoljani stećci.jpg|Umoljani, Bosnje dhe Hercegovinë
Skeda:Stecci - na Blidinji je nekolik skupin techto nahrobku z 14..jpg| Dugo polje, Bosnje dhe Hercegovinë
Skeda:BiH 2012 - Nécropole Morine (8144142941).jpg|Morine, Bosnjë dhe Hercegovinë
Skeda:Некропола стећака Велике Гребенице 01.jpg|Velike Grebenice, Bosnje dhe Hercegovinë
Skeda:Stecak Zmeljaski Muzej Sarajevo.jpg|Sarajevë, Bosnje dhe Hercegovinë
Skeda:Neum02465.JPG|Neum, Bosnjë dhe Hercegovinë
Skeda:Medieval tombstones of Montenegro.png|Velimlje, Mali i Zi
Skeda:Stecak Baje Pivljanina u Vlasskeho kostela v Cetinji.jpg|Cetinje, Mali i Zi
Skeda:Stecak village Klenak Montenegro.png|Klenak, Mali i Zi
Skeda:Mramorje 2012 5.JPG|Mramorje, Serbi
Skeda:Stećak lov.jpg|Diku në Dalmaci, Kroaci
Skeda:Stećak 456.jpg|Diku në Dalmaci të Kroacisë

## Referime