Harmandir Sahibi

**Sri Harmandir Sahibi** (*Banesa e Zotit*) (në gjuhën panxhabe: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ), i quajtur edhe **Sri Darbar Sahibi** (në gjuhën panxhabe: ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, dəɾbɑɾ sɑhɪb) dhe në mënyrë informale i konsideruar si **Tempulli i Artë**, Guruja i pestë Sikh, Guru Arjani, e projektoi Harmandir Sahibin për tu ndërtuan në qendër të depozitës së shenjtë dhe deri në ndërtimin e tij, vendosi Adi Granthin, shkrimin e shenjtë Sikhist, brenda Harmandir Sahibit.

parapamje|309px|Harmandir Sahibi (Banesa e Zotit), i njohur si Tempulli i Artë
Ndërtimi i Harmandir Sahibit synonte të ndërtohej një vend adhurimi për burrat dhe gratë nga të gjitha zanafillat jetësore dhe shoqërore, madje edhe besimtarë të feve të tjera do ishin të mirëpritur dhe të adhuronin në mënyrë të njëllojtë Zotin. Në këtë mënyrë, si një gjest i këtij përbotshmërie jo sektare të Sikizmit, Guru Arjani ftoi në mënyrë të veçantë shenjtin mysliman sufi, Sai Mian Mirin të vendoste gurin e themelit të Harmandir Sahibit. Katër hyrjet (që përfaqësojnë katër drejtimet) për tu futur në Harmandir Sahib simbolizojnë gjithashtu hapjen e sikhëve drejt gjithë njerëzve dhe besimeve. Mbi 100,000 njerëz vizitojnë faltoren e shenjtë çdo ditë për adhurim dhe gjithashtu për të marrë pjesë bashkarisht në vaktin dhe kuzhinën bashkësore falas (*Langari*) pavarsisht dallimeve, një traditë që është veçoria dalluese e të gjitha Gurdvarave Sikhe.
Gurdvara e tanishme u rindërtuan në vitin 1764 nga Jassa Singh Ahluwalia me ndihmën e mislive të tjerë Sikhë. Në fillim të shekullit të XIX, Maharaxha Ranjit Singhu e siguroi rajonin e Punjabit nga sulmi i jashtëm dhe e mbuloi katin e sipërm të gurdvarës me ar, që i jep asaj pamjen e veçantë dhe emrin e saj popullor.

## Historia 
parapamje|majtas|327px|Hyrja e Tempullit të Artë në vitin 1947
Harmandir Sahib do të thotë Tempulli i Zotit. Guru Amar Dasi urdhëroi Guru Ram Dasin të krijonte një depozitë nektari si një vend adhurimi për besimin Sikh. Guru Ram Dasi udhëzoi të gjithë sikhët ti bashkoheshin punimeve, nën mbikqyrjen e Bhai Budhas dhe të angazhoi punëtorë për ti ndihmuar ata. Ati tha se depozita e nektarit duhet të jetë shtëpia e Zotit çdokush mund që lahej në të duhet të siguronte të gjitha përparësit shpirtërore dhe mondane. Gjatë përparimit të punimeve, kasollja në të cilën qëndronte vetë guruja i parë u zgjerua si rezidenca e tij; tani njihet si mahali ose pallati i gurusë.

parapamje|327px|Maharaxha Ranjit Singhu duke dëgjuar Guru Granth Sahibin pranë Harmindir Sahibit
Në vitin 1578 Guru Ram Dasi gërmoi një depozitë, që në vazhdim u bë e njohur si *Amritsari* (pellgu i Nektarit të Përjetësisë), duke i dhënë emrin e tij qytetit që u zhvillua përreth tij. Përgjatë kohës, Harmandir Sahibi, u ndërtua në me të kësaj depozite dhe u bë qendra kryesore e Sikhizmit. Shenjtërorja e tij u bë për të bujtur Adi Granthin, që përfshin kompozime të guruve Sikhë dhe shenjtëve të tjerë të konsideruar se kishin vlera dhe parime të Sikizmit, si psh.: Baba Faridi dhe Kabiri. Hartimi i Adi Granthit u fillua nga guruja i pestë i Sikizmit, Guru Arjani.

### Ndërtimi 
parapamje|327px|majtas|Harmandir Sahibi natën
Guru Arjani konceptoi idenë e krijimit të një vendi qendror të adhurimit për sikhët dhe dizenjoi arkitekturën e Harmandir Sahibit. Planet më të hershme për të gërmuar depozitën e shenjtë (Amritsari ose Amrit Sarovari) u shënua nga Guru Amar Dasi, guruja i tretë Sikh, por u zbatua nga Guru Ram Dasi nën mbikqyrjen e Baba Budhas. Toka për vendin e ndërtimit u sigurua nga Guru Sahibët e mëparshëm me pagesë ose falas nga Zamindarët (pronarët e tokave) të fshatrave vendore. Plani për të ndërtuar një vendbanim qytetar ishte gjithashtu i bërë dhe puna për ndërtimin e Sarovarit (depozita) dhe qytezës nisi njëkohësisht në vitin 1570. Punimet në të dy projektet u përfundua në vitin 1577. 
Në dhjetor të vitit 1588, Guru Arjani nisi ndërtimin e gurdvaras dhe guri i themelit u vendos nga Hazret Mian Miri më 28 dhjetor 1588.
Gurdvara u përfundua në vitin 1604. Guru Arjani vendosi *Guru Granth Sahibin* në të dhe caktoi Baba Buddhan si granthin (lexuesin) e parë të tij në gusht të vitit 1604. Në mes të shekullit të XVIII ai u sulmua nga afganët, nga një nga gjeneralët e Ahmed Shah Abdalit, Jahan Khani dhe u desh të rindërtohej thelbësisht në vitet 1760. Megjithatë, në përgjigje të kësaj një ushtri Sikhe u dërgua për të ndjekur forcën afgane. Forcat u takuan pesë milje jashtë Amritsarit ku ushtria e Jahan Khanit u shkatërrua.

### Operacioni Blue Star 
Blue Star ishte një operacion ushtarak i ndërmarrë midis 3 dhe 6 qershorit të vitit 1984. Kryeministrja indiane Indira Gandi urdhëroi ushtrinë të niste operacioni, ku ushtria e drejtuar nga gjenerali Kuldip Singh Brari, solli këmbësorinë, artilerinë dhe tanqen në Harmandir Sahib për të ndaluar Dharam Yudh Morchan e drejtuar nga Jarnail Singh Bhindranwale. Gjatë Dharam Yudh Morchas u arrsestuan shumë sikë. Luftimet e egra që u zhvilluan midis sikëve dhe ushtrisë patën të vrarë të shumtë nga të dy krahët. Kompleksi Harmandir Sahib pësoi gjithashtu shumë dëmtime gjatë sulmit, veçanërisht Akal Takhti i shenjtë. Brenda gjashtë muajve, më 31 tetor 1984, badigari sikh i Indira Gandit e vrau atë si hakmarrje për operacionin.
Ky sulm u akuzua nga sikhët dhe komuniteti ndërkombëtar i të drejtave të njeriut, si një përdhosje e faltores më të shenjtë të Sikhizmit dhe persekutim kundër një pakice fatare në Indi. Në vitin 1986, riparimet e kryera te Akal Takht Sahibi pas sulmit, që qeveria e Rajiv Gandi kishte ndërmarrë pa këshillim, u hoqën. Një Akal Takht Sahib i ri u përfundua në vitin 1999 nga Kar Sevakët (vullnetarët).

## Veçoritë arkitekturore 
parapamje|majtas|327px|Tavani i Harminder Sahibit, i bërë me flori dhe gurë të çmuar
Disa nga veçoritë arkitekturore të Harmandir Sahibit ishin krijuar si simbole të botëkuptimit Sikh. Në vend të zakonit normal të ndërtimit të një gurdvara mbi një vend të lartë, ai u ndërtua në një nivel më të ulët se terreni rrethues në këtë mënyrë besimtarët duhet të zbresin nëpërmjet shkallëve për tu futur në të.
** Mos mbajtja e këpucëve.
* Si të veprosh:
** Kur dëgjohet Gurbani, duhet të ulesh në tokë në Darbar Sahib si një shenjë nderimi si ndaj *Guru Granth Sahibit* ashtu dhe ndaj Zotit.

parapamje|327px|Ramgarhia bunga e Shri Harmandir Sahibit
Vizitorët për herë të parë këshillohen ta fillojnë vizitën e tyre në zyrën e informacionit dhe pastaj të vazhdojnë në Muzeun Qendror Sikh pranë hyrjes kryesore dhe kullës së orës.
Harimandir Sahibi ka një nga kuzhinat më të mëdha falas në botë, që shërben mesatarisht 100,000 njerëz në ditë. Ushqimi konsiston në bukë dhe supë thjerrëzash.

## Festimet 
Një nga festat më të rëndësishme është Vaisakhi, që festohet në javën e dytë të prillit (zakonisht në 13). Sikhët festojnë themelimin e Khalsas në këtë ditë dhe festohet me entuziazëm në Harmandir Sahib. Me përkushtim fetar festohen gjithashtu edhe ditë të tjera të rëndësishme fetare Sikhe si lindja e Guru Ram Dasit, dita e martirizimit të Guru Teg Bahadurit, ditëlindja e themeluesit të Sikhizmit, Guru Nanakut etj. Në mënyrë të ngjashme Diwali është një nga festat në të cilat Harmandir Sahibi shihet i ndriçuar në mënyrë të mrekullueshme me Diya (llampa); drita shpërthime fishekëzjarresh. Shumica e sikhëve vizitojnë Amritsarin dhe Harmandir Sahibin të paktën një herë në jetën e tyre, veçanërisht dhe kryesisht gjatë rasteve të veçanta në jetën e tyre si ditëlindjet, martesat, lindja e fëmijëve etj.

## Galeri imazhesh 

Nishan sahib golden temple.jpg|Nishaan Sahibi
Golden Temple 1.jpg|Kompleksi i Harmandir Sahibit
Golden Temple Amritsar 1987.jpg|Harmandir Sahibi i Amritsarit, 1987.
GoldenTemplePanorama.jpg|Panoramë e ndërtesës kryesore dhe Sarovarit
Golden_Temple_1202.jpg|Porta e hyrjes veriore pranë Ath-sath Tirathit (68 vendet e shenjta)
1s00 1189.jpg|Rrugica për te Harmandir Sahibi
Golden_Temple_1194.jpg|pamje e gjerë e Harmandir Sahibit
Harminder sahib5.jpg|Harmandir Sahibi
അമൃതിലെ മീനുകൾ.jpg|peshq në Amrit
Golden Temple side view in day light.JPG|Pamje anësore e Tempullit të Artë
Harmandir Sahib Temple Punjab.JPG|Harmandir Sahibi, Punjab
Dukh bhanjani beri.jpg|Dukh Bhanjani Beri & Ath Sath Tirathi
Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|Pelegrin Sikh në Harmandir Sahib.
Hamandir Sahib (Golden Temple).jpg|Ndërtesa kryesore e Harmandir Sahibit me Akal Takht Sahibin
Akal Takht and Harmandir Sahib, Amritsar, Punjab, India.jpg|Akal Takhti dhe Harmandir Sahibi, Amritsar.
Golden_Temple_00009.jpg|Hyrja për në Harmandir Sahib e parë nga brenda kompleksit

## Shiko edhe 
* Gurdvara
* Arkitektura Sikiste
* Darbar Sahibi
* Sikh
* Langari (Sikizëm)

## Bibliografia 
* Kavi Santokh Singh: "Gurprataap Sooraj Granth" Ras 2, Ansu 53: ਇਮਿ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀ ਬ੍ਰਿਧ ਜਬੈ।  ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਕਰ ਪੰਕਜ ਤਬੈ ॥੧੩॥ ਗਹੀ ਈਂਟ ਤਹਿਂ ਕਰੀ ਟਿਕਾਵਨ। ਮੰਦਰ ਅਵਿਚਲ ਨੀਵ ਰਖਾਵਨ।.
* Teja Singh & Ganda Singh: A Short History of the Sikhs; vol. 1.
* Ram Gupta: Evolution of Sikh Confederacies (1708–1769); Volume 2.
* 

## Lidhje të jashtme 
* 
* Website of Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee
* Official iPhone application
* 
* photos from the 1880s

## Referime