Etta James

**Etta James** (lindur si **Jamesetta Hawkins**; 25 janar 1938, në Los Angeles – 20 janar 2012), bijë e një nëne me ngjyrë dhe një babai të bardhë, i cili më pas i braktisi, Etta James gjatë gjithë jetës ndjeu “peshën” e diversitetit të saj.

Veç muzikës dhe zërit të mrekullueshëm, emocioneve që u fali mijëra fansave, jeta e saj u shoqërua nga alkooli dhe droga, që shpesh i rrezikuan jetën, por dhe vendosën disa herë përballë me ligjin.

Karriera e saj do të niste në vitin 1950, kur ishte vetëm 14 vjeç dhe kënga e parë do të ishte “The Creolettes”, kënduar bashkë me dy këngëtare të tjera. Suksesi i vërtetë i saj do të mbërrinte në vitin 1961, me “At Last”, një këngë blues për të ardhur më pas tek “Tell Mama”, një këngë tepër e famshme që u riprodhua në vitet në vazhdim nga shumë artistë të tjerë.

Etta James fitoi 4 Grammy Award, 17 Cmime për Muzikën Blues dhe ishte përfshirë në Rock and Roll Hall of Fame në vitin 1993. Një prej këngëve të saj më të famshme është “At Last”.

U nda nga jeta në moshën 74-vjecare, një nga zërat më të mëdhenj të “black music”. 
Këngëtarja ndërroi jetë në një spital në Kaliforni, ku ishte shtruar prej disa ditësh pasi u diagnostikua me leucemi në fillim të vitit 2011. James do të mbahet mend për këngët e saj soul, rhythm ‘n’ blues dhe jazz.

Zëri i fuqishëm, tokësor i James e mbylli hendekun mes ritmit dhe rock and roll. Ajo fitoi gjashtë Çmime Grammy dhe 17 Çmime Blues Music. Ajo u fut në Hall of Fame Rock and Roll në vitin 1993, në Blues Hall of Fame në vitin 2001 dhe në Grammy Hall of Fame në të dyja vitet 1999 dhe 2008. Revista Rolling Stone e renditi James numrin 22 në listën e 100 këngëtarëve më të mëdhenj të të gjitha kohërave dhe numrin 62 në listën e 100 artistëve më të mëdhenj.

## Jeta e hershme dhe karriera: 1938–1959
Hawkins lindi më 25 janar të vitit 1938, në Los Anxheles, Kaliforni, Dorothy Hawkins, i cili ishte 14 vjeç në atë kohë. Babai i saj nuk është identifikuar asnjëherë. James spekuloi se ajo ishte e bija e lojtarit të pishinës Rudolf "Minnesota Fats" Wanderone, të cilin ajo u takua shkurtimisht në vitin 1987. Nëna e saj shpesh mungonte në apartamentin e tyre në Watts, duke zhvilluar marrëdhënie me burra të ndryshëm, dhe Jamesetta jetonte me një seri prindërsh, sidomos "Sarge" dhe "Mama" Lu. Xhejms iu referua nënës së saj si "Zonja Misterioze".

James mori trajnimin e saj të parë profesional vokal në moshën pesë vjeçare nga James Earle Hines, drejtori muzikor i korit Jehona të Edenit në Kishën Baptiste të Shën Palit, në Los Anxhelos jug-qendrore. Nën tutelën e tij, ajo pësoi abuzim fizik gjatë viteve të saj formuese, me instruktorin e saj shpesh e godiste atë në gjoks ndërkohë që këndonte për të detyruar zërin e saj të dilte nga korda e saj. Si pasojë, ajo zhvilloi një zë jashtëzakonisht të fortë për një fëmijë në moshën e saj. Ajo u bë një tërheqje popullore e këndimit, dhe Sarge u përpoq pa sukses për të ushtruar presion mbi kishën për të kompensuar familjen e tyre për të kënduarën e saj.

Sarge, si drejtori muzikor i korit, ishte gjithashtu abuziv. Gjatë lojës së dehur poker në shtëpi, ai do të zgjojnte Jamesettën në orët e hershme të mëngjesit dhe ta detyronte atë me rrahje për të kënduar për miqtë e tij. Ajo ishte një person që urinonte natën dhe shpesh në këto raste ngjyhej në urinë. Trauma e babait të saj birësues që e detyronte të këndonte në këto rrethana poshtëruese çoi në vështirësi për të që të këndonte me kërkesë gjatë gjithë karrierës së saj.

Në vitin 1950, Mama Lu vdiq, dhe nëna biologjike e James e çoi atë në rrethin Fillmore të San Franciskos. Brenda pak vitesh, ajo filloi të dëgjonte "doo-wop" dhe u frymëzua për të formuar një grup vajzash, Creolettes (për shkak të ngjyrave të lehta të anëtarëve).

Në moshën 14-vjeçare, u takua me muzikantin Johnny Otis. Historitë se si ata takuan varjojnë. Në versionin e Otis, ajo erdhi në hotelin e tij pas një prej shfaqjeve të tij në qytet dhe e bindi atë për të dëgjuar atë. Një tjetër histori ishte se Otis vuri në dukje Creolettes duke performuar në një klub nate në Los Anxheles dhe kërkoi që ata të regjistrojnë këngën e tij "përgjigje" në Hank Ballard, "Work with Me, Annie". Otis e mori grupin nën patronazh, duke i ndihmuar ato që të nënshkruheshin me Modern Records dhe duke ndryshuar emrin e tyre nga Creolettes në Peaches. Ai gjithashtu i dha këngëtares emrin e saj të skenës, duke e transferuar Jamesetta në Etta James.
James regjistroi versionin, për të cilën ajo u besua si bashkëautore, në vitin 1954, dhe regjistrimi u lëshua në fillim të vitit 1955 si "Dance with Me, Henry". Titulli origjinal i këngës ishte "Roll with me, Henri", por u ndryshua për të shmangur censurën për shkak të titullit jashtë ngjyrës (roll me përmbajtje aktiviteti seksual). Në shkurt të atij viti, kënga arriti numrin një në klasifikimin Hot Rhythm & Blues Tracks. Suksesi i saj i dha grupit një hapje në turneun kombëtar të Little Richard.

Ndërsa James ishte në turne me Richard, këngëtarja e muzikës pop Georgia Gibbs regjistroi një version të këngës së James, e cila u publikua nën titullin "Wallflower" dhe u bë një hit mbarëkombëtar, duke arritur numrin një në Billboard Hot 100, gjë e cila e zemëroi shumë Jamesin. Pas largimit nga Peaches, James kishte një tjetër hit R&B të goditur me "Good Rockin' Daddy", por luftoi me vazhdimësinë. Kur kontrata e saj me Modern erdhi për rinovim në vitin 1960, ajo nënshkroi një kontratë me Chess Records. Pak kohë më pas ajo u përfshi në një marrëdhënie me këngëtarin Harvey Fuqua, themeluesi i grupit doo-wop Moonglows.

Muzikant Bobby Murray, i njohur si Taters, bëri ture me James për 20 vjet. Ai shkroi se James kishte hitin e saj të parë kur ajo ishte 15 vjeç dhe shkoi me qëndrueshmëri me B.B King në Memphis, kur ajo ishte 16 vjeç. James besonte se singëlli hit i King "Sweet Sixteen" ishte rreth saj. Në fillim të vitit 1955, ajo dhe këngëtari aspirant, 19-vjeçari Elvis Presley, pastaj regjistrimi për Sun Studios dhe një tifoz i zjarrtë i King, ndanë një faturë në një klub të madh, vetëm jashtë Memphis. Në autobiografinë e saj, ajo vuri në dukje se sa e impresionuar ajo ishte me sjelljet e këngëtarit të ri. Ajo gjithashtu kujtoi se sa të lumtur e bëri shumë vite më vonë, kur mësoi se ishte Presley i cili e kishte lëvizur mikun e saj të ngushtë Jackie Wilson nga një shtëpi nëntokësore në një ndërtesë më të përshtatshme dhe i pagoi të gjitha shpenzimet. Presley vdiq një vit më vonë. Wilson vazhdoi të jetonte edhe për dhjetë vjet në qendrën e kujdesit që Presley e gjeti për të.

## Vitet e Chess dhe Warner Brothers: 1960-1978
Duke bërë duete me Harvey Fuqua, James regjistroi për Argo Records (i quajtur më vonë Cadet Records), një etiketë e krijuar nga Chess. Singëllat hit të saj të parë me Fuqua ishin "If I Can't Have You"  dhe "Spoonful".
Hiti i saj i parë solo ishte kënga "All I Could Do Was Cry", e cila ishte një numër dy hit R&B. Bashkëthemeluesi i Chess Records Leonard Chess parashikoi Jamesin si një stiliste klasike të baladave, e cila pati potencial të kalonte në listat e muzikës pop dhe së shpejti e rrethoi këngëtaren me violina dhe instrumente të tjera me tela. Balada e James e regjistruar ishte "My Dearest Darling" në maj të vitit 1960, e cila arriti kulmin në pesë grafikët e R&B chart. James këndoi vokallin e sfondit për etiketën e saj Chuck Berry në "Back in the U.S.A.

Albumi i saj i debutuar, At Last!, u lançua në fund të vitit 1960 dhe u dallua për zgjedhjen e saj të ndryshme të muzikës, nga standardet e xhazit në blues në doo-wop dhe rythm&blues (R&B). Ai album përfshinte klasiken e ardhshme  "I Just Want to Make Love to You" dhe  "I Just Want to Make Love to You". Në fillim të vitit 1961, James lëshoi ​​atë që do të bëhej këngën e saj identifikuese, "At Last", e cila arriti numrin dy në tabelën R&B dhe numrin 47 në Billboard Hot 100. Megjithëse regjistrimi nuk ishte aq i suksesshëm sa pritej, interpretimi i saj është bërë versioni më i njohur i këngës. James e ndoqi atë me "Trust in Me", i cili gjithashtu përfshinte instrumente vargu. James e ndoqi atë me "Trust in Me", i cili gjithashtu përfshinte instrumente vargu. Më vonë po atë vit, James lëshoi ​​një album të dytë në studio, The Second Time Around. Albumi mori të njëjtin drejtim si i pari, duke mbuluar standardet e xhazit dhe popit dhe me vargjet e shumë prej këngëve. Ka prodhuar dy single, "Fool That I Am" dhe "Don't Cry Baby".

## Karriera e mëvonshme: 1984-2012
Ndonëse vazhdoi të performonte, pak u dëgjua nga James deri në vitin 1984, kur kontaktoi David Wolper dhe kërkoi të performonte në ceremoninë e hapjes së Olimpiadës Verore të vitit 1984, në të cilën ajo këndoi "When the Saints Go Marching In". Në vitin 1987 ajo realizoi "Rock & Roll Music" me Chuck Berry në filmin dokumentar Hail! Hail! Rock N Roll.

Në vitin 1989, ajo nënshkroi me Island Records dhe lëshoi ​​albumet Seven Year Itch dhe Stickin 'në My Guns, të cilat të dyja u prodhuan nga Barry Beckett dhe regjistroheshin në FAME Studios. Gjithashtu në vitin 1989 James u filmua në një koncert në Teatrin Wiltern në Los Anxhelos me Joe Walsh dhe Albert Collins për filmin Jazzvisions: Jump the Blues Away. Shumë nga muzikantët mbështetës ishin lojtarë të lartë nga Los Angeles: Rick Rosas (bas), Michael Huey (bateri), Ed Sanford (organi Hammond B3), Kip Noble (piano) dhe Josh Sklair, kitaristi i saj për një kohë të gjatë.

James mori pjesë me këngëtarin rap Def Jef në këngën "Droppin 'Rhymes on Drums", e cila përzieu vokalin e xhazit të James me hip-hopin. Në vitin 1992, ajo regjistroi albumin The Right Time, prodhuar nga Jerry Wexler për Elektra Records. Ajo u fut në Hall of Fame Rock and Roll në vitin 1993.

James nënshkroi me Private Music Records në vitin 1993 dhe regjistroi një album tribute Billie Holiday, Mystery Lady: Këngët e Billie Holiday. Albumi vendosi një trend të inkorporimit të elementeve më xhaz në muzikën e James. Albumi fitoi çmimin e saj të parë Grammy për James, për performancën më të mirë të xhazit, në vitin 1994. Në vitin 1995, u botua autobiografia e saj, "A Rage to Survive", bashkë-shkruar me David Ritz. Gjithashtu në vitin 1995, ajo regjistroi albumin Time After Time. Një album i Krishtlindjeve, Etta James Christmas, u lirua në vitin 1998.

Nga mesi i viteve 1990, muzika e mëparshme klasike e James ishte duke u përdorur në reklama, duke përfshirë "I Just Wanna Make Love to You". Pasi kënga u përdor në një reklamë në Mbretërinë e Bashkuar, ajo arriti në top dhjetëshen në Listat e Mbretërisë së Bashkuar në vitin 1996.

## Shënime
## Referime
*Gulla, Bob (2007). *Icons of R&B and Soul*, Vol. 1. Greenwood Press. ISBN 0-313-34044-7.
*James, Etta; Ritz, David (1998). *Rage to Survive: The Etta James Story*. Da Capo Press. ISBN 0-306-81262-2.