Paleobotanika

parapamje|Një fosil gjetheje i ahut Europian (*Fagus sylvatica*) nga Plioceni i vonë rreth 3 milion vite më parë, i gjetur në Francë
**Paleobotanika** (rrejdh nga fjalët greke  *paleo* = i vjetër dhe "botanikë" = studimi i bimëve), është degë e paleontologjisë ose paleobiologjisë që merret me zbulimin dhe identifikimin e mbetejeve të bimëve nga kontekstet gjeologjike dhe përdorimin e tyre për rindërtimin biologjik të mjedisit të shkuar (paleogjeografik), evoluimin dhe historinë e bimëve që kanë pasur influencë në evolucionin e jetës në përgjithësi. Një sinonim i saj është edhe **paleofitologjia**. 

Paleobotanika përfshin studimin e fosileve të bimëve tokësore, si dhe studimin e fotoautotrofeve prehistorike detare, të tilla si algat fotosintetike , algat e detit ose leshterikët. Ajo ka një lidhje të ngushtë edhe me fushën e palinologjisë, e cila merret me studimin i sporeve dhe polenit të fosilizuar dhe ekzistuese.

Paleobotanika është e rëndësishëm në rindërtimin e sitemit ekologjik dheklimës së lashtë, të njohura respektivisht si paleoekologji dhe paleoklimatologji; gjithashtu është themelore për studimin e zhivllimit dhe evolucionin e bimëve të gjelbëra. 

Paleobotanika është bërë shumë e rëndësishme edhe në fushën e arkeologjisë, kryesisht për përdorimin e fitoliteve në datimet relative dhe në paleoetnobotanik.

Themelimi i paleobotanisë si një disiplinë shkencore mund të shihet që në fillimet e shekullit të XIX, sidomos në punimet e paleontologut gjermane Ernst Friedrich von Schlotheim, fisnikut dhe studiuesit çek (nga Bohemia) Kaspar Maria von Sternberg dhe botanistit francez Adolphe-Théodore Brongniart.
parapamje|Një mostër nga Devonian i Ulët, Rhynie Chert në  Skoci

## Fosilet e bimëve 
Bimë fosile quhet ajo pjesë e bimës  që është ruajtur për një kohë të gjatë (që nga koha e vdekjes ose tharjes). Të  tilla fosile mund të japin përshtypjen se janë prehistorike dhe shumë milion vjeçare të vjetra, ose mund të jenë pjesë e qymyreve që janë vetëm disa qindra vite të vjetra. Bimët prehistorike, janë grupe të ndryshme bimësh që kanë jetuar përpara se të lindet shkrimi ( rreth 3500 para erës sonë).

parapamje|*Ginkgoites huttonii*, Jurassic-u i mesë, Yorkshire, Britani e Madhe. Gjurmë gjetheje që ruhet e kompresuar. Ndodhet në Muzeun e Paleontologjisë Mynih, Gjermani.

## Grupet fosile të bimëve 
[parapamje|250x250px|*Stigmaria*, një fosil i përbashkët i rrënjës së pemëve. Karboniferi i Sipërm nga verilindnja e [Ohio-së.]]
[parapamje|250x250px|Myk i jashtëm i *Lepidodendron* nga Karboniferi i Sipërm, [Ohio.]]
Disa bimë kanë mbetur të pandryshuara gjatë gjithë kohës gjeologjike të tokës. Bimë  prehistorike të tilla si Ginkgo biloba dhe Sciadopitys verticillata janë të njëjtat sot me ato të gjetura në bimët fosile që kanë jetuar më parë. Ndërsa bimë të tjera, kanë ndryshuar rrënjësisht, ose janë zhdukur tërësisht.

## Disa shembuj të bimëve prehistorike janë: 
* *Araucaria mirabilis*
* *Archaeopteris*
* *Calamites*
* *Dillhoffia*
* *Glossopteris*
* *Hymenaea protera*
* *Nelumbo aureavallis*
* *Pachypteris*
* *Palaeoraphe*
* *Peltandra primaeva*
* *Protosalvinia*
* *Trochodendron nastae*

##  Paleobotanist të shquar 
* Edward W. Berry (1875–1945), paleoekolog dhe fitogjeograf
* William Gilbert Chaloner (1928-)
* Isabel Cookson (1893-1973), bimët e hershme vaskulare, palinologe
* Dianne Edwards (1942-), colonisation of land by early terrestrial floras
* Thomas Maxwell Harris (1903–1983), Mesozoic plants of Jameson Land (Greenland) and Yorkshire.
* Robert Kidston (1852-1924), early land plants, Devonian and Carboniferous floras, and their use in stratigraphy
* Birbal Sahni (1891–1949), Revision of Indian Gondwana Plant
* Dunkinfield Henry Scott (1854–1934), analysis of the structures of fossil plants
* Constantin von Ettingshausen (1826–1897), Tertiary floras
* Kaspar Maria von Sternberg (1761–1838), the "father of paleobotany"
* Franz Unger (1800–1870), pioneer in plant physiology, phytotomy and soil science
* Jack A. Wolfe (1936–2005), Tertiary paleoclimate of western North America
* Gilbert Arthur Leisman (1924–1996), known for work on Carboniferous lycophytes of central North America.

## Shih edhe 
*Paleoetnobotanika
*Lista e Paleoetnobotanistëve
* Cryptospores
* Evolutionary history of plants
* Prehistoric life
* Timeline of plant evolution

## Referime 
## Për lexim të mëtejshëm 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Wilson N. Stewart and Gar W. Rothwell. 2010. *Paleobotany and the Evolution of Plants*, Second edition. Cambridge University Press, Cambridge, UK. 978-0-521-38294-6.
* Thomas N. Taylor, Edith L. Taylor, and Michael Krings. 2008. *Paleobotany: The Biology and Evolution of Fossil Plants*, 2nd edition. Academic Press (an imprint of Elsevier): Burlington, MA; New York, NY; San Diego, CA, USA, London, UK. 1252 pages. 978-0-12-373972-8.

## Lidhje të jashtme 
* International Organisation of Paleobotany
* Botanical Society of America - Paleobotanical Section 
* Paleobotany Research Group, University Münster, Germany.
* The Biota of Early Terrestrial Ecosystems: The Rhynie Chert, University of Aberdeen, UK.
* Bibliography of Paleobotany
* The Sternberg Project 
* PaleoNet - listservs and links related to paleontology
* Jurassic Park plants Plants that lived when dinosaurs roamed the earth.  
* Global registry of scientific names of fossil organisms.