Letonizimi

[parapamje| [Teodors Zaļkalns letonizoi emrin e tij të lindjes Teodors Grīnbergs]]
**Letonizmi** është një asimilim kulturor i diçkaje joletoneze në letoneze. Ky proces ishte një komponent i rëndësishëm gjatë valëve të shumta të rilindjes kombëtare letoneze.

## Gjuha
Procesi i parë i dukshëm i letonizimit ishte gjatë Rilindjes së Parë Kombëtare Letoneze, kur gjermanizmat në letonisht filluan të zëvendësohen me ato amtare letoneze: *beķeris* (bukëpjekës) > *maiznieks*, *duršlags* (kullesë) > *caurduris*, *trekteris* (hinkë) > *piltuve* (të dyja fjalët janë në përdorim sot), dhe ndaj këtyre huazimeve u formua qëndrimi intolerant. Ky proces vazhdoi me kalimin e kohës dhe deri në vitet 1990 barbarizmat gjermanike (huazime të pajustifikuara) u hoqën në një masë të madhe nga letra letrare letoneze.
[parapamje|majtas|150px|[Juris Alunāns]]
Juris Alunāns ishte veçanërisht aktiv në këtë dhe tani ai njihet si babai i gjuhësisë letoneze. Veçanërisht, ai sugjeroi emra letonezë për vendet e huaja, kombësitë dhe emrat e muajve, duke elaboruar sugjerimin e Krišjānis Valdemārs për zëvendësimin e mbaresave me bazë gjermanike për emrat e kombësive *-deris*, *-neris*, *-teris* (letonisht sipërfaqësisht *-der*, *-ner*, *-ter*) me *-ietis*, *-nieks*, *-ns* etj. Krijoi edhe shumë fjalë të reja letoneze. Në fushën e fjalëformimit ai promovoi më tej përdorimin e prapashtesave letonisht *-tava*, *-nieks*, dhe *-nīca*.

Pas periudhës së rusifikimit të rëndë gjatë kohës së Perandorisë Ruse dhe Bashkimit Sovjetik, politika e letonizimit u përfshi në Kushtetutën e Letonisë, neni 24, i cili thotë pjesërisht: "Shteti siguron zhvillimin e politikës shtetërore, duke përfshirë kërkimin shkencor. mbrojtjen dhe mësimin e letonishtes, duke promovuar rritjen e rolit të letonishtes në ekonominë kombëtare, si dhe promovimin e të kuptuarit individual dhe publik të gjuhës si vlerë kombëtare." Të tjerë, si gjuhëtari Andrejs Veisbergs, kundërshtojnë proteksionizmin e tepruar gjuhësor.

### Emrat letonezë
Regjistrimet zyrtare të emrave letonezë shpesh asimiloheshin me forcë në mënyrë të ndryshme në kulturën e huaj që dominonte ndonjëherë në tokat letoneze. Për shembull, pastorët vendas, të cilët shpesh ishin me prejardhje gjermane, lëshonin certifikata martese dhe lindjeje me emra të gjermanizuar: p.sh., *Kalns* shkruhej si *Berg* (të dyja do të thotë "mal" në letonisht dhe gjermanisht përkatësisht).

Më 21 dhjetor 1939, Kabineti i Ministrave miratoi "Ligjin për ndryshimin e mbiemrave" (Likums par uzvārdu maiņu), me qëllimin për t'u dhënë letonezëve mundësinë për të ndryshuar emrat gjermane në emra në stilin letonez. Neni 2 i ligjit thoshte se kur ndryshonin mbiemrat, "Qytetarët me kombësi letoneze duhet të zgjedhin vetëm mbiemrat letonisht. Jo-letonezët nuk mund të zgjedhin mbiemrat letonezë." Demografi Ilmārs Mežs ka vlerësuar se në ditët e sotme rreth një e treta e të gjithë mbiemrave letonezë janë me prejardhje gjermane.

Ligji modern letonez, në thelb ndjek normat e vendosura në vitet 1920-1930. Pas diskutimeve të Komisionit Gjuhësor, "Ligji i vitit 1927 për shkrimin e emrave dhe mbiemrave në pasaportat letoneze" u miratua nga Saeima, i ndjekur nga rregulloret qeveritare për ta miratuar atë. Sipas ligjit modern,

## Politika
[parapamje|djathtas|150px|[Kārlis Ulmanis]]
Kārlis Ulmanis gjatë sundimit të tij autoritar promovoi hapur heqjen e pakicave etnike (në fakt, jehudët letonezë) nga jeta ekonomike dhe dhënien e letonezëve etnikë hyrje në të gjitha pozitat në ekonominë kombëtare. Alfrēds Birznieks, ministri i bujqësisë, në një fjalim të mbajtur në Ventspils më 26 janar 1936, tha:

Një aspekt tjetër i politikës së letonizmit ishte letonizmi i qyteteve dhe qytezave të vogla me synim uljen e peshës politike të pakicave urbane në to. Një metodë ishte zgjerimi i kufijve komunalë, për të inkorporuar popullsinë rurale në to. Një metodë tjetër ishte përfshirja e garnizoneve ushtarake aty pranë në listat e votuesve komunalë.

## Referime