Beteja e Lynkestisë

**Beteja e Lynkestisë** u zhvillua në vitin 423 p.e.s. midis forcave aleate të Linkestianëve dhe Ilirëve kundër atyre të Spartanëve dhe Maqedonasve. Beteja ishte pjesë e luftërave më të gjera të Peloponezit. Përpara se Athina të pësonte disfatë në Delium në 424 pes, Sparta kishte dërguar një ekspeditë nën Brasidas për të ndihmuar Perdikas II të Maqedonisë dhe kundërshtarë të tjerë të Athinës. Në fillim Sparta shmangu përfshirjen në luftën e Maqedonisë me Arrhabaeus, por në 423 para Krishtit ata iu bashkuan një ekspedite e cila përfundoi me tërheqjen nga maqedonasit dhe një arratisje të shkëlqyeshme të spartanëve. 

Pasi u zmbraps sulmi fillestar i përbashkët ilir dhe linkestian, ata ndoqën maqedonasit dhe bllokuan rrugën e Brasidas në një kalim, duke e detyruar ushtrinë e tij të ngjitej në kodrën përreth dhe të tërhiqej në Maqedoni. Kjo solli në krye sherrin mes Brasidas dhe Perdikas. 

## Preludi 
Arrhabeu, mbreti rebel i Lyncestis (gjithashtu Lyncus), ishte subjekt i Perdikas, të cilin Perdika në atë kohë donte t'i nënshtrohej kontrollit të Argeadit.  Pjesa më e madhe e asaj që dihet për mbretërit maqedonas para Aleksandrit I lidhet me betejat e tyre kundër inkursioneve ilire. Këto sulme ilire depërtuan në Maqedoninë perëndimore dhe kërcënuan territorin e Argeadëve në fushën qendrore. Një shekull më vonë ilirët vazhduan të ngrenë pretendimet e tyre duke u bashkuar me Arrhabeun.  Në 423 para Krishtit Sirras u martua me vajzën e Arrhabeut. Disa pretendojnë se ilirët ishin nën mbretërimin e Sirras kur u zhvillua beteja, por kjo nuk mbështetet në historiografi (Tukididi rastësisht nuk e përmend kurrë Sirrën). Nëse ilirët ishin vërtet nën sundimin e Sirras gjatë ngjarjeve të betejës, atëherë ata ishin ose Taulantët  ose Enkelejët, në varësi të përkatësisë së Sirras me cilindo fis dhe vendndodhjes së saktë të mbretërisë së tij.

Perdika II ishte aleat i spartanëve dhe, në vitin 424 para Krishtit, ndihmoi gjeneralin spartan, Brasidas, të merrte Amfipolisin nga athinasit, një nga kolonitë e saj më të rëndësishme, kryesisht për aksesin e tij të gatshëm në lëndë druri për flotën e saj. Kjo ishte një goditje e rëndë për Athinën dhe do t'i lidhte ato me lëndën drusore maqedonase për vitet në vijim, gjë që forcoi ndjeshëm fuqinë negociuese të Maqedonisë. Në këmbim të kësaj, dhe pas hezitimit fillestar, spartanët ndihmuan Perdikasin të siguronte kufijtë e tij, duke udhëhequr një sulm ndaj mbretit Arrhabeu, me premtimin e mbështetjes nga ilirët. 

## Beteja - 423 para Krishtit 
Brasidas dhe Perdikas filluan një ekspeditë të dytë të përbashkët në Lynkestis. Perdika udhëhiqte forcat e maqedonasve mbi të cilët sundonte dhe një trup hopliti. Brasida kishte me vete Halkidianët, akanthianët dhe krahas forcave të tilla si aleatët e tjerë mund të ketë kontribuar, përveç pjesës tjetër të Peloponezianëve në zonë. Në të tre kishte rreth 3000 hoplitë grekë të jugut, të shoqëruar nga e gjithë kalorësia maqedonase (greke e veriut) së bashku me kalcidianët, gati 1000 të fortë, përveç një numri të madh barbarësh. 

Me të hyrë në Lynkestis, Brasida dhe Perdika i gjetën Lynkestët të fushuar dhe duke pritur për ta, kështu që Brasida dhe Perdika zunë një pozicion përballë. Këmbësoria në të dyja anët ishte në kodra, me një fushë midis tyre, në të cilën kalorësia e të dy ushtrive galoponte duke u përfshi në betejë. Pas kësaj, hoplitët linkestianë përparuan nga kodra e tyre për t'u bashkuar me kalorësinë e tyre dhe ofruan betejë; në përgjigje të së cilës Brasida dhe Perdika zbritën gjithashtu për t'i takuar, dhe u angazhuan dhe i shpartalluan me humbje të rënda; të mbijetuarit u strehuan në lartësi dhe atje mbetën të shkëputur. Brasida dhe Perdika pritën më pas dy-tri ditë mercenarët ilirë që do t'i bashkoheshin Perdikës. Më pas Perdika dëshironte të vazhdonte dhe të sulmonte fshatrat e Arrhabeut, por Brasida nuk pranoi. Ai ishte në ankth të kthehej, pasi ilirët nuk ishin shfaqur, dhe kishte frikë se athinasit mund të lundronin gjatë mungesës së tij dhe të sulmonin Menden . 

### Ilirët bëjnë aleancë me Arrhabeun 
Ndërkohë, erdhi lajmi se ilirët e kishin tradhtuar Perdikën dhe në vend të tyre kishin bërë aleancë me Arrhabeun. Frika e frymëzuar nga karakteri i tyre luftarak i bëri të dyja palët tani të mendojnë se është më mirë të tërhiqen. Megjithatë, për shkak të mosmarrëveshjes midis Brasidës dhe Perdikës, asgjë nuk ishte vendosur se kur duhet të tërhiqeshin. Gjatë natës maqedonasit dhe aleatët e tyre, duke besuar se një ushtri ilire shumë herë më e madhe se ajo që kishte ardhur po përparonte, u trembën. Kjo e detyroi Perdikën të ikte në drejtim të atdheut të tij. Në agim, Brasida, duke parë që maqedonasit ishin larguar dhe se ilirët dhe Arrhabeu ishin gati ta sulmonin, i formoi hoplitët e tij në një shesh me trupat e lehta në qendër dhe u përgatit për t'u tërhequr. Duke dërguar ushtarët e tij më të rinj që të dilnin kudo që duhet t'i sulmonin ilirët dhe linkestët, Brasida dhe 300 burra të zgjedhur shkuan në pjesën e pasme me qëllim që të përballeshin gjatë tërheqjes dhe të rrihnin sulmuesit më të mëdhenj të tyre. 

Ndërkohë, para se të afroheshin ilirët, Brasida u përpoq të mbante guximin e ushtarëve të tij, i tronditur qartë nga pamja e frikshme e një armiku të ri: Armiku aktual mund të tmerrojë një imagjinatë të papërvojë; ato janë të frikshme në masë të jashtme; bërtitjet e tyre të forta janë të padurueshme; dhe tundja e armëve të tyre në ajër ka një pamje kërcënuese. Por kur bëhet fjalë për një luftë reale me një kundërshtar që qëndron në këmbë, ata nuk janë ashtu siç dukeshin; ata nuk kanë asnjë urdhër të rregullt që duhet të kenë turp që të braktisin pozitat e tyre kur u bëhet presion; fluturimi dhe sulmi janë njësoj të nderuar me ta dhe nuk përballojnë asnjë provë guximi; mënyra e tyre e pavarur e luftimit nuk e lë kurrë askënd që dëshiron të ikë pa një justifikim të drejtë për ta bërë këtë.Pas këtij fjalimi të shkurtër, Brasida filloi të largohej nga ushtria e tij. Kur e panë këtë, ilirët dhe linkestët dolën me britma e zhurmë të madhe, duke menduar se ai po ikte dhe se do ta arrinin dhe do ta prisnin. Por sa herë që ata akuzonin, ata i gjenin të rinjtë gati për të sulmuar kundër tyre, ndërsa Brasida me shoqërinë e tij të zgjedhur i mbështeti. Kështu, Peloponezianët i rezistuan sulmit të parë, për habinë e armikut të tyre, dhe më pas i pritën dhe i zmbrapsën aq shpejt sa erdhën, duke u tërhequr sapo armiku i tyre u qetësua. Trupi kryesor i ilirëve dhe linkestëve pushoi së ngacmuari Brasidan dhe trupat e tij pasi ata ishin në vend të hapur dhe lanë vetëm një pjesë të forcave të tyre pas për t'i ndjekur ata dhe për të vazhduar sulmet. Pjesa tjetër u nis me vrap pas maqedonasve të arratisur, duke vrarë të gjithë ata që kapnin, dhe vazhduan përpara për të marrë kontrollin e kalimit të ngushtë që shtrihej midis dy kodrave dhe të çonte në Lynkesti, duke e ditur se Brasida nuk kishte asnjë linjë tjetër tërheqjeje. Prandaj, ndërsa ai iu afrua pjesës më të vështirë të rrugës, ata filluan ta rrethojnë për t'i prerë. 

Duke kuptuar se çfarë po ndodhte, Brasida u dha urdhër 300 burrave të thyenin radhët dhe secili të vraponte sa më shpejt që të mundej në kodrën më të afërt. Ai mendoi se ishte më e lehtë të kapte dhe të përpiqej të shpërndante ilirët dhe linkestianët që tashmë ishin atje përpara se grupi më i madh rrethues të mund të bashkohej me ta. Njerëzit e tij sulmuan dhe mposhtën partinë në kodër, duke i mundësuar pjesës kryesore të peloponezit të bënte rrugën e tyre për t'u bashkuar me ta me relativisht pak vështirësi.  

### Pasojat 
Brasida, tani që kishte zënë lartësinë, shkoi me më shumë siguri në Arnisa, vendi i parë që arriti në vendin e Perdikës. Ushtarët e tij ishin të tërbuar nga tërheqja e parakohshme e maqedonasve dhe sa herë që hasnin në ndonjë karrocë të tyre ose ndonjë bagazh që u rrëzohej, ata i prisnin dhe thernin qetë dhe merrnin bagazhin për vete. Nga kjo pikë, Perdika filloi të mendonte për Brasidën si një armik, dhe që atëherë ai ushqeu një urrejtje të qëndrueshme ndaj Peloponezëve. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Paionia
* Dardania
* Maqedonia e lashtë

## Literatura 
* Thucydides: *The Peloponnesian War*, book 4, chapter 124-126 (online copy at Perseus Project)
* LibriVox: The History of the Peloponnesian War (Public Domain Audiobooks in the USA - 20:57:23 hours, at least 603.7 MB)
* Richard Crawley,  (Translation of Thukydides' books – in Project Gutenberg)

## Referime