Rafet Rudi

**Rafet Rudi** është kompozitor dhe dirigjent.

U lind në Mitrovicë, më 1949. Studjoi në Beograd dhe në Paris. Tërhoqi vemendjen, shumë herët, për origjinalitetin e tij krijues: “*Rudi është kompozitor shumë i talentuar i cili posedon invencion dhe senzibilitet të posaçëm.”* *(***Claude Ballif** kompozitor*),* 

Fazën e hershme neoklasike e braktisë në mesin e viteve ’70-ta, dhe familjarizohet shpejt me rrymat avangarde të kohës. Nën ndikimin e shkollës polake (Lutosllavskit, Pendereckit), ai përqafon tendencat e reja të muzikës atonale *(**Metamorfoza** për Fl.,Pf.,M.Sop.* e orkestër harkor, ***Rrojtja*** për kitarë dhe harqe etj.).

Kthesë të rëndësishme në krijimtari bën me qëndrimin e tij në Paris, si bursist i Qeverisë franceze 1979-1980. Aty, përcolli ligjëratat në CNSM në klasën e kompozitorit **Claude Ballif**. Si refleksion i studimeve në Paris, ai shkruan veprat, si: Kantata “**Flijimi**” (1983), “**Fantasia** in Si” (1985) për violinë e piano, **Koncerti** për kitarë e Orkestër (1986).

Në vitet ’90-ta “*Rudi fillon një fazë të re ku idiomi i muzikës postmoderne është i integruar në mënyrë diskrete...r*izbulimi i tonalitetit *shërben si burimi i impulsit të ri krijues” (***Ajgyl Temirzhanova-Basha** *muzikologe).* Si rrjedhë e këtij orientimi shkruan veprat “ ***Icare ubi es*** ” Kor, dy piano dhe perkusione, “**Këmbanat arbëreshe”** për piano solo, “**Afresk Arbëresh** III” për 2 piano, Kor, perkusione, Tape etj.

Që nga viti 1976 punon si Profesor në Akademinë e Muzikës në Prishtinë (Analiza e Formave muzikore dhe Kompozicion). Rudi është udhëheqës i Qendrës Kosovare për Muzikën e Re (nga viti 1999) dhe themelues i  *Festivalit ndërkombëtar të Prishtinës* *(ReMusica)*  (2002-2015), përmes të cilave bashkëpunon me ansamble dhe artistë të renomesë ndërkombëtare Aki Takahashi, Rafael Andia, Marcel Worms, Petrit Çeku, Pierrot Lunaire Ensemble-Wien, Amici della Musica –Cagliari etj. Veprat i botohen në Editions musicales **Transantlantiques** e Parisit, **Peermusic** e Hamburgut etj.

Pas vitit 2000 Rudi, gjuhën e tij shprehëse e ndërton në sintezën në mes **arkaizmit** dhe **modernitetit,** duke u liruar nga çfarëdo rigjiditeti stilistik (Veprat **“Laudatio funebris”**, për sopran dhe Okestër harkor, “**Fantasia koncertante**” për violinë dhe Kor, “**Le tombeau Oublié**” për piano solo, **“In A”**, për për Kor dhe ansambël instrumental etj.

Rudi, si dirigjent i Korit të Filharmonisë Kosovës mban koncerte në SHBA, Japoni, Holandë, Rusi, Maqedoni, Kroaci,  Francë, Zvicër, Shqipëri,  Rumani, Spanjë, Suedi, Bullgari, Slloveni  Itali, Angli *(“A stunning, mystical performance from Kosova Pilharmonic Choir*”- Hastings **Observer**. Inçzimet  e Korit i gjejmë në platforma të ndryshme të internetit  dhe Cassic FM, si ansambël favorit.  Në vitet e fundit, Rudi i pëkushtohet zbulimit, restaurimit dhe adaptimit të literaturës korale të autorëve të vjetër shqiptarë Gjergj Danush Llapacaj-shek. XVI, Jan Kukuzelit-shek. XIII dhe Niketa i Remisianës-shek. IV). Rudi merret aktivisht me publicistikë. Ka mbi 300 shkrime të ndryshme nga fusha e eseistikës si dhe shkrime të ndryshme nga fusha e estetikës dhe filozofisë muzikore, me çka plotësohet profili i  tij krijues. Gjithsesi, ai paraqet “*njërën prej figurave më emblematike të kulturës shqiptare/kosovare*” (**N.Kraja**), dhe pamëdyshje “*Rudi ka vlerë të jashtëzakonshme… dhe një peshë, do të thosha, kryesore në artin muzikor mbarëshqiptar*” (**E.Krantja**)

### Vepra 
## **AKTIVITETET SI KRITIK DHE TEKSTSHKRUES** 
### Rafet Rudi ka mbi 400 artikuj të cilët janë publikuar në gazeta dhe revista të ndryshme në periudhën 1975 to 2020. 
Disa nga to janë: 

* Autor i librit "Sprova Estetike", publikuar nga Dukagjini  
* Autor i librit “Forma Muzikore” – për studentë dhe nxënës
* Bashkëautor i librave shkollorë për klasën 2,3,4,5 dhe 6 
* Esse, kritika dhe artikuj të publikuara në periudhën 1975 to 2003
* Artikull “Një shembull jo i mirë i përdorimit të folklorit” Revista Fjala, 15 January 1975
* “Koncert me program të rëndomtë” ( pas koncertit të Korit Collegium Cantorum)- Rilindja, 1 February 1975
* “Dromca nga realiteti ynë muzikor”- Rilindja, 5 Gusht 1975
* “Disa çështje të fizionomisë së festivaleve” - Rilindja, 15 Nentor 1975
* “Muzika elektronike” - qëndron apo nuk qëndron?” – Nentor 1975
* “Muzika programike dhe absolute” – Rilindja, Prill 1975
* “Për një origjinalitet tonin muzikor” – Rilindja, 13 Dhjetor 1975
* “Një hap më tej në ecurinë muzikore” (pas festivalit “Skena Muzikore e Prishtinës ‘75”) - Rilindja, Dhjetor 1975
* “Përqasje me muzikën dhe përjetimin e saj nga aspekte të ndryshme”- Fjala, 15 Nentor 1976
* “Loja – produkt i ritmit të theksuar” (Premiera e baletit “Sokoli dhe Mirushja” e A. Kocit) – 27 Dhjetor 1976
* ”Talentët tanë meritojnë kujdesin e shoqërisë” – Rilindja, 25 november 1977
* “Kujdesi ndaj të rinjve-obligim shoqëror” – Rilindja 15 january 1977
* “Neglizhencë e imobilitet në Shoqatën e Kompozitorëve të Kosovës” – Rilindja, 1 Mars 1977
* “Rinia muzikore e Kosovës - cila është ajo” – Rilindja 14 Maj 1977
* “E përhitura e kulturës sonë” (postscriptum Festivalit Skena Muzikore e Prishtinës ’77) – Rilindja, 10 Dhjetor 1977
* “Një kontribut muzikës koncertante-simfonike” (me rastin e premierës së Konçertinos për piano e orkestër të Bashkim Shehut) – Rilindja, 8 Shkurt 1978
* “Arritje të lakmueshme profesionale” (mbresa nga “Koncertet e Majit ’78 - Tiranë”) – Rilindja, 5 Qershor 1978
* “Për kë ekzistojnë dirigjentët tanë?” – Rilindja, 15Korrik 1978
* “Krijimtaria dhe kompozitorët kosovarë” –Vjesnik, Zagreb, 3 Shtator 1978
* “Mjeshtria e mirëfillt e artistëve nga Shqipëria” (rreth koncertit të I. Madhit., A. Tartarit., M. Denizit., dhe Gj. Antoniut) – Rilindja, 24 november 1978
* “Për një dimension e fizionomi autoktone” (pas festivalit Skena Muzikore e Prishtinës ‘78) – Rilindja, 9 december 978
* “Realizimi i pjesërishëm i synimeve” (rreth festivalit Skena Muzikore e Prishtinës ’78) - Zëri i rinisë, December 1978
* “Die Musikkultur in Kosovo” publikimi “Einblick in das musikschaffen Jugoslawiens”, Musikinformationszentrum Zagreb, 1978
* “Die Musikkultur in Kosovo” publikimi “Jugoslavensko Glazbeno stvaralastvo”, 1979
* “Poema dramatike e F. Beqirit” (Kumtesë në LSHA-Tiranë 1980)-Drita Tetor / Nentor 1980
* “Disa karakteristika të muzikës së Rexho Mulliqit” – Fjala, 1 Mars 1982
* “Nismëtar i muzikës artistike te ne” (në njëvjetorin e vdekjes së kompozitorit Rexho Mulliqi)-Rilindja, 19 Shkurt 1983
* “Atmosferë tingëlluese sugjestive” (premiera e baletit “Besa” të Bashkim Shehut) – Rilindja, 29 Qershor1985
* “Papërshtatshmëria ideopolitike e solfexhos” – Koha, 5 Dhjetor 1990
* “Viti i Moxartit”- Koha 30 Janar 1991
* “Disku i parë i Tedi Papavramit në Francë” - Koha, 13 Shkurt 1991
* “Suksese të reja të Merita Junikut” – Koha, 27 Shkurt 1991
* “Stravinski, baleti modern dhe Preljokaj” – Koha, 6 Mars 1991
* “Renovimi i godinës së quajtur Muzikë Shqiptare” - Koha 20 Mars 1991
* “Muzika folklorike çfarë nuk e duam” - Fjala, 28 Gusht1991
* “Afër fatit të popullit” (In memoriam L. Antonit) -Flaka, 25 october 1991
* “Integrimi - i mundshëm apo jo” (mbi relacionet e muzikës në Shqipëri dhe në Kosovë)) - Flaka, 8 Nentor 1991
* “Shenim i Vitit të Moxartit në shenjë të Ermir Krantjes” ( me rastin e ekzekutimit të Rekuiemit në Shkup)- Flaka, Dhjetor1991
* “Realiteti i një kulture” (pershtypje për jetën kulturore në Shqipëri) - Flaka, 15 Nentor 1991
* “Krijues që shenuan kohën tonë” (me rastin e vdekjes së kompozitorëve N. Zoraqi dhe S. Gjoni) – Bujku, 6 Dhjetor 1991
* “Në shenjë të shkëlqimit të artistëve shqiptarë” ( prezentim i mirë i artistëve Thoma Gaçi, Sihana Badivuku dhe Ermir Krantja në koncertin e Filharmonisë maqedonase)-Flaka e vëllazërimit, 14 Shkurt 1992
* “Gjuha muzikore par excellence shqiptare” (10 vjet pas vdekjes së kompozitorit Rexho Mulliqi) – Bujku/Rilindja, 6 Mars 1992
* “Muzika në procesin e krijimit të hapësirës gjithë shqiptare”- Bujku, 23 Maj 1992
* “Rilindja kombëtare në mëshirën e muzikologjisë sonë” - Bujku/Rilindja, 6 rQershor 1992
* “Skenderbeu te kompozitorët e huaj” - Bujku/Rilindja, 20 Qershor 1992
* “Këndohej e ekzekutohej edhe në kampe të përqëndrimit”- Bujku/Rilindja, 27 Qershor 1992
* “Muzika teknike-elektronike, manjetike dhe konkrete” - Bujku/Rilindja, 27 Korrik 1992
* “Cenzura në stilin komunist” – Bujku/Rilindja, 1 Gusht 1992 
* “Si të prezentohemi jashtë?”- Bujku/Rilindja, 15 Gusht 1992
* “Tefta Tashko-yll i këndimit shqip” – Bujku/Rilindja, 22 Gusht 1992
* “Salla koncertale-bosht i jetës muzikore” – Bujku/Rilindja, 29 Gusht 1992
* “Reprodukuesit e lirë dhe krijuesit skematik” (rreth muzikës në Shqipëri) - Bujku/Rilindja, 12 Shtator 1992
* “Fusha e këngës- fushë e pambrojtur” – Rilindja, 24 Shtator 1992
* “Poema Simfonike e F.S. Nolit” –Rilindja, 28 Shtator 1992
* “Ringjallja në momentin e duhur” (me rastin e koncertit të Oktetit te Kosovës)-Rilindja, 29 Shtator 1992
* “Mrika dhe fillet e muzikës operistike shqiptare” – Bujku/Rilindja, 31 Tetor 1992
* “Simbiozë e senzibilitetit të poetit dhe muziktarit” (për veprimtarinë e J.Gërvallës)-Forum, 21 Shkurt 1994
* “Vitold Lutoslavski 1913-1994, In memoriam” - Koha, 2 Mars 1994
* “Pjekuri magjepsëse e Ehat Musës” – Koha 9 march 1994
* “Hyrja në rrjedhat e muzikës evropiane” (Aleksandër Peçit: Dialogue liturgique, Koha, 16 Mars 1994
* “Afinitet i shprehur ndaj modernizmit” ( Epitaf, vepra e re e Bahri Mulliqit)- Koha, 27a pril 1994
* “Kontribut njohjes reciproke” (Pandi Bello: Zhvillim i muzikës shqiptare në Kosovë)-Koha 4 may1994
* Edgar Varez-fanatiku nga bota maxhike e tingullit” – Koha, 15 qershor 1994
* “Pakëz në ëndër, pakëz në zhgëndërr-vepër korale e Baki Jasharit”- Koha, 8 Qershor 1994
* “Kopje e kiçit në vend të këngës së mirëfillt” - Koha, 6 Korrik 1994
* “Rimëkëmbja e teatrit të operës dhe baletit në Tiranë” - Koha, 13 july 1994
* “Postscriptum festivalit Ditët e Muzikës së Re Shqiptare ’94, Tiranë” - Koha 27 Korrik 1994
* “Mundësia e krijimit të “tregut” të muzikës së re shqiptare” (ese për muzikën në Shqipëri) – Koha, 24 august1994
* “Muzika elektronike në indin e muzikës shqiptare” – Koha 7 Shtator 1994
* “Charles Ives – zbritja në kohën e postmodernës” – Koha, 28 september1994
* “Lidhje e gjallë me traditën e Shkodrës” (me rastin e 25 vjetorin e vdekjes së Premk Jakovës)-Koha, 5 october 1994
* “Sezoni koncertal-koncept i panjohur”- Koha, 12 october 1994
* “Veprimtari këmbëngulse dhe e suksesshme” (nga krijimtaria e Prof. Seniha Spahiut)-Koha 19 Tetor 1994
* “Një Beethoven modern i J.E. Gardinerit” – Koha, 26 Tetor 1994
* “Krijimtaria si punë kolektive” (Qendrat dhe studiot e specializuara muzikore) – Koha 9 Nentor 1994
* “Dalja nga klishetë” (Festivali Ditët Ndërkombëtare të Muzikës së Re të Dhomës, 2-6 nëntor 1994 Tiranë)-Koha, 16 Nentor 1994
* “Pushtimi ‘lindor’ i hapësirës operistike europiane” – Koha, 14 december 1994
* “Drita në terrin tonë kulturor” (koncert i S. Badivukut dhe L. Pulës në Kishën katolike)- Koha, 21 Dhjetor 1994
* “Qyteti i Muzikës” (me rastin e inaugurimit të Cite de la musique –Paris)-Koha, 11Janar 1995
* “Shtatëdhjetë qironjtë e Pierre Boulez-it” –Koha 18 Janar 1995
* “Prokofjevi dhe filmi” – Koha, 15 Mars 1995
* “Farinelli dhe fanatizmi i kastratëve” – Koha, 29 Mars 1995
* “Toru Takemicu-fryt i lidhjes së dy botëve” - Koha, 1 qershor 1994
* “Kërkimi i indit muzikor shqiptar” - Koha, 27 Prill 1994
* “120 vjetori i Shenbergut” – Koha, 20 april 1994
* “Etapë e re në krijimtarinë muzikore të Feim Ibrahimit (rreth veprës “De profundis”) - Koha, 28 Nentor 1994
* “Integrimi kulturor (muzikor) dhe inertësia dyanëshe” (relacionet në kulturë Kosovë-Shqipëri) –Koha, 25 Janar 1995
* “Në pritje të një drejtorie të koncerteve” - Koha, 7 Dhjetor 1994
* “Shkollat private-nevojë apo domosdoshmëri” - Koha, 1 march 1995
* “Anonimiteti i një gjeniu” (Henry Purcell) - Koha 22 Shkurt 1995
* “Gazmend Zajmi në muzikën shqiptare”(In memoriam) –Koha, 22 Mars 1995
* “Hapje e rëndësishme kulturore” (me rastin e festivalit Ditët e Ndërkombëtare të Muzikës së Re të Dhomës ’95 –Tiranë) – Bujku, 28 Nentor 1995
* “Rikthimi i kompozitorit” (Me rastin e 60-vjetorit të lindjes së kompozitorit F. Ibrahimi)- Bujku/Rilindja, 30 Dhjetor 1996
* “Një jetë plot muzikë” (në 60-vjetorin e lindjes së kompozitorit F. Beqiri) – Bujku/Rilindja, 17 april 1996
* “Festival me denjësi europiane” (për Festivalin Ditët e Muzikës së Re Shqiptare- Tiranë 1996 -Bujku/Rilindja, 12 june 1996
* “Jusuf Gërvalla-muziktar” – Koha, 19 Shkurt 1997
* “Rrënues i artit apo mbrojtës i lirisë krijuese” (In Memoriam John Cage) - Thema nr. 12-13( revistë e Shoqatës së filozofëve dhe sociologëve),1993
* “Bërthamë gjeneruese e krijimtarisë muzikore shqiptare” (In memoriam për vdekjen e F. Ibrahimi)- Bujku/Rilindja, Korrik 1997
* “Tingujt e Penestias” (për festivalin e këngës së vjetër qytetare në Dibër) – Flaka, 17 Tetor 1997
* “Jeta muzikore e Prishtinës në një kthesë të rëndësishme” Ekskluzive nr. 5 2000
* “Postmodernizmi në muzikë”- Zëri, 3 july 2000
* “Muziktarë të rinj dhe publik me kulturë” (Post scriptum Festivalit Ndëkombëtarë të Muzikës Kamertale Koha, 18 Nentor 2000
* “Shpresat dhe zhgënjimet nga jeta muzikore 2000” Ekskluzive nr. 11, 2001
* “Shenbergu dhe dodekafonizmi i tij” (në pesëdhjetëvjetorin e vdekjes së Arnold Shenbergut)-Koha, 24 Shkurt 2001
* “Lehtësia e përballueshme e ribërjes” (shqyrtim përmbledhës për krijimtarinë muzikore në Kosovë) - Koha, 1 Shtator 2001
* “Integralitete dhe polarizime stilistikore” (shqyrtim përmbledhës për krijimtarinë muzikore në Kosovë) - Koha, 8 shtator 2001
* “Festivali i 2-të Ndërkombëtarë i muzikës kamertale” Ekskluzive nr. 19, Nentor 2001
* ”Muzika dhe politika, afritë dhe refuzimet”- Koha 22 Dhjetor 2001
* “Postmodernizmi në muzikë”- Ars Poetica 2, Maj 2003
* “Luciano Berio - 1925-2003 In Memoriam” - Koha 9 Shtator 2003