Oppenheimer (film)

***Oppenheimer*** ose ***Fizikanti që Tronditi Botën*** është një film thriller epik biografik i vitit 2023, shkruar dhe drejtuar nga Christopher Nolan . Bazuar në biografinë *"American Prometheus"* të vitit 2005 nga autorët Kai Bird dhe Martin J. Sherwin, filmi tregon jetën e J. Robert Oppenheimer, një fizikan teorik i cili ishte vendimtar në zhvillimin e armëve bërthamore si pjesë e Projektit Manhattan, që në këtë mënyrë i dha shtysë epokës atomike. Cillian Murphy luan personazhin kryesor, me Emily Blunt gruan e Oppenheimerit, Katherine "Kitty" Oppenheimer, Matt Damon gjeneralin Leslie Groves, drejtuesi ushtarak i Oppenheimerit dhe Robert Downey Jr. si Lewis Strauss, një anëtar i lartë i Komisionit të Shteteve të Bashkuara të Energjisë Atomike . Anëtarë të tjerë të kastit mbështetës përfshijnë Florence Pugh, Josh Hartnett, Casey Affleck, Rami Malek dhe Kenneth Branagh.

Projekti u njoftua në shtator 2021 pasi Universal Pictures fitoi një luftë ofertash për skenarin e Nolanit. Murphy nënshkroi për të portretizuar Oppenheimerin në tetor, me të tjerët në kastin kryesor që u bashkuan midis nëntorit 2021 dhe prillit 2022. Paraprodhimi ishte duke u zhvilluar në janar 2022, me xhirimet që u mbajtën nga shkurti në maj. *Oppenheimer* u filmua në një kombinim të filmit me format të madh IMAX 65 mm dhe 65 mm - duke përfshirë, për herë të parë, seksione në fotografinë analoge bardh e zi IMAX. Ashtu si me veprat e tij të mëparshme, Nolan përdori efekte praktike të gjera dhe minimalisht imazhe të krijuara nga kompjuteri.

*Oppenheimer* u shfaq premierë në Le Grand Rex në Paris më 11 korrik 2023 dhe do të shfaqet në kinematë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Shteteve të Bashkuara më 21 korrik 2023, nga Universal Pictures. Është filmi i parë i Nolanit që nuk shpërndahet nga Warner Bros. Pictures brenda ose jashtë vendit që nga *Memento* (2000), si dhe e para që mori një vlerësim R që nga *Insomnia* (2002). Filmi u vlerësua nga kritikët, me vlerësime të veçanta për aktorët, skenarin dhe pamjet e tij.

## Kasti 
## Prodhimi 
### Zhvillimi 
Pas botimit të biografisë *American Prometheus* në vitin 2005, shkruar nga Kai Bird dhe Martin J. Sherwin, regjisori Sam Mendes ishte i interesuar ta përshtaste librin për një film. Megjithatë, projekti nuk u realizua kurrë dhe autorët u bënë pesimistë mbi perspektivat e përshtatjes së librit në ekran. Deri në vitin 2015, J. David Wargo, i cili zotëronte të drejtat e filmit për librin, kaloi nëpër skenarë të ndryshëm me qëllimin e një përshtatje filmike. Wargo më vonë do të fluturonte për në Hollywood dhe do të takonte James Woods, i cili kishte caktuar gjithashtu një takim me Charles Roven, i cili më parë kishte punuar si producent në filma të ndryshëm të Christopher Nolanit.  Në vitin 2019, në fund të prodhimit të filmit të Nolanit *Tenet* (2020), ylli Robert Pattinson i dha regjisorit një libër që përmbante fjalimet e Oppenheimer si një dhuratë mbështjellëse . Ai kishte ndjerë se meqenëse dideja kryesore  *Tenet* ishte "Po sikur të mund të shpikje një teknologji të tmerrshme? Po sikur pasta e dhëmbëve të vendosej përsëri në tub?", bërja e filmit do të kishte qenë një vijimësi logjike dhe gjithashtu ishte magjepsur me idenë e eksplorimit të realitetit historik të situatës në vend që ta përdorte atë si një analogji në një kontekst fantashkence.

Në dhjetor 2020, Warner Bros. Pictures njoftoi planet për t'i dhënë filmave të saj të vitit 2021 shfaqje të njëkohshme në kinema dhe në HBO Max, duke përmendur ndikimin e pandemisë COVID-19 në industrinë e filmave (kinema). Nolan, i cili kishte bashkëpunuar me studion në secilin prej filmave të tij duke filluar me *Insomnia* (2002), ishte i indinjuar me vendimin pasi kishte qenë një ithtar i kinemave fizike. Në janar 2021, raportet e mediave përmendën mundësinë që filmi i ardhshëm i Nolanit mund të jetë i pari që nuk financohet apo shpërndahet nga Warner Bros. Nga mesi i vitit 2021, regjisori ishte larguar tashmë nga Warner Bros dhe ishte takuar me studio të tjera për të zhvilluar projektin e tij të ri.  Nolan kishte mbështetur më parë vendimin e studios për t'i dhënë *Wonder Woman 1984* (2020) një publikim të njëkohshëm.

Në shtator 2021, u njoftua se Nolan do të shkruante dhe do të drejtonte një film biografik të vendosur në kohë gjatë Luftës së Dytë Botërore për J. Robert Oppenheimer, krijuesin e bombës atomike, me Cillian Murphy në negociata për të luajtur. Regjisori do të lexonte përfundimisht *Prometeun Amerikan* më vonë atë vit dhe vendosi ta bazonte skenarin e tij rreth librit. Nolan iu afrua studiove të shumta për projektin, duke përfshirë Sony Pictures, Universal Pictures, Paramount Pictures dhe Apple Studios për shkak të marrëdhënieve të tij të tensionuara me Warner Bros. Nolan kishte lidhje me Donna Langley, kryetaren dhe shefen e përmbajtjes së grupit të studios NBCUniversal, i cili ishte dakord me qëndrimin e regjisorit në industrinë e filmave. Si e tillë, Universal ra dakord të financonte dhe shpërndante filmin, me prodhimin që do të fillonte në tremujorin e parë të vitit 2022. Studio gjithashtu ra dakord me përcaktimet e Nolanit, të cilat përfshinin një buxhet prodhimi prej 100 milionë dollarësh, një buxhet të barabartë marketingu, një dritare ekskluzive teatrale që nga 90 deri në 120 ditë, njëzet për qind e fitimit të dollarit të parë bruto të filmit dhe një periudhë tre javore para dhe pas publikimit të filmit në të cilën Universal nuk do të mund të publikonte një film tjetër. 
[alt=Christopher Nolan at the 2018 Cannes Film Festival.|parapamje| Shkrimtari, regjisori dhe producenti [Christopher Nolan]]

### Shkrimi 
*Oppenheimer* është skenari i parë i shkruar nga Christopher Nolan në vetën e parë, pasi ai donte që rrëfimi të përçohej nga këndvështrimi i Oppenheimerit.  Ai gjithashtu kishte zgjedhur qëllimisht të alternonte skenat me ngjyra dhe bardh e zi, duke shpjeguar se donte që filmi të përcillej si nga një perspektivë objektive po ashtu dhe subjektive.  Duke elaboruar mbi dikotominë e ngjyrës dhe bardh-e-zi, ai shtjelloi se pjesa më e madhe e filmit do të ishte korniza kohore me ngjyra e përvojave vetjake të Oppenheimerit, ndërsa një "vështrim më objektiv i historisë së tij nga këndvështrimi i një personazhi tjetër" do të ishte i pranishëm në afatin kohor bardh e zi.  Duke dashur ta bënte filmin sa më subjektiv, ekipi i prodhimit vendosi të vizualizonte konceptimet e Oppenheimerit për botën kuantike dhe valët e energjisë.  Ai kishte filluar duke u përpjekur të gjente "fijen që lidhte botën kuantike, dridhjet e energjisë dhe udhëtimin personal të Oppenheimerit" dhe kishte kërkuar të portretizonte vështirësitë në jetën e tij, veçanërisht në lidhje me jetën e tij seksuale. 

Si i tillë, Nolan donte të portretizonte sinqerisht lidhjen e tij me Jean Tatlock . Ai kishte dashur gjithashtu të eksploronte ndikimin e Tatlock në jetën e tij, sepse ajo ishte komuniste, pasi Nolan e dinte se do të kishte "degëzime të mëdha për jetën e tij të mëvonshme [të Oppenheimerit] dhe fatin e tij përfundimtar".  Për më tepër, ai u frymëzua gjithashtu nga frika e tij për holokaustin bërthamor, sepse ai kishte jetuar gjatë Fushatës për Çarmatimin Bërthamor (CND) dhe protestave anti-bërthamore në RAF Greenham Common, duke vënë në dukje se "ndërsa marrëdhënia jonë me atë frikë ka rënë dhe ka rrjedhur me kalimin e kohës, vetë kërcënimi nuk u largua kurrë”, dhe ndjeu se pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 kishte shkaktuar një ringjallje të ankthit bërthamor.  
 

### Kasti 
*Oppenheimer* shënon bashkëpunimin e gjashtë midis Nolan dhe Murphy, dhe i pari me Murphy në rolin kryesor. Për t'u përgatitur për rolin, aktori bëri atë që ai e përmblodhi si "lexim të shumtë e rraskapitës" mbi jetën e Oppenheimerit.   Nolan e kishte telefonuar Murphy-n një ditë duke i kërkuar që të luante rolin, dhe Murphy e kishte pranuar me entuziazëm ofertën e tij dhe ishte i emocionuar për luajtjen e një roli kryesor në një film të Nolanit. Më pas, Nolan fluturoi në Dublin për t'u takuar me Murphy-n, i cili kishte lexuar skenarin në dhomën e tij të hotelit deri në shtator 2020. 

Procesi i casting-ut ishte aq i fshehtë sa disa prej aktorëve nuk e dinin se cilin rol do të luanin derisa nënshkruan.  Robert Downey Jr., Matt Damon dhe Emily Blunt morën paga të shkurtuara për të punuar në film, duke fituar 4 milionë dollarë secili në vend të pagave të tyre të zakonshme 10-20 milionë dollarë.  Nolan ka kastuar në film shkrimtarin-regjisorin Benny Safdie pasi pyeti Paul Thomas Anderson për përvojat e tij me regjinë e Safdie në *Licorice Pizza* (2021)*.*  Downey Jr. e konsideroi *Oppenheimer* "filmin më të mirë" në të cilin ai është shfaqur ndonjëherë. 

### Xhirimet 
Paraprodhimi ishte duke u zhvilluar deri në janar 2022 në New Mexico, ku u zhvillua një thirrje dy-ditore për kastin në Santa Fe dhe Los Alamos në mënyrë që njerëzit e interesuar të bënin audicion për të luajtur banorët vendas, personeli ushtarak dhe shkencëtarët.   Një tjetër thirrje për casting u mbajt në shkurt.  Xhirimet filluan në fund të shkurtit 2022,  me Hoyte van Hoytema që shërbente si kinematograf. Gary Oldman tha se do të ishte në xhirime për një ditë në maj për "një skenë, një faqe e gjysmë".  Vajza e madhe e Nolan, Flora, kishte filmuar gjithashtu një skenë në të cilën ajo luante një grua të re në një shpërthim si pjesë e një vegimi nga Oppenheimeri. Synimi i tij për të përfshirë skenën ishte të përcillte se "çështja është se nëse krijoni fuqinë përfundimtare shkatërruese, ajo gjithashtu do të shkatërrojë ata që janë afër dhe të dashur për ju" dhe mendoi se duke bërë këtë ishte mënyra më e mirë për ta shprehur atë. 

Filmi përdori një kombinim të IMAX 65&nbsp;mm dhe 65&nbsp;mm film me format të madh.  Është gjithashtu filmi i parë që ka xhiruar seksione në filmin fotografik bardh e zi IMAX.  Në javën e dytë të prillit, xhirimet u zhvilluan në Institutin për Studime të Avancuara në Princeton, New Jersey .  Xhirimet u zhvilluan gjithashtu në Kaliforni,  kryesisht rreth kampusit të Universitetit të Kalifornisë, Berkeley .  Ekipi i prodhimit kishte filmuar skena në Belen, Nju Meshiko, me Murphy duke u ngjitur në një kullë çeliku 100 këmbë, një kopje e vendit origjinal të përdorur në Projektin Trinity, në mot të ashpër.  Xhirimet përfunduan në maj 2022. 

Xhirimet përfshinë përdorimin e eksplozivëve të vërtetë për të rikrijuar testin bërthamor të Trinity, duke hequr dorë nga përdorimi i grafikave të gjeneruara nga kompjuteri .  Një grup i veçantë u krijua duke përdorur benzinë, propan, pluhur alumini dhe magnez.  Një qytet i stilit të viteve 1940 u ndërtua gjithashtu nga e para për filmin.  Skenat u filmuan gjithashtu edhe në kabinën origjinale të Oppenheimerit, e cila u restaurua. Kai Bird kishte qenë gjithashtu në xhirime dhe ishte impresionuar duke parë performancën e Murphy si Oppenheimer gjatë xhirimeve. 

### Pas prodhimit 
Gjatë post-produksionit, redaktimi u përfundua nga Jennifer Lame, e cila më parë ka redaktuar *Tenet* .  Efektet vizuale u trajtuan nga DNEG, duke shënuar bashkëpunimin e tyre të tetë me Nolanin. Andrew Jackson ishte mbikëqyrësi i efekteve vizuale. 

Filmi mori një vlerësim R nga Shoqata e Filmave për "seksualitet, lakuriqësi dhe sharje", duke e bërë atë filmin e parë të Nolanit që merr atë vlerësim që nga *Insomnia* (2002). 

### Muzika 
Ludwig Göransson kompozoi partiturën për filmin, pasi e bëri këtë edhe për filmin e mëparshëm të Nolanit, *Tenet*.  Partitura e Göransson u shfaq në një trailer për filmin më 8 maj 2023.  Ajo u shfaq gjithashtu në pesë-minutëshin Opening Look të Universal Pictures më 13 korrik.  

## Lançimi 
*Oppenheimer* pati premierën botërore në Le Grand Rex në Paris, Francë më 11 korrik 2023,  e ndjekur nga premiera britanike në Odeon Luxe Leicester Square në Londër, Angli, Mbretëri e Bashkuar më 13 korrik,  dhe pati një premierë amerikane në AMC Loews Lincoln Square në New York City më 17 korrik  Të dy premierat e Londrës dhe të Nju Jorkut u prekën nga greva e vazhdueshme e SAG-AFTRA, pasi disa aktorë u larguan herët nga premiera në Londër,    Përveç kinemave standarde, ai do të dalë edhe në formate të ndryshme filmash duke përfshirë IMAX 70mm (30 printime), standarde 70mm (113 printime) dhe 35mm (rreth 80 printime). 

Filmi u publikua në të njëjtën ditë me *Barbie*, një film komedi fantazi i drejtuar nga Greta Gerwig, pjesë e kukullave të modës Barbie të Mattel dhe ekskluzivitetit mediatik, dhe i shpërndarë nga Warner Bros. Për shkak të kontrastit tonal dhe të zhanrit midis dy filmave, shumë përdorues të mediave sociale kanë krijuar meme për mënyrën se si të dy filmat përfaqësojnë audienca të ndryshme,  dhe se si duhet të shihen si një tipar i dyfishtë. Trendi është quajtur "Barbenheimer".  Në një intervistë me *La Vanguardia*, Cillian Murphy miratoi fenomenin, duke thënë: "Këshilla ime do të ishte që njerëzit të shkojnë t'i shohin të dyja, në të njëjtën ditë. Nëse janë filma të mirë, atëherë ky është fitimi i kinemasë.”  

### Marketingu 
Traileri i filmit u publikua më 28 korrik 2022, duke shfaqur një numërim të drejtpërdrejtë deri në orën 5:29 të mëngjesit (MST) më 16 korrik 2023, në 78 vjetorin e shpërthimit të parë të një arme atomike ; ai u shfaq premierë në shfaqjet e *Nope* përpara se të postohej në internet në profilet e mediave sociale të Universal.  *Empire* komentoi se, "Duket si gjëra marramendëse, me një ndjenjë të vërtetë peshe - një film i Christopher Nolan, me fjalë të tjera."  Në maj 2023, një trailer zyrtar debutoi gjatë shfaqjeve paraprake të *Guardians of the Galaxy Vol. 3*. Ai u publikua më pas për publikun më 8 maj 2023, së bashku me një poster të shfaqjes teatrale. 

## Pritja 
### Arka 
Në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, *Oppenheimer* do të shfaqet së bashku me *Barbie* dhe parashikohet të fitojë 45–50 milionë dollarë nga 3600 kinema në fundjavën e hapjes.  Javën e daljes së tyre, AMC Theaters njoftuan se mbi 40,000 anëtarë të AMC Stubs kishin prenotuar tashmë biletat për të dy filmat në të njëjtën ditë. 

Në vitin 2021, *Variety* spekuloi, bazuar në vlerësimet nga burime në studiot rivale, se filmi do të duhej të fitonte rreth 350 milionë dollarë në mbarë botën për të qenë fitimprurës. 

### Përgjigje kritike 
Shqyrtimet fillestare të filmit *Oppenheimer* vlerësuan skenarin, performancat e kastit, me vlerësime të veçanta për shfaqjet e Murphy dhe Downey Jr., së bashku me efektet vizuale, por disa kritikuan mënyrën e shkrimit të personazheve femra. Ata treguan se filmi është "një arritje e jashtëzakonshme dhe me siguri do të jetë një nga filmat më të mirë të vitit 2023".  Në Rotten Tomatoes, konsensusi i faqes në internet thotë: "*Oppenheimer* shënon një tjetër arritje magjepsëse nga Christopher Nolan që përfiton nga performanca e Murphy-t në tour-de-force dhe pamjet mahnitëse."  Metacritic, e cila përdor një mesatare të peshuar, i vuri filmit një vlerësim prej 90 nga 100, bazuar në 58 kritika, gjë që tregon "lëvdata dhe vlerësime universale".   

Richard Roeper i *Chicago Sun-Times* i dha *Oppenheimer* 4 nga 4 yje të përsosur, duke e përshkruar atë si "madhështor" dhe "një nga filmat më të mirë të shekullit të 21-të". 

### Vlerësime 
*Oppenheimer* u bë filmi i parë që nga *Gandhi* i Richard Attenborough (1982), dhe filmi i dhjetë në përgjithësi, që fitoi pesë Golden Globe Awards, duke marrë Filmin më të Mirë – Dramë, Regjisorin më të Mirë për Nolan, Aktorin më të Mirë – Film Dramë për Murphy, Aktorin më të Mirë në Rol Dytësor për Downey, dhe Best Original Score për Göransson në edicionin e 81-të. The National Board of Review and the American Film Institute e emëruan *Oppenheimer* një nga dhjetë filmat më të mirë të vitit 2023. Filmi mori nominime për 13 Critics' Choice Movie Awards dhe 11 Saturn Awards, ndërsa rezultati i tij fitoi tre nominime në Edicionin e 66-të të Grammy Awards. Ai u fut në listën e ngushtë në tre kategori për 96th Academy Awards dhe në listën e gjatë (së bashku me *Barbie* and *Killers of the Flower Moon*) në 15 kategori për 77th British Academy Film Awards e ardhshme, duke barazuar rekordin e ceremonisë së fundit për vendosjet më të gjata të vendosur nga *All Quiet on the Western Front* të Edward Berger (2022).

## Referime