Tempulli bregdetar në Mahabalipuram

**Tempulli bregdetar** (i ndërtuar në vitet 700–728 të e.s.) është emërtuar kështu pasi lartësohet mbi bregun e gjirit të Bengalit. Është një tempull strukturor, i ndërtuar me blloqe graniti, i datuar nga shekulli i VIII i e.s.. U ndërtua në një breg të gjirit të Bengalit në Mahabalipuram, një fshat në jug të Chennai-t në shtetin indian Tamil Nadu. Në kohën e ndërtimit të tij, fshati ishte një port i banuar gjatë mbretërimit të Narasimhavarmanit II të dinastisë Pallava. Është një nga tempujt strukturorë më të vjetër të Indisë së jugut.

## Gjeografia
Tempulli bregdetar është një kompleks prej tre tempujsh, një i madh dhe dy të vegjël, të vendosur në të djathtë të bregut të Coromandelit në gjirin e Bengalit në Mahabalipuram, që më parë njihej si Mamallapuram. Gjatë mbretërimit të Dinastisë Pallava ky ishte një qytet-port i mbretërisë së tyre që ata e sunduan nga Kanchipurami. U ndërtua nga ata kur ishte porti tregtar i mbretërisë Pallava.

## Historia
Lundruesit i dhanë emrin shtatë pagodat e Mahabalipuram Tempullit bregdetar kur ata e shikonin këtë strukturë të lartë në breg, pasi tempulli me gjasa ishte një pikë referimi për lundrimin e anijeve të tyre. Duke qenë se ai duket si një pagodë, emri u bë familjar për lundruesit.

Ky kompleks tempujsh strukturor ishte kulminimi i krijimeve arkitekturore që u nisën nga mbreti Narasimha Varma I (i njohur si Mammalla, që u bë dhe emri i qytetit Mamallapuram), në mes të shekullit të VII duke filluar me tempujt shpellor dhe rathat monolitike. Edhe pse krijimi artistik i skalitjeve të strukturave ‘‘cut-in’’ dhe ‘‘cut-out’’ vazhdoi gjatë periudhave pasuese, siç shihet në shpellën Atiranachanda, Pidari rathat dhe shpellën e Tigrit, merita kryesore për elegancën arkitekturore të kompleksit të tempullit bregdetar në kategorinë e tempujve strukturorë i shkon mbretit Rajasimha (700–728 i e.s.), i njohur edhe si Narasimhavarmani II, i Dinastisë Pallava. Tashmë supozohet se ky kompleks tempullor ishte i fundit i një serie tempujsh që duket se ekzistonin në vijën bregdetare të zhytur; kjo mbështetet nga shfaqja e një konturi të tempujve simotra nga bregu gjatë cunamit të vitit 2004 që goditi këtë breg. Arkitektura e Tempullit bregdetar u vazhdua nga Dinastia Chola (në tempujt që ata ndërtuan) që sunduan Tamil Nadu-në pasi mundën mbretërinë Pallava.  

Cunami i dhjetorit të vitit 2004 që goditi bregun e Coromandelit ekspozoi një tempull të vjetër të rrënuar ndërtuar tërësisht prej blloqesh graniti. Kjo ka rinovuar hamendësimet se Mahabalipurami ishte një pjesë shtatë pagodave të përshkruara në ditarët e evropianëve, nga të cilët gjashtë tempuj mbeten të zhytur në det. Cunami nxori në dritë edhe disa skulptura të vjetra luanësh, elefantësh dhe pallonjsh që dekoronin muret dhe tempujt gjatë periudhës Pallava në shekujt e VII dhe të VIII.

Megjithëse cunami i 26 dhjetorit 2004 që përfshiu Oqeanin indian goditi tempullin dhe kopshtin rrethues, Tempulli brengdetar nuk u dëmtua rëndë, pasi niveli i ujit u rikthye në nivelin normal brenda pak minutash. Ai dëmtoi themelet e *bali peetam-it* (altari flijues) përball tempullit, shkallët që të çojnë në platformë dhe faltoren e vogël me skulpturën e Varaha-s (derri i egër) në bazamentin e tempullit bregdetar. Duke qenë se themelet e tempullit janë mbi shkëmb të fortë graniti, ai mundi ti përballonte dallgët e krijuara nga cunami; mbrojtjet e ngritura rreth zonës së tempullit në vijën bregdetare po ashtu ndihmuan në mbrojtjen e tij.
Sipas dy mbishkrimeve të gjetura në pllakën e tempullit të vogël të Shivës, emrat e tre tempujve të përmendur ishin *Kshatriyasimha Pallaveshvara-griham*, *Rajasimha Pallaveshvara-griham* dhe *Pllikondaruliya-devar*. I gjithë kompleksi i tempujve quhej *Jalashayana* (vendosur në ujë). Kjo konfirmon se faltorja e Vishnu-t ishte faltorja e parë e ndërtuar këtu. Mbishkrimi mbi trarin e faltores së Vishnu-s përmend edhe këtë si *Narapatisimha Pallava Vishnu Griha* ku *Narapatisimha* është titulli i Rajasimha-s.

## Festivali indian i kërcimit në Mamallapuram
Mamallapuram Dance Festival mbahet çdo vit gjatë në dhjetor-janar në Mamallapuram. Ky festival kërcimi është i organizuar nga Departmenti i Turizmit të qeverisë së Tamil Nadu-së. Eksponentë të Bharatanatyamit, Kuchipudit, Kathak-ut, Odissit, Mohini Attamit dhe Kathakalit performojnë përballë këtij sfondi të mahnitshëm skulpturash shkëmbore të dinastisë Pallava. Është një festival vibrant i kërcimit ku ndjekës të shumtë shijojnë këtë festivali një-mujor.

## Legjenda
Pasi Tempulli bregdetar u identifikua fillimisht si pjesë e shtatë pagodave të Mahabalipuramit, një legjendë e lashtë hindu supozohej në zanafillë të këtyre pagodave në terma mitologjikë. Princi Hiranyakasipu refuzoi të adhuroi zotin Vishnu, ndërsa djali i princit Prahlada, e donte dhe ishte shumë i përkushtuar ndaj Vishnu-s dhe e kritikoi mungesën e besimit të babait të tij. Hiranyakasipu e përzuri Prahlada-n, por pastaj u zbut dhe e lejoi atë të kthehej në shtëpi. Baba dhe bir shpejt filluan të debatonin rreth natyrës së Vishnu-s. Kur Prahlada pohoi se Vishnu ishte i pranishëm kudo, duke përfshirë edhe në muret e shtëpisë së tyre, i ati godit një kolonë. Vishnu doli nga kolona në formën e një njeriu me kokë luani dhe e vrau Hiranyakasipu-n. Prahlada, menjëherë pas kësaj, u bë mbret dhe e quajti një nga djemtë Mahabali (ose Bali). Bali themeloi Mahabalipuramin në këtë sit.  

Mitet përmendin po ashtu se zotat ishin ziliqarë për elegancën arkitekturore të monumenteve të Mahablipuramit dhe si rezultat ata shkaktuan përmbytje, që mbuluan pjesën më të madhe të qytetit, përveç pak strukturave që shihen sot.
Është i ndërtuar me granit vendor që është skalitur mjeshtërisht. Tempulli bregdetar është edhe një nga tempujt më popullorë. Gërmime së fundmi kanë zbuluar struktura të reja nën rërë.  

Tempulli është një kombinim i tre faltoreve. Kryesorja i është kushtuar Shivas ashtu si faltorja e dytë më e vogël. Një faltore e tretë e vogël, midis dy të tjerave, i është kushtuar një Vishnu të shtrirë dhe mund të ketë pasur ujë të kanalizuar në tempull, që hynte në faltoren e Vishnu-t. Dy faltoret e Shivës kanë konfigurim drejtkëndor. Hyrja bëhet përmes një kupole transversale në formë voze gopuram. Dy shikharat kanë një projekt piramidal, secila e projektuar individualisht është e dallueshme me strehët e dala që projektojnë hije të errëta. Muret e jashtme të tempullit janë të ndarë nga gjysëm-kolonat në gjire, pjesa e poshtme e skalitur në një seri luanësh.

### Veçoritë
Tempulli ka një garbhagriha (sanctum sanctorum) në të cilin është vendosur hyjnia Sivalinga, dhe një mandapa e vogël e rrethuar nga një mur i rënd i jashtëm me pak hapësirë midis për cirkumambulatorin (Parikrama). Mbrapa janë dy faltore të drejtuara në drejtime të kundërta. Faltorja e brendshme kushtuar *Ksatriyasimnesvara-s* arrihet nëpërmjet një kalimi ndërsa tjetra, kushtuar Vishnu-t, e drejtuar së jashtmi. Durga është ulur mbi luanin e saj *vahana*. Një faltore e vogël mund të ketë qenë në zgavrën e kraharorit të luanit. Dekorimet në faqet e jashtme të këtyre faltoreve janë të ngjashme me ato të Pancha Rathave, megjithëse për shkak të afërsisë me detin, janë pjesërisht të dëmtuara nga erozioni i erërave të kripura. *Ardhamantapa* ose gjysëm-dhoma që është dhoma e parë para se të hyet në sanctum sanctorum, ka skulpturat e Brahmas në murin jugor dhe Vishnu-n në murin e saj verior. Në pjesën e mbrapme të murit verior të faltores kryesore shihen skulpturat e Shivës si Tripurantaka dhe Durgës. Në tempull gjendet edhe një kalim rrethor për të ecur në drejtimin orar përreth faltores kryesore. Faltorja në miniaturë i është kushtuar po ashtu Shivës. Ka një bazë me gjashtëmbëdhjetë faqe që është skalitur nga shtrati shkëmbor. Muri rrethor dhe struktura janë të tipit strukturor. Gjysëm-kolonat kanë të portretizuar luanë. Është konsideruar si një tempull i veçuar unik dhe i pa parë në tempujt e tjerë të periudhës Pallava. Shikhara e tij rrethore i përket stilit vesara të arkitekturës. Shikhara është e ngritur mbi një *griva* rrethore, që ka *kudus* dhe *maha-nasika* në katër faqet e saj dhe çdo *nasika* ka një imazh të Ganeshas, ndërsa kalasa sipër shikharës mungon. Skalitja e Bhuvaraha-s paraqet Vishnu-n të mishëruar si derr i egër. Ky imazh është një formë e pazakontë, ndryshe nga portretizimet e tjera të Varaha-s në rajone të tjera të vendit, nuk duket as Bhudevi as oqeani. Relievi ështënë formën e Varaha-s duke u zhytur në oqean për të shpëtuar Bhudevi-n ose nënën tokë. Simbolizmi i këtij akti vë në dukje mitin vetëm kur tempulli zhytet në ujë, pasi është poshtë nivelit të terrenit. Skulptura shihet e thyer dhe baza ka një mbishkrim që paraqet titujt e mbretit Pallava Rajasimha. Muri që rrethon faltoren për parandaluar hyrjen e rërës nga deti ka gjithashtu mbishkrime në shtresën më të lartë, në shkrimin Pallava-Grantha, që e krahason mbretin me Arjuna-n.

## Konservimi
ASI ka ndërtuar mure valë-thyese përreth gjithë zonës brengdetare për të shpëtuar tempullin nga dëmtime të mëtejshme. Strukturat e tempujve, të prekura nga stuhitë dhe erërat detare me përmbajtje kripe po mbrohen nga Archaeological Survey of India duke ndërtuar dallgëpritëse mbrojtëse, trajtuar me letër muri të butë dhe duke mbjellë pemë casurina përgjatë vijës së prekur bregdetare. Masa e butë përthith ujin e kripur dhe për më tepër trajtimi kimik i është bërë monumenteve për të ndalur dëmtimin. Ky lloj trajtimi është konsideruar gjithashtu si i përshtatshëm për të larguar ujin e depozituar brenda shkëmbit në mënyrë që të lejoi gurin të marr frymë dhe ta ruaj fortësinë e tij. Zona rreth tempujve bregdetar ka qenë e zbukuruar nëpërmjet degës së hortikulturës së ASI-t duke krijuar një lëndinë të gjelbër 11 akre (4.4 hektarë) rreth tempujve bregdetar. Pjesë e programit rehabilitues së zonës planifikuar nga Asi ishte dhe fiksimi i sinjalistikës me informacione mbi monumentet dhe duke krijuar kroje.

{| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center"
|-
! Galeri imazhesh 
|-
|style="text-align: center; width: 100%; " |

File:Shore temple ariel.jpg|Pamje ajrore e tempujve.
File:"A Beautiful Architecture of Shore Temple of Mamallapuram".jpg
File:"Aesthetic low angle shot of Shore Temple complex at Mamallapuram".JPG
File:Chennai Beach temple (942115928).jpg
File:Mahabalipuram - Shore Temple.jpg
File:Seashore Temple, Mahabalipuram.jpg
File:Carvings inside the temple , mahabalipuram.JPG
File:Shore Temple, Relief carvings 01 (2280817649).jpg
File:Shore Temple, Relief carvings 02 (2281609094).jpg
File:Shore Temple 02 HDR (2281608220).jpg
File:Mahabalipuram Temple, India.JPG
File:Le temple du rivage (Mahabalipuram, Inde) (13950016044).jpg
File:Mahabali006.jpg|tempulli bredetar, rreth vitit 1914 nga Courtesy J.W. Coombes.
File:Shore Temple under the afternoon blue sky.JPG|Tempulli bregdetar nën qiellin blu.

## Shiko edhe
* Grupi i monumenteve në Mahabalipuram
* Arkitektura shkëmbore e Indisë
* Tempujt hindu
* Arkitektura e tempujve hindu
* Shpellat Ellora
* Shpellat Pandavleni
* Lenyadri
* Shpellat Ajanta
* Shpellat Badami
* Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri
* Shpellat Elephanta
* Aihole

## Referime 
## Bibliografia
* Frank Ching, Mark Jarzombek & Vikramaditya Prakash: A Global History of Architecture; 2007, John Wiley and Sons, New York, isbn 0-471-26892-5.
* Rajeshwari Ghose: The Lord of Ārūr: The Tyāgarāja Cult in Tamilnāḍu: a Study in Conflict and Accommodation; 1 janar 1996, Motilal Banarsidass Publ.; kontrolluar më 27 shkurt 2013, isbn 978-81-208-1391-5.
* George Michael: The Hindu Temple; University of Chicago, 1998, Chicago, Illinois; isbn 0-226-53230-5.
* Binda Thapar: Introduction to Indian Architecture; 2004, Periplus Edition, Singapore, isbn 0-7946-0011-5.
* Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations; 21 tetor 2008, National Geographic Books, kontrolluar më 7 shkurt 2013, isbn 978-1-4262-0336-7.

## Lidhje të jashtme
*The Shore Temple stands its ground 
*Group of Monuments Mahabalipuram (1984), Tamil Nadu
* www.shoretemple.com