Kuint Eni

**Kuint Eni** (latinisht: *Quintus Ennius*, rreth. 239 - rreth. 169 p.e.s) ishte një shkrimtar dhe poet me origjinë nga fisi ilir i Mesapëve  që jetoi gjatë Republikës Romake. Ai shpesh konsiderohet babai i poezisë Romake. Ai lindi në Rudiae,  dikur një qytet i vogël i vendosur afër Leçes moderne në thembër të Italisë ( Kalabria e lashtë, sot Salento ), dhe mund të fliste Oskanisht, Latinisht si dhe Greqisht. Megjithëse vetëm fragmente të vogla të veprave të tij mbijetojnë, ndikimi i tij në letërsinë latine ishte i rëndësishëm, veçanërisht në përdorimin prej tij të modeleve letrare greke. 

## Biografia 
Dihet me siguri shumë pak për jetën e Ennius. Bashkëkohësit e tij vështirë se e përmendën atë dhe shumë gjëra që lidhen me të mund të ishin qëndisur nga referencat për veten e tij në shkrimet e tij tani fragmentare.  Disa rreshta të *Annales*, si dhe dëshmitë e lashta, për shembull, sugjerojnë që Ennius hapi epikën e tij me një kujtesë të një ëndrre, në të cilën shkrimtari epik antik Homeri i bënte me dije se fryma e tij ishte rilindur tek Ennius.   Ennius duket se është ngarkuar të arrijë qëllime të larta, pasi në raportin e Maurus Servius Honoratus  ai pretendonte se kishte prejardhje nga Mesapi, mbreti legjendar i fisit të tij.  Qyteti  Rudiae, vendlindja e tij, në atë kohë pjesërisht i helenizua, ishte pjesë e territorit të fisit të Mesapëve . Dhe kjo, ai thoshte, sipas Aulus Gellius, e kishte pajisur me një trashëgimi të trefishtë gjuhësore dhe kulturore, e përshkruar me fantazi si "tre zemra ... Greke, Oskane dhe Latine".  

Karrierën publike e Ennius e nisi mesoburrë, kur ai ishte duke shërbyer në ushtri me gradën e centurionit gjatë Luftës së Dytë Punike . Ndërsa ishte në Sardenjë në vitin 204 para Krishtit, ai thuhet se ka tërhequr vëmendjen e Kato Plakut dhe u mor prej tij në Romë. Si burim jetese, atje ai jepte mësime mbi greqishten dhe adaptoi shfaqje greke, e me kompozimet e tij poetike fitoi miqësinë e disa prej njerëzve më të mëdhenj në Romë, arritjet e të cilave ai i lavdëroi. Midis këtyre ishin Scipio Africanus dhe Fulvius Nobilior, të cilët ai i shoqëroi në fushatën e tij në Aetoli (189). Pas kësaj u arrit marrja e Ambrakisë, në të cilën ai ishte i pranishëm, dhe qe subjekt i një drame dhe një episodi në *Annales* . Falë ndikimit të djalit të Nobiliorit, Quintus, që Ennius më pas mori shtetësinë Romake. Ai vetë ka jetuar me thjeshtësi në lagjen e letrarëve në KodrënAventine  së bashku me poetin Caecilius Statius, i cili gjithashtu përshtati dramave greke. 

Rreth moshës 70 vjeç Enni vdiq, menjëherë pasi shkroi tragjedinë e tij *Thyestes* . Në librin e fundit të poezisë së tij epike, në të cilën ai duket se ka dhënë detaje të ndryshme të historisë së tij personale, ai përmendi se ishte në vitin e tij të 67-të nga krijimi i tij. Në soditje të ngushtë të punës së madhe të jetës së tij, ai e krahasoi veten, me një kalë galant, i cili pasi kishte arritur shpesh fitore në Lojërat Olimpike, me plakjen fitoi qetësinë dhe pushimin. Një ndjenjë e ngjashme krenarie me përfundimin e një karriere të shkëlqyeshme shprehet në linjat përkujtimore që ai la amanet të vendosen nën bustin e tij pas vdekjes: "Askush të mos qajë për mua, ose të mos e festojë funeralin tim me zi; sepse unë ende jetoj, ndërsa kaloj dhe kaloj nëpër gojët e njerëzve. ”  

## Letërsia 
Ennius vazhdoi traditën e rrallë letrare duke shkruar drama në stilin grek dhe romak ( praetextae dhe palliatae ), si dhe veprën e tij më të famshme, një epikë historike në heksametër të quajtur *Annales* . Vepra të tjera të vogla përfshijnë *Epicharmus,* *Epigrammata,* *Euhemerët,* *Hedifagetikët,* *Praecepta* / *Protrepticus,* *Saturae* (ose *Satirat),* *Scipio,* dhe *Sota.*  

### *Annales* 
*Annales* ishte një poezi epike në pesëmbëdhjetë vëllime, më vonë u zgjerua në tetëmbëdhjetë, duke mbuluar historinë romake nga rënia e Trojës në 1184 p.e.s, deri në kohën e zgjedhjes censor të Kato Plakut në 184 p.e.s. Ishte poema e parë latine që përvetësoi metrin heksametër daktilik të përdorur në poezinë epike dhe didaktike greke,  duke e bërë atë njehsorin standard për këto zhanre në poezinë latine. *Annales* u bë një tekst shkollor për nxënësit e shkollave romake, derisa u  zëvendësua nga *Eneida* e Virgjilit. Rreth 600 rreshta ende mbijetojnë. Një kopje e veprës gjendet midis rrotullave latine të bibliotekës Herculaneum .

## Botime 
* Quinto Ennio. *Le opere minori, Vol.* *I. Praecepta, Protrepticus, Saturae, Scipio, Sota* . Ed., Tr., Kom. Alessandro Russo. Pisa: Edizioni ETS, 2007 (Testi e studi di kultura classica, 40). 
* Warmington, EH (1935). Ennius (Q. Ennius). *Mbetjet e Latinishtes së Vjetër.* Redaktuar nga Eric Herbert Warmington. Vol. 2: Ennius dhe Caecilius. Kembrixh: Universiteti i Harvard Press. 

## Shih edhe 
* Iliria
* Mbretëria e Ilirisë
* Lista e personaliteteve ilire

## Litertura 
*  
*      
*  
* Elliott, J. (2010). "Ennius si Historian Universal: Rasti i Annales". *Historiae Mundi: Studime në Historinë Universale.* Ed. Peter Liddel dhe Andrew Fear. London: Bloomsbury Academic, 148–161. 
*  
* Fisher, J. (2014). 'Analet' e Quintus Ennius dhe Tradita Italiane. Baltimore: Shtypi i Universitetit Johns Hopkins. 
* Fitzgerald, W., dhe Emily Gowers, eds. (2007). Ennius Perennis. Analet dhe Përtej. Procedimet e Shoqërisë Filozologjike të Kembrixhit, Vëllimi plotësues 31. Kembrixh: Shtypi i Universitetit të Kembrixhit. 
*      
* Goldberg, S. (1989). Poezi, politikë dhe Ennius. *Transaksionet e Shoqatës Filologjike Amerikane* 119: 247–261. 
* Goldschmidt, N. (2012). Prania e munguar: Pater Ennius në Rilindjen Evropë, *Revista Klasike e Pritjeve*, 4 (1), 1–19. 
* Goldschmidt, N. (2013). Kurora Shaggy: Annius 'Annales dhe Aeneid i Virgil. Oxford: Press University of Oxford. 
* Jocelyn, HD Ennius (Q. Ennius). (1967). *Tragjeditë e Ennius: Fragmentet* . Redaktuar nga Henry David Jocelyn. Kembrixh: Shtypi i Universitetit të Kembrixhit. 
* Jocelyn, HD (1972). Poemat e Quintus Ennius. *Aufstieg und Niedergang der Römischen Welt* 1.2. Redaktuar nga Hildegard Temporini, 987-1026. 
* Morgan, L. (2014). Një skandal metrik në Ennius. *Tremujori Klasik*, 64 (1), 152-159. Shtypi i Universitetit të Kembrixhit. 
* Sciarrino, E. (2006). Paraqitja e epikës në Romë: Vjedhjet kulturore dhe konkurset shoqërore. *Arethusa* 39: 449-469. 
* Skutsch, O. (1968). *Studia Enniana* . London: Athlone. 
* Skutsch, O. Ennius (Q. Ennius). (1985). *Analet e Q. Ennius* . Oxford: Clarendon. 
## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Fragmente nga vepra *Annals* nga Libraria Latine; teksti nga Wordsworth (1874), numërimi i rreshtave nga Warmington (1935)