Zonat e mbrojtura të Shqipërisë

parapamje|225x225px|Rrjeti i zonave të mbrojtura në Shqipëri (2020)
Pavarësisht se është një vend relativisht i vogël, Shqipëria është jashtëzakonisht e pasur me biodiversitet. Ekosistemet dhe habitatet e saj mbështesin mbi 5,550 lloje bimësh vaskulare dhe jo vaskulare dhe më shumë se 15,600 lloje halore dhe jo halore me gjelbërim të përhershëm, shumica e të cilave janë të kërcënuara në nivel global dhe evropian. Vendi ka bërë përpjekje të fundit për të zgjeruar rrjetin e zonave të mbrojtura, të cilat tani përfshijnë: 11 parqe kombëtare, 1 park detar, 718 monumente të natyrës, 23 rezerva të natyrës të menaxhuara, 11 peizazhe të mbrojtura, 4 vende të trashëgimisë botërore,  4 zona ramsar  dhe zona të tjera të mbrojtura të kategorive të ndryshme, që të kombinuara përbëjnë 21,36% të territorit.  Për më tepër, në vend gjenden një rezervë biosfere, 45 zona të rëndësishme bimore dhe 16 zona të rëndësishme shpendësh. 
Ndërkohë, qeveria qendrore ka shpallur vijën bregdetare dhe brezin e gjelbër të Tiranës si zona me rëndësi kombëtare.

Aktualisht, zonat e mbrojtura janë vazhdimisht nën kërcënimin e prerjeve të paligjshme, zjarreve në pyje dhe ndërtimit të hidrocentraleve, të cilat kanë nxitur protesta të vazhdueshme nga ambientalistët dhe shoqëria civile. 

Politika kombëtare për qeverisjen dhe menaxhimin e zonave të mbrojtura zbatohet nga Ministria e Mjedisit dhe Turizmit nëpërmjet Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura (AKZM).

## Rezervat strikt natyror 
**(Kat.** **Ia)** Rezervatet strikt natyror janë zona të kufizuara me rëndësi ekologjike, të ruajtura dhe të mbrojtura për qëllime shkencore, për të mbrojtur botën e gjallë dhe të gjitha vlerat e saj kulturore dhe natyrore. Dy zona të tilla në vend kanë këtë emërtim: Lugina e Gashit dhe Rezervati Strik Natyror i Rrajcës.

## Parqet kombëtare 
**(Kat.** **II)** Parqet kombëtare janë zona të gjera toke ose ujore, zakonisht jo më pak se 1000 hektarë në madhësi, që zotërojnë vlera të jashtëzakonshme shkencore, ekologjike dhe arsimore dhe mbahen larg aktiviteteve të vështira njerëzore. Këto parqe mbrohen dhe monitorohen për të ruajtur ekuilibrin ekologjik të ekosistemeve të tyre, për të promovuar kërkimin shkencor dhe për t'u ofruar vizitorëve përvoja shpirtërore dhe edukative, në përputhje me rregulloret mjedisore dhe kulturore. Gjithsej 12 parqe kombëtare, që përfshijnë një sipërfaqe prej   , zënë 10,92% të territorit të vendit.  

## Monumentet e natyrës 
**(Kat.** **III)** Monumentet e natyrës zakonisht përbëhen nga entitete natyrore dhe habitate që mbulojnë një sipërfaqe të kufizuar toke, zakonisht jo më shumë se 50 hektarë. Këto zona njihen për vlerat e tyre të rëndësishme shkencore, ekologjike, kulturore, historike, estetike dhe fetare. Ato mund të përfshijnë të dy organizmat e gjallë, të tilla si specie të rralla ose endemike të pemëve dhe bimëve, si dhe karakteristika mjedisore jo të gjalla si formacionet unike gjeologjike të krijuara nga era, akulli ose erozioni i ujit, si: burimet dhe liqenet karstike, liqenet akullnajore., ligatinat dhe burimet e minierave ose aktivitetit termik. Janë caktuar gjithsej 718 monumente të natyrës (vendimi i qeverisë nr. 303, datë 10.05.2019). 

## Rezervat natyrore të menaxhuara 
**(Kat.** **IV)** Rezervat natyrore të menaxhuara janë zona të mbrojtura tokësore ose ujore që kanë rëndësi lokale dhe rajonale. Këto zona mbahen nëpërmjet menaxhimit të duhur për të ruajtur speciet, habitatet dhe fenomenet e tjera unike natyrore, me qëllim rritjen e cilësisë së tyre dhe shfrytëzimin e tyre për qëllime rekreative dhe argëtuese, si dhe për aktivitete studimore, arsimore dhe kulturore. Gjithsej 23 rezervate natyrore të menaxhuara, që përfshijnë një sipërfaqe prej , zënë 7,5% të territorit. 

## Peisazhet e mbrojtura 
**(Kat.** **V)** Peizazhet dhe peizazhet e mbrojtura detare menaxhohen kryesisht për ruajtjen e vlerave të peizazhit dhe për të ofruar mundësi rekreative për relaksim dhe argëtim. Kjo kategori përfshin zonat me qendra rezidenciale që lejojnë aktivitete si bujqësia, hortikultura, pylltaria, peshkimi etj., si në tokë ashtu edhe në det. Qëllimi është të ruhet cilësia e peizazheve dhe ndërveprimi harmonik i veprimtarisë njerëzore në to, si dhe të ruhet diversiteti biologjik që ato strehojnë. Gjithsej 11 peizazhe të mbrojtura, që përfshijnë një sipërfaqe prej  , zënë 2,94% të territorit.

## Shih edhe 
* Rezervati Ndërkufitar Biosferik Ohër-Prespë
* Lista e lagunave në Shqipëri

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (AKZM) - Faqja zyrtare e internetit (anglisht)
* Faqja Zyrtare e Portalit të Parqeve Kombëtare
* Faqja Zyrtare e Agjencisë Bregdetare  (Shqip)