Maqedonia e Veriut nën Perandorinë Osmane

Maqedonia e Vardarit, zona që tani përbën Maqedoninë e Veriut, ishte pjesë e Perandorisë Osmane për më shumë se pesëqind vjet, nga mesi i shekullit të 14-të deri në vitin 1912. Mirëpo, vetë osmanët nuk mbajtën asnjë “Maqedoni” si njësi administrative. Në vend të kësaj, Maqedonia e Vardarit ishte pjesë e provincës osmane ose ejaletit të Rumelisë. Emri Rumelia (Turqisht: *Rumeli*) në turqisht do të thotë "Toka e Romakëve", duke iu referuar tokave të pushtuara nga turqit osmanë nga Perandoria Bizantine.
parapamje|Minaret në horizontin e Üsküp (Shkupi) osman.

## Historia 
### Pushtimet 
Në Betejën e Maricës të vitit 1371, Mbreti i Lordshipi i Përlepit Vukashin Mrnjavçeviq dhe vëllai i tij Jovan Ugljesha ludhëhoqën 70.000 burra kundër osmanëve. Pavarësisht se kishin numër më të vogël, osmanët arritën të vrisnin Vukashin dhe vëllain e tij dhe të fitonin Betejën e Maricës.

Pas betejës, pjesa më e madhe e Serbisë u shpërtheu në principata më të vogla. Një nga ato principata njihet si Mbretëria e Prilepit, e udhëhequr nga i biri i Vukashin Marko. Ashtu si shumica e sundimtarëve rajonalë në rajonin maqedonas, Marko pranoi vasalitetin nën Sulltan Murad I për të ruajtur pozicionin e tij.

Beteja e Kosovës e vitit 1389 vulosi fatin e rajonit të Maqedonisë për 500 vitet e ardhshme. Ndërsa të dyja ushtritë humbën udhëheqës dhe një numër të madh ushtarësh, osmanët mund të mblidhnin lehtësisht një ushtri tjetër po aq të madhe, ndërsa vendasit nuk mundën.

Marko vdiq së bashku me Konstantin Dragashin në Betejën e Rovine në 1395 dhe territori i mbretërisë së tij u bë Sanxhaku i Ohrit.

E gjithë Maqedonia e Vardarit ishte nën kontrollin osman në fillim të shekullit të 15-të, me Shkupin që ra nën sundimin turk më 19 janar 1392.
Përveç konfliktit me forcat e Skënderbeut, në të cilin zonat e pjesës perëndimore të rajonit të Maqedonisë u bënë një fushë beteje e luftës osmano-shqiptare për më shumë se 20 vjet (1444-1467), Perandoria Osmane arriti përfundimisht të merrte rajonin, duke e përfshirë atë në Ejaletin e Rumelisë.

### Ejaleti i Rumelisë 
parapamje|200px|Ejalet i reduktuar në vitet 1850

Që nga themelimi i saj, krahina e Rumelisë përfshinte tërësinë e zotërimeve evropiane të Perandorisë Osmane. Kryeqyteti i parë i Rumelisë ishte ndoshta Edrene (Adrianopoja), e cila ishte gjithashtu, deri në rënien e Kostandinopojës në vitin 1453, kryeqyteti i osmanëve. Në shekullin e 18-të, Manastiri (Bitola e sotme) doli si rezidencë alternative e guvernatorit dhe në vitin 1836 u bë zyrtarisht kryeqyteti i ejaletit. Pothuajse në të njëjtën kohë, reformat e Tanzimatit, që synonin modernizimin e Perandorisë, ndanë ejaletet e reja të Shkupit, Janinës dhe Selanikut dhe e reduktuan Ejaletin e Rumelisë në disa provinca rreth Manastirit. Ejaleti i shpinës mbijetoi deri në vitin 1867, kur, si pjesë e kalimit në sistemin më uniform të vilajetit, u bë pjesë e Vilajetit të Selanikut.

Ejaleti i reduktuar i Rumelisë, me qendër në Manastir, përfshinte gjithashtu sanxhaqet e Iskenderiyye (Scutari), Ohri dhe Kesrye (Kastoria). Në vitin 1855, sipas udhëtarit francez A. Viquesnel, përbëhej nga sanxhaqet e Iskenderiyye, me 7 *kaza* ose nënkrahinë, Ohri me 8 *kaza*, Kesrye me 8 *kaza* dhe pashallëku i Manastirit me 11 *kaza*.

### Vilajetet 
[parapamje|250px|Harta e vilajeteve në [Rajoni i Maqedonisë|rajoni gjeografik i Maqedonisë 1907.]]

Pas reformës administrative në vitet 1860, Perandoria Osmane u nda në vilajete të cilat u ndanë në sanxhaqe.

#### Vilajeti i Kosovës
Pjesa veriore e rajonit të Maqedonisë përfshihej në Vilajetin e Kosovës. Sanxhakët që ndodheshin në këtë vilajet që përmbante territor tani brenda Republikës së Maqedonisë së Veriut ishin:
* Sanxhaku i Shkupit, i cili përfshinte nahijen e Üsküp (Shkupi), Kumanova (Kumanovo), İştip (Shtipi), Kratova (Kratovo), dhe Koçana (Kočani).
* Sanxhaku i Prizrenit, që përfshinte nahijen e Kalkandelenit (Tetovo).

#### Vilajeti i Manastirit
Pjesa jugperëndimore e rajonit ndodhej në Vilajetin e Manastirit. Sanxhakët që ndodheshin në këtë vilajet që përmbante territor tani brenda Republikës së Maqedonisë së Veriut ishin:
* Sanxhaku i Manastirit, e cila përfshinte Monastir/Manastır (*Bitola*), Ohri (*Ohrid*), Resne (*Resnja*), dhe Pirlepe (*Përlepi*)
* Sanxhaku i Dibrës, e cila përfshinte Dibrën dhe Kërçovën (*Kičevo*)

#### Vilajeti i Selanikut 
Pjesa juglindore e rajonit ndodhej në Vilajetin e Selanikut. Sanxhakët që ndodheshin në këtë vilajet që përmbante territor tani brenda Republikës së Maqedonisë së Veriut ishin:
* Sanxhaku i Selanikut, e cili përfshinte këto kaza:: Tikveş (*Kavadari*), Usturumca (*Strumica*), Köprülü (*Qyprilliu*), Doyran (*Dojrani*), dhe Gevgili (*Gjevgjelia*)
Sipas regjistrimit të përgjithshëm osman të viteve 1881/82-1893 popullsia e Kazave të rajonit është si vijon:
* Doyran - 19.423 myslimanë; 1591 grekë; 5605 bullgarë; 551 Të tjera
* Usturumca - 15.760 myslimanë; 13.726 grekë, 2.974 bullgarë; 564 Të tjera
* Köprülü - 18.093 myslimanë; 420 grekë; 32.843 bullgarë
* Tikveş - 19.909 myslimanë; 260 grekë; 21.319 bullgarë; 32 Të tjera
* Gevgili - 17.063 myslimanë; 14.558 grekë; 5784 bullgarë; 1402 Të tjera

### Luftërat Ballkanike 
Luftërat Ballkanike përbëheshin nga dy luftëra që ndodhën në 1912 dhe 1913. E para filloi më 8 tetor 1912 kur kombet e Lidhjes Ballkanike, të cilët kishin një pjesë të madhe të popullsisë së tyre etnike nën sundimin osman, sulmuan Perandorinë Osmane. Ai zgjati shtatë muaj me kombet e Lidhjes Ballkanike që dolën fitimtare, duke i dhënë fund sundimit 500 vjeçar osman në Ballkan.

## Qytetet maqedonase të Vardarit nën sundimin osman 
parapamje|180px|Pasi ranë nën sundimin osman, shumë xhami dhe ndërtesa të tjera islamike, si Xhamia e Isa Beut, u ndërtuan në qytete si Shkupi.
Gjatë sundimit osman të Ballkanit, qytetet pësuan shumë ndryshime në lidhje me përbërjen demografike të popullsisë së tyre dhe pamjen e peizazheve të tyre të qytetit. Me ligje që ndalonin ndërtesat e krishtera të ishin më të larta se ato islame, horizontet e qyteteve si Üsküp (Shkupi) dhe Manastır (Bitola) dominoheshin nga minaret.

Udhëtari osman Evlija Çelebiu vizitoi qytetin e Manastirit në vitin 1661. Ai shkroi se nga shtatë xhamitë në qytet në atë kohë, gjashtë u ndërtuan në shekullin e 16-të. Shumica e xhamive të ndërtuara në territorin e sotëm të Republikës së Maqedonisë së Veriut ishin në formë katrore me një portik me tre kupola dhe një minare në anën e djathtë të objektit

Skeda:Bitola old.jpg|Manastır (Bitola) osman në vitet 1800
Skeda:Prilepstreet.png|Pirlepe (Përlepi) në fund të shekullit të 19-të
Skeda:Štip-Ottoman-Birdeye.jpg|İştip (Shtipi) osman

## Shiko gjithashtu 
* Historia e Maqedonisë së Veriut
* Historia e Ballkanit
* Çarshia e vjetër e Shkupit
* Bullgaria Osmane

## Referime