Revolucioni Rumun

**Revolucioni Rumun** (rumanisht: *Revoluția Română*), i njohur gjithashtu si **Revolucioni i Krishtlindjeve** (rumanisht: *Revoluția de Crăciun*), ishte një periudhë e trazirave të dhunshme civile në Rumani gjatë dhjetorit 1989 si pjesë e revolucioneve të vitit 1989 që ndodhën në disa vende të botës, duke përfshirë edhe vendet në Evropën Lindore, para rënies së Bashkimit Sovjetik. Revolucioni rumun filloi në qytetin e Timișoara dhe shpejt u përhap në të gjithë vendin, duke kulmuar përfundimisht me gjyqin dhe ekzekutimin e Sekretarit të Përgjithshëm të Partisë Komuniste Rumune (PCR) për një kohë të gjatë, Nikolai Çaushesku dhe gruas së tij Elena, dhe fundin e 42 viteve të sundimit komunist në Rumani. Ishte gjithashtu largimi i fundit i një qeverie marksiste-leniniste në një vend të Paktit të Varshavës gjatë ngjarjeve të vitit 1989, dhe e vetmja që përmbysi me dhunë udhëheqjen e një vendi dhe ekzekutoi liderin e tij; sipas vlerësimeve, mbi një mijë njerëz vdiqën dhe mijëra të tjerë u plagosën.

Pas Luftës së Dytë Botërore, Rumania u vendos nën sferën e ndikimit sovjetik në vitin 1947 me zbatimin e sundimit komunist. Kur Rumania u shkëput nga ndikimi sovjetik në prill 1964, Nikolai Çaushesku u bë udhëheqësi i vendit vitin e ardhshëm. Nën sundimin e tij, Rumania përjetoi një zbehje të shkurtër të shtypjes së brendshme që çoi në një imazh pozitiv si në vend ashtu edhe në Perëndim. Megjithatë, represioni u intensifikua përsëri në vitet 1970. Mes tensioneve në fund të viteve 1980, protestat e hershme ndodhën në qytetin e Timișoara në mes të dhjetorit nga ana e pakicës hungareze në përgjigje të një përpjekjeje të qeverisë për të dëbuar pastorin e Kishës së Reformuar Hungareze László Tőkés. Si përgjigje, rumunët kërkuan deponimin e Çausheskut dhe ndryshimin e qeverisë në dritën e ngjarjeve të ngjashme të fundit në vendet fqinje. Forca e kudondodhur e policisë sekrete e vendit, Securitate, e cila ishte njëkohësisht një nga më të mëdhatë në Bllokun Lindor dhe për dekada kishte qenë shtypësi kryesor i mospajtimit popullor, duke shuar shpesh dhe dhunshëm mosmarrëveshjet politike, përfundimisht u tregua i paaftë për të ndalur atë që po afrohej dhe më pas revoltë shumë fatale dhe e suksesshme.

Sëmundja sociale dhe ekonomike ishte e pranishme në Republikën Socialiste të Rumanisë për mjaft kohë, veçanërisht gjatë viteve të kursimit të viteve 1980. Masat rreptësie u projektuan pjesërisht nga Çaushesku për të shlyer borxhet e jashtme të vendit. Menjëherë pas një fjalimi publik të dështuar nga Çaushesku në kryeqytetin Bukuresht që u transmetua për miliona rumunë në televizionin shtetëror, anëtarët e radhës të ushtrisë kaluan, pothuajse unanimisht, nga mbështetja e diktatorit në mbështetjen e protestuesve. Trazirat, dhuna në rrugë dhe vrasjet në disa qytete rumune gjatë afërsisht një jave e bënë udhëheqësin rumun të largohej nga kryeqyteti më 22 dhjetor me gruan e tij, Elenën. Shmangia e kapjes duke u larguar me nxitim me helikopter e portretizoi çiftin si të arratisur dhe gjithashtu si fajtor akute për krimet e akuzuara. Të kapur në Târgoviște, ata u gjykuan nga një gjykatë ushtarake me akuza për gjenocid, dëmtim të ekonomisë kombëtare dhe shpërdorim të pushtetit për të kryer veprime ushtarake kundër popullit rumun. Ata u dënuan për të gjitha akuzat, u dënuan me vdekje dhe u ekzekutuan menjëherë në ditën e Krishtlindjes 1989 dhe ishin njerëzit e fundit që u dënuan me vdekje dhe u ekzekutuan në Rumani, pasi dënimi me vdekje u hoq menjëherë pas. Për disa ditë pas arratisjes së Çausheskut, u zhvilluan luftime serioze dhe beteja rrugësh midis ushtarëve revolucionarë dhe të tjerëve të Sigurimit pro Çausheskut, të cilët ishin luftëtarë të aftë. Spitalet në Bukuresht trajtonin deri në mijëra civilë. Pasi u rrëzua Çaushesku, Fronti i Shpëtimit Kombëtar (FSN) mori shpejt pushtetin, duke premtuar zgjedhje të lira dhe të ndershme brenda pesë muajve. E zgjedhur me shumicë majin e ardhshëm, FSN-ja u rikonstituua si parti politike, instaloi një sërë reformash ekonomike dhe demokratike, me ndryshime të mëtejshme të politikave sociale që u zbatuan nga qeveritë e mëvonshme.

## Referime