Pagliacci

parapamje|djathtas|Kopertina e reduksionit të parë të luajtur në piano të publikuar në 1892
***Pagliacci***  (përkthyer: *Kllounët*) është operë  italiane me një prolog dhe dy akte, me muzikë dhe libretto nga Ruggero Leoncavallo. Është opera e vetme e tij dhe poashtu me sukses e realizuar botërisht ende sot.  Kompanitë e operës shpesh kanë vënë në skenë *Pagliacci* me *Cavalleria rusticana* nga Pietro Mascagni, një projekt i dyfishtë i njohur kolektivisht si "Cav and Pag". 

*Pagliacci* pati premierën në Teatro Dal Verme në Milano më 21 maj 1892, të dirigjuar nga Arturo Toscanini, me Adelina Stehle si Nedda, Fiorello Giraud si Canio, Victor Maurel si Tonio, dhe Mario Ancona si Silvio. Nellie Melba luajti Nedda-n në Londër më 1893, menjëherë pas premierës italiane dhe ajo u dha në New York më 15 qershor 1893, me Agostino Montegriffo si Canio. 

## Historia e Kompozimit  
Rreth vitit 1890, kur *Cavalleria rusticana e* Pietro Mascagni u dha premierë , Leoncavallo ishte një kompozitor pak i njohur. Pasi pa suksesin e Mascagni-t, ai vendosi të shkruante një operë si kundër - përgjigje: një akt i kompozuar në stilin verismo . 

Leoncavallo shkroi që ai e ka bazuar historinë e *Pagliacci* në një incident nga fëmijëria e tij:  një vrasje në 1865, viktima e së cilës ishte një shërbëtor i familjes Leoncavallo, Gaetano Scavello. Vrasësi ishte Gaetano D'Alessandro, ndërsa Luigi vëllau i tij ishte bashkëpunëtor në vrasje. Incidenti rezultoi pas një seri mashtrimesh romantike që përfshinin Scavello, Luigi D'Alessandro dhe një vajzë të fshatit me të cilën të dy burrat ishin të dashuruar .  Babai i Leoncavallos, ishte Gjyqtar në procesin e hetimit të rastit kriminal .  

Pas mësimit të komplotit të librettos së Leoncavallos në një përkthim frëngjisht më 1894, autori francez Catulle Mendès mendoi se i ngjante shfaqjes së tij të vitit 1887 *La Femme de Tabarin*, me shfaqjën e saj brenda-shfaqjës dhe klounin që vriste gruan e tij. Mendès paditi Leoncavallo për plagjiaturë . Kompozitori deklaroi injorancën e Mendes.  

Leoncavallo fillimisht titulloi tregimin e tij *Il pagliaccio* ( *Klouni* ). Baritoni Victor Maurel i cili u zgjodh si i pari Tonio, kërkoi që Leoncavallo të ndryshojë titullin nga *Il pagliaccio* në njëjës*,*  në shumës *Pagliacci*, për të zgjeruar interesin dramatik nga Canio vetëm për të përfshirë edhe Tonio (rolin e tij).  

## Historia e performimit 
*Pagliacci* mori vlerësime kritike të përziera në premierën e saj botërore, por menjëherë ishte i suksesshëm për publikun  dhe ka mbetur i tillë që nga ajo kohë. Premiera në Mbretërinë e Bashkuar e *Pagliacci* u dha në Royal Opera House Covent Garden, në Londër më 19 maj 1893. Premiera amerikane pasoi një muaj më vonë në Grand Opera House në New York më 15 qershor, me tenorin amerikan Agostino Montegriffo si Canio.  Opera Metropolitane inskenoi atë më 11 dhjetor si një projekt të dyfishtë me *Orfeo ed Euridice*, me Nellie Melba në rolin e Nedda.  

Met përsëri vuri në skenë *Pagliacci* si një projekt të dyfishtë, këtë herë i ndjekur nga *Cavalleria rusticana* më 22 dhjetor 1893.   Të dy operat që nga atëherë janë performuar shpesh si një projekt i dyfishtë - një çift i referuar në botën operistike kolektivisht si "Cav and Pag". *Pagliacci* u paraqit vetëm në Nëntor të vitit 1997 në Washington National Opera si produksion i Franco Zeffirelli .  Opera e Ri-organizuar në New York City e paraqiti *Pagliacci* në vitin 2016 në një projekt të dyfishtë me *Aleko të* Rachmaninoff.  

## Përmbledhje 
: Vendi: Kalabria, afër Montalto, në festën e Zonjës 
: Koha: midis 1865 dhe 1870 

### Prolog 
Gjatë overturës, perdet ngrihet. Prapa një perdës të dytë, Tonio, i veshur si personazhi i tij i komedisë Taddeo, i drejtohet audiencës ("Si può? . . . Si può? . . . Signore! Signori! . . . Un nido di memorie "). Ai i kujton audiencës që aktorët kanë ndjenja gjithashtu dhe se shfaqja ka të bëjë me njerëz të vërtetë. 

### Akti 1 
Në orën tre të pasdites trupa e komedisë hyn në fshat , të brohoritur nga publiku fshatar. Canio përshkruan performancën e natës: problemet e Pagliaccio. Ai thotë se shfaqja do të fillojë në   , një metodë bujqësore e mbajtjes së kohës që do të thotë se loja do të fillojë një orë para perëndimit të diellit.  Ndërsa Nedda zbret nga karroca, Tonio ofron dorën, por Canio e shtyn atë mënjanë dhe e ndihmon atë vetë. 

Fshatarët sugjerojnë të pinë në tavernë. Canio dhe Beppe pranojnë, por Tonio mbetet pas. Fshatarët ngacmojnë Canio që Tonio po planifikon një lidhje afere me Nedda-n. Canio paralajmëron të gjithë se ndërsa ai mund të veprojë bashkëshortin e marrë në lojë, në jetën reale ai nuk do të tolerojë burra të tjerë të i vardisen Nedda-s. I shokuar, një fshatar e pyet nëse Canio me të vërtetë dyshon në të. Ai i thotë jo dhe e puth ëmbël në ballë gruan e tij . Ndërsa kambanat e kishës kumbojnë, ai dhe Beppe nisen për në tavernë, duke lënë Nedda-n vetëm. 

Nedda është e frikësuar nga vrulli i Canio-s ("Qual fiamma avea nel Guardo"), por këngët e zogjve e ngushëllojnë ("Stridono lassù"). Tonio kthehet dhe i rrëfen asaj dashurinë e tij për të, por ajo qesh. I inatosur, Tonio rrëmben Nedda-n, por ajo merr një kamxhik, e godet atë dhe e largon. Silvio, i cili është i dashuri i Neddës, vjen nga taverna ku ka lënë Canio-n dhe Beppe-n të pinë. Ai i kërkon Neddës të arratiset me të pas performancës dhe megjithëse ajo ka frikë, ajo pajtohet. Tonio, i cili ka qenë duke përgjuar, largohet të informojë Canio-n në mënyrë që ai të mund të kapte Silvio-n dhe Nedda-n së bashku. Canio dhe Tonio kthehen, ndërsa Silvio shpëton, Nedda e thërret pas tij: "Unë gjithmonë do të jem e jotja !" 
[parapamje| [Enrico Caruso si Canio në *Pagliacci*, një nga rolet e tij ikonike ]]
Canio e ndjek Silvio-n, por nuk e kap dhe nuk ia sheh fytyrën. Ai kërkon që Nedda t’i tregojë emrin e dashnorit të saj, por ajo nuk pranon. Ai e kërcënon atë me thikë, por Beppe e çarmatos atë. Beppe insiston që ata të përgatiten për shfaqjen. Tonio i thotë Canio që i dashuri i saj do ta heqë veten në lojë. Canio i zemëruar ka mbetur i vetëm për të veshur kostumin e tij dhe të përgatitet për të qeshur (" Vesti la giubba " - "Vish kostumin"). 

### Akti 2 
Ndërsa mbërrin audienca, Nedda e veshur si Kolumbina, mbledh paratë e tyre. Ajo i pëshpërit një paralajmërim për Silvio dhe turma brohoris kur fillon shfaqja. 

Burri i Kolombinës, Pagliaccio, është larguar deri në mëngjes dhe Taddeo është në treg. Ajo pret me padurim të dashurin e saj Arlecchino, i cili vjen për të serenadë atë ("   ") nga poshtë dritares së saj. Taddeo kthehet dhe i rrëfen dashurinë e tij, por ajo tallet me të. Ajo lejon Arlecchino të hyjë nga dritarja.  Ai grushton veshët e Taddeos dhe e nxjerr nga dhoma dhe publiku qesh. 

Arlecchino dhe Colombina drekojnë dhe ai i jep asaj një ilaç gjumi për ta përdorur më vonë. Kur Pagliaccio kthehet, Colombina do ta drogojë atë dhe do të arratiset me Arlecchino-n. Taddeo hyn me furi, duke paralajmëruar se Pagliaccio është i dyshimtë për gruan e tij dhe do të kthehet. Ndërsa Arlecchino shpëton përmes dritarës, Kolombina i thotë: "Unë gjithmonë do të jem e jotja !"  

Ndërsa Canio (si Pagliaccio) hyn, ai dëgjon Nedda-n (si Kolumbina) dhe bërtet "Emri i Zotit! Të njëjtat fjalë! " Ai përpiqet të vazhdojë shfaqjën, por humbet kontrollin dhe kërkon të dijë emrin e dashnorit të saj. Nedda, duke shpresuar të vazhdojë performancën, e quan Canio me emrin e tij skenik "Pagliaccio", për ta kujtuar praninë e audiencës. Ai përgjigjet me arietën e tij: "   " Ai këndon se nëse fytyra e tij është e zbehtë, nuk është nga makiazhi skenik, por nga turpi që ajo i ka sjellë. Turma është e impresionuar nga performanca e tij emocionale dhe e brohoras atë, pa e kuptuar se është e vërtetë. 

Nedda, duke u përpjekur të vazhdojë aktrimin në skenë, pranon se ajo është vizituar nga Arlecchino i pafajshëm. Canio, i tërbuar dhe duke harruar shfaqjen, kërkon emrin e dashnorit të saj. Nedda betohet se nuk do t'i tregojë kurrë dhe bëhet e qartë tashmë se ata nuk po aktrojnë më. Beppe i kërkon Tonit të ndërhyjë, por Tonio përmbahet dhe ndalon që Beppe të ndalojë veprimet. Silvio fillon të luftojë rrugën e tij drejt skenës. Canio, duke rrëmbyer një thikë nga tryeza godet me thikë Nedda-n. Ndërsa vdes, ajo thërret: "Ndihmoni! Silvio! " Silvio sulmon Canio-n, por Canio e vret gjithashtu. Publiku i tmerruar më pas dëgjon linjën të fundit: 

: "   ! " - "Komedia ka mbaruar!" 

## Referime 
## Shënime