open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colt AR-15

parapamje|Komplet i plotë pushkësh AR-15A2 me municion manual, 5.56 mm dhe karikatorë.
**Colt AR-15** është një linjë prodhimi e pushkës automatike të ushqyer me karikator, me gaz, e prodhuar nga kompania e prodhimit të Colt ("Colt") në shumë konfigurime. Pushka është një derivat i paraardhësit të saj, ArmaLite AR-15 me peshë të lehtë, një pushkë automatike e projektuar nga Eugene Stoner dhe inxhinierë të tjerë në ArmaLite në 1956.

Colt aktualisht zotëron markën tregtare AR-15 dhe e përdor atë për linjën e tij të pushkëve gjysmë automatike AR-15.

## Historia 
Për shkak të problemeve financiare dhe kufizimeve në aspektin e fuqisë punëtore dhe kapacitetit të prodhimit, ArmaLite shiti modelin AR-15 dhe markën AR-15 së bashku me ArmaLite AR-10 tek Colt's Manufacturing Company në 1959. Disa nga shitjet e para ishin të Colt AR-15 plotësisht automatike në Federatën e Bashkuar të Mbretërisë 59 të Malajzisë dhe 19 Colt. Versioni gjysmë automatik i pushkës M16 si Colt AR-15 në 1964. Versioni i parë i prodhimit masiv ishte Colt AR-15 Sporter, në .223 Remington, me një tytë 20 inç, i lëshuar me karikatorë me 5 raunde. Colt që atëherë ka prodhuar shumë modele të ndryshme të modeleve të pushkëve AR-15 dhe modeleve të karabinës, duke përfshirë AR-15, AR-15A2, AR-15A3, AR-15A4 dhe të tjerë.

Shitja e AR-15-ve të rinj në SHBA u ndalua nga Ndalimi Federal i Armëve Sulmuese nga viti 1994 deri në 2004. Colt dhe të tjerët vazhduan të shesin versione të përputhshme me ligjin gjatë asaj periudhe. Më 20 shtator 2019, Colt njoftoi se nuk do të prodhonte më AR-15 për përdorim privat, për shkak të ngopjes së tregut. Ajo do të prodhonte ende AR-15 për policinë dhe njësitë ushtarake. Deri në maj 2020, kushtet e ndryshuara të tregut inkurajuan Colt të rifillonte prodhimin për shitje tek përdoruesit privatë.

## Shiko edhe 
* FN FAL

## Referime
Tuneli i Murrizit

**Tuneli i Murrizit** 
është një pjesë kyçe e Rrugës së Arbrit, një arterie rrugore që lidh Tiranën me Dibrën, duke shkurtuar ndjeshëm kohën e udhëtimit midis këtyre dy qyteteve. Ky tunel ka një gjatësi prej 3.7 kilometrash dhe është një nga shtatë tunelet e këtij aksi rrugor, të cilët kanë një gjatësi totale prej 8.5 kilometrash.

## Ndërtimi dhe përfundimi
Punimet për ndërtimin e tunelit nisën si pjesë e projektit të Rrugës së Arbrit, një infrastrukturë strategjike për zhvillimin e rajonit verilindor të Shqipërisë. Pas gjashtë vitesh punime, tuneli u hap për qarkullim më 14 mars 2025 
, duke reduktuar kohën e udhëtimit nga Tirana në Dibër në vetëm dy orë.

Gjatë ndërtimit , u përball me sfida të shumta, përfshirë kushtet gjeologjike komplekse dhe rrëshqitjet e dheut, të cilat çuan në zgjatjen e afateve të përfundimit të projektit. Megjithatë, përfundimi  i tij u konsiderua një arritje e rëndësishme për përmirësimin e infrastrukturës rrugore të Shqipërisë dhe për forcimin e lidhjeve midis rajoneve lindore dhe perëndimore të vendit.

## Rëndësia strategjike
Tuneli i Murrizit përbën një element kyç të Rrugës së Arbrit , e cila ka për qëllim të krijojë një korridor transporti që lidh Shqipërinë me Maqedoninë e Veriut. Kjo rrugë pritet të ketë një ndikim të madh ekonomik dhe social, duke përmirësuar lidhjet tregtare, duke nxitur zhvillimin e turizmit dhe duke e bërë Dibrën më të aksesueshme për vizitorët dhe investitorët.

Hapja e tunelit të Murrizit  shënon një hap të rëndësishëm në modernizimin e infrastrukturës rrugore të Shqipërisë, duke sjellë përfitime të mëdha për komunitetet lokale dhe për ekonominë e vendit në tërësi.

## Burimet
Mustafa Tukaj

**Mustafa Tukaj** është një shkrimtar dhe dramaturg shqiptar, i njohur për kontributin e tij në letërsinë dhe dramaturgjinë shqipe. Ai ka lindur në Shkodër dhe ka zhvilluar një veprimtari të gjerë letrare, duke shkruar drama, romane dhe tregime.

Në fushën e dramaturgjisë, Tukaj ka krijuar 10 drama me tematikë historike dhe shoqërore, nga të cilat 8 janë vënë në skenë. Këto vepra kanë pasuruar repertorin e Teatrit "Migjeni" dhe skenat shqiptare në përgjithësi. Dramaturgjia e tij është e ndikuar nga temat e identitetit kombëtar, historisë dhe zhvillimeve shoqërore.

Në letërsi, Tukaj ka shkruar tregime, novela dhe romane, veçanërisht për të rinjtë . Një nga romanet e tij më të njohura është "Rivalët" , i cili trajton botën e adoleshentëve dhe temat e tyre sociale dhe psikologjike.

Përveç krijimtarisë së tij origjinale, Tukaj ka kontribuar edhe në përkthimin dhe ritregimin e legjendave dhe rrëfenjave shqiptare në gjuhë të huaja, si anglisht dhe rusisht, duke ndihmuar në promovimin e kulturës shqiptare në nivel ndërkombëtar.

Në vitin 2025, ai ka shprehur shqetësimin e tij për gjendjen e dramës shqiptare , duke theksuar se teatrot kombëtare po i kushtojnë më shumë vëmendje dramave të huaja dhe ka apeluar për më shumë përkrahje për dramaturgjinë vendase .

## Burimet
SHFMU "Ndre Mjeda" në Rakosh

**Shkolla Fillore dhe e Mesme e Ulët "Ndre Mjeda"** është një institucion arsimor që ndodhet në fshatin Rakosh të komunës së Istogut dhe është një nga shkollat më të vjetra në këtë komunë. 

## Historiku 
Shkolla fillore e Rakoshit është ndër shkollat më të vjetra të Komunës së Istogut. Procesi mësimor në këtë shkollë është organizuar në gjuhën serbe para Luftës së Dytë Botërore. Në të mësonin edhe nxënësit shqiptarë (në gjuhën serbe). Në periudhën e viteve 1941-1944 procesi mësimor është mbajtur në gjuhën shqipe për të vazhduar edhe pas vitit 1945. Numri më i madh i nxënësve ishte në gjuhën shqipe.

Shkolla amë e Rakoshit kishte tri paralele të ndara fizike në fshatrat Shushicë, Belicë dhe Veriq. Iniciatori kryesor për ndërtimin e kësaj shkolle ishte Sadik Halil Haxhiaj.

Nxënësve shqiptarë, në fillim të vitit shkollor 1991/92 u ndalohej hyrja dhe mbajtja e mësimit në gjuhën shqipe. Për një kohë të shkurtër nxënësit dhe mësimdhënësit e tyre sistemohen në lokalet shtëpi-shkolla. Numri i kryefamiljarëve të cilët i ofruan shtëpitë e tyre në organizimin e mësimit në gjuhen shqipe ishte i madh. Drejtoria e shkollës bëri zgjedhjen e shtëpive të cilat ishin më të përshtatshme për mbajtjen e mësimit .Secili kryefamiljar liroi nga një dhomë, kryesisht oda të ndejës.

Në vitin 2016, shkolla festoi 70-vjetorin e saj, ku morën pjesë përfaqësues të komunës, mësimdhënës, nxënës dhe prindër. Gjatë këtij eventi, u theksua rëndësia e arsimit cilësor për një shoqëri të shëndoshë, dhe nxënësit së bashku me mësimdhënësit përgatitën një program kulturor-artistik për të festuar këtë ditë. 

Në vitin 2019, shkolla mirëpriti një vizitë nga ambasadori Jan Brathu, shefi i misionit të OSBE-së në Kosovë, duke reflektuar rëndësinë e saj në komunitet dhe angazhimin në mësimdhënie dhe arsim. 

## Personeli arsimor 
Shkolla kishte 38 punëtorë shqiptarë, prej tyre 36 mësimdhënës, një punëtor teknik dhe drejtor ishte Rrahman Igrishta.

**Rakosh**
#Avdi Jakup Haxhiaj
#Fadil Haxhiaj
#Hysen Sadik Haxhiaj
#Mustaf Halil Haxhiaj 
#Osa Haxhiaj
#Qerim Haxhiaj
#Ramadan Demiraj
#Rexhep Arifaj
#Zeqir Sali Haxhiaj

**Kërnicë e Epërme**
#Hajriz Tahiraj
#Ibish Llugiqi 
#Imer Fekaj
#Kadri Idrizaj
#Sadik Hasanaj
#Shaban Ademaj
#Sherif Tahiraj

**Shushicë**
#Avdyl Sinan Nekaj-Shushicë e Ulët
#Qerim Idriz Nimanaj-Shushicë e Epërme
#Sadik Kamer Aliak-Shushicë e Epërme
#Salih Osman Ibrahimaj-Shushicë e Epërme
#Xhemë Haxhi Nimanaj-Shushicë e Epërme

## Shih edhe 
* Arsimi në Kosovë

## Referime
KF Tërnoci

**KF Tërnoci** është një klub futbolli nga Tërnoci i Madh, Serbia. Arbnor Fejzullahu, Gjelbrim Taipi dhe Faton Xhemaili ishin pjesë e KF Tërnocit.

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* KF Tërnoci në srbijasport.net
Hekurudha Shkodër-Gjakovë

**Hekurudha Shkodër – Gjakovë** është një hekurudhë e planifikuar që do të lidhte me linjë hekurudhore qytetin e Shkodrës në Shqipëri me Gjakovën në Kosovë.

## Vështrim 
Sipas studimit të fizibilitetit të zbuluar në mars 2025, kjo lidhje do të ketë 7 stacione dhe një gjatësi prej 105.8 km. Projekti përfshinë 43 ura dhe 14 tunele, me një gjatësi totale tunelesh prej 35.3 km. Sipas studimit të fizibilitetit, kostoja e këtij segmenti përllogaritet në 1.8 miliardë euro. Stacionet e planifikuar janë Shkodër, Fierzë, Bajram Curri, Gjakovë. 

Fizibiliteti u fillua më 2022 me një investim të përbashkët 1.9 milionë euro të Qeverive të Shqipërisë dhe Kosovës. 

Linja do të ishte vazhdimësi e Hekurudhës Vorë - Shkodër ndërsa në Kosovë do të vazhdonte drejtë Prishtinës. 

Në mbledhjen e përbashkët të Qeverive Kosovë – Shqipëri në tetor të vitit 2020 u nënshkrua memorandum për bashkëpunimin për transportin hekurudhorë ndërsa ideja për lidhjen e dy vendeve me hekurudhë daton që nga periudha e Mbretit Zog në vitin 1933.

## Shih edhe 
* Stacioni hekurudhor i Shkodrës

## Referime
Gjenerallejtënant

[parapamje|Gjeneralrreshter i [Forca e Sigurisë së Kosovës|FSK-së, Bashkim Jashari.]]
**General Lejtënant**, **Gjenerallejtënant** ose **Gjeneralrreshter** është një gradë ushtarake e përdorur në shumë vende. Renditja e ka origjinën nga Sistemi i Vjetër Evropian. Grada e ka origjinën në mesjetë, ku titulli i gjeneral-lejtnant mbahej nga komandanti i dytë në fushën e betejës, i cili normalisht ishte në vartësi të një kapiteni gjeneral.

Në ushtritë moderne, gjenerallejtënant zakonisht renditet menjëherë më poshtë gjeneralit (ose gjeneral kolonelit) dhe mbi gjeneral-majorin; është ekuivalente me gradën e marinës të zëvendësadmiralit dhe në forcat ajrore me një strukturë të gradave të veçanta, është e barabartë me marshallin ajror. Në Shtetet e Bashkuara, një gjenerallejtënant ka një shenjë me tre yje dhe komandon një trupë ushtrie, e përbërë zakonisht nga tre divizione të ushtrisë, dhe e përbërë nga rreth 60,000 deri në 70,000 ushtarë.

Mospërputhja në dukje se një gjeneral-lejtnant tejkalon një gjeneral-major (ndërsa një major tejkalon një toger) është për shkak të derivimit të gjeneral-majorit nga gjeneral-rresheri, i cili ishte një gradë në vartësi të gjeneral-lejtnant (sikurse një toger tejkalon një rreshter-major). Disa vende (p.sh. shtetet e Ballkanit) përdorin gradën e gjeneral-nënkolonelit në vend të gjeneral-lejtnant, në përpjekje për të zgjidhur këtë anomali të dukshme.

Në të kundërt, në Rusi dhe një numër vendesh të tjera të ish-Bashkimit Sovjetik, gjenerallejtënant është një gradë menjëherë nën gjeneral-kolonelin dhe mbi gjeneral-major - në këto sisteme nuk përdoret gjeneral brigade i shumë vendeve perëndimore.

Përveç kësaj, disa vende përdorin gjeneral-lejtnant si gradën e komandantit të divizionit, dhe disa i kanë caktuar me sistemin revolucionar francez. Për shembull, disa vende të Amerikës së Jugut përdorin gjeneralin e divizionit si ekuivalent të gjeneral-lejtnant.

## Shiko edhe 
* Gjenerali
* Komandanti

## Referime
Marrëveshja

**Marrëveshja**, është një marrëveshje joformale dhe juridikisht jodetyruese ndërmjet dy ose më shumë palëve. Zakonisht është gojore, por mund të shkruhet ose të kuptohet thjesht si pjesë e një marrëveshjeje të pashprehur me marrëveshje ose nëpërmjet rregullave të mirësjelljes reciproke të dobishme. Thelbi i një marrëveshje është se ajo mbështetet në nderin e palëve për përmbushjen e saj, në vend që të jetë në asnjë mënyrë e zbatueshme. Ai dallon nga një marrëveshje ose kontratë ligjore. Një formë më formale (por ende jo detyruese) e marrëveshjes është memorandumi i mirëkuptimit.

Marrëveshjet e tilla shpesh përdoren për marrëdhënie shoqërore ose biznesi që nuk kërkojnë angazhime të forta ligjore, por kërkojnë mirëbesim dhe bashkëpunim. Edhe pse nuk kanë forcë ligjore, ato mund të krijojnë një bazë për ndihmë reciproke dhe mund të ndihmojnë në zgjidhjen e konflikteve pa nevojën për procedura të komplikuara ligjore.

## Shiko edhe 
* Mosmarrëveshja

## Referime
Këshilla (mendim)

parapamje|Këshilla e mirë (titulli origjinal: Le bon conseil), nga Jean-Baptiste Madou.
**Këshilla** është një formë e lidhjes së opinioneve personale ose institucionale, sistemeve të besimit, vlerave, rekomandimeve ose udhëzimeve për situata të caktuara, të transmetuara në një kontekst me një person, grup ose parti tjetër. Këshillat shpesh ofrohen si udhëzues për veprim dhe/ose sjellje. E thënë pak më thjesht, një mesazh këshillimi është këshillë për atë që mund të mendohet, thuhet ose bëhet ndryshe për të adresuar një problem, për të marrë një vendim ose për të menaxhuar një situatë.

Këshillat mund të vijnë nga individë me përvojë të madhe në një fushë të caktuar, ose mund të jenë të bazuara në hulumtime dhe analiza të thelluara. Pavarësisht kësaj, ato shpesh janë subjektive dhe mund të ndryshojnë në varësi të kontekstit dhe perspektivës së ofruesit të këshillës.

## Shiko edhe 
* Mendimi
* Opinioni

## Referime
Rrethi vicioz

[parapamje|[Depresioni i shprehur si një rreth vicioz.]]
Një **rreth vicioz** (ose **cikël** **vicioz**) është një zinxhir kompleks ngjarjesh që përforcon veten përmes një cikli reagimi, me rezultate të dëmshme. Është një sistem pa prirje drejt ekuilibrit (social, ekonomik, ekologjik, etj.), të paktën në afat të shkurtër. Çdo përsëritje e ciklit përforcon atë të mëparshëm, në një shembull të reagimeve pozitive. Një rreth vicioz do të vazhdojë në drejtim të momentit të tij derisa një faktor i jashtëm të ndërhyjë për të thyer ciklin. Një shembull i njohur i një rrethi vicioz në ekonomi është hiperinflacioni.

Kur rezultatet nuk janë të dëmshme, por të dobishme, në vend të kësaj përdoret termi **cikël i virtytshëm**.

## Shiko edhe 
* Zingjiri i ngjarjeve
* Reaksioni zinxhir

## Referime
Reaksioni zinxhir

Një **reaksion zinxhir** është një sekuencë reaksionesh ku një produkt ose nënprodukt reaktiv shkakton që të ndodhin reaksione shtesë. Në një reaksion zinxhir, reagimet pozitive çojnë në një zinxhir ngjarjesh vetë-përforcuese.

Reaksionet zinxhir janë një mënyrë që sistemet që nuk janë në ekuilibër termodinamik mund të lëshojnë energji ose të rrisin entropinë në mënyrë që të arrijnë një gjendje të entropisë më të lartë. Për shembull, një sistem mund të mos jetë në gjendje të arrijë një gjendje energjie më të ulët duke lëshuar energji në mjedis, sepse pengohet ose pengohet në një farë mënyre të marrë rrugën që do të rezultojë në çlirimin e energjisë. Nëse një reaksion rezulton në një çlirim të vogël energjie duke i lënë vendin më shumë çlirimeve të energjisë në një zinxhir në zgjerim, atëherë sistemi zakonisht do të shembet në mënyrë shpërthyese derisa të çlirohet shumë ose e gjithë energjia e ruajtur.

Një metaforë makroskopike për reaksionet zinxhir është kështu një top bore që shkakton një top bore më të madhe derisa më në fund të rezultojë një ortek ("efekti i topit të borës"). Ky është rezultat i energjisë potenciale gravitacionale të ruajtur që kërkon një rrugë çlirimi mbi fërkimin. Kimikisht, ekuivalenti me një ortek bore është një shkëndijë që shkakton një zjarr në pyll. Në fizikën bërthamore, një neutron i vetëm i humbur mund të rezultojë në një ngjarje kritike të menjëhershme, e cila më në fund mund të jetë mjaft energjike për shkrirjen e një reaktori bërthamor ose (në një bombë) një shpërthim bërthamor.

Një metaforë tjetër për një reaksion zinxhir është efekti domino, i quajtur sipas aktit të rrëzimit të dominosë, ku veprimi i thjeshtë i rrëzimit të një domino çon në rrëzimin e të gjitha dominove, edhe nëse ato janë dukshëm më të mëdha.

Reaksione të shumta zinxhir mund të përfaqësohen nga një model matematikor i bazuar në zinxhirët Markov.

## Shiko edhe 
* Rrethi vicioz

## Referime
Sekreti i hapur

[parapamje|Porta e rrugës [Zona 51.]]
Një **sekret i hapur** është informacioni që fillimisht synohej të ishte konfidencial, por në një moment është zbuluar dhe është i njohur për shumë njerëz. Sekretet e hapura janë sekrete në kuptimin që ato janë të përjashtuara nga ligjërimi formal ose zyrtar, por janë të hapura në kuptimin që janë të njohura dhe të referuara në idioma dhe lojëra gjuhësore, megjithëse këto shpesh kërkojnë shpjegime për të huajt.

Sekretet e hapura shpesh mund të krijojnë situata të çuditshme, ku shumë njerëz e dinë informacionin, por askush nuk e thotë hapur për shkak të normave sociale ose politike. Kjo mund të çojë në keqkuptime dhe krijimin e një atmosfere të pasigurisë, ku të gjithë e dinë, por askush nuk është i gatshëm të pranojë publikisht realitetin.

## Shiko edhe 
* Fshehtësia

## Referime
KF Mitrovica

**Klubi Futbollistik "Mitrovica"** është klub futbolli nga Mitrovica, Kosovë. Klubi është themeluar në vitin 2011 si *KF Australia*. 

## Lojtarë të shquar
* Bujar Pllana
* Baton Zabërgja
* Enis Zabërgja

## Referime
Rregulli i madh

Fraza **rregull i madh** i referohet një metode të përafërt për të bërë diçka, bazuar në përvojën praktike dhe jo në teori. Ky përdorim i frazës mund të gjurmohet në shekullin e 17-të dhe është shoqëruar me tregti të ndryshme ku sasitë maten në krahasim me gjerësinë ose gjatësinë e gishtit të madh.

Një etimologji e gabuar popullore filloi të qarkullonte në vitet 1970, duke lidhur në mënyrë të rreme origjinën e shprehjes "rregull i madh" me doktrinën ligjore mbi abuzimin në familje. Gabimi u shfaq në një numër revistash ligjore dhe Komisioni i Shteteve të Bashkuara për të Drejtat Civile publikoi një raport mbi abuzimin në familje të titulluar "Nën sundimin e gishtit" në 1982. U bënë disa përpjekje për të dekurajuar frazën, e cila u pa si tabu për shkak të kësaj origjine të rreme. Gjatë viteve 1990, disa autorë identifikuan saktë etimologjinë e rreme popullore; megjithatë, lidhja me dhunën në familje ishte ende duke u cituar në disa burime ligjore në fillim të viteve 2000.

## Shiko edhe 
* Ideja

## Referime
Dritarja e mundësisë

parapamje|Dritare kritike në mjekësinë e urgjencës.
Një **dritare mundësie**, e quajtur edhe një **diferencë mundësie** ose **dritare kritike**, është një periudhë kohore gjatë së cilës mund të ndërmerren disa veprime që do të arrijnë një rezultat të dëshiruar. Pasi të përfundojë kjo periudhë, ose "dritarja është mbyllur", rezultati i specifikuar nuk është më i mundur.

Dritaret e mundësisë shpesh shfaqen kur kushte të caktuara janë të favorshme për të bërë një ndryshim të rëndësishëm, siç mund të jetë një mundësi për rritje ekonomike ose për të arritur një marrëveshje strategjike. Ato janë të përkohshme dhe kërkojnë veprim të shpejtë dhe të menduar mirë për të shfrytëzuar mundësinë para se të mbyllet.

## Shiko edhe 
* Mundësia

## Referime
Jopërcaktueshmëria

**Jopërcaktueshmëria** është ideja që ngjarjet (ose ngjarje të caktuara, ose ngjarje të llojeve të caktuara) nuk shkaktohen, ose nuk shkaktohen në mënyrë të përcaktuar.

Është e kundërta e determinizmit dhe lidhet me rastësinë. Është shumë e rëndësishme për problemin filozofik të vullnetit të lirë, veçanërisht në formën e libertarianizmit metafizik. Në shkencë, veçanërisht teoria kuantike në fizikë, jopërcaktueshmëria është besimi se asnjë ngjarje nuk është e sigurt dhe se i gjithë rezultati i çdo gjëje është probabilist. Parimi i pasigurisë së Heisenberg dhe "rregulli i lindur", i propozuar nga Max Born, janë shpesh pika fillestare në mbështetje të natyrës indeterministe të universit. Jopërcaktueshmëria pohohet gjithashtu nga Sir Arthur Eddington dhe Murray Gell-Mann. Jopërcaktueshmëria është promovuar nga eseja e biologut francez Jacques Monod "Shans dhe Nevoja". Fizikanti-kimisti Ilya Prigogine argumentoi për jopërcaktueshmërinë në sistemet komplekse.

## Shiko edhe 
* Përcaktueshmëria

## Referime
Musa Milaqi

**Musa Jonuz Milaqi** (1874-1919), një patriot i shquar shqiptar nga Durrësi, dha një kontribut të jashtëzakonshëm në çështjen kombëtare. I lindur më 1874, ai u rrit në një mjedis ku ndjenjat patriotike ishin të fuqishme dhe të gjalla. Familja Milaqi është një nga familjet ë të vjetra të qytetit të Durrësit. I ndikuar nga idealet e rilindasve dhe i frymëzuar nga mësuesit e tij, ai u bë një ndër zërat më të fortë të atdhedashurisë në qytetin e tij.

Musa Milaqi ishte aktiv në lëvizjet kombëtare të kohës. Më 26 nëntor 1912, ai mori pjesë në ngritjen e flamurit në Durrës dhe në pritjen e Ismail Qemalit, për ta përcjellë më pas drejt Vlorës. Ai u dallua për përkushtimin ndaj lirisë dhe pavarësisë së Shqipërisë, duke bashkëpunuar ngushtë me figura të njohura të kohës, si Dom Nikoll Kaçorri, Skerdilaid Kënguli, avokat Hysen Myshketa dhe Mustafa Efendi Varoshi.. Më pas, në vitin 1919, ai u bë pjesë e grupit të emergjencës së patriotëve durrsakë, të cilët u përpoqën të ndihmonin popullsinë në përballimin e krizës së rëndë të bukës që kishte pllakosur qytetin. Gjatë një aksioni për sigurimin e drithit nga fshatrat përreth, ai u sëmur rëndë dhe, si pasojë, ndërroi jetë duke lënë pas një boshllëk të madh në radhët e patriotëve shqiptarë.

Djemtë e tij, Jusuf Milaqi, Mahmut Milaqi dhe Asim Milaqi, vazhduan rrugën e babait të tyre me ndershmëri dhe përkushtim ndaj kombit. Ata mbajtën gjallë amanetin e tij: "Duajeni Shqipërinë, mbrojeni atë!". Në vitin 1939, përballë pushtimit italian, ata nuk u përkulën, duke kontribuar materialisht për Lëvizjen Çlirimtare. Megjithatë, pas çlirimit, regjimi komunist i persekutoi, duke konfiskuar pasurinë e tyre dhe duke i zhytur në një fat të ngjashëm me shumë familje të tjera patriotike shqiptare.

Historia e Musa Milaqit dhe familjes së tij mbetet një shembull i pashlyeshëm i sakrificës dhe përkushtimit për atdheun. Kontributi i tij në mbrojtjen e interesave kombëtare, përhapjen e dijes dhe forcimin e ndjenjës patriotike do të kujtohet brez pas brezi, si një testament i gjallë i shpirtit shqiptar.

## Shiko edhe 
* Durrësi

## Referime
Qerim Mata

**Qerim Mata** (1934 – 2019)  ishte një regjisor shqiptar i njohur për kontributin e tij në kinematografinë dokumentare dhe kronikale. Ai ka realizuar një sërë filmash të rëndësishëm me vlera artistike dhe historike.

## Jeta dhe karriera
Qerim Mata lindi në Tiranë, më 20 tetor 1934. Ai ndoqi studimet e larta në Institutin e Lartë të Arteve, ku u specializua për aktrim. Pas përfundimit të studimeve, filloi punën në Kinostudion "Shqipëria e Re", ku u angazhua fillimisht si asistent regjisor.

Në vitin 1972, Mata realizoi filmin e tij të parë dokumentar të pavarur, "Motive dibrane". Gjatë karrierës së tij, ai realizoi mbi 35 filma dokumentarë, duke trajtuar tema të ndryshme sociale, historike dhe kulturore.

## Vepra të rëndësishme
Një nga filmat e tij më të njohur është "Udhëtim në pranverë" (1975)  , një film muzikor që ndërthurte peizazhet e ndryshme të Shqipërisë me këngë popullore dhe moderne të kohës. Filmi përshkruante një udhëtim simbolik të një çifti të dashuruarish nëpër vendin e tyre, duke sjellë një panoramë të zhvillimeve industriale, bujqësore dhe mjedisore.

## Trashëgimia dhe vdekja
Qerim Mata u nda nga jeta më 20 mars 2019 
. Ai la pas një trashëgimi të pasur në fushën e filmit dokumentar, duke u vlerësuar për kontributin e tij në dokumentimin e jetës dhe kulturës shqiptare. Varrimi i tij u zhvillua më 21 mars 2019 në Tiranë.

## Referime
She's All That

'''''She's All That''''' është një film romantik komedi adoleshente amerikan i vitit 1999 me regji nga Robert Iscove. Në të luajnë Freddie Prinze Jr., Rachael Leigh Cook, Matthew Lillard, Paul Walker, Jodi Lyn O'Keefe, Kieran Culkin dhe Anna Paquin. Filmi është një përshtatje moderne e shfaqjes *Pygmalion* të George Bernard Shaw dhe filmit të George Cukor të vitit 1964 *My Fair Lady*.

Filmi mori vlerësime të përziera nga kritikët, të cilët vlerësuan interpretimet e aktorëve kryesorë, por ishin kritikë ndaj skenarit. Ishte një nga filmat më të njohur për adoleshencë në fund të viteve 1990 dhe arriti në vendin e parë në arkë në javën e parë të publikimit. Ai vazhdoi të fitonte 103 milionë dollarë në mbarë botën. Filmi doli në publikim të përgjithshëm më 29 janar.

Filmi arriti numrin 1 në arkë në javën e parë të publikimit, duke fituar 16.1 milionë dollarë gjatë fundjavës së hapjes së Super Bowl. Në Metacritic, filmi ka një notë mesatare të ponderuar prej 51 nga 100, bazuar në 32 kritikë, duke treguar "vlerësime të përziera ose mesatare".

### Vlerësimet
Filmi fitoi tetë çmime dhe u nominua për pesë të tjerë.

## Ribërje
Në shtator 2020, u njoftua një ribërje e filmit me këmbim gjinor, me titull ''He's All That*, me Mark Waters për regjinë, skenaristin origjinal R. Lee Fleming Jr. për shkrimin dhe me aktorët Tanner Buchanan dhe Addison Rae. Atë tetor, Myra Molloy, Madison Pettis, Peyton Meyer, Isabella Crovetti dhe Annie Jacob u hodhën në rolin e aktorëve.

Në dhjetor 2020, Rachael Leigh Cook iu bashkua kastit për të portretizuar nënën e personazhit të Rae. Është konfirmuar se personazhi i Cook nuk ka lidhje me karakterin e saj origjinal. *He's All That* u publikua më 27 gusht 2021, nga Netflix.

## Shënime
## Referime
## Lidhje të jashtme
* Faqja zyrtare
* *She's All That'' në IMDb
Umai

**Umai** është perëndeshë e pjellorisë sipas mitologjisë turke dhe së tengrizmit e cila lidhet me gratë, nënat dhe fëmijët.  Umai mbron dhe edukon foshnjat, si dhe mund të ndajë shpirtin nga të vdekurit, veçanërisht fëmijët e vegjël. Ajo jeton në parajsë dhe është e padukshme për njerëzit e thjeshtë. Shpirtrat e foshnjave që do të lindin mbahen në tempullin që ndodhet në malin "Ymay-tas" ose Amai. Kakasët (grup etnik turk) e theksojnë atë në veçanti.  Nga Umai, lindi esenca e zjarrit (*Od Ana*). 

## Etimologjia 
Rrënja turke e fjalës "*umāy" (umai)* i referohet fjalës "placentë ose paslindje" dhe filloi të përdorej si emër për perëndeshën, funksioni i së cilës ishte të kujdesej për gratë dhe fëmijët e cila me pjellorinë.   Në mongolisht, u*mai* do të thotë "mitër", duke reflektuar ndoshta prejardhjen kulturore të mongolëve nga turqit ose lidhjet e lashta leksikore midis mongolëve dhe turqve. 

## Perëndesha e fëmijëve 
Emri shfaqet në mbishkrimin e shekullit të 8-të të Kul Tigin "*Umay teg ögüm katun kutıŋa*" e cila nënkuptojn "nën kujdesin e nënës sime që është si perëndeshë umai".

Umai mbron gratë e fëmijët. Dëshmohet shumë herët në shkrimet e monumenteve orkon. Nga këto shkrime kuptohet se Umai pranohej të ishte nënë dhe udhërrëfyese. Gjithashtu, kaganët mendoheshin se përfaqësonin Kök Tengrin. Gratë kagane, *katun* ose *hatun*, konsideroheshin gjithashtu të ishin umai. Me ndihmën e 'Umait, *kaganët* s'kishin fëmijë dhe këto foshnje ishin garancia e perëndeshës. Sipas ''Divanü Lügat'it-Türk*, kur gratë adhurojnë Umain, ato bëjnë djem. Gratë turke lidhnin fije te djepet e vegla për foshnja nga Umai. Ky besim shihet tek popujt tungusikë në Siberinë jugore dhe popullin altai. Umai është përshkruar gjithmonë së bashku me një fëmijë.  Besohet se kur Umai lë një fëmijë për një kohë të gjatë, fëmija sëmuret dhe shamanët përfshihen për të thirrur Umain. Buzëqeshja e një foshnjeje në gjumë tregon se Umai është afër tij dhe kur ai qan, do të thotë që Umai është larguar. 

Potapovi thotë se, si mbrojtës i foshnjave, Umai i dërgon fëmijët e vdekur  në parajsë. 

Sipas pikëpamjes së kirgistanezve, Umai jo vetëm që i mbron fëmijët, por edhe komunitetet turke në mbarë botën. 

Meqë thuhet se Umai është e lidhur me diellin, ajo quhet *Sarı Kız'' 'Vajza e Verdhë' dhe e verdha është ngjyra dhe simboli i saj. 

## Referime
Xhamia e Kanit

**Xhamia e Kanit** është xhamia më e vjetër dhe ndodhet në Kasimov në Rusinë Qendrore. Ajo daton që prej Qanatit të Hasimit ose Kasimovit në shekujt 15 dhe 16. Sipas Kadir Aliut, xhamia me tulla u ndërtua nga Shagali në mesin e shekullit të 16-të.  Disa besojnë se xhamia daton që nga koha e mbretërimit të Qanatit të Hasimit.  Ndërtesa origjinale u shkatërrua me urdhër të Pjetrit të Madh në vitin 1702, por minarja e saj e gjerë prej guri mbijeton.

Xhamia ekzistuese është ngritur pranë minares së vjetër në vitin 1768. Tatarët vendas i shtuan asaj katin e dytë në vitin 1835. Pranë lumit Oka është një tjetër pikë referimi lokale, Mauzoleumi i Shagalit nga mesi i shekullit të 16-të. Xhamia e Kanit është një muze publik qysh prej 1930-ës.

Dizajni minimalist i minares, me mure të pazbukuruara, i ngjason minares së famshme Guangta të Xhamisë Huaisheng në Guangzhou, në Kinën Jugore.

## Shih gjithashtu 
* Islami në Rusi
* Lista e xhamive në Rusi
* Lista e xhamive në Evropë

## Referime
Odysee

**Odysee** është një platformë amerikane e decentralizuar e ndarjes së videove e ndërtuar në zinxhirin e bllokut LBRY. Ai pozicionohet si një alternativë për faqet kryesore të ndarjes së videove (siç është YouTube), por me theks në lirinë e fjalës dhe decentralizimin.

Platforma i lejon përdoruesit të ngarkojnë, ndajnë dhe fitojnë para nga videot përmes kriptomonedhës, duke ruajtur qëndrueshmërinë e përmbajtjes përmes një rrjeti peer-to-peer.

## Historia 
Faqja u themelua nga Julian Chandra në 2020.

## Burimi i të dhënave 
## Lidhje të jashtme 
*
Universiteti Islamik Rus

**Universiteti Islamik Rus** është universiteti i parë zyrtar islamik  në Rusi.  Ajo u themelua në vitin 1998 në Kazan, në Republikën e Tataristanit. Universiteti përbëhet nga tre departamente, si: teologjia, shkenca islame dhe përgatitja e hafizit, dhe katër nëndepartamente: humanitare, ligj islamik, teologji islame dhe filologji. Në vitin 2008, universiteti kishte rreth 70 pedagogë dhe mbi 400 studentë. Universiteti e ndryshoi statusin e tij në institut islamik në vitin 2009.

## Shih gjithashtu 
* Lista e institucioneve arsimore islame
* Federata e Universiteteve të Botës Islame

## Referime 
## Lidhje të jashtme
Protestat serbe kundër korrupsionit, 2024–tani

Në nëntor 2024, një seri protestash masive filloi në Novi Sad pas shembjes së tendës së stacionit hekurudhor në qytet, e cila la 16 të vdekur dhe një të plagosur rëndë. Që nga 9 marsi 2025, protestat janë përhapur në 400 qytete dhe qyteza në Serbi dhe janë në vazhdim. Protestat po drejtohen nga studentët e universitetit të cilët kërkojnë llogari për shembjen e tendës.

Bllokimi i objekteve arsimore nisi fillimisht më 22 nëntor në Fakultetin e Arteve Dramatike pasi studentët u sulmuan gjatë një nderimi të heshtur për viktimat e incidentit të 1 nëntorit. Pas Fakultetit të Arteve Dramatike, shumë shpejt pasuan fakultete të tjera dhe shkolla të mesme. Përveç demonstratave të tjera, protestuesit po mbajnë çdo ditë bllokada të trafikut "**Serbia, stop**" (serbisht: Застани, Србијо, Zastani, Srbijo), të cilat zhvillohen nga ora 11:52, koha kur u shemb tenda në Novi Sad, deri në orën 12:07 pasdite, me qëllim që të shënojnë simbolikisht 6 jetë të humbura nga fatkeqësia. Ata gjithashtu do të qëndronin të heshtur për ato 15 minuta.

## Prapaskena 
Më 1 nëntor 2024, tenda e stacionit hekurudhor të Novi Sadit u shemb, duke vrarë 14 persona në vend dhe duke lënë tre të plagosur; një nga të plagosurit vdiq më 17 nëntor 2024 dhe një tjetër do të vdiste më vonë, më 21 mars 2025. Rënia çoi në shqetësim të gjerë publik në Serbi, ku shumë veta vunë në dyshim integritetin strukturor dhe mbikëqyrjen e mirëmbajtjes së infrastrukturës publike. Autoritetet nisën një hetim për shkaqet e incidentit, por zhgënjimi i publikut u rrit për shkak të mungesës së përgjegjësisë në përgjigje. Ndërtesa e stacionit është ndërtuar në vitin 1964 dhe është rinovuar nga viti 2021 deri në mesin e vitit 2024 me mbështetjen e Iniciativës Kineze Belt and Road. Shkaku zyrtar i shembjes është ende nën hetim me korrupsionin e qeverisë dhe marrëdhëniet e errëta me kontraktorët kinezë të fajësuar.

## Shiko edhe 
* Rrëzimi i strehës në stacionin hekurudhor të Novi Sadit
* Korrupsioni në Serbi
* Barometri Global i Korrupsionit

## Referime
KF Mirdita

**KF Mirdita** është një klub shqiptar futbolli me seli në Mirditë, Shqipëri. Ata nuk luajnë në as një kategori për momentin.

## Nderime
* **Kategoria e Dytë**: 
** **Kampion (1):** 1991–92
* **Kategoria e Tretë**: 
** **Kampion (1):** 2018

## Lojtarë të shquar
* Jordi Jaku
* Albion Marku

## Burime
KF Elektroliza

**Klubi Futbollistik Elektroliza** është klub futbolli nga Kçiqi i Madh, Mitrovica, Kosovë. Në vitin 2004, Elektroliza u shpall kampion regjional dhe u inkuadrua në Ligën e Dytë. Klubi aktualisht nuk merr pjesë në asnjë kompeticion.

## Referime
Sigurimi jetësor

parapamje|Certifikata e sigurimit të jetës e lëshuar nga kompania e sigurimit të zjarrit dhe jetës në Yorkshire për Samuel Holt, Liverpool, Angli, 1851. E ekspozuar në Muzeun Britanik në Londër.
**Sigurimi jetësor** ose **sigurimi i jetës**, është një kontratë midis një mbajtësi të policës së sigurimit dhe një siguruesi ose siguruesi, ku siguruesi premton t'i paguajë një përfituesi të caktuar një shumë parash me vdekjen e një personi të siguruar. Në varësi të kontratës, ngjarje të tjera si sëmundja terminale ose sëmundja kritike mund të shkaktojnë gjithashtu pagesën. Mbajtësi i policës zakonisht paguan një prim, ose rregullisht ose si një shumë e vetme. Përfitimet mund të përfshijnë shpenzime të tjera, të tilla si shpenzimet e funeralit.

Politikat e jetës janë kontrata ligjore dhe kushtet e secilës kontratë përshkruajnë kufizimet e ngjarjeve të siguruara. Shpesh, përjashtimet specifike të shkruara në kontratë kufizojnë përgjegjësinë e siguruesit; Shembujt e zakonshëm përfshijnë pretendimet në lidhje me vetëvrasjen, mashtrimin, luftën, trazirat dhe trazirat civile. Vështirësitë mund të lindin kur një ngjarje nuk është e përcaktuar qartë, për shembull, i siguruari me vetëdije ka pësuar një rrezik duke dhënë pëlqimin për një procedurë mjekësore eksperimentale ose duke marrë ilaçe që rezultojnë në lëndim ose vdekje.

Sigurimi modern i jetës ka disa ngjashmëri me industrinë e menaxhimit të aseteve, dhe siguruesit e jetës kanë diversifikuar ofertat e produkteve të tyre në produkte pensioni si pensionet.

Kontratat e bazuara në jetë priren të ndahen në dy kategori kryesore:

* Politikat e mbrojtjes: të dizajnuara për të ofruar një përfitim, zakonisht një pagesë të përgjithshme, në rast të një ndodhie të caktuar. Një formë e zakonshme e një dizajni të policës së mbrojtjes është sigurimi me afat.
* Politikat e investimit: objektivi kryesor i këtyre politikave është lehtësimi i rritjes së kapitalit me prime të rregullta ose të vetme. Format e zakonshme (në Shtetet e Bashkuara) janë jeta e tërë, jeta universale dhe politikat e ndryshueshme të jetës.

## Shiko edhe 
* Financa
* Siguria fizike

## Referime
Kompania (biznes)

parapamje|Një ndërtesë moderne zyre e korporatës në Münster, North Rhine-Westphalia, Gjermani.
Një **kompani** është një person juridik që përfaqëson një shoqatë të personave juridikë, qoftë fizikë, juridikë ose një përzierje e të dyjave, me një objektiv specifik. Anëtarët e kompanisë ndajnë një qëllim të përbashkët dhe bashkohen për të arritur qëllime specifike, të deklaruara.

Me kalimin e kohës, kompanitë kanë evoluar duke pasur karakteristikat e mëposhtme: "personalitet juridik i ndarë, përgjegjësi e kufizuar, aksione të transferueshme, pronësi e investitorit dhe një hierarki menaxheriale". Kompania, si subjekt, është krijuar nga shteti i cili ka dhënë privilegjin e themelimit.

Kompanitë marrin forma të ndryshme, si p.sh.

* shoqata vullnetare, të cilat mund të përfshijnë organizata jofitimprurëse
* subjektet afariste, qëllimi i të cilave është të gjenerojnë shitje, të ardhura dhe fitime
* subjektet financiare dhe bankat
* programe apo institucione arsimore

Një kompani mund të krijohet si person juridik në mënyrë që vetë kompania të ketë përgjegjësi të kufizuar pasi anëtarët kryejnë ose dështojnë të kryejnë detyrat e tyre sipas politikës së publikuar publikisht të themelimit. Kur një kompani mbyllet, ajo mund të duhet të likuidohet për të shmangur detyrimet e mëtejshme ligjore. Kompanitë mund të lidhen dhe të regjistrohen kolektivisht si kompani të reja; entitetet që rezultojnë shpesh njihen si grupe korporative.

## Shiko edhe 
* Ndërmarrja

## Referime
Mendimet vetëvrasëse

[parapamje|*Sappho*, një portret i 1897 nga [Ernst Stückelberg.]]
**Idetë vetëvrasëse**, ose **mendimet vetëvrasëse**, janë procesi i të menduarit për të pasur ide ose përsiatje rreth mundësisë për të kryer vetëvrasje. Nuk është një diagnozë, por është një simptomë e disa çrregullimeve mendore, përdorimit të disa barnave psikoaktive dhe gjithashtu mund të ndodhë si përgjigje ndaj rrethanave të pafavorshme të jetës pa praninë e një çrregullimi mendor.

Në shkallët e rrezikut të vetëvrasjes, diapazoni i ideve për vetëvrasje varion nga mendimet kalimtare deri te planifikimi i detajuar. Ideja pasive vetëvrasëse është të mendosh për të mos dashur të jetosh ose të imagjinosh të vdekurit. Idetë aktive vetëvrasëse përfshijnë përgatitjen për të vrarë veten ose krijimin e një plani për ta bërë këtë.

Shumica e njerëzve që kanë mendime vetëvrasëse nuk vazhdojnë të bëjnë përpjekje për vetëvrasje, por mendimet vetëvrasëse konsiderohen si një faktor rreziku. Gjatë viteve 2008–09, rreth 8.3 milionë të rritur të moshës 18 vjeç e lart në Shtetet e Bashkuara, ose 3.7% e popullsisë së rritur të SHBA, raportuan se kishin mendime për vetëvrasje vitin e kaluar, ndërsa rreth 2.2 milionë raportuan se kishin bërë plane vetëvrasjeje vitin e kaluar. Në vitin 2019, 12 milionë të rritur amerikanë menduan seriozisht për vetëvrasjen, 3.5 milionë planifikuan një përpjekje për vetëvrasje, 1.4 milionë tentuan vetëvrasje dhe më shumë se 47.500 vdiqën nga vetëvrasja. Mendimet për vetëvrasje janë gjithashtu të zakonshme tek adoleshentët.

Idetë për vetëvrasje shoqërohen me depresion dhe çrregullime të tjera të humorit; megjithatë, shumë çrregullime të tjera mendore, ngjarje të jetës dhe ngjarje familjare mund të rrisin rrezikun e ideve vetëvrasëse. Studiuesit e shëndetit mendor tregojnë se sistemet e kujdesit shëndetësor duhet të ofrojnë trajtim për individët me ide vetëvrasëse, pavarësisht nga diagnoza, për shkak të rrezikut për akte vetëvrasëse dhe problemeve të përsëritura që lidhen me mendimet vetëvrasëse. Ka një sërë opsionesh trajtimi për njerëzit që përjetojnë ide vetëvrasëse.

## Shiko edhe 
* Çrregullimi mendor
* Depresioni
* Vetëvrasja

## Referime
Pannacionalizmi

**Pan-nacionalizmi** (nga greqishtja e vjetër: πᾶν (pân) 'të gjitha', dhe nga frëngjishtja: *nacionalisme* 'nacionalizëm') është një term specifik, i përdorur kryesisht në shkencat shoqërore si emërtim për ato forma të nacionalizmit që synojnë të kapërcejnë (kapërcejnë, zgjerojnë) kufijtë tradicionalë të identiteteve kombëtare ose historike, me qëllim krijimin e një identiteti "më të lartë" mbarëkombëtar (gjithëpërfshirës), bazuar në emërues të ndryshëm të përbashkët. Pan-nacionalizmi mund të shfaqet si një variant specifik i të gjitha formave të përbashkëta të nacionalizmit. Në lidhje me nacionalizmin klasik shtetëror, pan-nacionalizmi manifestohet përmes lëvizjeve të ndryshme politike që mbrojnë formimin e formave "më të larta" (pan-kombëtare) të identitetit politik, të bazuara në një grupim rajonal ose kontinental të shteteve kombëtare, si pan-amerikanizmi, pan-afrikanizmi, pan-arabizmi, pan-iranizmi, pan-turizmi, panturizmi. Për sa i përket nacionalizmit etnik, pan-nacionalizmi mund të manifestohet gjithashtu përmes lëvizjeve specifike etnike që mbrojnë krijimin e formave "më të larta" (pan-kombëtare) të identitetit të përbashkët që bazohen në grupimin etnik (për shembull: pan-gjermanizmi ose pansllavizmi). Edhe format e tjera të nacionalizmit kanë variantet e tyre mbarëkombëtare.

Disa forma të pan-nacionalizmit, si pan-gjermanizmi, manifestohen në dy nivele: më gjerë - në lidhje me unitetin e të gjithë popujve gjermanikë - dhe më të ngushta - në lidhje me unitetin e të gjithë gjermanëve etnikë, duke përfshirë gjithashtu (në secilin nga këto dy nivele) austriakët gjermanishtfolës dhe zviceranët gjermanishtfolës, shumë prej të cilëve mund t'i përkasin më të rreptë si më gjerësisht të vetën. familje e popujve gjermanikë bashkëkohorë.

## Shiko edhe 
* Nacionalizmi

## Referime
Vlera (etikë)

**Vlera kulturore** në etikë dhe shkenca shoqërore, tregon shkallën e rëndësisë së një gjëje ose veprimi, me qëllim të përcaktimit se cilat veprime janë më të mira për t'u bërë ose cila është mënyra më e mirë për të jetuar ( etikë normative ), ose për të përshkruar rëndësinë e veprimeve të ndryshme. Sistemet e vlerave janë besime proskriptuese dhe urdhëruese; ato ndikojnë në sjelljen etike të një personi ose janë baza e aktiviteteve të tyre të qëllimshme. Shpesh vlerat primare janë të forta dhe vlerat dytësore janë të përshtatshme për ndryshime. Ajo që e bën një veprim të vlefshëm mund të varet nga vlerat etike të objekteve që ai rrit, zvogëlon ose ndryshon. Një objekt me "vlerë etike" mund të quhet "e mirë ose filozofike" (kuptim emëror ). 

## Vështrim 
Vlerat mund të përkufizohen si preferenca të gjera në lidhje me drejtimet e duhura të veprimeve ose rezultateve. Si të tilla, vlerat pasqyrojnë ndjenjën e një personi për të drejtën dhe të gabuarën ose atë që "duhet" të jetë. “Të drejtat e barabarta për të gjithë”, “Përsosmëria meriton admirim”, dhe “Njerëzit duhet të trajtohen me respekt dhe dinjitet ” janë përfaqësues të vlerave. Vlerat priren të ndikojnë në qëndrimet dhe sjelljet dhe këto lloje përfshijnë vlerat morale, vlerat doktrinore ose ideologjike, vlerat shoqërore dhe vlerat estetike . Diskutohet nëse disa vlera që nuk janë të përcaktuara qartë fiziologjikisht, si altruizmi, janë të brendshme dhe nëse disa, si , duhen klasifikuar si vese apo virtyte .

Çështjet etike që vlerësohen mund të konsiderohen si një studim nën etikën, i cili, nga ana tjetër, mund të grupohet si filozofi . Në mënyrë të ngjashme, *vlera etike* mund të konsiderohet si një nëngrup i një fushe më të gjerë të referuar si aksiologji . Vlera etike tregon shkallën e rëndësisë së diçkaje, me synimin për të përcaktuar se çfarë veprimi ose jeta është më e mira për të bërë, ose të paktën përpjekje për të përshkruar vlerën e veprimeve të ndryshme.

Në teorinë e vlerës, studimi i vlerës etike përfshin përdorimin e disiplinave të tjera, si: antropologjia, ekonomia e sjelljes, etika e biznesit, qeverisja e korporatës, filozofia morale, shkencat politike, psikologjia sociale, sociologjia dhe teologjia . 

## Shih edhe 
* Paidea
* Qëndrimi
* Aksiologjia
* Kuptimi i jetës

## Referime
Megamind

**Megamind** është një film komedi superhero i animuar amerikan i vitit 2010 i prodhuar nga DreamWorks Animation dhe Pacific Data Images, dhe i shpërndarë nga Paramount Pictures. Drejtuar nga Tom McGrath nga një skenar i Alan Schoolcraft dhe Brent Simons, filmi luan zërat e Will Ferrell, Tina Fey, Jonah Hill, David Cross dhe Brad Pitt. Ai tregon historinë e Megamind, një supervillani shumë inteligjent i huaj; Pasi mundi armikun e tij prej një kohe të gjatë Metro Man, Megamind krijon një hero të ri për të luftuar, por duhet të veprojë për të shpëtuar qytetin kur "krijimi" i tij bëhet një zuzar edhe më i keq se ai.

Megamind u shfaq premierë në Rusi më 28 tetor 2010 dhe u publikua në Shtetet e Bashkuara më 5 nëntor. Ai mori vlerësime përgjithësisht pozitive nga kritikët dhe fitoi 321.9 milionë dollarë në mbarë botën me një buxhet prej 130 milionë dollarësh. Në vitet pas publikimit të tij, filmi fitoi një kult ndjekës përmes një sërë memesh në internet.

Më vonë krijoi një ekskluzivitet, duke përfshirë tre video lojëra në konsolë dhe një film të shkurtër të titulluar Megamind: The Button of Doom, i cili u publikua me DVD-në dhe Blu-ray të filmit më 25 shkurt 2011. Një film vazhdim, *Megamind vs. the Doom Syndicate*, dhe seritë vijuese, *Megamind Rules!*, u shfaq premierë në Peacock më 1 mars 2024.

## Shiko edhe 
* *Megamind vs. the Doom Syndicate*

## Referime
Origjina e gjuhës

**Origjina e gjuhës**, marrëdhënia e saj me evolucionin njerëzor dhe pasojat e saj kanë qenë objekt studimi për shekuj. Studiuesit që dëshirojnë të studiojnë origjinën e gjuhës nxjerrin përfundime nga dëshmi të tilla si të dhënat fosile, dëshmitë arkeologjike dhe diversiteti bashkëkohor gjuhësor. Ata gjithashtu mund të mësojnë studimet e përvetësimit të gjuhës dhe krahasimet midis gjuhës njerëzore dhe sistemeve të komunikimit të kafshëve (veçanërisht primatët e tjerë). Shumë argumentojnë për lidhjen e ngushtë midis origjinës së gjuhës dhe origjinës së sjelljes moderne njerëzore, por ka pak marrëveshje rreth fakteve dhe implikimeve të kësaj lidhjeje.

Mungesa e provave të drejtpërdrejta empirike ka bërë që shumë studiues ta konsiderojnë të gjithë temën si të papërshtatshme për studime serioze; në 1866, Shoqëria Gjuhësore e Parisit ndaloi çdo debat ekzistues ose të ardhshëm mbi këtë temë, një ndalim që mbeti me ndikim në pjesën më të madhe të botës perëndimore deri në fund të shekullit të njëzetë. Për shfaqjen e gjuhës janë zhvilluar hipoteza të ndryshme. Ndërsa teoria e evolucionit të Charles Darwin-it për seleksionimin natyror kishte provokuar një rritje të spekulimeve mbi origjinën e gjuhës mbi një shekull e gjysmë më parë, spekulimet nuk kishin rezultuar në një konsensus shkencor deri në vitin 1996. Pavarësisht kësaj, interesi akademik është kthyer në temë në fillim të viteve 1990. Gjuhëtarët, arkeologët, psikologët dhe antropologët kanë ripërtërirë hetimin për origjinën e gjuhës me metoda moderne.

## Shiko edhe 
* Gjuha

## Referime
Izber Hoti

**Izber Hoti** (15 gusht 1948 - 5.10.2020) është historian shqiptar i Kosovës.
## Biografia
Izber Hoti u lind më 15 gusht 1948 në fshatin Revuçë afër Podujevës, ndrroi jetë në Prishtinë më 5.10.2020. Shkollën fillore, Normalen, Fakultetin Filozofik, Degën e Historisë, dhe studimet pasuniversitare i kreu në Prishtinë, ku magjistroi dhe doktoroi. Gjashtë vjet ishte mësues në Prishtinë, kurse në Institutin e Historisë së Prishtinës u punësua më 1976. Magjistroi me temën: “Prishtina dhe rrethina ndërmjet dy luftërave botërore”, në fund të vitit 1978, ndërsa doktoroi më 1981, me temën: “Lëvizja Nacionalçlirimtare në Prishtinë dhe rrethinë 1941-1945”. Mori pjesë në tubime të ndryshme shkencore në Kosovë dhe jashtë saj, si dhe recensoi dhe redaktoi shumë punime e vepra shkencore nga fusha e historisë. Merret kryesisht me historinë e shekujve XIX-XX. Nga viti 2013 ishte në pension.

## Veprimtaria botuese
Fusha dhe periudha e interesimeve shkencore
Koha më e re, filozofia e historisë, çështjet teorike-metodologjike.

Monografi të botuara e vepra  shkencore:

* Lëvizja Nacionalçlirimtare në Prishtinë dhe rrethinë /1941-1945/ (1986); 

* Lëvizja ilegale antifashiste në Kosovën Lindore /1941-1944/ (1990);

* Zhvillimi i mendimit historik dhe i historiografisë (1994); 

* Çështja e Kosovës gjatë Luftës së Dytë Botërore (1997);

* Qëndrimi i diplomacisë italiane ndaj Shqipërisë dhe shqiptarëve /1930 – 1941/ (1997);

* Forcat e armatosura në Kosovë gjatë Luftës së Dytë Botërore (1998);

* Të dhëna të panjohura për Luftën e Dytë Botërore në Kosovë 1941 – 1945 (1999);

* Mehdi Raçi, pjesëtar i shquar i lëvizjes kombëtare (2000);

* Nismë e ndërprerë që në fillim /Adem Ismaili/ (2002);

* Në udhëkryqet e historisë dhe të historiografisë shqiptare (2004);

* Tekstet shkollore (bashkautor):

* Historia për klasën VII të shkollave fillore, Prishtinë, 1986; 

* Historia për klasën III të shkollave të mesme, Prishtinë, 1989; 

* Historia për klasën IV të shkollave të mesme, Prishtinë, 1990; 

* Lexime historike për klasën VII të shkollave fillore, Prishtinë, 1990; 

* Historia  për klasën VIII të shkollave fillore, Dukagjini, Prishtinë, 2004;

* Atllas historik për shkollat fillore dhe të mesme, Albas, Tetovë, Tiranë, Prishtinë, 2005. 
* Monografi në dorëshkrim: Prishtina dhe rrethina më 1918 – 1941  

## Referenca
Idioma

Një **idiomë** është një frazë ose shprehje që kryesisht ose ekskluzivisht mbart një kuptim të figurshëm ose jo të mirëfilltë, në vend që të ketë ndonjë kuptim të mirëfilltë. E kategorizuar si gjuhë formulore, kuptimi i një shprehjeje idiomatike është i ndryshëm nga kuptimet e drejtpërdrejta të secilës fjalë brenda saj. Idiomat ndodhin shpesh në të gjitha gjuhët; vetëm në anglisht ka rreth njëzet e pesë mijë shprehje idiomatike. Disa idioma të njohura në anglisht janë spill the bean (që do të thotë "zbuloni informacione sekrete"), po bie shi macesh dhe qensh (që do të thotë "po bie shi intensivisht") dhe thyej një këmbë (që do të thotë "fat të mirë").

## Derivacionet 
Shumë shprehje idiomatike u nënkuptuan fjalë për fjalë në përdorimin e tyre origjinal, por herë pas here atribuimi i kuptimit të drejtpërdrejtë ndryshonte dhe vetë fraza u largua nga rrënjët e saj origjinale - zakonisht duke çuar në një etimologji popullore. Për shembull, shprehja "derdh fasulet" (që do të thotë të zbulosh një sekret) është vërtetuar për herë të parë në vitin 1919, por është thënë se e ka origjinën nga një metodë e lashtë votimi duke depozituar fasule në kavanoza, të cilat mund të derdhen, duke zbuluar para kohe rezultatet.

Idioma të tjera janë qëllimisht figurative. Për shembull, thyerja e këmbës është një shprehje që zakonisht thuhet për t'i uruar një personi fat të mirë pak para se të japin një performancë ose prezantim, i cili me sa duket dëshiron t'i lëndojë. Sidoqoftë, fraza ka të ngjarë të vijë nga një përkthim i huazuar nga një frazë me origjinë gjermane dhe idish, kjo është arsyeja pse nuk ka kuptim të mirëfilltë në anglisht.

## Shiko edhe 
* Delja e zezë

## Referime