Arkitektura Mesjetare

[parapamje|347px|Navatë e Katedrales së Durhamit, [shekulli XII me voltë të kryqëzuar.]]
**Arkitektura Mesjetare** ishte arti dhe teknika e dizajnimit dhe ndërtimit në Mesjetë. Stilet kryesore të periudhës perfshinin Arti dhe Arkitektura Para-Romanike, Romanike, dhe Gotike. Në shekullin e XV, arkitektët filluan të favorizonin format klasike prapë, në Stilin Rilindas, duke shënuar fundin e Periudhës Mesjetare. Përgjatë Evropës mbijetojnë shumë shembuj të arkitekturë fetare, civile dhe ushtarake nga Mesjeta.

## Stilet 
### Para-Romaniku 
[parapamje|majtas|412px|Katedralja e Pizës dhe [Kulla e pjerrët e Pizës|Kulla e Pjerrët në Romanikun Pizan.]]

Periudha Para-Romanike do të zgjaste nga fillimi i Mesjetës (rreth vitit 500 të e.s.) deri në lindjen e Stilit Romanik (nga shekulli X). Shumë nga arkitektura e shquar nga periudha vjen nga Franca dhe Gjermania, nën merovingët dhe karolingët si dhe otonianët. Rajone të tjera kanë gjithashtu shembuj arkitekturorë nga kjo periudhë, duke përfshirë Kroacinë, Anglinë dhe Iberinë (veçanërisht në Asturias dhe León). Në Lombardi, Stili Para-Romanik përfshinte shumë veçori Romanike dhe kështu është i njohur si Romaniku i Parë.

### Romaniku 
[parapamje|369px|Kisha e Santa María del Naranco, fillimish pallat, ndërtuar në stilin Para-Romanik [Arkitektura Asturiane|Asturian.]]
Stili Romanik ishte mbizotërues përgjatë Evropës gjatë shekujve të XI dhe të XII. Ai karakterizohej nga harqe të rrumbullakët, nga volta barrela ose të kryqëzuara dhe nga mure të trasha. Patronët e parë të mëdhenj të Arkitekturës Romanike erdhën nga kisha, veçanërisht traditat monastike si Kluniakët dhe Cistercensët, por shembujt e ndërtesave civile dhe ushtarake Romanike të mbujetuara.

Termi *Romanik* (tekstualisht do të thotë *në mënyrën e romakëve*) u përdor fillimisht për të përshkruar stilin në vitin 1819. Megjithëse stili mbështetej në Arkitekturën Romake, ai në fund të fundit qe një stil origjinal dhe kishte një gamë më të gjerë ndikimesh sesa mund të sugjeroi emri.

Termi ''Gotik' (tekstualisht do të thotë *në mënyrën e gotëve*) do të përdorej për herë të parë në shekullin e XVI nga Giorgio Vasari. Megjithatë, gotët, një fis i hershëm gjermanik, nuk pati ndikim në Stilin Gotik. Stili Gotik faktikisht do të evoluonte nga Arkitektura Romanike në Francë. Një numër faktorësh dhe stilesh të tjera mund të kenë ndikuar Arkitekturën e Hershme Gotike. Arkitektura që kombinonte elementet e të dy stileve, Romanikut dhe Gotikut ndonjëherë përmendet si Romano-Gotik.

Kishat shpesh kishin relikuare për të shfaqur relike të çmuara. Dizajni i tyre shpesh përmbante simbolizëm fetar, si pikturat e Kishtit të së Dielës dhe rrëfime biblike në vetrata të ngjyrosura. Kishat e mbijetuara janë të ndërtuara pothuajse tërësisht prej guri.

### Arkitektura ushtarake 
[parapamje|291px|Diagrama e një Mote [castra|kastrale]]

Shembujt e mbijetuar të arkitekturës mesjetare shekullare shërbenin kryesisht për mbrojtje, duke përfshirë fortesa, kështjella, shtëpi të fortifikuara shtëpi kulla dhe mure fortifikuese dhe kulla fortifikuese. Fortifikimet gjatë Mesjetës ndërtoheshin për të treguar fuqinë e zotërve të territorit dhe për të sirguar popullin e zakonshëm në mbrojtjen e pronës dhe mjeteve të tyre të jetesës. Gjatë Mesjetës së Hershme, fortifikimet bëheshin me dru dhe dhe, këto quheshin mota kastrale. Ato përbëheshin nga një pengesë ose palisadë që rrethonte një oborr të mbyllur dhe ledhe të ndërtuara nga njerëzit. Ky fortifikim funksiononte si një pengesë pasive që armiqtë potencialë do të duhet ta kalonin për të sulmuar qytetin apo vendin. Megjithatë, kjo metodë fortifikimi kishte anët e saj të dobëta duke përfshirë prekjen nga zjarret, në këtë mënyrë do të krijoheshin metoda të mëtejshme fortifikimi.

[parapamje|majtas|389px|Kështjella Zvolen në [Sllovakia|Sllovaki fortësisht e frymëzuar nga kështjellat italiane të shekullit të XIV]]
Arkitektura ushtarake filloi të ndërtohej me gurë në shekullin e XI, ajo përdorej edhe për të treguar pasurinë dhe fuqinë e zonës së mbrotur nga ajo. Gurët ishin më jetëgjatë dhe ishin zjarrdurues. Ata gjithashtu filluan të adoptonin përdorimin e planeve territoriale cilindrike. Kishte shumë përfitime nga një formë cilindrike, duke përfshirë reduktimin e pikave të ekspozuara, dhe ishin më rezistente. Disa shembuj të fortifikimeve cilindrike janë kullat e portave në Kështjellën Harlek dhe Tour des Pénitents.

Fortifikimet Mesjetare paraqisnin gjithashtu shumë elemente të ndryshme mbrojtëse, duke përfshirë skela armature, bedena, frëngji apo mazgallë dhe hendekë. Skelat armaturë dhe frëngjitë ishin të dyja në përfitim të harkëtarëve ose gjuajtësve, duke u lejuar atyre ta shikonin shënjestrën e tyre më mirë. Dritaret do të mernin një formë kryqi për më shumë sesa qëllime dekorative, ato mundësonin një frëngji të përkryer për një balestian, për të qëlluar armiqtë nga brenda në siguri. Hendeqet përdoreshin si një mekanizëm mbrojtës për ti mbajtur sulmuesit largë nga fortesa, ndërsa shumica mbaheshin të thatë, hendeqet ishin shumë më efektivë kur ishin të mbushur me ujë.

### Arkitektura civile 
Ndërsa shumë nga ndërtimet e mbijetura mesjetare janë ose fetare ose ushtarake, shembujt e arkitekturës civile dhe madje shtëpiake mund të gjenden përgjatë gjithë Evropës. Shembujt përfshijnë shtëpitë padronale, bashkitë, shtëpitë e bamirësisë dhe urat, por edhe shtëpitë e banimit. Qytetet e rrethuara me mure u ndërtuan përgjatë gjithë Evropës, duke përfshirë Austrinë.

Peizazhi qytetar i Evropës ndërtohej nga kurora, kisha, esnafet (apo gildat), kryebashkiakët dhe elita. Ishin gjithashtu zhvillimi i ceremonive që i lidhte këto marrëdhënie. Shembujt e arkitekturës civike të përmendura më më lartë ishin të zotëruara nga elita ose ndërtesa qeveritare. Për shembull, shtëpitë padronale zotëroheshin nga peshkopët dhe vendoseshin në afërsi të kishave. Këto ndërtesa, për shkak të pronësisë së klasës së lartë, ishin më të mëdha në shkallë me elemente që tregonin pasuri.

Ato mundësonin gjithashtu një tregues të historisë shoqërore të zonës ku gjendeshin përmes arkitekturës, për shkak të adoptimit të tyre përgjatë kohës për të bujtur gjërat që pronari kishte më shumë nevojë. Shumica e këtyre ndërtesave ishin bërë prej guri, ndërsa disa mund të ishin me struktura druri.

## Shiko gjithashtu 
* Arti Mesjetar
* Arti paleokristian
* Arkitektura Paleokristiane
* Arkitektura Para-Romanike
* Arti dhe Arkitektura Visigote
* Arti Romanik
* Arkitektura Romanike
* Arti Gotik
* Arkitektura Gotike
* Arti i Dyndjeve Barbare
* Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Romanike
* Arti Ravenas
* Arti Bizantin
* Arkitektura Bizantine
* Arkitektura Mesjetare Skandinave
* Arti dhe arkitektura mozarabe
* Arkitektura Romanike Portugeze
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
* Arkitektura Romanike Franceze
* Romaniku Spanjoll
* Arti dhe Arkitektura Merovinge
* Arkitektura Romanike në Spanjë
* Arkitektura Merovinge
* Arkitektura Romanike në Itali
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
* Romaniku Pizan
* Arkitektura Visigote
* Arkitektura Cistercense
* Arti dhe Arkitektura e Repoblación
* Arkitektura e Hershme Gotike
* Arti Longobard
* Gotiku i Lartë
* Arkitektura Longobarde
* Gotiku Klasik
* Skulptura Longobarde
* Arkitektura Gotike Franceze
* Piktura Longobarde
* Arkitektura Gotike e Francës Jugore
* Argjendaria Longobarde
* Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Gotike
* Romaniku i Parë
* Rayonnant
* Arti mesjetar në Shqipëri
* Flamboyant
* Gotiku Perpendikular
* Gotiku Brabantin
* Sondergotiku
* Gotiku Balltik
* Gotiku Ndërkombëtar
* Romano-Gotiku
* Arkitektura Normane
* Kultura Normano-Arabo-Bizantine
* Arkitektura Gotike Italiane
* Arti Gotik në Milano
* Arkitektura Gotike Veneciane
* Arti i Gotikut Ndërkombëtar në Itali
* Arkitektura Gotike Angleze
* Arkitektura Gotike Spanjolle
* Arkitektura Gotike Izabeline
* Gotiku Katalan
* Gotiku Levantin
* Gotiku Valencian
* Arkitektura Gotike Portugeze
* Arkitektura në Rusin Kievan
* Arkitektura Romanike në Poloni
* Arkitektura Gotike në Poloninë moderne
* Arkitektura Gotike Çeke
* Arkitektura Gotike në Lituani
* Monumentet paleokristiane të Ravenës
* Periudhat në historinë e artit perëndimor
* Bizhuteritë e lashta romake
* Arti Anglo-Sakson
* Arkitektura Anglo-Saksone
* Arkitektura Asturiane
* Arti Karoling
* Arkitektura Karolinge
* Rilindja Karolinge
* Arti Viking
* Arti Otonian
* Arkitektura Otoniane
* Rilindja Otoniane
* Rilindja e shekullit të XI
* Rilindja e shekullit të XII
* Rilindjet Mesjetare
* Anijet Mesjetare
* Luftërat Avaro-Bizantine
* Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
* Bota Greko-Romake
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Arkitektura Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Burgus
* Cannaba
* Castellum
* Castra
* Domus
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Llaçi romak
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Portretizimi Romak
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Tempulli Romak
* Ura romake
* Urbanistika Romake

## Citime fundore 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme 
* The stave churches in Norway 
* Photographs and Plans of Crusader, Armenian and Byzantine Architecture in Turkey