Arkitektura Otoniane

parapamje|327px|Brendësia e Kishës së Shën Mikaelit në Hildershajm
**Arkitektura Otoniane** është një stil arkitekturor i cili evoluoi gjatë sundimit të perandorit Otoni i Madh. Stili u zhvillua në Gjermani dhe zgjati nga mesi i shekullit të X deri në mesin e shekullit të XI.

## Historia 
parapamje|majtas|381px|Kisha e Shën Mikaelit, Hildeshajm
Arkitektura Otoniane e mer frymëzimin e saj nga Arkitektura Karolinge dhe Bizantine. Ky stil arkitekturor është një shembull i një kombinimi të arkitekturës së krishterë ashtu si dhe stileve gjermanike dhe mesdhetare. Mjaft e ndikuar nga Arkitektura Karolinge, madje Otoni I barti kolona mermeri nga Italia për ti përdorur në kishat e tij në Gjermani. Megjithëse ka karakteristika shumë të ngjashme me Arkitekturën Karolinge, dallimi është në arkitektët otonian që përdornin elemente klasike në mënyrë të përkryer për të krijuar atë që njihet si Arkitektura Otoniane. Përveç disa shembujve të ndikuar nga Kapela Palatine tetëkëndore e Akenit siç është Ottmarsheim (shekulli XI, Alsacë) dhe absida e Abacisë së Trinisë së Shenjtë në Esen, arkitektura fetare prirej të dallonte nga plani i qendërzuar. E frymëzuar nga bazilika romake mbetet konkuruese, Megjithëse Arkitektura Otoniane ruan tipare karolinge me funde të dyfishta me absida në të dy skajet e kishës.

parapamje|339px|Harta e Perandorisë Otoniane në shek. e XI
Arkitektura Otoniane, veçanërisht në krijimin e kishave, është e ndikuar nga bazilika romake. Kishat nga kjo periudhë paraqesin navata dhe absida të gjata.Inxhinieria arkitekturore e ndërtesave të tyre mbështetet fortë te matematika, e cila mund të shihet se si në strukturat otoniane matjet janë përllogaritur nga njësitë katrore dhe se sa simetrike janë planet e brendshme dhe të jashtme. Kisha e Shën Mikaelit në Hildesheim është një nga kishat e rralla otoniane që ruan akoma stilin e saj dallues arkitekturor. Në kishat otoniane dhe karolinge, përdorimi i mjaft altarëve, transeptëve, ashtu si dhe kriptave do të bëhej më i theksuar. Vëllai i Otonit të Madh, Bruno i Madh, punoi për të dizenjuar, ndërtuar ashtu si dhe rikonstruktuar shumë ndërtesa në stilin arkitekturor Otonian.

## Funksioni 
parapamje|majtas|381px|Kisha abaciale e Shën Servatiusit dhe kështjella e Kvetlinburgut
Arkitektura e mbijetuar Otoniane zbulon se funksioni i ndërtimit të këtyre ndërtesave të mëdha ishte kryesisht fetar dhe qeveritar.

[parapamje|358px|Façata perëndimore e Katedrales së Tririt pjesë e [Vende të trashëgimisë botërore|trashëgimisë botërore të UNESCO-s]]
Arkitektura Otoniane luajti një rol në ritualet e Perandorisë së Shenjtë Gjermaniko-Romake, siç ishte kurorëzimi i perandorëve dhe vendi i varrimit të anëtarëve të familjes mbretërore.  Aftësia për të mbledhur një audiencë të madhe për të dëshmuar për ritualet dhe ceremonitë mbretërore të kohës e rritën në rëndësi pasi mbretërit otonian u përpoqën të ruanin madhështinë dhe shkallën e Karolingëve. Kjo mund të ketë çuar në adoptimin e kishave për të shërbyer si vende të adhurimit dhe salla grumbullimi për ceremonitë zyrtare.

Arkitektura e këtyre ndërtesave lehtësonte gjithashtu traditën monastike. Vende si Kisha e Shën Mikaelit nën peshkop Bernvardin, shërbyen edhe si një vend për krijimin e relikeve dhe dorëshkrimeve edhe si një vend për depozitimin e këtyre krijimeve të shenjta. Shkolla të tjera katedraleje, siç ishte ajo e Majncit, do të rinovoheshin për prodhimin e tyre të dorëshkrimeve të iluminuara, duke përfshirë *Codex Sangallensis 398*. Megjithë pelegrinazhin personal të Otonit të III në Romë dhe Aken, shumë pak pelegrinazhe të dokumentuara ndodhën në vitet e Dinastisë Otoniane (919–1024). Megjithatë, vendndodhjet do të prisnin më shumë vizitorë, kur pelegrinazhi do të fitonte popullaritet në vitet e mëvonshme.

Skeda:Dehio_47_Gernrode.jpg|Kisha e Shën Qiriakut në Gernrode
Skeda:L-Speyer.png|Katedralja e Spajërit
Skeda:St._Maria_im_Kapitol_Koeln_-_Grundriss.jpg|Kisha e Shën Mërisë së Kapitolit (Këln) 
Skeda:HildesheimPlan.png|Kisha e Shën Mikaelit të Hildeshajmit
Skeda:Dehio 50 Augsburg Dom.jpg|Plani i Katedrales së Augsburgut

## Shëmbëlltyrat 
### Gjermani 
Pikërisht në zonën gjermane mund të shihen shembujt më të mirë të ndirtimeve monumentale të Periudhës Otoniane, megjithëse pjesa më e madhe e katredaleve të themeluara në atë periudhë do të tronditej thellësisht në shekujt pasues, si Katedralja e Magdenburgut, e themeluar në vitin 955 nga Otoni i Madh, që paraqiste një strukturë bazilikale me transept të dyfishtë dhe që u shkatërrua nga një zjarr i dyfishtë.

Skeda:Gernrode interieur naar het westen.jpg|Tribuna e Kishës së Shën Ciriakut në Gernrode
Skeda:R Oberzell 12.jpg|Kisha e Shën Gjergjit të Oberzellit në Rajçënau, pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCOs
Skeda:Essen Werden - Sankt Lucius 19 ies.jpg|Kisha e Sankt Luciusit të Esen-Verdenit
Skeda:Mariendom zu Hildesheim.JPG|Porta e Bernvardit, Katédralja e Shën Mërisë së Heideshajmit
Skeda:Wiperti1.jpg|Kisha e Shën Vipertit në Kvetlinburg
Skeda:Paderborn Bartholomäuskapelle Innenansicht.jpg|Kapela e Shën Bartolomeut (Paderborn)
Skeda:Ottmarsheim - Eglise-3.JPG|Kisha e Shën Pjetrit dhe Shën Palit të Otmarshajmit

#### Hildeshajm 
parapamje|372px|Kisha e Shën Mikaelit të Hildeshajmit, kullëzat-fanarë
Në Saksoninë e Ulët kryevepra e kësaj periudhe është kisha abaciale e Shën Mikaelit në Hildeshajm, me plan të gjeneruar nga skema gjeometrike me tre katrorë: një qendror i navatave dhe dy gati binjakë në skaje, një me transeptin dhe tre absida, një me një absidë të thellë me ambulator të vendosur mbi kriptën. Është një nga shëmbulltyrat e ruajtura më mirë të Arkitekturës Otoniane. Edhe lartësia është përllogaritur mbi përpjesëtime harmonike të llojit matematik (1/1, ½ ose 1/3) dhe ka një vizion si solidë gjeometrikë të përcaktuara nga muraturat e lëmuara dhe kompakte, që ndërthuren në një lojë të zbrazëtash dhe të plotash. Në brendësi shtyllat dhe kolonat alternohen midis navatave dhe në skaje të transepteve gjenden të ashtuquajturit kore të engjëjve (në katin e sipërm *Matroneu i Engjëjve*), me dritare që zvogëlohen në lartësi sipas raportesh matematike.

E urdhëruar në mënyrë të famshme nga peshkop Bernvardi, ndërtimi filloi në vitin 1010 dhe do të përfundonte nga vitit 1033, pas vdekjes së Bernvardit. Kisha ka marë famë për bujtjen e disa veprave të artit dhe relikuareve para se atë më vonë të zhvendoseshin në Katedralen e Hildeshajmit.

#### Saksonia Anhalt 
* Katedralja e Magdeburgut (Saksonia Anhalt): u themelua në vitin 937 një kishë e parë kushtuar Shën Mauricit. Punimet u financuan nga Otoni i I dhe pasqyrojnë stilin Romanik. Ndërtesa ishte madhështore dhe i ekuilibruar; kishte me shumë gjasa një navatë qendrore me katër anësore, një gjerësi prej 41 metrash dhe një gjatësi prej 80 metrash. Lartësia vlerësohej në rreth 60 metra. Kisha u zgjerua në vitin 955, kur do të veçohej me statusin e katedrales. Por do të shkatërrohej në vitin 1207 nga një zjarr. Ndërtesa e tanishme është në stilin gotik.
* Kishat otoniane të Kvetlinburgut (Saksonia Anhalt) Shën Servatiusi, Shën Viperti, Shën Mëria.

#### Këln 
Rreth mesit të shekullit të XI një kantier i rëndësishëm ishte Kisha e Shën Mërisë në Kapitol në Këln, e themeluar si vend kulti i një konventi të dashur nga perandori, do të ndërtohej me porosi të abateshës Hilda, duke përfundohej në vitin 1065. Trupi i kishës me tre navata karakterizohet nga harkata të rregullta mbi shtylla deri në absidata madhështore, të rrethuara nga një ambulator, i krijuar si vijim i navatave anësore, dhe të mbuluara me volta. Racionaliteti i planit garanton ekuilibër dhe madhështi.

Kisha e Shën Pantaleonit u ndërtua në Këln, Gjermani. Fillimisht, në shekullin e IX vendi i kësaj ndërtese zihej nga një kishë e vogël jashtë qytetit të Këlnit. Më vonë, rinovimet për të shndërrua kishën do të bëheshin nga patron arkipeshkv Brunoja, vëllai i vogël i Otonit të Madh. Kisha, e lidhur me familjen mbretërore Otoniane, shërbeu si vend varrimi si për Brunon në vitin 965, ashtu dhe për gruan e Otonit të II në vitin 991.

#### Spajer 
Ndërtimi katedrales së Spajerit u promovua nga Konradi II, pak pas zgjedhjes së tij në vitin 1024. Ajo u shenjtërua në vitin 1061. Navata qendrore monumentale, e mbuluar me tarracë të sheshtë, ndërsa navatat anësore kanë volta, është veçanërisht e zhvilluar në gjatësi dhe lartësi. Hapsira ritmohet nga gjysmë-kolona të bashkangjitura me shtylla, falë gjatësisë së jashtëzakonshme të të cilave që shkon përtej kleristorit, ku mbajnë harqe pak poshtë artikulimit të tavanit: jehonë që vetë faqja e murit nis të trajtohet si një element plastik për tu modeluar, nëpërmjet variacioneve në elementet arkitekturore, për të arritur efekte të veçanta. Në kriptë, panteoni i perandorëve të Dinastisë Salike, gjenden edhe këtu gjysmë-kolona të mbështetura në shtylla, duke shërbyer si mbështetje për harqet, i japin një qartësi mjaft të dukshme strukturës mbajtëse. Kisha do të rindërtohej në Periudhën Romanike, prandaj sot pamja e saj origjinale njihet vetëm nëpërmjet rindërtimeve dhe vizatimeve.

#### Genrode 
parapamje|372px|Pamje e kishës abaciale të Gernrodes.
Fatmirësisht mund të kihet një ide nëpërmjet studimit të Kishës së Shën Ciriakut në Genrode apo Kishës së Gernrods, e ndërtuar midis viteve 960 dhe 965. Kisha abaciale e Gernrodes, e njohur si Kisha e Sankt Ciriakus, u urdhëruar nga margravi Geron. Trupi i saj qendror është i përbërë nga tre navata të shkurtra, të rrethuara nga transepti lindor dhe westwerk-u, përkrahë të cilit janë vendosur dy kulla shkallare. Këtyre elementeve tipikë karolingë u shtohen risitë e ndryshme, mbi të gjitha në lartësi, si alternimi i kolonave (që theksojnë kampatën e vetme në vend të zhvillimit gjatësor të navatës), muratura e trashësuar masive, harkadat gjysmë të verbra në brendësi të galerive në navatën qendrore, racionaliteti gjeometrik; ndërsa te kapitelet kundërvihet një inventivë fantazioze, ku midis gjetheve të skalitura të një stili korintik të stilizuar shfaqen koka njerëzish: të gjitha elemente strukturore dhe dekorative, që i paraprijnë Arkitekturës Romanike.

Arkitektura e saj dallon nga shumë shembuj të tjerë të Arkitekturës Otoniane, për shkak se këndet e ndërtesës nuk formojnë kënde të mirëfillta të drejta. Ajo u dogj prapë në vitin 1081, duke lënë vetëm pak nga veçoritë origjinale otoniane në katedralen mederne, përkatësisht katet e poshtme të shkallëve rrethore të kullave dhe pjesë të skajit perëndimor.

#### Esen 
Rimarja e motiveve karolinge është tipike për këtë periudhë, por ato gjithmonë do të modifikohen, madje shtrembërohen, si në kishën abaciale të Trinisë së Shenjtë të Esenit, e cila ndjek modelin e Kapelës Palatine të Akenit, ku harkadat e dyfishta nuk mbajnë asnjë kupolë, kështu që kujtojnë shembullin e Akenit, por nuk kanë të njëjtën valencë strukturore.

### Francë 
Kisha e Saint-Pierre-aux-Nonnains në Metz, punime të perandorit Otoni i Madh për një abaci benediktine kushtuar murgjëve. Restaurimi u ideua për të qenë me pamje Para-Romanike; është një nga pak ndërtesat që ruajnë këtë pamje. Në Alsacë ruhen disa monumente, rreth qyteteve të Rinit, që mund të konsiderohen se i përkasin Artit Otonian. Dy lloj faltoresh e karakterizojnë shekullin e XI: ndërtesa me plan qendror, rrethor apo katërfletësh përreth një bërthame qendrore dhe bazilika.
* Në skajin e lokalitetit të Avolsheim, kapela e vjetër e Shën Ulrikut e ngritur rreth vitit 1000 në formë tetrakonke, karakteristike të ndërtesave me plane qendror, ruan një kompleks të rrallë pikturash murale të shekullit të XIII;
* Kisha e abacisë së Eshout, e ndërtuar rreth vitit 1000, riprodhon një lloj të veçantë bazilike me një transept të gjerë poshtë;
* Katedralja e parë e Strasburgut, kripta e të cilës mbijeton akoma.

Ka gjithashtu shëmbëlltyra interesante në Lorenë (bregu i djathtë i Mozës formonte kufirin me Perandorinë Gjermaniko-Romake):
* Katedralja e Verdunit dhe plani i saj Romaniko-Renan;
* Kisha e Notre-Dame de Mont-devant-Sassey me kriptën dhe kullën e saj të hyrjes (tour-porche);
* Tour-porche e kishës abaciale të Saint-Michel de Saint-Mihiel;
* Katedralja primitive e Metzit (shekulli XI) dhe kripta e saj e vogël otoniane e ruajtur nën korin e tanishëm.

Skeda:Eglise_Notre-Dame_de_l'Assomption_de_Mont-devant-Sassey.jpg|Kisha e Notre-Dame de Mont-devant-Sassey
Skeda:Avolsheim_eglise_saint_Ulrich.JPG|Kapela e Shën Ulrikut në Avolsheim
Skeda:Saint-Mihiel - église abbatiale (03).JPG|Kisha abaciale e Saint-Michel de Saint-Mihiel
Skeda:Dehio 48 Eschau.jpg|Plani i Eshosë
Skeda:Eschau StTrophime 04.JPG|Interiori i Eshosë
Skeda:Metz - Saint-Pierre-aux-Nonnains -1.JPG|Kisha e Saint-Pierre-aux-Nonnains të Metzit, sendërtuar mbi një ndërtesë romake

### Itali 
Përveç katedraleve të mëdha në Evropë, haset formimi i një sistemi kishëzash të vogla rurale, që do të favorizonin një riorganizim administrativ të territorit. Edhe në Itali pati shumë nga këta shembuj, midis të cilëve spikat Pieve di Gallaiano, me pagëzimore, të frymëzuara nga modeli i San Satiros, mor më monumentale për masat masive të përdorura në muratura.

Midis vepramë më domethënëse të shekullit të XI në Itali është Kisha e Santa Maria Maggiore-s në Lomello (1025-1040), me tre navata me një transept të ulur, origjinaliteti i të cilit qëndron në harqet e mëdha transversale që përshkojnë navatën dhe në dekorimin e faqeve të murit të navatës qendrore: këtu shtyllat vijojnë në lezena deri në kleristerium, ndërsa harqet që ndajnë navatat mbështeten mbi gjysmë-kolona që bashkangjiten me vetë shtyllat anësore; kështu kapitelet (të thjeshta ose pllaka mermeri horizontale) gjenden pak a shumë vijime të shtyllave në faqen e murit dhe formojnë një motiv që kujton kryqin.

Interesante janë edhe kripta e Katedrales së Ivreas, mbetja e vetme e ndërtesës së zhvilluar midis viteve 969 dhe 1002, me bashkangjitjen tipike otoniane të shtyllave dhe kolonave, apo Bazilika e Sant'Abbondio-s në Komo, që paraqet zgjidhje të ngjashme.

Një moment të veçant kalimi shënon Abacia e Pomposa-s, e shenjtëruar në vitin 1026 nga abat Guidoja, miku personal i Henrikut të III, ku do të shtohej një portik me skulptura që duket se parathonë përdorimin e relieveve në façatat romanike. Edhe kulla kambanare e *magister Deusdedit* (1063), është një shembull i hershëm i një tipologjie ndërtimore që do të përhapej në të gjithë Italinë: me bazë katrore dhe me muratura masive, paraqet një varg *fashash lombarde* në secilin kat midis të cilëve hapen dritare me përmasa gjithmonë e më të mëdha: nga mazgalli në kuadriforën e madhe në nivelin e nëntë.

### Vende të tjera 
* Kisha e abacisë së Alpirsbahut në Shvarcvald të Baden-Vyrtembergut
* Kisha e kollegjore e Saint-Denis me plan tetëkëndor në Belgjikë.
* Kisha e Sainte-Gertrude të Niveles në Bellgjikë.
* Kapela e Nijmegenit, Holandë.
* Kapela e Sint Nicolaas, Nijmegen, Holandë.
* Beromünster në Zvicër.
* Amsoldingen në Zvicër.

Skeda:Plattegrond reproductie uit Karolingische und Ottonische Kunst bladzijde 181. - Nijmegen - 20167153 - RCE.jpg|Plani i kapelës së Nijmegenit, Holandë
Skeda:Nijmegen Valkhof - panoramio.jpg|Kapela *e Valkhofkapel* (Sint Nicolaaskapel) në Nijmegen, Holandë
Skeda:Nivelles - Collégiale Sainte Gertrude - 2025-05-22 - 02.jpg|Kisha e Sainte-Gertrudes në Niveles, Belgjikë
Skeda:Nivelles StGertrudeChurch 016 7076.jpg|Brendësia e kishës së Sainte-Gertrude, Niveles
Skeda:Amsoldingen-Kirche.jpg|Kisha e Amsoldingenit
Skeda:Amsoldingen Kirche Krypta03387.jpg|Kripta nën korin e Kishës së Amsoldingenit

## Shiko gjithashtu 
* Saksonët
* Lista e sunduesve të Saksonisë
* Historia e Gjermanisë
* Kultura e Gjermanisë
* Arti Mesjetar
* Arti dhe Arkitektura Visigote
* Arti paleokristian
* Arti i Dyndjeve Barbare
* Arkitektura Paleokristiane
* Arti Ravenas
* Arkitektura Para-Romanike
* Arti Romanik
* Monumentet paleokristiane të Ravenës
* Arkitektura Romanike
* Arti Ravenas
* Arti Gotik
* Arkitektura Gotike
* Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Romanike
* Arti Bizantin
* Arkitektura Mesjetare Skandinave
* Arkitektura Bizantine
* Arti dhe arkitektura mozarabe
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
* Bizhuteritë e lashta romake
* Arkitektura Mesjetare
* Miniatura Merovinge
* Miniatura Karolinge
* Argjendaria Karolinge
* Periudhat në historinë e artit perëndimor
* Arti dhe Arkitektura Merovinge
* Arti Anglo-Sakson
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
* Arkitektura Anglo-Saksone
* Arkitektura Merovinge
* Arkitektura Visigote
* Arti dhe Arkitektura e Repoblación
* Arti Longobard
* Arkitektura Cistercense
* Arkitektura Longobarde
* Skulptura Longobarde
* Piktura Longobarde
* Argjendaria Longobarde
* Romaniku i Parë
* Arti mesjetar në Shqipëri
* Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Gotike
* Miniatura e lashtë
* Miniatura Paleo-Kristiane
* Miniatura Bizantine
* Miniatura Otoniane
* Miniatura Romanike
* Lista e mbretërve frankë
* Gotiku Ndërkombëtar
* Romano-Gotiku
* Arkitektura Normane
* Arti romak
* Kultura Normano-Arabo-Bizantine
* Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Masakra e Latinëve
* Arkitektura në Rusin Kievan
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Shtëpia Romake
* Ura romake
* Urbanistika Romake
* Arkitektura Asturiane
* Portretizimi Romak
* Arti Karoling
* Arkitektura Karolinge
* Arkitektura Romake
* Rilindja Karolinge
* Arti Viking
* Romanizimi (kulturor)
* Arti Otonian
* Rilindja Otoniane
* Romanitas
* Rilindja e shekullit të XI
* Rilindja e shekullit të XII
* Rilindjet Mesjetare
* Varangianët
* Anijet Mesjetare
* Luftërat Avaro-Bizantine
* Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
* Bota Greko-Romake
* Llaçi romak
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Skulptura Romake
* Tempulli Romak

## Citime fundase 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme