Alexander Alekhine

**Alexander Aleksandrovich Alekhine** (31 tetor [S.V. 19 tetor] 1892 – 24 mars 1946) ishte një shahist rus dhe francez dhe kampioni i katërt botëror i shahut, një titull që e mbajti për dy mbretërime.

Në moshën 22-vjeçare, Alekhine ishte tashmë ndër shahistët më të fortë në botë. Gjatë viteve 1920, ai fitoi shumicën e turneve në të cilat luajti. Në vitin 1921, Alekhine u largua nga Rusia Sovjetike dhe emigroi në Francë, të cilën e përfaqësoi pas vitit 1925. Në vitin 1927, ai u bë kampioni i katërt botëror në shah duke mundur José Raúl Capablanca.

Në fillim të viteve 1930, Alekhine dominoi lojën e turneut dhe fitoi dy turne të klasit të lartë me diferencë të madhe. Ai gjithashtu luajti në tabelën e parë për Francën në pesë olimpiada shahu, duke fituar çmime individuale në secilën (katër medalje dhe një çmim shkëlqimi). Alekhine i ofroi Capablanca një revansh me të njëjtat kushte kërkuese që Capablanca kishte vendosur për të dhe negociatat u zvarritën me vite pa bërë shumë përparim. Ndërkohë, Alekhine e mbrojti titullin e tij me lehtësi kundër Efim Bogoljubow më 1929 dhe 1934. Ai u mund nga Max Euwe në 1935, por rifitoi kurorën e tij në revanshin e 1937. Rekordi i tij i turneut, megjithatë, ishte i pabarabartë dhe yjet e rinj në rritje si Paul Keres, Reuben Fine, dhe Mikhail Botvinnik kërcënuan titullin e tij. Negociatat për një ndeshje titulli me Keres ose Botvinnik u ndërprenë me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore në Evropë në 1939. Negociatat me Botvinnik për një ndeshje për titullin botëror po vazhdonin në vitin 1946 kur Alekhine vdiq në Portugali, në rrethana të paqarta. Alekhine është i vetmi kampion botëror në shah që ka vdekur ndërsa mbante titullin.

Alekhine është i njohur për stilin e tij të ashpër dhe imagjinativ të sulmit, i kombinuar me aftësi të mëdha pozicionuese dhe në fund të lojës. Ai vlerësohet shumë si një shkrimtar dhe teoricien shahu, pasi ka prodhuar risi në një gamë të gjerë hapjesh shahu dhe ka dhënë emrin e tij në Mbrojtjen e Alekhine dhe disa variacione të tjera hapëse. Ai gjithashtu kompozoi disa studime të fundit të lojës.

## Biografia 
### Jeta e hershme 
Alekhine lindi në një familje të pasur ruse në Moskë, Rusi, më 31 tetor 1892. Babai i tij, Alexander Ivanovich Alekhin, ishte një pronar tokash dhe këshilltar i fshehtë i Dumës së Katërt legjislative konservatore. Nëna e tij, Anisya Ivanovna Alekhina (e lindur në Prokhorova), ishte vajza e një industrialisti të pasur. Alekhine u prezantua me shahun nga nëna e tij, vëllai i tij më i madh Alexei dhe motra e tij më e madhe Varvara.

### Karriera e hershme e shahut (1902–1914) 
parapamje|upright=0.90|right|Alekhine më 1909
Loja e parë e njohur e Alekhine ishte nga një turne shahu me korrespondencë që filloi më 3 dhjetor 1902, kur ai ishte dhjetë vjeç. Ai mori pjesë në disa turne me korrespondencë, të sponsorizuar nga revista e shahut *Shakhmatnoe Obozrenie* ("Shqyrtimi i shahut"), midis 1902 dhe 1911. Në vitin 1907, ai luajti turneun e tij të parë jashtë bordit, Turneun Pranveror të klubit të shahut të Moskës. Më vonë atë vit, ai u barazua për vendin e 11-13 në turneun e vjeshtës të klubit; vëllai i tij më i madh, Alexei, u rendit në vendin e 4-6. Në vitin 1908, Aleksandri fitoi turneun pranveror të klubit, në moshën 15-vjeçare. Në vitin 1909, ai fitoi turneun amator gjithë-rus në Shën Petersburg. Për vitet e ardhshme, ai luajti në turne gjithnjë e më të fortë, disa prej tyre jashtë Rusisë. Në fillim ai kishte rezultate të përziera, por në moshën 16-vjeçare ai ishte vendosur si një nga lojtarët më të mirë të Rusisë. Ai luajti në dërrasën e parë në dy ndeshje miqësore të ekipit: Klubi i Shahut të Shën Peterburgut kundër Klubit të Shahut të Moskës në 1911 dhe Moska kundër Shën Petersburgut në 1912 (të dyja barazuan me Yevgeny Znosko-Borovsky). Nga fundi i vitit 1911, Alekhine u transferua në Shën Petersburg, ku hyri në Shkollën Juridike Perandorake për Fisnikët. Në vitin 1912, ai ishte shahisti më i fortë në Shoqërinë e Shahut të Shën Petersburgut. Në mars 1912, ai fitoi turneun dimëror të klubit të shahut të Shën Petersburgut. Në prill 1912, ai fitoi turneun e kategorisë së parë të klubit të shahut të Shën Petersburgut. Në janar 1914, Alekhine fitoi turneun e tij të parë të madh rus, kur u barazua për vendin e parë me Aron Nimzowitsch në Turneun e Mjeshtrave Gjithë-Rus në Shën Petersburg. Më pas, ata barazuan në një mini-ndeshje për çmimin e parë (secili fitoi një lojë). Alekhine gjithashtu luajti disa ndeshje në këtë periudhë, dhe rezultatet e tij treguan të njëjtin model: i përzier në fillim, por më vonë vazhdimisht i mirë.

### Mjeshtër i madh i nivelit të lartë (1914–1927) 
Në prill-maj 1914, një tjetër turne i madh shahu në Shën Petersburg në vitin 1914 e mbajtur në kryeqytetin e Perandorisë Ruse, në të cilin Alekhine zuri vendin e tretë pas Emanuel Lasker dhe José Raúl Capablanca. Sipas disa të dhënave, Cari Nikolla II i dha titullin "Mjeshtër i Madh i Shahut" secilit prej pesë finalistëve (Lasker, Capablanca, Alekhine, Siegbert Tarrasch dhe Frank Marshall). (Historiani i shahut Edward Winter e ka vënë në dyshim këtë, duke deklaruar se burimet më të hershme të njohura që mbështesin këtë histori janë një artikull nga Robert Lewis Taylor në numrin e 15 qershorit 1940 të revistës *The New Yorker* dhe autobiografia e Marshall *50 Vitet e Mia të Shahut* (1942).)  Suksesi i habitshëm i Alekhine e bëri atë një pretendent serioz për Kampionatin Botëror të Shahut.

## Kampion Botëror i Shahut, mbretërimi i parë (1927–1935) 
parapamje|djathtas|Alekhine vs. Capablanca
Në vitin 1927, sfida e Alekhine ndaj Capablanca u mbështet nga një grup biznesmenësh argjentinas dhe presidenti i Argjentinës, i cili garantoi fondet, dhe u organizua nga *Club Argentino de Ajedrez* (Klubi Argjentinas i Shahut) në Buenos Aires. Në ndeshjen e Kampionatit Botëror të Shahut të luajtur nga 16 shtatori deri më 29 nëntor 1927 në Buenos Aires, Alekhine fitoi titullin, duke shënuar +6−3=25. Fitorja e Alekhine habiti pothuajse të gjithë botën e shahut, pasi ai nuk kishte fituar kurrë më parë një lojë të vetme nga Capablanca. Pas vdekjes së Capablanca, Alekhine shprehu habi për fitoren e tij, pasi në vitin 1927 ai nuk mendonte se ishte superior ndaj Capablanca, dhe ai sugjeroi që Capablanca kishte qenë tepër i sigurt. Capablanca hyri në ndeshje pa asnjë përgatitje teknike ose fizike, ndërsa Alekhine u rikthye në një gjendje të mirë fizike

Menjëherë pas fitores së ndeshjes, Alekhine njoftoi se ishte i gatshëm t'i jepte Capablanca një ndeshje kthimi, me të njëjtat kushte që Capablanca kishte kërkuar si kampion: sfiduesi duhet të siguronte një shumë prej 10,000 dollarësh amerikanë, nga të cilat më shumë se gjysma do t'i shkonin kampionit mbrojtës edhe nëse ai do të mposhtej. E para u mbajt në Wiesbaden, Heidelberg, Berlin, Hagë, dhe Amsterdam nga shtatori deri në nëntor 1929. Alekhine e ruajti titullin e tij, duke shënuar +11−5=9.

Më 3 tetor 1935, ndeshja e kampionatit botëror filloi në Zandvoort të Holandës. Edhe pse Alekhine mori një epërsi të hershme, nga loja e trembëdhjetë e tutje Euwe fitoi dy herë më shumë lojëra se Alekhine. Sfiduesi u bë kampioni i ri më 16 dhjetor 1935, me nëntë fitore, trembëdhjetë barazime dhe tetë humbje. Kjo ishte ndeshja e parë e kampionatit botëror në të cilën u përdorën zyrtarisht sekonda: Alekhine kishte shërbimet e Salo Landau, dhe Euwe kishte Géza Maróczy. Fitorja e Euwe ishte një tronditje e madhe. Kmoch shkroi se Alekhine nuk piu alkool për gjysmën e parë të ndeshjes, por më vonë piu një gotë para shumicës së lojërave.

## Vdekja 
parapamje|upright|Varri i Alwxander Alekhine në Paris, Francë (rindërtimi i origjinalit i cili u shkatërrua në vitin 1999)
Ndërsa planifikonte një ndeshje të Kampionatit Botëror kundër Botvinnikut, Rrethanat e vdekjes së tij janë ende çështje debati. Zakonisht i atribuohet një sulmit në zemër, por një letër në revistën *Chess Life* nga një dëshmitar i autopsisë deklaroi se mbytja me mish ishte shkaku i vërtetë i vdekjes. Në autopsi, u zbulua një copë mishi e papërtypur me gjatësi tre inç që i bllokonte trakenë.

Varrimi i Alekhine u sponsorizua nga FIDE dhe eshtrat u transferuan në Cimetière du Montparnasse, Paris, Francë, në vitin 1956.

Gurvarri i tij pësoi dëme të rënda nga një ciklon më 26 dhjetor 1999. Monumenti i gurvarrit u rrëzua, u shkatërrua dhe ra mbi gurvarrin kryesor. Më vonë u restaurua.

## Stili i lojës 
Periudha e pikut të Alekhine ishte në fillim të viteve 1930, kur ai fitoi pothuajse çdo turne që luajti, ndonjëherë me diferenca të mëdha. Më pas, loja e tij ra dhe ai nuk fitoi kurrë një turne të klasit të lartë pas vitit 1934. Pasi Alekhine rifitoi titullin e tij botëror në 1937, pati disa pretendentë të rinj, të cilët të gjithë do të kishin qenë sfidues seriozë. Një shpjegim i ofruar nga Réti ishte, "ai mund kundërshtarët e tij duke analizuar sekuenca të thjeshta dhe në dukje të padëmshme lëvizjesh për të parë nëse në fund të tij mund të fshihej një mundësi origjinale dhe për rrjedhojë e vështirë për t'u parë." John Nunn komentoi se "Alekhine kishte një aftësi të veçantë për të provokuar komplikime pa marrë rreziqe të tepërta." dhe Edward Winter e quajti atë "gjeniu suprem i pozicionit të komplikuar." dhe Harry Golombek shkoi më tej, duke thënë se "Alekhine ishte më i gjithanshëm nga të gjithë gjenitë e shahut, duke qenë njësoj në shtëpi në çdo stil loje dhe në të gjitha fazat e lojës". Reuben Fine, një pretendent serioz për kampionatin botëror në fund të viteve 1930, shkroi në vitet 1950 se koleksioni i lojërave më të mira të Alekhine ishte një nga tre më të bukurat që ai njihte, Dëshira e tij për të fituar shtrihej përtej garës formale të shahut. Kur Fine e mundi atë në disa lojëra të rastësishme në 1933, Alekhine kërkoi një ndeshje për një kunj të vogël. Dhe në pingpong, të cilin Alekhine e luante me entuziazëm, por keq, ai shpesh e shtypte topin kur humbte. Stili i Alekhine pati një ndikim të thellë tek Kasparov, i cili tha: "Alexander Alekhine është ndriçuesi i parë ndër të tjerët që ende kanë ndikimin më të madh tek unë. Më pëlqen universaliteti i tij, qasja e tij ndaj lojës, idetë e tij në shah. Jam i sigurt se e ardhmja i përket shahut Alekhine." Në vitin 2012, Levon Aronian tha se ai e konsideron Alekhine shahistin më të madh të të gjitha kohërave.

## Shënime 
## Referime 
## Lexim më tutje 
* *This is a collection of games annotated by Alekhine, published long after his death.*
* *This 1985 reprint is a merge from two separate volumes published originally in 1929 and 1937.*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*Mendez, Pedro; Mendez,Luis. (2019). *The Gijon International Chess Tournaments.* McFarland editions. 
*
*
* Maurensig, Paolo: Theory of Shadows, 2015, Trans. 2018 by Anne Milano Appel. Novel dealing mainly with the days leading up to Alekhine's death in suspicious circumstances.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Lidhje të jashtme 
* Alexander Alekhine profili dhe lojërat e lojtarit në Chessgames.com
* Alekhine rare interview (sound clip)
* Alekhine's death. An unresolved mystery 
* Chess with the Nazis, by Sarah Cohen (batgirl), examines Alekhine's collaboration with Nazi Germany
* Edward Winter, "List of Books About Capablanca and Alekhine", *Chess Notes*