Banati

**Banati** është një rajon gjeografik dhe historik që shtrihet në Evropën Qendrore dhe Lindore dhe i cili aktualisht është i ndarë midis tre vendeve: pjesa lindore shtrihet në Rumaninë perëndimore (qarqet e Timiș, Caraş-Severin, Arad në jug të lumit Mureş dhe pjesa perëndimore. i Mehedinți); pjesa perëndimore e Banatit është në Serbinë verilindore (kryesisht e përfshirë në Vojvodinë, me përjashtim të një pjese të vogël të përfshirë në Rajonin e Beogradit); dhe një pjesë e vogël veriore shtrihet brenda Hungarisë juglindore ( Congrad-Csanád County).

Diversiteti historik etnik i rajonit u ndikua rëndë nga ngjarjet e Luftës së Dytë Botërore . Sot, Banati është i populluar kryesisht nga rumunë, serbë dhe hungarezë etnikë, por popullata të vogla të grupeve të tjera etnike jetojnë gjithashtu në rajon. Pothuajse të gjithë janë shtetas të Serbisë, Rumanisë ose Hungarisë.
[parapamje|Banati i [Vojvodina|Vojvodinës]]

## Emri 
Gjatë Mesjetës, termi " banate " përcaktoi një krahinë kufitare të udhëhequr nga një guvernator ushtarak, i cili u quajt *ban* .  Provinca të tilla ekzistonin kryesisht në tokat sllave të jugut, hungareze dhe rumune. Në sllavishten e jugut dhe gjuhët e tjera rajonale, termat për "banate" ishin: serbisht – бановина/ *banovina*, hungarisht – *bánság*, rumanisht – *banat* dhe latinisht – *banatus* . Janë propozuar disa teori për origjinën etimologjike të rajonit "Banat". Një teori e parë pretendon se ajo vjen nga rrënja e një folje që gjendet në disa popuj gjermanikë, përkatësisht *ban* . Ky term do të thotë "të shpallësh" ose "të proklamosh". Prej andej kaloi në latinishten mesjetare, nën formën *bannum*, që do të thotë – te popujt frankë, p.sh. – “shpallje”, por edhe rrethin në të cilin shpallja në fjalë do të kishte efekte.  Nga kjo gjuhë, ajo do të ishte marrë nga avarët dhe do të ishte sjellë në Panoni, ku ata sunduan në shekujt 6-8.  Këto pikëpamje kundërshtohen nga ata që besojnë se "ban" vjen nga një rrënjë e vjetër proto-indo-evropiane, *bha*, që do të thotë "të flasësh".  Emri hungarez i referohej kryesisht zonave fushore midis lumenjve Mureş, Tisza dhe Danub. Për rumunët, rajoni njihej edhe si *Temișana* . 

Në periudhën e hershme moderne, kishte dy banata që përfshinin pjesërisht ose tërësisht territorin e asaj që në epokën aktuale quhet Banat: Banati i Lugoj dhe Caransebeş në shekujt 16-17 dhe Banati i Temeswarit në shekujt 18- shekulli i 19-të. Fjala "Banat" pa ndonjë kualifikim tjetër zakonisht i referohet Banate historike të Temeswarit, e cila e fitoi këtë titull pas Traktatit të Passarowitz të vitit 1718. Emri u përdor gjithashtu nga viti 1941 deri në 1944, gjatë pushtimit të Boshtit, për entitetin politik jetëshkurtër (shih: Banat (1941–44)), i cili mbulonte vetëm pjesën e sotme serbe të Banatit historik.

Emri "Banat" është i ngjashëm në gjuhë të ndryshme të rajonit; Romanian *Banat*, serbo-kroatisht: Банат/ *Banat*, Hungarian  *Bánát*, , , Grek *Vanáto*, Sllovak *Banát*, Turqisht *Banat*, . Disa nga këto gjuhë do të kishin edhe terma të tjerë, nga kuadri i tyre i referencës, për të përshkruar këtë rajon historik dhe gjeografik.

## Qytete të mëdha 
Tabela e mëposhtme rendit qytetet në Banat me një popullsi më të madhe se 10,000 (2011).   Disa qytete që nuk janë historikisht pjesë e Banatit u zgjeruan në këtë rajon gjatë shekullit të 20-të, kështu që sot disa rrethe shtrihen në Banatin historik: Arad (Aradu Nou), Beograd ( Palilula ) dhe Szeged (Újszeged).

## Shih edhe 
* Historia e Vojvodinës
* Gjeografia e Vojvodinës
* Autonomia Rajonale e Hungarezëve
* Kosova dhe Metohia

## Referime