Vrakë

**Vrakë** (Serbisht: Врака *Vraka*) është një rajon në Qarkun e Shkodrës në Shqipërinë veriore. Rajoni përfshin vendbanime të vendosura në bregun e liqenit të Shkodrës, rreth 7 km në veri të qytetit të Shkodrës. Ky rajon etnografik është i banuar nga serbo-malazez, *podgoriçani* (myslimanët sllavë) dhe shqiptarë; ka qenë e banuar kryesisht nga serbo-malazezët. Një komunitet i vogël serbo-malazez migroi dhe u vendos në Vrakë gjatë fundit të shekullit të shtatëmbëdhjetë dhe fillimit të shekullit të tetëmbëdhjetë. Shumica e komunitetit serbo-malazez erdhi në Vrakë, Shqipëri nga Mali i Zi gjatë periudhës zogiste ndërmjet luftës pas vitit 1926 dhe më vonë nga viti 1938 deri në vitin 1948.

Kohët e fundit, malazezët dhe serbët filluan të migrojnë në Vrakë në fund të shekullit të 17-të. Sipas Jovan Erdeljanoviq, në librin e tij *Stara Crna Gora*, të gjithë pasardhësit e Jovan Martinoviqit, i cili përmendet që nga viti 1687, kanë emigruar në Vrakë. Nga dokumentet e vërtetuara, një nga familjet e para që banoi në zonën e Vrakës në vitin 1705 ishin Gjurçeviçët nga fshati Momçe i Kuçit. Njëfarë Erko Gjurçeviq ishte i vetmi nga klani i tij në Vrakë që u konvertua në Islam. Pasardhësit e tij më vonë u quajtën Erkoçeviç, të cilët gjenden në fshatin Shtoj, afër shkodres.

Sipas Edith Durham, banorët e Vrakës kishin ikur nga Bosnja dhe Mali i Zi, për shkak të gjakmarrjes.

### Historia moderne 
Pas Krizës së Madhe Lindore, nga viti 1878 e tutje ekziston një komunitet i vogël musliman malazez që jeton në rajon dhe njihen si *Podgoriçani*, për shkak të prejardhjes së tyre nga Podgorica në Mal të Zi.

Në vitin 1909, Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit kishte 15 protopresbiteriate, i fundit nga të cilët ishte Shkodra, ku famullia e Vrakës kishte 119 shtëpi (fshatrat Novi Borič, Stari Borič, Grilj, Raš, Kule, Omara, Turajlije, Kamenica) me një kishë në Novi Borič kushtuar Fjetjes së Virgjëreshës së Shenjtë, famulli nën Petar Mrekoviq.

Në vitin 1918, krahas ortodoksëve serbë në Shkodër, kishte bashkësi në fshatra të ndryshme fqinje si në Vrakë, Vramenicë, Derigniat etj., si dhe disa mijëra muslimanë sllavë me prejardhje malazeze dhe nga Bosnja-Hercegovina. Në vitin 1920, këto fshatra ishin me shumicë serbe: Bërç, Basits, Vrakë, Sterbets, Kadrum. Bujqësia ishte profesioni kryesor i fshatrave.

Vraka njihet për faktin se ka qenë vendi ku poeti Millosh Gjergj Nikolla u bë mësues më 23 prill 1933 dhe pikërisht në këtë periudhë nisi të shkruante skica dhe vargje në prozë. Fshati Vrakë në atë kohë ishte tërësisht i banuar nga serbo-malazezët. Shkolla serbe në Vrakë u shkatërrua në vitin 1934.

Në vitin 1990 shumica e komunitetit pakicë të Vrakës shkoi në Mal të Zi. Gjatë asaj kohe me problemet ekonomike dhe tensionet e shfaqura në zonat e ish-Jugosllavisë, bëri që rreth 600 prej tyre të kthehen në atdhe në Shqipëri.

Në vitin 1992 u krijua Shoqata Moraça-Rozafa.

Gjatë Luftërave Jugosllave, pati incidente dhune ndaj minoritetit serbo-malazez në vende si Boriç i Vogël dhe Boriç i Madh, ku qeveria shqiptare u përpoq t'u merrte me forcë tokat. Kishte raporte se qeveria shqiptare tentoi të zhvendoste me forcë serbo-malazezët dhe podgoriçanët nga Boriçi i Vogël, Boriçi i Madh, Vraka dhe vende të tjera.

Në mars 1992, si pjesë e politikës shtetërore të Serbisë dhe Malit të Zi për të rritur numrin e serbëve në Kosovë, afro 3000 njerëz nga pakica serbe në Shqipëri emigruan në rajon pasi pranuan një ofertë qeveritare për punësim dhe strehim në zonë. Një tjetër valë u rikthye për shkak të Luftës së Kosovës.

Në fillim të shekullit të njëzetë, komuniteti jeton kryesisht nga tregtia me Malin e Zi dhe marrëdhëniet e përbashkëta me banorët shqiptarë konsiderohen si të mira nga shumë prej anëtarëve të tij.

## Njerëz të shquar 
* Vojo Kushi, guerilja komuniste shqiptare dhe Heroi Kombëtar i Shqipërisë
* Nikolla Vuliq (1872–1945), akademik serb
* Kosta Miliçeviq (1877–1920), piktor serb
* Branko Kadia dhe Jordan Misja, studentë dhe komunista, u vranë më 1942

## Referime