open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Feja në Greqi

**Feja** kryesore **në Greqi** është krishterimi, në veçanti Kisha Ortodokse Greke. Ajo përfaqësonte 90% të popullsisë së përgjithshme në 2015 dhe njihet me kushtetutë si "feja mbizotëruese" e Greqisë. Fetë me numër më të vogël ndjekësish përfshijnë Islamin (që përfshin 2% të popullsisë), katolicizmin romak (që përfshin më pak se 1% të popullsisë), ungjillizmin, paganizmin helen, sikhizmin dhe hinduizmin. Sipas burimeve të tjera, 81.4% e grekëve identifikohen si të krishterë ortodoksë lindorë dhe 14.7% janë ateistë.

{{Pie chart
| thumb = right
| caption = Feja në Greqi (2017)}
| label1 = Ortodoks Lindor
| value1 = 90
| color1 = Blue
| label2 = Krishterë të tjerë
| value2 = 3
| color2 = DeepSkyBlue
| label3 = Islami
| value3 = 2
| color3 = Green
| label4 = Të tjerë
| value4 = 1
| color4 = Yellow
| label5 = Të padeklaruarë
| value5 = 4
| color5 = White
}}

## Krishterimi 
parapamje|majtas|160px|Kishë Ortodokse Lindore
Kishës së Greqisë, një anëtare e Bashkësisë Ortodokse Lindore, i është dhënë statusi i "fesë mbizotëruese" në kushtetutën e Greqisë. Që nga viti 1850, ortodoksia greke brenda Greqisë trajtohet nga Kisha. Anëtarët e saj përbëjnë midis 88% dhe 95-98% të popullsisë, raporti më i fundit *Pew* ka dhënë një përqindje prej 90% si numrat e vitit 2015.

## Islami 
[parapamje|150px|[Myslimanët në Greqi duke u falur]]
Islami në Greqi përfaqësohet nga dy komunitete të dallueshme; Myslimanët që kanë jetuar në Greqi që nga koha e Perandorisë Osmane (kryesisht në Çamëri, Maqedoninë Lindore dhe Thraki) dhe emigrantët myslimanë që filluan të mbërrinin në çerekun e fundit të shekullit të 20-të, kryesisht në Athinë dhe Selanik.  Myslimanët në Greqi janë kryesisht emigrantë nga Lindja e Mesme (Libani, Siria, Iraku, Irani), rajone të tjera të Ballkanit (Shqipëria, Mali i Zi, Turqia, Bosnja dhe Hercegovina) dhe Afrika e Veriut (Maroku, Algjeria, Tunizia, Egjipti).

Gjatë shekullit 19 dhe 20 kundër myslimanëve shqiptarë, turq u ushtrua dhunë e tmerrshme dhe masakra me qëllim largimin e tyre nga shtëpitë dhe vatrat e tyre.

## Të tjera 
* Feja në Kosovë
* Feja në Bullgari
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Maqedoninë e Veriut

## Referime 
https://www.ekathimerini.com/news/234129/religion-is-key-part-of-identity-for-most-greeks/

https://kaparesearch.com/en/easter-faith-and-religion-in-greece/ 

https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/ 

## Lidhje të jashtme 
* 
* D. Christopoulos and M. Pavlou (eds). "The Greece of migration." Kritiki Centre for the Research of Minority Groups (KEMO), Athens, pp.&nbsp;267–302.http://www.kemo.gr
* K. Tsitselikis. “Religious freedom of immigrants: The case of the Muslims”, (in Greek), 2004.
* K. Tsitselikis. "The legal status of Islam in Greece," 44/3 Die Welt des Islams, pp.&nbsp;402–431, 2004.
*
* 
* 

## Burim i të dhënave 
* US Department of State Country Reports on Human Rights Practices  - 2006: Greece
* Tomkinson, John L., Between Heaven and Earth: The Greek Church , Anagnosis (Athens, 2004)
Mbledhja e Taksimit

**Mbledhja e Taksimit** e njohur ndryshe si **Komploti i Taksimit** dhe më rrallë si **Kuvendi i Taksimit** ishte një mbledhje e fshehtë e mbajtur në janar 1912 nga deputetë nacionalistë shqiptarë të parlamentit osman (Asambleja e Përgjithshme e Perandorisë Osmane) dhe figura të tjera të shquara politike shqiptare.

Ngjarja e ka marrë emrin nga Sheshi Taksim për shkak të vendndodhjes së shtëpisë ku u mbajt. Takimi u organizua me iniciativën e Hasan bej Prishtinës dhe Ismail Qemalit, politikanë shqiptarë, të cilët ftuan shumicën e deputetëve me prejardhje shqiptare dhe synonte nisjen e një kryengritjeje të përgjithshme të armatosur në trevat shqiptare kundër pushtetit qendror të kryesuar nga Komiteti i Bashkimit dhe Përparimit. Takimi pasoi dy kryengritje të tjera shqiptare të vitit 1910 në Vilajetin e Kosovës dhe 1911 në malet e Shkodrës së sipërme. Mbledhja e Taksimit rezultoi me një kryengritje po atë vit, me kryengritje të armatosura në Shkodër, Lezhë, Mirditë, Krujë dhe krahina të tjera shqiptare, të cilat i tejkalonin pritshmëritë e organizatorëve. Kryengritja më e madhe ishte në Kosovë, ku kryengritësit ishin më të organizuar dhe arritën të pushtonin qytete të rëndësishme si Prizreni, Peja, Gjakova, Mitrovica e të tjera.

Pjesëmarrës ishin mes të tjerëve Syrja Vlora, Mufid Libohova dhe Aziz pashë Vrioni. Shumica e tyre deri vonë kanë qenë anëtarë të Komitetit për Bashkim, si Bedri bej Pejani dhe Nexhip bej Draga, ndërsa të tjerët si Isa Boletini dhe Riza bej Gjakova, ky i fundit në atë kohë i internuar në Anadoll, ishin pasues të betuar të Abdülhamidit II, sulltani i rrëzuar nga xhonturqit. Esad pashë Toptani ishte personi që kishte lexuar fetvën e rrëzimit nga froni në prani të sulltanit. Kishte edhe nga ata që ishin gati t'i bashkoheshin revoltës pa shumë përpjekje bindëse, si Bajram Curri, një nga krerët e Krasniqëve në atë kohë.

## Shih edhe 
* Rrethimi i Shkodrës (1912-13)
Feja në Bullgari

Feja mbizotëruese në Bullgari është krishterimi që nga miratimi i tij si fe shtetërore në vitin 865. Gjatë sundimit osman të Ballkanit, Islami sunit u përhap në territoret e Bullgarisë dhe mbetet një pakicë e rëndësishme sot.  Kisha katolike i ka rrënjët në vend që nga Mesjeta dhe protestantizmi mbërriti në shekullin e 19-të.

]]

## Krishterimi
Kisha Ortodokse në Bullgari i ka rrënjët e thella, që shtrihen në shekujt e 5-të dhe të 7-të, kur sllavët dhe bullgarët, respektivisht, adoptuan krishterimin bizantin në periudhën e Perandorisë së Parë Bullgare (681-1018).  Para këtij konvertimi zyrtar, krishterimi ishte përhapur në rajon gjatë kohës romake dhe të hershme bizantine.  Pas Skizmës së Madhe të vitit 1054, Kisha e Bullgarisë mbeti në bashkësi me Patriarkanën Ekumenike të Kostandinopojës dhe kisha të tjera ortodokse lindore.  Ajo është kisha më e vjetër e krishterë sllave në bashkësinë ortodokse.
.]]
## Islami 
Islami në Bullgari është feja e dytë më e madhe në vend pas Krishterimit.  Sipas regjistrimit të vitit 2011, numri i përgjithshëm i muslimanëve në Bullgari ishte 577,139, që korrespondon me 7.8% të popullsisë.  Sipas një vlerësimi të vitit 2017, muslimanët përbëjnë 15% të popullsisë.

]]

## Të tjera 
* Feja në Kosovë
* Feja në Turqi
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Maqedoninë e Veriut

## Referime 
* 
* 
* 
* 
* 

## Burim i të dhënave
* 
* 
*
Miti i Skënderbeut

parapamje|150px|Monumenti i Skënderbeut në Tiranë

**Miti i Skënderbeut** është një nga mitet kryesore konstituive të nacionalizmit shqiptar. Në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë gjatë luftës së shqiptarëve dhe Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Skënderbeu u bë një simbol për shqiptarët dhe ai u shndërrua në një hero dhe mit kombëtar shqiptar. Miti i Skënderbeut është i vetmi mit i nacionalizmit shqiptar që bazohet te një person; të tjerat bazohen në ide, koncepte abstrakte dhe kolektivizëm. 
Miti i Skënderbeut nuk ishte krijuar nga intelektualët shqiptarë, por tashmë ishte pjesë e folklorit dhe kujtesës kolektive arbëreshe.

## Trashëgimia
Si hero kombëtar, politikanët shqiptarë në pushtet me kalimin e kohës kanë promovuar figurën e Skënderbeut dhe ai është nderuar dhe vlerësuar në historinë gojore.

Duke qenë se Skënderbeu zë vendin qendror në mitet kombëtare shqiptare, kjo e vështirëson analizën e tij kritike nga historianët. Ata që kryenin një analizë kritike të Skënderbeut, siç bëri historiani Oliver Jens Schmitt, do të akuzoheshin shpejt për kryerjen e sakrilegjve dhe për fyerjen e nderit kombëtar shqiptar..

Theksimi i luftës dhe konfliktit të Skënderbeut me osmanët si një simbol për të krijuar një shtet unitar shqiptar ka implikime të paqëndrueshme, sepse ai nuk kufizohet vetëm në Shqipëri siç ishte nën qeverisjen e Hoxhës, por përfshin zonën më të gjerë të banuar nga shqiptarët brenda Ballkanit. Miti i Skënderbeut përfaqëson përbërësin kryesor të debatit për aspiratat e ardhshme të kombit shqiptar.

## Referime
## Literatura
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Feja në Mal të Zi

Krishterimi Ortodoks Lindor është besimi **fetar** mbizotërues **në Mal të Zi**, ka gjithashtu një numër të konsiderueshëm ndjekësish të Krishterimit Katolik dhe Islamit.

Shumica e të krishterëve ortodoksë i përkasin Kishës Ortodokse Serbe, por ka gjurmë të një Kishe Ortodokse Malazeze në formim, e cila nuk njihet kanonikisht nga Kisha e krishterë ortodokse. Sipas vlerësimit të vitit 2020 nga Qendra Kërkimore *Pew*, 76.6% e popullsisë janë të krishterë, 19.11% janë myslimanë dhe 2.61% janë të padeklaruar.

## Demografia 
## Krishterimi 
Krishterimi Ortodoks Lindor është feja mbizotëruese në Mal të Zi. Ndjekësit e Ortodoksisë Lindore në Mal të Zi janë kryesisht malazezë dhe serbë etnikë. Malazezët etnikë janë të ndarë midis Kishës Ortodokse Serbe dhe Kishës Ortodokse Malazeze të pavarur (e cila është nga Kisha Ortodokse Serbe dhe kishat e tjera ortodokse autoqefale, një kishë skizmatike jokanonike, heretike dhe një kishë ortodokse e sajuar politike).
[parapamje|majtas|250px|[Katedrale Ortodokse në Kotorr]]

### Kisha Katolike 
Shumica e katolikëve janë kroatë dhe shqiptarë etnikë, si dhe disa malazezë.
[parapamje|250px|[Katedrale Katolike në Kotorr]]
200px|parapamje|majtas|Harta e Malit të Zi

## Islami 
Myslimanët zënë një përqindje të madhe të popullsisë. 118,477 myslimanë të Malit të Zi përbëjnë 19.11% të popullsisë së përgjithshme.
[parapamje|280px|[Xhamia e Hysen Pashës në Plevël|Xhamia e Husejn Pashës në Plevla]]
parapamje|280px|Shpërndarja e myslimanëve në Malin e Zi
Shumica e myslimanëve janë shqiptarë etnik dhe boshnjakë, Myslimanët në Mal të Zi mund të gjenden kryesisht në rajonin e Sanxhakut në Mal të Zi dhe në Ulqin, Tivar dhe Podgoricë.

## Të tjera 
* Feja në Kosovë
* Feja në Turqi
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Maqedoninë e Veriut

## Referime 
https://www.pewresearch.org/religion/2015/04/02/religious-projection-table/

## Lidhje të jashtme
* Venice Commission (2015): Draft Joint Interim Opinion on the Draft Law on Freedom of Religion of Montenegro
* [Venice Commission (2019): Montenegro: Opinion on the Draft Law on Freedom of Religion or Beliefs and Legal Status of Religious Communities](https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2019)010-e)
* Council of Europe (2019): Montenegro: Provisions on religious property rights include positive changes to out-dated legislation, but need more clarity, says Venice Commission
* Freedom of Religion or Belief in Montenegro: Conclusions (2019)
Pavlo-Kurtiku

parapamje|Sanxhaku i Shqipërisë me vilajetin Pavlo-Kurtik
**Pavlo-Kurtik** () ishte një njësi administrative brenda Sanxhakut i Arbërit, Perandorisë Osmane, e cila kishte juridiksion në jug të Tiranës, midis lumenjve Erzen dhe Shkumbin. Ishte një nga 9 vilajetet e krahinës së Arvanit-ilit deri në vitin 1466. Pavlo-Kurtik përmendet për herë të parë në defterin e parë të Sanxhakut të Arbërit (1431–1432).

## Gjeografia 
Pavlo-Kurtik kishte juridiksion në jug të Tiranës, midis lumenjve Erzen dhe Shkumbin.

## Historia 
Pavlo Kurtik, i stilizuar si sllavo-arbëror, hyri në shërbimin osman pak pas vitit 1400, dhe ishte një nga feudalët e paktë krishterë para-osmanë. Familja Kurtik ishte fillimisht e krishterë, por u konvertua në Islam në brezin e dytë.

## Demografia dhe administrata 
;1431–1432 defter, hulumtuar nga İnalcık, Halil

Vilajeti i Pavlo-Kurtik kishte shumicën e spahinjve të krishterë; kishte 20 timare, nga të cilat 9 ishin të krishterëve. Nga timaret myslimane, një i caktohet kadiut të Jenidže-kale (Bratušeš), dhe një dizdarit. Pesë prej tyre caktohen te bej-kulutë (skllevërit e emirit), një te spahi-oglani, një te vëllai Ajas-Hamza beg dhe një te Alija Karli-oglu. Timari i Isës, djalit të Pavlo Kurtikut është i veçantë. Të nëntë timaret nuk kishin popullsi islame për një ose dy dekada. Dy nga timariotët ishin bij të zotërve të mëdhenj: Isa, i biri i Pavle Kurtikut dhe Aliu, i biri i Karlos, i cili u konvertua në Islam.

Timari i Isa Begut përfshin 107 fshatra me 1225 vatra, me të ardhura 81306 akçe. Tridhjetë e gjashtë prej tyre ishin të vilajetit të Balshës, 2 të vilajetit të Kondo Mihos, 18 të vendit të Gonomajmos (Gonoma) dhe 26 ishin tahvil (caktuar) të babait të tij, Pavlo Kurtik; domethënë Pavlo Kurtik i mbante personalisht këto 26 fshatra. Shprehja tahvil tregonte caktimin e një timari aktual, por termi "vilajet-i Pavlo Kurtik" tregon se Pavlo Kurtiku ka qenë edhe më herët mbajtësi i kësaj treve. Pozita e Isa Begut, djalit të Kurtikut, i cili pranoi fenë islame dhe u emërua *subaşı* i kësaj krahine, ishte shumë më i madh. Një djalë tjetër, Mustafa, mbante një timar prej 9142 akçe në Vilajetin e Beratit.

Timaret e Isa Begut nuk u inspektuan dhe as u mblodhën personalisht nga emini vendas, por menaxhoheshin dhe lëshoheshin nga vetë Isa Begu. Kjo tregon se Isa Begu kishte disa privilegje. Të njëjtat privilegje në timar ka edhe Alija, djali i Karlos.

Timari i madh i Alijes kishte 30 fshatra, me të ardhura rreth 30.000 akçe. Më vonë timari iu dha djemve të Karlos që mbetën të krishterë. Djali tjetër i Karlos, Muzaku, mbante një timar të vogël në Pavlo-Kurtik gjatë sundimit të Mehmed I. Hamza veled-i Karli, i cili më vonë ishte zot i një timari në Altun-ili (Ibalea), ka shumë të ngjarë të ishte djali i Muzak.

Një nga spahinjtë e krishterë që mbante timare më të mëdha në Pavlo-Kurtik ishte Dimitri nga Prespa, me 9031 akçe. Dhimitri mori pëlqimin personal dhe ia dha timarin kunatit/dhëndrit Ozgur (Sguras). Në defterin e sanxhakut të Avlonës, Murad-beu, i biri i Ozgurit, mban një timar të madh në të njëjtën krahinë, me 64.729 akçe.

## Referime 
### Referime 
*  (Serbian Latin version)
* 
* 
* 
* 
*
Vilajeti i Arkipelagut

**Vilajeti i Arkipelagut** (turqishtja osmane: ولايت جزائر بحر سفيد, *Vilâyet-i Cezair-i Bahr-i Sefid*;"Vilajeti i Ishujve të Detit Mesdhe") ishte një ndarje administrative e nivelit të parë (vilajet) i Perandorisë Osmane që ka ekzistuar nga viti 1867 deri më 1912–13, duke përfshirë, në shtrirjen maksimale, ishujt osmanë të Egjeut, Qipron dhe Ngushticën e Dardaneleve.

Në fillim të shekullit të 20-të, thuhet se kishte një sipërfaqe prej 4,963 miljesh katrorë (12,850 km2), ndërsa rezultatet paraprake të regjistrimit të parë osman të vitit 1885 (botuar në 1908) dhanë popullsinë si 325,866. Saktësia e shifrave të popullsisë ndryshon nga "i përafërt" në "thjesht hamendësues" në varësi të rajonit nga i cili janë mbledhur. Deri në vitin 1876/7, kur u transferua në Vilajetin e Stambollit, sanxhaku (nënkrahina) e Bigës ishte kryeqyteti (*pasha-sanjak*), me seli të guvernatorit në Kale-i Sultaniye, ndërsa sanxhakët tjerë ishin ata të Rodosit (Rhodes), Midilli (Lesbos), Sakiz (Chios), Limni (Lemnos), dhe Kıbrıs (Qipro). vetëm për t'u bërë një *mutasarrıf* i veçantë përsëri pas vitit 1870.[8] Në vitin 1878, Qipro ra nën sundimin britanik. Pas ndarjes së Bigës, Rodosi u bë *pasha-sanjak*, më pas Hiosi më 1880 dhe më pas Rodosi përsëri në vitin 1888.

Ishujt Dodecanese u pushtuan nga Italia gjatë Luftës Italo-Turke të 1911–12, dhe ishujt e mbetur të Egjeut lindor u pushtuan nga Greqia gjatë Luftës së Parë Ballkanike (1912–13), duke çuar në shpërbërjen e vilajetit. Nga ishujt e Egjeut, Imbros dhe Tenedos mbetën përfundimisht nën sundimin turk sipas Traktatit të Lozanës (1923), ndërsa Dodekanezi i kaloi Greqisë pas Luftës së Dytë Botërore.

## Ndarjet administrative 
# Sanxhaku i Bigës (*pasha-sanjak*)
# Sanxhaku i Rodosit
# Sanxhaku i Midilli
# Sanxhaku i Sakiz
# Sanxhaku i Lemnos
# Sanxhaku i Qipros

## Referime
Brian D. Joseph

**Brian D. Joseph** (shqipto: Brajën D. Xhouzef) ka lindur më 22 nëntor 1951. Ai është gjuhëtar amerikan i specializuar në fushën e gjuhësisë historike . Mban titullin Profesor i Shquar i Gjuhësisë në Universitet dhe është profesor i Institutit Kenneth E. Naylor në Universitetin Shtetëror të Ohajos .  Interesat e tij kërkimore përfshijnë ndryshimin e gjuhës, gjuhësinë greke, gjuhësinë ballkanike dhe teorinë morfologjike . Ai u zgjodh Anëtar i Shoqatës Filozofike Amerikane në vitin 2019.

Brian Joseph mori një diplomë të shkallës së parë (bachelor) në gjuhësi nga Universiteti Yale, ndërsa masterin dhe doktoraturën në gjuhësi nga Universiteti i Harvardit. Gjithë karrierën e tij profesionale ai e ka kaluar në Universitetin Shtetëror të Ohajos. 

Brian D. Joseph ka qenë Zëvendës-President i Shoqatës Gjuhësore të Amerikës në vitin 2018, ndërsa në vitin 2019 u zgjodh President i saj.  Ai ka qenë më parë President i Shoqatës së Amerikës së Veriut për Historinë e Shkencave Gjuhësore dhe aktualisht shërben si bashkëredaktor i *Journal of Greek Linguistics* . 

## Vlerësime 
Fellow, Linguistic Society of America (janar 2010)

Doktor Nderi (Doctor honoris causa) i Universitetit të Patras, Patra, Greqi (2008)

Anëtar i jashtëm i American Association for the Advancement of Science (2007)

Doktor Nderi (Doctor honoris causa) i La Trobe University (Bundoora, Australi) (2006)

Anëtar i Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave (2004)

Çmimi i Themeluesit (Founder’s Award), Akademia Pedadogjike e Ohajos (Ohio Academy of Teaching) (2011)

Profesor i Shquar i Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Distinguished University Professorship) (2003)

Çmimi për Shërbime të Shquara i  Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Distinguished Service Award) (2002)

Çmimi i Shkencëtarit të Shquar i  Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Distinguished Scholar Award) (2001)

Çmimi i Veçantë i Kolegjit të Shkencave Njerëzore (College of Humanities Exemplary Faculty Award) (2000)

Çmimi i Pedagogut të Shquar të Shoqatës së të Diplomuarve të Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Alumni Distinguished Teaching Award) (1995)

Anëtar i Akademisë Pedagogjike të Ohajos (Ohio Academy of Teaching) (1995- ) (Drejtor Ekzekutiv në periudhën 1999-2000) 

Brian D. Joseph është anëtar nderi i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (2021).

Ai është shpallur gjithashtu Doktor Nderi (Doctor honoris causa) i Universitetit Aristoteli të Selanikut (2022).

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* 
* 
*
Fletore e Bektashinjet

***Fletore e Bektashinjet*** është një libërth i shkruar nga Naim Frashëri, i botuar së pari në Bukuresht më 1896, ku autori i prezanton lexuesit të kohës sistemin e besimit të bektashinjve në tarikatin e tyre duke pretenduar ta transformonte bektashizmin me dimensionin nacionalist.

## Referime
Mataruga

**Matarugët** (ndryshe, Mataruge ose Motoruga) ishin një fis mesjetar arbëror i cili fillimisht jetonte në Hercegovinën e Vjetër dhe Dalmacinë jugore. Emri i tyre dëshmohet në të dhënat historike për herë të parë në vitin 1222 në gadishullin Peljeshac të Dalmacisë. Gjatë gjithë shekullit të 20-të, ata konsideroheshin se kishin pushuar së ekzistuari si një komunitet i veçantë gjatë pushtimit osman të Ballkanit në shekullin e 15-të. Kërkimet moderne në arkivat osmane treguan se ata ishin shpërndarë në të gjithë Ballkanin Perëndimor pas pushtimit osman dhe kishin krijuar vendbanime në zona të tjera. Në vitin 1477, një pjesë e tyre jetonin në kazanë e Prijepoljes, ku formuan nahijet e tyre të veçanta me 10 *katunde*. Një nga drejtuesit e tyre del në defter se ka qenë një Vojko Arbanashi. Komunitete të tjera Mataruga ishin zhvendosur në Kroacinë qendrore dhe Bosnje. Me kalimin e kohës ata u integruan kulturalisht në komunitetet përreth vendbanimit të tyre të ri. Familjet që e kanë origjinën nga fisi gjenden sot në të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor.

## Etimologjia 
Janë propozuar derivate të ndryshme etimologjike për emrin e fisit, të cilat përfshijnë shqip, latinisht, keltisht ose një kombinim të këtyre gjuhëve.

## Të tjera 
Në tregimet popullore, gojore ata janë lidhur edhe me fise të tjera si Shpanje dhe Kriçi.  Këto komunitete duket se kanë migruar gjithashtu së bashku me Matarugët nga Hercegovina e Vjetër në Kroaci pas pushtimit osman.  Matarugët përmendeshin shpesh në dokumentet historike të shekujve 14 dhe 15 

Nga emri i këtij fisi rrjedhin emrat e shumë toponimeve në Mal të Zi, Hercegovinë dhe Serbi, si Matarushka Banja, Mataruge në Pljevlja dhe Mataruge në Kraljevë.

Në rajonin e Grahovës (Hercegovina e Vjetër), Matarugët u përmendën midis viteve 1318 dhe 1398.  Fisi Rigjani dhe vëllazëri të tjera u përpoqën gjerësisht të emigronin drejt tokave pjellore të fushës së Grahovës, megjithatë ata u përballën me rezistencë nga vendasit Matarugët të cilët banonin në atë zonë.  Matarugët sulmonin shpesh udhëtarët dhe kolonët përgjatë rrugës Grahovo-Risan. 

## Shih edhe 
* Kriçi
* Shpanje
* Burmazi
* Hercegovina
* Fiset shqiptare
* Arbëria Venedikase

## Literatura 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime
Shpani

**Shpane** apo **Shpani** () kanë qenë një fis mesjetar arbëror. Ata fillimisht banonin viset e Nikshiqit dhe luginën e lumit Zeta në Malin e Zi të sotëm, ndërkaq ishin të përhapur edhe rreth Shkodrës dhe Pultit.

## Vështrim 
Sipas legjendave popullore, ata ishin fisi më i vjetër në rajon, ndërkohë që ishin në konflikt të shpeshtë edhe me shumë fise të tjera si Macurët apo Bukumirët. Ata zakonisht trajtohen si një nga fiset autoktone josllavë, "ballkanasë të vjetër" që u asimiluan (sllavizuan) në etnosin sllav.  Sllavizimi i shpanjëve dhe fiseve të tjera shqiptare në rajon (Burmazi, Mataruga, Kriçi, etj.) filloi në shekujt VI dhe VII dhe sipas M. Radovanović (2004) përfundoi kur serbët nga rajonet përreth u tërhoqën në malet e Malit të Zi dhe Hercegovinës për shkak të pushtimeve osmane të shekullit të 14-të dhe të 15-të. 

Emri i këtij fisi mendohet se është i lidhur me emrin e Spanjës.  Shpanët ishin një farë mjaft e mëkëmbur, pasuria e të cilëve pasqyrohet në kadastrën e Shkodrës 1416–1417 përmenden shumë *Shpan* që mbizotëronin në rrethinat e Shkodrës dhe zotëronin toka e fshatra, ndërkohë që korrnin privilegje nga zotërimet veneciane.

Familja e Spanëve, aktive në Shkodër dhe Drivast në fillim të shekullit të 14-të e kishte origjinën nga ky fis. Këtë lidhje e ka përkrahur edhe V. Ćoroviq . Nga emri fisnor rrjedhin toponimet *Španjska gradina* (në Spuž ) dhe *Španjsko katunište* në malin Vražegrmac.  Š. Kulišić e ka marrë emrin e tyre nga greqishtja e vjetër , që do të thotë 'lakuriq', që mund të ishte përdorur nga grekët për banorët ilirë të maleve karstike "të zhveshur"; Në mënyrë të ngjashme, emri *Pješivci* rrjedh nga sllavishtja *plješiv* që do të thotë 'tullac' dhe mund t'u atribuohej banorëve të atyre maleve "të zhveshur" (në serbokroatisht, demonimi do të ishte ).  Emri i tyre mund të sugjerojë gjithashtu se ata ishin pa mjekër ( Greqishtja e lashtë :  që do të thotë "pa mjekër").  Duke gjykuar nga emri i tyre, familja Spani mund të ketë qenë me origjinë greke;  megjithatë, kjo është konsideruar e diskutueshme.

## Shih edhe 
* Kriçi
* Spanët
* Burmazi
* Mataruga
* Hercegovina
* Fiset shqiptare
* Arbëria Venedikase

## Literatura 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

## Referime
Arrënët

**Arrënët** ishin një fis i vogël shqiptar nga krahina e Lumës.

## Gjeografia
Arrënët banonin në pjesën jugperëndimore të luginës së Lumës dhe një fshat në rajon mban emrin e fisit të tyre. Rajoni i tyre fisnor është i përqendruar në zonën midis malit Zeba dhe bregut perëndimor të Drinit të Zi. Kufizojnë Dardhën në jug, Lumën në lindje dhe verilindje dhe rajonin e Mirditës në perëndim dhe veriperëndim, në veçanti me fisin Oroshi dhe Fani.

## Historia
Termi "Arrën" u regjistrua për herë të parë në vitin 1641 në një raport të Marco Scura dhe në vitin 1703 si Arena dhe Areni në një raport të kryepeshkopit katolik të Tivarit, Vincentius Zmajevich.

Arrënët ishin një fis i vogël i vendosur midis tre grupimeve më të mëdha, Lumës, Dibrës dhe Mirditës. Edhe pse me të tre kishin marrëdhënie të ngushta, ata ishin mjaft të pavarur. Ashtu si fiset e tjera si Dibra, Mati dhe Lura, edhe Arrënët ishin një grupim etnografik me histori dhe identitet të veçantë. Thuhet se janë shkëputur nga fisi Berisha dhe kanë lidhje kulturore me fiset e trevës së Mirditës. Gratë e tyre tradicionalisht mbanin veshjen mirditore.

Fisi Arrëni ishte fillimisht katolik dhe në kryefshatin e tyre ndodhej një kishë kushtuar Shën Barbarës. I gjithë fisi u konvertua në Islam gjatë sundimit osman dhe disa anëtarë të fisit migruan në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, të cilët kryesisht gjenden në fshatrat Dëbëlldeh dhe Belanovtse, në rajonin e Skopska Crna Gora.

## Referime
Pamalioti

**Pamalioti** ishte një fis dhe familje historike shqiptare që jetonte midis liqenit të Shkodrës dhe detit Adriatik, në rajonin e quajtur Zabojane (përfshirë Ulqinin) dhe ishin vasalë të Despotatit serb dhe më pas të Republikës së Venedikut në Shqipërinë veneciane .

## Historia 
Fisi jetonte midis liqenit të Shkodrës dhe detit Adriatik . Sipas Šufflay, në Drivast ka referenca për familjet patrice (fisnike) me origjinë thjesht shqiptare (Sca * pudar, Precali ("Prekali")), si dhe në Ulqin (1376 Maliocus ("Maloku")), ku përmendet gjithashtu një fisnikëri e vjetër e quajtur Pamalioti.  Udhëheqësi quhej " *vojvoda* " dhe komandonte tërë fisin. Fisi u detyrua të linte shtëpinë e tyre pasi u rreshtua me venecianët.   Ata morën pjesë në Luftën e Dytë të Shkodrës .  Ata morën statusin e plotë të fisnikërisë (patrikut) në 1553.

## Anëtarët 
* John / Johanne 
* Boico (1458) 
* George / Giorgio (1545)
* Nikolla / Nikolaus / Nikolai
* Pali

## Shih edhe 
* Arbëria Venedikase

## Referime
Mainët

**Mainet** është emri i një fisi të vjetër mesjetar shqiptar, sipas të cilëve quhet edhe një fshat në pjesën veriore të Budvës, Mali i Zi, i vendosur buzë lumit Grgjevica, midis Budvës dhe Poborit .
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Montenegro%2C_Budva_-_Podmaine_monastery_01.jpg/220px-Montenegro%2C_Budva_-_Podmaine_monastery_01.jpg|parapamje| Manastiri Podmaine ishte vendi i grumbullimit të fisit historik të Maines.
Zona ishte e banuar nga një fis i vogël eponim shqiptar,   **Mahine** (i quajtur edhe *Mainjani* ose *Maini* ) në kufirin midis Bregdetit Malazez ( *Primorje* ) dhe Malit të Zi të Vjetër në shekullin e 17-të, i vendosur nën Lovçen midis Manastirit Stanjeviq dhe Budvës.  Në *shekullin 17*  Fisi mori pjesë në Betejën e Vrtijeljka (1685).  Në 1838, tri *knezhina* të vogla të Maines, Pobori dhe Braići, mbi Budvë, kishte 1705 banorë, të gjithë të besimit ortodoks.  Manastiri Podmaine ndodhet në fshat; Manastiri ishte vendi i grumbullimit të fisit Maine, i cili tradicionalisht mbante mbledhje në ditën e festës së Shën Gjergjit . 

## Shih edhe 
* Budua
* Gryka e Kotorrit
* Arbëria Venedikase

## Referime
Kakarriqi (fis)

**Kakarriqi** (Kakarići ose Chacharucha dhe Cataruci në italisht) ishte një fis shqiptar i mesjetës. Ata banonin në fushën e Mbishkodrës, duke u shtrirë deri në kullotat e Zetës në Mal të Zi.

## Toponimet 
Ka shumë shembuj të përdorimit të termit Kakarriqi si toponim. Toponimi Kakrok ose Kakruk i Skraparit mund të gjurmohej ndoshta tek fisi i Kakarriqëve. Ekziston një toponim 'Kakarriqi' (i emërtuar *Cacaricchi* në 1610) midis Shkodrës dhe Lezhës, si dhe një kodër e quajtur 'Kakarriqi' në Suma dhe një fshat në Mazrek me të njëjtin emër; Mazreku përmban edhe toponimin 'Kakaruka', i cili mund të ketë lidhje. 

## Historia 
Në 1304, Kakarriqit shfaqen si *Kataruci* në burimet italiane dhe u përshkruan si një fis që iu nënshtrua Mbretërisë së Napolit .  Në *gjysmën* e parë të shekullit 15 Kadastri venecian i Shkodrës përmend fshatin Kakarriq afër Lezhës si dhe familjet e Andrea Kakarriqit nga Dajçi, Biter Kakarriqi në fshatin Pulaj afër Velepojës dhe *Dimitër Kakarriqi* në qytetin e Balecit .  Në vitin 1455 Kakarriqët përmenden si një nga bashkësitë që kanë lidhur marrëveshje me venecianët . 

Në vitin 1482, një farë *Chacharucha* u dokumentua si udhëheqës i stratiotëve në Durrës .  Në kadastrën e vitit 1485 të Shkodrës, fshati i vjetër *Kakarriq* ishte regjistruar me *kryetar Jon Neraçin* . Fshati zotëronte 13 parcela tokë arë, që i jepeshin me koncesion *Jon Neraçit* nga Benedikt Benedikt Contarini, me kusht që çdo vit t'i paguheshin pesë thasë meli . Në regjistrin e fshatit janë shënuar edhe *Gjergji*, *Jon* dhe *Petro*, të gjithë me mbiemrin *Kakarriqi* .  Përmendet edhe trualli i *Kakarriq Duzit* bashkë me dy familje me mbiemrin Kakarriqi në fshatrat Shënkoll dhe Kurtë. Në shekullin e 16-të fisi Kakarriq ishte rritur shumë, me fshatin *Kakarriq* që numëronte 248 shtëpi të krishtera, 21 beqarë dhe 2 familje myslimane në vitin 1582. Përveç kësaj, tashmë ekzistonte një fshat i dytë me emrin *Kakarriq* ose *Borad*, i cili siç tregon emri, ishte i banuar nga pjesëtarë të këtij komuniteti, dhe një fshat i tretë me emrin *Kakarriq* i regjistruar së bashku me fshatin *Stankoviq* në zonën e Podgoricës, ku sipas marrëveshjës nga viti 1455, shtrihej mbretëria e Kakarriqëve. Besohet se ky fshat do të ishte territori ku u krijua dega e komunitetit të *Kakarriqëve* që përmendet në marrëveshjen mes Venedikut dhe fiseve nga Zeta.  Fshati *Kakarićka Gora*, një lartësi e rrumbullakosur që ngrihet mbi tokën përreth në Podgoricën moderne, korrespondon me fshatin Stankoviq.

Mariano Bolizza në udhëtimin e tij në këtë zonë në vitin 1614 regjistroi se *Gjon Saliki* mbante 150 shtëpi të *Cacharichëve*, me 400 ushtarë. 

## Shpërndarja 
Ekzistenca e vendbanimeve të quajtura *Kakarriq* në Zetë dhe Shkodër tregon se ky komunitet ka migruar mes këtyre dy zonave dhe se ato i shërbenin si kullota verore dhe dimërore për bagëtinë.  Modele të tilla lëvizjeje tregojnë një mënyrë jetese baritore .

## Shih edhe 
* Fiset shqiptare
* Arbëria Venedikase

## Referime
Matarushka Banja

**Matarushka Banja** është një qytet spa i vendosur në qytetin e Kraljevës, Serbinë Qendrore . Ndodhet në lumin Ibër, 9&nbsp;km nga Kraljeva. Sipas regjistrimit të vitit 2011, ai kishte një popullsi prej 2,950 banorësh. Fshati ka marrë emrin sipas fisit mesjetar shqiptar Mataruga.

## Shih edhe 
* Serbia Qendrore
* Qendra hidrotermale
Bobi (fis)

**Bobi** ishte një fis shqiptar që jetonte në Mesjetë. Ata ishin fisi *anas* (më i vjetër, autokton) i luginës së Shalës, të cilët u dëbuan gradualisht nga Shala e sotme.

Fisi Bob (ose Bop) dallohet më qartë nga fiset e tjera anas të rajonit. Ka vetëm disa amvisëri që ende ekzistojnë në lagjen Nicaj të Shalës. Në kadastrën osmane të vitit 1485 të sanxhakut të Shkodrës fshati Pop përmendet si një nga fshatrat që përbën nahijen e Petrishpanit. Fshati ka 5 shtëpi dhe mund të jetë 250 dukat në vit. Kryefamiljarë ishin: *Gjoni* i biri i *Xhuvanit*, *Lukal* i biri i *Kabilit*, *Lukan* i biri i *Stanishës*, *Marin* i biri i *Draniçit* si dhe njëfarë *Don Xhoni*.
Prifti Pjetro Stefano Gaspari, shkroi një rrëfim të gjerë të zonave të Shqipërisë në vitin 1671, vëren se fshati Bob në Shalë “përfshinte 13 familje me 58 banorë” Ky tregim përforcohet nga komenti i Ernesto Armaos për Gaspari i vitit 1933, i cili vëren se fshati Bob në Shala kishte vetëm 13 shtëpi që nga viti 1905, dhe regjistrimi austriak i vitit 1918 i zonës që gjeti vetëm 12 shtëpi dhe 73 persona. Bob/Bop ("Robbi") tregohet gjithashtu në hartën Coronelli të vitit 1688.

Sipas traditës, fshati Bob është më i vjetri në luginë, i banuar para ardhjes së fiseve ndërhyrëse. Besohet se themeluesit e fisit të Shalës në Luginën e Shalës mbërritën në prag të pushtimit osman të Shkodrës në vitet 1470, me gjasë në formën e një numri të vogël familjesh patriarkale. Kur Shalat u shpërngulën në luginë, aty gjetën Bobin, përveç fiseve të tjera si Mavriqit të cilët do t'i dëbonin fisnikët e Shalës. Shumica e fisve Bob u zhvendosën, me gjasë nën presionin e Shalës, në rajone të tilla si Pukë, në fshatrat Firë dhe Kokë-Dodë, ndërsa ka të ngjarë të degëzohen më tej drejt perëndimit në Kaçanik në Kosovë.
300px|parapamje|Bobi banonte në luginën moderne të Shalës
Një degë e vëllazërisë Pecnikaj të Shalës u shpërngul në Gurrën e Nicajve dhe duke bërë kështu do të largonte më tej Bobin. Armao raporton se edhe pse ata konsideroheshin si pjesë e Shalës, një traditë që banorët e Bobit e kishin prejardhjen nga një popull që i parapriu fisit të Shalës ishte mbizotëruese. Ata konsideroheshin anas edhe në këshillat fisnore dhe do të zinin margjinat e tubimeve të tilla.

Ndryshe nga Mavriqit që u sollën në prag të zhdukjes, fisi Bobi u miqësua me të ardhurit e rinj dhe gradualisht e përvetësoi identitetin e tyre fisnor duke u bërë *fise të shoqnue*. Fisi Bob vazhdon të ruajë një identitet të veçantë fisnor, veçanërisht në krahasim me fiset e tjera të zhytura në rajon.

## Referime
Peleshaci

lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/J36_059_Pelje%C5%A1ac.jpg/250px-J36_059_Pelje%C5%A1ac.jpg|parapamje|250x250px| Pamja e Peljeshacit nga Katedralja e Korçulës
**Peleshac** (  ; Chakavian :  ; ) është një gadishull në Dalmacinë jugore  në Kroaci . Gadishulli është pjesë e Qarkut Dubrovnik-Neretva dhe është gadishulli i dytë më i madh në Kroaci. Nga isthmusi që fillon në Ston, deri në majën e Kepit Lovišta, është  i gjate.

## Etimologjia 
Emri *Peleshac* ka shumë të ngjarë që rrjedh nga emri i një kodre mbi qytetin e Orebiqit, që është Pelisac. Ky është një emër relativisht i ri për gadishullin. Gjatë gjithë historisë janë përdorur emra të tjerë, si *Stonski Rat*, *Puncta Stagni*, *Ponta di Stagno* . dhe *Sabbioncello* .

## Gjeografia 
Gjiri i Mali Ston ndan gadishullin nga gadishulli Klek i Bosnje-Hercegovinës dhe nga "kontinenti" kroat. Ngushtica e Peljeshacit ndodhet në skajin e saj të largët perëndimor dhe ndan gadishullin nga ishulli i Korçulës . Në pjesën perëndimore të gadishullit ndodhet maja më e lartë e Peljeshacit, mali **Zmijino brdo** (lit. Kodra e gjarprit) me majën **Sveti Ilija** në  . 

## Shih edhe 
* Dalmacia
* Ura e Peleshacit
* Republika e Raguzës
* Gjeografia e Kroacisë
* Qarku Dubrovnik-Neretva

## Referime
Bukumirët

**Bukumirët** (ndryshe, *Bukmiri*) ishte një fis shqiptar që jetonte në Malin e Zi qendror dhe juglindor të sotëm. Ata ishin baritorë gjysmë nomadë, organizimi shoqëror i të cilëve bazohej në lidhjet farefisnore rreth vëllazërive me prejardhje të përbashkët patrilineale. Me kalimin e kohës ata filluan të vendosen përgjithmonë dhe në shekujt 15 dhe 16 formuan vendbanimet e tyre kryesisht në Mal të Zi, por disa degë edhe në veri të Shqipërisë. Në vitet e mëvonshme, degë të Bukumirit hasen edhe në Sanxhak dhe në Kosovë.

## Emri 
Emri është përbërje e fjalëve shqipe *bukë* dhe *mirë*. Emri i tyre është interpretuar në mënyrë figurative si një tregues i pasurisë së tyre. Sot në Mal të Zi prania e tyre historike është ruajtur në toponimin Bukumirsko jezero (liqeni i Bukumirit) në malin Komovi, vendndodhja *Bukmira* (komuna e Ulqinit) dhe mbiemrat *Bukumiriq*, *Bukumiroviq* dhe *Bukumira*. Në Shqipëri ruhet në toponimet Bukëmirë në Rrëshen dhe Bukmirë në Bruçaj (Pult).

## Historia 
parapamje|300px|*Bukumirsko jezero* në Mal të Zi
Bukmirët ishin baritorë gjysmë nomade që jetonin në vendbanime jo të përhershme. Në muajt e verës lëviznin me kopetë e tyre në kullotat e Malit të Zi të sotëm dhe në muajt e dimrit fushonin në fushën e Shkodrës. Me kalimin e kohës ata u vendosën në fshatra dhe vendbanime. Në kadastrën vendase venedikase të viteve 1416-7, disa gjenden në vendbanimet përreth qytetit të Shkodrës. Ata ishin katolikë. Njëri prej tyre, prifti Gjon Bukëmiri, që banonte në Drisht, hyri në manastirin e Trogirit në vitin 1340 dhe vdiq aty në vitin 1345. Një tjetër Fra Nikaç gjendet në katun Bukmir në rajonin e Piperit në defterin e vitit 1497.

Në fund të shekullit të 15-të, një pjesë e madhe e Bukmirit i dha fund lëvizjes së tyre baritore gjysmë nomade dhe u vendos në rajonin e Piperit - përfshirë edhe Bratonozhiqi - ku shfaqen si katun Bukmir me 43 familje. Një shekull më vonë, në vitin 1582 vendbanimi i tyre ishte bërë i përhershëm dhe ishte regjistruar si fshat. Po ashtu, në vitin 1485 në Mrkojevići gjendet një *Nuliç, i biri i Bukmirit*. Ai ishte një nga shqiptarët që shfaqet si pjesë e pravi Mrkojevići, komuniteti origjinal që përbënte bërthamën e atij fisi. Bukmiri i Piperit dhe i Bratonozhiqit përfundimisht u bë gjithashtu ortodoksë. Në shekullin e 18-të, disa nga këto vëllazëri ortodokse të Bukmirit u vendosën edhe në rajonin historik të Bihorit, në Beranë dhe Petnjica. Në Bihor, shumë u konvertuan në Islam dhe sot ka familje në rajon që e kanë origjinën nga ky fis.

Degët e tjera u zhvendosën drejt jugut dhe u vendosën brenda Shqipërisë moderne. Në vitin 1485 një fshat i formuar prej tyre shfaqet në Malësinë e Dukagjinit si bashkësi derbenxhiane.

Tregime dhe legjenda popullore për Bukmirët janë ruajtur në traditat e fiseve malazeze, veçanërisht ato të Vasoviqit.

Tradita të tjera rreth tyre janë të bazuara në histori. Një prej tyre është një tregim për Bukumirët e Sanxhakut, një vëllazëri ortodokse shqiptare që u mundën dhe humbën tokat e tyre nga gjyshi i Ali pashë Gucia, pronari më i shquar osman i Plav-Gusinje-Bihort në shekullin e 18-të.

## Shih edhe 
* Shqiptarët në Mal të Zi
* Arbëria Venedikase

## Referime
Klasicidi

parapamje|274x274px|Poster propagandues i Bashkimit Sovjetik kundër kulakëve: 'Kulakët janë shfrytëzuesit më brutalë, më të ashpër, më të egër, që më shumë se një herë në historinë e vendeve të tjera kanë rikthyer pushtetin e pronarëve të tokave, mbretërve, priftërinjve dhe kapitalistëve. Poshtë kulakët e fermave kolektive.'
**Classicide** është një koncept i propozuar nga sociologu Michael Mann për të përshkruar shkatërrimin e qëllimshëm dhe sistematik, tërësisht ose pjesërisht, të një klase shoqërore nëpërmjet persekutimit dhe dhunës.   Edhe pse u përdor për herë të parë nga mjeku dhe aktivisti antikomunist Fred Schwarz në vitin 1972,  *klasicidi* u popullarizua nga Mann si një term që është i ngjashëm me *gjenocidin*, por i dallueshëm  sepse do të thotë " synonte vrasjen masive të të gjitha klasave shoqërore”.  

Klasicidi konsiderohet një formë e " vrasjes masive të paramenduar", e cila është më e ngushtë se gjenocidi, sepse objektivi i një klasikidi është një pjesë e një popullsie e cila përcaktohet nga statusi i saj shoqëror, dhe klasikidi konsiderohet gjithashtu më i gjerë se ai eleminimit politik, sepse grupi i cili është në shënjestër për klasicidin vritet pa asnjë shqetësim për aktivitetet e tij politike. 

## Përkufizimi 
*Classicide* u përdor për herë të parë nga Schwarz në librin e tij të vitit 1972 *"Tre Fytyrat e Revolucionit"* .  Më vonë u përdor nga Mann si një term i përcaktuar mirë.  Që atëherë, *klasicidi* është përdorur nga disa sociologë, si Mann  dhe Martin Shaw,  për të përshkruar format unike të gjenocidit që kanë të bëjnë me asgjësimin e një klase shoqërore përmes vrasjes ose zhvendosjes dhe shkatërrimit të borgjezisë për të formuar një proletariat të barabartë. 

Shkencëtari politik Christophe Jaffrelot dhe historiani Jacques Sémelin shkruajnë se "Mann krijon kështu një lloj paralelizmi midis armiqve racor dhe armiqve të klasës, duke kontribuar kështu në debatet mbi krahasimet midis nazizmit dhe komunizmit. Kjo teori është zhvilluar gjithashtu nga disa historianë francezë si Stéphane Courtois dhe Jean-Louis Margolin në *Librin e Zi të Komunizmit*: ata e shohin gjenocidin klasor si ekuivalent me gjenocidin racor. Megjithatë, Mann refuzon të përdorë termin 'gjenocid' për të përshkruar krimet që janë kryer në komunizëm. Ai preferon të përdorë termat ' vëllavrasje ' dhe 'klasicid', një fjalë të cilën ai e shpiku në lidhje me vrasjet masive të qëllimshme të klasave të tëra shoqërore." 

## Shembuj 
Sipas Mann-it, shembuj të klasikëve përfshijnë politikën e dekulakizimit gjatë kolektivizimit të detyruar në Bashkimin Sovjetik nën epokën e Stalinit të fshatarëve më të mirë, të cilët u etiketuan si *kulakë* dhe u identifikuan si " armiq të klasës " nga regjimi sovjetik,  dhe gjenocidi kamboxhian nga regjimi i Khmerëve të Kuq në Kamboxhian Demokratike,  përpara se të ndalohej nga Vietnami.  Ata ishin një çoroditje e teorive socialiste të demokracisë, në të njëjtin kuptim si spastrimi etnik është një perversion i teorisë nacionaliste të demokracisë. 

## Bibliografi 
* 
* 
* 
* 
*
Feja në Slloveni

Feja mbizotëruese në Slloveni është krishterimi, kryesisht Kisha Katolike, besimi më i madh i krishterë në vend.  Grupe të tjera të krishtera që kanë ndjekës të rëndësishëm në vend përfshijnë Ortodoksinë Lindore dhe Protestantizmin (Luteranizmi).  Islami, Judaizmi dhe Hinduizmi janë pakica të vogla në Slloveni.  Rreth 18% e popullsisë janë ose agnostikë ose ateistë.

## Krishterimi
### Kisha Katolike
Kisha Katolike në Slloveni është pjesë e Kishës Katolike mbarëbotërore, nën udhëheqjen shpirtërore të Papës në Romë.
Ka rreth 1,135,626 katolikë në vend (rreth 57.8% e popullsisë së përgjithshme sipas regjistrimit të vitit 2002). Vendi është i ndarë në gjashtë dioqeza, duke përfshirë dy arqipeshkvia.  Dioqeza e Mariborit u ngrit në një kryepeshkopatë nga Papa Benedikti XVI në vitin 2006. Përveç kësaj, Papa krijoi tre seli të reja, përkatësisht Novo Mesto, Celje dhe Murska Sobota.
### Protestantizmi
Protestantizmi është i lidhur ngushtë me historinë e llovenëve, me gjuhën sllovene që është vendosur në reformim.  Primož Trubar ishte një autor kryesor slloven i hershëm dhe një reformator protestant.  Ai kontribuoi në zhvillimin e gjuhës sllovene dhe kulturës sllovene. Reformimi lulëzoi në shekullin e 16-të, duke llogaritur shumicën dërrmuese të zhvillimit kulturor në Slloveni.  Luteranizmi ishte besimi protestant më i popullarizuar në mesin e sllovenëve, veçanërisht kalvinizmin.
### Ortodoksizmi
Ortodoksia Lindore ruan një prani të konsiderueshme në vend dhe praktikohet kryesisht nga sllovenët me origjinë serbe.  Të krishterët ortodoksë në Slloveni janë nën juridiksionin kishtar të Mitropolit Ortodoks Serb të Zagrebit dhe Lubjanës.

## Islami
Myslimanët në Slloveni janë kryesisht boshnjakë dhe myslimanë etnikë. Në vitin 2014, në Slloveni kishte 48,266 myslimanë, që përbënin rreth 2.4 për qind të popullsisë së përgjithshme.

## Demografia
## Të tjera 
* Feja në Kroaci
* Feja në Serbi
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Malin e Zi

## Lidhje të jashtme
*Official Website – Catholic Church in Slovenia
Feja në Moldavi

Feja në Moldavi është kryesisht e krishterë ortodokse. Kushtetuta e Republikës së Moldavisë parashikon lirinë e fesë dhe qeveria në përgjithësi e respekton këtë të drejtë në praktikë.

## Krishterimi
Feja kryesore është Krishterimi, 90,1% e popullsisë është ortodokse sipas të dhënave të censusit të vitit 2014.  Administrativisht, ekzistojnë dy kisha autonome që u përkasin dy kishave autoqefale (ruse dhe rumune) brenda bashkësisë ortodokse lindore.  Mitropolia autonome e Kishinevit dhe Moldavisë (që i përket Kishës Ortodokse Ruse), sipas Shërbimit Shtetëror për Çështjet Fetare, ka 1,194 famulli;  Mitropolia autonome e Besarabisë (që i përket Kishës Ortodokse Rumune) ka 124 famulli.
## Islami
Ka një komunitet të vogël myslimanësh në Moldavi. Ka 2,009 [[myslimanë] që jetojnë në Moldavi sipas regjistrimit të 2014 Moldavisë, një rritje nga 1,667 myslimanë që kanë jetuar në Moldavi sipas regjistrimit të Moldavisë 2004.  Shumica e muslimanëve jetojnë në Chișinău (985 persona), e ndjekur nga Gagauzia (176 persona), Bălți (76 persona), Anenii Noi (68 persona) dhe Cahul (54 persona).

## Të tjera 
* Feja në Rumani
* Feja në Bullgari
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Malin e Zi

## Referime 
*The article is based on a 2004 public domain USDoS webpage. Breadcrumb trail: USDoS Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor > Releases  >  International Religious Freedom  >  2004  >  Europe and Eurasia > Moldova
## Lidhje të jashtme
*
*Diocese of Chişinău on Catholic Hierarchy [[Wikipedia:SPS|]]
Feja në Portugali

Feja mbizotëruese në Portugali është krishterimi, kryesisht katolicizmi romak.  Portugalia nuk ka fe zyrtare, megjithëse në të kaluarën, Kisha Katolike në Portugali ishte feja shtetërore.  Sipas regjistrimit të vitit 2011, 81% e popullsisë së Portugalisë është katolike, megjithëse në vitin 2001 vetëm rreth 19% ndoqën meshën dhe morën sakramentet rregullisht, ndërsa një numër më i madh dëshirojnë t'i pagëzojnë fëmijët e tyre, të martohen në një kishë. Portugalia është një nga vendet më fetare në Evropë, shumica e portugezëve besojnë me siguri në ekzistencën e Zotit dhe feja është e rëndësishme në jetën e tyre. Sipas Qendrës Kërkimore Pew Portugalia është vendi i 9-të më fetar nga 34 vende evropiane, 40% e katolikëve portugez luten çdo ditë, dhe 36% thonë se feja është shumë e rëndësishme në jetën e tyre.

 në Lisbonë]]

## Islami
Portugalia është një vend me pakicë të vogël mysliman.  Megjithatë, Islami dikur ishte një fe kryesore në territorin e Portugalisë moderne, duke filluar me pushtimin umajad të Gadishullit Iberik.  Sot, për shkak të natyrës laike të kushtetutës portugeze, muslimanët janë të lirë ta praktikojnë fenë e tyre dhe të ndërtojnë vende kulti në vend.  Sipas regjistrimit të vitit 1991 të regjistruar nga Instituto Nacional de Estatística (Instituti Kombëtar Statistikor i Portugalisë), kishte 9,134 myslimanë në Portugali, rreth 0,1% e popullsisë së përgjithshme.  Popullsia myslimane në vitin 2019 ishte afërsisht 65,000 njerëz.

## Të tjera 
* Feja në Kosovë
* Feja në Bullgari
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Malin e Zi

## Referime 
https://web.archive.org/web/20020711232529/http://www.ecclesia.pt/rpd/totais.htm
https://web.archive.org/web/20070929083103/http://www.ateismo.net/diario/2007/01/portugal-est-mais-secularizado-do-que.php
Bulgëri

**Bulgëri** është një fis historik shqiptar dhe krahinë fisnore në rrethet e Lezhës dhe Mirditës së Shqipërisë veriore. Është një nga katër bajrakët tradicionalë të Malësisë së Lezhës, krahas Kryezezëve, Velës dhe Manatisë.

## Gjeografia 
Territori fisnor i Bulgërit shtrihet përgjatë brigjeve të lumenjve të poshtëm Fan dhe Mat, nga Miloti deri në Rubik. Në perëndim kufizohet me krahinën fisnore Manatia, në veri me krahinën fisnore Kryezezi, në lindje me krahinën fisnore të Kthellës dhe në jug me lumin Mat. Vendbanimet e tyre kryesore përfshijnë Fang, Bërzana, Fierzë, Rasfik dhe Bulgër (sot Katundi i Vjetër).

## Etimologjia 
Emri fisnor dhe toponimi *Bulgër* (dhe forma e tij dialektore lokale *Bulgjër*) rrjedh nga shqipja *bujgër* që i referohet lisit maqedonas (*Quercus trojana*) i cili rritet me bollëk në rajon. Marin Barleti e etiketon rajonin si *mons Bulgari* në veprën e tij, me formën *Bulgari* që ka të ngjarë të përfaqësojë formën origjinale të toponimit në shqipen e vjetër pasi zanorja e patheksuar /a/ më vonë do të reduktohej në /ë/, duke krijuar format moderne të *Bulgër*, *Bulgjër*, etj.

## Historia 
Fshatrat Bërzana dhe Rasfik (*Fiku*) janë të dy në defterin osman të vitit 1467 si prona *hass-ı mir-liva* në vilajetin e Dimitri Gjonimës. Bërzana kishte vetëm një familje të vetme të përfaqësuar nga *Peter Mirdida*, ndërsa Rasfik kishte gjithsej gjashtë të përfaqësuar nga kryefamiljarët e mëposhtëm: *Mëhill Suma*, *Lazar Stojani*, *Dimitri Kasini*, *Gjon Balkosi*, *Lazar Plasha*, dhe *Benk Bardi*.

Në vitin 1640 rajoni përshkruhet se i përkiste Dioqezës së Krujës dhe kishte gjithsej 364 banorë. Ndodh si toponimi Bulgari në vitin 1866 me një popullsi të vlerësuar prej 97 familjesh. Në vitin 1905 llogaritet të kishte 110 familje dhe në vitin 1918 122 familje me 769 banorë. Bulgëri është një fis katolik, si pjesa tjetër e Malësisë së Lezhës, dhe iu bashkuan fisit të Mirditës në vitin 1818 bashkë me fiset e tjera të malësitë e Lezhës.

## Referime
Feja në Andorra

Popullsia e Andorrës është kryesisht (88,2%) katolike. Shenjtori i tyre mbrojtës është Zoja e Meritxellit.  Ka edhe anëtarë të besimeve të ndryshme protestante.  Ka gjithashtu një numër të vogël myslimanësh,[184] hindusa dhe bahá'í, dhe afërsisht 100 jehudij.

## Të tjera 
* Feja në Spanjë
* Feja në Portugali
* Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë
* Feja në Malin e Zi

## Referencat
* https://www.state.gov/404
* https://www.encyclopedia.com/places/spain-portugal-italy-greece-and-balkans/spanish-and-portuguese-political-geography/andorra#RELIGIONS