Shkupi

**Shkupi** (maqedonisht Скопје *Skopje*, turqisht *Üsküp*) është kryeqyteti dhe qyteti më i madh rrëzë Malet e Karadakut i Maqedonisë së Veriut.

Territori i Shkupit ka qenë i banuar që prej së paku 4000 p.e.r; Mbetjet e vendbanimeve neolitike janë gjetur brenda Kalasë së vjetër *Kale* që mbikëqyr qendrën moderne të qytetit. Fillimisht një qytet paionian, *Scupi* u bë kryeqyteti i Dardanisë në shekullin e dytë p.e.r. Në prag të shekullit të parë pas Krishtit, vendbanimi u kap nga romakët dhe u bë një kamp ushtarak. Kur Perandoria Romake u nda në gjysmën lindore dhe perëndimore në vitin 395 pas Krishtit, Scupi u pushtua nga sundimi Bizantinve nga Kostandinopoja. Gjatë pjesës më të madhe të periudhës së mesjetës së hershme, qyteti u kontestua midis Bizantinës dhe Perandorisë Bullgare, kryeqyteti i së cilës ishte midis 972 dhe 992. 

Në vitin 1392, qyteti u pushtua nga Perandoria Osmane që e quanin *Üsküb* (اسکوب. Qyteti mbeti nën kontrollin osman për më shumë se 500 vjet, duke shërbyer si kryeqyteti i pashasanxhakut të Üsküb dhe më vonë Vilajetit të Kosovës. Në atë kohë qyteti ishte i famshëm për arkitekturën e tij orientaleu. Në vitin 1912, u aneksua nga Mbretëria e Serbisë gjatë Luftërave Ballkanike. Gjatë Luftës së Parë Botërore qyteti u pushtua nga Mbretëria e Bullgarisë dhe, pas luftës, u bë pjesë e Mbretërisë së sapoformuar të Jugosllavisë si kryeqyteti i Vardarska Banovina. Në Luftën e Dytë Botërore qyteti u pushtua nga ushtria bullgare, e cila ishte pjesë e fuqive të Boshtit. Në vitin 1945 u bë kryeqyteti i RS Maqedonisë, një shtet federal në Jugosllavi. Qyteti u zhvillua me shpejtësi pas Luftës së Dytë Botërore, por ky trend u ndërpre në vitin 1963 kur u godit nga një tërmet shkatërrimtar.

Shkupi ndodhet në rrjedhën e sipërme të Lumit Vardar dhe ndodhet në një rrugë të madhe Ballkanike veri-jug midis Beogradit dhe Athinës. Kjo është një qendër për përpunimin e metaleve, kimike, druri, tekstile, lëkurë, dhe industritë e shtypjes. Zhvillimi industrial i qytetit është shoqëruar me zhvillimin e sektorit të tregtisë, logjistikës dhe bankave, si dhe një theks në fushat e transportit, kulturës dhe sportit. Sipas numrit të fundit zyrtar nga viti 2002, Shkupi ka një popullsi prej 506,926 banorë; Sipas dy vlerësimeve më të fundit jozyrtare, qyteti ka një popullsi prej 668,518  ose 491,000 banorë.

## Gjeografia 
### Topografia 
Ndodhja e Shkupit në Lumin Vardar i jepë një pozitë të mirë gjeografike. Gjatësia gjeografike lindore eshte 21º 26'.

Shkupi ndodhet në veri të Maqedonisë së Veriut, në qendër të gadishullit të Ballkanit dhe në gjysmë të rrugës ndërmjet Beogradit dhe Athinës. Qyteti është ndërtuar në luginën e Shkupit, i orientuar në një aks perëndimor-lindor përgjatë rrjedhës së lumit Vardar, i cili rrjedh në Detin Egje në Greqi. Lugina është rreth 20 kilometra e gjerë dhe kufizohet nga disa vargmale në veri dhe në jug. Këto kufizime kufizojnë zgjerimin urban të Shkupit, i cili përhapet përgjatë Vardarit dhe Seravës, një lum i vogël që vjen nga veriu. Në kufijtë e saj administrativ, Qyteti i Shkupit shtrihet për më shumë se 33 kilometra, por është vetëm 10 kilometra

Shkupi është rreth 245 metra mbi nivelin e detit dhe mbulon 571.46 km2. Zona e urbanizuar mbulon vetëm 337 km2, me një dendësi prej 65 banorë për hektar. Shkupi, në kufijtë e tij administrativ, përfshin shumë fshatra dhe vendbanime të tjera, duke përfshirë Draçevë, Gorno Nerezi dhe Bardovci. Sipas regjistrimit të vitit 2002, Qyteti i Shkupit përbëhej nga 506,926 banorë, ndërsa zona e vetme urbane përmbante vetëm 444,800 banorë.

Qyteti i Shkupit arrin kufirin e Kosovës në veri-lindje. Në të kundërt, kufizohet edhe me komunat Çuçerit-Sandeves, Komunen e Likovës, Komunen e Haraçinës, Komunen e Belimbegut, Komunen e Studeniçanit, Komunen e Sopishtit, Komunen e Zhelinës dhe Komunen e Jegunocit.

### Hidrografia 
Lumi Vardar, i cili rrjedh nëpër Shkup, është afërsisht 60 kilometra nga burimi i tij pranë Gostivarit. Në Shkup, shkarkimi i saj mesatar është 51 m3 / s, me një amplitudë të gjerë në varësi të stinëve, mes 99.6 m3 / s në maj dhe 18.7 m3 / s në korrik. Temperatura e ujit është midis 4.6&nbsp;°C në janar dhe 18.1&nbsp;°C në korrik.

Disa lumenj takohen me Vardarin brenda kufijve të qytetit. Më e madhe është Treska, e cila është 130 kilometra (81 milje) e gjatë. Kalon Kanionin e Udhëtimit përpara se të arrijë Vardarin në skajin perëndimor të Qytetit të Shkupit. Lumi Lepenc, që vjen nga Kosova, derdhet në Vardar në skajin veriperëndimor të zonës urbane. Serava, gjithashtu që erdhi nga veriu, kishte rrjedhur nëpër Çarshine e vjetër deri në vitet 1960, kur u devijua drejt perëndimit, sepse ujërat e saj ishin shumë të ndotura. Fillimisht, ai u takua me Vardarin afër selisë së Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Maqedonisë. Në ditët e sotme, ajo derdhet në Vardar afër rrënojave të Scupit. Së fundmi, Markka Reka, burimi i së cilës gjendet në malin Vodno, takon Vardarin në skajin lindor të qytetit. Këto tre lumenj janë më pak se 70 kilometra.

Nëntoka përmban një tabelë të madhe të ujit e cila ushqehet nga lumi Vardar dhe funksionon si një lumë nëntokësor. Nën tryezë shtrihet një akvifer i përmbajtur në marl. Tabela e ujit është 4 deri 12 m nën tokë dhe thellësi 4 deri në 144 m. Disa puse mbledhin ujërat e saj, por shumica e ujit të pijshëm që përdoret në Shkup vjen nga një pranverë karstike në Rasce, që gjendet në perëndim të qytetit."Shkupi ka shtatëqind tabakhane (lëkurëregjës) që punojnë bukur lëkurët dhe një top shtëpi të mira, me *sexhade* dhe *qilimë* të bukur dhe shumë prej tyre me tavanë artistikë të stolisur me ar. Bezisteni i Shkupit është mbuluar me plumb dhe disa rrugë janë të mbuluara me dërrsa. Në mes të xhamive të bukura të qytetit shquhet ajo e Kodrës me një hajat me katër shtylla prej mermeri. Pranë xhamisë shihet një kullë e drunjtë, mbi të cilën është sahati dhe afër qytetit mbahet akoma në këmbë një akuadukt me dyqind këmbëza, që sillte ujët në qytet. Sulltan Mehmeti I, kur e mori Shkupin, pruri dhe vendosi një koloni aziatikësh dhe kjo i jep sot më tepër një figurë tyrke."Qyteti vuajti rëndë nga Lufta e Madhe Turke në fund të shekullit të 17-të dhe rrjedhimisht përjetoi recesion deri në shekullin e 19-të. Në vitin 1689, austriakët e kapën Shkupin, e cila tashmë ishte dobësuar nga epidemia e kolerës. Të njëjtën ditë, gjenerali Silvio Piccolomini i vuri zjarr qytetit për t'i dhënë fund epidemisë. Megjithatë është e mundur që ai donte të hakmerret për dëmet që turqit i shkaktuan Vjenës në vitin 1683.Shkupi u dogj për dy ditë.

Pas luftës, Shkupi ishte në gërmadha. Shumica e ndërtesave zyrtare u rivendosën ose u rindërtuan, por qyteti përjetoi epidemi të reja murtaja dhe kolera dhe shumë banorë emigruan. Perandoria turke osmane në tërësi ka hyrë në recesion dhe rënie politike. Shumë rebelime dhe plaçkitje ndodhën gjatë shekullit të 18-të, ose të udhëhequr nga kriminelët turq, xhinë apo hajdukë. Një vlerësim i kryer nga oficerët francezë rreth vitit 1836 zbuloi se në atë kohë Shkupi kishte vetëm rreth 10,000 banorë.

Shkupi filloi të rimëkëmbet nga dekadat e rënies pas vitit 1850. Në atë kohë, qyteti përjetoi një rritje të ngadaltë por të qëndrueshme demografike. Ajo gjithashtu u ushqye nga eksodi i myslimanëve nga Serbia dhe Bullgaria, të cilat po merrnin autonomi dhe pavarësi nga Perandoria në atë kohë. Gjatë reformave në Tanzimat, nacionalizmi u ngrit në Perandorinë dhe në 1870 u krijua një Kishë e re bullgare dhe u krijua një dioqezë e saj e ndarë, bazuar në identitetin etnik, sesa në parimet fetare. Popullata sllave e peshkopatës së Shkupi votoi në 1874 me shumicë dërrmuese, me 91% në favor të hyrjes në Exarchate dhe u bë pjesë e Milletit Bullgar. Rritja ekonomike u lejua nga ndërtimi i hekurudhës Shkup-Salonit në vitin 1873. Stacioni i trenit u ndërtua në jug të Vardarit dhe kjo kontribuoi në zhvendosjen e aktiviteteve ekonomike në këtë anë të lumit, e cila kurrë më parë nuk ishte urbanizuar.Për shkak të eksodit rural, u rrit numri i të krishterëve në popullatën e qytetit. Disa nga të sapoardhurit u bënë pjesë e elitës lokale dhe ndihmuan për të përhapur idetë nacionaliste.

Në vitin 1877, Shkupi u zgjodh si kryeqytet i Vilajetit të ri të Kosovës, i cili përfshinte Kosovën e sotme, Maqedoninë veriperëndimore tesotshme  e Novi Pazarit. Në vitin 1905, qyteti kishte 32,000 banorë, duke e bërë atë më të madhin nga vilajeti, ndonëse e ndjekur nga Prizreni me 30,000 banorë. Nga popullsia myslimane e Shkupit të periudhës së vonshme osmane, gjuha gjermane Gustav Weigand vuri në dukje se megjithëse shumica e shqiptarëve konsideroheshin si turq apo osman (osman), ata folën turqisht në publik dhe shqip në shtëpi. Në fillim të shekullit të 20-të, ekonomia lokale u përqendrua në ngjyrosjen, thurjen, parkimin, hekurishte dhe përpunimin e verës dhe miellit.

Pas Revolucionit të Rinj Turk në vitin 1908, Perandoria Turke Osmane përjetoi demokraci dhe disa parti politike u krijuan. Megjithatë, disa nga politikat e zbatuara nga turqit e rinj, të tilla si rritja e taksave dhe ndalimi i partive politike me bazë etnike, pakicat e pakënaqura. Shqiptarët u kundërshtuan karakterin nacionalist të lëvizjes dhe kryenin kryengritjet lokale në 1910 dhe 1912. Gjatë këtyre të fundit, ata arritën të kapnin pjesën më të madhe të Kosovës dhe morën Shkupin më 11 gusht. Më 18 gusht, kryengritësit nënshkruan marrëveshjen Üsküb e cila parashikon krijimin e një krahinës autonome shqiptare dhe ata u amnistuan një ditë më vonë

### Nga Luftërat Ballkanike deri në ditët tona 
Pas një aleance të kontraktuar më 1912, Bullgaria, Greqia dhe Serbia shpallën luftë në Perandorinë Turke Osmane. Qëllimi i tyre ishte që definitivisht t'i dëbonte turqit nga Evropa. Lufta e Parë Ballkanike filloi më 8 tetor 1912 dhe zgjati gjashtë javë. Serbët arritën në Shkup më 26 tetor. Forcat turke u larguan nga qyteti një ditë më parë. Aneksimi i Serbisë çoi në eksodin e shumë turqve: 725 familje turke u larguan nga qyteti më 27 janar 1913. Po atë vit, popullsia e qytetit u vlerësua në 37,000 nga autoritetet serbe.

Në vitin 1915, gjatë Luftës së Parë Botërore, Maqedonia Serbe u pushtua nga Bullgaria, e cila pushtoi Shkupin më 22 tetor 1915. Serbia, e lidhur me Ententin Triple, u ndihmua nga Franca, Britania, Greqia dhe Italia, të cilat formuan Frontin Maqedonas. Pas një ofensive të madhe aleate në vitin 1918, ''Armée française d'Orient'' arriti në Shkup më 29 shtator dhe e mori në befasi qytetin. Pas përfundimit të Luftës së Parë, Maqedonia u bë pjesë e Mbretërisë së re të serbëve, kroatëve dhe sllovenëve, e cila u bë "Mbretëria e Jugosllavisë" në vitin 1929. Një klasë qeverisëse më së shumti e huaj etnike serbe mori kontrollin, duke imponuar një represion të panjohur nën sunduesit e mëparshëm turq. U ndoqën politikat e de-bulgarizimit dhe asimilimit. Në atë kohë një pjesë e banorëve të rinj, të shtypur nga serbët, u përpoqën të gjenin një mënyrë të veçantë të zhvillimit të Maqedonisë etnik. Në vitin 1931, në një lëvizje për të decentralizuar zyrtarisht vendin, Shkupi u quajt kryeqyteti i Vardar Banovinës së Mbretërisë së Jugosllavisë. Deri në Luftën e Dytë Botërore, Shkupi përjetoi një rritje të fortë ekonomike dhe popullata e saj u rrit. Qyteti kishte 41,066 banorë në vitin 1921, 64,807 në vitin 1931 dhe 80,000 në vitin 1941. Edhe pse ndodhej në një rajon të pazhvilluar, ajo tërhoqi serbë të pasur që hapën biznese dhe kontribuan në modernizimin e qytetit. Në vitin 1941, Shkupi kishte 45 fabrika, gjysma e industrisë në të gjithë Maqedoninë.

Në vitin 1941, gjatë Luftës së Dytë Botërore, Jugosllavia u pushtua nga Gjermania naziste. Gjermanët e kapën Shkupin më 8 prill dhe e lanë atë tek aleatët e tyre bullgarë më 22 prill 1941. Për të siguruar bulgarizim të shoqërisë, autoritetet mbyllën shkollat ​​dhe kishat serbe dhe hapën shkolla të reja dhe një institut të arsimit të lartë, Universiteti i Mbretit Boris. Të 4,000 hebrenjtë e Shkupit u deportuan në vitin 1943 në Treblinka ku pothuajse të gjithë vdiqën. Partitë lokale partizane nisën një guerilë të përhapur pas shpalljes së "Republikës Popullore të Maqedonisë" nga ASNOM më 2 gusht 1944. Shkupi u çlirua më 13 nëntor 1944 nga njësitë partizane jugosllave të Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare të Maqedonisë, së bashku me njësitë e sapo Aleat i Ushtrisë Popullore Bullgare (Bullgaria ka ndërruar anët në luftë në shtator).

Pas Luftës së Dytë Botërore, Shkupi përfitonte shumë nga politikat socialiste jugosllave, të cilat nxitën industrinë dhe zhvillimin e institucioneve kulturore maqedonase. Rrjedhimisht, Shkupi u bë një bibliotekë kombëtare, një orkestër filarmonike kombëtare, një universitet dhe Akademi maqedonase. Sidoqoftë, zhvillimi i tij i pasluftës u ndryshua nga tërmeti i vitit 1963 i cili ndodhi më 26 korrik. Megjithëse relativisht i dobët në madhësi, ai shkaktoi dëme të mëdha në qytet dhe mund të krahasohet me tërmetin në Agadir të vitit 1960. Katastrofa vrau 1.070 njerëz, duke plagosur 3.300 të tjerë. 16,000 njerëz u varrosën gjallë në rrënojat dhe 70% e popullsisë humbi shtëpinë e tyre.Shumë objekte arsimore, fabrika dhe ndërtesa historike u shkatërruan.

Pas tërmetit, rindërtimi ishte i shpejtë. Kishte një ndikim të thellë psikologjik ndaj popullsisë, sepse lagjet u ndanë dhe njerëzit u zhvendosën në shtëpitë e reja dhe në ndërtesat që nuk njihnin.Rindërtimi u përfundua në vitin 1980, edhe pse shumë elementë nuk u ndërtuan, sepse fondet u shteruan. Qyteti i Shkupit u ndryshua në mënyrë drastike dhe qyteti u bë një shembull i vërtetë i arkitekturës moderniste.thumb|Kurshumli Han

[thumb|[Skeda:Shkupi.320x156.jpg|thumb]]

## Ekonomia 
### Pesha ekonomike 
Shkupi është qytet i mesëm në nivel evropian. Duke qenë kryeqyteti dhe qyteti më i madh në Maqedoninë e Veriut, Shkupi përqendron një pjesë të madhe të ekonomisë kombëtare. Rajoni Statistikor i Shkupit, i cili përfshin Qytetin e Shkupit dhe disa komuna fqinje, prodhon 45,5% të GDP-së së Maqedonisë.Në vitin 2009, PBB-ja rajonale për kokë banori arriti 6.565 dollarë, ose 155% të GDP-së së Maqedonisë për kokë banori. Kjo shifër është megjithatë më e vogël se ajo e Sofjes (10,106 USD), Sarajevë (10,048 USD) ose Beogradi (7,983 USD), por më e lartë se ajo e Tiranës (4,126 USD).

Për shkak se nuk ka qytete të tjera të mëdha në Maqedoninë e Veriut dhe për shkak të centralizimit politik dhe ekonomik, një numër i madh i maqedonasve që jetojnë jashtë Shkupit punojnë në kryeqytet. Dinamizmi i qytetit gjithashtu inkurajon eksodin rural jo vetëm nga Maqedonia, por edhe nga Kosova, Shqipëria dhe Serbia Jugore.

### Firmat dhe aktivitet tjera 
Në vitin 2009, Shkupi kishte 26,056 firma, por vetëm 145 prej tyre kishin një madhësi të madhe. Pjesa më e madhe e tyre janë ose të vogla (12,017) ose shumë të vogla (13,625). Një pjesë e madhe e firmave merren me tregtinë e mallrave (9,758), 3,839 janë të specializuara në biznes dhe pasuri të paluajtshme, dhe 2,849 janë prodhues.Edhe pse pak në numër, firmat e mëdha përbëjnë 51% të prodhimit vendor jashtë financave.

Industria e qytetit dominohet nga përpunimi i ushqimit, tekstili, shtypja dhe përpunimi i metaleve. Në vitin 2012, ajo përbënte 30% të PBB-së së qytetit. Shumica e zonave industriale janë të vendosura në komunën e Gazi Babës, në rrugët kryesore dhe linjat hekurudhore në Beograd dhe Selanik.Veçanërisht, janë vendosur fabrikat e çelikut ArcelorMittal dhe Makstil, si dhe Birraria e Shkupit. Zonat e tjera janë të vendosura midis Aerodromit dhe Kisella Vodës, përgjatë hekurudhës deri në Greqi. Këto zona përfshijnë Alkaloid Shkup (farmaceutikë), Rade Končar (furnizime elektrike), Imperial Tobacco dhe Ohis (plehra). Ekzistojnë edhe dy zona të veçanta ekonomike, rreth aeroportit dhe rafinerisë Okta. Ata kanë tërhequr disa kompani të huaja, të tilla si Johnson Controls, Johnson Matthey dhe Van Hool.

Si kryeqytet financiar i Maqedonisë së Veriut, Shkupi është selia e Bursës Maqedonase, të Bankës Kombëtare dhe e shumicës së kompanive maqedonase të bankave, sigurimeve dhe telekomunikacionit si Makedonski Telekom, Komercijalna banka Shkup dhe Stopanska Banka. Sektori i shërbimeve prodhon 60% të PBB-së së qytetit.

Përveç shumë dyqaneve të vogla tradicionale, Shkupi ka dy tregje të mëdha, "Zelen Pazar" (tregu i gjelbër) dhe "Bit Pazar" (tregu i pleshteve). Të dy konsiderohen si institucione lokale.Sidoqoftë, që nga vitet 1970, shitja me pakicë është modernizuar kryesisht dhe Shkupi tani ka shumë supermarkete dhe qendra tregtare. Më i madhi, qyteti i Shkupit, u hap në 2012. Ai përfshin një supermarket Carrefour, 130 dyqane dhe një kinema, dhe punëson 2.000 njerëz.

### Punësimi 
51% e popullsisë aktive në Shkup është e punësuar në firmat e vogla. 52% e popullsisë punojnë në sektorin e shërbimeve, 34% në industri, dhe pjesa tjetër është e punësuar kryesisht në administratë.

Shkalla e papunësisë për rajonin statistikor të Shkupit ishte në 27% në 2009, tre pikë nën normën kombëtare (30%). Rajonin fqinjë të Pollogut kishte një shkallë të ngjashme, por rajoni më pak i prekur ishte Jug-Perëndimi, me 22%. Papunësia në Shkup kryesisht ka të bëjë me burrat, të cilët përfaqësojnë 56% të punëkërkuesve, njerëz të moshës 25 deri 44 vjeç (45% të punëkërkuesve), dhe personat jo të kualifikuar (43%). Papunësia ka të bëjë edhe me romët, të cilët përfaqësojnë 4.63% të popullsisë së qytetit. Papunësia ka të bëjë me 70% të popullsisë aktive në komunitet.

Paga mesatare mujore mujore në Shkup ishte në € 400 në tetor 2010, që përfaqësonte 120% të shifrës kombëtare. Paga mesatare në Shkup ishte më e ulët se në Sarajevë (522) Sofia (436)  dhe në Beograd (440).

## Popullsia 
Qyteti i Shkupit kishte 506,926 banorë brenda kufijve të saj administrativ në vitin 2002, ndërsa njësia urbane kishte 378,243 banorë. Një vlerësim i vitit 2006 i dha qyteteve 668,518 banorë në kufijtë e saj administrativ. Zona e punësimit të Shkupit mbulon një pjesë të madhe të Maqedonisë së Veriut, duke përfshirë Veles, Kumanovë dhe Tetovë, me gjithsej më shumë se një milion banorë.

Shkupi përqendron një të tretën e popullsisë së Maqedonisë dhe qytetet e tjera maqedonase janë shumë më të vogla. Komuna e dytë më e populluar, Kumanova, kishte 107,632 banorë në vitin 2011 dhe një njësi urbane prej 76,272 banorë në vitin 2002.

Para luftës austro-turke dhe zjarrit të madh të vitit 1698, Shkupi ishte një nga qytetet më të mëdha në Ballkan, me një popullsi të vlerësuar në mes të 30,000 dhe 60,000 banorëve. Pas zjarrit, ai përjetoi një periudhë të gjatë rënieje dhe kishte vetëm 10,000 banorë më 1836. Megjithatë, popullsia filloi të ngrihej përsëri pas vitit 1850 dhe arriti në 32,000 banorë në vitin 1905. Në shekullin e 20-të, Shkupi ishte një nga qytetet me rritje më të shpejtë në Jugosllavi dhe në vitin 1971 ka 448.200 banorë. Që atëherë, rritja demografike ka vazhduar me një ritëm të qëndrueshëm.

### Popullsia sipas etniteteve 
Shkupi, karakterizohet nga një larmi e madhe etnike. Qyteti është i vendosur në një rajon ku takohen shqiptarët etnikë dhe maqedonasit po ashtu dhe romët, turqit dhe serbët. Shkupi ishte kryesisht një qytet myslyman deri në shekullin e 19-të, kur një numër i madh i të krishterëve filluan të vendoseshin atje. Sipas regjistrimit të vitit 2002, maqedonasit ishin grupi më i madh etnik në Shkup, me 338.358 banorë, ose 66.75% të popullsisë. Pastaj erdhën shqiptarët me 103,891 banorë (20,49%), romët me 23,475 (4.63%), serbët (14,298 banorë), turqit (8,595), boshnjakët (7,585) dhe vllehët (2,557). 8,167 njerëz nuk i përkisnin asnjë prej këtyre grupeve.

Maqedonasit përbëjnë shumicën dërrmuese të popullsisë në komunat Aerodrom, Qendër, Gjorçe Petrov, Karpoš dhe Kisella Voda, të cilat janë të vendosura në jug të Vardarit. Ata gjithashtu formojnë një shumicë në Butel dhe Gazi Babë të cilat janë në veri të lumit. Shqiptarët formojnë një shumicë në Cair, e cila përafërsisht korrespondon me Çarshinë e Vjetër dhe në Saraj. Ata formojnë një pakicë të madhe në Butel dhe Gazi Babë. Shuto Orizari, që ndodhet në skajin verior të qytetit, është kryesisht romë.

Kur një pakicë etnike formon së paku 20% të popullsisë në një komunë, gjuha e saj mund të bëhet zyrtare në nivel lokal. Kështu, në Çair dhe Saraj shkollat ​​dhe administrata përdorin gjuhën shqipe dhe rome në Shuto Orizare. Kjo e fundit është komuna e vetme në botë ku romët kanë gjuhë zyrtare.

### Feja 
Lidhjet fetare janë të ndryshme: maqedonasit, serbët dhe vllehët janë kryesisht ortodoksë, ndërsa shqiptarët, turqit dhe romët zakonisht janë myslimanë, ndonëse ekziston një sasi pothuajse e barabartë e romëve ortodoksë. Shkupi gjithashtu ka një pakicë katolike shqiptare, në të cilën i takonte Nënë Terezës.

Sipas regjistrimit të vitit 2002, 68.5% e popullsisë së Shkupit i përkisnin Kishës Ortodokse Lindore, ndërsa 28.6% e saj përkisnin Islamin. Qyteti gjithashtu kishte një minoritet katolik (0.5%) dhe protestant (0.04%). Katolikët u shërbejnë nga peshkopata latine e Shkupit, në të cilën gjithashtu i jepet edhe eksarkata apostolike katolike bizantine e Maqedonisë.

Deri në Luftën e Dytë Botërore, Shkupi kishte një minoritet të konsiderueshëm hebre që kryesisht zbriste nga spanjisht Sephardis i cili kishte shpëtuar nga Inkuizicioni. Komuniteti përbëhej nga 2,424 anëtarë në vitin 1939 dhe shumica e tyre u dëbuan dhe u vranë nga nazistët. Pas luftës, shumica e të mbijetuarve u vendosën në Izrael.

Për shkak të së kaluarës osmane, Shkupi ka më shumë xhami sesa kisha. Komunitetet fetare shpesh ankohen për mungesën e infrastrukturës dhe shpesh krijohen vende të reja adhurimi. Shkupi është selia e shumë organizatave fetare maqedonase, siç është Kisha Ortodokse Maqedonase dhe Bashkimi Fetar Islamik i Maqedonisë. Ka një katedrale dhe seminar ortodoks, disa medrese, një katedrale katolike romake dhe një sinagogë.

### Shëndetësia 
Shkupi ka disa spitale publike dhe private dhe institucione të specializuara mjekësore, si spitali psikiatrik, dy spitale obstetrike, një spital gerontologjik dhe institute për sëmundjet respiratore dhe okulare. Në vitin 2012, Shkupi kishte një raport prej një mjek për 251.6 banorë, një shifër më e lartë se raporti kombëtar (një për 370.9). Raporti i specialistëve mjekësorë ishte gjithashtu më i lartë se në pjesën tjetër të vendit. Megjithatë, raporti i shtreterve spitalore, farmacistëve dhe dentistëve ishte më i ulët në Shkup. Popullsia në Shkup gëzon standarde më të mira shëndetësore sesa viset tjera ne vend. Në vitin 2010 shkalla e vdekshmërisë ishte në 8.6 ‰ në Shkup dhe 9.3 ‰ në nivel kombëtar. Shkalla e vdekshmërisë foshnjore ishte në 6.8 ‰ në Shkup dhe 7.6 ‰ në Maqedoni.

### Edukimi 
Shkupi ka 21 shkolla të mesme; 5 prej të cilave shërbejnë si gjimnaze të përgjithshme të shkollave të mesme dhe 16 shkolla profesionale . Qyteti poashtu pret disa institucione të arsimit të lartë, më i rëndësishmi prej të cilave është Ss. Universiteti i Cirilit dhe Metodit, i themeluar në vitin 1949. Universiteti ka 23 departamente, 10 institute kërkimore dhe merr pjesë mesatarisht 50,000 studentë. Pas shpalljes së pavarësisë për Republikën e Maqedonisë më 1991, u krijuan disa universitete private. Universitetet më të mëdha private në Shkup janë aktualisht Universiteti Europian me 7 departamente  dhe Universitetin FON me 9 departamente përkatësisht.

## Objektet turistike 
* **Kalaja e Shkupit** mbizotëron mbi qytet. Në kohen neolite dhe ne kohen e bronzit është ndërtuar, pastaj eshte rindërtuar gjatë sundimit të Perandorit Justijani I. Në vitin 518 ka pasur një tërmet i cili e ka dëmtuar rëndë por përsëri është rindërtuar.
* **Ura e gurit** në qytetin e vjetër, thuhet se urën e kanë ndërtuar Romaket por është rrënuar, me ardhjen e Osmanlive ne, ura u rindërtua dhe sot është monumenti me i madh dhe simboli i qytetit te Shkupit.
* **Hamami i Daut Pashës** Banjoja e ndertuar nga turqit, ka funksionuar deri viteve te 50-ta, por pas termetit ne vitin 1963 ajo u rrenua. Pasi u rindertua sot shërben si galeri arti dhe për manifestime kulturore.
* **Stacioni i vjeter Hekurudhor** – në qendër u dëmtua gjatë tërmetit të vitit 1963, viteve te 70-ta u vendos muzeu i qyteti të Shkupit
* **Sheshi Skënderbe dhe permendorja e Skenderbeut **– Pas konfliktit ne vitin 2001 sipas marrëveshjes se Ohrit u bë decentralizimi i pushtetit dhe u formua komuna e Çairit, u ndertua permendorja e Skënderbeut e cila u vendos në sheshin Skënderbeg në vitin 2006
* **Xhamitë e Shkupit**, Shkupi ka qene dhe është qytet me shumë xhami, dikur ka pasur 133 xhami, por pas braktisjes se Osmanlive, Shkupi ka ra nën okupimin Serb, te cilet i kan rrënuar shumicen e xhamive, e deri tash ne Shkup kane mbetur vetem 28 Xhami, por numri i xhamive po rritet në rethinen e Shkupit. Sot kemi 125 xhami në Shkup dhe rethinen e tij.

Në pjesën e vjetër të Shkupit më të njohura janë
* Xhamia e Mustafë Pashës
* Xhamia e Isak-Beut
* Xhamia e Isah-Beut
* Xhamia e Jahja-Pashes
* Xhamia e Murad-Pashes
* Xhamia e Sulltan Muradit Pranë saj gjendet edhe Sahat Kulla e Shkupit e para ne Ballkan.
* **Çarshia e vjeter** është pjesa me e vjetër e qytetit te Shkupit e cila është pjes e pandashme nga Kalaja e Shkupit, sot aty gjenden 2 hamame, Hamami i Daut Pashes dhe Çifte Hamami, gjithashtu ne çarshine e vjeter esht edhe Bezisteni, pastaj aty janë edhe 3 Hane, Kurshumli-Hani, Kapan-Hani, dhe Suli-Hani, dhe ne te gjenden 2 kisha. Gjithashtu ne çarshinë e vjeter ka edhe shum shitore dhe zanate te vjetra, por pas termetit ne vitin 1963 shumica e objekteve janë rrenuar edhe jane dëmtuar, poashtu ka pasur shumë xhami te cilat janë edhe me sot, vetemse një xhami cila është rrënuar pritet te rindërtohet ajo afër Kurshumli Hanit.

## Shih gjithashtu 
* Historia e Shkupit
* Lista e njerëzve nga Shkupi
* Çarshia e vjetër e Shkupit

## Referime 
* Foto te ndryshme nga Shkupi
* Faqja zyrtare e qytetit
* Faqe me informata Reth Shkupit 
* Foto te Shkupit nga M.Seferi 
* Foto te Shkupit nga S.Seferi 
* Shkupi si grup ne Facebook! 
* Real Estate Viet Nam 
* Shkup - Tur Virtual 360° Falas

## Referime