Esma Rexhepova

**Esma Redžepova-Teodosievska** (, ;  8 gusht 1943 – 11 dhjetor 2016) ishte një vokaliste, kompozitore dhe humanitare romemaqedonase. Ajo mori nofkën "Mbretëresha e Ciganëve" për kontributin e saj në kulturën dhe muzikën rome. 

Ajo filloi të këndonte kur ishte adoleshente në vitet 1950, dhe karriera e saj shtrihet mbi pesë dekada. Suksesi i saj muzikor ishte i lidhur ngushtë me martesën e saj me Stevo Teodosievski, i cili ishte kompozitor, aranzhues dhe drejtor i një ansambli muzikor Ansambl Teodosievski. Ai shkroi shumë nga këngët e saj dhe menaxhoi plotësisht karrierën e saj deri në vdekjen e tij në 1997. Stili i saj muzikor ishte kryesisht i frymëzuar nga muzika tradicionale rome dhe maqedonase. Bien në sy edhe disa ndikime të tjera, si muzika pop. Esma Rexhepova e filloi karrierën e saj në një periudhë kur muzika rome ishte shumë e denigruar në Jugosllavi dhe romët e konsideronin të turpshme që gratë të këndojnë në publik. Rexhepova ishte një nga këngëtaret e para që këndoi në gjuhën rome në radio dhe televizion. 

Rexhepova u shqua veçanërisht për zërin e saj të fuqishëm dhe emocional. Në vitin 2010, ajo u citua ndër 50 Zërat e Mëdhenj në botë nga NPR .  Rexhepova shquhej gjithashtu për veshjet e saj ekstravagante dhe çallmat e saj, si dhe përdorimin e stereotipeve tipike për gratë rome, si sensualiteti dhe lumturia. Në vitin 2010 është nderuar me Urdhrin e Meritës në Maqedoni; dhe në vitin 2013 është shpallur Artiste Kombëtare e Republikës së Maqedonisë nga Presidenti i Maqedonisë Gjorge Ivanov. 

Me bashkëshortin e saj Stevo Teodosievski, ajo rriti 47 fëmijë dhe mori vlerësime të shumta për punën e saj humanitare.  Ajo mbështeti të drejtat e romëve dhe grave dhe ishte gjithashtu e përfshirë në politikën lokale në qytetin e lindjes në Shkup .

Së bashku me Vlatko Lozanoskin, ajo përfaqësoi Maqedoninë në Eurovision Song Contest 2013 në Malmö, Suedi.  Fillimisht është dashur të këndojnë këngën “ Imperija ”; megjithatë, ajo këngë bëri polemika, kështu që u zgjodh kënga e re, " Pred da se razdeni ", me të cilën ata morën pjesë në Suedi.   Ata morën pjesë në gjysmëfinalen e dytë të konkursit më 16 maj 2013, duke u renditur në vendin e 16-të në fushën e 17 këngëve, duke shënuar 28 pikë dhe duke mos arritur kështu të kualifikohen në finalen e 18 majit. 

Ajo vdiq më 11 dhjetor 2016 pas një sëmundjeje të shkurtër. 

## Jeta e hershme dhe sfondi 
Rexhepova lindi më 8 gusht 1943 në Shkup,  në atë kohë e aneksuar nga Mbretëria e Bullgarisë,  edhe pse rajoni iu kthye Jugosllavisë në vitin 1944. Ajo ishte e dyta më e vogla nga gjashtë fëmijët në një familje rome . Gjyshi i saj nga babai ishte një rom katolik dhe gjyshja e saj një çifute irakiane, ndërsa nëna e saj ishte një rome myslimane nga Shuto Orizari.  Ndërsa burime të tjera thanë se ajo ka lindur në Toopana në një familje të varfër myslimane rome Xoraxane 

Babai i saj Ibrahimi,  i cili kishte humbur një këmbë gjatë një bombardimi gjerman në Shkup në vitin 1941,  punonte në mënyra të ndryshme si portier, njeri cirku dhe këpucar.  Ai këndonte dhe i binte daulleve dhe ndonjëherë performonte në dasma.  Disa nga vëllezërit e motrat e Rexhepovës e shoqëruan atë. Nëna e saj ishte rrobaqepëse.  Megjithatë, ata kishin pikëpamje shumë tradicionale dhe prisnin që Esma të martohej në adoleshencë dhe të bëhej shtëpiake. Megjithatë, vajza e tyre ishte e emancipuar dhe do të vishte fustane në modë në vend të *dimijes*, veshje tradicionale e vajzave rome në atë kohë. 

## Karriera muzikore 
### Debutimi 
, menaxher dhe më vonë bashkëshorti i Rexhepovës.]]
Në vitin 1956, drejtori i Rexhepovës i sugjeroi të këndonte në një konkurs talentesh shkollore për Radio Shkupin . Ajo shkoi pa informuar prindërit e saj, të cilët nuk donin që ajo të ndiqte rrugën e motrës së saj të madhe, e cila filloi të këndonte nëpër kafene në moshën 17 vjece Në mesin e romëve, një karrierë e tillë shihej si e papërshtatshme ose e turpshme për një vajzë të pamartuar. 

Rexhepova performoi "A bre babi sokerdžan", një këngë tradicionale rome maqedonase.  Ishte hera e parë që një këngë në gjuhën rome u transmetua nga stacioni.  Rexhepova fitoi konkursin, duke mposhtur 57 shkolla të tjera dhe duke fituar 9,000 dinarë . Kur prindërit e Rexhepovës mësuan për suksesin e saj, ata u mërzitën dhe hezituan ta linin të ndiqte një karrierë muzikore. Në atë kohë, perspektiva e vetme e punësimit për këngëtarët romë ishte performanca në kafene dhe restorante. 

Stevo Teodosievski, një muzikant etnik maqedonas dhe drejtues i grupit, ishte i impresionuar nga performanca e Rexhepovës në konkurs dhe shpresonte që ajo të mund t'i bashkohej ansamblit të tij muzikor. Teodosievski ishte një njeri autodidakt i ardhur nga një sfond i varfër, i cili drejtonte trupën e madhe muzikore popullore Ansambl Teodosievski. Punoi edhe në Radio Shkupin dhe ishte anëtar i Lidhjes së Komunistëve të Maqedonisë . 

Si pjesë e strukturës lokale, Teodosievski ishte disi një vizionar në mbajtjen e besimit se muzika rome një ditë mund të bëhej e vlerësuar dhe e popullarizuar në mesin e jo-romëve. Në atë kohë, muzika rome në Jugosllavi ishte e përçmuar dhe nuk konsiderohej e përshtatshme për radio apo televizion. Për më tepër, racizmi kundër romëve ishte i zakonshëm në Maqedoni dhe në mbarë Jugosllavinë, madje edhe vetë romët kishin një mendim të ulët për këngëtarët romë – veçanërisht ato femra. Para Rexhepovës, interpretuesit romë rrallë këndonin në gjuhën rome në radio ose televizion dhe e fshehën origjinën e tyre. Teodosievski kishte promovuar muzikën rome edhe para se të takohej me Rexhepovën dhe u përball me kritika të ashpra në media për të. Megjithatë, ai ndjeu se Rexhepova mund ta ndihmonte atë të arrinte qëllimet e tij dhe ndoshta edhe të bëhej një nga artistët më të shquar në vend. Ai i bindi prindërit e Rexhepovës që ta linin të shkonte me të dhe t'i bashkohej ansamblit të tij.  

Kur u takuan në Shkup, Teodosievski nuk ishte plotësisht i kënaqur me zërin e Rexhepovës. Ai e inkurajoi atë të stërvitej për orë të gjata dhe të regjistrohej në Akademinë e Muzikës në Beograd, ku studioi për dy vjet. 

### Vitet Jugosllave 
Pasi Rexhepova u largua nga Akademia e Muzikës në Beograd, Serbi, ajo u bashkua me Ansambl Teodosievski dhe filloi turneun. Në vitin 1961, Ansambl shkoi në Zagreb, Kroaci, për të regjistruar rekordin e parë të ReXHepovës. Ajo u publikua nga Jugoton dhe përfshinte "A bre babi" si dhe "Chaje Shukarije", një këngë që Rexhepova e ka shkruar vetë. Kënga, e kënduar në gjuhën rome, u bë shpejt një sukses i madh në Jugosllavi. 

Vitet 1960 dhe 1970 ishin jashtëzakonisht të suksesshme për çiftin. Ata regjistruan shumë albume dhe EP, dhe morën pjesë në shfaqje në radio dhe televizion.  Shumica e këngëve të interpretuara nga Rexhepova në atë kohë ishin këngë tradicionale rome ose këngë të frymëzuara nga muzika rome. Megjithatë, disa prej tyre kishin një ndikim të dukshëm perëndimor. "Makedo" është frymëzuar nga cha-cha-chá, "Kod Kodak" tregon ndikime të rënda pop dhe "Pesma Šeher Sarajevu" përdor organet psikodelike. Redžepova performoi gjithashtu shumë këngë në lidhje me muzikën etnike maqedonase pa lidhje me muzikën rome. Disa nga këto këngë janë duete të regjistruara me këngëtarë maqedonas, si "Blagujno Dejče", " Biljana platno beleše " dhe "Zošto si me majko rodila". 

Në Jugosllavinë e Josip Broz Titos, romët u njohën zyrtarisht si pakicë kombëtare dhe iu dhanë të drejta gjuhësore dhe kulturore. Megjithatë, Rexhepova ishte një nga disa artistë romë në Jugosllavi që kishte arritur sukses të gjerë dhe të qëndrueshëm dhe vlerësim publik, së bashku me vokalistin rom serb Shaban Bajramoviç . 

Pavarësisht suksesit të saj, Rexhepova ishte objektiv i racizmit dhe thashethemeve. Romët në Shkup e konsideronin atë si të pandershme për komunitetin dhe ishin shumë kritikë për marrëdhënien e saj me Teodosievskin, një " gadjo ". Në atë kohë, ishte e pamendueshme që maqedonasit dhe romët të bënin martesa të përziera, dhe të dy komunitetet nuk i miratuan fuqishëm ato. Romët e kundërshtuan Rexhepovën sepse ajo kishte një mënyrë jetese të emancipuar, duke performuar në skenë, duke fjetur në hotele, duke punuar me burra. Nga ana tjetër, institucionet, duke përfshirë Radio Shkupin dhe Lidhjen e Komunistëve të Maqedonisë, ishin shumë kritikë ndaj Teodosievskit dhe e qortuan për punën me "Ciganët". Për t'i shpëtuar atmosferës mbytëse, Rexhepova dhe Teodosievski u zhvendosën në Beograd, kryeqyteti i Jugosllavisë, në fillim të viteve 1960. Ata u martuan në vitin 1968. 

Paragjykimi racist luajti një rol të madh në karrierën e Redzepovës. Mediat shpesh e karakterizonin atë me tipare që konsideroheshin tipike për romët: ajo portretizohej si gjaknxehtë, e lumtur dhe e lehtë dhe e talentuar gjenetikisht. Komentet u bënë shpesh për lëkurën e saj të errët. Teodosievski përdori disa stereotipa pozitive për të promovuar këngëtaren, përderisa ato i jepnin asaj një imazh me shije. 

Në fund të viteve 1960, Rexhepova dhe Teodosievski themeluan një shkollë muzikore ku më së shumti trajnonin djem të rinj në disavantazh, zakonisht romë. Shumica e muzikantëve në Ansambl Teodosievski u trajnuan në shkollë dhe disa prej tyre përfundimisht arritën famë.  Gjithsej në atë shkollë kanë ndjekur 48 djem. 

Duke inkurajuar muzikantë të tjerë romë maqedonas, Rexhepova dhe Teodosievski ndërtuan një rreth. Ndër anëtarët më të shquar ishin këngëtarët Muharem Serbezovski, Usnija Rexhepova dhe Enver Rasimov dhe klarinetisti Medo Çun. 

Jugosllavia ishte pjesë e Lëvizjes së të Paangazhuarve dhe skena artistike jugosllave ishte subjekt i shumë ndikimeve ndërkombëtare. Rexhepova performoi disa këngë në gjuhë të huaja, si greqisht, turqisht, hebraisht dhe hindisht . Populli rom erdhën nga India në Evropë në Mesjetë . Lidhja që Tito krijoi me Jawaharlal Nehru- n dhe Indinë ishte shumë e rëndësishme për ciganët jugosllavë, sepse kultura dhe historia e tyre u zgjeruan publikisht. Rexhepova dhe Teodosievski vizituan Indinë tre herë, në 1969, 1976 dhe 1983. Gjatë udhëtimit të tyre të dytë, ata kanë titulluar Mbreti dhe Mbretëresha e Muzikës Rome në Festivalin e parë të Muzikës Rome në Chandigarh . Në vitin 1983, Rexhepova këndoi para Indira Gandhit . 

Përveç interpretimit për Indira Gandhin, Rexhepova këndoi edhe për Josip Broz Tito, Reza Pahlavi dhe Muammar Gaddafi .  Së bashku me ansamblin e të shoqit, ajo performoi për publikun në disa vende, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Sovjetik, Meksikë, Australi dhe Kanada.  Në vitin 1962, ajo ishte artistja e parë jugosllave që performoi në Olimpia në Paris . 

### Karriera pas pavarësisë së Maqedonisë 
Gjatë viteve 1980, karriera e Rexhepovës kishte arritur kulmin e saj. Në vitin 1989 me bashkëshortin e saj vendoset në Shkup.  Pas pavarësisë në vitin 1991, Republika e Maqedonisë kaloi kohë të vështira. Stevo Teodosievski vdiq në vitin 1997 në moshën 72 vjeçare  Ajo gjithashtu publikoi një përzgjedhje duetesh me Usnija Rexhepova në 1994. 

Vitet 2000 ishin shumë të frytshme dhe shënuan një ndryshim të lehtë në karrierën e këngëtares. Në Maqedoni dhe ish-Jugosllavi, ajo fitoi një imazh më modern dhe e ripërcaktoi veten si një artiste me sukses botëror . Për shembull, ajo bëri disa bashkëpunime me këngëtarë të rinj të estradës. Në vitin 2002, ajo regjistroi një këngë me grupin kroat Magazin dhe një duet me këngëtarin maqedonas Toše Proeski . Ajo gjithashtu regjistroi një këngë me grupin boshnjak Crno Vino në 2005, dhe bëri një bashkëpunim me Kiril Džajkovski në 2010. Në skenën ndërkombëtare, ajo kontribuoi në vendosjen e muzikës rome si një e mirë masive e tregut, që kënaq një elitë urbane dhe kulturore.  Megjithatë, shumë nga këngët e saj të reja nuk u pranuan gjerësisht nga audienca perëndimore, sepse ato nuk përputheshin me pritshmëritë e tyre për muzikën rome. Për shembull, disa këngë shfaqnin sintetizuesin, një instrument që nuk përdoret në muzikën tradicionale rome. Ajo u tall në një koncert në Spanjë, por u mbrojt duke thënë se muzika rome gjithmonë ka përshtatur vetveten dhe ka huazuar tipare të jashtme. 

Kënga e saj më e njohur, "Chaje Shukarije", është kënga artistike në kolonën zanore të filmit *Borat* 2006, e cila ajo pretendon se është përdorur pa lejen e saj. Së bashku me Naat Veliov nga Orkestari i Koçanit ajo paditi producentët e filmit për 800,000 € (1,000,000 dollarë ). Më pas, Rexhepova fitoi një kompensim prej 26,000 €, pasi rezultoi se Sacha Baron Cohen mori leje nga shtëpia e saj e produksionit për të marrë këngën, për të cilën ajo nuk ishte njoftuar.  Ajo ishte veçanërisht e mërzitur sepse kënga e saj përdorej për të ilustruar prapambetjen, diçka kundër së cilës ajo gjithmonë luftonte. Megjithatë, *Borat* kontribuoi në zgjerimin e famës së saj ndërkombëtarisht. 

Ajo u përzgjodh së bashku me Vlatko Lozanoskin për të përfaqësuar Maqedoninë në Eurovision Song Contest 2013 . Kënga e tyre, " Imperija ", u zbulua në mars të vitit 2013, por ajo shkaktoi polemika në vend pasi klipi i saj përmbante shumë monumente të projektit të diskutueshëm  . Kështu kënga u pa si një akt nacionalist . Radio Televizioni Maqedonas kërkoi që këngëtarët të shkruajnë një këngë të re. Përfundimisht, " Pred da se razdeni " u lansua një muaj më vonë.   Kënga nuk arriti të kalojë nga gjysmëfinalja e dytë e konkursit më 16 maj 2013, duke u renditur e 16-ta në fushën e 17 këngëve, duke shënuar 28 pikë. 

### Vdekja 
Rexhepova vdiq në mëngjesin e 11 dhjetorit 2016 në Shkup pas një sëmundjeje, ajo ishte 73.  Ajo ishte dërguar më parë në spital më 28 nëntor dhe më pas ishte në gjendje kritike.  Ceremonia e varrimit të saj u bë më 12 dhjetor në Këshillin e Qytetit të Shkupit, ku disa zyrtarë, përfshirë kryetarin e Shkupit dhe presidentin e Maqedonisë, Gjorge Ivanov, bënë homazhe për të.  Më vonë ajo u varros në varrezat e Butelit. 

## Karriera filmike 
Krahas videoklipeve të shumta, Esma Rexhepova u shfaq në disa filma, të trilluar dhe dokumentarë. Ajo bëri debutimin e saj si aktore në *Krst Rakoc*, një film jugosllav i publikuar në vitin 1962 dhe me Bata Živojinović në rolin kryesor. Ajo regjistroi katër këngë të përfshira në kolonën zanore. Në vitin 1968 u shfaq si këngëtare në *Zapej Makedonijo*, film për të cilin incizoi edhe këngë. 

Në vitet 2000, Rexhepova rifilloi karrierën e saj në film. Ajo u shfaq në katër filma dokumentarë gjatë dekadës, duke filluar me gjermanin *Im Herzen des Lichts – Die Nacht der Primadonnen* në 2002. Ai u pasua nga *Kur rruga përkulet… Tregime të një karvani cigan* në 2006, një dokumentar për pesë akte muzikore rome në turneun e tyre nëpër Shtetet e Bashkuara . Megjithatë, ajo ishte shumë e pakënaqur për këtë film dhe imazhin që jep për komunitetin e saj. Ajo mendoi se audienca do të imagjinonte se të gjithë romët jetojnë në kushte të mjerueshme, duke injoruar se ka romë të klasës së mesme, njësoj si ajo.  Filmi *Rromani Soul*, i publikuar një vit më pas dhe me regji nga Louis Mouchet, paraqet Esma si udhërrëfyesin e origjinës së vërtetë të popullit romë të vendosur në Kannauj, Uttar Pradesh nga gjuhëtari rom Marcel Courthiade . Në vitin 2009, ajo u shfaq në një film të dytë dokumentar gjerman, *Balkan Soul & Gypsy Blues* . 

## Artistike 
### Repertori 
Esma Rexhepova regjistroi dhe publikoi më shumë se 580 këngë, duke përfshirë dy disqe platin dhe tetë flori. Ajo performoi më shumë se 22,000 koncerte, një e treta e të cilave u mbajtën për bamirësi. Me Ansambl Teodosievski, ajo regjistroi 108 single, 32 kaseta kompakte, 15 disqe, gjashtë videokaseta dhe shfaqje të shumta televizive.  

Rexhepova këndoi kryesisht në gjuhën rome dhe maqedonase, por ajo gjithashtu regjistroi këngë në serbo-kroatisht, turqisht, hebraisht, greqisht dhe hindisht .  Këngët e Redzepovës shpesh flisnin për dashurinë, pikëllimin dhe martesën. Një nga këngët e saj më të njohura e quajtur “Chaje Shukarije” u bë himn për të gjithë romët në mbarë botën. 

Esma shpesh këndonte këngë tradicionale, rome dhe maqedonase, por shumë prej tyre janë edhe kompozime. Teodosievski zakonisht kompozoi dhe aranzhoi këngë, por Esma kompozoi edhe disa këngë, duke përfshirë "Chaje Shukarije". Ajo gjithashtu koreografoi shfaqje. 

### Stili muzikor dhe frymëzimet 
Ansambl Teodosievski, me të cilin Esma Rexhepova performoi më së shumti, është i përbërë nga instrumente tradicionale, të përdorura si nga romët ashtu edhe nga maqedonasit, si oboe, fizarmonikë, zurna dhe daulle . Shumica e këngëve të Esmës ishin ose në linjën e traditës popullore rome ose maqedonase, me ndikime të ndryshme duke filluar nga turqishtja, Lindja e Mesme deri në Evropën Qendrore . Megjithatë, ndikimet bashkëkohore janë të dukshme në punën e saj të mëvonshme, e cila mund të karakterizohet si muzikë pop e ndikuar në botë.  Gjatë viteve 2000, kur filloi të regjistronte duete me artistë të rinj, ajo kontribuoi në këngët pop, etno-pop dhe RnB . Për më tepër, disa nga këngët e saj të mëparshme treguan gjithashtu ndikime të forta perëndimore, duke përfshirë "Kod, kodak" (1966), "Devojka i pesna" (1966), "Makedo" (1966), "Pjesma Šeher Sarajevu" (1970) dhe "Đurđevdan"., Đurđevdan" (1972). 

Zëri i Redzepovës ndryshoi shumë gjatë viteve. Kur filloi të këndonte, zëri i saj ishte i ndritshëm dhe pothuajse fëminor. Stevo Teodosievski e krahasoi atë me zhurmën e një zile argjendi. 

Esma Rexhepova mbrojti se muzika rome ishte shpikëse, në zhvillim dhe subjekt i shumë ndikimeve. Megjithatë, ajo ishte shumë kritike ndaj muzikës hibride rome si ato nga Spanja dhe Hungaria . Ajo deklaroi se muzikantë romë nga këto vende luajnë pak a shumë muzikë vendase jo-rome.  Ajo e konsideroi stilin e saj të të kënduarit shumë të lashtë dhe tradicional. 

Esma Rexhepova nuk përmendi asnjë artist frymëzues dhe deklaroi se i detyrohej gjithçka burrit të saj. Artistët e saj të preferuar ishin bullgarja Nedyalka Keranova dhe iranianja Googoosh . Ajo gjithashtu pëlqente muzikën klasike dhe përmendi Luciano Pavarottin si një nga artistët e saj të preferuar klasikë. 

### Video dhe skena 
Në skenë dhe në videoklipet e saj muzikore, Esma Rexhepova luajti me stereotipe të lidhura me gratë cigane dhe përdorte veshje tradicionale dhe valltare. Karakteri i Lindjes së Mesme të shfaqjeve të saj shpesh përmirësohej për të kënaqur audiencën jo-rome. Në të njëjtën mënyrë, kostumet e veshura nga Esma ose kërcimtarët e saj mund të jenë të pasakta për kulturën rome maqedonase. Për shembull, disa video shfaqnin kostume hungareze ose ruse, për t'iu përshtatur pritshmërive të jo-romëve për kulturën rome dhe veshjet tradicionale. Edhe pse Esma përdori sensualitetin dhe joshjen në shumë nga këngët e saj të hershme, si p.sh. çoçekët e saj të shumtë, ajo e kufizoi këtë aspekt të performancës së saj duke mos veshur veshje jo modeste të kërcimit të barkut. Në vend të kësaj, ajo zakonisht vishte *dimije* rome, të cilën e personalizonte duke përdorur pëlhura moderne. 

Performancat e saj mund të ishin shumë teatrale në varësi të këngës dhe emocionit që lindte prej saj. Për shembull, kur këndonte "Hajri Ma Te Dike", Rexhepova zakonisht mbante një vello të zezë dhe bënte sikur po qante. 

Për shkak se ajo punoi gjerësisht me të njëjtin ansambël muzikor, Rexhepova kishte një marrëdhënie të veçantë me muzikantët e saj. Në skenë ata qëndruan dhe morën pjesë në ndërveprimet koreografike dhe mimike me këngëtaren në përputhje me tekstin e këngëve. Në shfaqjet e hershme, muzikantët tundeshin majtas e djathtas në ritmin me instrumentet e tyre, ashtu si edhe grupet pop perëndimore të asaj periudhe. 

## Muzeu i Muzikës 
Kur Esma Rexhepova u vendos përsëri në Shkup me bashkëshortin e saj në vitin 1989, ajo filloi të punojë në një projekt ambicioz: Muzeun e Muzikës dhe Shtëpinë e Njerëzimit. Çifti e imagjinoi atë si një vend për të mbajtur një arkiv të muzikës rome, dhe artefakte muzikore dhe historike, me një dhomë shfaqjeje, një studio dhe një vend ku njerëzit e varfër mund të merrnin trajtim mjekësor. 

Çifti bleu një parcelë afër Muzeut të Artit Bashkëkohor të Maqedonisë dhe Kalasë së Shkupit . Ndërtimi filloi në vitin 1992. Ndërtesa shërbeu si shtëpia e Rexhepovës dhe do të bëhej muze pas vdekjes së saj. 

## Angazhimi humanitar dhe politik 
Angazhimi i parë humanitar i Esma Rexhepovës ishte strehimi i 47 fëmijëve të privuar gjatë viteve 1970 dhe 1980. Ajo gjithashtu sponsorizoi mijëra koncerte përfitimi për shkaqe të ndryshme: spitale, jetimore, viktima të fatkeqësive, etj. Ajo ishte presidente nderi e Kryqit të Kuq të Maqedonisë, si mirënjohje për punën e saj të gjerë me refugjatët romë nga Kosova .  Megjithatë, vetëm në vitin 2002 ajo sponsorizoi një koncert përfitimi kushtuar shprehimisht popullit rom.  Esma Rexhepova ishte gjithashtu anëtare e Lions Club . 

Në përgjithësi, ajo prirej të favorizonte kauza të mëdha dhe gjithëpërfshirëse, në vend që të mbronte vetëm komunitetin e saj. Kjo ishte kryesisht për shkak të lidhjes së saj të fortë me Republikën e Maqedonisë . Ajo në fakt ishte një ikonë kombëtare, e njohur në mesin e të gjitha grupeve etnike dhe shpesh tregonte patriotizëm të fortë. Ajo u konsiderua zyrtarisht si ambasadore kulture dhe iu dha pasaporta diplomatike në vitin 2007. Ajo mbrojti politikat ndaj romëve të zbatuara nga qeveritë e njëpasnjëshme maqedonase dhe pohoi se ishte vendi më i mirë për romët, pasi ata gëzonin shumë më tepër të drejta dhe liri se kudo tjetër.  Në përgjithësi, ajo mbrojti mirëkuptimin më të madh ndërkulturor dhe pacifizmin.  Ajo gjithashtu mbrojti të drejtat e grave dhe aksesin e tyre në pushtet, si në nivel politik ashtu edhe në atë ekonomik.  Në vitin 1995, ajo sponsorizoi një organizatë të grave rome nga Shkupi, e cila më pas zgjodhi të quhej "Esma". 

Esma Rexhepova u angazhua politikisht në vitet 1990, kur ishte e afërt me liderin rom Amdi Bajram dhe me Vasil Tupurkovskin, themeluesin e Alternativës Demokratike . Kjo parti centriste ishte jetëshkurtër dhe Esma u bë anëtare e VMRO-DPMNE- së së krahut të djathtë, e cila erdhi në pushtet në vitin 2006. Në vitin 2009, Esma u zgjodh anëtare e Këshillit të Qytetit të Shkupit, dhe u rizgjodh në vitin 2013. 

Lidhjet e Rexhepovës me VMRO-DPMNE-në u kritikuan disa herë në Maqedoni, për shembull në vitin 2010, kur asaj iu dha 25,000 € për muzeun e saj nga Këshilli i Qytetit të Shkupit. Opozita komunale, e udhëhequr nga LSDM, ishte armiqësore ndaj donacionit sepse muzeu nuk ishte i regjistruar zyrtarisht si i tillë, dhe ndërtesa në atë kohë shërbente si shtëpi e Rexhepovës dhe strehonte një zyrë lokale të VMRO-DPMNE-së.  Me titullin Artiste Kombëtare në vitin 2013, opozita denoncoi sërish faktin se i është dhënë edhe pension kombëtar.  Më në fund, në të njëjtin vit, kur ajo përsëriti hyrjen maqedonase për Eurovizion, kënga, " Imperija ", shkaktoi polemika sepse dukej se ishte një promovim i projektit të urbanizmit Shkup 2014, i udhëhequr nga VMRO-DPMNE. 

## Jeta personale 
Esma Redžepova u martua me menaxherin e saj, Stevo Teodosievski, në vitin 1968. E lindur në vitin 1924, ai ishte 19 vjet më i madh se ajo. Ai vdiq në vitin 1997. Ata kurrë nuk patën fëmijë të tyre, por strehuan 47 fëmijë të braktisur ose të privuar. Ata i ngritën 5 prej tyre nën çatinë e tyre dhe siguruan një shtëpi dhe arsim për të tjerët. 

Esma Rexhepova ishte e njohur për ndjenjën e saj unike të modës. Ajo shpesh vishte bizhuteri të rënda dhe çallma shumëngjyrëshe. Ajo kishte një koleksion prej mbi 300 çallmash. 

## Çmime dhe njohje 
* 1976 - Mbretëresha e muzikës cigane të botës 
* 1992 – Çmimi 13 Nëntor i Shkupit 
* 1995 – Çmimi prima donna i këngës evropiane 
* 2010 – Urdhri i Meritave për Maqedoninë 
* 2013 – Artist kombëtar i Maqedonisë 

Rexhepova është një nga subjektet kryesore të përmbledhjes së esesë *Tokat e Askujt: tetë gra të jashtëzakonshme në historinë e Ballkanit*, nga shkrimtarët britaniko-kosovare Elizabeth Gowing dhe Robert Wilton .

## Diskografia 
* *Këngët e një cigani maqedonas*, Lidhja botërore, 1998
* *Romske pesme*, PGP-RTS, 2000
* *Mon histoire, Historia ime*, Accords croisés, 2007

## Filmografia 
* *Krst Rakoc* (1962) 
* *Zapej Makedonijo* (1968) 
* *Jugovizija* (1971) 
* *Im Herzen des Lichts – Die Nacht der Primadonnen* (2002) 
* *Kur rruga përkulet… Përralla të një karvani cigan* (2006) 
* *Rromani Soul* (2008) 

## Shiko më shumë
* Muzika Rome

## Referime 
## Linqe të jashtme
*Official website
*Redzepova Discography on Monitor Records at Smithsonian Folkways