Darka e Fundit (Leonardo da Vinçi)

[parapamje|Darka e fundit nga [Leonardo da Vinçit|389x389px]]
**Darka e Fundit** (italisht: *Il Cenacolo*  ose Gjuha italianeitalisht: ''L'Ultima Cena* ) është një pikturë murore e artistit italian të Rilindjes së Lartë Leonardo da Vinçi, e datuar rr. 1495–1498. Piktura përfaqëson skenën e Darkës së Fundit të Jezusit me Dymbëdhjetë Apostujt, siç thuhet në Ungjillin e Gjonit – konkretisht momentin pasi Jezusi njofton se një nga apostujt e tij do ta tradhtojë atë. Trajtimi i hapësirës, zotërimi i perspektivës, trajtimi i lëvizjes dhe shfaqja komplekse e emocioneve njerëzore e kanë bërë atë një nga pikturat më të njohura të botës perëndimore dhe ndër veprat më të njohura të Leonardos. Disa komentues e konsiderojnë atë thelbësore në inaugurimin e kalimit në atë që tani quhet Rilindja e Lartë.

Puna u porosit si pjesë e një plani rinovimi të kishës dhe ndërtesave të manastirit të saj nga mbrojtësi i Leonardos, Ludovico Sforza, Duka i Milanos. Për të lejuar orarin e tij të paqëndrueshëm të pikturës dhe rishikimet e shpeshta, ai është pikturuar me materiale që lejonin ndryshime të rregullta: tempera në gesso, pitch, dhe mastic. Për shkak të metodave të përdorura, një sërë faktorësh mjedisorë dhe dëmtimeve të qëllimshme, pak nga piktura origjinale ka mbetur sot pavarësisht përpjekjeve të shumta restauruese, e fundit që u përfundua në vitin 1999. E vendosur në tryezën e manastirit të Santa Maria delle Grazie në Milan. Itali, *Darka e Fundit* është vepra e tij më e madhe, përveç *Sala delle Asse*.

## Informacione mbi pikturen 
Permasat e saj jane 460 x 880&nbsp;cm (15 x 29 feet). Origjinalja ndodhet ne Konventen e Santa Maria delle Grazie, ku ze nje siperfaqe te konsiderueshme murale. Me shkeputje me ore te gjata, dhe punime disa minuteshe mbi pikturen, Leonardos iu deshen plot 3 vite per ta perfunduar. Thuhet se zgjati kaq shume , per shkak te perdorimit te pasqyrave ne realizimin e saj. Leonardi perdori pasqyrat per ti paraqitur apostujt dhe Krishtin ne nje vend dhe ne nje menyre manipuluese , irreale. Kete e beri sepse Leonardo besonte se Krishti nuk ekzistonte vertete, dhe per te mbrojtur veten nga Kisha Katolike, ai i *fshehu* besimet ne pikture.

Darka e fundit eshte kaq e njohur, per vete faktin se Leonardo i paraqet apostujt dhe vete Krishtin ne format humane, pa asnje elemet fetar ose mistik.

## Apostujt 
*Darka e Fundit'' portretizon reagimin e dhënë nga secili apostull kur Jezusi tha se njëri prej tyre do ta tradhtonte. Të dymbëdhjetë apostujt kanë reagime të ndryshme ndaj lajmit, me shkallë të ndryshme zemërimi dhe tronditjeje. Apostujt u identifikuan me emrat e tyre, duke përdorur një kopje afreske të panënshkruar, të mesit të shekullit të gjashtëmbëdhjetë të Cenacolo-s së Leonardos. Para kësaj, vetëm Juda, Pjetri, Gjoni dhe Jezusi ishin identifikuar pozitivisht. Nga e majta në të djathtë, sipas kokave të apostujve:
* Bartolomeu, Jakobi, i biri i Alfeut dhe Andrea formojnë një grup prej tresh; të gjithë janë të befasuar.
* Juda Iskarioti, Pjetri dhe Gjoni formojnë një grup tjetër prej tresh. Juda ka veshur të kuqe, blu dhe jeshile dhe është në hije, duken i tërhequr dhe i befasuar nga zbulimi i papritur i planit të tij. Ai po shtrëngon një çantë të vogël, ndoshta duke nënkuptuar argjendin që i është dhënë si pagesë për të tradhtuar Jezusin, ose ndoshta një referencë për rolin e tij si arkëtar. Ai është gjithashtu duke hedhur kthesën mbi bodrumin e kripës, që mund të lidhet me shprehjen e afërt lindore për të "tradhtuar kripën" që do të thotë të tradhtosh të zotin. Ai është i vetmi person që ka bërrylin e tij në tavolinë dhe koka e tij është gjithashtu vertikalisht më e ulëta nga kushdo në pikturë. Pjetri mban një shprehje zemërimi dhe duket se mban një thikë, duke paralajmëruar reagimin e tij të dhunshëm në Gethsemane gjatë kapjes së Jezusit. Pjetri është duke u përkulur nga Gjoni dhe duke e prekur atë në shpatull, duke iu referuar Ungjillit të Gjonit ku ai i jep shenjë "dishepullit të dashur" që të pyesë Jezusin se kush do ta tradhtojë.
*Jezusi
*Thomas, Jakobi i Madh dhe Filipi janë grupi tjetër me tre. Thomas është qartazi i mërzitur; gishti tregues i ngritur parashikon mosbesimin e tij për Ringjalljen. Jakobi i Madhi duket i shtangur, me krahët në ajër. Ndërkohë, Filipi duket se po kërkon një shpjegim.
* Mateu, Juda Tadeu dhe Simon Zeloti janë grupi i fundit me tre. Të dy Tadeu dhe Mateu janë kthyer nga Simoni, ndoshta për të zbuluar nëse ai ka ndonjë përgjigje për pyetjet e tyre fillestare.

## Misteri 
#### Portretizimi i vetvetes 
Edhe pse disa dijetarë të kohës kishin dyshuar gjithmonë se piktori toskan kishte portretizuar vetveten në një nga pikturat e tij, ashtu si kishin bërë para tij Andrea Mantegna dhe Benozzo Gozzoli dhe ndoshta në kohën e vet edhe Mikelanxhelo, deri më tani askush nuk kishte identifikuar piktura ose afreske ku kjo gjë të vërtetohej edhe për Leonardon.

Por specialisti i arteve, Ross King, sugjeron se piktori i ‘Mona Lisa’ i ka dhënë karakteristikat e tij fizike dy apostujve që gjenden në pikturën e famshme ‘Darka e Fundit’, dhe pikërisht dishepujve Thomas dhe Jakobi i Vogël.

#### Vendosja ne tavoline 
Leonardo i ka vendosur apostujt ne njeren ane te tryezes, si ne tryezen e spikerit. Eshte nje vendosje e kujdesshme sikur dikush t'u kete thene: "Hej, burra, le te mblidhemi e te dalim ne fotografi si shoke qe jemi. Nje foto te fundit para se te largohet Zoti." Por sigurisht, nga leximi i pershkrimit biblik kuptohet se ata nuk ishin te ulur ashtu.
Nje tipar tjeter interesant i piktures Darka e Fundit eshte se Leonardo ka pikturuar nje zbukurim te shekullit te pesembedhjete ne murin prapa. Kjo ne menyre te dukeshme reflekton kohen e Leonardos dhe jo te shekullit te pare. Dhe nese vezhgon me kujdes do te vesh re se ne pikturen e Leonardos perjashta eshte drite. Por sipas pershkrimit biblik, Darka e Fundit eshte ngrene ne fakt ne mbremje dhe ndoshta naten vone.

**Momenti**

Thika- majtas shikohet nje dore qe mban nje thike, por trupi dhe personi nuk dallohen. Ne pamje te pare mund te jete e Judes por ne fakt eshte e Xhonit/Maria Magdalenes.

V- Shkornja V, simbol i feminitetit formohes mes Krishtit dhe Xhonit, gje qe na ben te mendojme se ne fakt aty ndodhet Magdalena.

## Në kulturë 
### Film dhe television 
Piktura ngjan shumë në filmin *Quo Vadis*, ku Pjetri predikon para një turme të madhe të krishterë. Teksa tregon historinë e Darkës së Fundit, filmi kalon në një skenë të shkurtër ku sfondi, veshja dhe pozicionet e Jezusit dhe të 12 Apostujve janë të ngjashëm me vetë pikturën.

Piktura është parodizuar në filmin e Mel Brooks *History of the World, Part I* (1981), duke e bërë Leonardon një bashkëkohës të Jezusit.

Shumë parodi të pikturës shfaqen në ekranin e vogël, duke përfshirë episodin e sezonit të parë të ''That '70s Show* të vitit 1998, "Streaking", me Erikun të rrethuar nga miqtë e tij (dhe Jackie që mendon pse të gjithë janë ulur në të njëjtën anë të tryezës); Përfundimi i sezonit të shtatë të *The X-Files*, "Requiem" (dhe episodi i fundit i Mulder si një serial i rregullt) përmban një skenë në zyrën e Skinner me personazhet e rreshtuar në homazh ndaj pikturës; Episodi i sezonit 16 të *Simpsons* *Thank God, It's Doomsday*, me Homerin si Jezusi dhe Moe dhe klientët e tij të tjerë si dishepuj; dhe episodi i sezonit 13 të *South Park* "Margaritaville", me Kyle dhe miqtë e tij duke ngrënë në një sallon picash. Në një episod të vitit 2015 të dramës *Murdoch Mysteries* të CBC të quajtur *Barenaked Ladies'', të dyshuarit rikrijojnë pozat e Pjetrit, Judas dhe Thomas në viktimat e tyre.

Kjo pikturë është edhe një temë kryesore te filmi  The Da Vinci Code.

## Referime 
## Lidhje të jashtme 
* Faqja zyrtare 
* Leonardo's *Last Supper* and the three layers
* *Leonardo da Vinci: anatomical drawings from the Royal Library, Windsor Castle*, Katalogu i ekspozitës plotësisht në internet si PDF nga Muzeu Metropolitan i Artit, i cili përmban material mbi *Darka e Fundit*