Larja në Romën e Lashtë

parapamje|381px|Mbetje të banjës romake në Butrint
Larja luante një rol të rëndësishëm në kulturën dhe shoqërinë e lashtë romake. Ajo ishte një nga veprimtaritë më të zakonshme ditore dhe praktikohej nga një larmi e madhe klasash shoqërore. Megjithëse shumë kultura bashkëkohëse e shikonin larjen si një veprimtari private të zhvilluar në shtëpi, larja në Romën e Lashtë ishte një veprimtari shoqërore. Ndërsa shumë të pasurit mund të përballonin shërbimet e larjes në shtëpitë e tyre, larja private ishte shumë e pazakontë dhe shumica e njerëzve laheshin në banja të përbashkëta (*thermae*). Në disa mënyra, ato u ngjanin spave të ardhshme moderne pasi ishin shërbime për një larmi veprimtarish nga ushtrimet deri te banjat e diellit, notimi dhe masazhi. Banjat publike do të bëheshin të zakonshme përgjatë gjithë perandorisë si një simbol i "Romanitas" ose një mënyrë për të përkufizuar veten si romakë. Ato ishin disa nga ndërtesat më të zakonshme dhe më të rëndësishme publike në perandori pasi ishin ndër ndërtesat e para të ndërtuara pasi një vend pushtohej nga perandoria.

Megjithatë romakët më të pasur mund të kishin banja në shtëpitë e tyre në qytet ose vilat e tyre në fshat, duke ngrohur një varg dhomash ose edhe një ndërtesë të veçantë posaçërisht për këtë qëllim, dhe ushtarët mund të kishin të kishin ndërtesën e banjës që u mundësohej në fortesën e tyre (si në Cilurnum pranë Murit të Adrianit, ose në Fortesën e Bearsden), ata prapë shpesh frekuentonin banjat e shumta publike në qytete dhe qyteza përgjatë perandorisë.

Banjat e vogla, të quajtura *balneum* (në shumës *balnea*), mund të zotëroheshin privatisht, ndërsa ishin publikike në kuptimit se ato ishin të hapura për popullsinë mbi një tarifë rregjistrimi. Banjat më të mëdha të quajtura *thermae* zotëroheshin nga shteti dhe shpesh mbulonin mjaft blloqe të qytetit. Më e madhje pre tyre, Banjat e Dioklecianit, mund të mbanin deri në 3,000 veta. Tarifat për të dyja llojet e banjave ishin mjaft të arsyeshme, brenda buxhetit të shumicës së qytetarëve të lirë romakë. Romakët aristokratë, veçanërisht ata që kërkonin të krijonin popullaritet me publikun vinin në kohën e kohën e zgjedhjeve, shpesh sponsorizonin përdorimin e banjave falas gjatë ditëve në mënyrë që të vinte çdokush. Shumica e romakëve i vizitonin banjat në mënyrë të shpeshtë, gati përditë – kur pyetej nga një i huaj pse ai lahej një herë në ditë, një perandor romak thuhet se u përgjigj "Sepse nuk kam kohë të lahem dy herë në ditë."

## Ndikimi grek 
parapamje|majtas|396px|Termat romake të Durrësit
Disa nga përshkrimet më të hershme të praktikave perëndimore të larjeve vijnë nga Greqia e lashtë. Grekët filluan regjimet e larjeve që do të formonin themelet e procedurave moderne të spave. Këta banorë egjeas përdornin vaska të vogla, enë larjeje dhe larjen e këmbëve për pastërtinë personale. Gjetjet të tilla më të hershme janë banjat në Kompleksin Pallator të Knososit në Kretë dhe vaskat luksoze prej alabastri të zbuluara në Akrotiri, Santorini; të dyja të datuara nga mesi i mijëvjeçarit të II p.e.s.. Ata krijuan banja publike dhe dushe brenda komplekseve të gjimanzeve të tyre për relaksim dhe higjenë personale.

Mitologjia greke specifikon se disa lloj burimesh natyrore ose pellgje baticore ishin të bekuar nga zotat për të kuruar sëmundje. Rreth këtyre pellgjeve të shenjta, grekët krijonin shërbime banjash për ata që dëshironin të shëroheshin. Nevojtarët linin oferta ndaj zotave për shërim në këto vende dhe laheshin me shpresën e shërimit. Spartanët zhvilluan një banjë primitive avulli. Një Serangeum, një balneum i hershëm grek (e përkthyer pak a shumë banjë), dhoma larjeje ishin gërmuar në faqen e kodrës në shkëmb sipër dhomave që mbanin veshjet e larësve. Një nga dhomat e larjes kishte një dysheme të dekoruar me mozaikë që paraqisnin një karrocierë me karrocën e tërhequr nga katër kuaj, një grua e ndjekur nga dy qenë dhe një delfin poshtë. Kështu, grekët e hershëm përdornin tiparet natyrore, por i zgjeronin atë dhe shtonin pajisjet tyre, siç ishin dekorimet dhe sirtarët. Gjatë qytetërimit të vonë grekë, banjot shpesh ndërtoheshin bashkangjitur fushave atletike.

[parapamje|majtas|389px|*Tepidarium* në [Thermae të Forumit në Pompeji]]
Këto banjë varionin nga struktura të thjeshta në skajshmërisht të rafinuara dhe do të varionin në përmasa, modelim dhe dekorim. Shumë historianë ideojnë një mënyrë të posaçme që larësit do të ndërmernin gjatë larjes, por nuk ka dëshmi të fiksuara që ti konfirmojnë këto teori ose që madje të ketë pasur një radhë të posaçme për praktikimin e larjes. por ka të dhëna se jo. Për shumë moralistë romakë, banjat ilustronin se sa shumë kishte rënë Roma në kohën e saj dhe kështu do të bëhej një imazh negativ; Katoni i Vjetri e sulmonte publikishte Shipion Afrikanin për përdorimin nga ai të banjove.

Banjat romake ofronin komoditete përveç ritualit të larjes. Hapsira anësore në vetë banjot bujtnin tezga shitjeje ushqimesh dhe parfumesh, biblioteka dhe dhoma leximi. Skena ofronin performanca teatrore dhe muzikore. Stadia bashkangjitur mundësonte hapsira për stërvitje dhe garime atletike. Brenda vetë banjove, dyshemetë shtroheshin me mozaikë elegantë mermeri. Muret e stukuara shpesh paraqisnin afreske pemësh, zogjsh dhe pamjesh të tjera baritore. Brendësia e kupolave zbukurohej me imazheri bojë-qielli, yje të artë dhe imazhe qiellore. Interieri dhe eksteriori dekoroheshin me shtatore dhe shatërvane. Proçesi i shkuarjes në banja mund të përshkruhet si një kryqëzim midis stërvitjes në palestër, shkuarjes në spa, takimit me miqtë për veprimtari shoqërore dhe larjes.

Brenda banjave, vizitorët zakonisht ishin tërësisht të zhveshur, duke i hequr treguesit e klasës së ndryshme që zakonisht paraqiteshin te veshjet. Disa veprimtari që do të zhvilloheshin në palaestra përfshinin boksimin, hedhje disku, peshëngritje dhe mundje–veprimtari që janë paraqitur të gjitha në mozaikë nga banjat në Ostia. Fillimisht një praktikë e zakonshme greke, ky garim atletik në jetën e përditshme do të përhapej në të gjithë Botën Romake.

Perandor Mark Aureli u ankua rreth papastërtisë:
«*Siç të shfaqet larja tyjë, vaji, djersa, papastërtia, uji i pistë, të gjitha gjëra të gërditshme, kështu është çdo pjesë e jetës dhe gjithçka.*»

Aul Kornelius Celsi, ndërsa lëvdonte vlerat e saj terapeutike, paralajmëronte të mos shkohej me një plagë të freskët për shkak të rriskut të gangrenës. Në fakt, mjaft gure varresh nga e gjithë perandoria pohojnë:
: ''*balnea vina Venus*
: *corrupt corpora*
: *nostra se[t] Vitam faciunt*
: *balnea vina Venus* 
:::: — epitaf i Tiberius Klaudius Sekundit (shekulli I) Corpus Inscriptionum Latinarum VI.15258, Romë.
::: "Banjat, vera, dhe seksi
::: mund të korruptojnë trupat tanë, 
::: por banjat, vera dhe seksi
::: e bëjnë jetën t’ia vlejë për tu jetuar"

Filosofi Seneka ankohej për zhurmën që i ndërpriste punën kur ai qëndronte sipër një banje.

## Shiko gjithashtu 
* Balnoterapia
* Gjimnazi i lashtë
* Palestra (Greqi e lashtë)
* Banjat e lashta greke
* Llixha
* Hamami
* Historia e mjekësisë
* Banja e Madhe e Mohenxho-daros
* Paidea
* Kalokagathia
* Agoga
* Efebia
* Kopshtet e lashta greke
* Larja
* Banja
* Qendra hidrotermale
* Burimi termal
* Banjat e Dibrës
* Burimet termale në Shqipëri
* Kujdesi shëndetësor
* Veprimtaria e kujdesit shëndetësor
* Higjiena personale
* Kopshtet e lashta greke
* Veshjet në Greqinë e lashtë
* Jus
* E drejta romake
* Amicitia
* Hospitium
* Imperium
* Civitas
* Contio
* Mos maiorum
* Municipium
* Patronazhi në Romën e Lashtë
* Rogatio
* Statusi në sistemin ligjor romak
* Aerarium
* Amfiteatri Romak
* Anijet Romake
* Arkitektura Romake
* Arkitektura e Teatrove Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Besimet e lashta mesdhetare
* Bujqësia në Romën e lashtë
* Burgus
* Cannaba
* Castellum
* Castra
* Vigiles
* Institucionet politike të Romës së lashtë
* Magjistratët romakë
* Magjistratët e Perandorisë Romake
* Cirku Romak
* Panteoni, Romë
* Cursus honorum
* Çitadela
* Dashuria Greke
* Domus
* Ekonomia Romake
* Equites
* Festivalet Romake
* Filozofia e lashtë romake
* Forumet Romake
* Harku i Triumfit
* Horreum
* Insula (ndërtesë)
* Insula (hapsirë urbane)
* Kalendari Romak
* Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
* Klima e Romës së Lashtë
* Kolona e Fitores
* Kolonia Romake
* Kolumbarium
* Konsulli Romak
* Kopshtet romake
* Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Kuvendet Romake
* Kuzhina antike romake
* Latinët e Lashtë
* Latium
* Legjioni romak
* Letërsia e vjetër greke e romake
* Limes Britannicus
* Lista e toponimeve latine në Ballkan
* Llaçi romak
* Ludi
* Luftërat Romako-Latine
* Lupanari
* Lustrum
* Lustratio
* Marrdhëniet Indiano-Romake
* Marrdhëniet Sino-Romake
* Marina Romake
* Martesa në Romën e lashtë
* Misteret greko-romake
* Mjekësia Romake
* Moda e flokëve në Romën e lashtë
* Muret mbrojtëse romake
* Muri i Antoninit
* Nikopoli i Epirit
* Njësitë matëse romake
* Optimates dhe populares
* Ordines
* Pallatet perandorake të Romës
* Patricët romakë
* Pax Romana
* Periudha e Ngrohtë Romake
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Plebejtë
* Pomerium
* Portretizimi Romak
* Principati (Roma)
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Rrugët romake
* Selitë perandorake romake
* Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
* Shtetësia Romake
* Shtëpia Romake
* Skllavëria në Romën e lashtë
* Skulptura Romake
* Spektaklet Romake
* Tempulli Romak
* Teknologjia në Romën e lashtë
* Thermae
* Traditat romake të emërtimit
* Trashëgimia romake në Kosovë
* Tregtia romake me Indinë
* Triumfi Romak
* Ujësjellësi Romak
* Ura e Trajanit
* Urbanistika Romake
* Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
* Ushtria Romake
* Valetudinarium
* Veshjet në Romën e lashtë
* Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
* Vila Romake
* Villa rustica
* Vivarium
* Zgjedhjet në Republikë Romake
* Zjarrfikja në Romën e Lashtë

## Citime fundore 
## Bibliografia 
### Burime të lashta
*  Versioni anglisht këtu .
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
* Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
* 
* Eutropi, *Breviarium historiae romanae* (teksti latin), I-X.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Burime historiografike moderne
* 
* 
* Jean-Pierre Adam, ''L'arte di costruire presso i romani. Materiali e tecniche* Editore: Longanesi, 2003.
* 
* 
* Ranuccio Bianchi Bandinelli dhe Mario Torelli, *L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma*, Utet, Torino 1976.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Eilers, Claude. 2002. Roman Patrons of Greek Cities. Oxford: Oxford University Press.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Pierre Gros - Mario Torelli, *Storia dell'urbanistica. Il mondo romano*, Laterza 2007.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Léon Homo, *Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité'', Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.
* 
* 
*  (titulli origjinal i veprës 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Muhlberger, S., *The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452* (Leeds, 1990).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ralph M. Rosen (2006) *Comic Aischrology and the Urbanization of Agroikia*, fq. 219–238
* Roth, Jonathan. *The logistics of the Roman Army at war (264 B.C. – A.D. 235)*. Köln : Brill, 1998 (Columbia studies in the classical tradition; Vol. 23) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme
*