Zona Ekonomike Evropiane

**Zona Ekonomike Evropiane** (**EEA**) u krijua nëpërmjet *Marrëveshjes për Zonën Ekonomike Evropiane*, një marrëveshje ndërkombëtare e cila mundëson shtrirjen e tregut të vetëm të Bashkimit Evropian në shtetet anëtare të Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë. EEA lidh shtetet anëtare të BE-së dhe tre shtete të EFTA-s (Islanda, Lihtenshtajni dhe Norvegjia) në një treg të brendshëm të qeverisur nga të njëjtat rregulla bazë. Këto rregulla synojnë të mundësojnë lëvizjen e lirë të personave, mallrave, shërbimeve dhe kapitalit brenda tregut të përbashkët evropian, duke përfshirë lirinë për të zgjedhur vendbanimin në çdo vend brenda kësaj zone. ZEE u krijua më 1 janar 1994 me hyrjen në fuqi të Marrëveshjes ZEE. Palët kontraktuese janë BE-ja, vendet anëtare të saj dhe Islanda, Lihtenshtajni dhe Norvegjia. Anëtarët e rinj të EFTA-s nuk do të bëhen automatikisht palë në Marrëveshjen EEA, pasi çdo shtet EFTA vendos vetë nëse aplikon për të qenë palë në Marrëveshjen EEA apo jo. Sipas nenit 128 të Marrëveshjes së ZEE-së, “çdo shtet evropian që bëhet anëtar i Komunitetit, dhe Konfederata Zvicerane ose çdo shtet evropian që bëhet anëtar i EFTA-s, mund të aplikojë për t'u bërë palë në këtë Marrëveshje. Ai do t'ia adresojë aplikimin e tij Këshillit të ZEE-së." EFTA nuk parashikon integrim politik. Nuk nxjerr legjislacion, as nuk krijon një bashkim doganor. Shengen nuk është pjesë e Marrëveshjes ZEE. Megjithatë, të katër shtetet e EFTA-s marrin pjesë në Shengen dhe Dublin përmes marrëveshjeve dypalëshe. Të gjithë ata zbatojnë dispozitat e Acquis përkatëse.

Traktati i ZEE-së është një traktat tregtar dhe ndryshon nga traktatet e BE-së në disa aspekte kyçe. Sipas nenit 1, qëllimi i tij është të "promovojë një forcim të vazhdueshëm dhe të ekuilibruar të marrëdhënieve tregtare dhe ekonomike". Anëtarët e EFTA-s nuk marrin pjesë në Politikën e Përbashkët Bujqësore ose në Politikën e Përbashkët të Peshkimit.

E drejta për lëvizjen e lirë të personave ndërmjet shteteve anëtare të EEA dhe dispozitat përkatëse për masat mbrojtëse janë identike me ato që zbatohen ndërmjet anëtarëve të BE-së. E drejta dhe rregullat e zbatueshme në të gjitha shtetet anëtare të ZEE-së, përfshirë ato që nuk janë anëtarë të BE-së, janë të specifikuara në Direktivën 2004/38/KE dhe në Marrëveshjen e ZEE-së.

Marrëveshja EEA specifikon se anëtarësimi është i hapur për shtetet anëtare qoftë të BE-së ose të EFTA-s. Shtetet e EFTA-s që janë palë në Marrëveshjen EEA marrin pjesë në tregun e brendshëm të BE-së pa qenë anëtarë të BE-së ose Bashkimit Doganor të Bashkimit Evropian. Ata miratojnë shumicën e legjislacionit të BE-së në lidhje me tregun e vetëm, me përjashtime të dukshme duke përfshirë ligjet në lidhje me Politikën e Përbashkët Bujqësore dhe Politikën e Përbashkët të Peshkimit. Proceset e "formësimit të vendimeve" të EEA-së u mundësojnë vendeve anëtare të EEA EFTA të ndikojnë dhe të kontribuojnë në politikat dhe legjislacionin e ri të EEA që në një fazë të hershme. Mallrat e vendeve të treta janë të përjashtuara për këto shtete për rregullat e origjinës.

Kur hynë në fuqi në 1994, palët EEA ishin 17 shtete dhe dy Komunitete Evropiane: Komuniteti Evropian, i cili më vonë u përthit në kuadrin më të gjerë të BE-së, [duhet citimi] dhe Komuniteti Evropian i Qymyrit dhe Çelikut tashmë i zhdukur. Anëtarësia është rritur në 30 shtete që nga viti 2020: 27 shtete anëtare të BE-së, si dhe tre nga katër shtetet anëtare të EFTA-s (Islanda, Lihtenshtajni dhe Norvegjia). Marrëveshja zbatohet përkohësisht në lidhje me Kroacinë - shteti i mbetur dhe më i fundit anëtar i BE-së - në pritje të ratifikimit të anëtarësimit të saj nga të gjitha palët EEA. Një anëtare e EFTA-s, Zvicra, nuk është anëtarësuar në EEA, por ka një sërë marrëveshjesh dypalëshe sektoriale me BE-në, të cilat e lejojnë atë të marrë pjesë në tregun e brendshëm.

## Shiko edhe 
* Bashkimi Evropian

## Referime