Argjendaria Longobarde

parapamje|264px|Kryqi i Agilulfos, Museo e tesoro del duomo di Monza
**Argjendaria Longobarde** është dëshmia artistike nga e cila kanë mbijetuar dëshmitë më të shquara dhe më të shumta të Artit Longobard.

## Historia 
Që para zbritjes në Itali (568) shprehja kryesore artistike e longobardëve ishte e lidhur me argjendarinë dhe shkrin traditat gjermanike me ndikime të vona romake të provincës së Panonisë. 

Të kësaj periudhe janë kryqthat me fleta ari, sipas një tipologjie me origjinë bizantine, të përdorura si aplikime mbi veshje, që në ekzemplarët më të vjetër paraqesin figura kafshësh të stilizuara por të dallueshme, ndërsa në vijim do të dekoroheshin nga elemente të gërshetuara bimore në brendësi të të cilave shfaqen ndonjëherë figurnina zoomorfe. Dekorime analoge paraqesin fibula të mëdha të shekullit të VI të gjetura në Nocera Umbra. Në të njëjtën periudha në Cividale del Friuli do të përhapej një tipologji kryqthash me *Imago Christi*, koka të vogla të stilizuara të Krishtit, me flokë të gjatë dhe me mjekërr, në qendër të kryqeve, apo madje të përsëritura në krahë me intervale gurësh, si te *Croce di Gisulfo* në Museo Archeologico Nazionale të Cividale. 

parapamje|majtas|347px|Kryqtha me fleta ari longobardë, Civico museo archeologico di Bergamo
Përgjatë shekullit të VII, në të njëjtën kohë me konvertimin në Krishtërim të longobardëve, kryqthat do të zinin vendin e monedhave bratteate me prejardhje gjermanike, tashmë të përhapura gjerësisht si hajmali. Kryqat që i zëvendësuan do të mbanin, përkrahë përkushtimit kristian, të njëjtën vlerë fatsjellëse; nga këndvështrimi formal, paraqesin elemente zbukurues që përpunojnë elementet e vjetra të prejardhura nga mitologjia pagane (shenjë e një faze sinkretiste në kalimin nga paganizmi në krishtërim).

Në dekadat e para të pushtimit longobardë pati një braktisje të stilemave të vona antike, për shkak edhe të shpopullimit të qyteteve, e dëshmuar nga pak artifakte elokuente, ku gjendet një stil tërësisht i ri përkundrejtë të kaluarës. Do të mbizotëronin elementet e traditës gjermanike, mbi të gjitha bisha të përbindshme që dëshmonin përceptimin e një natyre armiqësore dhe kërcënuese.

Në shekullin e VII do të vijonte prodhimi i kryqeve me fleta ari, të cilave iu shtuan edhe shembujt e parë të monedhëzimit dhe disa unaza-vula me kokëza njerëzore dhe gërma latine. Tipologji të tjera të përpunuara janë vathët, guarnicione këllëfesh me fleta ari të punuar në kohën e *scramasax* (shpata tipike longobarde, e shkurtër dhe e drejtë me një presë), guarnicione shalësh, pjata lidhjesh dhe reliktore.

Duke nisur nga shekulli VIII, Arti Longobard do të njihte një fazë lulëzimi të madh, duke krijuar një periudhë që nga studjuesit përkufizohet si *Rilindja Liutprandea*, duke nënvizuar kështu rimëkëmbjen e modeleve të Periudhës Romake, ndikimet bizantine dhe lidhja (jo e drejtpërdrejtë, por vetëm nga bashkëkohësia) midis rrymës artistike dhe mbretit Liutprando. Kjo rrymë artistike do të ndikonte edhe në argjendari, që filloi të shkëputej nga traditat dekorative gjermanike, duke rimarrë (duke i riinterpretuar) temat e kulturës klasike dhe bizantine. Dëshmi e këtij kalimi është Kaseta e Argjendtë e relikteve të Shën Agustinit e ruajtur në Basilica di San Pietro in Ciel d'Oro në Pavia. Kaseta, në formë drejtëkëndore, është formuar nga fleta mbi të cilat janë vendosur kryqtha në argjend të praruar, të zbukuruar me rozeta dhe imazhin rrethor të Krishtit, me shije antikiteti të vonë dhe bizantine, shumë të largëta, në stil, nga kryqthat e mëparshëm të artë të traditës gjermanike, përgjithësisht të dekoruara me motive zoomorfe gërshetimesh.

## Veprat 
Duke u futur në prodhimtarinë e nivelit të lartë, kryqet xhevahire, si Kryqi i Adaloaldos në fillim të shekullit të VII (Museo Serpero i Monzës) , me gurë të fortë të përmasave të ndryshme të vendosura me metodën e ftohtë në mënyrë simetrike përgjatë krahëve dhe mbulesa e Ungjillit të Teodolindas (Monza, Thesari i Basilica di San Giovanni Battista), ku pllakëza e arta janë ngulitur dy kryqe me një motiv dekorativ të ngjashëm dhe që do ti dhurohej Teodolindas nga papa Gregori I në vitin 603. Ishte në përdorim edhe një teknikë inkastonature në të nxehtë, ku përdoreshin gërë dhe pasta qelqore të shkrira dhe të derdhura në një rrjet të dendur zgavrash.

Kryevepra të tjera, megjithëse me datim më të disktutuar, janë *Chioccia con i pulcini* apo *Corona ferrea*.

### Galleria shembëlltyrash 

Skeda:Corona ferrea, Monza, Tesoro del Duomo.jpg|Corona ferrea, Museo e tesoro del duomo di Monza
Skeda:Gregoriuskreuz.JPG|Kryqi i Teodelindas, Museo e tesoro del duomo di Monza
Skeda:L'Evangeliario di Teodolinda nella propria teca presso il Museo e Tesoro del Duomo di Monza..jpg|Ungjilli i Teodolindas, 603, Museo e tesoro del duomo di Monza
Skeda:Museo di Santa Giulia croce di Desiderio fronte Brescia.jpg|Kryqi i Desiderit, Manastiri i San Salvatores dhe Santa Giulia-s në Bresha, të cilin ai dhe gruaja e tij Ansa e kishin themeluar midis viteve 753 dhe 760
Skeda:Fibule a disco in oro decorate a filigrana, di derivazione bizantina, dal tesoro di isola rizza, VI secolo 02.jpg|Fibulë-disk në ar dekoruar me filigran, me ndikim bizantin, shekulli VI
Skeda:Longobardi, scudo da parata con placchette bronzee, da s. romano (LU) 05.JPG|Pllakëz bronzi e mburojës së paradës, Museo nazionale di Villa Guinigi, Luka
Skeda:Necropoli longobarda di castel trosino, V-VII secolo, anelli matrimoniali 05.jpg|Unaza martesore, shekulli V-shekulli VII, Castel Trosino
Skeda:Goldene Henne m 7 Küken Domschatz Monza - spätrömisch - 4.-7. Jh - DIMU Sonderausstellung Tassilo, Korbinian und der Bär – Bayern im frühen Mittelalter.jpg|*Klloçka me zogjtë*, Muzeu dhe thesari i Katedrales së Monzës, ndikim i artit të vonë romak
Skeda:Arte longobarda, cinque anelli d'oro, da bergamo VII sec..JPG|Pesë unaza longobarde, shekulli VII, Bergamo
Skeda:Arte longobarda, da sutri, cinque orecchini d'oro, fine VI-inizio VII sec.JPG|Pesë vathë të artë longobardë nga Sutri, fundi shek. VI-fill. shek. VII
Skeda:Cividale, piazza paolo diacono, tomba di alto dignitario detto gisulfo, 650-660 ca., croce in oro con teste sbalzate e granati, lapislazzuli e acquemarine 1.jpg|Kryqi i Gisulfit, 650-660, 11 cm, Museo archeologico nazionale di Cividale del Friuli
Skeda:Cassetta reliquiario di Sant'Agostino, San Pietro in Ciel d'Oro Pavia 724.jpg|Kaseta reliktore e Shën Agustinit,  725, Basilica di San Pietro in Ciel d'Oro e Pavias

## Shiko gjithashtu 
* Arti paleokristian
* Arkitektura Paleokristiane
* Arti i Dyndjeve Barbare
* Arti Ravenas
* Monumentet paleokristiane të Ramenës
* Arti dhe Arkitektura e Repoblación
* Arkitektura Asturiane
* Arkitektura Mesjetare Skandinave
* Periudhat në historinë e artit perëndimor
* Dyndjet Barbare
* Mbretëritë Barbare
* Bizhuteritë e lashta romake
* Arti Mesjetar
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
* Arti Anglo-Sakson
* Arkitektura Anglo-Saksone
* Arti dhe Arkitektura Merovinge
* Arti dhe Arkitektura Visigote
* Arkitektura Visigote
* Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
* Arti Karoling
* Arkitektura Karolinge
* Arti Viking
* Longobardët
* Arti Longobard
* Arkitektura Longobarde
* Skulptura Longobarde
* Piktura Longobarde
* Varangianët
* Anijet Mesjetare
* Luftërat Avaro-Bizantine
* Arti gotik
* Arti Romanik
* Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
* Bota Greko-Romake
* Arti mesjetar në Shqipëri
* Gjermanikët
* Lista e fiseve të hershme gjermanike
* Lista e mbretërve frankë
* Gotët
* Visigotët
* Ostrogotët
* Vandalët
* Teutonët
* Skithët
* Arti romak
* Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
* Arkitektura Romake
* Arti Arkaik Romak
* Arti Romak Plebe
* Arti romak
* Beteja e Pyllit Teutoburg
* Burgus
* Cannaba
* Castellum
* Castra
* Vardariotai
* Domus
* Goto-grekët
* Kolonia Romake
* Kopshtet romake
* Kultura e Romës së lashtë
* Llaçi romak
* Masakra e Latinëve
* Plaçkitja Vandale e Romës
* Plaçkitja Visigote e Romës
* Portretizimi Romak
* Prokopi i Çezaresë
* Romanitas
* Romanizimi (kulturor)
* Shtëpia Romake
* Skulptura Romake
* Tempulli Romak
* Ura romake
* Urbanistika Romake

## Citime fundore 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Michel Bur (1986). "La maison forte au Moyen Age" (në frëngjisht). *Actes de la table ronde de Nancy, Pont-à-Mousson, 1984*, Paris: Ed. CNRS.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (titulli origjinal i veprës 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Diego Marin, La Civilizacion Espanola, pp.&nbsp;34 –47, 1969, Holt, Rinehart and Winston, New York.
* 
* 
* 
* 
* Muhlberger, S., *The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452* (Leeds, 1990).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Bradley Smith, Spain:  A History In Art, pp.&nbsp;52–56, Doubleday & Company, Garden City, NY, no publication date given, about 1971.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashtme