Narentinët

**Narentinët** ishin një fis sllav i jugut  që pushtoi një zonë të Dalmacisë jugore me qendër në lumin Neretva (  ), aktiv në shekujt 9 dhe 10, të njohur si piratë në Adriatik. Të quajtur *Narentani* në burimet veneciane, burimet greke i quajnë *Paganoi*, "paganë", siç ishin për një kohë të gjatë pagane, në një kohë kur fiset fqinje ishin të krishterizuara . Fisi ishin armiq të ashpër të Republikës së Venedikut, pasi kishin sulmuar tregtarët dhe klerikët venecianë që kalonin në Adriatik, madje kishin sulmuar afër vetë Venedikut, si dhe mundën disa herë dozhin. Traktatet e paqes veneciane-narentine nuk zgjatën shumë, pasi Narentinët iu kthyen shpejt piraterisë. Ata më në fund u mundën në një goditje veneciane në fund të shekullit të 10-të dhe u zhdukën nga burimet deri në shekullin e 11-të.

## Terminologjia 
Fjala *Narentine* është një demonim që rrjedh nga lumi lokal Neretva (latinisht: *Narenta*). Termat "Narentines", "Pagania" ose "Paganë" gjenden në dy burime bashkëkohore: *De Administrando Imperio* (  ), një vepër greke e mesit të shekullit të 10-të dhe *Chronicon Venetum et Gradense*, një kronikë veneciane nga Gjon Djakon nga fillim të shekullit të 11-të.   Në *De Administrando Imperio* të Perandorit Bizantin Konstandin VII Porphyrogenitus (r. 913–959), fisi quhet *Paganoi* ( Greek   ), dhe politia e tyre *Pagania* (Παγανὶα, Παγανἰα), në greqisht, ndërsa theksohet gjithashtu se në latinisht quhen *Arentanoi* (Αρεντανοἰ) dhe politia e tyre *Arenta* (Αρεντα).  Kronisti Gjon Dhjaku përdori termin gjeografik *Narentani* (si në *princeps Narentanorum*,  *Narrentanos Sclavos*  ). Në serbo-kroatisht, emri fisnor përkthehet si *Neretljani* (Неретљани), *Neretvani* dhe *Pagani* (Пагани), ndërsa shteti kryesisht si *Paganija* (Паганија).

## Gjeografia dhe ekonomia 
Në kapitujt e DAI-t *Historia e provincës së Dalmacisë* dhe *e Paganëve, të quajtur gjithashtu Arentani, dhe e vendit ku ata banojnë tani*, përshkruhet gjeografia e Paganisë. Pagania kishte qarqet ( *župa (zoupanias)* ) të Rhastotza, Mokros dhe Dalen.  Rhastotza dhe Mokros shtriheshin buzë bregut dhe kishin galeri, ndërsa Dalen ishte larg nga deti dhe bazohej në bujqësi.  Pagania kishte qytetet e banuara të Mokron ( Makarska  ), Beroullia (me sa duket Brela  ), Ostrok ( Zaostrog  ) dhe Slavinetza (afër Gradacit  ), dhe ishujt e mëdhenj të Kourkra / Kiker me një qytet ( Korčula  ), Meleta/Malozeatai ( Mljet  ), Phara ( Hvar  ) dhe Bratzis ( Brač  ).  Paganët rritën tufa në ishuj.  Ishujt në afërsi, por jo pjesë e Paganisë ishin Chora (me sa duket Sušac  ), Iës ( Vis  ) dhe Lastobon ( Lastovo  ).  Kroacia ndodhej në veriperëndim dhe Zachumlia në lindje; Serbia ishte e vendosur në brendësi në verilindje, pas Pagania, Zachumlia, Travunia dhe Dioklea, dhe kufizohej me Kroacinë në lumin Tzentina ( Cetina ). 

## Historia 
*Sklaveni* (sllavët e jugut) pushtuan Ballkanin në shek. Në vitin 639 pas Krishtit, *Narona*, deri atëherë një qytet romak i lulëzuar, u shkatërrua nga një turmë avarësh dhe sllavësh.  Disa vjet më vonë, fiset sllave morën kontrollin e Neretvës së poshtme.  Sllavët ndërtuan një qytet të ri mbi rrënojat e Naronës dhe ngritën një monument për perëndinë e tyre sllav Svetovid, mbi rrënojat e tempujve romakë.  Sipas Evans, *Narentia* u bë një bastion për paganët në Ballkan, ngjashëm me Balto-sllavët në Rügen (në Jaromarsburg ).  Në 642, sllavët pushtuan Italinë jugore dhe sulmuan Siponton, me anije nga bregu dalmat.  Sulmet detare sllave në Adriatik u shtuan dhe ai u bë i pasigurt për udhëtim.  Arabët morën Kretën në 825, Palermon në 831, Taranton në 839, pastaj pasi shkatërruan marinën veneciane në 840, ata enden lirshëm në Adriatik.  Kur Raguza (Dubrovnik) kërkoi ndihmën e perandorit kundër kërcënimit të saraçenëve, ai dërgoi një marinë të fortë në Adriatik.  Admirali bizantin Niketas Ooryphas mori kontakte më të ngushta me fiset sllave rreth Raguzës, Zachumlians, Travunians dhe Kanalitët, dhe i ftoi ata të luftonin së bashku kundër Saracenëve, si në tokë ashtu edhe në det, në 869.  Vetëm fiset sllave të Dalmacisë jugore u thirrën për të bashkëpunuar; në veri, kroatët dhe dalmatët hynë në marrëdhënie me mbretin italian Luigjinë në tmerrin e bizantinëve.  Kur disa "sllavë"  (narentinët sipas Narayanit  ) në mars 870 rrëmbyen emisarët e peshkopit të Romës që ktheheshin në shtëpi nga Koncili i Katërt në Konstandinopojë,  bizantinët e përdorën këtë si një pretekst të mirë për të sulmuar. dhe i detyroni ata të nënshtrohen (871).  *DAI* përmend se narentinët quheshin “paganë, sepse nuk pranuan pagëzimin në kohën kur u pagëzuan të gjithë serbët”, që vendoset në kohën e sundimit të Vasilit.  Narentinët nuk përmenden në lidhje me ekspeditën ushtarake bizantine në Bari të dërguar nga Basili I (r. 867–886), në të cilën morën pjesë sllavë të tjerë dalmatë.  Kroatët, serbët, Zachlumians, Travunians, Konavlians, Raguzanët, "me të gjithë njerëzit e qyteteve të Dalmacisë", kaluan mbi det në Langobardia dhe morën Barin.  Vasili e ktheu Dalmacinë nën sundimin bizantin  deri në 878, dhe një pjesë e madhe e Dalmacisë u vu nën Patriarkanën e Konstandinopojës .  *DAI* pretendon se sllavët dalmatë i kërkuan Vasilit I që t'i pagëzonte; Krishterimi i Narentinëve duket se ka dështuar.  Sipas Evans, Narentinët mbetën paganë deri në vitin 873, kur admirali bizantin Ooryphas i bindi ata të pranonin pagëzimin.  Ndërsa doge Orso I Participazio dhe djali i tij Giovanni II Participazio bënë paqe dhe një aleancë me kroatët pas 876, venecianët ishin ende në luftë me Narentinët. 

Në vitin 880 u rinovua traktati veneciano-Frank.  Në 887 Doge Pietro I Candiano dërgoi trupa kundër sllavëve narentine, duke zbarkuar në "Kodrën sllave" ( *mons Sclavorum* ), duke i larguar sllavët.  Narentinët u mundën në një betejë në gusht 887 në Makarska, dhe pesë anijet e tyre u shkatërruan me sëpatë.  Me ndihmën e fqinjëve, Narentinët mposhtën me vendosmëri marinën veneciane më 18 shtator 887, me Doge të vrarë në aksion dhe trupin e tij u la i shtrirë (Andrea Tribun më vonë e çoi fshehurazi trupin në Venecia).  Nga kjo kohë e deri në vitin 948 kronikat veneciane nuk përmendin konfliktet me kroatët, që do të thoshte se venecianët ofruan paqe dhe u paguanin haraç kroatëve. 

Në vitin 997, Narentinët i shtuan bastisjet kundër qyteteve latine dhe veneciane, dhe ata kishin lidhje të ngushta me sundimtarin kroat Svetoslav Suronja, i cili në atë kohë luftoi dy vëllezërit e tij për fronin; kjo marrëdhënie bëri që qytetet latine dalmate dhe Venediku të ktheheshin kundër Svetosllavit.  Në vitin 998, Republika e Venedikut, nën Perandorin Bizantin, ushtroi kontroll mbi qytetet bizantine dalmate; Kroacia dalmate ishte në luftë civile; Narentinët ishin gjysmë të pavarur, duke sulmuar Adriatikun, veçanërisht kundër Venedikut.  Ndërsa Venediku fitoi autoritet në Dalmaci, disa qytete dalmate që u ndjenë të kërcënuar u bënë aleatë me Narentinët.  Venedikasit më pas ndërhynë dhe mundën Narentinët dhe aleatët e tyre kroatë me vendosmëri në det, duke rezultuar në rënien e fuqisë Narentine.  Principata Neretljani në shekullin e 11-të ishte pjesë e Mbretërisë Kroate . 

Në *Kronikën e Priftit të Dukljes*, një vepër e shkruar nga një peshkop katolik ka të ngjarë për një sundimtar kroat në rreth. 1300–10,  principatat jugore të Dalmatit përmenden si pjesë e " Kroacia e Kuqe ".  Ndërsa pjesët e mëvonshme të *Kronikës së Priftit të Dukljës* konsiderohen me vlerë të lartë, ngjarjet e përshkruara në mesjetën e hershme janë të diskredituara në historiografi. 

## Shih edhe 
* Dalmacia
* Thema e Delmacisë
* Historia e Dalmacisë

## Referime