Orteku

right|thumb|300px

**Orteku** ose **Reshpja** është grumbull i madh bore, që shkëputet nga malet e larta, rrokulliset teposhtë dhe sa vete e bëhet më i madh, duke shkatërruar ç'gjen përpara.

Orteqet janë dukuri natyrore, të rrezikshme për mjedisin.  Në Trojet Shqiptare, hasen zona të ndryshme, me raste të orteqeve, që kanë shkaktuar rreziqe të mëdha.  Bora e maleve shqiptare, është e bukur dhe mbresëlënëse, por kur bie në sasi të mëdha, ka pasoja.  Shpërthimet e orteqeve, janë dukuri mekanike, kur masa të mëdha, shkëputen, shformohen nga trysnia, forca e rëndesës, shkrirja etj.  Studimet tregojnë, se parametrat mekanikë të borës ndryshojnë.  Vetitë mekanike, të një shtrese bore, bëhen shkak për rënien e orteqeve.  Rrëzimi i borës, mund të bëhet në pjerrësi të ndryshme dhe kjo varet nga shtresat e borës, lagështia, trysnia, era, thyerja e drurëve etj.  Të tjerë faktorë janë: struktura e borës, trashësia dhe dendësia e saj, karakteri i tabanit në të cilën rrëshqet bora.  Ky taban mund të jetë borë e vjetër, e ngrirë, e lagësht, apo dhe shkëmbore.  Mbulesa bimore, pyjet, shkurret, relievi i butë, ndikojnë në frenimin e orteqeve.  Era është faktor i rëndësishëm i shkakut të orteqeve, sepse ajo sjell shpërndarjen jo të njëtrajtshme të reshjeve, të kristaleve të dëborës.  Kur prishet ekuilibri, shkaktohet orteku.  Orteqet e dëborës së ngjeshur, kanë formën e një pllake të ngurtësuar.  Lëvizja krijohet, nga thyerja e pemëve, kalimit të ndonjë kolone që nuk e njeh gjendjen.  Po të jetë forma e relievit është konvekse, kjo e shtyn mundësinë e krijimit.  Kur orteqet bien në pranverë, shkak bëhet shkrirja dhe rrezatimi diellor.  Po kështu, uji që formohet nga shkrirja apo shirat grumbullohen nën shtresën e saj dhe aty krijohen kushtet rrëshqitëse.  Vendi ynë ka reliev tipik për krijimin e orteqeve.  Gjeografia e orteqeve, pak a shumë është e njohur.  Veriu i Shqipërisë, ku përfshihen Alpet Shqiptare, Malet e Sharrit, në rrethet Shkodër, Bajram Curri, Kukës, Dibër, Pukë, e ndonjëherë Mat dhe Tiranë.  Nga përvoja e viteve të fundit, ku ka pasur dimra të ashpër dhe më shumë borë prania e orteqeve ka shkaktuar dëme shumë të mëdha.

Një formë ndryshe nga erozioni i akullnajave, e cila gjithashtu shkaktohet nga grumbullimi i borës, është erozioni  i  ortekëve të borës.  Këta janë masa të mëdha bore, të cilat nga viset e larta malore lëshohen përgjatë luginave, duke marrë me vete vegjetacion dhe material shkëmbor.  Atje ku erozioni mund të jetë i madhë, ata pas vetes lënënjë terren të zhveshur.  Ortekët ndodhin atëherë një sasi shumë e madhe e borës grumbullohet në një terren të rrëpirët, veçanërisht nëse gjendet mbi një shtresë me dendësi të ndryshme, në tëcilën vjen deri te baraspesha jo e qëndrueshme dhe e cila shërben si një rrafsh rrëshqitjeje.  Nën ndikimin e gravitacionit ose nga ndonjë dridhje siç është kalimi i një skiatori apo ushtima e një zhurme, masa e borës fillon të rrëshqasë dhe ndërsa ajo lëshohet tatëpjetës së malit, me vete merr edhe sasi të tjera të borës, gjatë së cilës ajo arrin një vëllim shumë të madh.

## Lidhjet e jashtme 
* FJALOR I GJUHËS SË SOTME SHQIPE - E hapur më 11 shkurt 2012
* The Avalanche Education Project
* Surviving an Avalanche - A guide for children and youth 
* Avalanche Awareness 
* Avalanche Defense Photographs
* Canadian Avalanche Association
* CBC Digital Archives – Avalanche!
* Colorado informacioni centar o lavinama
* Centar za proučavanje snijega i lavina
* Directory of European avalanche services
* Swiss Federal Institute for Snow and Avalanche Research
* sportscotland Avalanche Information Service