Dizajni i një kërkimi

Dizajni i një kërkimi është dokumenti i studimit. Hartimi i një studimi përcakton tipin e studimit (përshkrues, korrelacional, gjysmë-eksperimentale, eksperimentale, shqyrtim, meta-analitik) dhe nën-tipi (për shembull, përshkruese-gjatësore rast studimi), pyetje kërkimore, hipoteza, variablave të pavarura dhe të varura, projektimit eksperimental, dhe nëse është e aplikueshme, metodat e mbledhjes së të dhënave dhe një plan analizë statistikore. Dizajni i kërkimit është kuadri që është krijuar për të kërkuar përgjigje për pyetjet e kërkimit.

## Tipe të dizanjit dhe nën-tipet 
Ka shumë mënyra për të klasifikuar dizajnet e kerkimit, por ndonjëherë dallimi është artificial dhe herë të tjera dizajne të ndryshme janë të kombinuara. Megjithatë, lista më poshtë ofron një numër të dallimeve te dobishme ndermjet diznjave te kerkimit te mundshëm
* Pershkruese (psh, rast studimi, vëzhgimi natyralist, analize)
* Korrelacionale (psh, studim rast-kontroll, studim vëzhgimor)
* Gjysem-eksperimental (p.sh. fushe eksperimenti,pothuajse eksperiment)
* Eksperimental (Eksperiment me caktim rastesor)
* Rishikim (Rishikimi Letërsi, shqyrtim sistematik)
* Meta-analitike (Meta-analiza)
Ndonjëherë eshte bere nje dallim ndermjet dizanjeve kerkimore "fikse" dhe "elastike", ose sinonimisht, "sasiore" dhe "cilesore".

Megjithatë, dizanjet fikse nuk eshte e nevojshme te jene sasiore, dhe dizanjet elastike nuk kane nevoje te jene cilesore.
Në dizajnet fikse, dizajni i studimit është i fiksuar para se faza kryesore e mbledhjes së të dhënave te ndodh. Dizanjet fikse jane normalisht teori te shtyra; përndryshe është e pamundur për të ditur paraprakisht të cilat ndryshore duhet të jenë të kontrolluara dhe të matur. Shpesh, këto ndryshore janë të matur në mënyrë sasiore. Dizajnet elastike lejojne me shume liri gjatë procesit të mbledhjes së të dhënave. Një arsye për të përdorur një dizajn kerkimi elastike mund të jetë se ndryshorja qe interesohemi nuk ështëe matshme nga sasia, të tilla si kultura. Në raste të tjera, teoria mund të mos jetë e disponueshme para se te filloj kerkimi. Gjithsesi, këto dallime nuk njihen nga shumë studiues, si Stephen Gorard i cili paraqet një përkufizim me te thjeshte dhe te qarte per perkufizimin e dizanjit kerkimor.
**Grupimi**
Zgjedhja se si pjesemarresit e grupit shperndahen varet nga hipoteza e kërkimit dhe se si pjesëmarrësit janë mostra. Në një studim tipik eksperimentale, do të ketë të paktën një kusht "eksperimentale"(p.sh., "trajtimi") dhe një kusht "kontroll" ("mostrajtim"), por metoda e përshtatshme e grupimit mund të varet nga faktorë të tillë si kohëzgjatja e fazës se matjes dhe karakteristikat e pjesemarrsve.
 
Studim grup
Studim kryq-seksional
Studim kryq-sekuencial
Studim gjatësore

## Konfirmues kundrejt hulumtimeve paraprake 
Kerkimi konfirmues teston hipotezat-parashikime rezultati që janë bërë para se të fillojë faza e matjes. Hipoteza të tilla  rrjedhin zakonisht nga një teori ose nga rezultatet e studimeve të mëparshme. Avantazhi i nje kerkimi konfirmuese është se rezultati është më kuptimplotë, në kuptimin që ajo është shumë më e vështirë për të thenë se një rezultat i caktuar është statistikisht i rëndësishëm. Arsyeja për këtë është se në kërkimin konfirmuese, një mënyrë ideale përpiqet për të reduktuar probabilitetin e nje  raportimi te rremë i një rezultat jo të rëndësishme si të rëndësishme. Ky probabilitet është i njohur si nivel alfa ose një gabim i tipit I. Duke folur lirshem, në qoftë se ju e dini se çfarë jeni duke kërkuar, ju duhet të jenë shumë të sigurt kur dhe ku ju do të gjeni atë; në përputhje me rrethanat, ju pranoni vetem një rezultat si te rëndësishme në qoftë se ajo, pothuajse e pamundur, eshte vene re nga rastesia.
 
Hulumtimet paraprake në anën tjetër kërkojne të gjenerojne hipotezat posteriore duke shqyrtuar një grup datash dhe duke kërkuar për marrëdhënie të mundshme ndermjet ndryshoreve. Është gjithashtu e mundur që të ketë një ide për një lidhje midis ndryshoreve, por me mungese te njohurise së drejtimit dhe forcës se relacionit. Nëse studiues nuk ka ndonjë hipoteze të caktuar paraprakisht, studimi është eksplorues në lidhje me ndryshoret në fjalë (edhe pse kjo mund të jetë konfirmuese për të tjerët). Avantazhi i hulumtimeve paraprake është se ajo është më e lehtë për të bërë zbulime të reja për shkak të mospatjes se kufizimeve të rrepta metodologjike. Këtu, studiuesi nuk dëshiron të humbasë një lidhje potencialisht interesante dhe për këtë arsye ka për qëllim te minimizoj mundësinë e refuzimit te një efekti te vërtetë apo lidhje, ky probabilitet është referuar disa herë si β dhe gabimi i matur është i tipit II. Me fjalë të tjera, në qoftë se ju doni të shihni se disa nga ndryshoret tuaj të matur mund të jenë te lidhur, ju do të doni të rrisni shanset tuaj për të gjetur një rezultat të rëndësishëm duke ulur pragun e asaj që ju konsideroni të jetë i rëndësishëm.
 
Ndonjëherë, një studiues mund të kryejë hulumtime paraprake, por të raportojnë atë sikur ajo eshte konfirmua (Hypothesizing After the Results are Known', Harking); ky eshte nje kerkim i dyshimte qe konsiderohet si mashtrim.

## Percaktimi i problemit kundrejt procesit te problemit 
Një dallim mund të bëhet ndermjet percaktimit te problemit dhe procesit te problemit. Percaktimi i problemit ka per qellim ti pergjigjet cili eshte gjendja e nje fenomeni në një kohë të caktuar, ndërkohë që procesi i problemit merret me ndryshimin e fenomenit me kalimin e kohës. Shembuj te gjendjes se problemit janë niveli i aftësive matematikore të fëmijëve gjashtëmbëdhjetë vjeçare apo nivel, aftësi kompjuterike të moshuarve, niveli i depresionit i një personi, etj. Shembuj të procesit te problemit janë zhvillimi i aftësive matematikore nga pubertetit në moshën e rritur, ndryshimi në aftësitë kompjuterike, kur njerëzit rriten dhe se si simptomat e depresionit ndryshojnë gjatë terapisë.

Gjendja e problemit janë më të lehta për tu matur se sa proceset e problemit. Gjendjet e problemit vetëm kërkojnë një matje të fenomeneve të interesit, ndërkohe qe proceset e problemit gjithmonë kërkojnë matje të shumta. harton kërkimore si masat e përsëritura dhe studim gjatësore janë të nevojshme për të adresuar problemet e procesit.

## Shembuj të dizajneve fikse 
Në një dizajn eksperimentale, studiuesi aktivisht përpiqet për të ndryshuar situatën, rrethanat, apo përvojën e pjesëmarrësve (manipulimit), e cila mund të çojë në një ndryshim në sjellje apo ne rezultatet e pjesëmarrësve te studimit. Studiuesi rastësisht u cakton pjesëmarrësve të kushteve të ndryshme, mat ndryshoret e interesit dhe përpiqet kontrollojne ndryshoret e ngatërruar. Prandaj, eksperimente janë shpesh shumë të fiksuar madje edhe para se mbledhjea e të dhënave te filloj.

Në një dizajn të mirë eksperimental, disa gjëra janë të një rëndësie të madhe. Para së gjithash, është e nevojshme të mendojnë për mënyrën më të mirë per te operacionalizuar ndryshoret që do të maten. Prandaj, është e rëndësishme të marrin në konsideratë se si do të matet ndryshorja(et), si dhe cilat metoda do të ishte më e përshtatshme për t'iu përgjigjur pyetjes kërkimore. Përveç kësaj, analiza statistikore duhet të merret parasysh. Kështu, studiuesi duhet të marrë parasysh se cilat jane pritshmerite e studimit si dhe, si te analizojne këtë rezultat. Së fundi, në një dizajn eksperimental studiuesi duhet të mendojmë për kufizimet praktike, duke përfshirë disponueshmërinë e pjesëmarrësve si dhe se sa përfaqësuesjane pjesëmarrësit të popullsisë së synuar. Është e rëndësishme të marrin në konsideratë secilin nga këta faktorë para fillimit të eksperimentit. Përveç kësaj, shumë hulumtues punësojnë analizen e energjisë para se të kryejnë një eksperiment, për të përcaktuar se sa i madh mostra duhet të jetë për të gjetur një efekt të një madhësie të caktuar me nje dizanj te dhene me probabilitetin e dëshiruar për të bërë një gabim te Tipi 1 ose Tipi 2.

## Dizajnet e kerkimit jo-eksperimental 
Dizanjet e kerkimit jo-eksperimental nuk përfshijnë manipulimin e situatës, rrethanave ose përvojen e pjesëmarrësve.Dizanjet e kerkimit jo-eksperimental mund të klasifikohen gjerësisht në tri kategori. Së pari, harton lidhje, në të cilën një numer i ndryshoreve është matur. Këto dizanje janë quajtur edhe studime nderlidhese?, për shkak se të dhënat nderlidhese janë përdorur më shpesh në analizë. Është e rëndësishme për të sqaruar këtu se nderlidhja nuk nënkupton shkak, dhe në me teper identifikon varësinë e një ndryshore në një tjetër. Kerkimet nderlidhese janë të dobishme në identifikimin lidhjen e një ndryshore në një tjetër, dhe duke parë frekuencën e bashkë-shfaqjes në dy grupe natyrore (shih lidhjen dhe varësinë). Lloji i dytë është hulumtim krahasues. Këto dizanje krahasojne dy ose më shumë grupe në një ose më shumë ndryshore, të tilla si efekti i gjinisë në nota. Lloji i tretë i kerkimit jo-eksperimentale është një dizajn gjatësore. Një dizajn i gjatësisë shqyrton ndryshore të tilla si ecurinë e ekspozuar nga një grup apo grupe me kalimin e kohës.

Shembujt te kerkimit jo-eksperimental jane raste studimore (case study), studime etnografike (ethnographic study), studime per teori themelore (fondamentale).

## Referime