Hamza Kazazi

thumb|Fotoja që për vite me radhë mendohet se portretizonte Hamz agë Kazazin (më 1858), por sipas studimeve mendohet se është konsulli italian në vilajetin e Shkodrës me petka të parisë myslimane, Alessandro di Rege di Donato (v. 1881-1886).
**Hamz agë Kazazi** i njohur edhe thjesht **Hamëz** apo **Hamza Kazazi** (1799?/1800 - 1276 h; 1859/1860) ka qenë zanatçi, xhandar dhe ndër organizatorët e disa kryengritjeve në Shkodër gjysmën e parë të shekullit 19.

## Biografia 
U lind në Shkodër në një familje zanatçinjsh, i ati i Hamzit quhej Hysejn, familje me njëfarë mirëqenieje. Gojëdhëna popullore e tregon familjen të shkuar në Shkodër nga katundi Beltojë; Bashkë me këtë rol qe edhe kryetar i esnafit të terzinjve, por Hafiz Pasha duke ia hequr këtë rol repartit të *beqarëve* dhe formoi policinë e rregullt.

Më 1835, Hafiz Pasha u kërkoi parisë shkodrane 100 vullnetarë për të dërguar në Shpuzë dhe 75 mijë grosh për meremetimin e kalasë së Shpuzë. Pas mosbindjes së parisë, Jusuf begu i Abdullah pashë Bushatlliut dhe Hamz Kazazi kryesuan një revoltë ndaj Hafiz Pashës, pasi ky zaptoi pazarin pas mospranimit të parisë shkodrane për t'iu përgjigjur kërkesave. Pasi ndeshi në këtë qëndresë, valiu kërkoi ndihmë dhe bejlerbeu i Rumelisë i dërgoi 3000 trupa nga Toskëria, të cilat u ndalën nga qëndresa në Lezhë ku po ashtu kishte shpërthyer një kryengritje ndaj qeveritarëve pas-Bushatllinj. Pas një viti, Stambolli e transferoi Hafis Pashën, në vendin e tij u emërua Osman Nuri Pasha dhe zbatimi i reformave u pezullua dhe nuk u dhanë taksat për ushtarë për 10 vjet.

Kazazi pasi nuk pësoi dënime nga autoritetet, u mor me punë private dhe iu dha privilegji *bezhdebiri* i peshkut, që i solli mjaft përfitime ekonomike. Sipas ditarit të Haxhi Musa Boriçit, Hamzi merrej edhe me *të dhjeta*.

Nga vitet 1850 Hamzi ndërtoi një han në këmbët e kalasë, ku bunin shtegtarët kur vinin për tregti në qytet, hani njihej si *Hani i Hamz Kazazit*, dhe dikur më pas u shemb. Më 1854 në krye të një pjese nga elementi mysliman të qytetit, kundërshtoi ndërtimin e Seminarin Papnor prej urdhrit jezuit, dhe ku ishin hedhur themelet e ndërtesës iu rrënuan muret dhe nuk u prekën me dorë për trembëdhjetë vjet. Perandoria Austriake, e angazhuar për të mbrojtur të drejtat e elementit katolik si perandori apostolike-romane, bëri një demonstratë detare dhe detyroi autoritetet osmane që t'i jepte fund çështjes. Më 22 tetor 1956 Salih efendiu i madh dhe Salih efendiu i vogël, Ahmet efendi Kalaja, Hysen begu, Hamz Kazazi, Hasan aga dhe i vëllai Osman agë Hoti, Halil spahi Podgorica të shoqëruar nga disa kalorës, në formë internimi u dërguan në Stamboll. Mbasi u kthye në Shkodër prej internimit të dytë më 7 korrik 1859 me Salih efendinë e Ahmet efendinë dhe Hysen begun, kur arriti në Bushat u sëmur dhe nuk vonoi shumë e vdiq një vit më pas.

Varri i Hamz agës qe ruajtur deri vonë në krahun e majtë të xhamisë Koplikej (ose qëmoti e quajtur xhamia e Haxhi Bajramit), pranë murit. Me prishjen e xhamisë në vitin 1967 edhe varri i tij u zhduk, por guri i atij varri u ruajt në muzeun e qytetit. studjues të tjerë kanë mëtuar se data e fotos nuk përkon me praninë e Hamz Kazazit në Shkodër, duke qenë se u kthye vetëm më 1859 pas internimit gati tre vjeçar. Kësodore pas hulumtimit në arkivin e fototekës "Marubi", krahasimit me një foto tjetër dhe shqyrtimit të teknikës së fotografive Bedeni konkludoi se në foton e pandehur të Hamzit në të vërtetë është portretizuar konsulli italian Alessandro di Rege di Donato, dhe fotoja i përket në fakt harkut kohor 1881-1886, vite kur Donato qe me shërbim konsullor në Shkodër.

Sipas një pinjolli të familjes, stërnip i Hamz Kazazit i duket e pagjasë që pasi është botuar si kartolinë postale e shtypur më 1935 dhe që është mbajtur për vite si fotoja e atij personazhi historik dhe të mos i jetë hequr një familjeje të përndjekur nga regjimi nga bëmat e Jup Kazazit me vëllezër, të mos jetë e Kazazit. Sipas tij ka më të ngjarë që sistemimi i arkivit dhe datat të mos jenë të rregullta.

## Referime