Njehsori elektrik

]]
**Njehsorët Elektrik** janë paisje që shfrytëzohen për matjen dhe regjistrimin e energjisë elektrike e cila hargjohet gjatë punës së  paisjeve të ndryshme. Varësisht nga shpenzuesi elektrik njehsorët elektrik mund të jenë njëfazor dhe trefazor. Puna e njehsorëve klasik bazohet në regjistrimin e numrit të rrotullimeve të motorit induktiv në njehsorin mekanik. Njehsori ka pështjellat e ndara për rrymë dhe tension me anë të të cilave arrihet që këndi i rrotullimit të rotorit të jetë proporcional me fuqinë elektrike. Sot ekziston një numër i madh i njehsorëve elektrik me konstruksione të ndryshme si njehsorët elekrtromekanik, elektrodinamik, etj.

## Historiku
Gjysma e parë e shekullit të nëntëmbëdhjetë solli zbulime të shkëlqyera në fushën e elektromagnetizmit. Në 1820 shkencëtari francez Andre-Mari Amperi (1775-1836) zbuloi fenomenin e ndërveprimit të rrymave elektrike. Në 1827 Georg Simon Ohm (1787-1854) shkencëtar gjerman, arriti që të caktonte marrëdhënien në mes të fuqisë së tanishme dhe të tensionit në përçues. Në vitin 1831, anglezi Michael Faraday (1791-1867) zbuloi ligjin e induksionit elektromagnetik, e cila mbështet parimin e veprimit të gjeneratorëve, motorëve dhe transformatorëve.
Kur ky produkt i ri (energjia elektrike) filloi të shitet, u bë i nevojshëm njehsimi i energjisë elektrike. Njësi matëse u morr kilovator (kWh).
Njehsori elektrik (Edison patenta në 1881), përdori efektin elektrodinamik të rrymës elektrike. Ai përmbante një qelizë elektrolitike, ku në periudhën e zgjidhjes së hershme ishte e vendosur pikërisht në një disk të ekuilibruar të bakrit.

## Parimi i punës
t.**
**5 - Magnetët frenues të rotorit.**
**6 - Rrotulluesi me dhëmbëzor spiral.**
**7 - Numrat tregues.**]]

Energjia elektrike **A** të cilën e hargjon ndonjë shpenzues për një interval kohor **t** ipet me shprehjen: 
                                       
                               A=\int_0^t \! p\,dt \,

Ku **p**  paraqet vlerën e fuqisë, e cila është funksion i kohës.

Në rastin më të shpeshtë ata janë motorë të vegjel elektrik, të cilët janë të rregulluar që shpejtësia e tyre të shprehë energjinë e hargjuar. Ateherë nga  parimi i punës pasi që rrotullimi i tërë rotorit është i barabartë me integralin e shpejtsisë këndore në një interval kohor					      
                                                         ω=dα/dt=kP       
Përndryshe 
 \int_0^t \! \,d\alpha \,= \int_0^t \! \omega\,dt \,= k\int_0^t \! P\,dt \,                                        
ose
                                                           A=Kn
**K**- konstante elektrike e njehsorit

**n** - numri i rrotullimeve të cilat i arrin njehsori për intervalin kohor t.

kur nepër dy pështjellat e palëvizshme në stator dhe të levizshme në rotor rrjedhin rrymat, njehsori fillon të rrotullohet nga shtytja e momentin elektrodinamik 
                                           M=kɸ=kI
**ɸ** -  fluksi

**I** -rryma neper rotor

pasi qe rryma është proporcionale me tensionin atëherë kemi :

                                     M=k_1 IU=k_2 P 

Nga shprehja e fundit shohim se momenti rrotullues është proporcional me fuqinë **P**. Në rotor është i përforcuar disku nga alumini i cili rrotullohet së bashku me rotorin. Disku gjendet në fushën magnetike të një magneti permanent **M**. Pasi që ai rrotullohet, në të do të indukohen rrymat të cilat shfaqin një moment i cili është proporcional me shpejtsinë e diskut.
                                       M_r=k_r n 

Në gjendje të baraspeshës, momenti elektrodinamik dhe ai frenues janë të barabartë. Atëherë mund të shënojmë shprehjen perfundimtare: 
                                     nt=kPt=CA

Nga shprehja përfundimtare shihet se numri i rrotullimeve të rotorit **n''' për interval të caktuar kohor regjistron numrin e rrotullimeve i cili është proporcional me energjinë elektrike të hargjuar.

Dimë që në qarqe të rrymave alternative ekzistojnë energjitë aktive , reaktive dhe të dukshme, andaj dallojmë edhe tri lloje të njehsorëve elektrik.
Më të përdorshmit janë njehsorët e energjisë aktive. Ata gjenden kudo ku kemi ngarkesa të pastra omike. Në rast se kemi paisje që shpenzojnë edhe energjinë reaktive atëherë përdorim njehsor matës reaktiv.

## Referime