Shtypja në blloqe druri

[parapamje|345px|Një fragment i një shtypje dharani në [Gjuha sanskrite|sanskritisht dhe gjuhën kineze, 650-670, Dinastia Tang]]
**Shtypja në blloqe druri** ose **blloqet e shtypjes** janë një teknikë për shtypjen e teksteve, imazheve ose modeleve të përdorura gjerësisht përgjatë Azisë Lindore psi u krijuan në Kinë në lashtësi si një metod e shtypjes në tekstile dhe më vonë në letër. Secila faqe ose imazh krijohej nga gdhendja e një blloku druri për të lënë vetëm disa zona dhe vija në nivelin origjinal; janë këto që ngjyhen me bojë dhe nxiren në shtypje, në një proçes shtypjeje relievore. Gdhendja e blloqeve është një punë e mjeshtërore dhe e veshtirë, por pastaj mund të shtypen një numër i madh shtampash.

Si një metodë e shtypjes në tekstile, shembujt më të hershëm të mbijetuar nga Kina datojnë që nga viti 220 i e.s.. Shtypja në blloqe druri ekzistonte në Kinën Tang nga shekulli VII dhe mbeti metoda më e zakonshme aziatiko-lindore e shtypjes së librave dhe teksteve dhe imazheve të tjera deri në shekullin e XIX. *Ukijo-e* është lloji më i mirënjohur i artit japonez të shtypjes në blloqe druri. Përdorimi i teknikës nga shumica e evropianëve për të shtypur imazhe në letër mbulohet nga termi artistik ksilografi, përveç librave në ksilografi të prodhuar kryesisht në shekullin e XV.

## Historia 
### Kina 
[parapamje|majtas|upright=1.4|Dorëshkrimi i Sutrës së Diamantit nga [Dinastia Tang, teksti i shtypur më i vjetër në botë që përmban një datë publikimi, 868, Dunhuang, Kinë]]
Sipas Librit të Çisë Jugore, në vitet 480, një burr i quajtur Gong Hsuanji () e quante veten Gong i Dituri "thoshte se një qenie e mbinatyrshme i kishte dhënë atij një *vulë xhade në bllok shkrimi në xhadë,* e cila nuk kërkonte një furçë: një goditje në letër dhe karakteret formoheshin." Ai pastaj përdori fuqitë e tij për të mistifikuar një qeveritar vendor. Në vijim ai u përballë me qeveritarin pasues, që me gjasa e ekzekutoi Gongun. Timothy Hugh Barrett hamendëson se blloku magjik i xhadës së Gongut faktikisht ishte një mjet shtypjeje dhe se Gong ishte një nga të parët, nëse jo shtypësi i parë. Tregimi gjysmë-mitik i tij në këtë mënyrë përshkruan përdorimin e proçesit të shtypjes nga ai për të mahnitur qëllimisht shikuesit dhe për të krijuar një imazh mistik përreth vetes. Megjithatë, shtypja në blloqe druri i modeleve të luleve mbi mëndafsh në tre ngjyra duket se daton nga Dinastia Han (përpara vitit 220 të e.s.).

[parapamje|majtas|Manxhushri me lutjet dhe magjepsjet,  [900, Dunhuang, Kinë]]
Zhvillimi i shtypjes u ndikua fortë nga Budizmi Mahajana. Sipas besimeve mahajana, tekstet fetare mbajnë vlera të brendshme për bartjen e fjalës së Budës dhe veprojnë si objekte talismanike që përmbajnë fuqinë e shenjë të aftë për të larguar shpirtrat e këqinj. Duke kopjuar dhe ruajtur këto tekste, budistët mund të fitojnë merita personale. Si rrjedhojë idea e shtypjes dhe përparësitë e saj në riprodhimin e teksteve u bë me shpejtësi e dukshme në budistët, të cilët nga shekulli VII, përdornin blloqe druri për të krijuar dokumente apotropaike. Këto tekste budiste shtypeshin posaçërisht si sende rituale dhe nuk qarkullonin gjerësisht ose synon konsum publik, por groposeshin në terrene të shenjtëruara. Shembulli më i hershëm ekzistues i këtyre lloj sendesh është një fragment i një rrotulle miniaturë dharani (formule magjike budiste) e shkruar në sanskritisht e zbuluar në një varr në Sian. Quhet *Formula e madhe magjike e dritës së dlirë të panjollosur* (*Vugou xhingguang da tuoluoni xhing* ) dhe u shtyp duke përdorur blloqe druri gjatë Dinastisë Tang, –670. Një pjesë e ngjashme, sutra *Saddharma pundarika*, e zbuluar dhe datuar midis viteve 690 dhe 699.

[parapamje|274px|Shtampë në bllok druri nga [Dinastia Song, 960-1279, Muzeu i Kaifengut]]
Kjo përkon me sundimin e Wu Zetian, nën të cilin Sutra Amitajus, e cila mbron praktikën e shtypjes apotropaike si dhe teksteve dhe imazheve merita dhënëse, u përkthye nga murgjit kinezë. Dëshmia më e vjetër ekzistuese e shtypjeve në blloqe druri e krijuar për qëllime leximi janë pjesë të Sutrës së Zambakut të zbuluara në Turpan në vitin 1906. Ato janë datuar nga sundimi i Wu Zetian-it duke përdrorur njohjen e formës së karaktereve. Teksti më i vjetër që përmban një datë specifike shtypjeje u zbulua në Shpellat Mogao të Dunhuangut në vitin 1907 nga Aurel Stein. Kjo kopje e Sutrës së Diamantit ësthë 14 këmbë e gjatë dhe përmban një kolofon në fundin e brendshëm, i cili shkruan: "Adhurueshëm e sendërtuar [për të shërbyer] për shpërndarjen falas të përbotshme nga Vang Xhie në emër të dy prindërve të tij në të 13-ën e hënës së 4-rt të vitit të 9-të të Hsiantong [d.m.th. 11 maj 868]". Konsiderohet rrotulla në bllok druri më e vjetër në botë e datuar me siguri. Sutra e Diamantit u pasua menjëherë nga almanaku më i hershëm i shtypur, *Qianfu sinian lishu* (), i datuar në vitin 877.

Në vitin 2009, UNESCO e njohur shtypjen kineze në blloqe druri si një trashëgimi jomateriale kulturore të njerëzimit.

### Përhapja 
[parapamje|majtas|369px|Riprodhim i Sutrës së Madhe Dharani, teksti më i vjetër i shtypur në Kore, [704-751]]
Dëshmi të shtypjes në blloqe druri shfaqen në Kore dhe Japoni menjëherë më pas. Sutra e Madhe Dharani (, Mugguxheonggvang Daedaranigjeong) u zbulua në Bulguksa të Koresë së Jugut në vitin 1966 dhe e datuar midis viteve 704 dhe 751 në Periudhën e Sillës së Vonë. Dokumenti është shtypur mbi një rrotull letre mani . Një sutra dharani u shtyp në Japoni rreth vitit 770. Një milion kopje të sutrës, bashkë me lutje të tjera, u porositën të prodhoheshin nga perandoresha Shotoku. Pasi çdo kopje pastaj u depozitua në një pagodë të vogël druri, kopjet janë njohur bashkë si *Hjakumanto Darani* (, "1,000,000 kulla/pagoda Darani").

[parapamje|291px|Shtampë për shtypjen e kartëmonedhave, [Dinastia Song (960-1279)]]
Shtypja në blloqe druri u përhap përgjatë Euro-azisë nga viti 1000 dhe mund të gjendet në Perandorinë Bizantine. Megjithatë shtypja në tekstil do të bëhej e zakonshme në Evropë vetëm nga viti 1300. "Në shekullin e XIII teknika kineze e blloqeve të shtypjes u përcoll në Evropë", menjëherë pasi letra u bë e disponueshme në Evropë.

### Dinastia Song 
Nga viti 932 deri në vitin 955 u shtypën Dymbëdhjetë Klasikët dhe një koleksion tekstesh të tjera. Përgjatë Dinastisë Song, drejtoria e arsimit dhe agjensitë e tjera përdorën këto blloqe shtypjeje për të përhapur versionet e tyre të standardizuara të *Klasikëve*. Vepra të tjera të përhapura përfshijnë vepra historike, filosofike, enciclopedike, koleksione dhe libra mbi mjekësinë dhe artin e luftës.

[parapamje|majtas|389px|Shtampë në bllok druri për një tekst budist të shkruar në shkrimin tangut, [1038-1277]]
Në vitin 971 filloi puna për kompletimin e Kanonit Budist Tripitaka (*Kaibao zangshu* ) në Çengdu. Ajo do të merte 10 vjetë për të përfunduar 130,000 bloqet e nevojitura për të shtypur tekstin. Produkti i përfunduar, botimi i Siçuanit të Kanonit Kaibao, gjithashtu i njohur si *Kaibao Tripitaka*, u shtyp në vitin 983.

Para futjes së shtypjes, madhësia e koleksioneve private në Kinë tashmë kishin parë një rritje që nga shpikja e letrës. Fan Pingu (215–284) kishte në koleksionin e tij 7,000 rrotulla (*xhuan*), ose disa qindra tituj. Dy shekuj më vonë, Zhang Miani zotëronte 10,000 *xhuan*, Shen Jue (441–513) 20,000 *xhuan* dhe Hsiao Tongu dhe kushëriri i tij Hsiao Mai të dy kishin koleksione prej 30,000 *xhuan*. Perandori Juan i Liangut (508–555) thuhej se kishte pasur një koleksion prej 80,000 *xhuan*. Tërësia e përgjithshme e të gjithë koleksionuesve të njohur të librave para Dinastisë Song numëronte rreth 200 veta, me vetëm Tangët që llogarisnin 60 prej tyre.

[parapamje|224px|Faqe e printuar me bllok druri, në shkrim gjysmë-kursiv, [1185, Dinastia Song]] 
Duke pasuar maturimin e shtypjes në blloqe druri, do të shfaqeshin sipërmarrje zyrtare, tregtare dhe private publikimi, ndërsa madhësia dhe numri i koleksioneve u rrit në mënyrë eksponenciale. Vetëm Dinastia Song llogaritj për rreth 700 koleksione të njohura private, më shumë se trefishi i numrit të të gjitha shekujve të mëparshme së bashku. Biblioteka private prej 10–20,000 *xhuan* u bënë të zakonshme, ndërsa gjashtë individë zotëronin koleksione prej mbi 30,000 *xhuan*.

Katalogët më të hershëm ekzistues të bibliotekave private Song listojnë 1,937 tituj në 24,501 *xhuan*. Koleksioni i Zhou Mi-së numëronte 42,000 *xhuan*, koleksioni i Çen Zhensunit listonte 3,096 tituj në 51,180 *xhuan*, ndërsa i Je Mengdesë (1077–1148) ashtu si biblioteka të tjera të zotëruara individualisht kishte 6,000 tituj në 100,000 *xhuan*. Shumica e të cilëve kishin natyrë shekullare. Tekstet përmbanin materiale si udhëzime mjekësore ose vinin në formën e një *leishu* (), një lloj libri referencash enciclopedike të përdorura për të ndihmuar kandidatët në provime.

parapamje|majtas|upright=0.7|Shtypje mesjetare perëndimore
Do të pasonin themelimet perandorake si Tre Institutet: Instituti Zhaoven, Instituti i Historisë dhe Instituti Xhihsian also followed suit. Në fillim të dinastisë zotërimet e Tre Instituteve numëronin 13,000 *xhuan*, nga viti 1023 39,142 *xhuan*, nga viti 1068 47,588 *xhuan*, dhe nga viti 1127 73,877 *xhuan*. Tre Institutet ishin një nga mjaft bibliotekat perandorake, me tetë biblioteka madhore të pallatit, pa përfshirë akademitë perandorake. Sipas Weng Tongwen, nga shekulli XI, zyrat qendrore qeveritare po ruanin dhjetëfishin duke zëvendësuar dorëshkrimet e mëparshme me versione të shtypura. Ndikimi i shtypjes në blloqe druri mbi shoqërinë Song ilustrohet në shkëmbimin pasues midis perandorit Zhenzong dhe Hsing Bingut në vitin 1005:

[parapamje|255px|Katër bukuroshe, ksilografi, [1115-1234]]
«*Perandori shkoi te drejtoria e arsimit për të inspektuar zyrën e publikimeve. Ai e pyeti Hsing Bingun sa blloqe druri mbaheshin aty. Bingu u përgjigj se "Në fillim të dinastisë sonë, ndodheshin më pak sesa katër mijë. Sot, ka më shumë sesa njëqint mijë. Klasikët dhe historitë, bashkë me komentaret standarde, janë të përfaqësuar tërësisht. Kur isha i ri dhe ia kushtova veten mësimit, kishte vetëm një ose dy studjues në çdo qint që zotëronin kopje të të gjithë klasikëve dhe komentarë. Nuk kishte mënyrë për të kopjuar kaq shumë vepra. Sot, botimet e shtypura të këtyre veprave janë të shumta dhe zyrtarët dhe të zakonshmit gjithashtu i kanë atë në shtëpitë e tyre. Studjuesit janë me fat në fakt të kenë lindur në periudhën tonë!"*»

Në vitin 1076, Su Shi 39 vjeç vërente ndikimin e paparë që mbushullia e librave kishte mbi kandidatët e provimeve perandorake:

«*Mund të kujtoj takimin e studjuesve të vjetër, kohë më parë, që thoshin se kur ata ishin të rinj kishin një kohë të vështirë të gjenin një kopje të *Shixhit* ose *Han shu-së*. Nëse ata ishin mjaftueshëm me fat të gjenin një, ata megjithatë nuk mendonin ta kopjonin të gjithë tekstin me dorë, kështu që ata mund ta recitonin atë ditën dhe natën. Në vitet e fundit tregtarët gdhendin dhe shtypin të gjitha llojet e librave që u përkasin qint shkollave dhe prodhojnë dhjetra mijëra faqe në një ditë. Me libra kaq lehtësisht të disponueshëm, mund të mendosh se shkrimet dhe studimet e studentëve do të jenë shumë herë më mirë sesa ishin në brezat e mëparshëm. Gjithashtu, anasjelltas, të rinjtë dhe kandidatët e provimeve perandorake i lënë librat e tyre të mbyllur dhe nuk i shikojnë kurrë ata, duk preferuar të argëtohen me llogje të pabaza. Pse ndodh kjo?*»

[parapamje|majtas|379px|Përshëndejta e njeriut të drejtë në rrugën për në Tokën e Dlirë të Amitabhës, ksilografi, [1250]]
Shtypja në blloqe druri ndryshoi formën dhe strukturën e librave. Rrotullat gradualisht u zëvendësuan nga lidhja fizarmonikë () nga Periudha Tang e në vijim. Përparësia ishte se tani ishte e mundur të shkohej në një referencë pa shpalosur të gjithë dokumentin. Zhvillimi pasues i njohur si lidhja vorbull ere (*hsuanfeng zhuang* ) ishte të siguronte fletët e para dhe të fundit në një fashë të madhe të vetme, në mënyrë që libri mund të hapej si një fizarmonikë.

Rreth vitit 1000 u zhvillua lidhja flutur. Shtypjet në blloqe druri lejonin dy imazhe pasqyrë për tu riprodhuar lehtësisht në një fletë të vetme. Kështu dy faqe shtypeshin në një fletë, e cila pastaj palosej së brendshmi. Fletat pastaj ngjiteshin bashkë në palosje për të formuar një kodik me hapje të alternuara të çifteve të shtypura dhe të zbrazëta faqesh. Në shekullin e XIV palosjet ktheheshin së jashtmi për të krijuar faqe të vazhdueshme të shtypura, secila me një faqe të zbrazët të fshehur mbrapa. Më vonë lidhjet e qepura u preferuan në vend të lidhjeve të ngjitura.

Vetëm volumet relativisht të vogla (*xhuan 卷*) lidheshin dhe mjaft nga këto duhet të mbështilleshin në një kopertinë të quajtur *tao*, me borde druri në ballinë dhe mbrapa, dhe lidhëse dhe kunja për ta mbyllur librin kur nuk përdorej. Për shembull, një tripitaka e plota ka mbi 6,400 *xhuan* në 595 *tao*.

Skeda:Hermitage Museum XX-2519 Guan Yu.jpg|Guan Ju, ksilografi, 1115-1234
Skeda:Hermitage Museum XX-2536 Ushnishavijaya.jpg|Ushnishavixhaja, ksilografi,  1250
Skeda:Hermitage Museum XX-2537 Achala or Vignantaka.jpg|Açala ose Vignantaka, ksilografi,  1250
Skeda:Hermitage Museum XX-2538 Buddha, Bodhisattvas Kshitigarbha and Avalokiteshvara.jpg|Buda, bodhisatva Kshitigarbha dhe Avalokiteshvara, ksilografi, 1250
Skeda:Hermitage Museum XX-2539 Sanzijing.jpg|Ksilografi, Sanzixhing,  1250
Skeda:Yuan Printing Block for Paper Currency (9834196865).jpg|Bllok shtypjeje kartmonedhash nga Dinastia Yuan

[parapamje|339px|Degë e shkurtuar, [1368, Dinastia Ming]]
### Dinastia Ming 
Megjitha efektin produktiv të shtypjeve në blloqe druri, historiani Endymion Wilkinson vëren se ato nuk i zëvendësuan kurrë dorëshkrimet. Në fakt, dorëshkrimet do të mbeteshin mbizotëruese deri në fund të Kinës Perandorake:

«*Si rrjedhojë e teknologjisë së blloqeve të shtypjes, u bë më e lehtë dhe e lirë për të prodhuar kopje të shumëfishta të librave me shpejtësi. Nga shekulli XI, çmimi i librave kishte rënë me rreth një të dhjetën e asaj që ata kushtonin më parë dhe si pasojë do të përhapeshin më gjerësisht. Gjithësesi, edhe në shekullin e XV shumica e librave në bibliotekat madhore ishin akoma në dorëshkrime, jo të shtypur. Pothuajse deri në fund të perandorisë mbeti më e lirë të paguhej një kopist sesa të blihej një libër i shtypur. Shtatë qintë e pesëdhjetë vjetër pasi veprat e para të shtypura me sponsorizim perandorak në Songët Veriorë, projekti më i madh i librit i shekullit të XVIII, *Biblioteka e plotë e Katër Thesareve* (), u prodhua si një dorëshkrim, jo si një koleksion i shtypur. Rreth 4 përqint e saj u shtyp me shtyp të lëvizshëm në vitin 1773, por ishin shtampa druri të gdhendura me dorë. Në fakt, i gjithë koleksioni do të shtypej për herë të parë vetëm në vitet 1980. Aksesi i librave, veçanërisht veprave të mëdha, si *Historitë*, mbetën të vështira deri në shekullin e XX*.» — Endymion Wilkinson

[parapamje|majtas|327px|Degë manjole dhe pjeshke në lulëzim, [1368, Dinastia Ming]]
Jo vetëm që dorëshkrimet mbetën konkurues me stampimet, madje ato ishin *të preferuara* nga studjuesit elitarë dhe kolektorët. Peridha e shtypjes i dha aktit të kopjimit me dorë një përmasë të re nderimi kulturor. Ata që e konsideronin veten studjues të vërtetë dhe njohës të vërtetë të librit nuk i konsideronin stampimet se ishin libra të vërtetë. Nën sjelljen elitiste të kohës, "librat e shtypur ishin për ata që nuk shqetësoheshin me të vërtetë për librat".

[parapamje|327px|Dallëndyshja në degë të lulëzuar pjeshke, [1368, Dinastia Ming]]
Megjithatë, kopistët dhe dorëshkrimet vijuan të mbeteshin konkurues me botimet e shtypura vetëm duke e ulur në mënyrë dramatike çmimin e tyre. Sipas autorit të Dinastisë Ming Hu Jinglin, "nëse asnjë botim i shtypur nuk ishte i disponueshëm në treg, dorëshkrimi i një libri të kopjuar me dorë do të kushtonte dhjetë herë më shumë se vepra e shtypur", dhe gjithashtu, "kur një botim i shtypur shfaqej, kopjoja e shkruar me dorë nuk mund të shitej më dhe do të hidhej". Rrjedhoja është se megjithë bashkëezistencën e ndërsjelltë të dorëshkrimeve të kopjuara me dorë dhe teksteve të shtypura, kostoja e librit kishte rënë nga rreth 90 përqint nga fundi i shekullit të XVI. Si pasojë, alfabetizmi u rrit. Në vitin 1488, koreani Çoe Bu gjatë udhëtimit të tij në Kinë vërente se "edhe fëmijët e fshatit, lundërtarët dhe detarët" mund të lexonin, megjithëse kjo zbatohej kryesisht në jug, ndërsa Kina Veriore mbetej gjerësisht anafalbete.

#### Shtypjet tre-pesë ngjyrëshe 
[parapamje|majtas|345px|Ilustrim nga *Manuali i Pikturimit të Kopshtit në Përmasat e Farës së Mustardës* ( [1679–1701), nga Vang Kai, Metropolitan Museum of Art, Nju Jork Siti.]]
Në kohët moderne, shtypjet kineze vijuan traditën e nisur në kohët mesjetare. Gdhendjet bardh e zi në dru përgjithësisht u zëvendësuan nga ato me ngjyra, të arritura nga shtypja e njëpasnjëshme me bojëra të ndryshme.

Midis fundit të shekullit të XVI dhe fillimit të shekullit të XVII, u shfaqën shtypjet tre—dhe pesë-ngjyrëshe. Shtypja më e vjetër e mbijetuar është *Manuali i Kaligrafisë dhe Pikturës së Studios së Dhjetë Bambuve* (1644) nga Hu Zhengjan, nga i cili ekzistojnë mjaft kopje në muze dhe koleksione të ndryshme. Ai përgjithësisht riprodhohet akoma në Kinën e sotme dhe imazhet e tij janë shumë popullore: ai përfshin peizazhe, lule, kafshë, riprodhime xhadash, bronzesh, porcelani dhe sende të tjera.

[parapamje|*Ndriçimi i Mëngjesit mbi Vargun Perëndimor* ([1714-1715) nga Matteo Ripa, National Palace Museum, Taipei.]]
Një tjetër varg i shquar është koleksioni i njëzet e nëntë *Shtypjeve Kaempfer* (British Museum, Londër), i sjellë në vitin 1693 nga një mjek gjerman nga Kina në Evropë, i cili përfshin lule, fruta, zogj, insekte dhe motive zbukuruese reminishente të stilit të Qeramikave Kanghsi. Njëlloj i famshëm është hartimi i *Manualit të Kopshtit të Farës së Mustardës*, publikuar në dy pjesë midis viteve 1679 dhe 1701.

Ai u nis nga studjuesi dhe piktori i peizazheve Vang Gai dhe u zgjerua me një parathënie të kritikut të artit Li Yu dhe piktori peizazhist Vang Nie. U dallua për cilësinë e vizatimeve dhe polikromisë së tij, që do të ndikonin Pikturën Qing.

### Gorjeo (Korea) 
parapamje|majtas|396px|Shtampë në bllok druri e Tripitaka Koreana, shek. XIII
Në vitin 989 Seongxhongu i Gorjeos dërgoi murgun Jeoga të kërkonte nga sundimi Song një kopje të plotë të kanonit budist. Kërkesa u plotësua në vitin 991, kur zyrtari i Seongxhongut, Han Eongong vizitoi oborrin Song. Në vitin 1011, Hjeonxhongu i Gorjeos nxori gdhëndjet e veta të serisë së kanonit budist, i cili do të bëhej i njohur si *Goryeo Daejanggyeong* ose Tripitaka Koreana. Projekti u pezullua në vitin 1031 pas vdekjes së Hejongxhongut, por puna u rinis prapë në vitin 1046 pas ngjitjes në fron të Munxhongut.

parapamje|369px|Arkivi i Tripitaka Koreana apo *Gorjeo Daexhanggjeong*, në Haeinsa, një nga tempujt më të shquar bidistë në Korenë e Jugut.
Vepra e plotë që arrinte në rreth 6,000 volume, u përfundua në vitin 1087. Fatkeqësisht seria origjinale e blloqeve të drurit u shkatërrua në një zjarr gjatë Pushtimit Mongol të vitit 1232. Mbreti Goxhong urdhëroi një tjetër seri për tu krijuar dhe puna do të fillonte në vitin 1237, këtë herë duke marë vetëm 12 vjetë për tu përfunduar. Në vitin 1248 *Gorjeo Daexhanggjeong* i plotë numëronte 81,258 blloqe stampimi, 52,330,152 karaktere, 1496 tituj dhe 6568 volume. Për shkak të proçesit të rreptë të botimit që kaloi *Gorjeo Daexhanggjeongu* dhe natyra e tij befasisht jetëgjatë, duke mbijetuar plotësisht i paprekur për mbi 760 vjetë, konsiderohet kanoni më i përpiktë budist i shkruar në gjuhën klasike kineze si dhe një botium standard për studimet budiste aziatiko-lindore.

### Japonia 
parapamje|majtas|408px|Hjakumanto Darani, teksti më i vjetër i shtypur në Japoni,
Shtypja me blloqe druri u importua në Japoni në fundin e viteve 700, ku u përdor fillimisht për të riprodhuar literaturën e huaj. Në vitin 764 perandoresha Koken porositi një milion pagoda të vogla druri, secila duke përmbajtur një rrotull të vogël të shtypur me blloqe druri me një tekst budist (Hjakumanto Darani). Këto u shpërndanë në tempuj përreth vendit si falenderim për shtypjen e Rrebelimit Emi të vitit 764. Këto janë shembujt më të hershëm të shtypjes me blloqe druri të njohura, ose të dokumentuara në Japoni.

[parapamje|281px|Stampim budist japonez, [1162]]
Nga shekulli XI tempujt budistë në Japoni prodhonin tekste të shtypura të sutrave, mandalave dhe teksteve dhe imazheve të tjera budiste. Për shekuj, shtypja ishte e kufizuar vetëm në rrafshin budist, pasi prodhimi në masë ishte gjithashtu shumë i kushtueshëm dhe nuk kishte një publik të arsimuar kërkues si një treg. Megjithatë, një grup i rëndësishëm dëshiruesish të fundit të Periudhës Heian (shekulli XII), që përmbanin imazhe të ngjyrosura dhe sutra budiste, tregojnë humbjen e ngjyrës që nënvizatimi i pikturave ishin të shtypura nga blloqe.

[parapamje|majtas|upright=1.4|Ilustrim nga Sutra e Përsosmërisë së Diturisë, [1350, Japoni]]
Prodhimi në masë i shtypjeve në blloqe druri në Periudhën Edo ishte për shkak të nivelit të lartë të alfabetizmit të popullit japonez. Niveli i alfabetizmit të japonezëve nga viti 1800 ishte pothuajse 100% për klasën samurai dhe 50% deri në 60% për klasat *çonin* dhe *nomin* (bujq) për shkak të përhapjes së shkollave private (*terakoja*). Kishte më shumë se 600 librari huazuese në Edo dhe njerëzit merrnin me qira libra të shtypur me blloqe druri të ilustruar të zhanreve të ndryshëm. Përmbajtja e këtyre librave varionte gjerësisht, duke përfshirë guida udhëtimi, libra kopshtarie, libra gatimi, *kibjoshi* (romane satirike), *sharebon* (libra mbi kulturën urbane), *kokkeibon* (libra strip), *ninxhobon* (romane romantikë), *jomihon*, *kusazoshi*, libra arti, tekste dramatike për teatrin kabuki dhe *xhoruri* (kukulla), etj. Librat më të kërkuar të kësaj periudhe ishin *Koshoku Içidai Otoko (Jeta e një burri të dashuruar)* nga Ihara Saikaku, *Nanso Satomi Hakkenden* nga Takizava Bakin dhe *Tokaidoçu Hizakurige* nga Jippensha Ikku, libra të cilët do të shtypeshin shumë herë.

Nga shekulli XVII deri në shekullin e XIX, *ukijo-e* që paraqisnin subjekte shekullare u bënë shumë popullorë mes njerëzve të zakonshëm duke u prodhuar në masë. *Ukijo-e* paraqiste aktorë të kabukit, mundës sumoje, gra të bukura, peizhazhe të vendeve piktoreske, rrëfime historike dhe kështu me radhë. Artistët më të famshëm të zhanrit janë Hokusai dhe Hiroshige. Në shekullin e XVIII, Suzuki Harunobu themeloi teknikën e shtpjes shumë-ngjyrëshe në blloqe druri të quajtur *nishiki-e*, duke e zhvilluar shumë kulturën japoneze të shtypjes me blloqe druri si *ukijo-e*. *Ukijo-e* do të ndikonte japonizmin evropian dhe impresionizmin. Në fillim të shekullit të XX, do të bëhej popullore *shin-hanga*, që shkrinte traditën *ukijo-e* me teknikat e pikturës perëndimore, ku veprat e Hasui Kavases dhe Hiroshi Joshidas do të fitonin popullaritet ndërkombëtar. Në Indi rëndësia kryesore e teknikës ka qenë gjithmonë si një mënyrë e shtypjes në tekstile, e cila ka qenë një industri e madhe të paktën që nga shekulli X. Sot shtypja me blloqe druri zakonisht përdoret për të krijuar tekstile të bukura, si sari, kurta, perde, kurtis, veshje, këmisha dhe sari pambuku të shtypura me blloqe.

[parapamje|upright=0.9|Ilustrim nga libri në ksilografi *[Biblia pauperum*,  1455]]
### Evropa 
Shtypja me blloqe druri u përdor për modele tekstilesh në Evropë nga mesi i shekullit të XIV dhe për imazhe në fleta nga fundi i shekullit. Librat në ksilografi, ku si teksti ashtu dhe imazhet janë gdhendur në një bllok të vetëm për një faqe të plotë, shfaqen në Evropë në mesin e shekullit të XV. Shtypjet me blloqe u prodhuan në Gjermaninë Jugore dhe në Venecie dhe përgjatë Evropës Qendrore midis viteve 1400 dhe 1450.

[parapamje|majtas|389px|Salve Regina, libër në ksilografi,  [1470]]
Ata ishin të gjithë fetarë në natyrë dhe shumica e tyre janë të padatuar, por besohet se janë prodhuar në fundin e shekullit të XIV dhe fillimin e shekullit të XV. Ata u shtypën si korniza dhe u mbushën me ngjyra dorazi ose shtampa. Pasi ata ishin pothuajse gjithmonë të padatuar dhe pa deklarimin e shtypësit ose vendit të shtypjes, përcaktimi i datave të tyre të  shtypjes ka qenë detyrë tepër e vështirë. Allan H. Stevenson, duke krahasuar filigranat në letrën e përdorur në librat në ksilografi me filigranat në dokumentet e datuara, përfundoi se "kulmi" i librave ksilografikë ishin vitet 1460, por se të paktën një daton rreth vitit 1451.

Librat në ksilografi të shtypur në vitet 1470 shpesh ishin me cilësi më të lirë, si një alternativë më e lirë ndaj librave të shtypur me makinë shtypëse. Librat në ksilografi vazhduan të shtypeshin në mënyrë sporadike deri në fundin e shekullit të XV. Kjo mënyrë u përdor gjerësisht edhe për shtypjen e letrave të bixhozit.

[parapamje|291px|Totentanz (Kërcimi Makabër), libri në ksilografi më i vjetër i mbijetuar, [1455-1458]]
Origjina librave në ksilografi në Evropë është e diskutuar. Disa besojnë se ishte një risi vendase, ndërsa të tjerë besojnë se ajo erdhi nga Kina. Nuk ka dëshmi të forta se teknologjia e shtypjes kineze u përhap në Evropë. Megjithatë një numër autorësh mbështesin teori në favor të një origjine kineze të shtypjes evropiane mbështetur në referencat e hershme dhe dëshmi rrethanore.

Tsien sugjeron se shtypja me blloqe druri mund të jetë përhapur nga Kina në Evropë për shkat të komunikimeve gjatë Periudhës Mongole dhe mbështetur në ngjashmëritë midis blloqeve të shtypjes në të dy zonat. Ai sugjeron se misionarët evropianë në Kinë gjatë shekullit të XIV mund ta kenë huazuar praktikën e krijimit të shtypjeve për tu ngjyrosur dorazi më vonë, e cila ishte mbizotëruese në Kinë për një kohë të gjatë me shtypjet budiste. Librat në ksilografi të Evropës u prodhuan duke përdorur metoda dhe materiale të ngjashme me ato në Kinë dhe ndonjëherë në mënyrë të kundërt me normat mbizotëruese evropiane: Blloqet evropianë prej druri priteshin paralelisht me vijat e teksturës së drurit, në të njëjtën mënyrë si metoda kineze në vend të praktikës mbizotëruese evropiane të prerjes së vijave të teksturës, përdorej bojë me bazë ujore në vend të bojës me bazë vajore, vetëm një krahë i letrës shtypej në vend të të dyve, dhe përdorej fërkimi në vend të shtypjes për të ngulitur mbresën. Robert Curzon, baroni 14-të Zouche (1810 – 1873) mbështet mendimin se librat evropianë dhe kinezë në ksilografi ishin aq të ngjashëm në çdo aspek sa ata duhet të jenë krijuar në Kinë.

[parapamje|majtas|Ilustrim nga libri në ksilografi i Apokalipsit, [1450-1500]]
Çështja se nëse shtypja e krijuar në Evropë ose Kinë u ngrit në fillim të shekullit të XVI nga një poet portugez, Garcia de Resende (1470 – 1536). Paolo Giovio (1483 – 1552), një historian italian që ishte vënë në zotërim të mjaft librave dhe hartave kineze nëpërmjet João de Barros (1496 – 1570), pohon se shtypja u shpik në Kinë dhe u përhap në Evropë nëpërmjet Rusisë. Juan González de Mendoza (1545 – 1618) bëri deklarata të ngjashme rreth shtypjes që erdhi nga Kinë nëpërmjet Rusisë, por shton edhe një tjetër itinerar nëpërmjet Arabisë nga deti dhe se ajo ndikoi Johannes Gutenberg. Mjaft autorë të tjerë përgjatë shekullit të XVI përsërisin pohime të tilla.

Joseph P. McDermott e vë në dyshim teorinë e shtypjes kineze të përcjellë në Evropë dhe thekson mungesën e dëshmive. Megjithëse mongolët planifikonin të përdornin kartëmonedha të shtypura në Persi, projekti dështoi pa më vonë. Asnjë libër nuk u shtyp në Persi para shekullit të XIX dhe shtypjet kineze duket se kanë pasur pak ndikim në rajon. Nuk ka asnjë letër bixhozi të mbijetuar të shtypur nga Lindja e Mesme, ndërsa letrat e bixhozit të shtypura para vitit 1450 nga Evropa Mesjetare nuk përmbanin tekst.

Megjithëse disa elita evropiane ishin të ndërgjegjshëm për shtypjen e kartëmonedhave  nga fundi i shekullit të XIII, dëshmia më e hershme se evropianët ishin të vetëdijshëm për shtypjen kineze të librave shfaqen vetë në fillim të shekullit të XVI. McDermott argumenton se krahasimet moderne të teknikave të përdorura në librat në ksilografi evropianë dhe kinezë janë jo historike dhe se në vend të përcjelljes së drejtpërdrejtë të teknikës, ngjashmëritë midis tyre ishin me gjasa thjeshtë rezultat i evolucionit konvergjent.

[parapamje|339px|Karaktere të lëvizshme shtypjeje prej druri të shkrimit të vjetër ujgur, nga [shekulli XII-XIII, shembulli më i vjetër i mbijetuar i shtypjes me shkronja të lëvizshme, Shpellaqt Mogao, Dunhuang, Provinca Gansu]]
### Ndikimi i tipografisë së lëvizshme 
#### Kina 
Shtypja në shkronja të lëvizshme druri dhe qeramike u shpik në Dinastinë Veriore Song rreth vitit 1041 nga njeriu i thjeshtë Bi Sheng. Ai shkronjat individuale i sendërtonte prej balte të pjekur. Ai shpiku gjithshtu shkronjat e bartshme prej druri, por ato u braktisën në favor të qeramikës për shkak të teksturës së drurit dhe pabarazisë së shkronjave prej druri pasi ngjyheshin në bojë. Shtypja me shkronja të bartshme qeramike përmendet nga këshilltari i Kublai Khanit, Jao Shu, i cili e bindi nxënësin e tij Jang Gu të shtypte në këtë mënyrë.

Shkronjat e bartshme prej qeramike nuk e mbanin mirë bojën bojën kaligrafike kineze dhe kishin edhe disavantazhe të tjera të përmasave të shkronjave ndonjëherë të ndryshuara gjatë proçesit të pjekjes, duke rezultuar në shkronja me përmasa të ndryshme dhe pengimin e tyre të bëheshin popullore.

[parapamje|majtas|Vizatim i tabelës rrotulluese shtypjeje me karaktere të lëvizshme individuale të renditur më së pari sipas skemës rimuese, nga libri *Nong Shu* i Uang Zhenit, i publikuar në vitin [1313.]]
Edhe ujgurët duket se kanë përdorur shkronja të bartshme druri, megjithëse nuk dihet data e saktë se kur ata e morën teknologjinë. Në vitin 1908 u zbuluan më shumë se një mijë shkronja të vjetra ujgure prej druri, të gdhendura në shkrimin sogdian, në Dunhuang. Ato besohet se datojnë nga shekulli XII, kur ujgurët përdornin gjithashtu shtypjen me blloqe druri.

Shkronjat e lëvizshme prej metali u shfaqen gjithashtu në Dinastinë Jugore Song. Libri më i hershëm ekzistues i shtypur duke përdorur shkronja të lëvizshme është *Tantra Ogurmirë e Bashkimit Gjithë-arritës*, i shtypur në Hsian Perëndimore rreth viteve 1139–1193. Shkronjat e bartshme metalike u përdorën në Dinastitë Song, Xhin dhe Juan për të shtypur kartëmonedha. Shpikja e shkronjave të bartshme nuk pati një efekt të menjëhershëm në shtypjen me blloqe druri dhe ai nuk e zëvendësoi kurrë atë në Azinë Lindore.

Uang Zheni, që jetoi gjatë Dinastisë Juan, në veprën e tij Libri i Bujqësisë (Nongshu ) të vitit 1313 përshkruan gjithashtu shtypjen me shkronja të lëvizshme. Ai përdorte dy tabela rrotulluese si tabaka për rradhitjen e shkronjave. Tabela e parë përbëhej nga 24 tabaka në të cilat secila shkronjë e lëvizshme karakterizohej bazuar në një numër përkues me një model rimues. Tabela e dytë përmbante karaktere të ndryshme. Duke përdorur më shumë se 30,000 karaktere të lëvizshme, Uang Zhen shtypi qint kopje të gazetës së tij Rregjistrime të Rrethit Xhingde (Xhingde hsianzhi ), një tekst që përmban më shumë sesa 60,000 karaktere.

parapamje|281px|Rindërtim i Tabelave rrotulluese të Bi Shengut, Muzeu kinez i shtypjes, Pekin
Vetëm gjatë Dinastive Ming dhe Qing shtypi me shkronja të lëvizshme pa një përdorim të konsiderueshëm, por metoda e parapëlqyer mbetën blloqet e drurit. Përdorimi i shkronjave të lëvizshme në Kinë nuk i kaloi kurrë 10 përqint të të gjitha materialeve të shtypura, ndërsa 90 përqint e librave të shtypur përdornin teknologjinë e vjetër me blloqe druri. Në një rast një seri e tërë prej shkronjash druri që numëronte 250,000 pjesë u përdor për të bërë zjarr. Blloqet e drurit mbetën metoda mbizotëruese e shtypjes në Kinë deri në futjen e litografisë në fundin e shekullit të XIX.

Traditionalisht është menduar se mbizotërimi i shtypjes me blloqe druri në Azinë Lindore si rrjedhojë e karaktereve kineze çoi në stanjacionin e kulturës dhe sipërmarrjes së shtypjes në atë rajon. S. H. Steinberg në veprën e tij *Five Hundred Years of Printing* e përshkruarn shtypjen me blloqe druri të tyre se e kishte "tejkaluar dobishmërinë e saj" dhe materialet e tyre të shtypura si "pjesë të lira për gjysmë-të alfabetizuar, [...] që gjithësesi kishte për të qenë shumë e shkurtër për shkak të proçesit të vështirë të gdhendjes së shkronjave". *The Gutenberg Revolution* i John Man paraqet një rast të ngjashëm: "blloqet e drurit ishin edhe më kërkuese sesa faqet në dorëshkrim për tu bërë, dhe ata u lodhën dhe e lanë, dhe pastaj ke për të gdhendur një tjetër – një faqe të tërë njëherësh".

Komentarët mbi shtypjen në Kinë nga vitet 1990 e në vijim, që citojnë vëzhgues bashkëkohës evropianë me njohuri të dorës së parë, e komplikojnë narrativën tradicionale. T. H. Barrett thekson se vetëm evropianët që nuk i kishin parë kurrë shtypjet kineze me blloqe druri në veprim prireshin ta refuzonin atë, ndoshta për shka të mbërritjes pothuajse të menjëhershme si të ksilografisë ashtu dhe të shtypjes me shkronja të lëvizshme në Evropë.

parapamje|majtas|291px|Faqe e një reviste amerikane mbi shtypjen me karaktere të lëvizshme kineze në 1899
Misionarët e hershëm jezuitë të Kinës së fundit të shekullit të XVI, për shembull, kishin një mospëlqim të ngjashëm për shtypjes me bazë drurin për arësye shumë të ndryshme. Këta jezuitë vërenin se "shtypja më e lirë dhe e gjithë-pranishme në Kinë e bënte teknologjinë mbizotëruese me bazë druri tepër shqetësuese, madje të rrezikshme". Matteo Ricci vërente "numrin tepër të madh të librave në qarkullim këtu dhe çmimet në mënyrë qesharake të lirë me të cilët ata shiteshin".

Dyqintë vjetë më vonë anglezi John Barrow, nëpërmjet Misionit Macartney në Kinën Qing, gjithashtu vërente me njëfarë çudie se industria e shtypjes ishte "aq e lirë sa në Angli dhe se profesioni shtypjes i hapur ndaj kujtdo". Suksesi komercial dhe fitimprurës i shtypjes me blloqe druri dëshmohej nga një vrojtues britanik në fund të shekullit të XIX, që vërente se edhe para mbërritjes së metodave perëndimore të shtypjes, çmimi i librave dhe materialeve të shtypura në Kinë tashmë kishte arritur një çmim befasisht të ulët krahasuar me atë që mund të gjendej në atdheun e tij. Për këtë, ai thoshte:

«*Ne kemi një literaturë të gjerë peni në shtëpi, por banorët e kasolleve angleze nuk mund të blinin asgjë si sasinë e lëndës së shtypur për penin e tij që kinezi mundët për edhe më pak. Një libër lutjesh peni, i shitur hapur me humbje, nuk mund të konkurojë në masën e lëndës me shumë libra për tu blerë për pak kashë në Kinë. Kur konsiderohet gjithashtu, se një bllok kishte qenë gdhendur me vështirësi për secilën fletë, më i liri i rezultateve llogaritet nga gjerësia e shitjes*.»

Studjues të tjerë modernë si Endymion Wilkinson mbështesin një pikëpamje më konservatore dhe skeptike. Ndërsa Wilkinson nuk e mohon "mbizotërimin e Kinës në prodhimin e librit nga shekulli i IV deri në shekullin e XV," ai këmbëngul gjithashtu se argumentet për përparësinë kineze "nuk duhet të shtrihen më parë, ose më pas në kohë."

«*Prodhimi evropian i librit filloi ta kapte kinën pas futjes së shtypit mekanik në mesin e shekullit të XV. Shifra të besueshme të numrit të shtypjeve të secilit botim janë të vështira për tu gjetur në Evropë siç janë në Kinë, por një rezultat i përhapjes së shtypjes në Evropë ishte se bibliotekat publike dhe private qenë të afta të krijonin koleksionet e tyre dhe për herë të parë në mbi një mijë vjetër ata filluan të krahasoheshin dhe pastaj ti kalonin bibliotekat më të mëdha në Kinë*.» — Endymion Wilkinson

##### Rënia e shtypjes me blloqe druri në Kinë 
Gjatë shekujve të XVI dhe XVII, stampimi gëzoi popullaritet të madh, veçanërisht në ilustrimin e librave si tekstet budiste, poemave, romaneve, biografive, traktateve mjekësore, muzikës, etj. Qendra kryesore e prodhimtarisë fillimisht ishte në Kien-ngan (Fuxhian) dh, nga shekulli XVII, në Sin-ngan (Anhui) dhe Nanxhing (Xhiangsu). Nga ana tjetër, në shekullin e XVIII, industria filloi të binte, me imazhe të stereotipizuara. Kjo përkoi me mbërritjen e misionarëve evropianë që futën teknikat perëndimore të gravurës.

Jezuiti Matteo Ripa botoi në vitet 1714–1715 një varg poemash nga perandori Kanghsi, të cilat ai i ilustroi me peizazhe të rezidencës perandorake verore në Xhehol. Gjatë sundimit të perandorit Çianlong, u shtypën qint e katër hartat e Perandorisë Kineze të bëra nga misionarët jezuitë, ashtu si dhe ilustrime të fitoreve të tij ushtarake, që ai i porositi në Paris nga gravuristi Charles-Nicolas Cochin (*Pushtimet e Perandorit të Kinës*, 1767–1773). Vetë perandori porositi jezuitët të udhëzonin artizanët kinezë në teknikën e intalios, por ata nuk morën rezultate të mira. Tashmë në shekullin e XIX, ksenofobia në rritje kundër evropianëve po lidhej gjithmonë e më shumë me përdorimin e gravurës në Kinë.

Në shekullin e XX, zhanri u përtërit nga shkrimtari Lou Siun, i cili themeloi një shkollë ksilografike në Shangai në vitin 1930. E ndikuar nga gravura bashkëkohore ruse, kjo shkollë u mor veçanërisht me subjekte popullore bujqësore dhe ushtarake për qëllime propagandimi, siç është e dukshme në veprën e P'an Xhengut dhe Huang Jong-jusë.

[parapamje|327px|*Xhikxhi: Mësime të Zgjedhura të të Urtëve Budistë dhe Mjeshtërve Seonë*, [1377, libri më i hershëm i njohur i shtypur me shkronja metalike të lëvizshme, Bibliothèque nationale de France, Paris]]
#### Korea 
Në vitin 1234, shtampa metalike karakteresh të lëvizshme u përdorën në Gorjeo (Kore) për të shtypur *Tekstet e Përshkruara për Ritet e të Kaluarës dhe të Tashmes* me 50 volume të hartuar nga Ch'oe Jun-ŭi, por që sot nuk mbijton asnjë kopje. Libri më i vjetër ekzistues i shtypur me karaktere të lëvizshme metalike ësthë Xhikxhi i vitit 1377. Kjo formë e karaktereve të lëvizshme metalike u përshkrua nga studjuesi francez Henri-Jean Martin si "tepër e ngjashme me të Gutenbergut".

[parapamje|majtas|389px|Radhitja historike e shkronjave të lëvizshme metalike të *Uorin çeongangxhigok* (*Kënga e pasqyrimit të hënës në njëmijë lumenj*, në koreanisht, [1447, biografia e Budës, Muzeu i  Shtypjes në Tokjo]]
Shtypja me karaktere të lëvizshme nuk e zëvendësoi kurrë shtypjen me blloqe druri në Kore. Në fakt, edhe shpallja e hangulit u krye nëpërmjet shtypjeve me blloqe druri. Përgjithësisht mendohet se shtypi me karaktere të lëvizshme nuk e zëvendësoi shtypjen me blloqe në vendet që përdornin karakteret kineze për shkak të prodhimit të kushtueshëm të më shumë se 200,000 karaktereve individuale. Edhe shtypja me blloqe druri nuk ishte aq kosto efektive sa thjesht pagimi i një kopisti për të shkruar një libër dorazi nëse nuk kihej qëllim të prodhoheshin më shumë sesa pak kopje. Megjithëse Sexhong i Madhi futi hangulin, një sistem alfabetik, në shekullin e XV, ai e zëvendësoi hanxhan vetëm në shekullin e XX. Ndryshe nga Kina, sistemi i shtypjes me karaktere të lëvizshme u mbajt kryesisht brenda kufijve të një elite të shoqërisë koreane tepër të shtresëzuar:

«*Shtypja koreane me karaktere të lëvizshme metalike u zhvillua kryesisht brenda fonderive mbretërore të Dinastisë Ji. Mbretëria mbajti një monopol të kësaj teknike të re dhe me mandat mbretëror zëvendësoi të gjitha veprimtaritë jo-zyrtare të shtypjeve dhe çdo përpjekje për të vendosur komercializuar shtypin. Në këtë mënyrë, shtypja në Korenë e Hershme i shërbeu vetëm grupi të vogël fisnik të shoqërisë tepër të shtresëzuar*.» — Sohn Pow-Key

[parapamje|347px|Nihonshoki xhindai kan (Kronikat e Japonisë), shtypur me karaktere të lëvizshme në v. [1599]]
#### Japonia 
Stili perëndimor i shtypjes në karaktere të lëvizshme u soll në Japoni nga ambasada Tensho në vitin 1590, ku shtypja e parë u sendërtua në Kazusa, Nagasaki në vitin 1591. Megjithatë, shtypjet perëndimore nuk u vazhduan pas ndalimit të Krishtërimit në vitin 1614. Shtypjet e karaktereve të lëvizshme të kapura nga Korea nga forcat e Tojotomi Hidejoshit në vitin 1593 qe gjithashtu në përdorim në të njëjtën kohë si shtypjet evropiane. Një botim i *Analekteve* Konfuciane u shtyp në vitin 1598, duke përdorur një shtypje karakteresh të lëvizshme koreane, me urdhër të perandorit Go-Jozei.

Tokugava Iejasu themeloi një shkollë shtypjeje në Enko-xhi në Kioto dhe nga viti 1599 filloi publikimin e librave duke përdorur makina vendase me karaktere të lëvizshme në vend të metalikeve. Iejasu mbikëqyri prodhimin e 100,000 karaktereve, të cilët u përdorën për të shtypur shumë libra politikë dhe historikë. Në vitin 1605, filluan të botoheshin libra duke përdorur makina shtypi me karaktere të lëvizshme bakri, por karakteret prej bakri nuk u bënë mbizotërues pas vdekjes së Iejasut në vitin 1616. Për arësye estetike, familja tipografike e Saga-bon-it, si ajo e librave tradicionalë të shkruar dorazi, adoptuan *renmen-tai* ([ja|連綿体}}), në të cilën mjaft karaktere shkruhen njëri pas tjetrit me furça të lëmuara. Si pasojë, ndonjëherë krijohej një familje e vetme tipografike duke kombinuar dy deri në katër [kanxhi gjysmë-kursivë dhe kursivë ose karaktere hiragana. Në një libër, u krijuan 2,100 karaktere, por 16% e tyre u përdorën vetëm një herë.

Megjithë tërheqjen e shtypjes në karaktere të lëvizshme, zejtarët shpejtë vendosën se stili i shkrimit gjysmë-kursiv dhe kursiv i shkrimeve japoneze riprodhohej më mirë duke përdorur blloqe druri. Nga viti 1640 blloqet e drurit përdoreshin prapë për pothuajse të gjitha qëllimet. Pas viteve 1640, shtypja në karaktere të lëvizshme ra dhe librat prodhoheshin në masë nëpërmjet shtypjes në blloqe druri gjatë shumicës së Periudhës Edo. Do të ishte pas viteve 1870, gjatë Periudhës Meixhi, kur Japonia e hapi vendin ndaj Perëndimit dhe filloi të modernizohej, që kjo teknikë u përdor përsëri.

#### Lindja Mesme 
Në vendet që përdornin shkrimin arab, veprat, veçanërisht Kurani shtypeshin mba blloqe ose nëpërmjet shtypjes litografike në shekullin e XIX, pasi lidhjet midis karaktereve kërkonin kompromise, kur përdorej shtypi me karaktere të lëvizshme, gjë që konsiderohej e papërshtatshme për tekstet e shenjta.

#### Evropa 
Rreth mesit të viteve 1400, *librat në ksilografi*, libra të gdhendur drejtpërdrejtë në dru si me tekst ashtu dhe me imazhe, zakonisht gdhendeshin në të njëjtin bllok, dolën si një alternativë më e lirë për dorëshkrimet dhe librat e shtypur me shkronja të lëvizshme. Ata ishin libra tepër të ilustruar, më të shiturit e kohës, të përsëritur në shumë versione të ndryshme në ksilografi: Ars moriendi dhe Biblia pauperum ishte më të zakonshmit. Ka akoma mospajtim midis studjuesve nëse futja e tyre i parapriu apo, sipas pikëpamjes mbizotëruese, pasoi futjen e shtypjes në shkronja të lëvizshme, me një gamë datimesh të vlerësuara midis viteve 1440–1460. Plini i Vjetri përshkruan një proçes të përdorur në Egjipt për ngjyrosjen e teshave. Pjesë egjiptiano-romake të tekstileve të mbresuara nga Akhmimi tregojnë përdorimin rreth 300 vjet pas Plinit, të blloqeve të mëdha të gdhendur për mbresimin e subjekteve figurative dhe modeleve mbi tekstile. Pothuajse së njëjtës kohë i përket fragmenti i pambukur të stampuar në Arles në varrin e Shën Çezariusit, i cili ishte peshkop në aty rreth vitit 542. Vlerë të njëjtë arkeologjike kanë fragmentet e gjetura në varrin e lashtë në Kuedlinburg.

*Xhia hsie* është një metodë për ngjyrosjen e tekstileve (zakonisht mëndafsh) duke përdorur blloqe druri të shpikur në shekujt e V-VI në Kinë. Bëheshin një bllok i sipërm dhe një i poshtëm, me pjesë të gdhendura që hapeshin mbrapa, të pajisur me tako. Tesha, zakonisht e palosur disa herë, futet dhe mbërthehet midis dy blloqeve. Duke shkulur komponente të ndryshme dhe duke i mbushur ato me bojëra të ndryshme, mund të mbrsohej një model shumë-ngjyrësh mbi një zonë mjaftë të madhe të teshës së palosur. Metoda, megjithatë nuk është rreptësisht shtypëse, pas modeli nuk mbresohet duke e shtypur kundër bllokut.

[parapamje|upright=0.8|*Provinca Mino: Joro-taki* nga seria *Pamje të Vendeve të Famshme në gjashtëdhjetë provinca të çuditshme* nga Hiroshige, një artist [ukijo-e]]
Mbresimi i tekstileve me blloqe druri u njoh në Evropë, nëpërmjet Botës Islamike, që nga shekulli XII duke u bërë një industri e zhvilluar në pjesë të Evropës nga shekulli XIII. Mendohet se manastiret mesjetare reniane qenë djepi i zejes së gdhendjes në blloqe ose stampa zbukuruese (Forrer, Die Kunst des Zeugdrucks, 1898). Megjithatë, dëshmia e parë e shkruar për tekstilet e mbresuara në Evropë gjendet në rregulloret tregtare fiorentine nga shekulli XV. Në vitin 1437, Cenino Cennini publikoi një traktat që përshkruante teknikët.

## Mbresimi me ngjyra në blloqe druri 
Mbresimi më i hershëm me blloqe druri i njohur është me ngjyra — mëndafsh kinez nga Dinastia Han i shtypur në tre ngjyra. dhe *Manuali  i Kopshtit të Farës së Mustardës*, i publikuar në vitin 1679 dhe 1701.

## Shiko gjithashtu 
* Dorëshkrimet në lëvore mështekne
* Dorëshkrimet në gjethe palme
* Dorëshkrimet e librave të palosshëm
* Librat në ksilografi
* Libërlidhja tradicionale kineze
* Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve
* Vasoboni
* Rrotullat e varura
* Rrotullat e Detit të Vdekur
* Papirusi
* Pergamena
* Peripli
* Portolanët
* Letra
* Makimono
* Ukijo-e
* Emakimono
* Trashëgima kulturore jomateriale
* Kakemono
* Biblia pauperum
* Shtypi
* Makina e shtypit
* Inkunabula
* Shtypshkronja
* Grafiku i shtypit
* Historia e dizajnit grafik
* Përpunimi grafik
* Shtypshkrimi
* Miniatura Indiane
* Historia e librit
* Paleografia
* Paleografia latine
* Dorëshkrimi i librave
* Kabuki
* Kodikologjia
* Kodiku
* Rrotulla e shkrimit
* Tangka
* Mahabharata
* Ramajana
* Vedat
* Letërsia sanskrite
* Valmiki
* Manusmriti
* Puranat
* Vastu shastra
* Shilpa shastra

## Përmendjet referenciale 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lidhje të jashme 
* Centre for the History of the Book
* Excellent images and descriptions of examples, mostly Chinese, from the Schoyen Collection ()
* Fine example of a European block-book, *Apocalypse*, with hand-colouring
* Chinese book-binding methods, from the V&A Museum
* Chinese book-binding methods, from the International Dunhuang Project
* Chinese woodblock prints from SOAS University of London
* "Multiple Impressions: Contemporary Chinese Woodblock Prints" at the University of Michigan Museum of Art
* American Printing History Association—Numerous links to Online Resources and Other Organizations
* 
* Block printing in India 
* Prints & People: A Social History of Printed Pictures, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on woodblock printing
* The History of Chinese Bookbinding: the case of Dunhuang findings
* Video: Block-printed wallpaper, a video demonstrating printing of multicoloured wallpaper with a press, using blocks produced by William Morris
* China engraved block printing technique, UNESCO Intangible Cultural Heritage. 2009.