Fadil Vata

Fadil Vata ka lindur më 10 janar 1962 në fshatin Sallagrazhdë të Therandës dhe rrjedh nga një familje atdhetare, e cila e bëri të nderuar dhe të respektuar. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse të mesmen (gjimnazin) në Therandë. Ai ishte nxënës me sukses të dalluar. Qysh nga bankat e Shkollës së Mesme është futur në veprimtarinë atdhetare. Edhe pse në moshë të re, Fadili në vitin 1978 u angazhua në grupet ilegale që vepronin atëherë në komunën e Therandës. Në nëntor të vitit 1979 aktiviteti i tij politik u bie në sy organeve policore dhe për këtë arsye disa herë është marrë në pyetje dhe është keqtrajtuar, por asnjëherë nuk është frikësuar. 
Në vitin 1980 Fadilin me dhunë e dërgojnë në shërbimin ushtarak. Edhe atje nuk e ndalon aktivitetin e tij. Ai bie në sy eprorëve ushtarakë serbosllavë dhe më 2 maj 1981, pas ngjarjeve të marsit, të cilat i kishte përkrahur, arrestohet së bashku me Murat Bytyçin nga ana e organeve ushtarake dhe mbahet në paraburgim rreth 14 muaj dhe mbi 17 muaj i izoluar.

Më 1 mars të vitit 1982 nga Gjykata Ushtarake e Beogradit, Fadili dënohet me 6 vjet burgim vetëm për aktivitetin dhe bindjet politike. Për shkak të torturave të ushtruara ndaj tij, ai në burg fiton një sëmundje të rendë në mushkëri, e cila më vonë ishte fatale për jetën e tij të re.
Edhe pse ishte i ri nga mosha, kishte një ngritje të lartë intelektuale, kishte diapazon të gjerë njohurish, sepse lexonte shumë (edhe sot familja e tij ruan me nostalgji bibliotekën e pasur të tij). 
Mbi të gjitha ai ishte i afërt me shokë, të cilët kurrë nuk i nënçmonte.
Meqenëse përherë sëmundja ia kanoste shëndetin, ai dërgohet në Spitalin e Burgut të Pozharevcit dhe mandej edhe në CZ të Beogradit për t’u operuar. Aty edhe pse i operuar, mbahet për një kohë të gjatë lidhur për shtrati, sepse edhe ashtu ia kishin frikën. Pas dhjetë muajsh, ai dukshëm u përmirësua, por UDB-a serbe, duke pasur informata për aktivitetin e tij, bën eksperimente mbi trupin e Fadilit. Kështu UDB-a, gjatë kohës sa qëndroi në spital, kishte akorduar një bombë mbi trupin e Fadilit dhe përherë mjekët e spitalit, të dirigjuar nga ata, kanë vepruar me rreze rëntgeni dhe me laser, kinse në emër të shërimit.
Rrezatimi dhe laseri ia kishin shkaktuar kancerin e pashërueshëm në boshtin kurrizor, i cili i kushtoi shumë për jetën e tij.
Fadili pas vuajtjes së dënimit aspak nuk e ndali veprimtarinë e tij patriotike në shërbim të atdheut. Kështu, ai u regjistrua në Fakultetin Filozofik- në Degën e Filozofi-Sociologji, por edhe më shumë u aktivizua në luftën e tij për çështje kombëtare dhe i ndihmoi me të madhe lëvizjet popullore gjatë vitit 1988, kur populli ynë ngriti zërin e fuqishëm kundër politikës shoviniste serbe. 
Së bashku me Afrim Zhitinë dhe veprimtarë të tjerë, u bënë krahë i fort të grevës së minatorëve të vitit 1989 dhe ngjarjeve tjera. Ai dhe veprimtarët e tjerë të lëvizjeve popullore i dhanë karakter gjithëkombëtar dhe gjithëpopullor këtyre lëvizjeve, të cilat i përkrahën edhe shumica e popullit shqiptar të Kosovës. 
Fadili edhe pse lëngonte nga sëmundja e fituar në burg, dallohej për syçelëti.
Për shkak të sëmundjes u detyrua të kërkojë shërim jashtë Kosovës dhe shkoi në Bazel të Zvicrës.
Vrasja e Afrim Zhitisë dhe Fahri Fazliut ishte goditje e rëndë për Fadilin, sepse ata ishin shokët dhe veprimtarët e idealit të tij, të cilët i vrau dora e pushtetit serb më 2 nëntor 1989. Ky lajm për Fadilin ishte tepër i rendë, por edhe sëmundja e pashërueshme e keqësuan gjendjen e tij shëndetësore. Më 25 prill të vitit 1990 mbylli sytë përgjithmonë duke na lënë amanetin që rrugën e lirisë mos ta lëshojmë, se ajo ditë do të vinte për bashkëkombësit e tij.

Ai u varros me 9 maj të po atij viti, pra dy javë nga vdekja e tij sepse ish Jugosllavia nuk lejoi ardhjen e kufomës së tij nga Bazeli ku edhe ndërroi jetë. Gjatë ceremonisë së varrimit tek arkivoli i të ndjerit tashmë Fadil Vata, kishin ardhur policë të angazhuar jugosllav për të hapur arkivolin e mbyllur hermetikisht të Fadilit, për të parë e vërtetuar nëse ai tashmë është i vdekur ose jo, sepse kishin frikë se ende mund të jetë i gjallë. Në këtë ceremoni varrimi të Fadilit morën pjesë 100 mijë bashkatdhedashës nga vendi e diaspora. 

Ai mban titullin "Hero i Kosovës".

## Shtatorja e Fadil Vatës [25 prill 2013] 
**Presidentja e vendit, Atifete Jahjaga në përvjetorin e vdekjes së atdhetarit Fadil Vata tha se ngritja e shtatores së veprimtarit të lirisë, të njërit nga ideologët e çështjes kombëtare shqiptare në ish-Jugosllavi, të heroit të Kosovës, Fadil Vata, në përvjetorin e 23-të të vdekjes së tij, e nderon qytetin e Therandës, e nderon Kosovën.**

Ajo theksoi se vrulli i rinisë së pamposhtur të Kosovës, i udhëhequr nga Lëvizja Studentore, bëri që programi politik të formësohet si kërkesë për Republikën e Kosovës, si parakusht për të qenë të barabartë në trojet tona, që i parapriu kërkesës për liri, për pavarësi dhe për luftën çlirimtare, për të larguar një herë e përgjithmonë okupimin.

“Organizimi ilegal atdhetar, nxjerrja e periodikut të kohës, i hapi të vërtetat për gjendjen reale të popullit, duke e mobilizuar për kundërvënie dhe për lindjen e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që me luftën e lavdishme dhe me intervenimin ushtarak të NATO-s solli lirinë dhe krijoi Republikën e Kosovës, shtet sovran dhe të pavarur, me vizionin e qartë të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, në NATO, duke qenë në miqësi të përjetshme me Shtetet e Bashkuara të Amerikës”, tha presidentja.

“E gjithë kjo rrugë i përket Heroit të Kosovës Fadil Vata, bashkëmendimtarëve dhe bashkëveprimtarëve të idealit, që u shkrinë në veprimtarinë e tyre, duke dhënë kontributin domethënës që çështja jonë kombëtare të zgjidhet drejtë. Që ne sot të gëzojmë shtetin tonë dhe të punojmë për të ardhmen e atdheut, duke pasur udhërrëfyes veprimtarinë e kësaj plejade të rinjsh që nuk pushuan kurrë deri në sakrificën më sublime, të punojnë për të mirën e popullit për të ndërtuar një shtet dhe një shoqëri demokratike në të cilën të gjithë njerëzit i realizojnë në mënyrë të barabartë liritë dhe te drejtat e tyre….Koha në të cilën punoi brezi i Fadil Vatës, Afrim Zhitisë, Fahri Fazliut dhe e veprimtarëve të tjerë ishte e vështirë dhe ajo u përballua suksesshëm me punë, angazhim dhe sakrifica të mëdha, duke u bërë kështu ideja udhëheqëse e të gjitha lëvizjeve tona të mëvonshme për çlirim”, tha Jahjaga.

## Përurohet shtëpia muze e Heroit Fadil Vata [Nov. 2021] 
Kosovës i shtohet edhe një muze i personaliteteve dhe veprimtarëve të çështjes kombëtare. Është shtëpia muze e Heroit Fadil Vata, e cila është përuruar sot në Sallagrazhdë të Suharekës.

Kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj ka thënë se edhe sot mund të bëjnë punë të mira për kombin, siç është një hekurudhë me Shqipërinë dhe një marrëveshje për mbrojtje ushtarake të ndërsjellët, pastaj, kushdo që ta ketë kombësinë si shqiptar t’i takojë e drejta për shtetësi.

*“Nuk do ta humbim rrugën tonë asnjëherë sepse do të kemi ku t’i gjejmë gjurmët e lirisë, tani edhe në shtëpinë e heroit Fadi Vata”, ka thënë* ai.

Kurse, bashkëveprimtari dhe njëri nga ish-drejtuesit e LPRK-së, Halil Selimi ka thënë se kishte menduar se sot të jenë prezent përfaqësuesit më të lartë shtetëror dhe fjalën e tij ta fillonte me ata prej ku fillon shteti, në themelet e të cilit është flijuar sakrifikueshëm edhe Heroi i Popullit Fadil Vata.

*“Çfarëdo që bëjmë për heronjtë, kurrë nuk është boll. Si njëri nga bashkëveprimtarët, jo të shumtë asokohe, më duhet të them dy fjalë për Fadilin e madh. Për Fadilin idealist dhe ideolog, frymëzues dhe ideator, veprimtar dhe organizator, i burgosur politik dhe çlirimtar! Për Fadilin drejtues të organizatës së vetme çlirimtare të asokohëshme, Lëvizjes Popullore për Republikën e Kosovës, paraprijëse dhe themeluese e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Prandaj, edhe sot, kjo vepër monumentale, përurimi i të cilës na ka tubuar nga të gjitha anët shqiptare, na vije si trokitje e ndërgjegjes për nderim dhe respekt të dinjitetshëm për Fadilin dhe gjithë çlirimtarët tanë. Veprimtaria organizative e Fadil Vatës dhe gjeneratës së tij, ishte një trokitje e fortë dhe e guximshme e kohës në ndërgjegjen kombëtare për liri. Ishte vazhdimësia e rezistencës së organizuar liridashëse. Ishte kohë pararendëse dhe vendimtare për formësimin dhe ndërtimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, madje dhe të vetë Lirisë. Dhe, mos të harrojmë se, ishte koha kur monizmi po kalonte në sistemin pluripartiak. Me lirinë e organizimit pluralist dhe heqjen e deliktit verbal, demokracia filloi të proklamohet dhe të imponohet si liri e vërtetë, anise pushtuesi po bëhej edhe më i egër në antishqiptarizmin e vet. Nga ana tjetër, atdhetarët e devotshëm, veprimtarët e vendosur dhe çlirimtarët e guximshëm, përkundër kësaj sfide të pazakontë, të bindur se pa luftë nuk vie liria dhe pa liri nuk ka demokraci, u mobilizuan brenda e jashtë vendit dhe arritën që përmes LPRK-së, të organizohen mirëfilli dhe të përqëndrojnë gjithë veprimtarinë e fshehtë çlirimtare kundër pushtuesit serb”,* ka thënë ai, duke shtuar se pavarësia e Kosovës është rezultat i punës, djersës dhe gjakut të të gjithë atyre që u rreshtuan, luftuan dhe u sakrifikuan në përballjen e shenjtë për liri.