Kanali i Korinthit

**Kanali i Korinthit**  është një kanal artificial në Greqi që lidh Gjirin e Korinthit në detin Jon me Gjirin Saronik në detin Egje. Ai përshkon istmusin e ngushtë të Korintit dhe ndan Peloponezin nga kontinenti grek, duke e bërë gadishullin një ishull. Kanali u hap përmes istmusit në nivelin e detit dhe nuk ka kyçe. Është 6.4 km i gjatë dhe vetëm 24.6 m i gjerë në nivelin e detit, duke e bërë atë të pakalueshëm për shumë anije moderne. Aktualisht ka pak rëndësi ekonomike dhe është kryesisht një atraksion turistik.

## Historia 
### Përpjekjet e lashta 
Disa sundimtarë të antikitetit ëndërruan të gërmonin një prerje nëpër isthmus. I pari që propozoi një ndërmarrje të tillë ishte tirani Periander në shekullin e VII para Krishtit. Projekti u braktis dhe Periander në vend të kësaj ndërtoi një rrugë portative tokësore më të thjeshtë dhe më pak të kushtueshme, të quajtur *Diolkos* ose karrexhata prej guri, përgjatë së cilës anijet mund të tërhiqeshin nga njëra anë e istmit në tjetrën.      Ndryshimi i zemrës së Perianderit i atribuohet në mënyra të ndryshme shpenzimeve të mëdha të projektit, mungesës së punës ose frikës se një kanal do t'i kishte grabitur Korintit rolin e tij dominues si një sipërmarrës për mallra.  Mbetjet e *Diolkos* ekzistojnë ende pranë kanalit modern.  

Diadoku Demetrius Poliorcetes (336–283 p.e.s.) planifikoi të ndërtonte një kanal si një mjet për të përmirësuar linjat e tij të komunikimit, por e hoqi planin pasi topografët e tij, duke llogaritur gabimisht nivelet e deteve ngjitur, kishin frikë nga përmbytjet e mëdha.  

Filozofi Apollonius nga Tyana profetizoi se kushdo që do të propozonte të gërmonte një kanal të Korintit do të përballej me sëmundje. Tre sundimtarë romakë e konsideruan idenë, por të gjithë pësuan vdekje të dhunshme; historianët Plutarku dhe Suetonius shkruan se diktatori romak Julius Cezari mendoi të hapte një kanal përmes isthmusit, por u vra para se të fillonte projektin.   Kaligula, perandori i tretë romak, porositi një studim në vitin 40&nbsp;AD nga ekspertë egjiptianë të cilët pohuan gabimisht se Gjiri Korintik ishte më i lartë se Gjiri Saronik . Si rezultat, ata arritën në përfundimin, nëse do të hapej një kanal, ishulli i Aeginës do të përmbytet. Interesi i Kaligula për idenë nuk u largua më tej, pasi edhe ai u vra përpara se të bënte ndonjë përparim. 

 në 1881]]
Perandori Neron ishte i pari që u përpoq të ndërtonte kanalin, duke thyer personalisht tokën me një kazmë dhe duke hequr ngarkesën e parë të shportës me dhe në vitin 67.&nbsp;AD,  por projekti u braktis kur ai vdiq pak më vonë. Fuqia punëtore romake, e përbërë nga 6,000 robër lufte judeanë, filloi të gërmonte  llogore nga të dyja anët, ndërsa një grup i tretë në kreshtë shpoi boshte të thella për të vëzhguar cilësinë e shkëmbit (të cilat u ripërdorën në 1881 për të njëjtin qëllim).  Sipas Suetonius, kanali ishte gërmuar në një distancë prej katër shkallësh - afërsisht  - ose rreth një e dhjeta e distancës totale përgjatë istmusit. Një memorial i përpjekjes në formën e një relievi të Herkulit u la nga punëtorët e Neronit dhe mund të shihet ende sot në prerjen e kanalit.  Përveç kësaj, meqë kanali modern ndjek të njëjtin kurs si ai i Neronit, nuk ka mbetur asnjë mbetje. 

Filozofi grek dhe senatori romak Herodes Atticus dihet se kishte menduar të gërmonte një kanal në shekullin e 2 pas Krishtit, por nuk mori një projekt në zhvillim.  Venedikasit gjithashtu e konsideruan atë në 1687 pas pushtimit të Peloponezit, por gjithashtu nuk filluan asnjë punë në terren. 

### Ndërtimi i kanalit modern 
Ideja e një kanali u ringjall pasi Greqia fitoi pavarësinë formale nga Perandoria Osmane në 1830. Burri shteti grek Ioannis Kapodistrias i kërkoi një inxhinieri francez të vlerësonte fizibilitetin e projektit, por duhej ta braktiste atë kur kostoja e tij u vlerësua në 40&nbsp;milion franga ari — shumë e shtrenjtë për vendin e sapopavaruar. Një shtysë e re u dha nga hapja e Kanalit të Suezit në vitin 1869 dhe, vitin e ardhshëm, qeveria e kryeministrit Thrasyvoulos Zaimis miratoi një ligj që autorizonte ndërtimin e një kanali të Korintit. Sipërmarrësit francezë u vunë në krye, por, pas falimentimit të kompanisë franceze që kishte tentuar të gërmonte Kanalin e Panamasë, bankat franceze refuzuan të jepnin hua dhe kompania falimentoi gjithashtu. Një koncesion i ri iu dha *Société Internationale du Canal Maritime de Corinthe* në 1881, e cila u ngarkua për të ndërtuar kanalin dhe për ta operuar atë për 99 vitet e ardhshme. Ndërtimi u përurua zyrtarisht më 23 prill 1882 në prani të mbretit George I të Greqisë . 

Kapitali fillestar i kompanisë ishte 30,000,000 franga (6.0 USD).&nbsp;milion në paratë e ditës), por pas tetë vitesh punë, ajo mbeti pa para dhe një ofertë për të emetuar 60,000 obligacione me nga 500 franga secila dështoi kur më pak se gjysma e obligacioneve u shitën. Kreu i kompanisë, István Türr, falimentoi, ashtu si edhe vetë kompania dhe një bankë që kishte rënë dakord të mblidhte fonde shtesë për projektin.  Ndërtimi rifilloi në vitin 1890, kur projekti iu transferua një kompanie greke dhe përfundoi më 25 korrik 1893 pas 11 vitesh punë. 

### Pas përfundimit 
Kanali pati vështirësi financiare dhe operative pas përfundimit. Ngushtësia e kanalit e bën të vështirë lundrimin. Muret e tij të larta gypin erës përgjatë gjatësisë së tij dhe kohët e ndryshme të baticave në dy gjire shkaktojnë rryma të forta baticore në kanal. Për këto arsye, shumë operatorë anijesh nuk ishin të gatshëm të përdornin kanalin dhe trafiku ishte shumë më i ulët se parashikimet. Trafiku vjetor prej pak më pak se 4&nbsp;milion ton neto ishin parashikuar, por deri në vitin 1906 trafiku kishte arritur vetëm gjysmë milioni ton neto në vit. Deri në vitin 1913, totali ishte rritur në 1.5&nbsp;milion ton neto, por ndërprerja e shkaktuar nga Lufta e Parë Botërore rezultoi në një rënie të madhe të trafikut.