Islami dhe skllavëria

Në zonën ku ka lindur, **feja islame** e ka gjetur **skllavërinë** si një konstrukt të rrënjosur thellë duke vazhduar ta mbajë atë. Muhamedi dhe bashkëkohësit e tij zotëronin, blenin, shitnin dhe lironin skllevër ose i përdornin skllavet si konkubina *(gra pa kurorë)*. Së fundi doli ligji për heqjen e skllavërisë në Mauritani më 8 gusht 2007.
[parapamje|250px|Çlirimi me blerje i robërve të krishterë në [Algjer nëpërmjet klerikëve të urdhërit të mercedarëve (rreth vitit 1670).]] 

## Termi arab 
Skllavi quhet në arabisht *ʿabd* (shih kuranin 2:178), *rakaba* ose *mamlūk* (shih Mamlukët). Në kuran skllevërit përshkruhen ndryshe me shprehjen „që i keni në dorën e djathtë“ (*mā malakat aymānukum*, psh. sure 24, vargu 33). Skllavet quhen në arabisht *xhārijja* (arabisht جارية) ose *ama* (arabisht امة).

## Skllavëria në të drejtën islamike 
Kurani e trajton skllavërinë si një konstrukt të natyrshëm. Dallimi ndërmjet njerëzve të lirë dhe skllevërve është sipas kuranit pjesë e rendit hyjnor (16:71). Megjithatë për skllavërinë janë vendosur rregulla më pak të rrepta se ato ekzistuese deri atëherë. Ndryshe nga jurisprudenca romake, e cila e trajton skllavin vetëm si pronë e të zotit, sipas të drejtës islamike skllevërit janë njerëz dhe objekte njëkohësisht. Si pronë e të zotërve të tyre, ata mund të dhurohen, të jepen hua, të jepen si peng, të trashëgohen ose të shiten. Nga ana tjetër ata kanë të drejtë të trajtohen mirë (4:36), si dhe për përkujdesje dhe ushqim. Në një shkrim të Bukharit Muhamedi thotë:

:''Skllevërit tuaj janë vëllezërit tuaj. Zoti jua ka vendosur nën urdhrin tuaj. Kush qëndron mbi vëllanë e tij duhet t'i japë atij për të ngrënë atë që ha vetë, t'i japë veshje nga ajo që vesh vetë. Mos i ngarkoni me punë që i kalojnë forcat e tyre. Dhe në rast se i ngarkoni me to atëherë ndihmojini!'' 

Brenda territorit të sundimit islamik skllevërit nuk kanë të drejtë të dalin si dëshmitarë në gjyq ose të kenë pronë private. Për t'u martuar skllevërit duhet të marrin pëlqimin e të zotërve. Fëmijët e një skllaveje të martuar janë pronë e të zotit të saj edhe kur burri është njeri i lirë.

Lirimi i një skllavi shihet në fenë islame si vepër devote ndaj zotit (*kurla*). Sipas një gojëdhëne mbi profetin Muhamed, lirimi i një skllavi mysliman e ruan të zotin nga zjarri i ferrit:

:*Kush lë të lirë një skllav* (mysliman) *do të shpëtojë nga zjarri i ferrit.*

Skllavi mund të lirohet me anë të një vendimi testamentar (arabisht *tadbīr*). Skllavi është i lirë kur i zoti vdes. Është mbizotërues mendimi se një vendim i tillë nuk mund të kthehet mbrapsht dhe skllavi as nuk mund të shitet ose të falet më. Sipas të drejtës islamike, skllevërit mund të lirohen edhe vetë me pagesë (*kitāba*). Por kjo nuk është e drejtë e garantuar nga ligji. Në rast të një lirimi të tillë me blerje, skllavi ka të drejtë të ndihmohet me anë të taksës së lëmoshës.

Lirimi i skllevërve (arabisht *ʿitk*) parashikohet nga kurani si sanksion *(dënim)* për shkelje të ndryshme. Një skllav mysliman duhet lënë i lirë si shpagim për vrasjen e një besimtari (4:92). Gjithashtu lirimi vendoset si shpagim në rast shkeljeje betimi (5:89) dhe marrjes mbrapsht të një ndarjeje (58:3). Lirimi sugjerohet edhe si akt bamirësie (2:177). Me anë të lirimit krijohet ndërmjet skllavit dhe të zotit të mëparshëm një marrëdhënie klientale me pasoja trashëgimore.

## Historia 
Një rast i njohur i skllavërimit të një fisi nga koha e hershme e fesë islame është Banu Kuraiza. Ky fis çifut nga Yathrib-i (sot Medina) u sulmua pas betejës së llogoreve nga myslimanët nën udhëheqjen e Muhamedit. Pasi Banu Kuraiza-t u dorëzuan, burrave të këtij fisi iu prenë kokat ndërsa fëmijët dhe gratë u bënë skllevër. Ibn Ishak-u e përshkruan kështu ndarjen e trofesë *(plaçkës)* së luftës:

:''Profeti e ndau mallin si dhe gratë dhe fëmijët e Banu Kuraiza-ve mes myslimanëve. Ai caktoi se ç'pjesë e plaçkës u takonte kalorësve dhe këmbësorëve dhe mbajti një të pestën për vete. […] Gratë dhe fëmijët robër nga një e pesta ai i çoi me përkrahësin Sa'd ibn Zaid në Naxhd duke i ndërruar me kuaj dhe armë. Një nga gratë robëresha, Rajhana bint 'Amr, profeti e mbajti për vete. Ajo mbeti në zotërimin e tij deri sa ai vdiq.''

Në rastin e fisit Banu 'l mustalik Muhamedi i propozoi Xhuvarrijja bint al-Harith-it, e cila bashkë me fisin e saj u kishte rënë si plaçkë lufte në dorë myslimanëve dhe që e luste atë ta ndihmonte që ta lironte duke e blerë, të martohej me të. Pas kësaj myslimanët i lëruan skllevërit dhe skllavet që u kishin rënë si pjesë pasi nuk donin të mbanin në zotërim si skllevër pjesëtarët e fisit të gruas së profetit. Të famshëm janë bërë skllevërit ushtarakë turq, të cilët u morën në shërbim në Bagdad nga kalifi Al-Mutasim për të mbrojtur si gardë pretoriane sundimtarin dhe për të përforcuar ushtrinë. Më vonë këta „mamlukë“ morrën në dorë pushtetin duke themeluar disa dinasti.

Një formë e veçantë e skllavërisë ka qenë devshirmeja *(rekrutimi me forcë i fëmijëve)* në Perandorinë Osmane, ku djemtë e vegjël u merreshin familjeve të provincave kristiane, stërviteshin dhe islamizoheshin me forcë. Këta trupa përbënin bazën e forcave të jeniçerëve dhe të administratës së perandorisë duke pasur mundësi për t'u ngjitur në pozitat më të larta të shtetit. Gjithashtu shumë sundimtarë në historinë islamike kanë qenë bij skllavesh. Në Perandorinë Osmane skllavëria u hoq më 1847. Deri në fillim të shekullit të 20-të rrëfejnë udhëtarët nëpër vendet orientale si psh. Christiaan Snouck Hurgronje mbi tregun e skllevërve në Mekkë. Ligji u diskutua ashpër nga deputetët votues në parlament.

I njohur u bë edhe Dubai kur më 2006 në Miami (Florida) do të hapej një proçes gjyqsor kundra emirit sheh Muhammed bin Rashid Al Maktoum për shkak të skllavërisë së organizuar me 30 mijë fëmijë të skllavëruar në 30 vjetët e fundit, por që u mbyll për shkak të kapërcimit të sferës së kompetencave të gjykatës. Pralelisht me këtë Dubai ra në ujdi me UNICEF-in që t'u kthente një mijë fëmijë të shpërdoruar si jockeys *(xhokej, kalorës)* devesh familjeve të tyre dhe të shlyente të gjitha shpenzimet. Megjithatë supozohet se ekzistojnë 10 mijë fëmijë nga Bangladeshi, jugu i Indisë, Sudani und Etiopia që shërbejnë si jockeys devesh në vendet e Këshillit të Bashkëpunimit në Gjirin Persik. Antropologu francez Malek Chebel, i cili angazhohet për një fe islame të përparuar dhe liberale ka kërkuar pas udhëtimeve nëpër vendet islamike që pikërisht për rajonin e Gjirit Persik duhen bërë kërkime të hollësishme mbi trafikun e njerëzve.

## Teoritë bashkëkohore 
Fillimisht feja islame e ka legjitimuar skllavërinë, e cila u hoq dalëngadalë në shumicën e vendeve islamike vetëm pas ndikimit kolonialist të vendeve evropiane që filloi të ndihet para rreth 100 vjetësh.
Brenda fesë islame sot nuk ekziston qëndrim i njëzëshëm ndaj skllavërisë. Disa përfaqësues bashkëkohorë të fesë islame argumentojnë duke pretenduar se feja islame e ka hequr gradualisht skllavërinë. Në lidhje me vlerësimin e skllavërisë në vendet orientale islamike predikuesi islamik turk Fethullah Gülen vë në dukje trajtimin njerëzor të skllevërve si dhe domosdoshmërinë dhe legjitimitetin historik të skllavërisë. Përndryshe, thotë ai, myslimanëve do t'u duhej t'i vrisnin, burgosnin ose t'i linin të lirë robërit e tyre. Gjithashtu ai thotë se heqja e menjëhershme e skllavërisë prej Muhamedit nuk ka qenë e realizueshme. Sipas mendimit të këtij teologu islamik, feja islame e sheh skllavërinë si një konstrukt „që duhet reformuar pak nga pak, deri sa ai, përkrah zhvillimit shpirtëror, kulturor dhe social me kalimin e kohës të zhduket krejtësisht“. Një qëndrim të kundërt mban këtu sheiku arabo-saudit Saleh Al-Fawzan, kryeautori i planeve mësimore për rreth 5 milion nxënës dhe studentë sauditë (edhe të shkollave arabo-saudite në botë), i cili thotë në një kasetë të inçizuar: „skllavëria është pjesë përbërëse e fesë islame“ dhe „skllavëria është pjesë e xhihadit, dhe xhihadi do të qëndrojë përderisa të ekzistojë feja islame“. Al-Fawzan-i, një anëtar i njohur i këshillit më të lartë të juristëve teologë (*ylema* ose *ulama*), organit më të lartë fetar të Arabisë Saudite, konsiderohet si veçanërisht konservativ dhe që hedh poshtë çdo modernizim.

## Shih edhe 
* Tregëtia afrikano-lindore e skllevërve
* Tregëtia mesdhetare e skllevërve
* Kritika ndaj fesë islame

## Literaturë 
* William Gervase Clarence-Smith: Islam and the abolition of slavery. Oxford University Press, Oxford, New York 2006. 978-0-195-22151-0 Përshkrim i botuesit , Pamje nga libri
* Humphrey J. Fisher: Slavery in the history of Muslim Black Africa, New York University Press. New York 2001. ISBN=0-814-72716-6. Online Përshkrim i botuesit 
* Egon Flaig: Weltgeschichte der Sklaverei. Beck'sche Reihe 1884. Beck, München 2009. ISBN 978-3-406-58450-3. Online Përmbajtja. Faqet 83-124, 136-139
* Th. W. Juynboll: në: E. J. Brill's First Encyclopaedia Of Islam 1913–1936, Leiden 1987, Vëll. 1, fjala: 'Abd.
* Paul E. Lovejoy: Slavery on the frontiers of Islam. Markus Wiener Publishers. Princeton 2004. ISBN 1-55876-328-7. Online Përmbajtja 
* Kwesi Kwaa Prah: Reflections on Arab-led slavery of Africans. Centre for the Advanced Studies of African Society. Kapstadt 2005. ISBN 978-1-919932-05-7. Online Përshkrim i botuesit 
* Irene Schneider: Kinderverkauf und Schuldknechtschaft. Untersuchungen zur frühen Phase des islamischen Rechts. Deutsche Morgenländische Gesellschaft. Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes. Vëll. 52,1. Steiner, Stuttgart 1999. ISBN 3-515-07086-9
* Ronald Segal: Islam's Black slaves. The other Black diaspora. Farrar, Straus and Giroux, New York 2001. ISBN 0-374-22774-8. Online Përshkrim i botuesit 
* Tidiane N'Diaye: Le génocide voilé. Enquête historique. Gallimard, Paris 2008. ISBN 978-2-07-011958-5
* Malek Chebel: L'esclavage en terre d'islam. Un tabou bien gardé. Fayard, Paris 2007. ISBN 978-2-213-63058-8

## Weblinks 
* BBC Religion & Ethics - Islam and slavery
* Zentralrat der Muslime in Deutschland Përgjigje FAQ. Kapitulli X,11

## Referime