Burimet e parinovueshme

parapamje|Minierat e thëngjillit në Kosovë janë burime të parinovueshme
**Burim i parinovueshëm** (i quajtur edhe **burim i kufizuar** ose **burim i paripërtëritshëm**) është një burim natyror që nuk mund të zëvendësohet lehtësisht me mjete natyrore me një ritëm mjaft të shpejtë për të vazhduar me konsumin.  Një shembull janë lëndët djegëse fosile me bazë karboni. Lënda organike origjinale, me ndihmën e nxehtësisë dhe presionit, bëhet lëndë djegëse si nafta ose gazi. Mineralet e tokës dhe xehet e metaleve, lëndët djegëse fosile ( thëngjilli, nafta, gazi natyror ) dhe ujërat nëntokësore në akuiferë të caktuar konsiderohen të gjitha burime jo të rinovueshme, megjithëse elementët individualë ruhen gjithmonë (përveç në reaksionet bërthamore, prishjen bërthamore ose arratisjen atmosferike). 

Arsyet qe po shterojne burimet e naftes 

Nevojat e 7 miliardë njerëzve…

Burimet varfërohen kur përdoren më shpejt se sa mund të rimbushen vetë. Revolucioni industrial është pika  kur filloi gjithçka. Ndërsa kultura jonë përparonte dhe speciet tona shpikën shumë gjëra që do ta bënin jetën tonë më të lehtë, kërkesa jonë për lëndë të para u rrit me hapa të mëdha. Ne i marrim këto burime nga tjetri. Problemi është se ne po përdorim shumë dhe pa kujdes. Planeti ynë thjesht nuk mund të vazhdojë me kërkesat tona gjithnjë në rritje.

Nafta shterohet për shkak të disa faktorëve, të cilët përfshijnë:

Degradimi natyral: Nafta është një produkt natyral i cili gjatë kohës së zhytjes në tokë mund të degradohet nëpërmjet proceseve natyrale të shkrirjes dhe avullimit. Kjo do të thotë se një pjesë e naftës do të ndryshojë formë dhe do të bëhet më e vështirë për të nxjerrë dhe përpunuar.

Procesi i ndërtimit të presioneve: Kur nafta nxirret nga tokat nëpërmjet pompave dhe burimeve të tjera të prodhimit, ajo mund të përjetojë ndryshime të mëdha të presionit. Kjo mund të shkaktojë ndryshime në strukturën molekulare të naftës dhe në cilësinë e saj.

Kushtet e depozitimit: Nafta është një produkt i cili duhet të depozitohet në kushte të veçanta, duke përfshirë temperaturën, presionin dhe lagështinë. Nëse këto kushte nuk respektohen, ajo mund të përjetojë ndryshime në cilësi dhe të shpërthejë.

Përpunimi i naftës: Procesi i përpunimit të naftës në rafineri mund të shkaktojë ndryshime në cilësinë e naftës. Në këtë proces, nafta ndahet në pjesë të ndryshme dhe këto pjesë pastaj përpunohen së bashku për të krijuar produktet përfundimtare të naftës, si benzina dhe nafta e nxjerrë nga avullimi.

Këto janë disa nga faktorët kryesorë që shkaktojnë shterimin e naftës. Nëse nuk trajtohen në mënyrë adekuate, këto faktorë mund të shkaktojnë ndryshime të mëdha në cilësinë dhe sasinë e naftës. Pa naftë, transporti global do të dobësohet rëndë. Rishikimi Statistikor i BP i World Energy vlerëson se ka mbetur 188.8 milion ton naftë në rezervat e njohura të naftës që nga viti 2010. Nëse kërkesa jonë aktuale vazhdon, kjo naftë do të jetë e mjaftueshme vetëm për të plotësuar kërkesat botërore për 46.2 vitet e ardhshme.

## Përmbledhje 
Anasjelltas, burime të tilla si druri (kur prehet në mënyrë të qëndrueshme) dhe era (që përdoret për të fuqizuar sistemet e konvertimit të energjisë) konsiderohen burime të rinovueshme, kryesisht për shkak se rimbushja e tyre e lokalizuar mund të ndodhë brenda kornizave kohore domethënëse edhe për njerëzit.

Burimet më të njohura të parinovueshme janëË
* Mineralet e tokës dhe xehet e metaleve 
* Lëndët djegëse fosile 
* Lëndët djegëse bërthamore 

## Burimet e rinovueshme 
djathtas|parapamje| Diga e Three Gorges, stacioni më i madh i gjenerimit të energjisë së rinovueshme në botë.

Burimet natyrore, të njohura si burime të rinovueshme, zëvendësohen nga proceset natyrore dhe forcat e vazhdueshme në mjedisin natyror . Ekzistojnë burime të rinovueshme dhe materiale të riciklueshme të ndërprera dhe të përsëritura, të cilat përdoren gjatë një cikli ose gjatë një kohe të caktuar dhe mund të shfrytëzohen për çdo numër ciklesh.

Prodhimi i mallrave dhe shërbimeve duke prodhuar produkte në sistemet ekonomike krijon shumë lloje mbetjesh gjatë prodhimit dhe pasi konsumatori i ka përdorur ato. Materiali më pas ose digjet, groposet në një landfill ose riciklohet për ripërdorim. Riciklimi i kthen materialet me vlerë që përndryshe do të bëheshin mbeturina sërish në burime të vlefshme.

Në mjedisin natyror uji, pyjet, bimët dhe kafshët janë të gjitha burime të rinovueshme, për sa kohë që monitorohen, mbrohen dhe ruhen në mënyrë adekuate. Bujqësia e qëndrueshme është kultivimi i materialeve bimore dhe shtazore në një mënyrë që ruan ekosistemet bimore dhe shtazore dhe që mund të përmirësojë shëndetin e tokës dhe pjellorinë e tokës për një afat të gjatë. Mbipeshkimi i oqeaneve është një shembull se ku një praktikë ose metodë e industrisë mund të kërcënojë një ekosistem, të rrezikojë speciet dhe ndoshta edhe të përcaktojë nëse një peshkim është apo jo i qëndrueshëm për t'u përdorur nga njerëzit. Një praktikë ose metodë e parregulluar e industrisë mund të çojë në një shterim të plotë të burimeve. 

Energjia e mundshme e valëve në vijat bregdetare mund të sigurojë 1/5 e kërkesës botërore. Energjia hidroelektrike mund të sigurojë 1/3 e totalit të nevojave tona globale për energji. Energjia gjeotermale mund të sigurojë 1.5 herë më shumë energjinë që na nevojitet. Ka erë të mjaftueshme për të fuqizuar planetin 30 herë më shumë, fuqia e erës mund të plotësojë vetëm të gjitha nevojat e njerëzimit. Dielli aktualisht furnizon vetëm 0.1% të nevojave tona botërore për energji, por ka mjaftueshëm për të plotësuar nevojat e njerëzimit 4000 herë më shumë, e gjithë kërkesa globale e parashikuar për energji deri në vitin 2050.  

## Shih edhe 
* Burimi
* Burimi natyror
* Burimet e ripërtëritshme

## Referime