Muqdisho

**Muqdisho** , oo loo yaqaan **Xamar**, waa caasimadda iyo magaalada ugu dadka badan Soomaaliya . Magaaladu waxa ay u shaqaynaysay sidii deked muhiim ah oo isku xidha ganacsatadii ka soo gudubtay badweynta hindiya kun sano waxaana ku nool dad lagu qiyaaso magaalooyinka 2,610,483.

Muqdisho waxay ku taallaa gobolka Banaadir ee xeebta badweynta Hindiya , taasoo, si ka duwan gobollada kale ee Soomaaliya, loo tixgeliyo degmo halkii maamul goboleed (dowlad federaal ah).
Muqdisho waxay leedahay taariikh fog, taasoo ka soo bilaabanta xilliyadii hore ilaa hadda, waxayna ahayd caasimadii Saldanadii Muqdisho qarnigii 9-aad ilaa 13-aad, taasoo qarniyo badan gacanta ku haysay ka ganacsiga dahabka ee Badweynta Hindiya , aakhirkiina waxay hoos timid Boqortooyadii Ajuuraan qarnigii 13-aad oo door muhiim ah ka ahayd ganacsigii badda ee Waddada xariirta ee dhexe . Muqdisho waxay ku naaloonaysay barwaaqadeeda sare ee qarniyadii 14-aad iyo 15-aad , waxayna ahayd xilligii hore ee casriga ahaa magaalada ugu qanisan ee ku taal xeebaha Bariga Afrika , iyo sidoo kale xudunta u ah warshadaynta dharka oo kobcaysa .  Qarnigii 17aad, Muqdisho iyo qaybo ka mid ah koonfurta Soomaaliya waxay hoos tageen Imaamkii Hiraab . Qarnigii 19-aad, waxa ay hoos timid Saldanadii Geledi ee Saamaynta.
Sanadkii 1894-tii, madaxii Soomaaliyeed wuxuu heshiis nabadeed, saaxiibtinimo, iyo ilaalin la saxiixday Filonardi oo ka tirsan Shirkadda Ganacsiga ee Banaadir.  Bilawgii gumaystihii Talyaanigu wuxuu soo maray marxalado kala duwan, iyadoo heshiisyo la kala saxiixday 1880-aadkii, waxaana xigay xiriir dhaqaale oo dhex maray beelaha Soomaaliyeed iyo Shirkaddii Ganacsiga ee Banaadir, ka dibna Boqortooyada Talyaanigu waxay si toos ah u maamuli jirtay 1906-dii, Maamulkii Millatari ee Ingiriiska ee Soomaaliya ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka iyo Dhulkii Aaminaada ee Somaliland oo uu maamuli jiray 5 Talyaanigu 190kii. 
Taas waxa ku xigtay xornimada 1960-kii, waa xilligii Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Soomaaliya xilligii Siyaad Barre uu madaxweynaha ka ahaa (1969-1991). Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya oo socday saddex iyo toban sano ka dib wuxuu burburiyay magaalada. Dabayaaqadii 2010-kii iyo 2020-meeyadii, waxa bilaabmay dib-u-dhis wayn.

## Degmooyinka ay ka koobantahay Muqdisho

## Asalka erayga
Asalka magaca Muqdisho (Muqdisho)  waxaa loo maleynayaa inuu ka soo jeedo qaab-dhismeedka ereyada Soomaaliga ah ee Muuq iyo Disho, oo macneheedu yahay "dilaaga aragga" ama "indho-la'aanta", oo laga yaabo inuu tilmaamayo bilicda magaalada. Sahmiyihii qarnigii 16-aad ee Leo Africanus wuxuu magaalada u yaqaannay Magadazo (alt. Magadoxo ) wuxuuna ku tilmaamay inay tahay meel qurux badan oo qani ah. Aragti kale ayaa ah in magacu ka kooban yahay laba eray oo Soomaali ah, Maqal iyo Disho , oo macneheedu yahay "meesha idaha lagu qalo". 
Magaca ay dadka deegaanku isticmaalaan waa Xamar (Xamar) oo laga yaabo inuu tilmaamayo midabka cas. Tani waxay noqon kartaa iyada oo la tixraacayo jawiga casaanka ah iyo buuraha, oo macnaheedu yahay magaalo lagu dhisay ciid cas. Xaafadda hore ee Xamar Weyne waxay isku daraysaa laba kelmadood, xamar (cas) iyo wein (weyn).  Sidoo kale waa ereyga Soomaaliga ee tamarind. 
Xabashida , magaalada Muqdisho iyo nawaaxigeeda waxa loo yaqaanay Machidas . Boqortooyo xoog badan, oo ay Xabashidu inta badan dagaal kula jirtay, ayaa mar ka hanaqaadday halkaas. Waxaa lagu tilmaamay inay tahay magaalo wanaagsan oo laga dhisay meel wax yar u jirta xeebta, Machidas waxay ku taallaa waqooyiga Zanguebar waxayna ku taal qasri boqor, masaajido badan iyo guryo dhagax ah oo lagu rinjiyeeyay saqafyo fidsan. Magaca Machidas wuxuu sidoo kale ka muuqdaa khariidadaha qarniyadii 18-aad iyo 19-aad. 
Ilaha Carabiga ayaa Muqdisho ku qoray Maqdīshū (مَقْدِيشُو). Buugga An Azania Trio waxa uu soo jeedinayaa isku xirka Cibraaniga mqdsh ("meesha quduuska ah"), oo ay suurtagal tahay in lagu xiro taariikhda laba rabbaaniyiinta ee taariikhda hore ee magaalada. 
## Taariikhda
### Qadiimiga

### Sarabiyon
Magaalada qadiimiga ah ee Sarapion ayaa la rumeysan yahay inay ahayd dawladii ka horaysay ee Muqdisho. Waxaa lagu sheegay Periplus of the Erythraean Sea , oo ah dukumeenti socdaal oo Giriig ah oo soo bilowday qarnigii koobaad ee AD, taasoo ka mid ah dekedaha ganacsi ee taxanaha ah ee ku yaal xarafka Soomaalida. Sida laga soo xigtay Periplus , ganacsiga badda ayaa horay ugu xiray dadka ku nool aagga Muqdisho iyo bulshooyinka kale ee ku teedsan Badweynta Hindiya. 
Waqtiyadii hore Muqdisho waxay ka mid ahayd dawlad-goboleedka Soomaaliyeed ee ku hawlanaa ganacsi faa'iido badan leh oo isku xidhi jiray baayacmushtarka Soomaaliyeed ee Phenicia , Ptolemic Masar , Giriiga, Parthian Persian , Sabaeans ,Nabataea iyo Boqortooyada Roomaanka .Badmaaxiinta Soomaaliyeed waxay u adeegsan jireen markabkii hore ee badda Soomaaliya ee loo yaqaan beden si ay u daabulaan shixnaddooda.
### Aasaaska iyo asalka
Asaaskii qawmiyadda Muqdisho iyo suldaankeedii xigay waxay ahayd mawduuc laga hadal hayo Cilmi-baarista Soomaaliyeed . Ioan Lewis iyo Enrico Cerulli waxay rumaysnaayeen in magaalada la aasaasay oo ay ka taliyaan golaha qoysaska Carabta iyo Faaris. Si kastaba ha ahaatee, tixraaca IM Lewis iyo Cerulli waxay heleen raad ku saabsan qoraalkii qarnigii 19aad ee loo yaqaan Kitab Al-Zunuj, kaas oo culimada casriga ah ay ku gacan sayreen sidii aan la isku halleyn karin oo aan taariikhi ahayn.  Waxaa ka sii muhiimsan, waxay ka hor imanaysaa qoraallo qadiimi ah oo qoraal ah iyo caddaymo qadiimi ah oo ku saabsan ilbaxnimadihii iyo bulshooyinkii ka curtay xeebaha Soomaaliya, isla markaana ay u ahaan jireen awoowayaasha Muqdisho iyo magaalooyinka kale ee xeebaha ah. Haddaba, faaris iyo Carabtii aasaaska "kharaafaadka" waxaa loo tixgaliyaa sidii gumeysi been abuur ah oo duugoobay oo ku saabsan awoodda Afrikaanka si ay u abuuraan dowladahooda casriga ah. Waxaa hadda si weyn loo aqbalay in ay hore u jireen beelo deggan xeebaha Soomaaliya oo leh hoggaan Soomaali ah, kuwaas oo qoysaska Carabta iyo Faaris ay ku khasbanaadeen in ay weydiistaan ​​fasax ay ku degaan magaalooyinkooda. Waxa kale oo aad mooddaa in Soomaalida deegaanku ay ku sii haysteen siyaasad ahaan iyo tiro ahaanba sarraynta xeebaha halka muslimiinta soo-galootiga ahi ay mari lahaayeen hab is-dhexgal ah oo ay qaataan afka iyo dhaqanka deegaanka. 
Muqdisho oo ay weheliso Saylac iyo magaalooyinka kale ee xeebaha Soomaaliyeed waxa lagu aasaasay shabakad wadani ah oo ku lug leh ganacsiga dalka dibadiisa taasina waxay dhacday ka hor intaanay Carabtu soo haajirin ama ka ganacsanin xeebaha Soomaaliya. Taasi waxay dib u soo noqotaa qiyaastii afar kun oo sano waxaana taageeray caddaynta qadiimiga ah iyo qoraalka. 
Taas waxaa caddeeyey qoraalkii Giriigga ee qarnigii hore ee AD Periplus of the Erythraean Sea , oo si faahfaahsan u qeexaya magaalooyin badan oo deked ah oo ku yaal Soomaaliya hore, iyo sidoo kale aqoonsiga Sarapion-kii hore ee magaalada oo hadhow loo yaqaan Muqdisho. Markii Ibn Battuta uu booqday Saldanada qarnigii 14-aad, waxa uu u aqoonsaday Suldaanku in uu asal ahaan ka soo jeedo Barbara , oo ah erey qadiimi ah oo lagu tilmaamo awoowayaasha Soomaalida . Sida uu qabo Ross E. Dunn Muqdisho, ama magaalo kale oo xeebta ku taal midna looma tixgelin karo in ay yihiin dhul shisheeye oo Carab ama Faaris ah, balse waxay ahaayeen magaalooyin Afrikaan ah. 
Yaqut al-Hamawi , oo ahaa juqraafi hore oo Muslim ah sannadkii 1220 ayaa ku tilmaamay Muqdisho inay tahay magaalada ugu caansan xeebta. Yacquut wuxuu kaloo xusay in Muqdisho ay tahay magaalo ay deggan yihiin reer Berberi, laguna tilmaamo inay tahay "Madoow madaw" oo lagu tiriyo awoowayaasha Soomaalida casriga ah.  Qarnigii saddex iyo tobnaad, Ibn Saciid wuxuu ku tilmaamay Muqdisho, Marka iyo Baraawa oo ku yaalla xeebta Banaadir inay noqdeen xarumo Islaami iyo ganacsi oo ku yaalla Badweynta Hindiya . Wuxuu sheegay in dadka ku dhaqan xeebaha Banaadir iyo gudaha ay u badan yihiin dad Soomaali ah oo u badan ganacsato Carab, Faaris iyo Hindi ah oo ku nool magaalooyinka xeebta.  Ibnu al-Mujawir waxa uu xusay Banu Majid oo ka soo qaxay gobolka Mundhiriya ee Yemen sannadkii 1159kii oo degay Muqdisho iyo weliba ganacsato ka soo degtay magaalooyinka Abyan iyo Xaramka.
Muqdisho dhaqan ahaan waxaa dega afar qabiil. Waa Moorshe, Iskashato, DhabarWeyne, iyo Banaadoow. Moorshe waxaa lagu tiriyaa kooxda ugu da'da weyn Muqdisho waxaana lagu tiriyaa inuu yahay beel ka mid ah beelaha Ajuuraan oo aasaasay mid ka mid ah boqortooyooyinkii dhexe ee ugu xooga badnaa Afrika, Ajuran Sultanate .  Kooxda Gibil Madow ee Banaadiriga waxaa la sheegaa in ay ka soo jeedaan qabaa’ilka Soomaalida ee ka soo jeeda gudaha dalka oo u badan qowmiyadda Banaadiriga oo tiro yar oo Gibil Cads ah oo ka soo jeeda Muslimiinta soo galootiga ah.
### Muddada Dhexe
### Muqdisho Suldaan

Saldanada Muqdisho waxay ahayd suldaanad dhexe ee Soomaaliyeed oo xarunteedu ahayd koonfurta Soomaaliya . Waxay u kacday sidii mid ka mid ah quwadihii hore ee Geeska Afrika ee taliskii Fakhr ad-Diin ka hor intii aanay qayb ka noqon boqortooyadii Ajuuran ee sii fidaysay qarnigii 13aad.  Saldanada Muqdisho waxa ay haysatay shabakad ganacsi oo ballaadhan, waxa ay gacanta ku haysay ganacsigii dahabka ee gobolka , waxaanay samaysatay lacagteeda , waxaanay dhaxal-dhismeed ballaadhan uga tagtay koonfurta Soomaaliya ee maanta.  Dawlad-magaalo-magaaleed oo saamayn badan ku leh dhul-xeebeedka dariska la ah.

Sanado badan Muqdisho waxa ay u shaqaynaysay sidii magaaladii hore ee بلد البربر ( Bilad al Barbar – "Dhulkii Berberka "), iyada oo la odhan jiray qarniyadii dhexe ee Carabiga loogu magac daray xeebta Soomaaliya.       Kadib booqashadiisa magaalada, taariikhyahankii Suuriyaanka ahaa ee Yaqut al-Hamawi qarnigii 12-aad (Adoon hore oo Giriig ah) wuxuu qoray taariikh caalami ah meelo badan oo uu booqday Muqdisho wuxuuna ku tilmaamay magaalada ugu qanisan uguna awoodda badan gobolka waxayna ahayd xarun Islaami ah oo ka gudubta badweynta Hindiya . 

### Muqdisho-dhexe
Intii uu socdaalka ku jiray, ibn Saciid al-Maghribi (1213–1286) waxa uu xusay in magaalada Muqdisho ay mar horaba noqotay xarunta Islaamiga ah ee gobolka. Waqtigii uu ku dhashay Tangier ibn Battuta oo safar ah ka soo muuqday xeebta Soomaaliya 1331, magaaladu waxay ku jirtay heerka ugu sarreeya ee barwaaqadeeda. Wuxuu ku tilmaamay Muqdisho inay tahay "magaalo aad u weyn" oo ay ku nool yihiin ganacsato badan oo qani ah, taasoo caan ku ahayd dhar tayo sare leh oo ay u dhoofin jirtay Mamluk Sultanate- ka Masar ka talinaysay , iyo meelo kale. Wuxuu kaloo sharraxayaa soo dhawaynta dadka Muqdisho iyo sida dadka deegaanku u gelin lahaayeen dadka safarka ah guryahooda si ay u caawiyaan dhaqaalaha maxalliga ah.  Batuuta wuxuu intaas ku daray in magaalada uu ka talinayay suldaan Soomaaliyeed Abuu Bakar bin Shaikh Cumar Wuxuu xusay in suldaan Abu Bakar uu lahaa midab madaw oo uu ku hadli jiray afkiisa hooyo (Soomaali) balse uu si fiican u yaqaanay luqadda Carabiga. Suldaanku waxa kale oo uu lahaa ra'yi- galiyayaal , khubaro xagga sharciga ah, taliyayaal, bohommo iyo saraakiil kale.           Ibnu Khalduun (1332 ilaa 1406) wuxuu buuggiisa ku xusay in Muqdisho ay ahayd magaalo weyn . Waxa kale oo uu ku andacoodey in magaalada ay ku badan yihiin ganacsato badan oo maalqabeeno ah . 
Muddadaas waxa ay dhaleen shakhsiyaad caan ah sida Cabdil-Aziz-kii Muqdisho oo uu ibnu Battuta ku tilmaamay in uu yahay guddoomiyaha iyo madaxa jasiiradda Maldives .  Isaga dabadiis waxa loogu magac daray Masjidka Cabdul-Casiis ee Muqdisho, kaas oo noolaa qarniyo badan. 
Magaca jasiiradda "Madagascar" ma aha asal maxali ah, laakiin waa mid caan ku ah qarniyadii dhexe ee reer Yurub. Magaca Madageiscar waxaa markii ugu horreysay lagu diiwaan geliyay xusuus-qoraalkii Venetian-kii Marco Polo ee qarnigii 13-aad isaga oo tarjumaad qaldan u sameeyay magaca Muqdisho, dekedda caanka ah ee Polo ay ku jahawareertay jasiiradda.
Vasco da Gama , oo soo maray Muqdisho qarnigii 15-aad, wuxuu xusay inay ahayd magaalo weyn oo leh guryo afar ama shan dabaq ka kooban iyo daaro waaweyn oo xarunteedu tahay iyo masaajido badan oo leh minaarado cylindrical ah. Qarnigii 16aad, Duarte Barbosa wuxuu xusay in maraakiib badan oo ka timid Boqortooyada Cambaya ay u shiraacdeen Muqdisho iyagoo wata maryo iyo xawaashka ay beddelkeeda ka heleen dahab , dhux iyo fool maroodi . Barbosa waxa kale oo ay iftiimisay hilibka, sarreenka, shaciga, fardaha iyo khudaarta ee suuqyada xeebaha, kuwaas oo ganacsatadu ka soo saarteen hanti aad u badan. Muqdisho, oo ah xarunta warshadaynta harqaanka ee loo yaqaan toob benadir ( oo ku takhasusay suuqyada Masar iyo Suuriya ), oo ay weheliyaan Merca iyo Barawa waxay sidoo kale u adeegeen meel ay ku sii maraan ganacsatada Sawaaxiliga ee Mombasa iyo Malindi iyo ganacsiga dahabka ee Kilwa . Ganacsato Yuhuudi ah oo Ormus ka timid ayaa iyaguna xeebta Soomaaliya keenay dharkoodii iyo miraha Hindida si ay ugu beddelaan hadhuudh iyo alwaax. 
Duarte Barbosa , oo ahaa socdaaliyihii caanka ahaa ee Burtuqiisku, waxa uu wax ka qoray Muqdisho (c 1517–1518):
Waxay leedahay boqor, waana goob ganacsi oo aad u weyn. Waxaa meeshaas ka yimaada maraakiib ka timaada boqortooyada Cambay (Hindiya) iyo Cadan iyagoo wata alaab cayn kasta ah iyo uunsi. Waxayna halkaas ka qaateen dahab badan, fool maroodi, shinni iyo waxyaalo kale oo ay faa'iido ka helaan. Magaaladan waxaa ku yaal hilib badan, iyo sarreen, iyo shaciir, iyo fardo, iyo midho badan, waana meel qani ah.
Sannadkii 1542-kii, taliyihii Boortaqiisku João de Sepúvelda ayaa watay raxan yar oo socdaal ku tagay xeebaha Soomaaliya . Intii uu socdaalkaas socday ayuu muddo kooban weerar ku qaaday magaalada Muqdisho, isagoo qabsaday markab Cusmaaniyiin ah, rasaasna ku furay magaalada, taasoo ku qasabtay suldaankii Muqdisho inuu heshiis nabadeed la saxiixdo Burtuqiisku. 
Sida laga soo xigtay sahamiye qarnigii 16-aad, Leo Africanus waxa uu tilmaamayaa in dadka ku dhaqan Muqdisho ay asal ahaan ka soo jeedaan diidmadii reer woqooyiga ee Saylac oo ahayd caasimadda Adal Sultanate . Guud ahaan waxay ahaayeen kuwo dhaadheer oo leh midabka maqaarka saytuunka, qaar ka madow. Waxa ay xidhan jireen xariir cad oo qani ah oo dhaqameed jirkooda ku duuban oo cimaamado Islaami ah xidhan jireen, dadka reer xeebuhuna waxa ay xidhi jireen saro-gashi oo kaliya oo ay af Carabi ku qori jireen af- af-af-garad ahaan . Hubka ay wateen ayaa ka koobnaa hubkii Soomaalida sida seefo , toorey , warmo , faashash dagaal , qaanso iyo fallaadho . Si kastaba ha ahaatee, waxa ay kaalmo ka heleen dawladii Cusmaaniyiinta oo ay isku dhawaayeen , iyo hub ay soo dajiyeen sida muuska iyo madfacyada . Intooda badani waxay ahaayeen Muslimiin, in kasta oo in yar ay ku dheganaayeen caqiidada Islaamka ka hor ; Waxa kale oo jiray qaar ka mid ah Masiixiyiinta Ortodokska ee gudaha gudaha. Muqdisho lafteedu waxay ahayd magaalo hodan ah, si wanaagsanna loo dhisay, taasoo ilaalin jirtay ganacsigii ganacsi ee boqortooyooyinkii adduunka oo dhan. Magaalada caasimadda ah waxaa ku hareeraysan qalcado dhagax ah oo gidaar ah. 
Saldanada Ajuuraanku waxay burburtay qarnigii 17-aad, sababtoo ah canshuur badan oo laga qaadi jiray dadkooda, taas oo bilowday kacdoon. Mawduucyadii hore waxay noqdeen mowjado cusub oo tahriibayaal Soomaaliyeed ah, Abgaal , waxayna labaduba u guureen webiga Shabeelle iyo Muqdisho. Hogaamiye siyaasadeed oo cusub oo uu hogaaminayo imaamyada Abgaal Yacquub , xiriirna la leh madaxda cusub ee gudaha, ayaa u guuray degmada Shangaani ee magaalada. Haraadiga Ajuuraanku waxay ku noolaayeen xaafadaha kale ee muhiimka ah ee degmada Xamar Weyne . Ganacsatada Ajuuraan waxay bilaabeen in ay raadiyaan xiriiro cusub iyo fursado ganacsi oo heer gobol ah tan iyo markii Abgaal ay maamuleen shabakadaha ganacsiga ee jira.
### Xilligii Casriga ahaa (1700-meeyadii-1900-meeyadii)
### Hiraab Imaamu
Qarnigii 17-aad, Hiraab Imaamu wuxuu ahaa boqortooyo awood leh oo ka talinaysay qaybo badan oo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya. Waxay si guul leh uga gadoodsantay Saldanada Ajuuraan waxayna dhistay xukun madax bannaan ugu yaraan laba qarni laga soo bilaabo toddoba iyo tobankii boqol iyo wixii ka dambeeyay.  Iimaamkii Hiraab waxa kale oo uu sameeyay maamul dhexe intii uu jiray waxa uuna lahaan jiray qaar ka mid ah xubnaha iyo dabinnada dowlad isku dhafan ee soo jireenka ah: xafiis maamul oo shaqeeya, calan dowladeed, xiriir joogto ah oo lala yeesho xadaaradaha dariska oo qoraal Carabi ah, canshuuraha qaabka xoolaha iyo dalagyada lacagta caddaanka ah oo ay ku jiraan saddex meelood meel daqliga dekedda Muqdisho iyo sidoo kale ciidan xirfad leh. 

Dhammaadkii qarnigii 19-aad, imaamnimadu waxa ay bilowday in ay hoos u dhacdo dhibaatooyin gudaha ka jira awgood, imaamyadu waxa kale oo ay caqabado kala kulmeen boqortooyooyinkii Imperial, Suldaankii Zanzibari ee xeebaha iyo Geledi Sultanate , iyo Saldanadda Hobyo oo ka imanaysay gudaha labada jiho.
### Geledi Sultanate
Saldanada Geledi iyo Boqortooyadii Cumaan ayaa isku hayey cidda noqon doonta awooda sare ee xeebta Banaadir, iyadoo Suldaan Yusuf Mahamud uu ugu dambeyntii ahaa quwadda ugu weyn iyadoo Cumaaniyiintu ay magac ahaan u joogaan oo Said bin Sultan uu xitaa abaal ugu shubay si uu u sii joogo Muqdisho wakiillada Cumaan . Muqdisho oo ay Abgaal ka taliso waxay ku jirtay xilli hoos u dhac iyo jahawareer ku dhow dhammaadka Imaamnimada Hiraab . Ka dib dagaal dhex maray labadii nin ee hormuudka u ahaa rubac kasta ( Shingaani iyo Xamarweyn ) Suldaan Yuusuf waxa uu magaalada la soo galay 8,000 oo ciidan oo xoog badan, waxana uu u tashaday hoggaamiyihii Shingaani, kii laga adkaadayna uu ka cararay magaalada. Yuusuf wuxuu u magacaabi lahaa qof ay qaraabo yihiin caaqilka xilka laga qaaday si uu u hoggaamiyo xaafadda Xamarweyn ee soo afjaraysa khilaafka. Suldaan Yuusuf xitaa waxaa lagu tilmaamaa inuu yahay guddoomiyaha Muqdisho meelaha qaar, taasoo muujineysa awooddii uu ku lahaa magaalada. 
Inkastoo siyaasadda Soomaaliya hoos u dhac ku yimid, ganacsiga Geledi Sultanate wuxuu kobcay xilligii Geledi Suldaan Axmed Yuusuf . Sahamiye Ingiriis ah oo lagu magacaabo John Kirk ayaa booqday gobolka 1873dii wuxuuna xusay waxyaabo kala duwan. Ku dhawaad ​​20 doomood oo waaweyn ayaa Muqdisho iyo Marka labadaba ku soo xidhay hadhuudh laga soo saaray beerihii Geledi ee gudaha. Kirk wuxuu la kulmay Imaam Maxamuud oo Xamar ka talinayay. Webiga Shabeelle laftiisa waxa Kirk ugu yeedhay 'webiga Geledi', laga yaabee marka la eego mugga wax-soo-saarka ee uu soo saaro Suldaanku. Barawa waxaa ku yaalay hadhuudh yar oo maroodi iyo harag ah oo mar hore lagu soo raray maraakiib u socday Zanzibar . 
Salaadiinta Geledi waxay ku sugnaayeen heerkii ugu sarreeyey. Waxa ay gacanta ku hayeen ka ganacsiga fool-maroodiga ee Bariga Afrika , waxa ay sidoo kale xoog ku qabsadeen dooxooyinka Jubba iyo Shebelle ee dhulka dambe. Saldanada Cumaan ee Muqdisho, si kastaba ha ahaatee, waxay ahayd mid magac ahaan u badan (magac ahaan jiray). Markii Imaam Azzan bin Qais ee Cumaan uu damcay in uu qalcad ka dhiso magaalada, waxaa ku qasbanaaday in uu fasax ka codsado Suldaan Axmed Yuusuf oo ah dallaalkii dhabta ahaa oo isna ku qanciyay Imaamka Hiraab inuu ku qanco go'aanka. Cumaan iyo saraakiishii Zanzibari waxay ahaayeen kaliya wakiilo ka socda Suldaanka si ay u ururiyaan kastamka waxayna u baahnaayeen qalcadda ammaankooda halkii ay ka talin lahaayeen magaalada.  Qalcadda Garessa waxa la dhisay ugu dambayn 1870. Suldaankii Sansibaar ayaa markii dambe kiraystay ka dibna ka iibiyey kaabayaashii uu dhisay Talyaaniga, balse ma ahayn dhulkii laftiisa oo ay Soomaalidu lahayd. 
### Talyaanigii Somaliland ( dabayaaqadii 1800-meeyadii – 1960kii)

Sannadkii 1905-tii, Talyaanigu wuxuu Muqdisho ka dhigay caasimadii Soomaalilaantii Talyaaniga ee dhawaan la aasaasay . Intaa ka dib Talyaanigu wuxuu magaca magaalada u qoray Muqdisho . Dagaalkii 1aad ee aduunka ka dib , dhulka ku xeeran waxa ay la soo galeen taliskii talyaaniga oo ay xoogaa iska caabin ah kala kulmeen. 
Kumanaan Talyaani ah iyo dad kale oo ka soo jeeda boqortooyadii talyaaniga ayaa bilaabay in ay soo degaan Muqdisho oo ay aasaaseen shirkado yar yar oo wax soo saara guud ahaan Soomaaliya. Waxa kale oo ay horumariyeen qaar ka mid ah beeralayda koonfurta ee u dhow caasimadda, sida Jannaale iyo Villaggio duca degli Abruzzi (maanta Jowhar ).  1930-kii, dhismayaal cusub iyo wadooyin ayaa la dhisay. Waddo tareen oo cidhiidhi ah oo dhererkeedu yahay 114 km (71 mi) ayaa laga dhigay Muqdisho ilaa Jowhar. Waxaa sidoo kale la dhisay waddo laami ah oo loo yaqaan Strada Imperiale oo loogu talagalay in lagu xiro Muqdisho iyo Addis Ababa . 
Sannadkii 1940-kii, dadka Talyaaniga-Soomaalidu waxay tiradoodu ahayd 22,000, taasoo ka dhigan in ka badan 44% dadweynaha magaalada oo ahaa 50,000 oo qof. Muqdisho waxay ahaan jirtay caasimadda Somaliland ee Talyaanigu intii ay jirtay siyaasadda dambe. Dagaalkii labaad ee aduunka waxa qabsaday ciidammadii Ingiriiska bishii February 1941kii.
Dagaalkii IIaad ee Adduunka ka dib Muqdisho waxa laga dhigay caasimad dhulkii Aaminaada ee Somaliland , oo ah maamul siyaasadeed oo Talyaanigu maamulo oo hoos yimaada UNO , muddo toban sano ah (1950-1960).
### Jamhuuriyadda Soomaaliya (1960-1991)

26 June 1960-kii British Somaliland waxa ay xornimadeeda qaadatay 26 June 1960, iyada oo la noqotay Qaranimada Somaliland , waxaana shan maalmood ka dib ku xigtay dhulkii Aaminaada ee Soomaaliya (oo la odhan jiray Italian Somaliland). 1dii Luulyo 1960kii, labadii dhul waxay ku midoobeen dhismihii Jamhuuriyaddii Soomaaliya, iyadoo Muqdisho ay noqotay caasimadda qaranka. Dawlad uu dhisay Cabdullaahi Ciise iyo xubno kale oo ka mid ahaa dawladihii ammaanada iyo maxmiyad ahaa, iyadoo Xaaji Bashiir Ismaaciil Yuusuf uu noqday Madaxweynaha Golaha Shacbiga Soomaaliyeed, Aadan Cabdullaahi Cismaan Daar oo ahaa Madaxweynihii Jamhuuriyadda Soomaaliya , Cabdirashiid Cali Sharma’arkena wuxuu noqday Ra’iisul Wasaare (kadibna noqday Madaxweyne 1967 ilaa 1969). 20kii Luulyo 1961kii iyo afti dadweyne ayaa dadka Soomaaliyeed waxay ku ansixiyeen dastuur cusub oo la sameeyay 1960kii .
15kii Oktoobar 1969kii, isagoo booqasho ku jooga waqooyiga magaalada Laascaanood , madaxweynihii Soomaaliya ee xilligaas Cabdirashiid Cali Sharma'arke ayaa waxaa dilay mid ka mid ah ilaaladiisa. Dilkiisa waxa si degdeg ah u daba socday afgembi milatari oo dhacay 21kii Oktoobar 1969kii (maalintii ka dambaysay aaskiisii), kaas oo ay ciidammada Soomaaliyeed la wareegeen talada dalka iyaga oo aan la kulmin mucaarad hubaysan, asal ahaanna la wareegay si aan dhiig ku daadan. Dagaalkaas waxaa hormuud ka ahaa Sarreeye Gaas Maxamed Siyaad Barre oo xilligaasi taliye u ahaa ciidanka

Barre garabkiisa, Golihii Sare ee Kacaanka (SRC) ee xukunka la wareegay dilkii Madaxweyne Sharma'arke ka dib waxaa hoggaaminayay Gaashaanle Sare Salaad Gabeyre Kediye iyo Taliyaha Booliska Jaamac Cali Korsheel . Kediye waxa uu si rasmi ah u haystay magaca “Aabihii Kacaanka”, wax yar ka dibna Barre waxa uu noqday madaxa SRC.  SRC ka dib waxay u bixisay magaca dalka Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Soomaaliya , waxay xidhay xubno ka tirsan dawladdii rayidka ahayd ee hore, waxay mamnuucday xisbiyo siyaasadeed,  waxay kala dirtay baarlamaanka iyo Maxkamadda Sare, waxayna laaleen dastuurkii. 
Ciidankii kacaanka ayaa hirgeliyay barnaamijyo ballaaran oo hawlaha guud, oo uu ka mid yahay garoonka ciyaaraha ee Muqdisho . Marka laga soo tago barnaamijka qaramaynta warshadaha iyo dhulka, siyaasadda arrimaha dibadda ee taliska cusub ee fadhigiisu yahay Muqdisho wuxuu xoogga saaray xiriirka soo jireenka ah iyo diinta ee Soomaaliya ay la leedahay dalalka Carabta , ugu dambeyntii waxay ku biirtay Jaamacadda Carabta 1974. 
Ka dib markii uu ka soo horjeestay ololihii Ogaadeenya ee aan lagu guulaysan dabayaaqadii 1970-aadkii, maamulkii Barre wuxuu bilaabay in uu xidho saraakiil dawladeed iyo ciidanba iyadoo lagu tuhunsan yahay inay ka qayb qaateen isku daygii afgambi ee 1978-kii .  Inta badan dadka lagu eedeeyay inay gacan ka geysteen shirqoolka putsch ayaa si kooban loo toogtay. Si kastaba ha ahaatee, dhowr sarkaal ayaa u baxsaday dibadda waxayna bilaabeen inay abuuraan kooxo mucaarad ah oo u heellan inay xoog ku ridaan taliskii Barre.
### Dagaal sokeeye
Dabayaaqadii 1980-aadkii, taliskii Barre waxa uu noqday mid aan la jeclayn. Maamulku waxa uu noqday mid kaligii talis ah , waxaana dalka oo dhan ka bilaabmay dhaqdhaqaaqyo iska caabin ah , oo uu dhiiri galiyay maamulkii Dergiga ee Itoobiya . Muqdisho waxaa ka dilaacay rabshadihii ugu waynaa ee ugu horeeyay 14kii Luulyo 1989kii ,  intii lagu jiray hawlgalada ciidamada Barres waxay dileen ku dhawaad ​​400 oo rayid ah.  Rabshadihii July 1989 ayaa sababay in dad badan oo ajnabi ah ay ka qaxaan magaalada iyo xoojinta mucaaradka ka dhanka ah nidaamka. Dhacdadan iyo dhacdooyinka kale ee bilihii xigay waxay horseedeen in uu qarxo dagaaladii sokeeye 1991kii, meesha laga saaray dawladii Barre, iyo in la kala diro ciidankii qaranka Soomaaliyeed . Qaar badan oo ka mid ah kooxaha mucaaradka ayaa bilaabay inay u tartamaan inay saameyn ku yeeshaan awood la'aanta ka dib rididii taliskii Barre. Kooxo hubeysan oo ay kala hogaaminayaan taliyayaasha United Somali Congress General Maxamed Faarax Ceydiid iyo Cali Mahdi Maxamed , gaar ahaan, ayaa isku dhacay iyadoo mid walba uu doonayo inuu awood ku yeesho caasimadda.

Intii uu socday Howlgalka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya 2-aad waxaa Muqdisho ka dhacay dhowr dagaal oo u dhexeeya kooxo Soomaali ah, mutadawiciin iyo nabad-ilaaliyeyaal . Waxaa ka mid ahaa dagaalkii Muqdisho ee 1993dii , qabashadii Mareykanku ay ku qabteen laba sarkaal oo sare oo ka tirsanaa Isbaheysiga Qaranka Soomaaliyeed . Askarta Qaramada Midoobay ayaa gebi ahaan dalka isaga baxay 3-dii March 1995-kii, iyaga oo gaystey khasaare aad u badan. 
Sannadkii 2006, Midowga Maxkamadaha Islaamiga (ICU), oo ah urur Islaami ah , ayaa la wareegay gacan ku haynta inta badan koonfurta dalka, waxayna soo rogeen shareecada . Dowladda cusub ee ku meel gaarka ah ee la dhisay labo sano ka hor, waxay dooneysay inay dhisto maamulkeeda. Iyada oo gacan ka heleysa ciidamada Itoobiya , kuwa nabad ilaalinta AMISOM iyo taageerada cirka ee Mareykanka, waxay ka saareen Maxaakiimtii ka soo horjeeday, waxayna xoojiyeen xukunkooda. January 8, 2007, markii uu dhacay dagaalkii Raas-Kambooni , Madaxweynihii DFKMG ahna aasaasihii C/llaahi Yuusuf Axmed , oo horey u ahaan jiray Gaashaanle Sare oo ka tirsan Ciidanka Soomaaliya, ayaa soo galay Muqdisho markii ugu horreysay tan iyo markii xilka loo doortay. Dawladdu waxay markaas u guurtay xarunta Villa Somalia ee Muqdisho oo ay si ku meel gaar ah uga ahayd Baydhabo , waxayna noqonaysaa markii ugu horreysay tan iyo burburkii taliskii Barre sannadkii 1991-kii oo ay dowladda federaalka ka taliso inta badan dalka.

Jabkaas ka dib, Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ah waxay u kala jabeen garabyo. Qaybo ka mid ah kuwa xagjirka ah oo ay ka mid yihiin maleeshiyo dhalinyaro ah oo ka tirsan garabkii ciidamada Maxkamadaha ee loo yaqaanay al-Shabaab ayaa dib isu abaabulay si ay u sii wadaan kacdoonka ka dhanka ah DFKMG, kana soo horjeeda joogitaanka ciidamada Itoobiya ee Soomaaliya. Intii u dhaxaysay 2007 iyo 2008 al-Shabaab waxa ay gaadheen guulo milatari iyaga oo la wareegay gacan ku haynta magaalooyinka iyo dekedaha muhiimka ah ee badhtamaha iyo koonfurta Soomaaliya. Dhamaadkii 2008, kooxdu waxay qabsatay Baydhabo laakiin ma aysan qabsan Muqdisho. Bishii Jannaayo 2009, al-Shabaab iyo maleeshiyaad kale waxay u suurtagashay in ay ku qasbaan ciidamada Itoobiya in ay dib u gurtaan oo ay ka tagaan ciidan aan qalabayn oo nabad ilaalineed oo Midowga Afrika ah si ay u caawiyaan ciidamada dawladda ku meel gaarka ah. 
Intii u dhaxaysay 31 May iyo 9 June 2008, wakiillo ka socday dawladda federaalka Soomaaliya iyo kooxda Isbahaysiga Qunyar socodka ah ee Dib-u-xoreynta Soomaaliya (ARS) ee jabhadda Islaamiga ah ayaa ka qayb galay wadahadal nabadeed oo ka dhacay Djibouti oo ay garwadeen ka ahayd Qaramada Midoobay. Shirka ayaa ku soo idlaaday heshiis la kala saxiixday oo dhigaya in ciidamada Itoobiya laga saaro dalka si loo joojiyo dagaallada hubeysan. Baarlamaanka ayaa ka dib la ballaariyay oo la gaarsiiyay 550 kursi si ay u dejiyaan xubnaha ARS, oo markaas doortay madaxweyne cusub. Iyadoo gacan ka heleysa koox yar oo ka tirsan ciidamada Midowga Afrika, dowladda isbaheysiga ayaa sidoo kale billowday weerar rogaal celis ah bishii Febraayo 2009 si ay dib ula wareegto qeybta koonfureed ee dalka. Si ay u xoojiso gacan ku heynta Koonfurta Soomaaliya, DFKMG waxay isbahaysi la samaysatay Midowga Maxaakiimta Islaamiga ah, xubno kale oo ka tirsan Isbaheysiga Dib u xoreynta Soomaaliya iyo Ahlu Sunna Waljamaaca oo ah maleeshiyo suufi ah oo qunyar socod ah . 
Bishii Noofambar 2010, dawlad cusub oo tignoolajiyadeed ayaa loo doortay xafiiska, taasoo samaysay isbedello badan, gaar ahaan qaybta amniga. Bishii Agoosto 2011, maamulka cusub iyo xulafadiisa AMISOM waxay ku guuleysteen inay Muqdisho oo dhan ka qabsadaan maleeshiyada Al-Shabaab. Muqdishu waxa ay ka dib la kulantay dib-u-dhis xooggan oo ay hormuud ka ahaayeen qurba-joogta Soomaaliyeed, maamulka dawladda hoose iyo Turkiga oo ah saaxiib taariikhi ah oo Soomaaliya la leh. 
Bishii Oktoobar 2017, in ka badan 500 oo qof ayaa lagu dilay qarax gaari xamuul ah . 
Bishii Maarso 2022, al-Shabaab waxay dishay in ka badan 60 qof weeraro xiriir ah . 
Bishii Oktoobar 2022, al-Shabaab laba qarax oo baabuur ayaa lagu dilay in ka badan 120 qof. 14kii Maarso, maleeshiyaad ayaa weeraray oo go'doomiyay Hotelka SYL ee Muqdisho .
Bishii Luulyo 2024, ugu yaraan siddeed qof ayaa ku dhintay, kow iyo labaatan kalena way ku dhaawacmeen israsaasayn ku dhexmartay ciidamada ammaanka iyo maxaabiis xabsiga Muqdisho oo ay isku dayday inay baxsadaan. Maxaabiista isku dayey inay baxsadaan ayaa ka tirsanaa Al-Shabaab.14kii Luulyo, 10 qof ayaa ku dhaawacmay maqaaxi lagu shaaheeyo oo ay sabab u tahay qarax baabuur oo ay fulisay al-Shabaab.
Bishii Ogosto 2024, 37 qof ayaa ku dhintay weerar ismiidaamin ah oo Al-Shabaab ay ka fuliyeen xeebta Liido.
### Dib u dhis

Bishii Agoosto 2011, kooxda xagjirka ah ee al-Shabaab ayaa ka baxday istaraatiijiyadeed ee Muqdisho si ay ugu soo laabtaan xeeladaha ku dhufoo ka dhaqaaq. Duqa magaalada Maxamed Nuur waxa uu aqoonsaday fursadda mid muhiim u ah xasilinta iyo dib u dhiska magaalada. Maamulka Nuur oo si dhow ula shaqeynaya UN, USAID iyo DRC, ayaa bilaabay dayactir ballaaran oo lagu dayactirayo waddooyinka iyo kaabayaasha guud, iyadoo dadka deegaanka ay la kaashadeen maamulka rayidka iyo booliiska si loo adkeeyo ammaanka.  Nuur waxa uu aqoonsaday fursadda uu Muqdisho ku beddelayo in kasta oo kheyraadku yar yahay. Iyadoo la shaqeyneysa istaraatiijiyadda magaalooyinka Mitchell Sipus, xukuumadda Banaadir waxay dooneysay in ay qaabeyso oo ay dejiso hab ku saleysan xogta dib-u-dhiska ka dib.
Markii la meelmariyey Dastuur cusub 2012 iyo doorashadii ku xigtay ee lagu doortay Madaxweynaha cusub ee Federaalka cusub , duqa magaalada ayaa sii waday kormeerida dib u dhiska ka socda Muqdisho ee colaadaha ka dib. Maamulka G/Banaadir oo ka duulaya duuliyihii ugu horeeyay ayaa bilaabay mashruuc lagu magac-daro magaalada oo dhan, nambarada guryaha iyo nambarada boostada. Waxaa si rasmi ah loogu magacdaray Nambarada Guriga iyo Nidaamka Boostada, waa hindise ay iska kaashadeen maamulka degmada iyo wakiillada ganacsatada Soomaaliyeed. Sida uu sheegay Nuur, hindisaha ayaa sidoo kale looga gol leeyahay in lagu caawiyo mas'uuliyiinta adkeynta amniga iyo xallinta khilaafaadka lahaanshaha guryaha. Laga bilaabo 2016 , waxaa jira nambarada boostada ee 156 degaan iyo degaan hoosaadyo, oo ay ku jirto aagga caasimadda Muqdisho. 
Dib-u-dhiskii colaadaha ka dib ee Muqdisho sannadihii 2010-kii iyo 2020-kii ayaa horseeday dhismayaal iyo guryo dhismeed, taasoo Soomaaliya ka dhigaysa mid ka mid ah heerarka ugu dhaqsiyaha badan ee magaalooyinka adduunka. Sida laga soo xigtay xafiiska duqa Muqdisho , in ka badan 6,000 oo dhismayaal cusub ah ayaa laga dhisay magaalada intii u dhaxaysay 2020 iyo 2025.
## Magacaabida Magaca Muqdisho

The asalka magaca Muqdisho ayaa aragtiyo badan oo ay ka mid yihiin ka Soomaali erayga *Muuq Disho* taasoo la micno ah *hortiisa-dilaaga* , Laakin aqoonyahanada raadraac luuqada waxay dhahaan ereyga Muqdisho wuxuu ka yimid "muuqday sha", sha oo ah ey oo xiliga qadiimiga ku nolan jiray dhulka Soomaaliya. 

## Dowladda
### Federaal
Dowladda Soomaaliya ayaa fadhigeedu yahay magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka. DFKMG waxay ahayd dawladii dhexe ee Soomaaliya oo caalamku aqoonsan yahay intii u dhaxaysay 2004 ilaa 2012. Iyadoo xarunteedu tahay Muqdisho, waxay ka koobnayd waaxda fulinta ee dawlada.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa la aas aasay 20kii Agoosto 2012 markaas oo uu dhammaaday waqtigii Kumeelgaarka  ahaa. Waxay mataleysay dowladdii dhexe ee ugu horreysay ee dalka tan iyo markii uu billowday dagaalka sokeeye. Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya wuxuu u adeegaa sidii laanta sharci-dejinta ee dawladda .
### Degmo

Dowladda hoose ee Muqdisho ayaa waxaa hoggaaminaya Cumar Maxamuud Maxamed (Finish) , oo xilka kala wareegay Duqii hore ee dalka Mudane Cabdiraxmaan Cumar Cismaan (Yariisow) bishii Agoosto 2019 ka dib markii Cismaan lagu dilay weerar ismiidaamin ah oo lala beegsaday xafiiskiisa. 
Waxqabadyada horumarineed ee maamulka waxaa ka mid ah mashruuc dib u cusboonaysiinta magaalooyinka oo ku kacaya lacag dhan US$100 milyan, abuurista warshadaynta qashinka iyo gubashada, daah-furka mashruuca nadaafadda magaalada oo dhan, samaynta warshado daamur iyo shamiitada, dib u dayactirka xarunta dawladda hoose iyo baarlamaanka, dib u dhiska xarumihii hore ee Wasaaradda Gaashaandhigga , dib u dhiska xarumaha ciidanka Asluubta Soomaaliyeed, dib u dayactirka xarumaha caafimaadka iyo dhismaha xarunta cusub ee Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, dib u habeynta xarumaha caafimaadka iyo dhismaha xarunta cusub ee Ciidanka Booliska Soomaaliyeed. Ciidamada qalabka sida , dib u dhiska xarunta Boostada Soomaaliyeed , dib u habeyn lagu sameeyay garoommada dadweynaha ee degmooyinka dhowr ah.  Bishii Janaayo 2014, maamulka G/Banaadir wuxuu daah-furay nidaamka nambarada guriga iyo nambarada boostada. Waxa kale oo ay bilawday qaybinta kaararka aqoonsiga qaranka bishii March ee isla sanadkaas. Intaa waxaa dheer, maamulka dawladda hoose ayaa bilaabay dib u dayactirka xarumaha muhiimka ah ee dawladda hoose Sebtembar 2014, oo ay ku jirto xaruntii hore ee Fisho Guverno ee caasimadda. Bishii Janaayo 2015, maamulka G/Banaadir ayaa sidoo kale furay xafiis cusub oo Caafimaadka & Badbaadada si loogu kormeero hab-dhaqannada caafimaadka iyo badbaadada ee magaalada,  wuxuuna bilaabay olole bilicda magaalada oo ka hor shirar caalami ah oo kala duwan oo lagu wado in lagu qabto halkaas.
Bishii Maarso 2015, maamulka G/Banaadir ayaa soo gebagebeeyey mashruuc abuurista shaqo-abuur joogto ah iyo horumarinta hab-nololeedka bulshooyinka nugul ee magaalooyinka (SECIL) oo ay iska kaashanayaan EU iyo UN–Habitat . Hindisaha 3.5 milyan oo Yuuro waxa uu socday saddex sano iyo bar, waxaana Muqdisho laga hirgeliyey nidaam qashin ururin oo waara, xarun farsamo, shaybaarro lagu tijaabiyo tayada biyaha, helitaan wanaagsan oo biyo la cabbo ah, kor u qaadista fursadaha shaqo iyo hab-nololeedka ee qaybta wax-soo-saarka shidaalka ee jaban, xoojinta tababarrada xirfadaha iyo nidaaminta qaybta dhismaha, iyo shaybaarro lagu tijaabinayo tayada agabka dhismaha. 
### Ergada diblomaasiyadeed

Dalal dhowr ah ayaa safaarado iyo qunsuliyado shisheeye ku leh Muqdisho. Laga bilaabo Janaayo 2014, ergadan dublamaasiyadeed waxaa ka mid ah safaaradaha Djibouti , Ethiopia , Sudan , Libya , Yemen , Saudi Arabia, Turkey, Iran, Uganda , Nigeria, the United Kingdom, Japan, China, iyo Qatar .  Safaaradaha la qorsheeyay in dib looga furo magaalada waxaa ka mid ah kuwa Masar, Imaaraadka Carabta, Talyaaniga iyo Koonfurta Kuuriya. 
Bishii Maajo 2015, iyadoo la aqoonsanayo horumarka siyaasadeed ee laga gaaray Soomaaliya iyo dib u soo celinta dowladnimada, Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanka John Kerry ayaa ku dhawaaqay qorshe horudhac ah oo dib loogu dhisayo safaaradda Mareykanka ee Muqdisho. Waxa uu tilmaamay in inkastoo uusan jirin jadwal loo dejiyay oo dib loogu howlgelinayo dhismahaasi, haddana dowladda Mareykanka waxay durba bilowday inay cusboonaysiiso matalaadda diblomaasiyadeed ee dalka.  Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra'iisul Wasaare Cumar C/rashiid Cali Sharma'arke ayaa sidoo kale u gudbiyay Kerry warqadda hantida ma-guurtada ah ee loo qoondeeyay dhismaha cusub ee safaaradda Mareykanka.  Maxamuud wuxuu isla markaas heshiis la saxiixday Madaxa Ergada Midowga Yurub ee Soomaaliya Michele Cervone d'Urso, kaasoo fududeynaya in safaarado badan ay Muqdisho ka furtaan dalalka xubnaha ka ah Midowga Yurub . Midowga Yurub ayaa sidoo kale ku dhawaaqay in uu xafiis cusub ka furay magaalada. 
Bishii Febraayo 2014, Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ee Soomaaliya, C/raxmaan Ducaale Beyle, ayaa shaaca ka qaaday in Dowladda Federaalka ay qorsheyneyso in dib loo furo Machadkii hore ee diblomaasiyadda ee Muqdisho. Xaruntu waxay taariikh ahaan u adeegtay sidii mid ka mid ah hay’adaha qaranka ee ugu muhiimsan diblomaasiyadda iyo xiriirka caalamiga ah. Beyle ayaa sidoo kale ballan qaaday in uu dib u dhisi doono waaxda diblomaasiyadda ee machadka, qeybtiisii ​​warfaafinta iyo baahinta, iyo sidoo kale maktabadii uu lahaan jiray. 
## Dhaqaalaha

Muqdisho dhaqan ahaan waxay u ahaan jirtay xarun ganacsi iyo dhaqaale. Ka hor inta aan laga keenin Yurub iyo Ameerika maryaha la soo saaro ee tirada badan , dunta magaalada waxaa loo gudbin jiray gudaha qaaradda, iyo sidoo kale Jasiiradda Carabta iyo ilaa xeebta Faaris . 
Dhaqaalaha magaalada Muqdisho ayaa si xawli ah u kordhay tan iyo nabadeynta magaalada bartamihii sanadkii 2011-kii. Waxaa mar kale dib loo furay warshada SomalFruit, sidoo kale waxaa dib loo furay warshadii deegaanka ee Coca-cola oo iyana dib u dayactir lagu sameeyay. Bishii Maajo 2012, waxaa caasimadda laga furay Bankigii ugu horreeyay ee Soomaali ah, kaasoo ka dhigan bankigii ugu horreeyay ee ganacsi oo laga furo Koonfurta Soomaaliya tan iyo 1991 . Bangiga Dhexe ee Taariikhiga ah ayaa dib loo soo cusbooneysiiyay, iyadoo Xarunta Ganacsiga Moumin ay sidoo kale dhisme ku socoto.
Dhisidda hantida ma-guurtada ah ee Muqdisho waxaa qayb ka ahaa dhisidda dayrar dhisme oo maxalli ah bishii November 2012 oo ay hirgeliyeen dawladda hoose ee Istanbul iyo Bisha Cas ee Turkiga . 50 baabuur oo kuwa dhismaha ah iyo mashiino ayaa laga keenay dalka Turkiga. Barxadda ayaa soo saarta shubka, daamurka iyo dhagxaanta laamiyada ee mashaariicda dhismaha iyo ganacsatada. Dowladda hoose ee Istanbul ayaa sidoo kale loo qorsheeyay in ay keento 100 khabiiro ah si loo dardargeliyo hindisaha dhismaha kaas oo ugu dambeyntii ujeedadiisu tahay in la casriyeeyo kaabayaasha dhaqaalaha ee caasimadda. 
Bartamihii 2012, Muqdisho waxaa lagu qabtay shirweynihii ugu horreeyay abid ee Teknoolojiyada, Madadaalada, Naqshadeynta (TEDx). Munaasabadan oo uu soo qaban qaabiyay Bankiga FirstSomali Bank ayaa waxaa lagu soo bandhigay horumarada dhanka ganacsiga, horumarka iyo amniga ee la doonayo in maalgashi loogu sameeyo Soomaaliya iyo caalamka. Shirweynihii labaad ee ganacsiga TEDx ayaa sannadkii xigay lagu qabtay caasimadda, kaas oo lagu muujiyay ganacsiyo cusub iyo fursado ganacsi, oo ay ku jiraan samaynta ganacsigii ugu horreeyay ee nadaafadda qalalan ee magaalada muddo dhowr sano ah. Tiro shirkado waaweyn ah ayaa xaruntooda ku leh Muqdisho. Shirkadahaas waxaa ka mid ah shirkadda Trans-National Industrial Electricity and Gas Company , oo ah shirkad tamareed oo la asaasay 2010, taas oo ay ku mideysan yihiin shan shirkadood oo waaweyn oo Soomaaliyeed oo ka kala socda dhinacyada ganacsiga , maaliyadda , amniga iyo isgaarsiinta .  Shirkadaha kale ee fadhigoodu yahay magaalada waxaa ka mid ah Hormuud Telecom , oo ah shirkadda isgaarsiinta ugu weyn koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya. Telcom waa adeeg bixiye kale oo isgaarsiineed kaas oo xaruntiisu tahay caasimadda. Shirkadda Somali Energy ee deegaanka waxay ku takhasustay soo saarista, gudbinta iyo qaybinta tamarta korontada ee deganeyaasha iyo meheradaha ku sugan aagga adeegga ee Banaadir . Villa and Mansion Architects, oo ah shirkad caalami ah oo uu aasaasay naqshadeeye Soomaali-British ah Alexander Yusuf ayaa xafiisyadeeda ku leh Muqdisho. Bangiga Caalamiga ah ee Soomaaliya , oo la furay bartamaha magaalada 2014, wuxuu bixiyaa maaliyadda Islaamka iyo adeegyada bangiyada caalamiga ah iyadoo loo marayo nidaamka degdegga ah .          Shirkadda Caymiska Islaamiga ah (Shirkadda Caymiska Koowaad ee Takaful iyo Dib-u-Takaful) waa shirkaddii ugu horreysay ee caymis buuxa ee magaalada sannado badan. Bankiga dhexe ee Soomaaliya , oo ah hay'adda lacagta qaranka, ayaa sidoo kale xarunteedu ku taal Muqdisho.
Bishii Juun 2013, Ra'iisul Wasaarihii hore Cabdi Faarax Shirdoon ayaa saxiixay sharciga cusub ee maalgashiga shisheeye . Hindise sharciyeedkan ayaa waxaa soo diyaarisay wasaaradda ganacsiga iyo warshadaha oo kaashanaysa qareennada dowladda. Golaha Wasiirada oo ansixiyeen, wuxuu dejinayaa hannaan sharci oo sugan oo loogu talagalay maalgashiga shisheeye ee Muqdisho iyo meelaha kale ee dalka. 
Bishii Oktoobar 2014, Tawakal Money Express (Tawakal) waxay bilowday dhismaha toddobada dabaq ee Tawakal Plaza Muqdisho. Sare u kac cusub ayaa lagu wadaa in la soo gebagebeeyo dhamaadka sanadka 2015-ka, waxaana uu ka qeyb galayaa xarunta adeega maaliyadeed ee Tawakal Global Bank, Supermarket weyn oo cabirkiisu yahay 338 mitir, huteel qaali ah oo ka kooban 46 qol, maqaayado iyo goobo lagu qaxweeyo, iyo hoolal shirarka iyo xafladaha.  Intaa waxaa dheer, Supermarket-ka Nabaad wuxuu bixiyaa adeeg tafaariiqeed weyn oo loogu talagalay dukaamaysiga maxalliga ah. Waxay furan tahay maalin kasta ilaa 10-ka galabnimo, silsiladda fududayntu waxay ka keentaa badi alaabteeda Imaaraadka Carabta iyo Shiinaha . Shirkadda Al Buruuj waxay sidoo kale bilawday mashruuc weyn oo hanti ma guurto ah Janaayo 2015, Magaalada Daru-Salam. Dhismahan cusub oo uu maalgeliyay Salaam Somali Bank , ayaa waxa uu ka kooban yahay guryo magaalada, guryo dabaqyo ah, masaajid, goobo madadaalo, garoomo lagu ciyaaro, suuq weyn iyo waddooyin. Waxaa loo qorsheeyay in laga dhiso meel ka baxsan dhanka waqooyi ee caasimadda, oo 7 km (4.3 mi) u jirta jidka Warshadaha. 
## Astaamaha
### Goobaha cibaadada

Goobaha cibaadada waxaa ka mid ah masaajido ay u badan yihiin muslimiin .
Masjidka Arbaca Rukun ayaa ka mid ah goobaha cibaadada Islaamka ugu faca weyn ee ku yaalla caasimadda. Waxaa la dhisay qiyaastii 667 (1268-9 AD) iyo Masjidka Fakr ad-Din . Mihrabka Arbaca Rukun wuxuu ka kooban yahay qoraal isla sanadkaas soo baxay, kaasoo lagu xusayo aasaasihii masjidka, Khusra bin Mubaarak al-Shirazi (Khusrau bin Muxamed). 
Masjidka Isbaheysiga Islaamka waxaa la dhisay 1987-kii iyadoo taageero dhaqaale laga helay Saudi Fahd bin Abdul Aziz Al Saud Foundation . Waa masjidka ugu weyn magaalada, waana dhismo sumcad ku leh bulshada Soomaaliyeed. Masaajidkan oo leh ilaa 10,000 oo qof, waa masjidka kaliya ee ugu weyn gobolka Geeska. Sannadkii 2015, masuuliyiinta federaalku waxay dhamaystireen dib u habayn rasmi ah oo lagu sameeyay kaabayaasha masaajidka. Dib-u-habayntan ayaa qayb ka ah olole ballaaran oo dib-u-habayn ah oo ay dawladdu ku samaynayso dhammaan masaajidda Muqdisho. Si taas loo gaaro, maamulka degmada ayaa dib u habeyn ku sameynaya Masjidka Bartamaha ee taariikhiga ah, oo ku yaal bartamaha magaalada. 
Cathedral- ka Muqdisho waxa la dhisay sannadkii 1928-kii, waxaana dhisay maamulkii gumaystaha ee ka talin jiray Somaliland. Loo yaqaan "Cattedrale di Mogadiscio", waxaa lagu dhisay qaab Norman Gothic ah , oo ku saleysan Cefalù Cathedral ee Cefalù , Sicily . Kaniisaddu waxay u adeegtay sidii xarun dhaqameed ee Dariiqada Katooliga Romanka ee Muqdisho . Markii dambe waxay soo gaadhay khasaare laxaad leh intii lagu jiray dagaalkii sokeeye. Bishii Abriil 2013, kadib booqasho ay ku tageen goobta si ay u soo indha indheeyaan xaaladeeda, Daaciga Muqdisho ayaa ku dhawaaqay inuu qorsheynayo inuu dib u habeyn ku sameeyo dhismaha.
### Qasriyada
Villa Somalia ayaa ah xarunta rasmiga ah ee uu degan yahay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud . Waxay ku fadhidaa meel sare oo ka soo horjeeda magaalada ku taal Badweynta Hindiya, iyada oo marin u ah dekedda iyo garoonka diyaaradaha labadaba.
Qasriga Badhasaabka ee Muqdisho waxa fadhiyey Badhasaabkii Somaliland ee Talyaanigu, ka dibna maamuliyihii dhulkii ammaanada ee Soomaaliya .
### Matxafyada, maktabadaha iyo masraxyada

Madxafka Qaranka Soomaaliya ayaa la aas aasay xornimadii ka dib 1960-kii, xilligaasi oo Madxafkii hore ee Gaarisa laga dhigay Madxaf Qaran. Matxafka Qaranka ayaa markii dambe loo raray 1985, waxaana loo beddelay Matxafka Garesa, waxaana loo beddelay matxafka gobolka. Kadib markii la xiray, Matxafka Qaranka ayaa markii dambe dib loo furay. Laga bilaabo Jannaayo 2014, waxa ay haysaa farshaxanno badan oo muhiim u ah dhaqameed, oo ay ku jiraan qadaadiic duug ah, qalab wax lagu kala iibsado, farshaxan dhaqameed, hub qadiimi ah iyo alaab dhoobo ah. 
Maktabadda Qaranka Soomaaliya waxaa la aas aasay sanadkii 1975-kii, waxaana ay hoos timid mas’uuliyadda Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare . Sannadkii 1983-kii, waxa ay qabatay ku dhawaad ​​7,000 oo buug, wax yar oo ka mid ah waxyaabaha kaydka taariikhiga ah iyo dhaqanka, waxaanay u furnayd dadweynaha.  Maktabaddii Qaranku markii dambe way xidhnayd sagaashamaadkii. Bishii Juun 2013, Machadka Heritage ee Daraasaadka Siyaasadda ayaa abaabulay shixnad ka kooban 22,000 oo buug oo laga keenay Mareykanka loona soo diray Soomaaliya, taasoo qayb ka ah hindise dib loogu soo celinayo maktabadda.  Bishii Disembar ee sanadkan, maamulka Soomaaliya ayaa si rasmi ah u daah furay mashruuc weyn oo dib loogu dhisayo Maktabadda Qaranka. Iyada oo Saynab Xasan ay u shaqaynayso agaasime, hindisaha $1 milyan ee ay maalgelisay dawladda dhexe ayaa arki doona dhisme maktabad cusub oo laga dhisayo caasimadda lix bilood gudahood. Isku diyaarinta dib u howlgelinta, 60,000 oo buug oo dheeraad ah ayaa la filayaa inay yimaadaan dalalka kale ee Jaamacadda Carabta. 
Tiyaatarka Qaranka Soomaaliya ayaa la furay sanadkii 1967-kii isagoo ah astaan ​​dhaqameed muhiim u ah caasimadda dalka. Waxa la xidhay ka dib markii uu bilaabmay dagaalka sokeeye horraantii 1990-meeyadii balse waxa uu dib u furmay March 2012 ka dib dib u dhis.            Bishii Sebtembar 2013, dowladda federaalka Soomaaliya iyo dhiggeeda Shiinaha ayaa heshiis iskaashi oo rasmi ah ku kala saxiixday Muqdisho, kaasoo qeyb ka ahaa qorshaha soo kabashada qaranka ee shanta sano ee soo socota. Heshiisku wuxuu arki doonaa mas'uuliyiinta Shiinaha dib u dhiska Tiyaatarka Qaranka ee Soomaaliya marka lagu daro dhowr astaamood oo kale oo kaabayaal ah. Qayb weyn oo ka mid ah taariikhda hodanka ah ee Soomaaliya ayaa weli ah mid halis ugu jirta in la waayo iyada oo la'aanta kaydinta saxda ah iyo nidaamka kaydinta. Radio Muqdisho, tusaale ahaan, in ka badan 200,000 oo cajaladood oo cajalado ah ayaa lagu daadiyay qol kayd ah. Haddii cajaladaha analooga ah aan la digitized, waxa ay dhaawacmi karaan ilaa heer marka ay suurtogal tahay in dib loo soo celiyo. 
### Suuqyada

Suuqa bakaaraha waxaa la sameeyay dabayaaqadii 1972-kii maamulkii Barre. Waxay u adeegtay sidii suuq furan oo lagu iibinayo badeecadaha iyo adeegyada, oo ay ku jiraan wax soo saarka iyo dharka. Markii uu bilaawday dagaaladii sokeeye, waxaa suuqaasi maamulayay kooxo mintidiin ah, kuwaasi oo saldhig u ahaa howlahooda. Nabadeyntii Muqdisho ka dib 2011, dib u dayactir ayaa dib uga bilowday suuqa. Dukaamada ayaa dib loo dayactiray, iyada oo la iibinayo wax kasta oo ka mid ah khudradda iyo dharka iyo qalabka dhismaha.  Sida magaalada inteeda kale, suuqa Barkaara qiimahiisa hantida ma guurtada ah ayaa aad kor ugu kacay. Laga bilaabo 2013 , shirkadda Tabaarak ee maxaliga ahi waxay ku kiraysanaysay bakhaar dhowaan laga dhisay suuqa $2,000 bishii. 
Bishii Febraayo 2014, maamulka G/Banaadir ayaa dib u dayactir ka bilaabay Suuqa Ansalooti ee degmada Xamar Jajab. Waxa ay ahayd mid ka mid ah suuqyada ugu waaweyn ee magaalada ka hor inta aan la xidhin hawlgalladii horraantii sagaashamaadkii. Bishii Sebtembar 2014, maamulka degmada ayaa dib u furay Ansaloti dadweynaha, iyadoo mas'uuliyiintu ay kormeereen dhammaan qaybaha suuqa. Sida uu sheegay guddoomiye ku xigeenka dhanka siyaasadda ee gobolka Banaadir Maxamed Aadan “Caanageel” xaruntan ayaa hadda u furan ganacsi, waxaana ay la tartami doontaa suuqyada kale ee gobolka.
### Machadyada
Akadeemiye -Goboleedka Af-Soomaaliga waa hay'ad dawlad-goboleedka u hagta afka Soomaaliga ee gobolka Geeska. Bishii Janaayo 2015, Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku dhawaaqay in machadka la qorsheynayo in la dhameystiro iyadoo ay la kaashanayaan dowladaha Jabuuti iyo Itoobiya . Mashaariicdii la qorsheeyay waxaa ka mid ahaa dhismaha xarun cusub oo akadeemiyada Muqdisho, iyadoo loo aqoonsaday in Soomaaliya ay tahay xarunta horumarinta iyo horumarinta afka Soomaaliga.  Bishii Febraayo 2015, waxaa si rasmi ah loo dhagax dhigay dhismaha cusub ee Akadeemiye-Goboleedka AfSoomaaliga, munaasabad lagu daah furayay magaalada. 
### Hoteelada
Magaalada Muqdisho ayaa waxaa ku yaala Hoteelo dhowr ah oo intooda badan dhawaan la dhisay. Qurba-joogta magaalada ku soo laabtay, maalgashadayaasha iyo shaqaalaha ajaanibka ah ayaa ka mid ah macaamiisha ugu waaweyn ee xarumahan. Si loo daboolo baahida sii kordheysa, wakiilada hoteeladu waxay sidoo kale bilaabeen ka qaybgalka shirarka caalamiga ah ee warshadaha, sida Madasha Maalgelinta Hoteelada Afrika. 
Hoteelada cusub waxaa ka mid ah Hotel Jazeera Palace Hotel oo ka kooban lix dabaq. Waxaa la dhisay 2010, waxaana la furay 2012. Wuxuu ku yaala meel 300m u jirta garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde, waxa uu qaadaa 70 qol oo 70% ah. Hudheelka waxa uu rajaynaya in uu martigeliyo in ka badan 1,000 booqde sanadka 2015, kuwaas oo uu u qorshaynayo in uu u dhiso dhisme guud oo balaadhan iyo tas-hiilaadka shirarka.  Hudheel cusub oo dhul go'a oo ku dhex yaal madaarka laftiisa ayaa sidoo kale la qorsheeyay in la dhamaystiro dhamaadka sanadka. 
Hoteelada kale ee magaalada waxaa ka mid ah Hotel Lafweyn Palace Hotel, Amiira Castle Hotel, Saxafi Hotel, Hotel Nasa-Hablod, Oriental Hotel, Hotel Guuleed, Hotel Shamo, Hotel Peace, Aran Guest House, Muna Hotel , Hotel Taleex, Hotel Towfiiq, Hotel Banaadir, Ambassador Hotel, Kuwait Plaza Hotel, Safari Hotel Diplomat, Dayax Hotel, Safari Guesthouse iyo Bin Cali Hotel. Hotelka Posh waxaa inta badan burburiyay qof is qarxiyay bishii June 2017.
## Juqraafiga

Muqdisho waxay ku taal xeebta Badweynta Hindiya ee Geeska Afrika ee Waqooyi Bari Afrika, ee gobolka Banaadir ( gobol ) ee Koonfur Bari Soomaaliya. Gobolka laftiisa waa la wadaaga magaalada wuxuuna aad uga yar yahay gobolka Banaadir ee taariikhiga ah . Magaaladu waxay maamul ahaan u qaybsantaa sideed iyo toban degmo oo kala ah C/casiis , Boondheere , Dayniile , Dharkeynley , Xamar-Jajab , Xamar-Weyne , Heliwaa , Hodan , Howl-Wadaag , Kaaraan , Shangaani , Shibis , Waaberi , Wadajir , Wardhiigley iyo Yaaqshiid .Tilmaamaha magaalada waxaa ka mid ah magaalada hore ee Xamarweyn, Suuqa bakaaraha , iyo Xeebta Gezira . Xeebta bacaadka ah ee Muqdisho waxay leeyihiin xeebo shacaab ah oo firfircoon, waana hanti maguurto ah oo laga helo goobihii dalxiiska ee ugu horreeyay sannado badan. 
Wabiga Shabeelle ( Webiga Shabeelle ) waxa uu ka kacaa bartamaha Itoobiya wuxuuna ku yimaadaa meel 30 km (19 mi) u jirta Badweynta Hindiya una dhow Muqdisho ka hor inta uusan u leexan dhanka Koonfur-galbeed. Caadi ahaan qallayl inta lagu jiro Febraayo iyo Maarso, wabigu wuxuu bixiyaa biyaha lagama maarmaanka u ah beerashada sonkorta , suufka , iyo muuska.
## Tirakoobka dadweynaha

Dadka taariikhiga ah
Sannadka	Boob	±%

1936kii	50,000	-    

1941kii	72,000	+ 44.0%

1944kii	72,000	+0.0%

1947kii	73,000	+ 1.4%

1950kii	55,000	-24.7%

1953kii	63,000	+ 14.5%

1956kii	75,000	+ 19.0%

1959kii	104,332	+ 39.1%

1962kii	116,222	+ 11.4%

1965kii	171,312	+ 47.4%

1968kii	172,700	+0.8%

1972kii	230,000	+ 33.2%

1982kii	500,000	+ 117.4%

1984kii	570,000	+ 14.0%

1991kii	1,100,000	+ 93.0%

2017	2,425,000	+ 120.5
Muqdisho waxaa wada dega dhammaan beelaha Soomaaliyeed, waxaana ugu badan beelaha Abgaal iyo Murusade.  Marka laga reebo Soomaalidii magaalada degganayd tan iyo bilowgii, dhawr qof oo laga tirada badan yahay ayaa iyaguna taariikh ahaan ku noolaa magaalada. Bilowgii Islaamka, muhaajiriinta Carabta iyo Faaris waxay bilaabeen inay degaan xilliyadii dhexe. Qarniyadii ay isguursadeen qowmiyadaha kala duwan, oo ay ku jiraan Bantus, waxay soo saareen dad laga tiro badan yahay oo la yiraahdo Banaadiris , ama 'Cadcad ( Soomaali : Cadcad ),  oo inta badan deggan degmooyinka ugu qadiimsan Muqdisho.  Waqtigii gumeysiga, qurba-joogta reer Yurub, ugu horrayn Talyaani , waxay sidoo kale wax ku biirin lahaayeen dadweynaha magaalada.
Ka dib markii xaaladda ammaan ee magaalada aad u soo hagaagtay sannadkii 2012-kii, qurba-joogta Soomaaliyeed iyo qaar badan oo ka mid ah qurba-joogta ayaa billaabay inay dib ugu laabtaan Muqdisho si ay u helaan fursado maal-gashi iyo inay ka qayb-qaataan dib u dhiska ka dib colaadaha.  Labada dadaal ee gaarka ah iyo hindisaha guud sida Qurbajoogta Soomaaliyeed, waxay ka qaybqaateen dayactirka dugsiyada, isbitaallada, bangiyada iyo kaabayaasha kale.  Waxay sidoo kale gacan ka geysteen kicinta suuqa guryaha ee deegaanka. Tan iyo 2015, Muqdisho iyo qaybo badan oo ka mid ah waqooyiga dalka waxaa ku soo badanayay qaxootiga iyo muhaajiriinta u badan kuwa ka soo laabanaya Yemen ama ka yimid dalalka Carabta ee ay dagaallada ka socdaan gaar ahaan kuwa Yemeni iyo Suuriyaan ah oo ka soo cararay colaadaha. 
Marka loo eego Demographia, Muqdisho waxaa ku nool ku dhawaad ​​2,425,000 oo degane ilaa Abriil 2017 . Waa magaalada 210-aad ee ugu weyn adduunka marka loo eego tirada dadka. Aagga magaaladu waxay ku fadhidaa 91 km 2 (35 sq mi), oo leh cufnaanta dadwaynaha ku dhawaad ​​​​26,800/km 2 (69,000/sq mi). Hay’adda UNFPA waxa ay Wasaaradda ka caawisay mashruucan, kaas oo lagu wado in la soo gebagebeeyo ka hor inta aan la gaadhin doorashooyinka golayaasha deegaanka iyo dalka ee la qorsheeyay ee 2016-ka.
## Waxbarashada
Muqdisho waxaa ku yaal dhowr xarumood oo waxbarasho. Iyada oo qayb ka ah barnaamijka dib u cusboonaysiinta magaalooyinka, 100 dugsi oo dalka oo dhan ah ayaa la qorsheeyay in dib loo dayactiro oo dib loo furo. Waxbarashada qasabka ah waxay socotaa 15 sano, dugsiga hoose iyo dhexe waxaa maalgeliya dawladda iyo bilaashka ah dugsiyada dadweynaha, inta u dhaxaysa da'da 7 iyo 19, iyo 2015 diiwaangelinta carruurta da'daan waxay ku dhowdahay 55%. Waxbarashada dugsiga sare ama dugsiga sare maaha mid qasab ah ee waa loo baahan yahay si markaa jaamacado loogu gudbo . 

Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed (SNU) waxaa la aas aasay 1950-meeyadii, xilligaasi oo lagu jiray xilligii kalsoonida. 1973kii, barnaamijyadeeda iyo tas-hiilaadkeeda waa la balaadhiyey. SNU waxay horumarisay 20-ka sano ee soo socda machad aad u ballaaran oo waxbarasho sare ah, oo leh 13 waaxood, 700 shaqaale ah iyo in ka badan 15,000 oo arday. 14-kii November 2013, Golaha Wasiirada ayaa cod aqlabiyad ah ku ansixiyay qorshe dowladda federaalka Soomaaliya ay ku dooneyso in dib loogu furo Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed, taasoo xirneyd horraantii sagaashameeyadii. Qorshaha dib u habeynta ayaa ku kacay US$3.6 milyan,  waxaana la dhameeyay Agoosto 2014. 
Jaamacadda Muqdisho (MU) waa jaamacad aan dawli ahayn oo ay maamulaan guddi hoosaadyo iyo gole jaamacadeed. Waa maskaxdii ay ka danbeeyeen tiro badan oo macalimiin ah oo wax ka dhiga Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed iyo weliba waxgarad kale oo Soomaaliyeed. Jaamacadda oo uu maalgeliyay bangiga horumarinta Islaamka ee magaalada Jiddah ee dalka Sucuudiga iyo sidoo kale hay’ado kale oo deeq bixiyayaasha ah, jaamacaddu waxa ay tirisaa boqollaal arday oo ka qalin jabiyay toddobada kulliyadood, kuwaas oo qaarkood ay sii wataan waxbarashada heerka labaad ee Master-ka , taas oo ay ugu wacan tahay deeq waxbarasho. Jaamacadda Muqdisho waxa ay iskaashi kala duwan la samaysay machadyo kale oo tacliimeed oo ay ka mid yihiin Jaamacadda Aalborg ee Denmark, saddex jaamacadood oo Masar ku yaalla , toddoba jaamacadood oo Suudaan ku yaalla , Jaamacadda Jabuuti iyo laba Jaamacadood oo Yemen ku yaalla . Laga bilaabo 2012 , MU waxa kale oo ay aqoonsi ka haysataa Guddida Urur-goboleedka IGAD.

Sanadkii 1999-kii, waxaa magaalada Muqdisho si wada jir ah looga aas aasay Machadka Maamulka iyo Maareynta Soomaaliyeed (SIMAD) oo uu dhisay Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud. Machadku waxa uu ka dib koray Jaamacadda SIMAD , Maxamuud waxa uu xilka hormuudka ka ahaa ilaa 2010.Waxa ay bixisaa koorsooyin kala duwan oo heer jaamacadeed ah oo isugu jira qaybo kala duwan oo ay ka mid yihiin dhaqaalaha, xisaabaadka, ganacsiga, xisaabaadka, tignoolajiyada, sayniska kombiyuutarka, cilmiga caafimaadka, waxbarashada, sharciga iyo maamulka guud.
Jaamacadda Benaadir ayaa la aas aasay sanadkii 2002, iyadoo ujeedadu ahayd in la tababaro dhakhaatiir. Tan iyo markaas waxay ku fidday meelo kale. Machad kale oo heer jaamacadeed ah oo magaalada ku taal waa Jaamacadda Sayniska iyo Tignoolajiyada ee Zamzam iyo Jaamacadda Sayniska iyo Tignoolajiyada ee Jamhuriya . Dugsiga Hoyga ah ee Turkiga ayaa sidoo kale la aasaasay, iyadoo Machadka Farsamada Gacanta ee Muqdisho iyo Jaamacadda Shabelle ay sidoo kale dib u dayactir ku sameeyeen. Intaa waxaa dheer, xarun cusub oo Jaamacadda Islaamiga ah ayaa la dhisayaa. Bishii Abriil 2014, Ra'iisul Wasaare Cabdiweli Sheekh Axmed ayaa sidoo kale dhagax dhigay dib u dhiska dugsigii hore ee saadaasha hawada ee Muqdisho. Waxaa sidoo kale laga dhisayaa gegida dayuuradaha caalamiga ah ee Aadan Cadde Akadamiyadda Tababarka Duulista Hawada Qaranka oo cusub.  Tani waa tii ugu horreysay ee nooceeda ah.
Jaamacadda Magaalada waxaa la aasaasay 2012 iyada oo ujeedadu ahayd bixinta waxbarid iyo cilmi baaris. Kulliyada waxaa ka shaqeeya macalimiin heer Master ah oo la aqoonsan yahay, waxaana maamula guddi ammaano oo ka kooban aqoonyahanno iyo ganacsato caan ah. Manhajka Jaamacadda City waxa uu leeyahay manhaj iyo barnaamijyo aasaasi ah oo Ingiriisi ah. Xarunteedu waxay ka kooban tahay maktabado jireed iyo dhijitaal ah, iyo sidoo kale IT iyo shaybaaro saynis ah. Jaamacaddu waa xubin ka tirsan isku xirka cilmi baarista iyo waxbarashada Soomaaliyeed, waxaana u idman hay’ad shahaado bixin ah oo ay siisay Wasaaradda Waxbarashada Qaranka Agaasinka Tacliinta Sare iyo Dhaqanka. Jaamacadaha kale ee caasimadda ku yaala waxa ka mid ah jaamacadda Zamzam University of Science and Technology . 2012, Zamzam foundation waxay bilawday dugsiga tababarka beeraha waxayna ku dhawaaqday ujeedadeedu inay tahay "dib u dhiska nidaamka wax soo saarka cuntada ee dalka iyo dardargelinta wax soo saarkiisa, iyada oo kor u qaadeysa dakhli-abuurka qoysaska dakhligoodu hooseeyo". Dugsigu wuxuu qabtay 22 barnaamij oo tababar ah muddadaas. 2013 dugsiga tababarka beeraha wuxuu noqday Zamzam University of Science & Technology (ZUST). fasalada ugu horreeya ee shahaadada koowaad ee jaamacadda Sebtembar 2014, oo ay ku xigto kulliyadda caafimaadka ee 2015. Hadda ZUST waxay leedahay lix kulliyadood iyo xarun waxbarasho oo qalin-jabin ah. Xarunta joogtada ah ee Jaamacadda ayaa ku taalla KM11 Weydoow Muqdisho.
## Dhaqanka

Muqdisho waa halbowlaha dhaqanka ee Soomaaliya, waxay martigelisaa hay'ado qaran oo badan oo muhiim ah, goobo taariikhi ah, iyo xarumo waxbarasho.
### Astaamaha iyo hay'adaha
Magaaladu waxay hoy u tahay astaamo taariikheed iyo dhaqameed oo muhiim ah. Masjidka Arbaca Rukun , oo la dhisay qiyaastii AH  667 (1268-69 CE), waa mid ka mid ah goobaha cibaadada Islaamka ugu da'da weyn ee caasimadda. Masjidka Isbaheysiga Islaamka oo lagu dhisay dhaqaale ay bixisay dowladda Sacuudiga ayaa ah masjidka ugu weyn gobolka Geeska . Cathedral -ka Muqdisho waxa la dhisay 1928-kii, waxaana dhisay maamulkii gumaystaha ee Talyaanigii Somaliland oo u dhisay qaab Norman Gothic ah ; si ba'an ayaa loo dhaawacay intii lagu jiray dagaalladii sokeeye laakiin weli waa calaamad muhiim ah.
Xarumaha dhaqanka ee muhiimka ah ayaa sidoo kale ku yaal magaalada. Madxafka Qaranka Soomaaliya oo markii hore la aas aasay sanadkii 1933-kii ayaa dib loo dhisay waxaana si rasmi ah loo furay sanadka 2020-ka kadib markii uu ku burburay dagaaladii sokeeye.  Maktabadda Qaranka ee Soomaaliya ee u dhow ayaa sidoo kale lagu sameeyay dib u habeyn ballaaran iyadoo ujeedadu tahay in la ilaaliyo diiwaanka suugaanta iyo taariikhda qaranka.
### Ciyaaraha

Garoonka Kubadda Cagta Muqdisho Stadium ayaa la dhisay sanadkii 1978-dii, xilligii dowladdii Barre, waxaana gacan ka geystay Injineero u dhashay dalka Shiinaha. Xaruntan ayaa inta badan loo isticmaali jiray in lagu qabto ciyaaraha isboortiga, sida koobka Soomaaliya iyo ciyaaraha kubadda cagta ee ay la ciyaarayaan kooxaha ka socda horyaalka Soomaaliya . Waxaa sidoo kale halkaasi lagu qabtey khudbado madaxweynayaal iyo isu soo baxyo siyaasadeed iyo munaasabado kale. Bishii Sebtembar 2013, dowladda federaalka Soomaaliya iyo dhiggeeda Shiinaha ayaa heshiis iskaashi oo rasmi ah ku kala saxiixday Muqdisho, kaasoo qeyb ka ahaa qorshaha soo kabashada qaranka ee shanta sano ee soo socota. Heshiisku wuxuu arki doonaa mas'uuliyiinta Shiinaha inay dib u dhisaan dhowr goobood oo kaabayaal ah, oo uu ku jiro garoonka ciyaaraha ee Muqdisho.
Garoomada Banaadir Stadium iyo Koonis Stadium waa labada xarumood ee kale ee ugu waaweyn ee caasimada ku yaala. Sanadkii 2013, xiriirka Soomaaliyeed ee kubada cagta ayaa mashruuc dib u dayactir ah ka bilaabay xarunta Koonis, xiligaasi oo garoonka lagu rakibay cowska kubada macmalka ah ee FIFA ay ku dartay. Garoonka Kubadda Koleyga ee Ex-Lujino ee degmada Cabdul Casiis ayaa sidoo kale lagu dayactiray lacag dhan 10,000$, lacagtaas oo ay bixisay shirkadda isgaarsiinta ee Hormuud Telecom. Intaa waxaa dheer, maamulka dowladda hoose ayaa kormeeray dib u dhiska garoonka Banaadir Stadium . 
Hay’adaha Isboortiga Qaranka ayaa xaruntoodu tahay magaalada Muqdisho. Waxaa ka mid ah Xiriirka Soomaaliyeed ee Kubadda Cagta, Guddiga Olombikada Soomaaliyeed iyo Xiriirka Soomaaliyeed ee Kubadda Koleyga . Xiriirka Soomaaliyeed ee Karate-ka iyo Taekwondo-ga ayaa sidoo kale xarun u ah magaalada, wuxuuna maamulaa kooxda qaranka ee Taekwondo-ga 
## Gaadiidka
### Waddada

Wadooyinka ka baxa magaalada Muqdisho ayaa isku xira magaalada iyo deegaanada kale ee Soomaaliya iyo sidoo kale wadamada dariska ah. Caasimada lafteedu waxa loo qaybiyaa dhawr qaab oo shabkad ah iyada oo loo marayo shabakad balaadhan oo wadooyinka ah. Bishii Oktoobar 2013, dhismo weyn ayaa ka bilaabmay wadada 23-km ah ee gasha garoonka diyaaradaha. Waxaa kormeeray injineero Soomaali iyo Turki ah, casriyeynta ayaa la dhameeyay bishii Nofembar waxaana ku jiray calaamadeynta haadka. Qorshaha dhismaha wadadan ayaa qeyb ka ahaa heshiis ballaaran oo ay wada saxiixdeen dowladaha Soomaaliya iyo Turkiga, kaasoo ahaa in Muqdisho iyo Istanbuul ay noqdaan magaalooyin walaalo ah, iyadoo howshan ay tahay in dhammaan waddooyinka Muqdisho la gaarsiiyo heer casri ah. Ka dib heshiiska, Hay'adda Iskaashiga Caalamiga ah iyo Horumarinta ee Turkiga (TIKA) waxay bilawday mashruuc nadaafadeed oo magaalada oo dhan ah iyada oo la kaashanaysa waaxda nadaafadda ee dawladda hoose. Qorshahan ayaa lagu arkay ku dhawaad ​​100 gaadiidka qashinka qaada ah iyo qalab kale oo ay ku howlan tahay hay’adda TIKA oo nadiifinaya waddooyinka magaalada, iyadoo dowladda hoose ee Banaadir ay la wareegtay mashruuca nadaafadda March 2015. 
Sanadihii 2012-2013, dowladda hoose ee Muqdisho oo kaashanaysa dowladaha Ingiriiska iyo Norway ayaa bilaabay mashruuc lagu rakibayo nalalka ku shaqeeya cadceedda ee dhammaan waddooyinka waaweyn ee caasimadda.  Qalab laga keenay Norway, hindisuhu wuxuu ku kacay ilaa $140,000 wuxuuna socday dhowr bilood. Laydhka cadceedda ayaa gacan ka gaystay kor u qaadista muuqaalka wakhtiga habeenkii iyo kor u qaadida bilicda guud ee magaalada.

[[Gaadiidka yar yar ayaa ah nooca ugu badan ee gaadiidka dadweynaha ee magaalada Muqdisho. Gaadiidka dadweynaha ee ugu badan ee magaalada dhexdeeda lagu isticmaalo ayaa ah kuwa loo yaqaan bajaajka . Waxay tiradoodu ku dhowdahay 3,000 oo unug waxayna ku yimaadaan naqshado kala duwan. Auto-rickshaws waxay ka dhigan tahay beddelka qiimaha jaban ee tagaasida iyo basaska yaryar, sida caadiga ah waxay ku dallacaan kala badh qiimaha isla masaafada, oo leh heerar dabacsan. Sababo la xiriira awooddooda, awoodda gorgortanka waddooyinka cidhiidhiga ah iyo isticmaalka shidaalka oo yar, baabuurta saddexda taayir leh ayaa inta badan soo jiidata fursado maalgashi oo loogu talagalay ganacsatada yaryar. Guud ahaan waxaa loo door bidaa safarada gaagaaban.  Bishii Juun 2013, laba shirkadood oo taksi oo cusub ayaa sidoo kale bilaabay inay dadka deegaanka siiyaan gaadiid waddo. Qayb ka mid ah raxan ka badan 100 baabuur, Taxi-ga Muqdisho ee calamadaha jaalaha ah waxay ku raacaan magaalada oo dhan qiimo siman $5. City Taxi, oo ah shirkadda ugu dhow ee la tartameysa, waxay ku dallacaa qiime isku mid ah, iyada oo la qorsheynayo in lagu daro taksiyada cusub ee kooxdeeda. 
Bishii Janaayo 2014, maamulka G/Banaadir waxa uu daah furay waddo magaalada oo dhan ah, magac bixinta, nambarada guryaha iyo nambarada boostada. Waxaa si rasmi ah loogu magacdaray Nambarada Guriga iyo Nidaamka Boostada, waa hindise ay iska kaashadeen maamulka degmada iyo wakiillada ganacsatada Soomaaliyeed. Sida uu sheegay duqii hore ee magaalada Maxamed Axmed Nuur, hindisahan ayaa sidoo kale looga gol leeyahay in lagu caawiyo maamulka si loo adkeeyo amniga iyo xallinta khilaafaadka lahaanshaha guryaha. Bishii Maarso 2015, maamulka G/Banaadir ayaa sidoo kale bilaabay mashruuc dib u dayactir ah oo lagu dayactirayo wadada weyn ee Xaawo Casir-Fagax ee magaalada Muqdisho. Iskaashiga dawladda iyo dadweynaha ayaa ujeeddadiisu tahay in la fududeeyo gelitaanka gaadiidka ee aagga. Sida uu sheegay guddoomiyaha degmada Kaaraan Axmed Xasan Yalaxow, qorshahan dib u dhiska ah ayaa sidoo kale wuxuu ka dhigayaa waddada mid aan cimilo ahaan u adkaysan karin, waxaana lagu wadaa in dhawaan lasoo gaba-gabeeyo.
### Hawada
Muddadii xorriyadda ka dib, garoonka caalamiga ah ee Muqdisho waxa uu soo bandhigay duullimaadyo lagu tagi jiray meelo badan oo caalamka ah. Badhtamihii 1960-aadkii, garoonku waxa la ballaadhiyey si ay u soo degaan diyaarado badan oo caalami ah, iyada oo diyaaradda Somali Airlines ay safarro joogto ah ku tagi jirtay magaalooyin badan oo waaweyn. Sannadkii 1969kii, garoomo badan oo garoonku waxa kale oo ay ku soo degi karaan diyaarado yaryar iyo diyaarad nooca DC 6B ah.

Xaruntu waxay si aad ah u korodhay baaxadda muddadii xorriyadda ka dib mashruucyo dib-u-dayactir oo xidhiidhsan. Markii uu qarxay dagaaladii sokeeye horraantii sagaashameeyadii, adeegyadii duulimaadyada ee garoonka caalamiga ah ee Muqdisho waxa ay la kulmeen hakad joogta ah, waxaana si weyn loo burburiyay garoomadii iyo qalabkii garoonka. Dabayaaqadii 2000-aadkii, garoonka K50 , oo 50 kiiloomitir dhanka koonfureed ka xiga, wuxuu ahaa garoonka ugu weyn caasimadda, garoonka caalamiga ah ee Muqdisho, oo hadda loo bixiyay garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde, ayaa muddo kooban xirnaa. Si kastaba ha ahaatee, dabayaaqadii 2010, xaaladda ammaan ee Muqdisho aad ayay u soo hagaagtay, iyadoo ugu dambeyntii dowladda federaalka ay ku guuleysatay in ay si buuxda ula wareegto magaalada Agoosto 2011. 
Bishii May 2011, Wasaaradda Gaadiidka ayaa sheegtay in Shirkadda SKA-Somalia ay qandaraas ku siisay inay maamusho howlaha Garoonka Diyaaradaha Aadan Cadde oo dib loo furay muddo toban sano ah. Waxaa ka mid ah hindisaheeda ugu horreeya, oo lagu qiyaasay $6 milyan, SKA waxay maalgelisay qalab cusub oo garoonka diyaaradaha ah waxayna ballaarisay adeegyo taageero iyadoo shaqaaleysiinaysa, tababartay oo qalabaysay 200 oo shaqaale maxalli ah si ay u buuxiyaan heerarka caalamiga ah. Shirkaddu waxay kaloo gacan ka geysatay dib-u-habayn ballaadhan oo kaabayaasha dhaqaalaha ah, dib-u-soo-celinta koronto la isku halleyn karo, waxay dib-u-habayn ku samaysay tas-hiilaadka lagu maamulo shandadaha iyo sidoo kale qolalka soo degidda iyo dhoofinta, dejinta hababka kontoroolka elektaroonigga ah , waxayna xoojisay ammaanka iyo socodka shaqada. Sidoo kale, shirkadda SKA ayaa internetka ku xirtay xarunta hay’adda duulista iyo saadaasha hawada Soomaaliya ee SCAMA iyo socdaalka, canshuuraha, shirkadaha diyaaradaha ee ganacsiga iyo saraakiisha ciidamada Booliiska Soomaaliyeed .   Bishii Jannaayo 2013, shirkaddu waxay soo bandhigtay basas-shuttle si ay uga raraan dadka socotada ah ee u socda kana soo dagaya terminalka rakaabka. 

Bishii Disembar 2011, dowladda Turkiga ayaa soo bandhigtay qorshe lagu sii casriyeynayo garoonka, taasoo qeyb ka ah ka qeybgalka ballaaran ee Turkiga ee hannaanka dib u dhiska deegaanka ka dib colaadaha. Dayactirka la qorsheeyay waxaa ka mid ah habab cusub iyo kaabayaasha dhaqaalaha oo ay ku jiraan taawar casri ah oo lagula soconayo hawada. Bishii Sebtembar 2013, shirkadda Turkiga ee Favori LLC waxay ka hawl-gashay garoonka diyaaradaha. Shirkaddu waxay ku dhawaaqday inay qorshaynayso dib u cusboonaysiinta dhismaha duulista oo ay ku dhisayso mid cusub, iyo sidoo kale hagaajinta qaab-dhismeedka adeegyada kale ee casriga ah. Mashruuc ku kacaya $10 milyan, wuxuu kordhin doonaa awoodda garoonka ee 15 diyaaradood oo hadda gaaraya 60.  Bishii Janaayo 2015, Terminal cusub oo casri ah ayaa laga furay garoonka. Iyada oo leh tas-hiilaad casri ah oo rakaab ah iyo weji muraayad ah , waxay u sahlaysaa madaarku inuu labanlaabo tirada duulimaadyada ganacsiga ee maalinlaha ah ilaa 60, iyada oo ay ka soo xaroonayaan ku dhawaad ​​1,000 rakaab ah saacaddii. 
Laga bilaabo Janaayo 2015, duulimaadyada ugu waaweyn ee isticmaala garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde waxaa ka mid ah shirkadaha sida gaarka ah loo leeyahay ee Jubba Airways , Daallo Airlines , African Express Airways , marka laga soo tago diyaaradaha u kireysan Qaramada Midoobay, Turkish Airlines , Garoonku wuxuu kaloo bixiyaa duulimaadyo ay ku tagaan magaalooyinka kale ee Soomaaliya, sida Gaalkacyo , Berbera iyo Hargeysa , iyo sidoo kale duulimaadyo caalami ah sida Jabuuti , 6 , Istanbul iyo Istanbul . 
Bishii Luulyo 2012, Mohammed Osman Ali (Dhagax-tuur), Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Duulista iyo Gaadiidka, ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in dowladda Soomaaliya ay billowday diyaargarow ay dib ugu soo nooleyneyso shirkaddii wadaniga ahayd ee Muqdisho, ee Somali Airlines.  Diyaaradii ugu horeysay ee cusub ayaa loo qorsheeyay December 2013.
Waxaa jira garoon kale oo caalami ah oo la dhisayo, garoonka caalamiga ah ee cusub ee Muqdisho .
### Badda

Dekedda Muqdisho , oo sidoo kale loo yaqaanno Dekedda Caalamiga ah ee Muqdisho,  waa dekedda rasmiga ah ee Muqdisho. Lagu sifeeyay inay tahay deked dabaqad weyn leh, waa dekedda ugu weyn dalka. 
Ka dib markii ay soo gaareen xoogaa burbur ah intii lagu jiray dagaalladii sokeeye, dawladda federaalku waxay bilawday Mashruuca dayactirka Dekedda Muqdisho, oo ah hindise dib-u-dhiska, horumarinta iyo casriyeynta dekedda.  Dib-u-habaynta waxaa ka mid ahaa rakibaadda tignoolajiyada Alpha Logistics.  Wafdi caalami ah oo isku dhaf ah oo ka kooban maareeyaha dekedda Jabuuti iyo saraakiil ka socota Shiinaha oo ku takhasusay dib u dhiska kaabayaasha dhaqaalaha ayaa booqday xarunta bishii June 2013. Sida uu sheegay maareeyaha Dekedda Muqdisho Cabdullaahi Cali Nuur, wufuudda oo ay wehliyaan mas’uuliyiin Soomaaliyeed ayaa warbixinno la xiriira howlaha dekedda ka guddoomay qayb ka mid ah qorshaha dib u dhiska ee mashruuca. 
Sannadkii 2013-kii, maamulka Dekedda Muqdisho ayaa la sheegay inay heshiis la gaareen wakiillo ka socday shirkadda Iran Simatech Shipping LLC si ay u maamusho howlaha muhiimka ah ee dekedda. Shirkaddan oo magaceeda la yiraahdo Terminalka Kontaynarrada Dekedda Muqdisho, ayaa loo qorsheeyay inay qabato dhammaan howlaha farsamo iyo shaqo ee dekedda. 
Bishii Oktoobar 2013, golaha wasiirrada federaalka waxay ansixiyeen heshiis ay shirkadda Al-Bayrak ee Turkiga laga leeyahay ku maamulayso dekedda Muqdisho muddo 20 sano ah. Heshiiska ayaa waxaa sugeysay Wasaaradda Dekedaha iyo Howlaha Guud, iyadoo sidoo kale Al-Bayrak u xilsaartay dib u dhiska iyo casriyeynta Dekedda. Bishii Sebtembar 2014, dawladda federaalku waxay si rasmi ah u wakiishay maamulka Dekedda Muqdisho Al-Bayrak. Mashruuca casriyeynta shirkadu waxa uu ku kacayaa $80 milyan.
### Jidka tareenka
Waxaa jiray 1980-meeyadii mashaariic dib loogu hawlgelinayey jidka tareenka ee isku xira Muqdisho iyo Jowhar oo dhererkiisu dhan yahay 114 km (71 mi) , oo Talyaanigu dhisay 1926-kii, balse uu burburiyey dagaalkii labaad ee Adduunka oo ay sameeyeen ciidamadii Ingiriiska. Markii hore waxa la rabay in jidkan tareenku gaadho Addis Ababa .  Kaliya dhawr waddo oo haray gudaha dekedda Muqdisho ayaa wali la isticmaalayaa.
## Warbaahinta
Muqdisho taariikh ahaan waxay u adeegi jirtay xarun warbaahineed. Sannadkii 1975-kii, waxaa magaalada Muqdisho lagu asaasay Wakaaladda Filimada Soomaaliyeed (SFA), oo ah hay’adda maamusha filimada ee qaranka . SFA waxa kale oo ay abaabushay shirkii sanadlaha ahaa ee Muqdishu Pan-African iyo Arab Film Symposium (Mogpaafis), kaas oo isu keenay filim sameeyayaal iyo khabiiro filimaan oo ka kala yimid daafaha caalamka, oo ay ku jiraan qaybaha kale ee Waqooyi Bari Afrika iyo Carabta Carabta , iyo sidoo kale Aasiya iyo Yurub.

Sidoo kale, waxaa magaalada Muqdisho ku sugan qaar ka mid ah wakaalado ka shaqeeya idaacadaha. Radio Muqdisho waa warbaahinta guud ee ay maamusho dowladda federaalka. Waxa la asaasay 1951kii Somaliland-talyaani , waxa ay markii hore baahin jirtay warar ku qornaa af Soomaali iyo Talyaani .  Saldhigga waxaa lagu casriyeeyay kaalmo Ruush ka dib markii ay xornimada qaadatay 1960-kii, waxayna billowday bixinta adeegga guriga ee Soomaaliga, Amxaariga iyo Oromada .  Kadib markii la xidhay hawlihii horraantii 1990-meeyadii dagaalka sokeeye awgeed, war-baahinta waxaa si rasmi ah dib-u-furay horraantii 2000-aadkii Dawladdii Ku-meel-gaarka ahayd.  Idaacadaha kale ee xaruntoodu tahay magaalada waxaa ka mid ah Mustaqbal Radio , Radio Shabelle , Radio Bar-Kulan , Radio Kulmiye , Radio Dannan , Radio Dalsan , Radio Banadir , Radio Maanta , Gool FM , Radio Xurmo , Radio Xamar , also known as Voice of Democracy. 
Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed ee SNTV oo xaruntiisu tahay magaalada Muqdisho ayaa ah baahinta dowladda dhexe. 4-tii Abriil 2011, Wasaaradda Warfaafinta ee Dowladda Federaalka KMG ah ayaa si rasmi ah dib u howlgelisay Idaacadda, taasoo qeyb ka ah dadaallada lagu horumarinayo Isgaarsiinta Qaranka. SNTV waxa uu baahiyaa 24 saac maalintii, waxaana laga dawan karaa gudaha Soomaaliya iyo dibaddaba iyadoo la adeegsanaayo aaladaha dhulka iyo dayax gacmeedka. 
Fannaanka caanka ah ee Soomaalida ayaa aad ugu riyaaqay daawadayaasha Muqdisho, waxaana si weyn loo iibin jiray dagaalladii sokeeye ka hor. Iyada oo ay dawladdu maareysay sugidda ammaanka magaalada bartamihii 2011, idaacadaha ayaa mar kale garaacaya muusig. 19-kii Maarso 2012, waxaa magaalada lagu qabtay bandhig faneed, kaasoo si toos ah looga sii daayay telefishinka maxaliga ah. Bishii Abriil 2013, kooxda Waayaha Cusub waxay kaloo soo qabanqaabiyeen Bandhig Faneedka Dib-u-heshiisiinta, Bandhig faneedkii ugu horreeyay ee caalami ah oo lagu qabto Muqdisho labaatan sano gudahood.  Muqdisho waxa kale oo ka mid ah xarunta dhexe ee Bilan Media , oo ah wargeys ka soo baxa Soomaaliya oo ka kooban haween gaar ah, oo la aasaasay 2020 iyada oo taageero ka heleysa barnaamijka horumarinta ee Qaramada Midoobay .
## Dad xusid mudan

Xasan Sheekh Maxamuud , Madaxweynaha Soomaaliya

Shariif Caydaruus Shariif Cali Al-Nudaari oo ah caalim taariikhda Islaamka iyo Soomaalida ku caan baxay, isla markaana ahaa hogaamiye Islaami ah.

Shaykh Suufi , caalim qarnigii 19-aad , abwaan, isbedel-doon, faaliyaha

Xaawo Cabdi , dhakhtar, u dhaqdhaqaaqa arrimaha bulshada

Yasmine Alas , jilaa, qoraa
Faysal Jeylaani Aweys , taekwondo-ga

Ayuub Daa’uud , kubbada cagta
Cristina Cali Faarax , qoraa, waxgarad

Xasan Abshir Faarax , Xildhibaan, Ra'iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Duqii hore ee Muqdisho

Cali Maxamed Geeddi , Ra'iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya

Iman , moodel, jilaa, ganacsade

K'naan , muusikiiste
Raage Cumar , wariye

Diiriye Cismaan , qoraa, fanaan muuqaal ah

Faadumo Siyaad , model

Ladan Cismaan , abwaan

Saciid Muqdishu , Qarnigii 14-aad ee diinta Islaamka, musaafir

Maxamed Cabdullaahi Maxamed , Madaxweynihii hore ee Soomaaliya

Mustafe Maxamed , Orodyahanka Masaafada dheer

Maxamed Nuur , Duqii hore ee Muqdisho

Musse Olol , injineer, u dhaqdhaqaaqa arrimaha bulshada

Cumar Cabdirashiid Cali Sharma’arke , Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya

Saamiya Yusuf Omar , Orodyahanad ayaa geeriyootay xilli ay isku dayday in ay tahriib ku gasho badda Mediterranean-ka si ay uga qeyb gasho ciyaaraha Olombikada xagaaga 2012 .

Yaasmiin Warsame , model

Cumar Cabdirashiid Cali Sharma’arke Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya

Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni

Cabdulqawi Axmed Yuusuf 
Madaxweynihii hore ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda

Ayaan Xirsi Cali , oo haysata dhalashada dalka Holland. Siyaasi hore iyo xubin ka tirsan 
baarlamaanka Nederlaan, dhaqdhaqaaqe

Saba Anglana , dhalasho Talyaani ah. Fanaanada, Aktarada

Zahra Bani , waa muwaadin Talyaani ah. Javelin tuure

Elisa Kadigia Bove , dhalasho Talyaani ah. Jilaa, firfircooni

Mo Farah , oo haysta dhalashada Ingiriiska. Orodyahanka masaafada

Cabdi Nageeye , oo haysta dhalashada dalka Holland. Orodyahanka masaafada dheer

Ilhaan Cumar oo ah muwaadin Mareykan ah. Wakiilka Maraykanka ee degmada 5aad ee congress-ka Minnesota 
Linda Suleiman , dhakhtarka lafaha

## Magaalooyinka la mataanka ah

## Cimilada Muqdisho

Magaalo ku taal meel u dhow dhulbaraha , Muqdisho waxay leedahay cimilo qalalan. Waxaa loo kala saaraa jiilaal kulul iyo qalalan (jiilaalku waa ka kulul yahay xagaaga) semi-emane ( Köppen weather classification ( BS ), si la mid ah inta badan koonfurta bari ee Soomaaliya. Xagaaga (Jun- Aug ) waa xilliga qaboobaha iyo roobabka badan. Taas bedelkeeda, magaalooyinka waqooyiga Soomaaliya guud ahaan waxay leeyihiin cimilo kulul oomane ah ( Köppen BWh ) 79% sanadka.

Muqdisho waxay ku taallaa ama u dhowdahay geedka geedaha kulaylaha ah ee geedka geedka dabiiciga ah ee Holdridge . Celceliska heerkulka magaalada sanadka oo dhan waa 27 °C (81 °F), celceliska ugu badnaan waa 30 °C (86 °F) iyo celceliska ugu yaraan 24 °C (75 °F). Aqrinta heerkulka celceliska bishii waa 3 °C (5.4 °F), taas oo u dhiganta hyperoceanic iyo nooca hoose ee dhabta ah nooca qaarad-badeedka hyperoceanic . Celcelis ahaan roobab sanadkiiba 429.2 mm (16.9 in). Waxaa jira 47 maalmood oo qoyan sannadkii, kuwaas oo la xidhiidha 12% suurtagalnimada roobka maalinlaha ah ee maalinlaha ah. Magaaladu waxay leedahay celcelis ahaan 3,066 saacadood oo qorrax ah sannadkii, oo leh 8.4 saacadood oo qorrax ah maalintii. Saacadaha iftiinka maalintii iyo daqiiqadaha maalintii waa 8 saacadood iyo 24 daqiiqo. Boqolkiiba cadceedda suurtogalka ah waa 70%. Celcelis ahaan joogga qorraxda ee duhurnimada qorraxda maalinta 21aad ee bisha waa 75%

## Tareen
Tareenkii isku xiri jiray Muqdisho iyo Jowhar (Villaggio Duca Degli Abruzzi)

## Booqo

*Mogadishu Images
## Tixraac