open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edward Olanipekun

**Edward Olorunnisola Olanipekun** waa borofisar cilmiga kimistariga warshadaha iyo ku xigeenka gudoomiyaha Jaamacadda Gobolka Ekiti inta u dhaxaysa 2019-2024 Jaamacadda ICT, Yaounde, Cameroon waxay ku maamuustay VC-gii hore ee abaal-marin nololeed oo ay weheliso Olusegun Obasanjo 2021. Olanipekun waxaa lagu sharfay Xarunta Anshaxa iyo Hanuuninta Qiimaha Nafeed ee Nigeria (CESVO) oo leh billad dahab ah ee Maamulaha Jaamacadda Nigeria, Integrity Icon of Nigeria (Icon) ee Shahaadada Sare ee Nigeria 2022. Dugsiga 1982 ee Mary Immaculate Grammar School, Ado-Ekiti wuxuu ku maamuusay 5 sano oo uu xafiiska joogay xaflad qado ah Agoosto 2024.
## Xirfad
Olanipekun waxaa loo dalacsiiyay borofisar 2003, wuxuu ahaa Dean hore ee Dugsiga Sare ee Daraasaadka Qalinjabinta ee Jaamacadda Gobolka Ekiti iyo Guddoomiyihii hore, Aagga Ilorin ee Ururka Shaqaalaha Tacliinta ee Jaamacadaha Waxaa loo magacaabay ku-xigeenka ku-xigeenka 2019 guddoomiyihii hore ee gobolka, Kayode Fayemi ka dib markii laga saaray Olubunmi Ajayi, oo ahaa Ku-simaha Ku-Xigeenka Ku-xigeenka 2018.
## Tixraac
"Ekiti varsity waxay heshay VC cusub

"Fayemi wuxuu magacaabay Olanipekun Ekiti varsity VC"

"Guddoomiye ku xigeenka EKSU oo helay abaal-marin sharafeed - Trending News" 

"EKSU VC waxa uu helayaa abaal-marin daacadnimo"

"Encomiums as alumni honor ex-Ekiti varsity VC Olanipekun"

"Guddoomiye Fayemi ayaa magacaabay madaxii hore ee ASUU EKSU VC"
Toby Okechukwu

**Toby Okechukwu** waa qareen matalaya Aninri , Awgu , iyo Oji River Federal Constituency ee Gobolka Enugu ee Golaha Wakiilada Nigeria ee Golaha Qaranka 9aad Waxaa ku xigeen u ahaa Anayo Onwuegbu.
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Hon Okechukwu wuxuu dhashay Agoosto 3, 1962, Ugbo, Agwu Local Government Area ee Gobolka Enugu Sannadkii 1976-kii, waxa uu waxbarashadiisa hoose ku qaatay Dugsiga Hoose ee Community Ngene ka hor inta aanu u gudbin St. Vincent's Secondary School Agbogugu halkaas oo uu GCE ka qaatay 1981
Hon Okechukwu wuxuu ka qaatay Bachelor of Engineering 1986 Jaamacadda Calabar , Master of Business Administration ee 1991 oo uu ka qaatay Jaamacadda Teknolojiyadda Gobolka Anambra , iyo Bachelor of Laws (LLB) ee 2000 oo uu ka qaatay Jaamacadda Lagos Wuxuu sii waday Dugsiga Sharciga ee Nigeria ee Victoria Island , Lagos, wuxuuna helay oggolaanshaha bar ee 2001
## Siyaasada
Sanadkii 2011, Mudane. Toby waxaa loo doortay Aqalka Wakiilada Federaalka ee xisbiga Dimuqraadiga Shacabka (PDP) si uu u matalo Aninri/Agwu/Oji-uzo.
## Tixraac
"Golaha Qaranka | Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria"

"Hon. Toby Okechukwu Biography, net value, da', qoyska, xiriirka & sawirka"

"Xeer-yaqaan maskaxeed oo ku jira Aqalka 9aad - THISDAYLIVE"
Anayo Onwuegbu

**Anayo Onwuegbu** waa siyaasi reer Nigeria ah. Waa xubin ka tirsan golaha wakiillada oo hadda wakiil ka ah Aninri / Awgu / Oji River Federal Constituency ee Gobolka Enugu ee Golaha Shacbiga 10aad . Wuxuu ku guuleystey Toby Okechukwu .
## Tixraac
"Xildhibaan Enugu, Onwuegbu, ayaa ku gacanseyray isku daygii lagu doonayay in isaga lagu weeraro Gov Mbah"

"Onwuegbu ayaa ka biyo diiday eedeymaha la xiriira shirqoolka looga saarayo madaxda waadhka Enugu - Wargayska Madaxbanaan ee Nigeria"

"Xiriirka aan la leeyahay Gov. Mbah Cordial - Xubinta Rep"
Chioma Okereke

**Chioma Okereke** waa gabayaa u dhashay Nigeria, qoraa iyo qoraa sheeko gaaban Buugeeda ugu horreeya,Bitter Leaf(2010), ayaa lagu daray liiskaqorayaasha Barwaaqo-sooranka- Buugga Koowaad ee ugu Wanaagsan Afrika 2011
## Taariikh nololeedka
Okereke wuxuu ku dhashay Benin City , Nigeria . Waxay u guurtay Ingiriiska iyada oo lix jir ah waxayna dhigatay dugsiyo badan oo hoyga ah, ka hor intaanay dhammayn waxbarashadeeda fasalka lixaad ee Waqooyiga London Collegiate School ee Canons, Middlesex. Okereke waxa uu shahaado LLB ka qaatay University College London 
Gabayaa iyo qoraa sheeko gaaban oo si caalami ah u soo bandhigay, Okereke waxay shaqadeedii hore ku daabacday Bum Rush The Page iyo Callaloo majaladda suugaanta. Waxay ku biirtay liiska qorayaasha aan la ogaanin ee 2006, iyo sidoo kale Daily Telegraph 's Write a novel in a Year Competition 2007
Sheekadeeda ugu horreysa ee Leaf Bitter waxaa daabacay 2010 by Virago Press waxaana lagu daray liiska qorayaasha Barwaaqo-sooranka - Buugga Koowaad ee ugu Wanaagsan Afrika 2011
Sheekadeeda gaaban "Trompette de la Mort" waxay ahayd Orodyahankii ugu horreeyay ee u tartamaya Abaalmarinta Sheekada Gaaban ee Costa ee 2012 Abaalmarinta Buugga Costa waxaana shaqadeeda lagu soo daray Virago is 40 anthology (2013). 
Buugeedii ugu dambeeyay, Water Baby (Abriil 2024), waa sheeko-socod-socod oo lagu dejiyay degitaanka nolosha dhabta ah ee Makoko, ee Lagos, Nigeria waxayna muujineysaa cadaadiska bulshada ee haweeney da'yar oo isku deyeysa inay ka baxsato xadadka bulshadeeda. Iyada oo ay ku dhaqaaqday xaaladda cakiran ee goobta buuggeeda, Chioma Okereke waxa ay aasaastay Makoko Pearls, oo ah hay'ad samafal oo ka diiwaan gashan UK oo ay ka go'an tahay samata bixinta faqriga ee Makoko iyo in ay isbeddel wanaagsan u keento bulshada.
## Tixraac
"Chioma Okereke" 

"Liiska Kooban ee Abaalmarinta Qorayaasha Guud"

"Wadahadal lala yeelanayo Chioma Okereke"

Virago Press Caleen Qadhaadh

Virago waa 40 jir

## Xiriirinta dibadda
Mareegta rasmiga ah

Wakaaladda Soho - Chioma Okereke 

Ururka Makoko Pearls

Ilmaha Biyaha ee Quercus Books
Sankofa

**Sankofa** waa sheeko bulsheed 2021oo uu qoray qoraaga reer Nigeria Chibundu Onuzo Sankofa waa sheeko-abuurkii saddexaad ee Onuzo. Waxaa lagu daabacay Boqortooyada Midowday ee Virago bishii Juun 2021 waxaana dib u eegay The Guardian sida "sheeko la dhammaystiray oo sahamisa faraqa iyo lahaanshaha leh xoojinta qabow ka dibna ay daabacday Catapult ee Maraykanka iyo Muuqaalka Sheekada ee Nigeria
Buug maqal ah, oo ay akhriday atariishada British-Jamaica Sara Powell , ayaa la sii daayay Oktoobar 2021 Laga bilaabo 11/13/2023, buuggu wuxuu leeyahay celcelis ahaan 3.86 Goodreads.
## Tixraac
"Aabahay, Kaligii taliye"

"Dib u eegis: Gabadha kaligii-taliye ayaa ku timid guriga Chibundu Onuzo"Sankofa"

"Sankofa by Chibundu Onuzo dib u eegista - safar dhaxal gal ah"

"Virago waxay heshay sheeko saddexaad oo ka socota Onuzo oo ku guulaystey abaalmarinta | Buugaagta "

"Hel dhammaan Scoop-ka ee Chibundu Onuzo's Novel Sadexaad ee aadka la filayo"
Usman Zannah

**Usman Zannah** waa siyaasi reer Nigeria ah . Hadda waxa uu u shaqaynayaa sidii xubin ka tirsan golaha wakiilada ee Kaga/Gubio / Magumeri
## Nolosha hore
Usman Zannah waxa uu ku dhashay Gobolka Borno , taariikhdu markay ahayd 15 Sebtembar 1964.
## Xirfad siyaasadeed
Ka hor inta aan loo dooran xildhibaan, Usman waxa uu soo shaqeeyay intii u dhaxaysay 1998 ilaa 2000 isagoo noqday guddoomiyaha dawladda hoose ee Magumeri. Waxaa loo magacaabay La-taliyaha Gaarka ah ee Beeraha 2008 ilaa 2010. Waxa uu soo qabtay xilal kale oo ay ka mid yihiin Guddoomiyaha Dawladaha Hoose iyo Arrimaha Emirate-ka, iyo Guddoomiyaha Hawlaha, intii u dhaxaysay 2011 iyo 2018 . madasha xisbiga All Progressive Congress (APC)
Si uu awood ugu yeesho una sugo haqab-beelka cuntada, waxa uu u qaybiyey agabka lagu daweeyo dadka uu soo doortay.
## Tixraac
"Xubnaha Golaha Shacbiga 10-aad - Cod-bixiye - Ansixinta Xafiiska Wakiilada ee Cod-bixiyayaasha"

"Golaha Qaranka | Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria"

"Citizen Science Nigeria"

"Borno: 5,000 oo qoys oo madax ah, qaar kalena waxay ka helaan dawooyinka fududeeya xildhibaan Zannah"
Uwak Edet

**Uwak Robinson Edet** waa siyaasi reer Nigeria ah . Waxa uu noqday xubin ka wakiil ah Oron/Mbo/Okobo/Udung-Uko/Urue-Offong Oruko Constituency Federal ee Golaha Wakiilada . 
## Xirfad siyaasadeed
Waxaa lagu doortay doorashooyinkii Golaha Shacbiga ee 2011 si uu u matalo Oron/Mbo/Okobo/Udung-Uko/Urue-Offong Oruko Federal Constituency. Xildhibaanka, ayaa intii uu xilka hayay waxaa uu ka soo shaqeeyay dhowr Guddi oo ay ka mid yihiin Dhalinyarada iyo Horumarinta Bulshada, Anshaxa & Qiimaha Qaranka, Gaadiidka Badda, La-dagaalanka Musuqmaasuqa, Sayniska & Teknolojiyada.
## Eedeymaha
Sannadkii 2022, Uwak waxaa xaaskiisa ku eedaysay isku day dil iyo weerar.
## Tixraac
"Xildhibaannada Federaalka Akwa Ibom, Baarlamaanka Qaranka 7aad (2011-2015)"

"Xubin hore oo ka tirsan aqalka baarlamaanka Akwa Ibom ayaa lagu eedeeyay isku day dil oo ay naagtiisu geysatay - CrossRiverWatch"
Chijioke Stanislaus Okereke

**Chijioke Stanislaus Okereke** (wuxuu dhashay 29-kii Maarso 1981) waa siyaasi reer Nigeria ah waana xubin ka tirsan Aqalka Wakiilada Nigeria ee 10-aad ee Golaha Qaranka Nigeria isagoo matalaya dadka Aninri / Awgu / Oji River Federal Constituency ee Gobolka Enugu .
## Tixraac
"Hon. Okereke condems kidnap of Health Technology's students in Oji River, seeks improved security - THE AUTHORITY NEWS"

""We are determined": LP's Okereke reacts to tribunal's verdict which sacked him"
Michael Etaba

**Michael Irom Etaba** (wuxuu dhashay 16 Sebtembar 1982) waa siyaasi reer Nigeria ah . Waa xubin ka wakiil ah Deegaanka Obubra/Etung ee Aqalka Wakiilada . 
## Nolosha hore iyo xirfad siyaasadeed
Michael Etaba waxa uu dhashay 6 Sebtembar 1982 waxana uu ka soo jeedaa Gobolka Cross River . Sannadkii 2015-kii, waxa uu xilka kala wareegay John Owan Enoh , waxaana loo doortay Golaha Wakiillada ee hoos yimaada Xisbiga All Progressives Congress (APC). Waxaa dib loo doortay 2019 wuxuuna sii ahaanayaa sharci-dejiye federaal ah ilaa maanta.
## Tixraac
"Golaha Qaranka | Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria"

Citizen Science Nigeria"

"Faahfaahinta Sharci-dejiye - ConsTrack Track and Report ku saabsan Mashaariicda ay Dawladdu Maalgeliso ee Nigeria"
Efe Afe

**Efe Afe** waa siyaasi reer Nigeria ah . Waa xubin matalaya deegaanka Okpe/Sapele/Uvwie ee Aqalka Wakiilada . 
## Nolosha hore
Efe Afe waxa ay dhalatay 1967 waxana ay ka soo jeeddaa Gobolka Delta . 
## Xirfad siyaasadeed
Waxa uu xubin ka ahaa Golaha Aqalka Sare ee Gobolka Delta intii u dhaxaysay 1999 ilaa 2011. 2019 waxa loo doortay xisbiga Peoples Democratic Party (PDP) isaga oo xubin ka ah degaanka Okpe/Sapele/Uvwie.
## Tixraac
"Faahfaahinta Xeer-dejinta - ConsTrack Track and Report ku saabsan Mashaariicda ay Dawladdu Maalgeliso ee Nigeria"

"Citizen Science Nigeria"
Evelyn Omavowan Oboro

**Evelyn Omavowan Oboro** (waxay dhalatay 1971) waa siyaasi reer Nigeria ah iyo xubin ka tirsan Aqalka Wakiilada ee Federaalka. Waxay matashay Okpe, Sapele iyo Uvwie constituency ee Gobolka Delta Golaha Qaranka 7aad iyo 8aad . Waxaa lagu doortay madasha Xisbiga Dimuqraadiga Shacabka (PDP)
## Waxbarashada iyo shaqada
Waxa ay Shahaadada Dugsiga Galbeedka Afrika ka qaadatay Dugsiga Sare ee Alegbo, Effurum 1988 ka hor inta aanay waxbarasho ka dalban Jaamacadda Delta State University halkaas oo ay ka qaadatay shahaadada Bachelor 1997 .
## Tixraac
"Musharaxa senator-ka PDP ee Delta waxa uu ku eedeeyay in la dilay

"Aqalka Wakiilada Oo Ansixiyay Hindise Sharciyeedka Dhismaha FUPRE - Wararka Breaking News, Nigeria, Africa, Worldwide"

"Waxaan u tartami doonaa Senetka 2019 - Oboro"

"PROFILE OF HON EVELYN OMAVOWAN OBORO: PDP DELTA CENTRAL SENATORIAL MUSHARAXA 2019"

"Hon. EVELYN OBORO OMAVOWAN Opke/Sapele/Uvwie"
Nicholas Mutu

**Nicholas Mutu Ebomo** waa siyaasi reer Nigeria ah . Hadda waxa uu xubin ka yahay Golaha Wakiilada ee Degmada Bomadi/ Patani . 
## Nolosha hore
Nicholas Mutu waxa uu dhashay 15 June 1960 waxana uu ka soo jeedaa Gobolka Delta 
## Xirfad siyaasadeed
1996 ilaa 1997 waxa uu noqday gudoomiyaha golaha deegaanka ee Bomadi. 1999kii waxa loo doortay xisbiga Peoples Democratic Party (PDP) isaga oo xubin ka ah deegaanka Bomadi/Patani, ilaa hadda waxa uu ahaa xildhibaan federaal ah. Marka laga soo tago inuu yahay Guddoomiyaha Guddiga Aqalka ee Komishanka Horumarinta Niger Delta (NDDC) laga bilaabo 2009 ilaa 2019, wuxuu sidoo kale ka soo shaqeeyay dhowr guddi oo kale.
## Tixraac
"Xubnaha Golaha Shacbiga 10-aad - Cod-bixiye - Ansixinta Xafiiska Cod-bixiyayaasha ee matalaadda"

"Golaha Qaranka | Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria"

"Faahfaahinta Sharci-dejiye - ConsTrack Track and Report ku saabsan Mashaariicda ay Dawladdu Maalgeliso ee Nigeria"
Thomas Ereyitomi

**Thomas Ereyitomi** waa siyaasi reer Nigeria ah . Hadda waxa uu xubin ka yahay Golaha Wakiilada ee Deegaanka Warri Waqooyi/Warri Koonfur/Warri Koonfur Galbeed 
## Nolosha hore
Thomas Ereyitomi waxa uu dhashay 19 May 1965 waxana uu ka soo jeedaa Gobolka Delta .
## Xirfad siyaasadeed
2019, waxaa loo doortay inuu noqdo xubin matalaysa Warri North/Warri South/warri South West Constituency, waxaana mar labaad loo doortay 2023 isagoo wali ku hoos jira barnaamijka xisbiga Peoples Democratic Party (PDP). Waxa uu hore u ahaa Guddoomiyaha, Guddiga Horumarinta Bulshada, Ogidigben laga bilaabo 2005 ilaa 2014. Waxa uu soo noqday Komishaneer, Delta State Oil Producing Area Development Commission (DESOPADEC) laga bilaabo 2015 ilaa 2018.
## Tixraac
Citizen Science Nigeria"

"Xubnaha Golaha Shacbiga 10-aad - Cod-bixiye - Ansixinta Xafiiska Cod-bixiyayaasha ee matalaadda"

"Golaha Qaranka | Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria"

"Ereytomi ayaa mar labaad loo doortay xildhibaanka 2aad"
Emomotimi Guwor

**Emomotimi Guwor** waa siyaasi reer Nayjeeriya ah oo u shaqeeya af hayeenka Golaha Golaha Wakiilada ee Gobolka Delta ilaa Juun 2023 isagoo matalaya Gobolka Warri Koonfur Galbeed ee madal Xisbiga Dimuqraadiga Shacabka.
## Xirfad
Emomotimi Guwor waxa uu noqday xubin Golaha Wakiilada Gobolka Delta ee sanadka 2019 ka dib markii uu ku guulaystay doorashadii guud ee March 9, 2019 si uu u matalo Warri South West Constituency ee Golaha Baarlamaanka Gobolka Delta isaga oo helay codad dhan 131,469 isaga oo ka guulaystay Comrade Eyengho Besidone ee All Progressive Congress (APC)
Waxaa mar labaad loo doortay inuu mar labaad u tartamo aqalka hoose ka dib markii uu si aqlabiyad ah ugu guuleystay doorashadii Aqalka Sare ee Baarlamaanka Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed March 18, 2023 . 
## Tixraac
"Emomotimi Guwor wuxuu u soo baxaa afhayeenka, Golaha Baarlamaanka Gobolka Delta"

"ICYMI: Delta Colls: Emomotimi Guwor ayaa ku guuleystey markii labaad si uu u matalo Warri koonfur galbeed"

"XUBINTA WARRI EE KOONFUR GALBEEDKA DTHA OO LA DOORTAY AYAA BALANQAADIYAY MAATUL ADAG OO SHACABKIISA

"DEG DEG: Guwor oo jabiyay rikoor, kuna guuleystey doorashada Golaha Koonfur Galbeed ee Warri ee Delta - The Liberator"
Ossai Nicholas Ossai

**Ossai Nicholas Ossai** waa siyaasi reer Nigeria ah . Waxa uu ahaa xubin matalaya deegaanka Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani Constituency ee Aqalka Wakiilada .
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Ossai Nicholas Ossai waxa uu dhashay 4 November 1963 waxana uu ka soo jeedaa Gobolka Delta . Waa xaas leh caruur. Waxbarashadiisii ​​hoose waxa uu ku qaatay Dugsiga Hoose dhexe ee Magaalada Abakaliki, 1980-kiina waxa uu qaatay Shahaadada Dugsiga Koowaad (FSLC). Wuxuu ka qalin jabiyay CMS Grammar School, Lagos 1988 wuxuuna shahaadada koowaad ee jaamacadda 1997 ka qaatay Jaamacadda Nigeria, Nsukka .
## Xirfad
2011-kii, waxaa markii ugu horreysay loo doortay xubin matalaya deegaanka Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani Federal Constituency. Waxaa dib loo doortay 2015, iyo 2019, isagoo markii saddexaad noqday xildhibaan federaal ah oo hoos yimaada barnaamijka xisbiga Peoples Democratic Party (PDP). Waxaa ku guuleystey Nnamdi Ezechi 2023 Wuxuu u shaqeeyay sidii Guddoomiyaha Golaha, Kulliyadda Waxbarashada, Agbor, Delta State, wuxuuna xubin ka ahaa Golaha Aqalka Sare ee Gobolka Delta.
## Tixraac
"Faahfaahinta Sharci-dejiye - ConsTrack Track and Report ku saabsan Mashaariicda ay Dawladdu Maalgeliso ee Nigeria"

"Citizen Science Nigeria"

"OSSAI, Hon. Nicholas Ossai"

"Hon. Nicholas Ossai taariikh nololeedka, qiimaha saafiga ah, da'da, qoyska, xiriirka & sawirka"
Ochiglegor Idagbo

**Ochiglegor Idagbo** (Ochiglegor Legor Idagbo) waa siyaasi reer Nigeria ah . Waxa uu ahaa xubin ka wakiil ah deegaanka Obudu/Bekwarra/Obanliku ee Aqalka Wakiilada 
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Ochiglegor Idagbo waxa uu dhashay 10 Noofambar 1971 waxana uu ka soo jeedaa Gobolka Cross River .
## Xirfad siyaasadeed
2015-kii, waxaa loo doortay xubin matalaya Degmadda Federaalka ee Obudu/Bekwarra/Obanliku. Waxaa dib loo doortay 2019 mar labaad, wuxuuna soo noqday guddoomiyaha guddiga aqalka arrimaha gudaha
## Tixraac
"Citizen Science Nigeria"

"Faahfaahinta Xeer-dejinta - ConsTrack Track and Report ku saabsan Mashaariicda ay Dawladdu Maalgeliso ee Nigeria"

"Maalinta Carruurta 2020:" Rt. Mudane. Legor Idagbo Oo U Dabaal Degay Caruurta Deegaankiisa; Ballanqaadyo Kor loogu qaadayo Daryeelkooda"

"Akpama: Waa maxay sababta Legor uu ugu laabanayo NASS 2023 | Qaranka"

"Xildhibaanku wuxuu soo jeedinayaa in la baabi'iyo wareegtada Golaha Horumarinta Dhoofinta"

"Dhibaatada Siyaasadeed: Legor Wuxuu Sameeyay Wakiil Gaar Ah Guddi Ku Meel Gaar Ah - CrossRiverWatch"
Martins Oke

**Martins George Oke** waa siyaasi reer Nigeria ah . Waa xubin matalaysa Igbo Etiti / Uzo Uwani Constituency Federal ee Aqalka Wakiilada .
## Nolosha hore, waxbarashada iyo siyaasadda
Martins Oke wuxuu dhashay 1958 wuxuuna ka soo jeedaa Gobolka Enugu . Shahaadada koowaad ee caafimaadka ayuu ku qaatay. Wuxuu ka soo shaqeeyay Aqalka Baarlamaanka Federaalka 2003 ilaa 2007. Waxaa dib loo doortay 2019, mar labaadna 2023 markii saddexaad oo ah sharci dejiye federaal ah
Wuxuu u qaybiyay dadka uu soo doortay deeqaha ay maalgeliso Dowladda Federaalka.
## Tixraac
"Xubnaha Golaha Shacbiga 10-aad - Cod-bixiye - Ansixinta Xafiiska Cod-bixiyayaasha ee Matalaada

Citizen Science Nigeria"

"Xubin ka tirsan baarlamaanka Dr. Martins Oke wuxuu u qaybiyay afar baabuur oo bariis ah, digirta wax u dhimaysa dadka deegaanka Enugu"
Nnamchi Paul Sunday

**Nnamchi Paul Sunday** waa siyaasi reer Nigeria ah. Hadda waxa uu u shaqeeyaa sidii wakiilka federaalka ee u matalaya deegaanka Enugu East / Isi Uzo ee Gobolka Enugu ee golaha shacabka ee 10aad .
## Tixraac
"Nnamchi, Enugu Rep waxay wax ka qabataa faqriga waxbarashada

"Wiilkii qofna qof ma noqon karo - LP Reps xubin, Nnamchi"

"Maxkamada Racfaanka ayaa ceyrisay nin PDP ah, waxay ku dhawaaqday Nnamchi LP inuu ku guuleystay Aqalka Wakiilada"

"Maxkamadda racfaanka ayaa dib u soo celisay Enugu LP Rep, Nnamchi"

"Human Capital Devt: The Rep Paul Nnamchi style"

"Rep Nnamchi wuxuu dammaanad qaadayaa qaybaha matalaada tayada, shaqooyin badan"
Cornelius Nnaji

**Cornelius Prince Nnaji** waa siyaasi reer Nigeria ah . Waa xubin matalaysa Enugu East/Isi-Uzo Constituency ee Golaha Wakiilada.
## Nolosha hore iyo xirfad siyaasadeed
Cornelius Nnaji wuxuu dhashay 1973 wuxuuna ka soo jeedaa Gobolka Enugu . Sannadkii 2019-kii, waxa uu ku guuleystay Kingsley Ebenyi in loo doorto Aqalka Baarlamaanka Federaalka ee hoos yimaada Xisbiga Dimuqraadiga Shacabka (PDP).
## Loolan sharci
Nnaji ayaa dib ugu tartamay doorashadii Febraayo 2023 markii labaad laakiin ninka la tartamayay, Professor Sunday Nnamchi oo ka tirsan Xisbiga Shaqaalaha (LP) ayaa lagu dhawaaqay inuu ku guuleystay. Guushan waxa ka horyimid Nnaji, Maxkamada Codsiyada Doorashada oo fadhiday Enugu waxa ay ku dhawaaqday in uu ku guulaystay doorashada, waxaanay meesha ka saartay guushii Nnamchi iyada oo loo aanaynayo in aanu lahayn shahaadooyin uu kaga qayb qaato doorashooyinka.
## Tixraac
"Faahfaahinta Sharci-dejiye - ConsTrack Track and Report ku saabsan Mashaariicda ay Dawladdu Maalgeliso ee Nigeria"

Citizen Science Nigeria"

"Maxkamadu waxay cayrisay Enugu Rep, waxay ku dhawaaqday in musharraxa PDP ku guulaystay"

"Kursiga Xildhibaanada: Maxkamadda Racfaanka ayaa ceyrisay Cornelius Nnaji, waxayna taageertay doorashada LP's Nnamchi"
Dennis Nnamdi Agbo

**Dennis Nnamdi Agbo** (wuxuu dhashay 15-kii Maarso 1964) waa siyaasi reer Nigeria ah. Hadda waxa uu u shaqeeyaa sidii xubin ka tirsan Golaha Wakiilada Nigeria oo matalaya Igbo-Eze North / Udenu constituency ee Gobolka Enugu ee Golaha Qaranka 10aad.
## Xirfad
Sannadkii 2024, Dennis Nnamdi Agbo oo ka tirsan Xisbiga Shaqaalaha (LP) ayaa lagu dhawaaqay inuu ku guulaystay Kursiga Federaalka ee Igbo-eze North/Udenu ka dib markii Golaha Wakiilladu uu baabi'iyay guushii Simon Atigwe. Atigwe, oo ka tirsan PDP, ayaa ku guuleystay doorashadii ku celiska ahayd ee Febraayo 2024, laakiin Agbo ayaa ka soo horjeestay natiijada
14kii Agoosto, maxkamada ayaa xukuntay Agbo, iyada oo baabi'isay 2,000 oo codadka Atigwe waxayna xaqiijisay Agbo inuu yahay guusha dhabta ah ee ku saleysan natiijada doorashada 2023.
## Tixraac
"Maxkamadda Racfaanka ayaa dib u soo celisay Dennis Agbo LP, waxay cayrisay Simon Atigwe ee PDP ee Enugu" 

"Dennis Agbo: Waan Ka Fulay Siinta Dadkayga Matalaad Tayo - THISDAYLIVE"

"Maxkamadda Racfaanka ayaa cayrisay Enugu PDP Rep, soo celisay Agbo ee Xisbiga Shaqaalaha"

"Maxkamadu waxay ceyrisay xubintii Enugu Rep, waxay ku dhawaaqday in musharraxa LP ku guulaystay"

"Xisbiga Labour-ku wuxuu soo ceshaday kursigii Golaha Shacbiga"

"Enugu ayaa ku celiska ah: PDP ayaa ku guulaysatay kursiga federaalka
Simon Chukwuemeka Atigwe

**Simon Chukwuemeka Atigwe** waa siyaasi reer Nigeria ah oo matalay degaanka Igboeze North / Udenu Federal Constituency ee Gobolka Enugu ee golaha qaranka 10aad isagoo xubin ka ah Xisbiga Dimuqraadiga Shacabka (PDP)
Simon ayaa lagu dhawaaqay inuu ku guulaystey doorashada ku celiska ah ee Febraayo 3, 2024 ee Guddiga Madaxa Banaan ee Doorashooyinka Qaranka (INEC), laakiin Golaha Wakiilada ee Maxkamadda Doorashada ayaa kansashay guushiisa Agoosto 14, 2024. Maxkamadda waxay heshay 2,000 oo codkiisa ah inay khaldan yihiin waxayna go'aansadeen inay isticmaalaan natiijada doorashada 2023 ee Labour, iyagoo ku dhawaaqaya xisbiga Labour . 
## Tixraac
"Xildhibaan Enugu wuxuu u xilsaaran yahay gudoomiyaasha LG ee dhawaan la doortay inaysan niyad jabin doorashada"

"Maxkamadda Racfaanka ayaa cayrisay Enugu PDP Rep, soo celisay Agbo ee Xisbiga Shaqaalaha"

"Maxkamadu waxay cayrisay xubinta Aqalka Wakiilada ee PDP Simon Atigwe"

"Maxkamada Racfaanka waxay cayrisay Enugu PDP Xubinta, waxay ku dhawaaqday LP la doortay | AIT LIVE"
Manuchim Umezuruike

**Umezuruike Manuchim** waa siyaasi reer Nigeria ah. Hadda waxa uu u shaqeeyaa sidii wakiilka federaalka ee u matalaya degmada Port-Harcourt 1 ee gobolka Rivers ee golaha shacabka ee 10aad .
## Tixraac
"LP's Umezuruike ayaa ku guuleystay kursiga Reps ee Rivers"

"LP's Umezuruike wuxuu ku guuleystey kursiga Aqalka Rivers ee Rep"

"Maxkamada Racfaanka ayaa xaqiijisay Doorashada LP Umezuruike ee Rivers"

"Xubnaha Golaha Shacbiga 10-aad - Cod-bixiye - Ansixinta Xafiiska Cod-bixiyayaasha ee matalaadda"

"Wabiyada: Maxkamadda Racfaanka waxay taageertay doorashada LP ee Manuchim Umezuruikes

"Liiska xubnaha xisbiga shaqaalaha ee ku guuleystay doorashada Golaha Wakiilada"
Isaac Kwallu

**Isaac Kyale Kwallu** (wuxuu dhashay 29 Juun 1974) waa nin ganacsade ah iyo siyaasi reer Nigeria ah. Waa xubin ka tirsan Golaha Wakiilada Federaalka ee Nigeria oo matalaya degaanka federaalka Mikang/Qua'an-Pan/Shendam ee Gobolka Plateau ee Golaha Qaranka 10aad. 
## Nolol siyaasadeed
Kwallu wuxuu ahaa gudoomiyaha ismaamulka Qua'an-pan ee gobolka Plateau ee hoos yimaada xisbiga All Progressive Congress (APC). Waxa xilka ka xayuubiyey 16 nin oo ka kooban golaha sharci dejinta ee dawladda hoose ee Qua'an-Pan ka dibna waxaa hakiyey golaha baarlamaanka gobolka Plateau Waxa dib u soo celisay maxkamadda sare ee Jos
Doorashadii guud ee 2023-kii, wuxuu ku guuleystey doorashadii uu ku matali lahaa degaanka federaalka Mikang/Qua'an-Pan/Shendam ee Aqalka Wakiilada Federaalka ee hoos yimaada Xisbiga Dimuqraadiga Shacabka (PDP). Doorashadiisa waxaa ka soo horjeeda maxkamada racfaanka doorashada ee ka soo horjeeda Hon John Dafaan ee All Progressive Congress laakiin maxkamada waxay xaqiijisay Kwallu inuu yahay mid si sax ah loo doortay Maxkamadda racfaanka markii dambe xukunkeeda waxay laashay doorashadii Hon. John Dafaan 
## Tixraac
"INEC ayaa soo saartay liiska buuxa ee sharci-dajiyayaasha la doortay ee Golaha 10-aad ee Nigeria"

"Breaking: Gudoomiyaha Quan Pan LGC oo xilka laga qaaday

"Gobolka Plateau, Quan'pan LG ayaa xilka ka xayuubiyey, ku xigeenkiisiina waa la dhaariyey - Wargeysyada Blueprint"

"PLHA waxay shaqada ka joojisay Qua'an Pan, Kanam LG guddoomiyeyaasha"

"Guurtida Gobolka Plateau Iyo Aqalka Wakiilada 2023 Ku Guulaystayaashii Doorashada"

"Hon John Dafaan, APC, wuxuu gudbiyay codsi uu kaga tashanayo PDP qaab dhismeedka xisbiga INEC, Isaac Kwallu"

"Maxkamaddu waxay taageertay doorashada xubinta Baarlamaanka Plateau, Isaac Kwallu ee Qua'an-Pan, Shendam, degaanka federaalka Mikang"

"Maxkamadda Racfaanka ayaa laashay Doorashadii Xubinta Wakiilada: John Dafaan (APC) ayaa lagu dhawaaqay inuu ku guulaystay"

"Maxkamadda Sare ee Jos ayaa dib u soo celisay Guddoomiyihii Golaha Deegaanka Plateau"
Omoruyi Murphy Osaro

**Omoruyi Murphy Osaro** waa siyaasi reer Nigeria ah. Waxa uu hadda u shaqeeyaa sidii Wakiilka Federaalka ee matalaya degaanka Egor / Ikpoba Okpa ee gobolka Edo ee Golaha Qaranka 10aad .
## Tixraac
"Xubin Reps, Omoruyi, wuxuu ku abaalmariyaa N10m deeq waxbarasho ardayda Edo"

"Codbixinta NASS: LP dabaqyada APC, PDP ee maxkamada Edo"

"Edo: Maxkamaddu waxay meesha ka saartay codsigii Okhuarobo ee ka dhanka ahaa xildhibaanka federaalka Egor/Ikpoba"

"Ku xad-gudubka walaxda ayaa si degdeg ah u baabi'inaysa dadka dhalinyarada ah ee Nigeria - Rep"

"Maxkamada Doorashada: LP Floors PDP, APC, Waxay Xaqiijisay Osaro, Omoruyi Ku Guulaystayaashii... "Codbadeyaasha Keliya Waxay Nagu Tuureen Dukumeenti Anoo Aanay Wax Qiimo Leh" | Midwesttherald"

"Mashiinka dib u soo celinta"

"Edo at 32: Xildhibaan federaal ah ayaa u hambalyeeyey dowladda iyo dadka gobolka"
Shariif

Shariif waxa kale oo loo higaadiyay Sharif (iyo, wadamada Francophone Romanization waa caadada, Cherif ama Charif ), waa magac sax ah oo laga soo qaatay ereyga Carabiga shariif ( شريف , 'sharaf', 'sare', 'sharaf'), asal ahaan magac tilmaamaya qofka ka soo jeeda qoyska nebi Muxammad صلي الله عليه وسلم. Si ka sii ballaadhan, magaca shariifku waxa uu ahaa mid taariikh ahaan lagu dabaqi jiray cid kasta oo ku abtirsata haybta sharafta leh ama siyaasadda dalalka Islaamka.
Arjac

**Arjac** waa tuulo qadiimi ah oo ku taalla bariga magaalada Qallaafo, aagga Qalaafo, gobolka DDS ee dalka Itoobiya. Tuuladu waxay caan ku tahay beeraha iyo dhulkeeda barwaaqada ah ee uu maro webiga Shabeelle, waxaana dega  Cabdulle.

## Taariikh
Arjac waxay leedahay taariikh dheer oo diimeed iyo cilmiyeed. Qarniyo kahor, tuuladaan waxay ahayd goob loosoo doonto cilmiga. Sidoo kale tuulada waa goob barwaaqo ah, oo waxaa lagu naaneesaa **Arjac Adduunyo Nuskeed**.

## Juqraafi
Tuulada Arjac waxay ku taallaa bariga magaalada Qallaafe oo u dhow webiga Shabeelle. Dhulku waa barwaaqo, ku habboon beeraha iyo daaqsinka xoolaha.  

## Dadka
Arjac waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Muuse, kasii gaar ahaan **[[Cabdulle]]**. 
Bulshada tuulada waxaa lagu yaqaannaa geesinimo, wada-noolaansho iyo ixtiraam.

## Dhaqaalaha
Dhaqaalaha tuulada waxaa ugu weyn beeraha. Dalagyada sida masagada, galleyda iyo sisinta ayaa si weyn looga beeraa. Xoolaha sida Lo’da, Ariga iyo Idaha ayaa sidoo kale muhiim u ah nolosha dadka tuulada.

## Diinta iyo Dhaqanka

Diinta rasmiga ah ee reer Arjac waa waa islaamka 100%, waxayna caan ku yihiin barashada diinta iyo xafdinta Quraanka. Tuulada waxaa ka jiray xarumo diimeed, ay culimada deegaanka hoggaamiyaan. 
Dhaqanka waxaa saldhig u ah ixtiraamka, marti-soorka, iyo wadajirka bulshada.

## Sidoo kale eeg

* Kurtumaaleey
* Balada Aamin

* Yaasiin Laawe

* Maroodiley /Dabeyl-Yaaboow

* Dhuun-Gal /Buur-Gaabo

* Buula Malis

* Isma Rabo

Waa tuulooyinka ay degaan Reer Muuse, oo ah beel-hoosaad ka tirsan beesha Reer Geedoow. Waxa ay ku yaallaan ismaamulka magaalada Qallaafe, gobolka Qallaafe, ee DDS.
## Tixraacyo
Balada Aamin

Waa tuulo qadiimi ah oo ku taalla bariga magaalada Qallaafe.
Waxaa lagu yaqaanaa nabadda iyo barwaaqada. Sida magaca tuulada ka muuqda waa meel nabdoon oo balaayada iyo dirirta ka caagan.
Dadka dega intooda badan waa beeraley, waxaa mara webiga Shabeelle, kaas oo suurageliya beeshada dalagyada kala duwan ee sanadka oo dhan. Waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Muuse.
Chukwuma Nwazunku

**Chukwuma Nwazunku** waa siyaasi reer Nigeria ah . Wuxuu ahaa xubin matalaysa Degmada Ohaukwu/Ebonyi ee Aqalka Wakiilada.

## Nolosha hore iyo waxbarashada
Chukwuma Nwazunku waxa uu dhashay 1975 waxana uu ka soo jeedaa Gobolka Ebonyi . Waxbarashadiisii ​​sare waxa uu ku dhammaystay 1992dii dugsiga sare ee Abakiliki.
## Xirfad siyaasadeed
2019, waxaa loo doortay xubin matalaysa Degmada Ohaukwu/Ebonyi. Kahor doorashada gudoomiye nimada ee 2023, Chukwuma waxa uu soo xushay qaabka xisbiga isaga iyo walaalkii ka weyn, Dr. Augustine Nwazunku, oo labaduba hoostagaya xisbiga Peoples Democratic Party (PDP) Waxa uu soo noqday Af-hayeen, Aqalka Baarlamaanka ee Ebonyi , waxaana uu laba jeer la kulmay xil ka qaadis. Bishii Maajo 2025, wuxuu u goostay All Progressives Congress (APC). 
## Abaalmarinta
Akwamini-Eka I ee Gobolka Ebonyi
## Tixraac
"Hon. Chukwuma Nwazunku taariikh nololeedka, qiimaha saafiga ah, da'da, qoyska, xiriirka & sawirka"

"Afhayeenkii hore ee Ebonyi, Nwazunku wuxuu tuuray PDP, una goostay APC

"2023: Labo walaalo ah, Wasiirkii hore ayaa soo xushay foomamka Ebonyi Gov"

"Ebonyi: Waxyaalihii ay ku fadhiisiyeen Madam Speaker"
Cabdulle

Cabdulle oo sidoo kale loo yaqaan (**Beesha Cabdulle**) ama si fudud (**Reer Cabdulle**), waa farac ka mid ah Abtoow, oo ah jilib ka tirsan Reer Muuse. Oo ah beel-hoosaad ka tirsan beesha Reer Geedoow, oo ah mid ka mid ah beelaha Reer Shabeelle ee dadka Soomaalida.

.

.

## Taariikhda

**Cabdulle** waa dad Soomaaliyeed oo galaangal iyo taariikh fac weyn ku leh gobolka Qallaafe. Qarnigii 18aad ayay hoggaanka u hayeen saldanooyin dhowr ah oo ka soo ifbaxay hareeraha webiga Shabeelle.

Xilligii dhexe ee qarnigii 18aad iyo 19aad, waxay caan ku ahaayeen hodantinimada dhanka beeraha, xoolaha iyo ganacsiga gudaha gobolka Qallaafe. Waxay sidoo kale ahaayeen hormuudka dhaqaalaha iyo maamulka bulshada deegaankaas.

Waxa ay aasaaseen tuulada qadiimiga ah ee Arjac, taas oo noqotay xaruntooda ugu weyn, isla markaana ahayd meel lagu yaqaan diinta, cilmiga, barwaaqada iyo ganacsiga.

## Nabaddoonada soo maray

1. Nabadoon xaaji Cabdulle Dhiirsi Shiiqdoon Subugle Cabdulle.

2. Nabaddoon Cabdi Qaaris Aaroow Docooy Subugle Cabdulle.

3. Nabaddoon Maxamed Cabdi Qaaris Aaroow Docooy Subugle Cabdulle.

4. Nabaddoon Sharguul Nuurqeyr Xuseen Dhiirsi Shiiqdoon Subugle Cabdulle.

5. Nabaddoon Gacaloow Khaliif Cabdi Keenadiid Mareexaan Aw Aadan Dhiirsi Shiiqdoon Subugle Cabdulle (hadda xilka haya). Waa nabadoonka Cabdulle iyo guud ahaan beesha Reer Geedoow ee Itoobiya.

6. Nabaddoon Cabdullaahi Cumar Ciid Qaaris Aaroow Docooy Subugle Cabdulle. Waa nabadoonka ee Cabdulle iyo guud ahaan beesha Reer Geedoow ee Soomaaliya (hadda xilka haya).

## Deegaanada
Cabdulle waxay ku badan yihiin gobolka Qallaafe iyo hareeraha Webiga Shabeelle. Deegaanada ugu waaweyn waxaa ka mid ah:
* Arjac — xarunta ugu weyn ee Reer Cabdulle  
* Kurtumaaleey  
* Buula Malis  
* Balada Aamin  
* Yaasiin Laawe  
* Dhuun-Gal  
* Isma Rabo  
* Maroodiley (Dabeyl-Yaaboow)  
* Dariiqo

Sidoo kale waxa ay aad u deganyihiin gobolka Banaadir, gaar ahaan degmada Waaberi.

## Dhaqaalaha iyo nolosha
Dhaqaalaha ugu weyn ee Cabdulle wuxuu ka yimaadaa beeraha iyo ganacsiga. Waxay ku tiirsan yihiin Webiga Shabeelle oo ay ka helaan waraabka beeraha iyo nolosha maalinlaha ah. Sidoo kale, ganacsiga iyo xoolaha nool ayaa qayb weyn ka ah dhaqaalahooda.

## Sidoo kale eeg

* Reer Shabeelle

* Reer Geedoow

* Reer Muuse

* Reer Abtoow

* Sheekhaar

* Arjac

## Xigashooyin

* Odiyaasha dhaqanka Cabdulle ee Qallaafe.

* Taariikhyahannada Cabdulle ee Soomaaliya.

* Wareysiyo lala yeeshay, xubnaha haya taariikhaha afka lagu kala qaato ee Cabdulle ee Itoobiya iyo Soomaaliya.
Abtoow

Abtoow oo sidoo kale loo yaqaan (**Reer Abtoow**), waa farac ka mid ah Reer Muuse, kuwaas oo ah beel-hoosaad ka tirsan beesha Reer Geedoow, oo ah mid ka mid ah beelaha Reer Shabeelle ee dadka Soomaalida.

## Taariikh

**Reer Abtoow** waa dad qadiimi ah oo ku nool gobolka Qallaafe. Waxay caan ku yihiin beeraha, xoolo-dhaqashada, ilaalinta dhaqanka iyo diinta Islaamka. Qarniyadii hore, Reer Abtoow waxay door muuqda ka ciyaareen horumarinta deegaanka, nabad ilaalinta iyo fidinta cilmiga, iyaga oo ka mid ahaa dadka ugu saameynta weyn deegaanka.

## Deegaanada

Reer Abtoow waxa ay ku badanyihiin gobolka Qallaafe iyo hareeraha webiga Shabeelle. Tuulooyinka ugu caansan ee ay degaan, waxaa kamid ah:

* Kurtumaaleey  
* Buula Malis  
* Balada Aamin  
* Yaasiin Laawe  
* Dhuun-Gal  
* Isma Rabo  
* Maroodiley (Dabeyl-Yaaboow)  
* Dariiqo
* Arjac

Oo dhammaantooda katirsan gobolka Qallaafe.

## Sidoo kale eeg

* Reer Shabeelle

* Reer Geedoow

* Reer Muuse

* Cabdulle

* Arjac

## Xigashooyin

* Odiyaasha dhaqanka Reer Abtoow.

* Taariikhyahannada Reer Abtoow.

* Wareysiyo (2023) lala yeeshay, xubnaha haya taariikhaha afka lagu kala qaato eer Reer Abtoow.
Aaroow

Aaroow oo sidoo kale loo yaqaan (**Reer Aaroow**), waa beel-hoosaad ka mid ah Reer Geedoow, oo ah mid ka mid ah beelaha Reer Shabeelle ee dadka Soomaalida.

## Taariikh

**Reer Aaroow** waa dad taariikh dheer iyo xusuus sharaf leh ku leh gobolka Qallaafe. Waxay hore ugu caan baxeen maamul, diin iyo ganacsi, iyaga oo ka aas-aasay hareeraha webiga Shabeelle saldanado iyo xarumo cilmi oo waagii hore caan ahaa. Taariikhdooda waxaa lagu xasuustaa adkaysi, isku duubni iyo doorkoodii hoggaamineed ee ay ku lahaayeen bulshooyinka ku teedsanaa webiga Shabeelle.

## Deegaanada

Reer Aaroow waxa ay degaan guud ahaan gobolka Qallaafe, dhulka Soomaaliweyn iyo qaar kamid ah dalalka geeska Afrika. Waxa ay u badanyihiin magaalada Qallaafe oo ah xaruntooda ugu weyn. Sidoo kale waxa ay degaan tuulooyinka kala ah:

* Libaaxle

* Kurtumaaleey  

* Buula Malis

* Balada Aamin

* Yaasiin Laawe

* Dhuun-Gal

* Isma Rabo

* Maroodiley (Dabeyl-Yaaboow)

* Dariiqo

* Arjac.

* Goble

## Sidoo kale eeg

* Reer Shabeelle

* Reer Geedoow

* Gabiible

* Reer Muuse

* Abtoow

* Cabdulle

## Xigashooyin

* Xog uruurin.
* Wareysiyo lala yeeshay odiyaasha haya taariikhaha afka lagu kala gudbiyo, ee Reer Aaroow. Kuwaasoo ku kala nool Soomaaliya, Itoobiya iyo guud ahaan daafaha adduunka.
Degmada Buurdhuubo

**Degmada Buurdhuubo** oo sidoo kale loo yaqaan Buurdhuubo , Carabi: بورطوب Buurdhuubo oo ah degmo ka tirsan gobolka Gedo ee Koonfurta Soomaaliya caasimaddeedu waa Buurdhuubo.

Kooxda jihaad doonka ah ee Al-Shabaab ayaa sanadihii ugu dambeeyay ka howlgalaysay degmadaas. 4tii Noofambar 2011, qaar ka mid ah xubnahooda ayaa qafaashay toban oday beeleed oo degmo January 6, 2012, Voice of America ayaa sheegtay in warbaahinta Soomaalida ay sheegtay in ciidamada dowladda oo garab ka helaya kuwa Kenya ay ku soo wajahan yihiin deegaanka, halka "Al-shabaab" ay isaga baxeen degmada March 2014, waxaa la sheegay in dagaal culus uu dhacay, ciidamada dowladda oo markan oo kaashanaya kuwa Itoobiya ay ku qasbeen Al-Shabaab inay baneeyaan degmada
Wareegto kasoo baxday dowladda oo 12-kii April 2014 ayaa lagu sheegay in Xasan Maxamed Cali iyo Cali Mataan Cali loo kala magacaabay guddoomiye iyo guddoomiye ku-xigeen. 30kii Janaayo 2015 , Xasan Maxamed Cali ayaa xaqiijiyay in ku xigeenkiisa ay toogteen ciidamada dowladda.
## Tixraac
"Cusbooneysiinta Shuban Biyoodka Ba'an"

"Kenya: Duqeymo dhanka cirka ah ayaa lagu dilay 60 ka tirsan Maleeshiyada Islaamiga ah ee Soomaaliya"

"Somalia: Al-Shabaab Oo Ka Baxay Buurdhuubo Iyadoo Ay Soo Socdaan Ciidamada Itoobiya"

"Somalia: Madaafiic lagu tuuray Degmada Buurdhuubo"

"Askar Ka Tirsan Dowlada Oo Dilay Gudoomiye Ku Xigeenka Degmada Buurdhuubo
Naaleeye Ali

mb|Naaleeye Ali]]

**Naaleeye Ali** waa Beel ka tirsan beelaha *Makaahiil*, Ee *Sacad Muuse* ee beelweynta **Isaaq**  Waxa ay Degan yihiin Somaliland Beeshani waxay degaan iyo taariikh soo jireen ah ku leeyihiin gobollada **Maroodijeex** iyo **Saaxil**, gaar ahaan deegaannada **Bulxaar** iyo **Daarasalaam**.

Asal ahaan, Beesha Naaleeye Cali waxa uu ka soo farcamay Makaahiil Sacad muuse ee Habr Awal, waxaana jufadani ka kooban tahay saddex ardaa oo waaweyn:

1. Samatar Naaleeye

2. Xildiid Naaleeye

3. Geedi Naaleeye

## Taariikh
Beesha Naaleeye Cali waxay qayb ka ahayd hab-dhaqameedkii iyo xeer-ilaalintii beelaha Isaaq. Waxay door ku lahaayeen:
* xallinta khilaafaadka,
* nabadaynta bulshada,
* ilaalinta xeer-hoosaadyada dhaqanka,
* iyo ka qaybqaadashada maamulka dhaqanka ee deegaanka.

## Deegaanka
Naaleeye Cali waxa ugu badan deegaannada ku teedsan:
* Bulxaar (Saaxil),
* Daarasalaam (Maroodijeex),
iyo tuulooyinka bannaanada u dhexeeya Berbera iyo Hargeysa.

## Aqoonyahanno iyo Hal-abuur
Qofafka ka soo jeeda Naaleeye Cali ee caan ka noqday suugaanta, dhaqanka iyo maamulka bulshada waxaa ka mid ah:
* **Maxamed Xashi Dhamac “Gaarriye”** – Abwaan Soomaaliyeed.
* **Yuusuf Xandule Cadey-maaayaan** – Hal-abuur dhaqameed.
* **Maxamuud Qaalib Cali “Dable”** – Oday dhaqameed iyo guddoomiyaha Hoodaale.

## Hogaanka Dhaqanka
Beesha Naaleeye Cali waxay leedahay cuqaal iyo madax dhaqameed door ka qaata maamulka bulshada. Kuwa la yaqaan waxaa ka mid ah:
* **chief Caaqil Jaamac Seed Geelle**
* **Caaqil Faarax Yuusuf Tahar**
* **Suldaan Maxamuud Siciid Maxamed**

## Doorka bulshada
Beesha waxay door ku leedahay:
* ilaalinta nabadda iyo wadajirka bulshada,
* xeer-dejinta iyo maamulka dhaqanka,
* ka qaybqaadashada dhaqaalaha xoolaha iyo ganacsiga xeebaha.

## Tixraacyo
Lewis, I.M. *A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics in Northern Somaliland*. Oxford University Press.
Samatar, S.S. *Poetry and Power in Somali Society*. Indiana University Press.
Somaliland Ministry of Interior. *Register of Traditional Leaders*. 2022.
British Somaliland Protectorate Archives. *Tribal Distribution in the Berbera District (1944–1959)*.
Hargeysa Research Publications. *Clans and Lineages of Northern Somalia*. 2014
Qallaafo

**Qallaafo** () waa magaalo ku taala Gobolka Soomaali Galbeed ee wadanka Itoobiya. Magaaladani waxay ka tirsan tahay gobolka Qalaafo, waxaana ku dhaqan dad Soomaali ah. Dhinaca kale, magaalada Qallaafo waxay dhacdaa  isla markaana leedahay 233 mitir ka sareeysa jooga bada.

## Hordhac
Magaalada Qallaafo waxay ka mid tahay dhowrka magaalo ee ugu camiran deegaanka Soonka Qallaafo, waxaana magaalada dhex mara Webiga Shabeelle kaasi oo dhowr jeer ku fatahay deegaankaasi. Intaasi waxaa dheer in magaalda Qallaafo leedahay gego diyaarad kaasi oo lagu magacaabo ''Gegada diyaaradaha Qallaafo (ICAO ereybixin: HAKL).

## Bulshada
Sida ay warbixin ku sheegtay Hay'ada Tirokoobka Bulshada Itoobiya waxaa ku dhaqnaa magaalada Qallaafo tiro dad ah oo dhan 14,242 sanadkii 2015ka; kuwaasi oo loo sii kala saaray 7,522 rag ah iyo 6,720 dumar ah.

## Sidoo kale fiiri
* Godeey
* Deegaanada Webiga Shabeelle dhex maro
* Magaalooyinka Deegaanka Soomaalida Itoobiya
## Xigasho
Naaleeye Cali

**Beesha Naaleeye  Ali '' (Xasan Makaahiil)'waa Beel  ka tirsan beelaha **Makaahiil**, ee  **'Sacad Muuse** ee beel-weynta **Isaaq** kuwaas oo Degan  Jamhuuriyadda Somaliland. Beeshani i waxay leedahay taariikh fac-weyn oo ku saabsan hab-nololeedka reer guuraaga, xeer-dhaqameedka, iyo hannaanka hoggaanka dhaqanka ee bulshada.

== Taariikh ==
Taariikhda Naaleeye Cali waxay ku dhisan tahay dhaqanka reer guuraaga, ilaalinta xeerarka dhaqanka, iyo kaalinta ay ku leeyihiin nabadaynta beelaha deegaanka. Qaybtani waxay ku caan noqotay dhexdhexaadinta colaadaha iyo difaaca nidaamka dhaqanka ee deegaanka.

== Deegaannada ==
Qoyska Naaleeye Cali waxa laga helaa gobollada:
* **Maroodi-jeex**
* **Saaxil*'

Waxa si gaar ah looga degan yahay:
* Bulxaar  
* Daarasalaam  
* Deegaanka xeeba-ha Saaxil  
* Miyiga iyo deegaanada u dhow Berbera

== Dhaqan ==
Naaleeye Cali waxa lagu yaqaan dhowrista:
* Xeerka dhaqanka
* Marti-soorka iyo maamuuska
* Xallinta khilaafaadka
* Hawlaha bulshada iyo odaynimo
* Ka qaybgalka shirarka dhaqanka ee gobolka

== Hab-nololeedka iyo Deegaanka ==
Bulshada Naaleeye Cali badankoodu waa reer guuraa, waxaana qaar ka mid ah ay ku nool yihiin tuulooyinka xeebaha, gaar ahaan degmada Bulhaar iyo deegaanka Daarasalaam. Waxa kale oo jira tiro badan oo ku nool magaalooyinka waaweyn sida Hargeysa iyo Berbera.

== Tixraacyo ==
<references />




* Abtirsi.com. *" Abtirsi (Naaleeye Ali lineage)"*. Abtirsi Database. La helay 2025. https://www.abtirsi.com/view.php?abtirsiLang=1&person=470
* Wikipedia. *"Habar Awal"*. Somali Wikipedia. La helay 2025. https://so.wikipedia.org/wiki/Haber_Awal
* Wikipedia. *"Isaaq"*. Somali Wikipedia. La helay 2025. https://so.wikipedia.org/wiki/Isaaq
* Abtirsi.com. *"Naaleeye Ali – Faracyada"*. Abtirsi Database. La helay 2025. https://www.abtirsi.com
* Lewis, I.M. (2002). *A Modern History of the Somali: Nation and State in the Horn of Africa''. Oxford University Press. ISBN 978-0195128250
Imaamnimada

Imaamnimada Af-Carabi (إمامة), Af-Ingiriis (Imamate) waa nidaam dowladeed oo Islaami ah, kaas oo madaxa ugu sarreeya uu yahay Imaam. Nidaamkan wuxuu isku daraa hogaamin diineed iyo siyaasadeed, iyadoo go’aannada dowliga ah lagu saleeyo shareecada Islaamka.

## Imaamka

Imaamka waa hogaamiyaha ugu sarreeya ee Imaamnimada. Mas'uuliyadiisu waa laba dhinac oo muhiim ah:

1. Arrimaha diinta
   
* Hagidda bulshada si waafaqsan shareecada Islaamka.
* Dhiirrigelinta waxbarashada diined iyo dhaqanka Islaamiga ah.
* Xalinta khilaafaadka diineed iyo la-talin bulsho.

2. Arrimaha siyaasadda

* Hogaaminta maamulka iyo fulinta siyaasadaha dowladda.
* Ilaalinta sharciga iyo nidaamka Islaamiga ah.
* Ka shaqeynta horumarinta bulshada iyo sugidda amaanka guud.

## Astaamaha Nidaamka

* Hogaamiyaha ugu sarreeya waa Imaam, oo isku haya awood diineed iyo mid siyaasadeed.
* Waxaa jira golayaal talo-bixin iyo fulin oo ka qayb qaata maamulka iyo go’aan qaadashada.
* Nidaamku wuxuu dhiirrigeliyaa waxbarashada, ilaalinta nabadda iyo horumarinta bulshada.
* Xilka ugu sarreeya ee Imaamnimada waxaa lagu helaa dhaxaltooyo. Waalidka ayaa u gudbiya caruurtiisa, xubin ka tirsan qoyskiisa ama xigtadiisa.

## Saameynta Bulshada

Imaamnimadu waxay bulshada u fududeysaa helitaanka nidaam caddaalad ku dhisan oo Islaami ah, isla markaana dhiirrigeliya horumar, waxbarasho iyo ilaalinta qiyamka diinta iyo dhaqanka suubban.
Imaam

Imaamka Af-Carabi (إمام), Af-Ingiriis (Imam) waa hogaamiyaha ugu sarreeya ee nidaamka Imaamnimada, wuxuuna matalaa isku-darka awoodda diinta iyo tan maamulka. Erayga Imaam wuxuu asal ahaan ka yimid Carabiga “إمام” oo macnihiisu yahay hogaamiye, midka hore u socda, ama qofka bulshada u noqda tusaale iyo hagitaan.

## Doorka Diinta
Imaamku waa mas'uulka ugu weyn ee arrimaha diinta. Waxyaabaha uu leeyahay waxaa ka mid ah:
* Imaaminta salaadaha.
* Hagidda bulshada si waafaqsan shareecada Islaamka.
* Baridda cilmiga diinta iyo faafinta akhlaaqda suubban.
* Xallinta khilaafaadka diineed iyo la-talinta bulshada.
* Ilaalinta dhaqanka iyo qiyamka Islaamka ee Imaamnimada.

## Doorka Siyaasadda
Imaamnimada waa nidaam isku dara diinta iyo dowladnimada, sidaas darteed Imaamku wuxuu leeyahay awood siyaasadeed oo muuqata:
* Hogaaminta maamulka guud ee Imaamnimada.
* Dejinta iyo daryeelidda sharciyada ku dhisan shareecada Islaamka.
* Ilaalinta ammaanka, nabadda iyo kala dambeynta bulshada.
* Hoggaaminta siyaasadda gudaha iyo tan dibadda.
* Maareynta horumarinta bulshada, adeegyada iyo qorsheynta guud.

## Astaamaha Imaamka
Imaamka waxaa lagu gartaa dhowr qodob oo muhiim ah:
* Waa hogaamiye lagu daydo oo leh akhlaaq, caddaalad iyo aqoon diineed.
* Waa qof bulshada u noqda jihayn, tusaale iyo isku duwid.
* Waa ilaaliyaha qiyamka Islaamka iyo sharciyada Imaamnimada.
* Waxaa xilka lagu helaa dhaxaltooyo. Waalidka ayaa u gudbiya caruurtiisa, qoyskiisa qof ka tirsan ama xigtadiisa.

## Muhiimadda Imaamka ee Bulshada
Imaamku wuxuu bulshada u yahay:
* Hanuun ruuxi ah oo joogto ah.
* Garsoore iyo nabad-dhaliye.
* Hogaamiye mideeya bulshada oo ka shaqeeya horumar iyo caddaalad.
* Astaanta ugu sarreysa ee Imaamnimada.

Imaamnimada waxay u aragtaa Imaamka inuu yahay tiirka ugu weyn ee ilaalinaya diinta, dowladnimada, iyo midnimada bulshada.
Dayib-Doon

Dayib-Doon Waa tuulo ku taalla  beriga magaalada Qallaafo. Waxaa goob caan ku ah culumada iyo barashada diinta islaamka. Waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Caadiye. Waxaa mara webiga Shabeelle kaasoo suurageliya beerashada, dalagyada kala duwan ee sanadka oo dhan.
Victor Osimhen

**Victor James Osimhen**  (born 29 December 1998) waa laacib u dhashay dalka Nayjeeriya. wuxuuna hadda dhanka weerarka uga ciyaaraa kooxda Galatasaray ee ka dhisan dalka Turkiga iyo xulka qaranka dalka Nigeria.
Ceel waaq

Ceel-Waaq waa degmo ka tirsan gobal waynaha mandheera . Waxa uu dhacaa xad beenaadka kiinya iyo soomaaliya . Erayga ceel-Waaq waxa uu ka koobanyahay laba eray oo kala ah ceel micnaheedana uu yahay goob biyaha laga helo iyo Waaq oo micnaheedu yahay Allah misne Ilaahi sidaa darteed hadii la isku qabto waxa uu noqonayaa Ceelkii Allah
Gabaygii: Haw u tagin shisheeyaha, abwaan kulmiye

Gabaygan waxaa uu tiriyey adan kulmiye wuuxuna tiriyey 23 juley 2025kii, waxayna ka hadlaysa maansada tahriib halistiisa iyo tala uu siinayo abwaanka dhalanyarada aadaysa tahriibka, wuxuu yiri:

**Tada gabayga waa taan ka tagay taada iyo wowga

**Tixdeeda baa la ogaa inaan taajir ku ahaaye

**Tiigsadow maqal tuduca adaan kuu tabinayaaye

**Tobaneeyo jeer baan idhiye toogashada daaye

**Tawakal ilaahay asaa turuqa maamula e

**Oo keligiisa tuug markaad talaba weydaaye

**Haw tagin nimaan kuu tareen kumi iyo taane

**Tolkaadan ogeyn inaad tacabbirku aadaaye

**Taylan iyo kuwa doonin inaad taa'ib noqotaaye

**Oo tagagsiga ku jirto dooniyo nolol taagdarane

**Tusmooyinaan jiriniyo haddii laguu tusaaleeyey

**Taageero badaniyo haddii laguu tilmaamaayo

**Taakulaynta gaalkiyo hadday kuu daliil tahaye

**Tusmeyso taariikhdiyo kuwa taambuuggu heline

**Tanaad iyo haddaad doonayso taajir maal badane

**Ama tayse nololeed iyo inaad tamashle aadaaye

**Tacabkaaga beero inataad tagoogo leedahaye

**Tab iyo baro taawiisha adaa taajirkaa noqone

**Intaa waa talo iyo waxaan kuu tilmaamaayey

**Tu kale intaan u gudub haddaan tuulka yara aado

**Ee u toog haay tuduca adaa xaajadaa tabane.

**Kol hadday ku tidhi niyaddu kaalay soo tumo e

**Oo tolkaaga kula ogayn inaad taako soconayso

**Tiisigaaga kula weyn oo tookalaan aragahayn

**Socdaal tankaaga ahayn aad ciidda tumayaysto

**Oo qaadi kari hayn tallaabada oofka maad tebine

**Sidii toddobaantan jira baa tiigsigaa wadane

**Taayimkaa lumiyey saxaraha liibya kuu tagane

**Midaan tolkaaga garan wixii doolar kuu tumaba

**Tuuggii cawaandiga wixii talis ku geeyaaba

**Tagoogaha intuu kaa xidho wixii taarad kuu sugaba

**Oo tiimkiisa kula tago wixii lagu tokooraaba

**Nimaan tabarba kuu hayn wixii tala ku siiyaaba

**Tagtaye maxay kuu tari aan lagu tawaawayne

**Tollayeey iyo haddaad tiraa tabar laguu hayne

**Haw tagin shisheeyaha haddaan talo ku moogayne.'''
Up (hees)

"**Up**" waa hees ay samaysay fanaanada Kuuriyada Koonfureed Karina. Heestu waa nooca hip-hop ayayna u qortay Karina. Heestu waxay guulo ballaadhan ka gaadhay Kuuriya iyo caalamkaba.

## Tix
Chanel

**Chanel** ( , ) waa shirkad moodo oo faransiis ah oo la aasaasay 1910kii waxaana aasaasay Coco Chanel ee Baariis. Waxaa si gaar ah u leh walaalaha Faransiiska, Alain iyo Gérard Wertheimer. Chanel waxay ku takhasustay dharka dumarka iyo qalabyada.Chanel waxaa si fiican loogu yaqaanaa cadarka "No. 5" iyo "Chanel Suit".

## Xiriirinta dibadda

*

## Tix
Tyla

**Tyla Laura Seethal** (waxay dhalatay 30 Janaayo 2002), oo loo yaqaan magaca **Tyla**, waa heesaa Koonfur Afrikaan ah. Qaabkeeda muusiga waxaa lagu gartaa isku-dhafka pop iyo amapiano, iyada oo daabacado badan ay ugu magacdareen "Queen of Popiano". Waxay heshay aqoonsi caalami ah ka dib markii ay soo saartay heesteedii "Water" ee ku guulaysatay dalkeeda hooyo ee Ingiriiska iyo Maraykanka. Tyla waa fannaanka ugu da'da yar Afrika taariikhda ee ku guuleysta Abaalmarinta Grammy.

## Nolosha hore
Tyla waxay ku dhalatay qoys leh Hindi-Mauritian, Zulu, iyo isir Ayrland ah.

## Tixraacyo