Boosaaso

**Bosaso** ( Soomaali: Boosaaso , Carabi: بوصاصو ) , taariikh ahaan loo yaqaan **Bender Qassim** waa magaalo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee Soomaaliya. Waa xarunta degmada Boosaaso . Degmada oo ku taal xeebta koonfureed ee gacanka cadmeed waa magaalo ganacsiyeedka gobolka waana deked weyn oo ku dhex taal maamul goboleedka Puntland.              

Magaalada Boosaaso waxaa ku nool dad lagu qiyaasay 1.7 milyan oo qof sanadkii 2023. Magaaladu waxay leedahay dhaqaala kala duwan oo ku salaysan waxbarashada, dawladda, bangiyada, dalxiiska, duulista, cuntada, dharka, saadka, birta, tamarta, daryeelka caafimaadka, soo dhawaynta, tafaariiqda iyo farsamada. Kulliyadaha iyo jaamacadaha badan ee aagga ayaa ka dhigaya xudunta waxbarashada sare ee gobolka, oo ay ku jiraan sharciga, caafimaadka, injineernimada, ganacsiga iyo hal-abuurka ganacsiga.
## Taariikhda
tilmaamaysa in ganacsato Giriigii hore ah ay u shiraacdeen Boosaaso, kuwaas oo qoraalo ka bixiyay istaraatiijiyada iyo deegaanka ay ku taallo magaalada Boosaaso ee hadda jirta oo loo yaqaannay Mosylon wakhtiyadii hore.
Ku saabsan 3+1 ⁄2 saacadood oo aan ka soo soconnay Beyt Qaasim, waxa aanu ku nimid Bander Kasin (oo Carabtu u taqaano: Boosaaso) oo la dhisay qiyaastii lixdan sano ka hor. Kabtallah waxaa loo tixgeliyey inay yihiin degeyaashii ugu horreeyay.

Qarniyo badan ayay magaaladu ka mid ahayd degaannada ay maamulaan qabiilka Dishiishe.  ka dibna la sameeyay qayb ka mid ah Somaliland Talyaani . Magaaladu waxay ugu dambayntii lagu maamuli lahaa gobolka Bari ee rasmiga ah ee xornimada ka dib.
Dadka ku nool Boosaaso waxaa lagu qiyaasaa 700,000 oo qof. Waa magaalada saddexaad ee ugu weyn Soomaaliya marka laga reebo Muqdisho iyo Hargeysa . Iyadoo Boosaaso ay tahay dheri dhalaalaysa, oo ay ku nool yihiin dad ka soo jeeda dhammaan beelaha waaweyn ee Soomaaliyeed , haddana inta badan dadkeedu waxay ka soo jeedaan Harti ee beelaha Daarood . 
Magaalada Boosaaso waxaa hore loogu yiqiin Bandar Qaasim, magacaas oo ka soo jeeda ganacsade maxalli ah oo ay isku magac yihiin, kaasoo la sheegay inuu markii ugu horreysay soo degay deegaanka qarnigii 14-aad. Waxa la rumaysan yahay in geela uu Qaasim jecel yahay la odhan jiray Boosaas, kaas oo ka soo jeeday magaca hadda magaalada. Magaalada sidaas ayaa markii ugu horeysay loogu yeeri jiray Bandar Qaasim ka dib markii la aasaasay ("magaalada Qaasim"), ka dibna waxaa loogu magac daray Bosaaso ka dib markii aasaasihii aasaasay geela lagu kalsoon yahay. Taariikh ahaan, Boosaaso waxay ahayd xarun Harti ah , waxayna u soo baxday sidii magaalo xeebeed. 
Boosaaso agteeda, oo ku taal dhamaadka dooxa Baalade , waxaa yaal carro dhererkeedu yahay 2-3-km (1.2-ilaa-1.9-mile) .  Dhaqanka deegaanka ayaa ka warramaya in gogosha weyni ay calaamad u tahay qabriga jaaliyad beeleed. Waa qaab dhismeedka ugu weyn ee ka jira guud ahaan gobolka Geeska.
## Juqraafiga
### Goobta iyo deegaanka
Boosaaso waxay dhacdaa waqooyi bari Soomaaliya, dhanka xeebta gacanka Cadmeed . Degsiimada u dhow waxaa ka mid ah dhanka bari Rehiss (3.5 km ama 2.5 mayl), waqooyi bari Mareero (14 km ama 8.5 mayl), dhanka galbeed Baalade (3.5 km ama 2 mayl), koonfur galbeed Laasgeel (16.5 km ama 10 mayl), koonfur Lasgoriga (20.5 km ama 13 mayl), iyo ilaa 13 mayl. miles).  Magaalooyinka ugu waaweyn dalka ee ugu dhow Boosaaso waa Ceerigaabo (212 km ama 132 miles), Burco (442 km ama 275 miles) iyo Berbera (465 km ama 289 miles). Shimbiris , oo ah meesha ugu sarreysa ee Soomaaliya, waxay ku taallaa qiyaastii 220 km (140 mayl) koonfur-galbeed ee buurta Cal Madow . 
Bishii June 2014, dowladda Puntland ayaa olole cusub oo dhir beeris ah ka bilowday dowlad goboleedka Puntland, iyadoo wasaaradda deegaanka, duurjoogta iyo dalxiiska ee gobolka ay sheegtay in sanadka dhamaadkiisa ay beeran doonto 25,000 oo geed. Magaalada Boosaaso ayaa kamid ah todobada magaalo ee loo qorsheeyay in laga sameeyo dhiraynta, waxaana magaalooyinkaas kamid ah Garoowe , Qardho , Dhahar , Buuhoodle , Baran iyo Gaalkacyo . Ololahan ayaa qayb ka ah iskaashiga ballaaran ee u dhaxeeya maamulka Puntland iyo Midowga Yurub si loo dejiyo tallaabooyin dhowr ah oo lagu ilaalinayo deegaanka oo laga sameeyay gobolka, ujeeddaduna tahay horumarinta dhiraynta iyo dhiraynta.

### Cimilada
Boosaaso waxay leedahay cimilo saxare ah oo kulul ( Köppen weather classification BWh ). Waxay leedahay huurka qaraabada sanadlaha celcelis ahaan qiyaastii 60%. Celceliska celceliska heerkulka maalinlaha ah ee sanadka oo dhan waa 30 °C (86 °F), oo leh celcelis sanadle ah oo sarreeya 35 °C (95 °F) iyo celceliska hoose ee 25 °C (77 °F). Celceliska heerkulka hooseeya ayaa ah mid qabow inta lagu jiro bilaha jiilaalka ee Diisambar ilaa Febraayo, marka heerkulbeeggu akhriyo caadi ahaan uu gaaro 20 °C (68 °F). Cimiladu si tartiib tartiib ah ayey u kululaataa guga, maadaama xilli roobaadka Abriil uu bilaabmayo. Celceliska heerkulka sare ee dambe ayaa ugu sarreeya bilaha xagaaga ee Juun ilaa Agoosto, marka ay si joogto ah uga sarreeyaan 40 ° C (104 ° F). Kaalay Sebtembar, cimiladu qabow waxay bilaabataa inay mar kale dejiso. Roobabka ayaa gaaray heer sare muddadan, iyadoo celcelis ahaan roobabku gaarayaan 7 mm (0.28 inji) bishii Nofembar. Wadarta roobabka da'ay sanadka oo dhan waa ku dhawaad ​​19 mm (0.75 inji). 

## Tirakoobka dadweynaha

Tirada guud ee dadka Bosaaso waxa lagu qiyaasaa ilaa 164,906 qof (2005 st.). 
Intaa waxaa dheer, Boosaaso waa deked weyn oo ay maraan doonyaha tahriibayaasha ah ee ka imaanaya gudaha dalka iyo sidoo kale dhulalka ku dhow ee gacanka Cadmeed si ay u degaan (mararka qaar si sharci darro ah) ee dalalka Gacanka Faaris . 
Magaalada Boosaaso oo maanta ay tahay mid dhalaalaysa, dadka deganna ay ka soo kala jeedaan qaybo badan oo ka mid ah Gobolada dalka Somaliya, ayaa haddana inta badan dadka ku dhaqan Magaaladaasi waxay ka soo jeedaan Dishiishe , Majeerteen , Warsangeli iyo qaybaha kale ee Harti ee Daarood . Magaaladu waxay kaloo hoy u tahay barakacayaal dhawaan yimid
## Degmada

Howlaha magaalada Boosaaso waxaa maamula dowladda hoose ee Boosaaso, hoggaankeeda waxaa magacaabaya xubnaha 29-ka degmo ee deegaanka. Maamulka dowladda hoose ayaa hadda waxaa hogaaminaya Duqa magaalada Cabdisalaan Bashiir Cabdisalaan  oo xilka kala wareegay Yaasiin Mire Maxamuud  oo isaga qudhiisa uu xilka kala wareegay Xasan Cabdallah Xasan . 
Mid kasta oo ka mid ah degmooyinka kala duwan ee magaaladu waxa kale oo ay leedahay maamul-hoosaadyo hoose oo u gaar ah, oo ay u dhamaystiran yihiin maayar iyo shaqaale dawladeed.
## Dhaqaalaha
Boosaaso waa magaalo si xawli ah u koraysa. Kahor dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya, waxay lahayd dad ka yar 50,000 oo qof. Tan iyo markii uu dagaalku dhacay, dadka Soomaaliyeed ee ka soo jeeda beelaha Harti Daarood waxay bilaabeen inay dib ugu guuraan degaannada ay ka soo jeedaan ee Puntland . Natiijadii socdaalkaas awgeed, dadweynaha Boosaaso iyo warshadaha guryaynta deegaanka aad ayay u kordheen.

Bishii Disembar 2011, suuq ganacsi oo cusub ayaa laga furay xaafadda Dayaxa ee waqooyiga Boosaaso ("Xiddiga"), una dhow dekedda. Qiyaastii hal kiilomitir nus (550 yd) cabirkeeda, waxaa loo qorsheeyay si loo hubiyo helitaanka gaadhiga. Suuqan ayaa ka dhashay qorshe taxaddar leh oo u dhexeeya madaxda dawladda Puntland iyo wakiilada bulshada rayidka ah. Bishii Sebtembar 2013, Wasiirka Kalluumeysiga Puntland Maxamed Faarax Aadan ayaa sidoo kale ku dhawaaqay in Wasaaradda oo kaashanaysa FAO ay magaalada ka furi doonto suuq cusub oo kalluunka, kaas oo u dhameystiran qaboojiyayaal casri ah. 
Boosaaso waa xarunta shirkadda Golis Telecom Soomaaliya oo ah shirkadda ugu weyn ee isgaarsiinta waqooyi bari Soomaaliya. Waxaa la aas aasay sanadkii 2002 iyadoo ujeedadeedu tahay sidii dalka loo gaarsiin lahaa adeegyada mobilada ee GSM, khadka tooska ah iyo adeega internet-ka , waxa ay leedahay shabakad balaaran oo isku xirta dhamaan magaalooyinka waaweyn ee dalka iyo in ka badan 40 degmo oo ka kala tirsan Puntland iyo Somaliland . Sida laga soo xigtay The Economist , Golis waxay bixisaa mid ka mid ah qiimaha wicitaanka caalamiga ah ee ugu jaban ee meeraha, US$0.2 wax ka yar meel kasta oo adduunka ah. Intaa waxaa dheer, Netco waxay xarunteedu ku leedahay magaalada. Shirkadaha kale ee isgaarsiinta ee u adeega gobolka waxaa ka mid ah Telcom iyo NationLink .
Bishii Sebtembar 2013, wasiir ku xigeenka deegaanka Puntland Burhaan Cilmi Xirsi ayaa sidoo kale ku dhawaaqay qorshe dowladda Puntland ay ku dooneyso in magaalada Boosaaso looga hirgeliyo warshad soo saarta Gaaska . Mashruucan cusub ayaa qeyb ka ah olole ballaaran oo maamulka deegaanka Puntland ay ku doonayaan inay kaga hortagaan xaalufka dhirta iyo sidii ay u horumarin lahaayeen ilo kale oo shidaal. 

Shirkada Kalluumeysiga Xaafuun ayaa la aas aasay sanadkii 1992-dii waxaana lagu aasaasay magaalada Boosaaso. Waxaa loogu magac daray magaalada dekedda ah ee Xaafuun , halkaas oo HFC ay sidoo kale ku leedahay xafiis. Shirkaddu waxay dhoofisaa noocyo kala duwan oo kalluun ah, kuwaas oo ay inta badan u dirto la-hawlgalayaasha Bariga Dhexe. Shirkaddu waxay sahaminaysaa suuqyo dheeraad ah oo caalami ah oo ay ku iibsanayso alaabteeda kalluunka. Waxa kale oo ay ilaalisaa danaha ganacsi ee suuqa guryaha ee Puntland, kuwaas oo ay ka muuqato shirkaddu qaybteeda iibka iyo horumarinta guryaha ee sii kordhaysa. 
Intaa waxaa dheer, warshadda hargaha iyo saamaha ee Boosaaso waxay xarunteedu tahay magaalada. Shirkad toban jir ah oo wax soo saarta, qaybisa, iibisa, soo dejisa/dhoofinta, waxay farsamaysaa milix-qoyan, milix qallalan, buluug qoyan, limuun leh, la shiiday, iyo hawo/jir qallalan hargaha iyo ariga ee la qalajiyey. Mabda'a dhoofinta buluuga qoyan waa Turkiga, Pakistan, Hindiya iyo Shiinaha. Hargaha geela ee ceeriin iyo haragga idaha iyo ariga ayaa sidoo kale loo dhoofiyaa Imaaraadka Carabta. 
Bangiyada ganacsiga ee Bosaaso ka shaqeeya waxaa kamid ah Amal Bank iyo Salaam Bank . Salaam Bank waxa uu bixiyaa adeegyada bangiyada gaarka ah iyo bangiyada shirkadaha. Adeegyada bangiyada Islaamiga ah iyo agabkeeda waxaa ka mid ah Mudarabah, Murabaha, Musharakah iyo Istisnaa. Intaa waxaa dheer, bangigu wuxuu bixiyaa bangiyada elektarooniga ah , bangiga SMS , bangiga gacanta iyo lacag-bixinta internetka. Bishii Agoosto 2011, bangigu wuxuu sidoo kale daah-furay adeeg madax-banaan (Kaaftoon) oo uu la wadaagayo Golis Telecom Soomaaliya.
## Gaadiidka

Boosaaso waxa dhex mara waddo wayn oo waqooyi-koonfur ah oo dhan 750-km (470 mi). Waxay isku xirtaa magaalooyinka waaweyn ee waqooyiga dalka sida Gaalkacyo iyo Garoowe iyo magaalooyin ku yaal koonfurta. Bishii Juun 2012, Hay'adda Wadooyinka Puntland (PHA) ayaa billowday mashruuc dib u hagaajin iyo dayactir ah oo lagu sameynayo laamiga weyn ee isku xira Boosaaso iyo Garoowe.  Hay'adda gaadiidku waxay sidoo kale biloowday dayactirka halbowlaha dhexe ee isku xira magaalada iyo Qardho bishii Oktoobar 2012 .Intaa waxaa dheer, waxaa socda qorshayaal lagu dhisayo waddooyin cusub oo isku xira magaalooyinka waaweyn ee gobolka iyo jidka weyn .  Bishii June 2014, Madaxweynaha Puntland Cabdiweli Maxamed Cali Gaas oo uu weheliyo Duqa degmada Boosaaso Xasan Cabdallah Xasan iyo mas’uuliyiin kale ayaa sidoo kale daah furay waddo cusub oo laami ah oo dhererkeedu dhan yahay 5.9km (3.7 mi). Mashruucan dhismuhu wuxuu u socdaa dhinaca dekedda Boosaaso, waxaana la dhammaystiray hay'adda UNHABITAT. Sida uu sheegay Cali, maamulkiisu waxa uu qorshaynayaa in uu ugu yaraan 23 milyan oo Yuuro ku maalgeliyo tabarucaadka saaxiibada caalamiga ah ee la mid ah hindisayaasha horumarinta kaabayaasha waddooyinka. 
Magaaladu waxay leedahay deked weyn oo ah dekeda Boosaaso . Waxa la dhisay badhtamihii 1980-aadkii maamulkii Siyaad Barre si sannad walba loo dhoofiyo xoolaha Bariga Dhexe . Bishii Janaayo 2012, waxaa la bilaabay mashruuc dib u dayactir ah, iyadoo KMC ay qandaraas ku qaadatay inay casriyeyso dekedda Boosaaso. Wajigii koowaad ee hindisaha ayaa lagu arkay nadiifinta agabka aan loo baahnayn ee ka soo baxay barxadda dekedda, waxaana la dhameeyay bishii gudaheeda. Wejiga labaad waxa uu ku saabsan yahay dib u dhiska dekeddu ku teedsan tahay badda ku dheggan, iyada oo ujeedadu tahay in la dejiyo maraakiibta waaweyn. 
Marka laga soo tago dekedda mashquulka badan, Boosaaso waxay leedahay garoon diyaaradeed oo weyn, garoonka caalamiga ah ee Bender Qassim . Sannadkii 2008, dawladda Puntland waxay heshiis malaayiin dollar ah la gashay shirkadda Dubai Lootah Group, oo ah koox warshadeed goboleed oo ka hawlgasha Bariga Dhexe iyo Afrika. Heshiiskan ayaa dhigaya in wajiga koowaad ee maalgashigan uu ku kacayo 170 milyan oo doolar ( $ 46.28m) waxaana lagu wadaa in la dhiso shirkado cusub oo ka howlgala,maamulka iyo dhismaha xarunta ganacsiga xorta ah ee Boosaaso iyo dhismaha badda iyo garoonka diyaaradaha. Shirkadda Garoonka Boosaaso ayaa loo qorsheeyay inay horumariso dhismaha garoonka si uu u buuxiyo heerarka caalamiga ah, oo ay ku jiraan waddo cusub oo 3.4 KM (2.1 mi) ah, dhismayaal waaweyn iyo kuwo gargaar ah, tagaasida iyo aagagga garoonnada, iyo hareeraha ammaanka. Bishii Disembar 2014, waxaa sidoo kale garoonka diyaaradaha la dhagax dhigay waddo cusub oo ay diyaaraduhu ku ordaan. Shirkadda Dhismaha Injineerinka Madaniga ah ee Shiinaha ayaa hadda loo qorsheeyay in ay cusboonaysiiso dhabaha dayuuradaha ee garoonka ee jira, oo ay ku dhejiso daamur, oo ay ka beddesho 1.8 ilaa 2.65 km (1.12 ilaa 1.65 mayl) iyada oo la raacayo xeerka hawlgalka 4C.
## Waxbarashada

Boosaaso waxaa ku yaal dhowr xarumo waxbarasho. Sida ay sheegtay wasaaradda waxbarashada Puntland, degmada Boosaaso waxaa ku yaalla 74 dugsi hoose dhexe . Waxaa ka mid ah Iskuulka Iftin, Alfurqaan, Umul-Qura iyo Gaarisa.  Dugsiyada sare ee deegaanka waxaa ka mid ah Xamdaan, Shaafici, Ughaz Yaasiin, Najax, Boosaaso iyo Xaaji Yaasiin. 
Waxbarashada heer jaamacadeed waxaa bixiya kulliyadda Boosaaso (BC), iyo sidoo kale Puntland Nursing Institute (PNI). Jaamacadda Bariga Afrika (EAU) waxay kaloo ku leedahay faraceeda Boosaaso, oo ka mid ah toddobada xarumood ee ay ku leedahay Puntland.  Intaa waxa dheer, Sam Greathouse School of Modern Technology (SG-SMT) waxa ay dawladda hoose kala shaqaynaysay sidii loo dhisi lahaa shabakad ballaadhan oo isku xidha Boosaaso iyo magaalooyinka kale ee waqooyiga Soomaaliya, oo ay ku jiraan Berbera iyo Laascaanood .
## Muuqaallo guud

## Soo jiidashada dalxiiska
Biyo Kulule waa il kulul oo ku taal koonfur-bari magaalada, 7 kiiloomitir (4.3 mi) ka baxsan magaalada.

Mareero waxay ku taal (25 kiiloomitir (16 mi) jihada bari ee Boosaaso,waxayna caan ku tahay xeebta ciidda cad.

Gaca, Laag, Karin , Yalho waxa loo tixgaliyaa inay yihiin meelo la soo booqdo.

## Warbaahinta
Magaalada Boosaaso ayaa waxaa ku sugan dhowr xarumo warbaahin oo gaar loo leeyahay. Radio Daljir oo ah idaacada ugu weyn Puntland ayaa xarunteeda ugu weyn ku leh magaalada. Shabakadda baahinta FM-ta oo ka kooban todobo FM ah ayaa soo gaarta inta badan Puntland iyo sidoo kale qeyb ka mid ah deegaannada ay deriska yihiin ee Galmudug oo dhanka koonfureed ka xiga. Sidoo kale xarunteedu tahay magaalada Boosaaso iyo istuudiyaha ay ku leedahay Garoowe waxaa ka mid ah Idaacadda SBC oo ah idaacada ugu faca weyn uguna weyn Puntland. Intaa waxaa dheer, Idaacadaha Horseed , Al Xigma, iyo Radio One Nation ayaa xarun ku leh magaalada. Bishii Maajo 2013, Radio Garowe ayaa sidoo kale furay idaacad cusub oo FM ah oo laga furay Boosaaso. 
Magaaladu waxa kale oo ay leedahay kanaalo telefishan oo gaar loo leeyahay iyo istuudyo, Shabakadda Telefishanka Bari (ETN TV) iyo SBC TV. 
## Degmooyinka
Boosaaso waxay u qaybsantaa 16 tuulo oo maamul
## Magaalooyinka walaalaha ah
12 Agoosto 2016 Duqa magaalada Boosaaso Yaasiin Mire Maxamuud iyo Duqa magaalada Betsy Hodges ee Minneapolis ayaa si wada jir ah u saxiixay is-afgaradka rasmiga ah ee xiriirka Magaalada Walaasha, heshiiska waxaa horay u ansixiyay golaha deegaanka Minneapolis oo markii dambe ay isku raaceen golaha deegaanka Boosaaso.

## Tixraac
"Dawladda hoose ee Boosaaso"

"Gobolada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

"Mashruuca Buugaagta Taariikhda Internetka: Taariikhda Qadiimiga ah"

Meesha Aduunka Ugu Khatarsan: Gudaha Dawlad-goboleedka Soomaaliyeed

"Soomaaliya: Maalinta Deegaanka Adduunka oo Puntland laga xusay, Dowladda oo ku baaqday in la beero Dhirta"

"Waqtiga fog macneheedu waa jajab bille ah oo cadceed ka soo baxa Soomaaliya"

"iskuulku soo dhawaynta caruurta gudaha ku barokacay ee Bosaaso"

Waxaa maanta si rasmi ah u furmay kalfadhiga labaad ee golaha deegaanka 

"Soomaaliya: Puntland oo qaaday tallaabooyin cusub oo looga hortagayo xaalufinta dhirta" 

"Salaam Puntland Bank Boosaaso oo soo bandhigtay Adeeg loogu Magac Daray "Kaaftoon"  "Puntland oo dib u habayn ku samaynaysa Waddada Boosaaso iyo Garoowe"

Dowladda Puntland ee Soomaaliya, Maal-gashiga Lootah ayaa kala saxiixday heshiisyo istiraatijiyadeed oo ku kacaya 170-Dhs"

"Madaxwaynaha Puntland Oo Dhagax Dhigay Dhabaha Diyaaradaha Ee Garoonka Diyaaradaha Boosaaso"

"Barnaamij lagu hagaajinayo maamulka, hoggaaminta iyo awoodda maamulka ee saddexda hay'adood ee caafimaadka Soomaaliya"

"Golaha Deegaanka Minneapolis Oo Ansixiyey Walaasha Cusub Ee Soomaaliya"

## Ilaha
"Dib-u-eegis Todobaadle ah"

Boosaaso – Isku-duwayaasha

## Xiriirinta dibadda
Dowladda hoose ee Boosaaso

Boosaaso, Soomaaliya