open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benard Odoh

**Benard Ifeanyi Odoh** (wuxuu dhashay 5 Agoosto 1975) waa siyaasi reer Nayjeeriya ah iyo bare sare oo ku takhasusay cilmiga juqraafiga oo u shaqeeyay ku xigeenka madaxa Jaamacadda Nnamdi Azikiwe, Awka, Gobolka Anambra, muddo 22 maalmood ah (29 Oktoobar - 20 Noofambar 2024) Wuxuu ahaa Xoghayaha Dowladda Gobolka Ebonyi laga bilaabo 2015 ilaa 2018. Sidoo kale wuxuu ahaa musharraxa guddoomiyaha ee All Progressives Grand Alliance ee Gobolka Ebonyi sanadkii 2023.
## Waxbarashada iyo shaqada
Odoh wuxuu dugsigiisii ​​hoose/dhexe ka bilaabay Dugsiga Hoose/Dhexe ee Ezza Road ka dibna wuxuu SSCE ka qaatay Dugsiga Sayniska Gaarka ah, Igbeagu Abakaliki, Gobolka Ebonyi, sanadkii 1994. Wuxuu shahaadada B.Sc. ee Sayniska Juqraafiga (1999), MSc ee Geophysics-ka la dabaqay, (2006), iyo PhD (2008) ee Geophysics-ka la dabaqay (Geoelectrical Geophysics) dhammaantoodna wuxuu ka qaatay Jaamacadda Nnamdi Azikiwe, Awka. Odoh wuxuu ku biiray akadeemiyadda sanadkii 2002 waxaana loo magacaabay borofisar cilmiga Geophysics-ka la dabaqay sanadkii 2014 Jaamacadda Nnamdi Azikiwe, Awka Waxa kale oo uu casharro ka bixiyay Jaamacadda Gobolka Ebonyi, Abakaliki laga bilaabo Maarso 2002 - Sebtembar 2009, Jaamacadda Nnamdi Azikiwe, Awka intii u dhaxaysay Sebtembar 2009 ilaa Agoosto 2014, wuxuuna ahaa cilmi-baare ka tirsan Bulshada Sahaminta Geophysics (SEG) ee Oklahoma USA, 2006, 2007, 2008 iyo 2011. Cilmi-baaristiisa ee aaggan waxay bixisay qalab go'aan qaadasho dhaqaale oo lagu yareynayo guuldarrooyinka: ka faa'iidaysiga biyaha dhulka hoostiisa; ka faa'iidaysiga macdanta adag; qeexidda kaydka iyo khariidaynta rajada Mashaariicda Biyaha Bulshada ee Bangiga Adduunka, Wabiga Anambra Imo. Waa xubin ka tirsan Bulshada Sahaminta Geophysics, Oklahoma, USA,  Ururka Mareykanka ee Cilmi-baarayaasha Batroolka, USA, Ururka Yurub ee Cilmi-baarayaasha Geosciences & Injineerada, London, iyo Ururka Nigeria ee Sahaminta Batroolka, Lagos. Sidoo kale waa xubin ka tirsan Bulshada Macdanta iyo Sayniska Dhulka ee Nigeria, Abuja
## Tixraac
"Benard Odoh wuxuu ku guuleystay jagada ku xigeenka 7aad ee UNIZIK"

"Prof. Ifeanyi Benard Odoh waa AKHRISTE ka tirsan Waaxda GEOPHYSICS ee Applied Geophysics, Kulliyadda Sayniska Jirka ee Jaamacadda Nnamdi Azikiwe"
Obiora Udechukwu

**Obiora Udechukwu** (wuxuu dhashay 1946) waasawir-qaadeiyo gabyaa u dhashay Nayjeeriya
## Taariikh Nololeed
Obiora Udechukwu wuxuu ku dhashay Juun 4, 1946, Onitsha sanadkii 1946, waxaana dhalay waalidiin ka soo jeeda Agulu oo ku taal Gobolka Anambra , gobolka koonfur-bari ee Nigeria. Agulu waa meeshii ugu horreysay ee uu kula kulmay sawirro farshaxan oo uli ah oo ku yaal xeryo qoys iyo goobo cibaado ah Shaqadiisa waxaa qaabeeyay waaya-aragnimadiisii ​​​​xilligii dagaalkii Biafra ee 1967 ilaa 1970. Wuxuu waxbarashadiisii ​​hore ku qaatay nidaam gumeysi oo Ingiriis ah , oo ay ku jiraan tababar farshaxan oo dugsiga hoose iyo sare ah. Wuxuu wax ku bartay hal sano Jaamacadda Ahmadu Bello ka hor inta uusan u wareegin Jaamacadda Nigeria, Nsukka natiijo ka dhalatay fowdo ka dhan ah dadka Igbo ee waqooyiga Nigeria. Intii lagu jiray Dagaalkii Sokeeye ee Nigeria, oo sidoo kale loo yaqaan Dagaalkii Biafran (1967–1970), Udechukwu wuxuu ka shaqeeyay Cutubka Dacaayadda, wuxuuna ka qayb qaatay aqoon-isweydaarsiyo farshaxan iyo qorayaal oo ay hoggaaminayeen gabyaa Gabriel Okara iyo farshaxanyahanka Uche Okeke .
## Tixraac
"Ilo iyo Mawduucyo ku saabsan Farshaxanka Obiora Udechukwu"

"Joornaalka Cilmi-baarista Qalin-jabinta ee Taariikhda Farshaxanka" 

"Ilo iyo mawduucyo ku saabsan farshaxanka Obiora Udechukwu"
Nsukka group

Kooxda **Nsukka** waa magaca loo bixiyay koox farshaxan-yaqaanno Nayjeeriya ah oo xiriir la leh Jaamacadda Nayjeeriya, Nsukka .
## Sharaxaad
Kooxda Nsukka waxaa lagu yaqaanay inay ka shaqeeyaan soo noolaynta dhaqanka uli iyo inay naqshadahooda ku daraan farshaxanka casriga ah iyagoo adeegsanaya warbaahinta sida rinjiga acrylic , tempera , gouache , qalin iyo khad, pastel , rinji saliid , iyo biyo-biyood . Inkasta oo dhaqan ahaan farshaxanada uli ay ahaayeen dumar, haddana farshaxanada badan ee kooxdu waxay ahaayeen rag. Qaarkood waxay ahaayeen gabyaa iyo qorayaal marka laga soo tago inay ahaayeen farshaxanlayaal. 
## Tixraac
"Dhaqanka Soo Nooleynaya: Saddex Farshaxanle oo ka tirsan Kooxda Nsukka ee Nigeria" 

"Saddexda Xasaasiga ah: toddobo farshaxan oo ka tirsan kooxda nsukka"
Cyril Agodi Onwumechili

**Cyril Agodi Onwumechili** (20 Janaayo 1932 - 16 Maajo 2023) wuxuu ahaa fiisigisyahan Nayjeeriya, maamule tacliimeed, iyo bare sare oo cilmiga juqraafiga ah ka dhiga Jaamacadda Ibadan iyo Jaamacadda Nigeria ee Nsukka. Wuxuu ahaa Ku-xigeenka afraad ee Jaamacadda Ife (hadda Jaamacadda Obafemi Awolowo ) laga bilaabo Janaayo 1979 ilaa Diseembar 1982 iyo Madaxweynihii hore/Ku-xigeenkii Guud ee Jaamacadda Anambra State of Technology, Enugu, Nigeria, laga bilaabo Janaayo 1983 ilaa Diseembar 1986 (markii ay ku dhalatay Jaamacadda hadda ee Enugu State of Science and Technology , Enugu; Jaamacadda Nnamdi Azikiwe ee hadda , Awka; iyo Jaamacadda hadda ee Ebonyi State , Abakaliki) Wuxuu khudbadda Ahiajoku jeediyay 20 Nofembar 2000 Wuxuu ahaa khabiirkii ugu horreeyay ee cilmiga juqraafiga Nayjeeriya iyo madaxweynihii labaad ee Akadeemiyada Sayniska Nayjeeriya Waxaa loo doortay madaxweynaha Akadeemiyada sanadkii 1979 si uu u badalo Professor Victor Adenuga Oyenuga , oo ahaa bare sare oo ka tirsan Jaamacadda Ibadan iyo bare sare oo Afrikaan ah oo cilmiga beeraha ka bartay. 
## Tixraac
"OAU waxay lumisay Ku-xigeenkii hore ee Golaha Wasiirada, Cyril Onwumechili isagoo 91 jir ah"

"OAU waxay u baroordiiqaysaa ku-xigeenkii afraad ee Guddoomiye Ku-xigeenka, Professor Onwumechili"

"Muxaadaro 2000 AhỊajỌkỤ ah:Igbo Enwe Eze: Igbo-gu ma laha boqorro"
Molara Ogundipe

**Omolara Ogundipe-Leslie** (27 Diseembar 1940 - 18 Juun 2019), oo sidoo kale loo yaqaan Molara Ogundipe iyo Omolara Leslie , waxay ahayd gabyaa Nayjeeriya ah , naqdiye, tifaftire, feminist iyo dhaqdhaqaaqe. Iyada oo loo tixgeliyey mid ka mid ah qorayaasha ugu horreeya ee ku saabsan feminism-ka Afrika , daraasaadka jinsiga iyo aragtida suugaanta , waxay ahayd naqdiye bulsho oo loo aqoonsaday inay tahay awood wax ku ool ah oo ku saabsan haweenka Afrikaanka ah ee ka dhex jira feminist-yada madow iyo guud ahaan feminists-ka Waxay ku dartay qoraalka "Aan ku wareegin Axis of Maleness" buug-yaraha 1984 ee Sisterhood Is Global: The International Women's Movement Anthology , oo uu tafatiray Robin Morgan Waxaa aad loogu yaqaanaa inay soo saartay ereyga STIWA ama Isbeddelka Bulshada ee Afrika oo ay ku jiraan Haweenka
## Nolosha
Abiodun Omolara Ogundipe waxay ku dhalatay Lagos , Nigeria, waxayna ka soo jeedaan qoys macallimiin iyo wadaado ah. Waxay dhigatay Dugsiga Queen's, Ede , waxayna noqotay haweeneydii ugu horreysay ee hesha shahaadada koowaad ee BA Honours ee Ingiriisiga Kulliyadda Jaamacadda Ibadan , ka dibna kulliyad ka tirsan Jaamacadda London Kadib waxay ka qaadatay shahaadada doctorate ee Narratology (aragtida sheekada) Jaamacadda Leiden , oo ah mid ka mid ah jaamacadaha ugu da'da weyn Yurub. Waxay ka dhigtay Daraasaadka Ingiriisiga, Qorista, Suugaanta Isbarbardhigga iyo Jinsiga aragtida daraasadaha dhaqanka iyo horumarka jaamacadaha ku yaal dhowr qaaradood, waxayna sidoo kale ahayd Bare Sare oo Ingiriis iyo Suugaanta Isbarbardhigga ah Jaamacadda Port Harcourt , Gobolka Rivers, Nigeria.  Waxay caan ku noqotay horraantii shaqadeeda iyadoo ku dhex jirta goob farshaxan oo ay raggu ku badan yihiin oo ka walaacsan dhibaatooyinka haysta ragga iyo dumarka Afrikaanka ah.
## Tixraac
"Desiree Lewis waxay la hadashay Molara Ogundipe 

"Hooray loogu talagalay Hormoodka Daraasaadka Suugaanta Afrika!"
Chikwenye Okonjo Ogunyemi

**Chikwenye Okonjo Ogunyemi** (waxay dhalatay 1939) waa aqoonyahan reer Nayjeeriya ah, qoraa suugaaneed iyo naqdiye. Waxay wax ka dhigtay Kulliyadda Sarah Lawrence waxaana si fiican loogu yaqaanaa maqaalladeeda iyo buugaagteeda ku saabsan aragtida Haweenka iyo Qurbajoogta Afrika. 
## Xirfad
Ogunyemi waxay daabacday Africa Wo/man Palava: Buugga Nigerian ee ay qoreen haweenka sanadkii 1996. Buuggu wuxuu baaray shaqada siddeed qoraa oo haween ah oo reer Nayjeeriya ah, kuwaas oo kala ah Zaynab Alkali , Simi Bedford , Buchi Emecheta , Funmilayo Fakunle , Flora Nwapa , Eno Obong , Ifeoma Okoye , iyo Adaora Lily Ulasi . Ogunyemi waxay dejisay aragti cusub oo ku saabsan suugaanta Nayjeeriya iyadoo lagu saleynayo shaqooyinkooda 
Aragtidani waxay ahayd mid dumarnimo iyo mid feminist ah , laakiin Ogunyemi waxay sidoo kale xustay in magac-bixintu ay tahay arrin siyaasadeed iyadoo ku calaamadisay aragti aysan qorayaasha ku qasbin Iyada oo ay weheliyaan dhaleeceeyayaal kale sida Helen Chukwuma iyo Omolara Ogundipe-Leslie , Ogunyemi waxay sahamisay fikradaha gumeysiga ka dib waxayna ku doodday shaqada "dhaleeceeyayaasha foolka
## Tixraac
"Ogunyemi, Chikwenye Okonjo | Encyclopedia.com"

"Chikwenye Okonja Ogunyemi · Ohio University Press / Swallow Press"
Adaora Lily Ulasi

**Adaora Lily Ulasi** (1932 - 21 Febraayo 2016) waxay ahaydNayjeeriyaiyo qoraa sheeko-xariireed. Waxaa la sheegay inay ahayd haweeneydii ugu horreysay ee Galbeedka Afrika ee shahaado ka qaadata saxaafadda Iyada oo ah wariye, waxay u shaqeysayBBCiyoVoice of America. Iyada oo ah qoraa sheeko-xariireed waxay ku qortaysheeko-xariireed dambi-baareIngiriis ah, "iyada oo la waafajinaysa nooca sheeko-xariireedka dambiyada Igbo ama Yoruba

## Taariikh Nololeed
Waxay ku dhalatay Aba , Bariga Nigeria , gabadh uu dhalay nin ka soo jeeda Igbo Chief , waxay dhigan jirtay dugsiga diinta ee maxalliga ah, laakiin markay 15 jir ahayd waxaa loo diray Mareykanka si ay wax u barato. Ka dib markay ka qalin jabisay dugsiga sare waxay wax ka baratay Jaamacadda Pepperdine iyo Jaamacadda Koonfurta California , iyadoo ka qaadatay shahaadada BA ee saxaafadda sanadkii 1954 Waxay ku kabtay dakhligeeda iyadoo qortay tiirka wargeysyada marmar ah, iyadoo u shaqaynaysa kalkaaliye caafimaad , iyo filim dheeraad ah oo ka soo muuqday, tusaale ahaan, filimkii White Witch Doctor ee 1953 kaasoo ay jileen Susan Hayward iyo Robert Mitchum .
## Tixraac
"Taariikh nololeedka Adaora Lily Ulasi"

"56 Sano oo Suugaanta Nayjeeriya ah: Adaora Lily Ulasi"
Taiwo Odubiyi

**Taiwo Iredele Odubiyi** (dhashay 29 Maajo 1965) waa qoraa reer Nayjeeriya ah , wadaad, afhayeen caalami ah, iyo la-taliye guur iyo xiriir. Taiwo oo guursatay oo carruur leh, waxay qortay in ka badan 29 sheeko jacayl oo abaalmarin ku guuleystay 9 buug oo carruur ah iyo buugaag is-caawin ah oo ku saabsan kufsiga, xiriirka, iyo nolosha Masiixiga, iyadoo sheekooyin/buugaag cusub la daabacayo sannad kasta. Waa aasaasaha Wadaadka Taiwo Odubiyi Ministries Waxay ahayd qoraa ka tirsan The Nigerian Canadian News , The National Mirror , iyo The US Immigration Newspaper. Waa martigeliyaha barnaamijka podcast-ka, It's All About You , iyo barnaamijka YouTube , TenderHeartsLink (waxbarashada ku saabsan xiriirka dadka keligood ah iyo kuwa guursaday).
## Nolosha
Taiwo Iredele Odubiyi waxay ku dhalatay qoyska Jonathan Olufemi Soyombo iyo Victoria Olubamwo Soyombo. Iyada iyo walaalkeed mataanaha ah ayaa ah kuwa ugu yar qoyska toddobo carruur ah. Waxay ku dhalatay Abeokuta waxayna ku kortay Lagos . Waxay dhigatay dugsiga sare ee Reagan Memorial Baptist waxayna ka qalin jabisay Jaamacadda Polytechnic, iyadoo haysata shahaadada HND ee xisaabaadka. Waxay sidoo kale haysataa shahaadada Master-ka ee Maamulka Ganacsiga ee FUTA , Akure . Iyada iyo ninkeeda, Sola Odubiyi, waxaa loo magacaabay wadaado sanadkii 1996, iyadoo ay hoggaaminayeen wadaaddada hadda geeriyooday ee Taiwo Odukoya iyo Bimbo Odukoya (aasaasayaashii Kaniisadda Fountain of Life ee Lagos, Nigeria). Waxay leedahay saddex gabdhood.
## Tixraac
"Sheekooyin/Buugaagta"

"Waa wax walba adiga kugu saabsan oo uu qoray Pastor Taiwo Iredele Odubiyi • Barnaamij podcast ah oo ku jira Spotify oo loogu talagalay Podcasters"

"Sheekooyin/Buugaagta - Wasaaradihii Wadaadka Taiwo Odubiyi"
Osasu Edobor

**Osasu Edobor** (oo hore loogu yiqiin Osasu Paul-Azino) waa u doode jinsi oo reer Nayjeeriya ah iyo aasaasaha Think Help Restore (THR) Media iyo Safe Space Initiative Waa qof shati haysta oo kaalmeeya caafimaadka dhimirka , tababare bare isku fasal ah , iyo la-taliye Iyada oo ah u ololeeye ku-daridda jinsiga, Osasu waxay abuurtay barnaamijka HERFessions, kaas oo taageero u fidiya dadka ka badbaaday xadgudubka galmada Waa arday ka qalin jabisay Mandela Washington Fellow 2018 iyo xubin ka tirsan Barnaamijka Hogaamiyayaasha Dhallinyarada Afrika
## Waxbarashada
Osasu waxay shahaadada koowaad ee jaamacadda ka qaadatay cilmiga kimistariga Jaamacadda Gobolka Lagos sanadkii 2008, waxayna shahaadada Maareynta Qaybta Bulshada ka qaadatay Dugsiga Ganacsiga ee Lagos , Jaamacadda Pan-Atlantic sanadkii 2016 Intaa ka dib, waxay u gudubtay Jaamacadda Lagos waxayna qaadatay shahaadada labaad ee cilmiga nafsiga maamulka . Iyada oo ah Aqoonyahan Mandela Washington Fellowship ah , waxay ka heshay shahaadada Hoggaanka Madaniga ah Jaamacadda Rutgers , New Brunswick sanadkii 2018.
## Tixraac
"Dowladdu waxay u baahan tahay inay dhaqan geliso sharciyada ku saabsan xadgudubka carruurta, rabshadaha galmada - Osasumwen Edobor"

https://yali.state.gov/yali-voices-harnessing-technology-to-combat-sexual-gender-based-violence/ 

"Osasumwen Edobor: La-taliyaha Jinsiga iyo Horumarinta, Ganacsadaha Bulshada iyo Xirfadle aan faa'iido doon ahayn"
Omowumi Ogunrotimi

**Omowumi Ogunrotimi** (dhashay 1990) waa qareen u dhashay Nayjeeriya , u doodda caddaaladda jinsiga , iyo hal-abuure bulsho . Waa aasaasaha iyo agaasimaha fulinta ee Gender Mobile Initiative , oo ah urur aan faa'iido doon ahayn oo diiradda saaraya ciribtirka rabshadaha ku salaysan jinsiga iyada oo loo marayo u doodidda siyaasadda , tignoolajiyada, iyo waxbarashada dadweynaha.
## Xirfadda iyo u doodidda
Ogunrotimi waxay hormuud ka ahayd faragelin ku salaysan jinsiga oo ka dhacday in ka badan 50 bulshooyin miyiga ah oo ku baahsan Nigeria, iyadoo u doodda meelo ammaan ah oo loogu talagalay dadka nugul, gaar ahaan haweenka iyo gabdhaha Dadaalkeedu wuxuu gaaray in ka badan 100,000 oo ka-faa'iideystayaal ah iyada oo loo marayo awoodsiinta sharciga, ololaha wacyigelinta dadweynaha, iyo iskaashiga hay'adaha.
## Tixraac
"La kulan Omowumi Ogunrotimi, Ku Guuleystay Abaalmarinta Muwaadinka Caalamiga ah"

"La kulan Qareenka Haweenka ee u dooda Cadaaladda ka dhanka ah Rabshadaha ku salaysan Jinsiga ee Nigeria"
Bimbo Odukoya

**Abimbola Rosemary Bimbo Odukoya** (nee Williams; 12 Sebtembar 1960 - 11 Diseembar 2005) waxay ahayd wadaad Nayjeeriya ah iyo wacdiye televangelist ah oo guursaday aasaasihii kaniisadda Fountain of Life, Taiwo Odukoya .
## Nolosha
Odukoya waxay guursatay wadaadkii aasaasay Kaniisadda Fountain of Life, Taiwo Odukoya (1956–2023) 3dii Noofambar 1984 Kaniisadda Yaba Baptist, waxayna wada dhaleen saddex carruur ah; hadda wadaaddada Tolu Odukoya-Ijogun (dhashay 20 Sebtembar 1985) iyo Jimmy Odukoya (dhashay 27 Abriil 1987), iyo Tobi Odukoya-Enuha (dhashay 11 Juun 1990). Labadeeda carruur ee ugu waaweyn Jimmy iyo Tolu, hadda waa wadaadka sare iyo wadaadka sare ee Kaniisadda Fountain of Life, ka dib geeridii aabahood 7dii Agoosto 2023.
## Tixraac
 Xitaa marka uu geeriyoodo, Bimbo Odukoya wuxuu ka hadlayaa 

 Odukoya, Bassey waa Ciyaartoyda Olombikada ee Torch
Taiwo Odukoya

**Daniel Taiwo Odukoya** (15 Juun 1956 - 7 Agoosto 2023) wuxuu ahaa wadaad Nayjeeriya u dhashay oo ka tirsanaa kaniisadda Pentecostal Wuxuu ahaa aasaasihii iyo wadaad sare oo ka tirsan Kaniisadda The Fountain of Life, oo ku taal Ilupeju, Lagos , wuxuuna xubin ka ahaa in ka badan 8,000 oo qof sannadihii 2010-yadii. 
## Taariikh Nololeed
Odukoya wuxuu ku dhashay Kaduna, Nigeria 1956, wuxuuna bartay injineernimada batroolka Jaamacadda Ibadan . Sannadkii 1980, Odukoya wuxuu la kulmay Bimbo Williams Jaamacadda Ibadan . Waxay guursadeen 3-dii Nofembar 1984 Kaniisadda Yaba Baptist. Waxay dhaleen saddex carruur ah; hadda waa wadaaddo Tolu Odukoya-Ijogun (dhashay Sebtembar 20, 1985) iyo Jimmy Odukoya (dhashay Abriil 27, 1987), iyo Tobi Enuha (dhashay Juun 11, 1990).
## Tixraac
"Xaaska Wadaadka Taiwo Odukoya oo diyaar u ah inay umusho"

"Tirada dadkii ku dhintay shilkii diyaaradda Nayjeeriya ayaa gaartay 107… Wadaad Bimbo Odukoya oo ka mid ah dadkii dhintay" 

"Wadaad Taiwo Odukoya ayaa jacayl helay ka dib geeridii isagoo guursaday Rosemary Simangele Zulu"
Princess Olufemi-Kayode

**Amiirad Olufemi-Kayode** (oo sidoo kale loo yaqaan Modupe Olufemi-Kayode  waa cilmi-nafsi yaqaan ku takhasusay cadaaladda dambiyada ee Nayjeeriya iyo u dhaqdhaqaaqa xuquuqda carruurta ee caanka ah. Olufemi-Kayode waxay noqotay xubin ka tirsan Ashoka sanadkii 2007. 
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Amiirad waa qof ka badbaaday xadgudubka carruurta oo dhowr jeer ay tacaddi u geysteen saaxiibbadeeda dhow Sannadkii 1979, waxay qortay laba gabay oo ku saabsan khibraddeeda xadgudubka carruurta.
## Tixraac
"Sababta xadgudubka galmadu u badan yahay"

"Waxaan isku dayay inaan is dilo sannadihii aan qaangaarnimada ahaa"

"Riyooyinka uurka ee aan loo baahnayn ee dhallinyarada"
Njideka Harry

**Njideka Françoise Harry** waa hay'ad ka tirsan Golaha Dhaqaalaha Adduunka ee Schwab Foundation oo loogu talagalay Ganacsiga Bulshada .
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Harry wuxuu ku dhashay Ibadan aabbe u dhashay Nigeria iyo hooyo Mareykan ah Markii dagaalkii Biafra uu qarxay, aabaheed wuxuu ku guuleystay deeq waxbarasho oo uu ku baranayo Mareykanka, halkaas oo uu kula kulmay oo uu ku guursaday hooyadeed.  Waxay ka qaadatay shahaadada koowaad ee Maamulka Ganacsiga ee Maaliyadda iyo Dhaqaalaha Jaamacadda Massachusetts Amherst Ka dib markay qalin jabisay, waxay bilowday inay u shaqeyso General Electric , waxayna ku noolayd/ka shaqaysay Yurub iyo Mareykanka Harry wuxuu ka tagay GE wuxuuna shaqo ka bilaabay Microsoft halkaas oo ay ka aasaastay YTF sanadkii 2000 Waa hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo adeegsata tiknoolajiyada si ay u horumariso nolosha dhalinyarada iyo haweenka dalalka soo koraya Harry wuxuu si gaar ah uga walaacsan yahay xaaladda waxbarashada Afrika maadaama nidaamku uusan kaliya jabnayn, laakiin uu duugoobay. Waxay u aragtaa tignoolajiyada inay tahay mid wax ka taraysa.
## Tixraac
"RAADISTA NJIDEKA HARRY EE SI AY GOBOLKA IYO NATIIJADA BEERAHA MIYIGA U SOO JECELAAN HAWEENKA MIYIGA | Aimhigherafrica.com 

 "Horumarinta Dhaqdhaqaaqa Dhalinyarada iyo Teknolojiyadda ee Afrika iyo wixii ka dambeeya (Sheeko Kiis)"

"Hay'adda Dhalinyarada ee Teknolojiyadda: Dib-u-soo-nooleynta Bulshooyinka Reer Miyiga ah iyada oo loo marayo Socdaalka Dib-u-noqoshada & Awood-siinta Dhalinyarada"
Oreoluwa Lesi

**Oreoluwa Somolu Lesi** waa ganacsade bulsho oo reer Nayjeeriya ah iyo khabiir ku takhasusay dhaqaalaha iyo tiknoolajiyada macluumaadka oo uu tababar ku qaatay Boqortooyada Ingiriiska Waa aasaasaha iyo agaasimaha fulinta ee Xarunta Awoodsiinta Teknolojiyadda Haweenka (W.TEC), oo ah urur aan faa'iido doon ahayn oo awood siiya haweenka iyo gabdhaha bulsho ahaan iyo dhaqaale ahaanba iyada oo loo marayo waxbarashada tikniyoolajiyadda macluumaadka W.TEC waxaa la aasaasay sannadkii 2008. Waa qof heshay Abaalmarinta Wakiilka Isbeddelka ee Machadka Anita Borg (ABIE) sidoo kale waa xubin ka tirsan Ashoka
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Sannadihii hore ee Lesi waxay ku qaadatay Nayjeeriya . Iyada oo aabbe u ahaa injineer koronto, waxay jacayl u qabtay tignoolajiyada tan iyo carruurnimadeedii taasoo keentay inay samayso barnaamij software ah oo loo isticmaali jiray in lagu maamulo dukaanka buugaagta ee waalidkeed.
## Tixraac
"Waxaan awood siineynaa gabdhaha horumarinta IT-ga - Oreoluwa Somolu"

"Noloshayda Tiknoolajiyadda: Tobankii Sano ee Oreoluwa Somolu-Lesi iyo Waxyaabo badan oo ku saabsan Isku-dheellitirka Miisaanka Jinsiga ee Tiknoolajiyadda"
Akachi Adimora-Ezeigbo

**Akachi Adimora-Ezeigbo** waa qoraa iyo macallin u dhalatay Nayjeeriya, oo shaqadeeda daabacan ay ka mid yihiin sheekooyin, gabayo, sheekooyin gaagaaban, buugaag loogu talagalay carruurta, maqaallo iyo saxaafadda.  Waa ku guuleysatay abaalmarino dhowr ah, oo ay ku jirtoAbaalmarinta Suugaanta ee Nayjeeriya
## Taariikh Nololeed
Akachi Adimora-Ezeigbo waxay ku dhalatay kuna kortay Bariga Nayjeeriya, laakiin hadda waxay ku nooshahay Lagos . Waa cunugii ugu horreeyay ee Joshua iyo Christiana Adimora waxayna leedahay shan walaalo ah. Qayb ahaan waxay ku kortay deegaan miyi ah qayb ahaanna magaalada, waxay isku daraysaa labadan arrimood, iyagoo ah asal iyo goob loogu talagalay sheekooyinka carruurteeda iyo sheekooyinka dadka waaweyn. Inkasta oo ay ku dhalatay Bariga Nayjeeriya, haddana waxay ku noolayd qaybo kala duwan oo dalka ah - Bari, Waqooyi iyo Galbeed. Waxay si ballaaran ugu safartay Afrika, Yurub iyo Mareykanka.
## Tixraac
 "Wareysi lala yeeshay Qoraa Nigerian ah, Akachi Adimora-Ezeigbo"

"Akachi Adimora-Ezeigbo"
Remi Raji

**Aderemi Raji-Oyelade** (wuxuu dhashay 1961) waa gabyaa u dhashay Nayjeeriya , wuxuuna wax ku qoraa Ingiriis . Waxaa si weyn loogu yaqaanaa magaciisa qalinka ah, Remi Raji .
## Xirfad
Raji oo ah xubin ka tirsan Salzburg isla markaana ah bare sare oo booqasho ku jooga machadyo badan, oo ay ku jiraan Jaamacadda Koonfurta Illinois ee Edwardsville , Jaamacadaha California ee Riverside iyo Irvine , Jaamacadda Cape Town, Koonfur Afrika , iyo Jaamacadda Cambridge , UK, ayaa qoray qoraallo cilmiyeed oo lagu daabacay joornaallo ay ku jiraan Cilmi-baarista Suugaanta Afrika iyo Suugaanta Afrika ee Maanta . Wuxuu si ballaaran u akhriyay gabayadiisa Afrika, Yurub iyo Ameerika. Sannadkii 2005, wuxuu ahaa Qoraa Marti ah oo ku sugan Magaalada Stockholm , Sweden .
## Tixraac
 Gabayadii Raage: Akhriska Gabayga Remi Raji

"SYNW waxay ugu hambalyaynaysaa Prof Remi Raji Conferment of Chieftainty title of Mogaji, Adegboro Clan"
Romeo Oriogun

**Oluwasegun Romeo Oriogun** waa gabyaa Nayjeeriya ah iyo qoraa maqaallo ah. Waa qoraaga The Gathering of Bastards (2023) iyo Sacrament of Bodies (2020) iyo saddex buug oo kale Wuxuu ku guuleystay Abaalmarinta Gabayada Afrika ee Jaamacadda Brunel ee 2017 iyo Abaalmarinta Suugaanta ee Nigeria ee 2022 (qoraagii ugu horreeyay ee si cad u hadla ee ku guuleysta) ururintiisa Nomad  wuxuuna ahaa qofkii ugu dambeeyay ee ka soo qayb gala Abaalmarinta Suugaanta Lambda ee 2020 ee Gabayada Gay iyo Abaalmarinta Mustaqbalka ee Abaalmarinta Afrika ee Suugaanta . Wuxuu helay deeqo waxbarasho iyo taageero ka timid Ebedi International Writers Residency, Jaamacadda Harvard, Xarunta Hutchins ee Cilmi-baarista Afrikaanka iyo Afrikaanka Mareykanka, Machadka Cilmi-baarista Hal-abuurka ee Oregon, iyo Sanduuqa Ilaalinta Farshaxanka ee IIE. Gabayadiisa waxay ka soo muuqdeen Hay'adda Gabayada , Harvard Review , American Poetry Review , Story Magazine Romeo wuxuu helay MFA-giisa qoraalka hal-abuurka ah ee Iowa Writers Workshop sanadkii 2020. Romeo waa kaaliye bare ka ah Jaamacadda Florida Atlantic .
## Tixraac
"Romeo Oriogun waa Qoraagii ugu horreeyay ee si cad u hadla oo ku guuleysta Abaalmarinta Suugaanta ee Nigeria"

"Abaalmarinta Gabayada Afrika ee Brunel ee Caalamiga ah oo la guddoonsiiyay Romeo Oriogun oo ka tirsan Nayjeeriya"
Saddiq Dzukogi

**Saddiq Dzukogi** (wuxuu ku dhashay Minna ) waa gabyaa Nayjeeriya ah iyo kaaliye bare ka tirsan Waaxda Ingiriisiga ee Jaamacadda Gobolka Mississippi Waa qoraaga buugga Your Crib, My Qibla, oo ah ururin gabayo oo si weyn loo amaanay kaas oo u horseeday Abaalmarinta Derek Walcott ee Gabayada 2022, iyo Abaalmarinta Julie Suk ee 2021 isagoo ah ku guuleystayaasha abaalmarinta Ururinta waxaa sidoo kale loo soo xulay Abaalmarinta Suugaanta ee Nigeria oo ah $100,000

## Waxbarashada
Saddiq Dzukogi wuxuu shahaadada isgaarsiinta dadweynaha ka qaatay Jaamacadda Ahmadu Bello , Zaria sanadkii 2015 Sannadkii 2022, wuxuu shahaadada PhD ku qaatay Ingiriisiga isagoo ku takhasusay Daraasaadka Qowmiyadeed & Qorista Hal-abuurka ee Jaamacadda Nebraska-Lincoln halkaas oo uu ka qaatay Othmer Fellowship. Jaamacadda Nebraska-Lincoln, Dzukogi waxaa la guddoonsiiyay "Abaalmarinta Ardayga ee Luminary" sanadkii 2022 si loogu aqoonsado hoggaankiisa gaarka ah iyo ballanqaadkiisa ku aaddan hagaajinta xarunta jaamacadda, iyo Abaalmarinta Vreeland ee Gabayada sanadihii 2020 iyo 2022.
## Tixraac
"Agema, Oriogun, Dzukogi waxay ku tartamayaan Abaalmarinta Suugaanta ee Nigeria oo ah $100,000"

"Xubin ka tirsan macalimiinta Ingiriisiga ee MSU mid ka mid ah saddexda liis ee liiska ku jira ee abaalmarinta suugaanta ee Nigeria ee $100K"
D. M. Aderibigbe

**Damilola Michael Aderibigbe** (wuxuu dhashay 1989) waa gabyaa reer Nayjeeriya ah oo ku nool Hattiesburg , Mississippi. Waa bare sare oo ka tirsan Xarunta Qorayaasha ee Jaamacadda Koonfurta Mississippi . Waa qoraaga ururinta ugu horreysa ee gabayada, How the End First Showed , kaas oo ku guuleystay Abaalmarinta Brittingham ee Gabayada , iyo sidoo kale abaalmarino kale Sannadkii 2024, ururinta gabayada ee Aderibigbe, Qaybta 82aad, ayaa loo doortay Taxanaha Gabayada Qaranka , oo ka mid ah abaalmarinnada buugaagta gabayada ee ugu sharafta badan Mareykanka.

## Nolosha hore iyo waxbarashada
Aderibigbe wuxuu ku dhashay Lagos , wuxuuna shahaadada koowaad ee jaamacadda ka qaatay taariikhda Jaamacadda Lagos sanadkii 2014, ka dib waxaa loo ogolaaday barnaamijka MFA ee qoraalka hal-abuurka ee Jaamacadda Boston , halkaas oo uu ka helay Robert Pinsky Global Fellowship Markii uu dhammeeyay waxbarashadiisa masterka sanadkii 2017, wuxuu u gudbay Jaamacadda Gobolka Florida halkaas oo uu ka qaatay shahaadada doctorate sanadkii 2022, isagoo ku takhasusay Ingiriisiga iyo Qoraalka Hal-abuurka, isagoo haysta shahaadada yar ee Suugaanta Madow ee Caalamiga ah.
## Tixraac
"Xarunta Kulliyadda Qorayaasha | Xarunta Qorayaasha"

Nayjeeriyaan ah ayaa ku guuleystay Abaalmarinta Brittingham ee Gabayada"
Lola Shoneyin

**Lola Shoneyin** (oo ku dhalatay Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin ; 26 Febraayo 1974 magaalada Ibadan , Nayjeeriya ) waa gabyaa Nayjeeriya ah iyo qoraa oo billowday sheekadeedii ugu horreysay , Nolosha Qarsoon ee Xaasaska Baba Segi , UK bishii Maajo 2010 Shoneyin waxay sumcad ku yeelatay gabyaa tacabur leh, majaajillo ah oo hadal badan leh (badanaa lagu kala saaro qaabka dumarka), iyadoo daabacday saddex mug oo gabayo ah Qoraalkeedu wuxuu ka hadlayaa mowduucyo la xiriira galmada dumarka iyo dhibaatooyinka nolosha qoyska ee Afrika Bishii Abriil 2014 waxaa lagu magacaabay liiska Africa39 ee Hay Festival 's Africa39 oo ka kooban 39 qoraa oo Afrikaan ah oo ka hooseeya Saxaraha oo da'doodu ka yar tahay 40 sano oo leh karti iyo hibo ay ku qeexaan isbeddellada suugaanta Afrika Lola waxay ku guuleysatay Abaalmarinta PEN ee Ameerika iyo sidoo kale Abaalmarinta Ken Saro-Wiwa ee qoraal-qoraalka ee Nayjeeriya Waxay sidoo kale ku jirtay liiska Abaalmarinta Orange ee UK ee buuggeedii ugu horreeyay, Sirta Xaasaska Baba Segi , sanadkii 2010. Waxay ku nooshahay Lagos , Nigeria, halkaas oo ay ka abaabusho oo ay maamusho Bandhigga Farshaxanka iyo Buugga ee Aké ee sanadlaha ah  Sannadkii 2017, waxaa loo magacaabay Qofka Suugaanta Afrika ee Sannadka ee Brittle Paper
## Taariikh Nololeed
Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin waxay ku dhalatay Ibadan , caasimadda Gobolka Oyo , koonfur-galbeed Nigeria , sanadkii 1974. Waa gabadha ugu yar lix carruur ah, waana gabadha kaliya. Waalidkeed, Chief Tinuoye Shoneyin iyo Mrs. Yetunde Shoneyin ( née Okupe), waa dad asal ahaan ka soo jeeda Gobolka Ogun .
Shaqada Shoneyin waxaa si weyn u saameeyay nolosheeda, gaar ahaan waxay siisay agab ku saabsan guurka badan ee sheeko-xariireedkeedii ugu horreeyay; awoowgeed oo hooyadeed ah, Abraham Olayinka Okupe (1896-1976) wuxuu ahaa boqorkii dhaqanka ee Iperu Remo wuxuuna lahaa shan xaas. Wuxuu carshiga fuulay 1938 wuxuuna dhintay 1976. 
## Tixraac
"Astaanta Suugaanta ee Nayjeeriya ee Caanka ah, Lola Shoneyin, Saacadaha 45" 

"10ka Agaasime ee Suugaanta iyo Tifaftirayaasha ugu Sarreeya Afrika Hadda"
Zulu Sofola

**Nwazuluwa Onuekwuke "Zulu" Sofola ** (22 Juun 1935 - 5 Sebtembar 1995) waxay ahayd haweeneydii ugu horreysay ee qoraa riwaayadeed oo reer Nayjeeriya ah ee la daabaco. Sofola sidoo kale waxay ahayd macallimad jaamacadeed waxayna noqotay haweeneydii ugu horreysay ee Professor ka ah Farshaxanka Tiyaatarka ee Afrika . 
## Taariikh Nololeed
Nwazuluwa Onuekwuke Sofola waxay ku dhalatay Gobolkii hore ee Bendel, waxayna u dhalatay Nwaugbade Okwumabua iyo Chief Ogana Okwumabua oo ahaa Igbo ka soo jeeda Issele-Uku , Aagga Dowladda Hoose ee Aniocha North , oo hadda ah Gobolka Delta ee koonfurta-koonfurta Nigeria . Waxay dhigatay Dugsiga Hoose ee Dowladda Federaalka ee Asaba iyo Dugsiga Sare ee Gabdhaha Baptist ee Agbor oo dhammaantood ku yaal Gobolka Delta.
## Tixraac
"Qoraaga dumarka ah ee Nayjeeriya ayaa yimid" 

"Zulu Sofola: Dhaxal u ah hal-abuurka iyo deeqsinimada -"

"Haweenka ugu Horreeya: Zulu Sofola - Bare Sare oo Dumar ah oo Farshaxanka Tiyaatarka ka dhiga Afrika"
Thamsanqa Kambule

**Thamsanqa Kambule** (15 Janaayo 1921 - 7 Agoosto 2009) wuxuu ahaa Xisaabiye iyo Macallin Koonfur Afrikaan ah. Wuxuu ahaa bare madow ah oo ugu horreeyay oo ka tirsan Jaamacadda Witwatersrand , wuxuuna ahaa qofkii ugu horreeyay ee madow ah oo la guddoonsiiyo xubin sharafeed Ururka Actuarial Society of South Africa . Waxaa la guddoonsiiyay Order of the Baobab sanadkii 2002 adeegyadiisa waxbarashada xisaabta.
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Kambule wuxuu ku dhashay Aliwal North Hooyadiis waxay dhimatay isagoo 18 bilood jira, eedadiisna waxay mas'uul ka ahayd korinta Ma uusan dhigan iskuulka ilaa uu ka gaaray 11 sano jir, markii uu ku biiray Dugsiga Anglican St Peter ee Johannesburg . Wuxuu shahaadada macallinnimada ka qaatay Kulliyadda Adams sanadkii 1946, wuxuuna shahaadada koowaad ee jaamacadda ka qaatay Jaamacadda Koonfur Afrika sanadkii 1954.
## Tixraac
"Professor Thamsanqa Kambule: Macallin dhiirigelin leh oo u dagaallamay"

"TW Kambule: Macallin xisaabeed oo halyeey ah"
Zephania Mothopeng

**Zephania Lekoame Mothopeng** (10 Sebtembar 1913 - 23 Oktoobar 1990) waxay ahayd dhaqdhaqaaqe siyaasadeed oo Koonfur Afrikaan ah iyo xubin ka tirsan Golaha Pan-Africanist Congress (PAC).
## Nolosha hore
Mothopeng wuxuu ku dhashay meel u dhow Vrede ee Free State , wuxuuna lahaa shan walaalo ah 200  Wuxuu wax ku bartay Dugsiga Anglican ee St. Mary, ee Daggakraal , wuxuuna waxbarashadiisa ku dhammeeyay Dugsiga Sare ee St. Peters ee Rosettenville ee Johannesburg sanadkii 1937, halkaas oo uu ku dhammeystay shahaadada jaamacadda 200  Kadib markii uu dhammeystay shahaadada jaamacadda, wuxuu macallin ahaan ugu tababartay Kulliyadda Adams ee Kwa-Zulu Natal , 200  halkaas oo isaga iyo saddex kale oo la shaqeeya ay si geesinimo leh ugu fariisteen kuraasta loo qoondeeyay shaqaalaha Yurub. Tan awgeed waa la eryay laakiin markii dambe dib ayaa loogu soo celiyay. Wuxuu dhammeystay shahaadada macallinimada sare ee jaamacadda sanadkii 1940.
## Tixraac
"Kaydka Cilmi-baarista, Jaamacadda Witwatersrand, Koonfur Afrika - WITS" 

"Zef Mothopeng, Madaxweynihii PAC wuu dhintay | Taariikhda Koonfur Afrika Online"
Khoisan X

**Khoisan X** (4 Maarso 1955 - 13 Oktoobar 2010), oo hore u ahaan jiray Benny Alexander , wuxuu ahaa dhaqdhaqaaqe siyaasadeed oo Koonfur Afrikaan ah oo ku dhashay Kimberley , Koonfur Afrika . 
## Nolosha hore
Bennett Alexander wuxuu ahaa cunuggii saddexaad ee Estelle iyo Johann Alexander, oo ahaa shaqaale ka shaqeeya Kimberley, oo ah magaaladii uu ku soo koray. Wuxuu ka qalin jabiyay Dugsiga Sare ee William Pescod, Kimberley, sanadkii 1975. Ka dib markii uu shaqo ka helay Waaxda Shaqaalaha ee dowladda Koonfur Afrika, ilaa 1981, Alexander wuxuu muddo sanad ah ka tirsanaa koox dhalinyaro Masiixiyiin ah oo ku safray Zimbabwe iyo Koonfur Afrika, ka hor inta uusan u guurin Johannesburg halkaas oo uu uga shaqeeyay wakiil iib ah shirkad dawooyin ah.
## Tixraac
"Benny (!Khoisan X) Alexander". SAHO. La galay: 10 Oktoobar 2018

Gerhart. G, Glaser. L (P. 195). "Laga soo bilaabo Mudaaharaad ilaa Caqabad". Indiana University Press. La galay: 10 Oktoobar 2018
David Sibeko

**David Bambatha Maphangumzana Sibeko** (26 Agoosto 1938 magaalada Johannesburg , Koonfur Afrika – 12 Juun 1979 magaalada Dar es Salaam , Tanzania ) wuxuu ahaa dhaqdhaqaaqe siyaasadeed oo Koonfur Afrikaan ah. Waxaa loo yaqaanay " Malcolm X ee Koonfur Afrika", wuxuu bilaabay shaqadiisa siyaasadeed isagoo ah wariye u shaqeeya majaladda madow ee Koonfur Afrika ee Drum . Intii uu ku jiray majaladdaas, wuxuu noqday shakhsi hormuud ka ah Golaha Afrikaanka ee Azania (Koonfur Afrika) Intii lagu jiray 1970-meeyadii wuxuu madax ka ahaa Hawlgalka Qaramada Midoobay ee Kormeerayaasha ee Golaha Afrikaanka ee Pan Africanist (PAC) ee Magaalada New York wuxuuna u adeegsaday jagadan inuu ku faafiyo PAC, gaar ahaan dadka Afrikaanka ah ee Mareykanka ah . Sannadkii 1979 Sibeko wuxuu qayb ahaan ku guuleystay afgambi hoggaamineed oo ka dhan ah Potlako Leballo . Si kastaba ha ahaatee, wuu ku guuldareystay inuu taageero ka helo Ciidanka Xoreynta Dadka Azanian ee Labaad, oo laga soo qoray jiilkii ardayda ee dibadbaxyada 1976, waxaana la toogtay intii ay socdeen muran ka dhacay gurigiisa oo ku yaal Oyster Bay ee Dar es Salaam , Tanzania 12kii Juun 1979.

## Tixraac
"Hogaamiyihii PAC waa la dilay: David Sibeko"

"Lix xubnood oo ka tirsan PAC ayaa lagu xukumay dilkii hoggaamiyihii PAC david Sibeko"
Vusumzi Make

**Vusumzi Linda Make** (8 Sebtembar 1934 - 15 Abriil 2006) wuxuu ahaa qareen Koonfur Afrikaan ah , aqoonyahan, iyo u dhaqdhaqaaqa ka hortagga midabtakoorka Ka dib markii uu dibad joog noqday 1958, wuxuu noqday shakhsi hormuud ka ah Golaha Pan Africanist (PAC), isagoo matalaya ururka dibadda wuxuuna ahaa guddoomiye dhammaadkii 1970-meeyadii Make wuxuu sidoo kale ka soo shaqeeyay akadeemiyadda, isagoo khudbad ka jeedinayay Jaamacadda Liberia , waxaana lagu xasuustaa xiriirkii uu la lahaa qoraaga Maya Angelou .
## Nolosha hore
Vusumzi Make wuxuu ku dhashay 1934-kii magaalada Boksburg , Transvaal , halkaas oo aabihiis uu ka ahaa wadaad. Kadib qoysku waxay u guureen Evaton , Make wuxuu bartay sharciga isagoo adeegsanaya koorso waraaqo ah oo ay soo qabanqaabisay Jaamacadda Koonfur Afrika 
## Tixraac
"Vusumzi (Vusi) Linda Make | Taariikhda Koonfur Afrika ee Online"

"Shimbirta qafiska ku jirta waxay ka heesaysaa xorriyadda: Saxaafaddii ka soo horjeedda gumeysiga ee Maya Angelou ee Jamhuuriyadda Carabta iyo Ghana, 1961–1965"

"Ololaha Ka Dhanka Ah Midab Takoorka: Kor u kaca, Dhicidda iyo Dhaxalka Jabhadda Midaysan ee Koonfur Afrika 1960–1962"
John Nyathi Pokela

**John Nyathi "Poks" Pokela** (1922 ama 1923- 30 Juun 1985) wuxuu ahaa dhaqdhaqaaqe siyaasadeed oo Koonfur Afrikaan ah iyo Guddoomiyaha Golaha Pan Africanist Congress (PAC).
## Nolosha hore
Wuxuu ku dhashay Herschel oo ku taal gobolka Transkei , wuxuuna wax ku bartay Dugsiga Dhammaystiran ee Healdtown iyo Jaamacadda Fort Hare . 239  Isagoo ka qalin jabiyay macallinnimo uu ka dhigi jiray Standerton 239  Asal ahaan wuxuu xubin ka ahaa Ururka Dhalinyarada ee Kongareeska Qaranka ee Afrika halkaas oo uu xubin ka ahaa garabka Afrikaanka ee diiday inuu la xiriiro kooxaha kale ee jinsiyadaha ee ANC 239  Wuxuu ka tagay Kongareeska Qaranka ee Afrika bishii Nofeembar 1958 wuxuuna gacan ka geystay aasaasidda PAC dabayaaqadii 1950-meeyadii isagoo noqday Ku-simaha Xoghayaha Guud 240  Wuxuu ka tagi doonaa Koonfur Afrika 1963, isagoo hoggaaminaya ururka oo ka cararay Lesotho .
## Tixraac
"Jiilka xiriirka PAC ee cakiran ee musaafurinta 1962-1990"

"Soo gudbinta Ciidanka Xoreynta Dadka Azanian"
Johnson Mlambo

**Johnson Phillip Mlambo** (22 Febraayo 1940 - 9 Janaayo 2021) wuxuu ahaa siyaasi Koonfur Afrikaan ah oo ka soo jeeda Johannesburg .
## Dhaqdhaqaaqa iyo xirfadda siyaasadeed
Wuxuu ku biiray Golaha Afrikaanka ee Pan Africanist (PAC) markii la aasaasay 1959, isagoo noqday hoggaamiyaha laanta ee Daveyton . Sannadkii 1962, laba sano ka dib markii la mamnuucay, wuxuu aaday xarunta dhulka hoostiisa mara ee Maseru , halkaas oo uu qayb ka ahaa diyaargarowgii loogu magac daray "Sanadka Qadarka" ee la qorsheeyay 1963
Waxaa la xiray 31-kii Maarso 1963, isaga iyo toddoba la shaqeeyaba, waxaana lagu xukumay labaatan sano oo xabsi ah, waxaana loo wareejiyay Jasiiradda Robben . Jasiiradda dhexdeeda, wuxuu la kulmay xadgudubyo ka yimid ilaalada xabsiga, oo ay ku jiraan in lagu aasay isagoo nool qoorta, oo lagu kaadiyay. Tani iyo noocyada kale ee xadgudubka ah ayaa la kulmay bulshada caalamka, waxaa la horkeenay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, waxayna horseedday horumarro xaalado ah.
## Tixraac
"Johnson Phillip Mlambo - Taariikhda Koonfur Afrika Online"

"Jiilka xiriirka PAC ee cakiran ee musaafurinta 1962-1990"
Letlapa Mphahlele

**Letlapa Mphahlele** (wuxuu dhashay 8 Diseembar 1960) waa xubin ka tirsan Golaha Qaranka ee Koonfur Afrika oo matalaya Golaha Pan Africanist ee Azania Wuxuu ka soo jeedaa Manaleng oo ka tirsan Gobolka Limpopo .
## Masaafurin
Mphahlele wuxuu u ambabaxay Botswana bishii Agoosto 1978. Markii uu yimid, wuxuu ku biiray Golaha Afrikaanka ee Pan. Isagoo qaxooti ku ah Botswana, Dowladda Botswana waxay u dirtay Xerada Qaxootiga ee Dukkwe, ka dibna wuxuu u ambabaxay Tanzania , ka dibna Guinea , halkaas oo uu ku qaatay tababar militari.

Markii uu ku laabtay Botswana isagoo ku jira hawl uu u diray Ciidanka Xoreynta Dadka Azanian (APLA), ayaa laga saaray dalka wuxuuna ka gudbay xuduudda Zimbabwe, halkaas oo lagu xiray isagoo ah muhaajir sharci darro ah. Ka dib markii la sii daayay, PAC waxay u magacawday wakiilka ugu sarreeya ee Uganda , laakiin Madaxweynaha Uganda Yoweri Museveni ayaa diiday magacaabistiisa isagoo u hiilinaya saaxiibkiisii ​​hore. Kadib waxaa loo magacaabay taliyaha sare ee APLA, halkaas oo uu ka caawiyay abaabulka dhowr weerar oo caan ah oo ka dhan ah dadka caddaanka ah ee Koonfur Afrika, isagoo sheegay inuu "u arkayay dhammaan dadka caddaanka ah bartilmaameedyo sharci ah maadaama ay qayb ka ahaayeen siyaasadda dowladda ee midab-takoorka". Isagoo weli ku sugan Zimbabwe, wuxuu mas'uul ka ahaa inuu hubka ka soo diro Botswana una gudbiyo Koonfur Afrika, laakiin waxaa lagu xiray Botswana waxaana lagu xukumay shan sano oo xarig ah. Iyada oo ay iska indha tirtay PAC oo lagu qasbay inuu ku tiirsanaado xubnaha Kongareeska Qaranka Afrika cunto iyo sahay, wuxuu bilaabay shaqo joojin cunto waxaana booqday madaxweynihii PAC ee xilligaas Zephania Mothopeng .
## Tixraac
"Ururada - Shirweynaha Pan Africanist"

"Majaladda Isbeddelka: Gacmaha onkodka soo daayay"
Buyisiwe Sondezi

**Buyisiwe Sondezi** waa fiisigis Koonfur Afrikaan ah. Waxay ahayd haweeneydii ugu horreysay ee Afrika ka hesha shahaadada Doctor of Philosophy (PhD) ee fiisigiska tijaabada ah ee walxaha aadka isugu xiran markii ay ka qalin jabisay Jaamacadda Johannesburg 23 Sebtembar 2014. 
## Nolosha waxbarasho
Buyisiwe waa cunuggii ugu horreeyay ee dhashay, waana walaashiis toban walaalo ah Waxay ku kortay Newcastle waxayna cilmiga ka baratay dugsi miyiga ku yaal. Dugsigu ma lahayn shaybaar. "Waxaan sawiranayay sida ay wax u jiraan, sababtoo ah dugsigu ma lahayn shaybaar. Waxaa la ii sheegay haddii aad isku darto 'hal' iyo 'laba' waxaad heleysaa 'saddex'. Waxaan ku tiirsanaanay waxa buuggu sheegay," ayay tiri Dr. Sondezi. Waxay markii ugu horreysay aragtay qalabka shaybaarka iyadoo wax ka baraneysa Jaamacadda Vista ee Soweto, oo hadda qayb ka ah Jaamacadda Johannesburg. Buyisiwe waxay ka qalin jabisay Shahaadada Koowaad ee Sayniska (BSc) ee Fiisigiska, Kimistariga iyo Tirakoobka
## Tixraac
"Laga soo bilaabo dugsi miyiga ah ilaa aragti Fiisigis oo la aasaasay oo adag - cilmi-baare Fiisigis oo haween ah oo UJ ah Buyisiwe Sondezi"

"GirlPower waxay u dabaaldegtaa haweenka Sayniska, Injineerinka iyo Teknolojiyadda"
J. L. B. Smith

**James Leonard Brierley Smith** (26 Sebtembar 1897 - 8 Janaayo 1968) wuxuu ahaa khabiir ku takhasusay cilmiga ichthy-ga Koonfur Afrika , kiimikada dabiiciga ah, iyo bare jaamacadeed Wuxuu ahaa kii ugu horreeyay ee kalluunka taxidermied u aqoonsaday coelacanth , waqtigaas oo loo maleynayay inuu muddo dheer dabar go'ay.
## Nolosha hore
Smith wuxuu ku dhashay Graaff-Reinet , 26 Sebtembar 1897, wuxuuna ahaa odayga laba wiil oo uu dhalay Joseph Smith iyo xaaskiisa, Emily Ann Beck. Isagoo wax ku bartay dugsiyada miyiga ee Noupoort , De Aar , iyo Aliwal North , ugu dambayntii wuxuu qalin jabiyay 1914 Kulliyadda Diocesan , Rondebosch Wuxuu shahaadada Bachelor of Arts ka qaatay kimistariga Jaamacadda Cape of Good Hope sanadkii 1916 iyo shahaadada Master of Science ee kimistariga Jaamacadda Stellenbosch sanadkii 1918. Smith wuxuu aaday Boqortooyada Ingiriiska, halkaas oo uu ka qaatay PhD-diisa Jaamacadda Cambridge sanadkii 1922. Kadib markii uu ku soo laabtay Koonfur Afrika, wuxuu noqday macallin sare ka dibna wuxuu noqday borofisar ku xigeenka kimistariga dabiiciga ah ee Jaamacadda Rhodes ee Grahamstown .
## Tixraac
"Dalbo BLENNIIFORMES: Qoyska BLENNIIDAE"

"Dalbo BLENNIIFORMES: Qoyska BLENNIIDAE"
Margaret Mary Smith

**Margaret Mary Smith** (dhashay MacDonald; 26 Sebtembar 1916 Indwe , Gobolka Cape , Koonfur Afrika - 8 Sebtembar 1987), waxay ahayd khabiir ku takhasusay cilmiga kalluunka, sawir-qaade kalluun oo khibrad leh, iyo aqoonyahan
## Nolosha hore
Margaret Mary Smith waxay ahayd gabadhii Chisholm MacDonald iyo Helen Evelyn Zondagh. Aabaheed wuxuu ahaa dhakhtar caafimaad, hooyadeedna waxay ka soo farcameen hoggaamiyihii Voortrekker Jacobus Johannes Uys. Waxay ahayd tii ugu yarayd saddex carruur ah
Margaret waxay dhigatay Dugsiga Sare ee Indwe. Waxay ahayd madaxa dugsiga sare iyo madaxa jaamacadda, sidoo kale waxay ahayd guddoomiyaha bulshada dood-wadaagga iyo kabtanka kooxaha kubadda kolayga iyo teniska. Laga bilaabo 1934 ilaa 1936 waxay dhigatay Jaamacadda Rhodes , halkaas oo ay ka qaadatay shahaadada Bachelor of Science oo ku takhasustay fiisigiska iyo kimistariga waxay sidoo kale dhigatay Dugsiga Muusikada ee Kulliyadda Tababarka ee Grahamstown waxayna heshay Liisankeeda Macallimiinta Jaamacadda ee Muusikada si ay u heesto 1936.
## Tixraac
 Buug-yaraha Taariikhda Dabiiciga ah ee Sheekooyinka Safarka

"Konton Sano oo Cilmi-baaris ah oo ku saabsan Grahamstown"
Thebe Medupe

**Thebe Rodney Medupe** (wuxuu dhashay 1973) waa khabiir ku takhasusay cilmiga xiddigiska Koonfur Afrika iyo agaasimaha aasaasay ee Astronomy Africa . Waxaa laga yaabaa inuu si fiican ugu caan baxay shaqadiisa mashruuca Cosmic Africa kaas oo isku dayaya inuu isku waafajiyo sayniska iyo khuraafaadka . 
## Taariikh Nololeed
Thebe Medupe, oo dhashay 1972, wuxuu ku koray tuulo sabool ah oo ka baxsan Mmabatho , oo aan lahayn koronto, nalal ama telefishan, halkaas oo uu ku fadhiistay meel u dhow dabka cirka Afrika, isagoo dhegaysanaya odayaashu oo ka sheekaynaya sheekooyinka dhaqanka ee Setswana. Qoyskiisu waxay sameeyeen allabaryo si ay ugu diraan dugsi sare oo casri ah oo qurux badan oo ku yaal Mmabatho, halkaas oo sayniska iyo xisaabtu ay qabsadeen male-awaalkiisa Xiddigta Halley waxay dhiirigelisay Medupe inay dhisto teleskoob aan fiicnayn oo leh tuubo kartoon ah iyo muraayado uu ku deeqay farsamo yaqaan shaybaadh dugsi, isagoo 13 jir ah. Habeen qabow oo aan la ilaawi karin, ayuu teleskoobkiisa ku tilmaamay Dayaxa, wuxuuna is arkay isagoo eegaya buuraha, bannaanka iyo godadka adduun kale.
## Tixraac
Daabacaadaha Thebe Medupe

Wareysi Saynisyahan Cusub oo lala yeeshay Medupe
Johnson Urama

Johnson Ozoemenam Urama (wuxuu dhashay Luulyo 1, 1965) waa Bare Sare oo u dhashay dalka Nigeria oo ku takhasusay Fiisigiska iyo Xiddigiska (Astrophysics) oo ka tirsan Jaamacadda Nigeria , Nsukka. Wuxuu ahaa Hormoodka Kulliyadda Sayniska iyo Teknolojiyadda, Jaamacadda Federaalka Alex Ekwueme, Ndufu-Alike , Ikwo (FUNAI) laga bilaabo Oktoobar 2012 ilaa Sebtembar 2013. Wuxuu u soo shaqeeyay Agaasimaha Unugga Qorsheynta Tacliinta iyo Unugga Hubinta Tayada ee Jaamacadda Nigeria, Nsukka, waana Ku -xigeenka Guddoomiye Ku-xigeenka (Akadeemiyada) ee isla jaamacaddaas. Johnson Urama wuxuu ahaa sarkaalkii soo noqoshada gobolka intii lagu jiray doorashadii guddoomiyaha gobolka Kogi ee Nigeria sannadkii 2024 Sida laga soo xigtay darajada tusmada sayniska, shuqulladiisa waxaa la soo xigtay 650 jeer.
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Johnson Urama wuxuu ku dhashay Luulyo 1, 1965, Ovoko, oo ah Degmada Koonfureed ee Igbo-Eze ee Gobolka Enugu, Apollos Urama. Wuxuu dhiganayay dugsiga sare ee Igbo Eze halkaas oo uu ku noqday Horyaal Sare oo ah Su'aalaha Sayniska ee Dugsiyada Sare Urama wuxuu u gudbay Jaamacadda Nigeria, Nsukka laga bilaabo 1982 ilaa 1986, isagoo ka qalin jabiyay shahaadada B.Sc. (Hons.) ee Fiisigiska & Xiddigiska, wuxuuna helay abaalmarin isagoo ah Ardayga ugu Qalinjabiyay. Wuxuu sidoo kale helay shahaadada M.Sc. ee Fiisigiska Gobolka ee Aragtida adag sanadkii 1990 iyo shahaadada Ph.D. ee Astrophysics sanadkii 1999, taasoo keentay inuu ku guuleysto abaalmarinta Postgraduate ee Ku-xigeenka Chancellor isagoo ah ardayga ugu qalinjabiyay PhD (Ph.D.) ee Kulliyadda Sayniska Jirka.
## Tixraac
"Tusmada Macallimiinta Buuxa ee Nidaamka Jaamacadaha Nigeria" 

"INEC waxay ku dhawaaqday in Ododo oo ka tirsan APC uu ku guuleystay doorashadii guddoomiyaha gobolka Kogi"
Ramotholo Sefako

**Ramotolo Rafael Sefako** (wuxuu dhashay 1971) waa khabiir ku takhasusay cilmiga xiddigiska Koonfur Afrika . Waa mid ka mid ah saddexdii ugu horreeyay ee cilmiga xiddigiska madow ee Koonfur Afrika
## Taariikh Nololeed
Sefako wuxuu ka qalin jabiyay Dugsiga Sare ee Khukhune ee Botha-Bothe-Lesotho wuxuuna shahaadada BSc ka qaatay Jaamacadda Lesotho 
Wuxuu shahaadada doctorate-ka ee cilmiga xiddigiska ka qaatay Jaamacadda Potchefstroom ee Waxbarashada Sare ee Masiixiga (oo loo soo gaabiyo PU ee CHE).
Sannadkii 2005, wuxuu ku biiray Xarunta Observatory-ga Xiddigaha Koonfur Afrika (SAAO) isagoo ah khabiir ka tirsan jaamacadda, ka dibna wuxuu noqday xiddigiye ku takhasusay Telescope-ka Weyn ee Koonfurta Afrika (SALT). Hadda, waa madaxa Qaybta Hawlgallada Telescope-ka (TOPS) ee SAAO.
## Tixraac
"Koonfur Afrika, Telescope-ka Xiddigta ah ayaa kicin kara Aqoonyahannada Da'da Yar"

"Fiisigisyahankii ugu horreeyay ee madow ee ku takhasusay cilmiga xiddigiska ee Koonfur Afrika ayaa helay shahaadada doctorate si uu u gaaro xiddigaha"
Dion Forster

**Dion Angus Forster** (wuxuu ku dhashay 14 Janaayo 1972 Zimbabwe ) waa aqoonyahan iyo wadaad Koonfur Afrikaan ah. Wuxuu ka shaqeeyaa Jaamacadda Cilmi-baarista ee Fiqiga Dadweynaha iyo Anshaxa ee Kulliyadda Sayniska Bulshada iyo Aadanaha, Dugsiga Diinta iyo Fiqiga ee Vrije Universiteit Amsterdam .

## Waxbarashada
Wuxuu haystaa laba shahaadada PHD . Sannadkii 2006 wuxuu dhammeeyay shahaadada Doctorate ee cilmiga Fiqiga ( neerfayaasha , aqoonsiga iyo cilmiga fiqiga ) Jaamacadda Koonfur Afrika ( UNISA ). Sannadkii 2017 wuxuu dhammeeyay shahaadada PHD labaad ee Jaamacadda Radboud Nijmegen ee daraasaadka Axdiga Cusub isagoo diiradda saaraya Aragtida Aqoonsiga Bulshada iyo siyaasadda cafiska ee Masiixiyiinta Koonfur Afrika ee Madow iyo Cad. Waxa kale oo uu haystaa shahaadada Master of Theology (2001), iyo Shahaadada Bachelor of Theology oo leh shahaado sharaf ( shahaadada sharafta ) (1997), oo uu ka qaatay Jaamacadda Rhodes , iyo shahaadada sare ee maamulka ee Jaamacadda Stellenbosch Business School
## Tixraac
Dugsiga Divinity Duke (2005)
Conrad J. Wethmar

**Conrad Johannes Wethmar** (wuxuu dhashay 25 Maajo 1943) waa fiqi yaqaan nidaamsan, fiqi yaqaan dib-u-habeyn ku sameeyay cilmiga diinta iyo bare sare oo ka tirsan Jaamacadda Pretoria ee Koonfur Afrika . Waa tifaftiraha martida ee Verbum et Ecclesia.
## Taariikh Nololeed
Wuxuu ku dhashay Florida, Gauteng , galbeedka Johannesburg , Koonfur Afrika. Wuxuu dhammeeyay BA ( Giriig , Cibraani , iyo falsafad ) Jaamacadda Stellenbosch sanadkii 1964, wuxuu shahaadada BA ka qaatay Giriigga sanadkii 1966, BA falsafadda sanadkii 1968, B.Th. sanadkii 1968, MA (Giriig) sanadkii 1969, iyo Licensiate in Theology sanadkii 1969. Isagoo wax ka baranayay Jaamacadda Stellenbosch, waxaa saameyn ku yeeshay Johan Heyns . Si uu u barto Fiqiga Nidaamsan , wuxuu aaday Netherlands sanadkii 1970 wuxuuna qaatay Imtixaanka Doctoral Theologie sanadkii 1972 iyo Th. D. oo uu hoos tagay Dr. Gerrit Cornelis Berkouwer oo ka tirsan Jaamacadda Free, Amsterdam sanadkii 1977. Wuxuu ahaa bare ka tirsan Jaamacadda Durban Westvill laga bilaabo 1977 ilaa 1980. Wuxuu ahaa wasiir loo magacaabay Kaniisadda Dib-u-habaynta ee Afrika laga bilaabo 1977 ilaa 1980.
## Tixraac
Vorster, Herculaas F. (Herrie) van Rooy, Hendrik (Hennie) de Goede, Francois P. Viljoen, HJM (Hans) van Deventer, CFC (Callie) Coetzee, Benno Zuiddam, Petrus Paulus Kruger, Conrad Wethmar, Fiqiga dib loo habeeyey maanta: Aragtida Baybalka iyo Nidaamyada