open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shaqo la'aan

::*Boga "[[Baagamuundo]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*
**Shaqo la'aanta** (; ) sidoo kale loo yaqaano ama **Baagamuundo**, waa helid la'aanta fursad shaqo uu heli waayo qof shaqayn kara hadana raba oo raadinaya hadana an helaynin,  qeexidaas waxaa laga qaadanayaa qof walba oon shaqo haynin inuusan shaqo la'aan ahayn, Ardayda, cuuryaanka, waayeelka, Hawlgabka, iyo Hodanka ka maarmay shoqo oo dhan lama raacinayo inay shaqo la'aan ama baagamuundo yihiin,

Ereyga ayaa la socday soo if-bixii hurumarka warshadaha, sababtoo ah baadiyaha lagama adeegsado ereygaan *Shaqo la'aanta* mana sameeyo macno gaar ah. Gabadee Rahmanimco la daho waa Shaqo la'aan.

## Heerka Shaqo la'aanta
hadii aan somaliya ka hadalno waxa la dhihi karaa waa boqolka 50% weye wana hubaal in intaa ka sii badan doonto sanadaha soo socdo hadii la helin dowlad wax ka qaban shaqo la aanta bahsan ee hatan ka tagay magaalada Muqdisho.

## Jaadadka shaqo la'aanta
Shaqo la aanta waa mid sababi karta geeri

## Astaamaha Shaqo la'aanta
dhibaatoyinka shaqola'aanta iyo caqabadah qoyska

## Shaqo la'aanta Soomaaliya

## Sidoo kale eeg

## Mustaqbalka
Dhowaan dunida jannay noqon doontaa: Cunto badan oo nafaqo leh

## Tixraac

* “We’re Letting You Go”
Male Awaal

Male Awaal ( , ) waa nooc suugaanta, sheekiiyinka ama Aragtiyaha ka mida oo badanaa sawira dhacdooyin lagu tilmaamo wax la yaab leh isla markaasna aan sal iyo raad toona ku lahayn nolosha caadiga ah, sheekooyinka noocaas ah ayaa laga helaa  Male Awaalka ayaa ahaan kara sheeko lagu qoro buug ama Riwaayad.

## Sidoo kale eeg
* Male Awaal Saynis
Isku Qaybin

**Iskuqaybin**

**Iskuqaybin** sidoo kale loo yaqaano **Isu-qaybin** (ingiriis: divide) astaanta calaamada u ah (÷) iyo (/) waa hab la iskugu qeybiyo lambarada tirada xisaabta. Iskuqaybintu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 
Si ka duwan iskugeynta, kalagoynta iyo iskudhufashoda ayaa Iskuqaybintu waa kala jebinta lambarada loo kala jebinayo tiro kale. Tusaale ahaan, haddii lambar 8 loo qeybiyo (÷) lambar 2 wadarta iyo jawaabtu waa tirada 8 oo loo kala jebiyay labo meelood taasi oo ah 4 iyo 4. Marka jawaabtu waa 4. 

Labo tiro marka la isku qeybiyo wixii ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa Wadar.
 
Tusaale ahaa:

= Sharciga Iskuqaybinta =

Marka la isticmaalayo iskuqaybinta waa in la helaa tiro la qeybin karo. Sidaas darteed, lambarka eber (0) kuma jiro xisaabta iskuqaybin ma ahan mid la qeybin karo. Lambarka kow (1) waa ma bedele tirada iskuqeybinta. 
Tirada la qeybinayo markey ka yartahay tan loo qeybinayo waxaa wadartu noqotaa **jajab**. 
Tusaale ahaan, haddii 2 xabo oo moos ah aan u qeybino 4 qof, qof kasta wuxuu helayaa badh (0.5 ama 2/4) moos ah. 

= Jadwalka Tusaale Iskuqeybin =
Duur Joog

::*Kani waa maqaal ku saabsan xayawaanka duurjoog ah. Maqaalo u micno dhow fiiri [[xayawaan]], [[gurijoog]] iyo [[xoolo]]








*'Duurjoog''' (, , ) waa erey bixin ay leeyihiin dhamaan wixii ku nool duurka, oon aadana soo dhex gali karin,   

Duurjoogtu waa dhamaan xayawaanka ku nool duurka, keymaha, buuraha, iyo deegaanada ka fog magaalooyinka. 

Duurjoogta waxaana ka mid libaaxa, waraabaha, shabeelka, harimacadka, yeyda, butida, masaska, iyo kuwo kale oo badan. 

Duur joogta ayaa awal gaar ku ahaan jirtay noolaha duurka ku nool, dhawaan ayaase la isku waafaqay in dhirtana lagu daro duur joogta iyo dhamaan cayayaanka nool ee ku nool duurka oo ah meelaha aadanuhu ka fogyahay,

* Help for Animals Abused by Man

## Tixraac
Subax (Xilli)

**Subax** (; ) waa wajiga hore ee maalinka, waxay ka bilaabataa marka uu waagu baryo ilaa 10:00 subaxnimo sida soomaalidu u taqaan,
Reer galbeedka ayay subaxda u bilaabataa saqda dhexe ee habeenkii waxayna u dhamaataa duhurkii,

## sidoo kale eeg
* Dharaar
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
Dharaar

**Dharaar** () marka la joogo oogada dhulka, dharaar waa wakhtiga uu ileyska cadceedu hayo oogada sare ee dunida.
Dharaarta ayaa bilaabata lixda saac ama 12 ka maalinnimo, 
waxaa kaloo loo yaqaan xiligaan
* Duhur oo loogu magac daray salaad duhur oo xiligaas la tukado
* Har
* Maalin weyn 
* Maalin

## Sidoo kale eeg

*Subax (Xilli)
*Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
Saq Dhexe

**Saq Dhexe** ama** Habeen barkii **(Midnight) waa xiliga ka dambeeya lix saac ama 12 ka oo habeenimo ilaa waa bariga.

## Sidoo kale eeg
*Subax (Xilli)
*Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor
* Dharaar

## Tixraac
Galab

**Galab** (; ) waa galinka dambe ee maalinta waana xiliga dharaarta ku xiga, ilaa gabalku uu ka dhoco, sida soomaalidu u taqaan, wadamo badan baa galabka u yaqaan wixii ka bilowda 6 ama  11 galabnimo ilaa laga gaaro saq dhexe.
Galabtu waa wakhti ka mid ah maalinta taasi oo ku beegan ka hor intaanay cadceedu dhicin.
Galab waxaa ka soo horjeeda Subax.

## Tixraac
Barqo

**Barqo** sida soomaalidu u taqaa waa mark ay qoraxdo sare u soo kacdo ilaa duhurkii, barqada ayaa ka bilaabata 3da 9ka subaxnimo ilaa laga gaaro dharaarta ama duhurka.

## Sidoo kale eeg
* Subax (Xilli)
*Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
Aroor

**Aroor** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Hiir, Hiiro iyo Alaseey**, waa xiliga ka horeeya cadceed soo baxa oo mugdigu sii dhamaanayo iftiinkuna wali si fiican u soo bixin, waana waqtiga la tukado Salaada subax.

Guud ahaan, aroortii waa wakhtiga waagu dilaaci rabo ama uu dilaaco ilaa iftiina qoraxdu soo hilaacayo. 
Intaas waxaa dheer, wakhtiga aroortu way kala duwan tahay xilliyada sanadka taasi oo keenta in wakhtiyada qaar sida jiilaalka aroortu soo habsaanto halka wakhtiga gu'ga aroortu horay u timaado. 

## Sidoo kale eeg

* Subax (Xilli)
*Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
* Daystar
Folkaano

**Folkaano** ama **fulkaane** (, ) waa buur dhuleed ama badeed, oo afkeedu sameeyo qarax uu ku ay ku xigto burqashada maadooyin shiilan oo sidii macdan la dhalaaliyay u shubmaysa, isla markaasna wata kulayl, qiiq, gaas, iyo qarax weyn oo ka horeeya intaas, kaasoo tuuraaya dhagaxaan iyo dhimbilo waaweyn oo holcaya.

Qaybaha folkaanaha
* Dhululbada folkaanah: waana dhinacyada hoobadka ah ee buurta folkaanaha waana daadka macdanta dhalaashay ee ka soo baxday afka folkaanaha, ka dibna noqonaysa macdan adag oo qaboobay.
* Afka folkaanaha: una samaysan sidii dublada ama weel, taasoo saas u samaysanta markii uu qarxo fulkaanuhu, afkaas waxaa ka baxa qaraxa weyn ,dhimbilaha, iyo macdanta shiilan, Afkaas ayaa gaarikara dhowr kiilo mitir iyo ka badan
* Qiijiso: waana tubada u dhexeysa kaydka macdanta dhalaashan ee dhulka ku jirta iyo afka folkaanaha,
* Caadka Gaasle: waa daruur ka samaysan gaas, dambas, iyo qiiq ka baxay folkaanah

## Qaybinta Folkaanaha ee Dunida

## Jaadadka Folkaanaha

* Folkaano dhagaxeed

* Folkaano Dulleed

* Folkaano Lakab

## Qaraxa fulkaanaha
Qaraxa folkaano ayaa dhaca markii uu so burqado dhagaxa guduudan ee dhulka hoostiisa mara, wuxuuna soo galaa lakabyo dhulka u dhow, kaasoo soo raadiya dhuun jilicsan oo uu uga baxo dhulka dushiisa, dhagaxaas ayaa wata wax guban oo ay ka midyihiin macdan, qaraxa ayaa sameeyo dhimbilo duulaya oo meelo fog fog ku dhaca, iyo dhagaxaan buurta ka fuqay. dhalaalka ka soo shubmay buurta afkeeda ayaa dhul gaaban ama mid dheer jeexda kaasoo guba wax walboo ka hor yimaada, ka dibna qabooba oo adkaada isagoo midab madow leh.




## Tixraac
* Natural Disasters and the Human Factor (Volcanoes​—Builders and Destroyers)
Cadnaan

::*Haku khaldin "[[Cadnaaniyiin]]"*

**Cadnan** () waa odayga ay ka soo tafiirmeen reeraha **[[Cadnaaniyiin]]tu** ee Carabta degta Waqooyiga, Galbeedka iyo Badhtamaha deegaanada Carabiya..wxaa kamida saleem ayman

Cadnaan (عدنان) waa awoowaha labaatanaad ee Nabiga scw. waa aabaha carabta carabowday (Carabta Cadnaaniyiinta)

## Abtirsiinyaha Cadnaan
waxay isku waafaqeen abtiris aqoonku in cadnaan uu ka mid yahay caruurtii Nabi Ismaaciil Bin Ibraahim calayhim salaaam, waxayse ku kala tageen tirada awoowayaal ee u dhexeysa Cadnaan iyo Ismaaciil, 

## Tixraac




## Eeg sidoo kale
* Cadnaaniyiin
* Cadnaan
* Cadnaan (magac)
Cadnaaniyiin

**Cadnaaniyiin **(; ) waa qabiiloyinka carbeed ee ku abtirsada Cadnaan, Cadnaan ayaa ka mida wiilasha Nabi Ismaaciil cs bin Nabi Ibraahim, 

## Abtirsiinyaha Cadnaan
waxay isku waafaqeen abtiris aqoonku in cadnaan uu ka mid yahay caruurtii Nabi Ismaaciil Bin Ibraahim calayhim salaaam, waxayse ku kala tageen tirada awoowayaal ee u dhexeysa Cadnaan iyo Ismaaciil, 

## Faraca Cadnaaniyiinta
Cadnaaniyiinta ayaa aad u balaaran waxayna u qaybsamaan labo jilic oo waaweyn oo kala ah: Mudar iyo Rabiica, iyo qaybo yaryar sida iyaad iyo Qudaaca

### Mudar
Waa Banii Mudar nim nazaar bin macad bin cadnaan.
* Khandaf
* Mudrika bin khandaf waxaa ku abtirsada (Quraysh, kinaana, banuu asad, cudal, hudayl)
* Daabikha bin khandaf  waxaa ku abtirsada (Timiim, muzayna, rabaab, iyo daba)
* Qimca bin khandaf, waxaa ku abtirsada (khuzaaca)
* Qays caylaan (cikrama bin qays caylaan, sacad, bin qays caylaan, camar bin qays caylaan)

### Rabiica
Waa banuu rabiica bin nazaar bin macad bin Cadnaan.
* Asad
* Canasa bin asad
* Judayla bin asad (cabdil qays, nimir bin qaasid, Taqlub, waa'il, )
* Dubayca
* Banuu banaana

### Qudaaca
* Banuu aslam (juhayna, nahad, cadira)
* Banu cimraan (banuu kalab)
* Banuu camar (khawlaan, balyi, muhra)

## Sidoo kale
* Cadnaan
* Carabta Asalka Qaxdaaniyiin
* Carab Baaba'day
* Cadnaaniyiin
* Cadnaan
* Cadnaan (magac)

## Tixraac
Carab Dabar Go'day

**Carab Dabar Go'day** ama **Carabta Le'atay** (عرب بائدة) Waa dadyogwga kuwa abtiris aqaanka ahi u arkaan inay yihiin carabta asal ahaan degenayd jasiirada carabta, waxayna kala yihiin (Caad, Tamuud, Camaaliqa Jurhum, Dasam, Judeys, Amiim, Cabiil, iyo Baar) waa qabiilooyin dhammaantood dabar go'ay Soo bixidii Islaamka ka hor

## Degaankooda
Qabiilooyinkaan baaba'ay Degaankoodu kama bixin jasiirada carabata qaar ka mida degaanada la yaqaan:
Caad waxay degenaayen Axqaaf (yaman)
Tamuud waxay degenaayen Xijir
Camaaliqa waxay degenaayen meelo badan sida:Tihaama, xijaas Maka, Madiina, oo ka wada tirsan sucuudiga, Baxreyn, Cumaan,

## Sidoo kale akhri
* Qaxdaaniyiin
* Cadnaaniyiin
Sakaar (laf)

**Sakaar** (, )  waa lafta dhacda Bartamaha xabadka halka feeraha sare isaga yimaadaan ee jirka aadanaha, Xoolahana waa meesha ka hoosaysa legga ee neefku dhulka dhigo.

## Qaybaha Sakaarka
  

## Sawiro dheeraad ah


File:Sternum animation2.gif|(guduudku waa halka ay dhacdo lafta sakaarka).
File:Sternum animation3.gif|(guduudku waa halka ay dhacdo lafta sakaarka).
File:Sternum - close-up - animation.gif|Qaab samayska laf sakaarka
File:Sobo 1909 31.png|Sakaarka sawir gadaale
File:Sobo 1909 181.png|qaybo ka mida lafta sakaarka oo tusaya qaybaha gudaha
File:Gray117.png|dhinacyada
File:Sobo 1909 32.png|dhinacyada
File:Sternum location.png|meesha ay saableyda kaga taalo
File:Sobo 1909 36.png|
File:Sobo 1909 34.png|
Biyo-xireenada iyo xoogga danab biyoodka ee Itoobiya

Itoobiya, IGAD waxay isu aragtaa awood afrikaan sabab la xiriirta suuro galinta Tamar biyood. Waxaa u suurtoowday qayb yar oo kaliya himilooyinkaas ilaa iyo hadda. Sanaddii 2009, waxay ahayd in ka yar 10% Itoobiyaanka in ay heli jireen Koronto. Waxayna ahayd meelaha ugu ba'an oo ay korontadu ka tagto. Si looga gaashaanto xaaladdaas, xukuumaddu waxay hindistay in la fuliyo barnaamij himilo dhisid biyo-xireeno. Waxay ku biloowday saddex xarun ka dhalinta awooda tamar-biyoodka todobo wadajira 1.18 Gigawatt si loo diyaariyo sanadihii 2009 iyo 2010 oo kaliya. in kabadan labalaab awooda ee dalka. Waxay bilaawday saldhigga ugu weyn Tamar-biyoodka ee Itoobiya, **Beles** shaqadii ugu horaysay bishii may 2010. Waxaa la saxiixay qandaraasyo si loo dhiso shan biyo-xireen waaweyn oo kale. Marka la dhameeyo, taasoo la filayo in la soo gabagabeeyo qiyaastii sanadda 2017, maxaa yeelay biya-xireenadaan waxay kaabaysaa kordhinta awooda ee ka yar 1 Gigawatt sanada 2008 Gigawatt si ah in ka badan 11 Gigawatt. Sida la filayo dhisidda biyo-xireeno waaweyn oo dheeraad ah ee qorshaha la damacsanyahay in la kordhiyo awooda soo saarista ilaa 15 Gigawatt. Haddii kordhintaas weyn la balaariyo, ku dhowaad waxay u dhigmaysaa awooda guud xarumaha xoogga korontada ee dalka Burtuqaal. Rabitaanka Tamarta ee Itoobiya waa wax faaiido leh sabab la xiriita xagga Faqriga, sidoo kale waxaa qorshayaasha ka mid ah iibinta awooda korontada loo iibgeeyo Suudaan, Kiinya, Jabuuti, Yemen iyo Masar waana faaiido kele. Xitaa faaiidooyinka kuma koobna biyo-xireenada Tamar biyood oo kaliya. In badan oo ka mid ah biyo-xireenada waa biy-xireeno dano badan laga leeyahay loona qaabeeyay si loo helo biyo loogu talogalay waraabka iyo ka hortagga fatahaadaha. Sidaa awgeed, sida la filayo in ay faaiidadu ugu weyn noqoto awooda dhalinta tamar biyoodka.

Dhismaha biyo-xireeno waaweyn waxay u baahantahay in badan oo hanti muuqata iyo mid aan muuqan. Sida dhabta ah maalgalintu waa wax aad u weyn. Sidoo kale waxay ku kordhinaysaa mujtamaca canshuur badan. Fakashada iyo iscunidda iyada oo aan la samayn biyo celin harooyinka biyaha sare ee webiyada wuxuu cumriga darbiga ee la saadaaliyay soo gaabinayaa. Sidoo kale bey'ada ee bulshooyinka dalalka ay ku hoobtaan ee biyo-xireenada Itoobiya.
## Liiska Biyo-xireenada iyo xarumaha awooda Tamar biyoodka
Malmal

**Malmal**, **Mal mal** . Waa xabag ka soo dareerta geedaha nuuc ka mid ah Commiphora myrrha iyo Commiphora molmol. Waana wax isku darsan kala gadisan walxo kala go'go'an ama noqda dareere.
## Qeexista dhirta
Geedka Malmasha wuxuu garaa saddex mitir, wuxuuna leeyahay laaman isku dhexjira. Habka looga soo saaro malmasha waa iyadoo geedka la dhaawaco ama faas lala dhaco waxaana ka soo baxaya dheecaanka loo yaqaan malmasha.
## Juqraafi ahaan meelaha laga helo
Waxay ka baxdaa Soomaaliya, Cumaan, Yemen, Woqooyiga Afrika iyo Koonfurta Sacuudiga.

## Nuucyada Malmasha
Nuucyadiisa: Malmal Soomaali, Malmal Sacuudi. Nuuca ugu fiican wuxuu u muuqdaa
qaabkiisa mid hufan ama la iska arko nadiif ah kaasoo u muuqda midabka maariinka furan laakiin nuuca deebeysay waa kan ay gasho
midabo maariin ama madow wuxuuna u muuqdaa sida bacaad oo kale. 

## Adeegsiga dawo ahaan
* Soomaalida, waxay adeegsataa marka ay dhshaan caruurta oo sanka loo mariyo, madaxana waxaa laga mariyaa barta loo yaqaan Nusnusleyda.
* Waxaa la sheegaa xilliyadii Faraaciintii masar in loo qaadi jiray, kolka uu boqor dhintana loo marin jiray si maydku u raago muddo fog.

## Tixraac
* Gifts Fit for a King
* Myrrh

## Xog

Waxaa kale o loo adeegsada Marka guriga bahal hoose(mas abeso..iwm) ay soo galaan in lagu shido.
+252

## Qaabka wicidda
Si aad u wacdo Soomaaliya, qaabkaan soo socda ayaa la adeegsadaa:
* **yxx xxxx**, **yy xxx xxx** ama **yyy xxx xxx** - adigoo wcaya Soomaaliya
* **+252 yxx xxxx**, **+252 yy xxx xxx** ama **+252 yyy xxx xxx**  - maraka aad dibadda ka soo wacayso Soomaaliya

## Liiska iyo meelaha wicidda telefonada

## Xogta

*t/oth/02/02/T02020000C00001PDFE.pdf "Somalia (country code +252)"]  - ITU. Retrieved 10 June 2013.Qposter.com - accessed 17th January 2015
Aqoondarro

**Aqoondarro** ama **caamo**  waa la'aanshada khibrad, casri iyo fahamka meelaha bulshada. Waxay ku sawaxantahay dadka ah caruur iyo naafada.
Kaarboon laba ogsaydh

**Kaarboon laba ogsaydh** (ama sida loo yaqaan magaca caanka *Kaarboon laba ogsaydh*) waa  Isku dhis kiimikeed ka mid ah Ogsajiin iyo Kaarboon lehna Jid kiimikeed CO2. Marka la gaaro xilli cabur kul qiyaas leh wuxuu noqonayaa kaarboon laba ogsaydh qaab ah Neef midab la' ama xitaa ur la' mana ahan mid holca, waxa uuna leeyahay asataan ah aysid, waxaa sidoo kale u sahlan ku Milan Biyaha.

Neeftu ama gaaska CO2 waxay ka dhigantahay 0.040 %  ee Atmosfeer taasoo ah in u dhiganta 400 qayb ka mid ah malyan (sano 2014). si ah qayb ka mid ah Meero Kaarboon, waxaa loo adeegsadaa dhirta iyo Talli iyo Cyanobacteria tamarta ilayska si ay u samayso Photosynthesis Kaarbohaydareyt ee kaarboon laba ogsaydh iyo biyaha, waxaa arrinkaas ka dhalanaya samaysan Ogsajiin taasoo ka dhalatay fal. taa waxaa la mid ah, falka Photosynthesis ma suurtoobaayo mugdiga, dhirtu waxay gudagalaysaa in ay dhaliso Kaarboon ogsaydh habeenkii inta uu socdo Cellular respiration. Waxaa sidoo kale jira, Kaarboon laba ogsaydhka wuxuu dhaliyaa xilliga neef soo celinta dadka iyo guud ahaa noolaha. sidoo kale wuxuu dhaliyaa kaarboon laba ogsaydh xilliga Kalabaxa walxaha orgaaniga, xitaa Khamiir Kaarbohaydareyt, taasoo ka dhalatay Cubasho Alwaax iyo Kaarbohaydareyt iyo intabadan shidaalka ku badan Kaarboonka, dhuxusha iyo Shidaal iyo Gaaska dabiiciga ah. Waxaa ka dhasha CO2 sidoo kale  fulkaanooyinka .

## Tixraac
Huuri

**Huuri** () waa dooni kalluumaysi oo alwaax ka samaysan, labada dhinac loogu yeelo laba badeel oo lagu kexeeyo, huurigu ma laha matoor socodsiiya, huuriga ayaa loo taagaa marmar shiraac si loogu kaalmaysto xawaaraha socodka, waana marka hawadu u dhacayso halka loo socdo, huuriga ayaa afar mitir iyo ka yar ah, nooca ay soomaalidu samayso badanaa waxaa loogu talo galay labo qof.

Huurigu wuxuu ka mid yahay aaladaha dadku isticmaali jireen tan ilaa iyo bilowgii ilbaxnimada. Waxaana cilmibaadhis lagu ogaaday in laga isticmaali jirey meelo badan oo dunida ah.

## Dhisida iyo Samaynta
Dhisitaanka huurigu waa mid aad u fudud, waxaanu ku bilaabmaa habaynta iyo qoritaanka alwaaxyada laga dhisayo huuriga. Sida caadiga ah waxaa meelo badan oo dunida laga isticmaalaa alwaaxa jilicsan ee ku fiican qoritaanka iyo xardhida, kaasi oo inta ugu badan lakabyo kala duwan laga soo dhiso.

## Taariikhda
Huurigii ugu horeeyay ee ilaa hada la ogyahaya waxaa lagu qiyaasay mid leh dherer dhan 40 mitir kaasi oo lagu isticmaali jiray boqortooyadii faraacinta ee dhulka maanta loo yaqaano Masar wakhti imika laga joogo ilaa 4600 sano.

## Tixraac
Dembidhaaf

**Dembidhaaf** (; ) waa dareen iyo waxqabad waqtiga qof wax xun kugu samayay aad caafisid. Sida sharciga ah, dembidhaafku waa cafinta, saamixida iyo ogolaanshaha khalada qof ku sameeyay qof kale.
Sidoo kale, dadku waxay dembidhaaf ka baryaan Alle (s.w.t) marka ay khaladaad sameeyaan.

Guud ahaan, dembidhaafku waa mid u fiican xidhiidhka aadamaha iyo dhamaan dadka, gaar ahaan qofka gefka ama khaladka loo geystay taasi oo u suurtogelisa in laga gudbo wixii khalad iyo xumaan dhacday.

Yehowah diyaar buu u yahay inuu binu'aadanka cafiyo.

* What Is Forgiveness? (en)
Xeelad (khiyaano)

**Khiyaamo** waa gef ama dembiga qofka sirin ama xukunka qalad la galo qof kale. Hab oo saas u dhaco waa isticmaalka beenta.
Siyaasi

"Siyaasi"wa qofka aqoonta iyo Cilmiga u leh kana shaqeeya Dowlada ama usoo shaqeeyay
*Fiiro Gaar Ah* Siyaasiga Wa Qofka Yaqaan Hab Maamulka Umaded Ama Jihayntooda 
Qof u shaqeeya Dowlada wa Siyaasi kan Suuqa Wax Ku Iibsada Nah Wa Ganacsade.

Diinta runta ah siyaasadda kama qaybqaataan.jkjjkk
Cadnaan (magac)

**Cadnan** (; , ) waa magac loo bixiyo labka (rag) ku dhaqan wadanada Dunida Muslimka. Magacan waxaa dadka Carabta ahi la bixi jireen tan iyo wakhti badan ka hor soo bixitaankii Nebi Muxamed waxaana la ogyahay in asalka iyo tafiirta nebigu ay gasho nin la odhan jiray Cadnaan oo noolaa wakhtiyo hore.

Maanta dad badan oo ah Carab iyo Cajabi, Islaam iyo dad kale ayaa la baxa magacaasi. 

## Dadka Magaca Leh
* Miangul Adnan Aurangzeb, siyaasi reer Bakistaan ah
* Adnan Abdo al-Sukhni (dhashay 1961), siyaasi reer Suuriya ah
## La Xidhiidha
* Cadnaan
* Cadnaaniyiin
* Magac

## Tixraac
Duullaankii Wafla

**Dullaankii Wafla** () ayaa dhacay 28kii Agoosto 1542 meel u dhow Dooxada Ashenge ee ku taal gobolka Tigray, Itoobiya.

Dagaalka ayaa u dhexeeyay Burtuqiiska oo uu hogaaminayay Cristóvão da Gama iyo ciidan uu hogaaminayay Imaam Axmed Guray oo markaasi madax u ahaa Saladanadii Cadal  ee hoos tagi jirtau Dawladii Cusmaaniya,  Guusha iyo gacan sareynta waxaa lahaa ciidankii Imaamka kaasoo ku qasbay  Cristóvão da Gama in uu ka cararo Boqoradiisii  Sabla Wengel iyo Qalcadii iyo saldhigiisii ciidan isaga oo waliba gacanta rasaasi kaga dhacday ayna wehliyaan 14 askari oo ka mid ah ciidankiisa, isla habeenkii ayaa la soo qabtay waxaana seftiisa qoorta uga gooyay Imaam Axmed Guray

## Tixraac
Hiir

**Hiir** (; ) waa wakhtiga maalintii ee ku beegan goorta ay cadceed soo baxays oo mugdigu sii dhamaanayo iftiinkuna wali si fiican u soo bixin, waana waqtiga la tukado Salaada subax.

Guud ahaan, hiirtu waa wakhtiga waagu dilaaco laakiin weli iftiina qoraxdu soo bixin. 
Intaas waxaa dheer, wakhtiga aroortu way kala duwan tahay xilliyada sanadka taasi oo keenta in wakhtiyada qaar sida jiilaalka aroortu soo habsaanto halka wakhtiga gu'ga aroortu horay u timaado. 
## Muuqaal
 
File:New Dawn at La Silla.jpg
File:Red Twilight.jpg
file:Dusk over Chennai.png

## Sidoo kale eeg
* Subax (Xilli)
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor
## Tixraac
* Night
Waaberi (wakhti)

**Waaberi** (; ) waa wakhtiga maalintii ee ka dambeeya hiirta iyo goorta ay ileyska cadceedu u soo baxdo oogada sare ee dunida.
Guud ahaan, waaberigu waa wakhtiga qoraxdu soo baxdo.

## Sidoo kale fiiri

* Subax (Xilli)
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac
* Sunrise
Qaxdaaniyiin

**Qaxdaaniyiin** ama **Dhagacas** dhashii qaxdaan waa carabta asalka ah, waana qabiilooyinka ku abtirsada odayga Qaxdaan sida ay sheegaan kuwa Nasabka yaqaanna,  taariikhyahanada qaar ayaa rumaysan in magaciisu ahaa Yaqdaan,  waxaa ka mida kuwa saas qaba taariikhyahanka caanka ah eeIbn Khalduun.

## Qabiilooyinka ku abtirsada

### Kahlaan

waa banuu kahlaan bin saba bin yashjab bin yacrub bin qaxdaan, waxayna u qaybsamaan lix qaybood
* Mudxij
* Day
* Murra
* Khawlaan
* Ashcar
* Rabiica
* Qawt
waxayna u sii kala baxaan qabiilooyin iyo jufooyin

### Ximyar
Ximyar bin Saba  bin yashjab bin yacrub bin qaxdaan

sadex ayay u qaybiyaa
* Hamaysac
* Qudaaca
* du racya
waxayna u sii kala baxaan qabiilooyin iyo jufooyin

## Sidoo kale eeg
* Cadnaaniyiin (Carabta Carabowday)
* Qaxdaan
* Carab Dabar Go'day

## Xigasho
Dar

::*Ha ku khaldin "[[Ceel]]"*

**Dar ** (, ) waa weel ka sameysan bir, qori (alwaax), harag ama shamiito (sibidh) oo xoolaha biyo loogu shubo. waxaa kaloo laga sameeyaa dhulka cidlada ah si ay duur joogtu biyo uga cabto,

## Sidoo kale eeg
* Ceel

## Xiriiriye dibadeed
* QaamuusQaamuud 

## Tixraac
Garmaal

**Garmaal** waa tuulo ka tirsan degmada eyl eegobolka Nugaal ee soomaaliya waxay saarantahay xeebta bad weynta hindiya
Albaabka Kacbada

**Ilbaabka Kacbada** *wuxuu ku yaalaa dhanka bari ee [[kacbada]], wuxuuna ka sareeyaa [[Shaadaruwaan]] ka 222cm (waxaa loola jeedaa waa kaabada ka hooseesa ilbaabka) Ilbaabkana dhirirkiisu yahay 318 cm balaciisuna 171cm gudahana ugu jira mitir barkii.  
Kacbadu waxay laheyd ilin iska banaan,  kadib ayaa loo sameeyay Ilbaab, hubaalna looma haayo goortii la sameeyay yo cidii sameesay ba.  taariikhyahanadu way isku khilaafeen arintaas, balse sida la sheego waxaa runta ugu dhaw, qofkii  ugu horeyay oo kacbada ilbaab u yeela inuu ahaa Tubbacii sadaxaad ee boqoradii yaman ka mid ahaa oo joogay  nabiga c.s.w hortii xili hore. sida ku sugan siiratu ibnu Isxaaq <<wuuxuu ahaa Tubbac siday sheegeen qofkii ugu horeyay oo kacbada dada,wuxuuna faray howlwadeynadiisii ee reer jurham inay kacbada daahiriyaan oona u yeelaan ilbaab iyo fure>>  
taariikhyahankii al-azraqi asna wuxuu sheegay << wuxuu ahaa Tubbac qofkii ugu horeyay oo kacbada kuwada dada hu' una yeela ilbaab la xiro mana la heyn ilbaab la xiro hortii, wuxuuna ka tirshay Tubbac gabay, oo baytkaan ka mid ahaa*,      *وأقمنا به من الشــهر عشرًا   وجعلنا لبابــــه إقليــدا*  >>  

waagii Cabdullaahi bin Zubeyr  ilbaabka kacbada wuxuu ahaa kow iyo toban dhudhun, kadib Xajaaj bin Yuusuf ayaa ka dhigay sagaal dhudhun iyo Taako.
sanadkii 1045 waagii Suldaan Muraadkii afaraad waa la badalay waxaana lagu dheehay dheeh Qalin ah wax  dhan 166 xero (pound) waxaana lagu dheehay Dahabka kiisa maarta u eg waana ilbaabka hada ee kacbada leedahay.
markay reer sacuud yimaadeen baa loo sameeyay labo ilaab. mid waa xilgii Boqor Cabdulcaziiz aala sacuud 1363H, midka labaadna waa kan hada Lee dahay waxaana la sameeya 1398H xiligii Boqor Khaalid bin Cabdulcaziiz aala sacuud  waxaana sameyay axmad bin ibraahim badar, waxaana laga sameeyay dahab,  dahabka laga sameeyay labada ilbaab wuxuu dhamaa 280KG qiimo dhan 13milyan iyo 420 kun oo dinaar

## Tixraac

* Islām—The Way to God by Submission (en)
Multazim

**Multazim** waa magac carabi ah waana meel u dhaxeesa Dhagaxa Madow iyo Ilbaabka Kacbada dheerar kiisuna dhanyahay afar dhudhun (labo mitir ku dhawaad) sida laga wariyay Cabdullaahi bin Cabbaas inuu yiri > waana meesha alle baryada ku aqbalo. 
waxaana suno ah in aad daankaaga iyo dhudhumadaada iyo laabtaada iyo sacabadaada wada saartid oo aad ku dhajisid darbiga(halka u dhaxeesa ilbaabka iyo tiitka dhagaxa madow ka sokeeya) Cabdullaahi bin Cabbaas sidaa ayuu sameen jiray wuxuuna dhihi jiray > 

sidoo kale waxaa la wariyay Cabdullaahi bin Camri bin Caas inuu dawaafay oo tukaday oo markaa salaamay rukniga oo markaa istaagay inta u dhaxeesa dhagaxa iyo ilbaabka oo uu ku nabay laabtiisa iyo sacabadiisa iyo daankiisa buu markaa yiri >. 

wuxuu yiri abuu zubeyr waxaan arkay Cabdullaahi bin Cumar r.c iyo Cabdullaahi bin Cabbaas iyo Cabdullaahi bin Zubeyr oo isku nabaya. wuxuuna yiri cabdullali bin cabbaas >

## Tixraac
Tiirarka Kacbada

**Tiirarka Kacbada** waxaa loola jeedaa waa afarta xagal ee Kacbada. waxaana loogu magacaabay mar in laga wado afarta jiho ee xigaan marna macno u gaar ah oo loola jeedo
# **Tiirka xaga bari**: waa tiirka u dhaw Ilbaabka Kacbada kuna beegan Ceelka Zamzam ka ku dhawaad waxaa kaloo luga magacaa baa tiirka madaw waayo Dhagaxa Madow ayaa ku dhagan waana tiirka laga bilaabo Dawaafka 
# **Tiirka xaga Ciraaq**: waa tiirka jira dhanka ciraaq waana tiirka soo xiga tiirka bari marka laga Dawaafayom waxaa kaloo lagu magacaa baa tiirka wuqooyi ku aadanaantiisa dhanka yara wuqooyi, waan tiirka xiga dhanka bari ee Dhagaxa Ismaaciil
# **Tiirka xaga Galbeed**: waa tiirka soo xiga tiirka ciraaq marka la dawaafayo, waxaa kaloo lagu magacaa baa tiirka Shaam waaayo wuxuu xigaa dhanka shaam, waana tiirka jira dhanka galbeed ee Dhagaxa Ismaaciil 
#**Tiirka xaga Yaman** : waa tiirka xiga tiirka galbeed marka la dawaafayo, waxaana lagu magacaa baa tiirka koonfur waayo wuxuu yara xigaa dhanka koonfur, waxaa kaloo la dhahaa tiirka yaman waayo wuxuu xigaa dhanka yaman, waxaa kaloo la dhahaa
Mustajaaar. waxaa ka loo u gaar ah tiirka yaman in la salaamo asaga iyo Dhaxa Madow marka la dawaafayo

## Tixraac
Imaam Al Bukhaari

**Imaam Al Bukhaari** () waa Abuu Muxamad Bin Ismaaciil Bin Ibraahiim Albukhaari, oo dhashay (13 shawaal 194 Hijriya. oo ku beegan 810 miilaadiga) waa mid ka mida xufaada iyo fuqahadii culumada islaamka.
waa ninka ugu muhiimsan culumada xadiiska, cilmiga rijaasha, cilmiga al-jarxi wal tacdiil wal cilal ee ahlu sunada, kitaabo badan ayuu leeyahay oo ay ka mid yihiin Saxiixul Bukhaari, oo ah kitaabka ugu saxan kitaabka quraanka ka dib sida ay isku waafaqeen ahlu sunna looguna kolsoonida badanyhay lixda loo yaqaan (Umuhaat alsita) ee axaadiistu ku qurantahay. waxayna ku qaadatay ururinta iyo qoridiisu 16 sano, wuxuu ku koray agoonnimo, wax barashadana yaraan ayuu ku bilaabay wuxuuna socdaal aqoon raadis ku maray dhulkii islaamka badankiis, si uu u helo culimo uu ka barto diinta gaar ahaan fiqiga iyo axaadiista rasuulka scw, wuxuu wax ka bartay ku dhawaad kun shiikh, wuxuuna aruuriyay ku dhawaad lix boqol oo kun oo xadiis , wuxuu caan ka noqday dhulka oo dhan, asxaabtiisa culumadii ka dambaysay iyo dhamaan umada islaamku waxay u qireen horumar   imaamnimo xaga xadiiska iyo cilmigiisa fadli badan waa loo hayaa, goor loogu magac daray Amiir Al Mu'miniin Cilmiga Xadiiska, waxaa arday u noqday in badan oo culumo noqotay sida: Imaam Al Muslim, Ibnu Khusayma, Tirmadi iyo kuwo kaloo badan, Imaam Al Bukhaari  ayaa ahaa qofkii u horeeyay oo qora kitaab axaadiita kaliya loogu talo galay,iyo qofkii u horeeyay ee wax ka qora taariikhda raga xasiiyada wariya  , waa la dhibay waqtiyadii dambe ee noloshiisa, waana cunsuriyeeyay dad diidanaa cilmiga uu ilaahay siiyay oo culimo kale u tacasubaysay, waxaa laga saaray magaaladiisii Naysaabuur, iyo bukhaaraa, wuxuu u guuray tuulooyin u dhow samarqanda, meeshaas buu ku xanuunsaday laguna oofsaday ilaahay ha u naxariisto e.

## Tixraac
* Islām​—The Way to God by Submission
Miis

**Miis** (; ) waa gobol, qeyb iyo waaxyo laga soo jaro jirida iyo qeybo kale oo dhirta ka mid ah taasi oo la isku kabay ayadoo la isticmaalayo musbaaro ama xamag. Miisaska iyo kursiga waxaa loo isticmaala nolosha maalinle ee aqalka, xafiisyada iyo guud ahaan qalabka dadku adeegsadaan. 
Guud ahaan alwaaxa waxaa laga sameeyaa waxyaabo badan, sida: miiska, kursiga, Armaajada, qeybo ka mid ah baabuurta, albaabada, iyo waxyaabo badan oo ka mid ah agabka maalin walba la isticmaalo.

=Sidoo kale fiiri=
* Geed
* Dhir
* Alwaax
=Tixraac=
Fatih Terim

**Fatih Terim**, waa Tababaraha Xulka Qaranka ee kubadda cagta dalka Turkiga, wuxuuna horey macalin ugusoo noqday oo guulo badan lagaaray kooxda kubadda cagta ee Galatasaray.
Fatih Terim, Commendatore OSSI, T.C, (wuxuu dhashay 4 Sebtembar 1953) waa maamulaha kubada cagta Turkiga iyo ciyaaryahankii hore. Waxa uu haatan yahay maamulaha Galatasaray, boos uu horey u qabtay seddex jeer.
Terim ayaa dhowr kooxood oo ka dhisan Italy iyo Turkiga ku guuleystay iyo sidoo kale kooxda kubadda cagta ee Turkiga, ugu dambeyntii 2013 ilaa 2017. Daraasad ay sameeyeen Xiriirka Caalamiga ah ee Taariikhda Kubadda Cagta iyo Tirakoobka (IFFHS) ee ku yaala 80 dal, waxa uu ku jiray xulkii ugu wanaagsanaa sideed maamule ee dunida, isaga oo helay abaalmarintiisa xaflad lagu qabtay Rothenburg, Jarmalka, 8dii Janaayo 2001. Terim waxaa loo magacaabay tababaraha UEFA ee sannadka 2008, Eurosport ayaana ugu magacawday macalinka ugu fiican ee UEFA Euro 2008. [2] Bishii December 2008, waxa uu kaalinta 7aad ee ugu fiican caalamka kubada cagta adduunka ka qaaday World Soccer Magazine 2008. [3] Magaciisa Turkiga waa "Emperor", iyo naaneyska uu ku dhashay ee Talyaaniga waa "Imperatore". Labaduba magacyadoodu waa "boqor".
Galaaciif

**Galaaciif ** (, )  waa noocyada ugu waaweyn kaluunka bada, leh madax ballacsan iyo af ballaaran oo leh miciyo dhaadheer, madaxa waxaa ka taagab ul dheer oo afka ku leh wax iftiima oo layr la moodo, taasoo uu ku siro kaluunka yaryarka ah si uu ugaarto, 

## Taranka
Galaaciifka ayaa ah kalluun la yaab leh, culamada ayaa ayaa sheegay wax la mida ilaa iyo hada inaysan arag, gaar ahaan kuwooda lab iyagoo markay tarmayaan isku dhajiya mida dhedig dheganaansho uu quudanayo dhiigeeda, dhediga ayaa  leh dhirir gaaray labo mitir, iyo culays 45 kg, iyadoo labku mar walba uu ka yaryahay dhediga (100lb)

## Noocyadiisa
* Suborder Lophioidei
** Lophiidae (goosefishes or monkfishes)
* Suborder Antennarioidei
** Antennariidae (frogfishes)
** Tetrabrachiidae (four-armed frogfishes)
** Brachionichthyidae (handfishes)
** Lophichthyidae (Boschma's frogfish)
* Suborder Chaunacoidei
** Chaunacidae (sea toads)
* Suborder Ogcocephaloidei
** Ogcocephalidae (batfishes)
* Suborder Ceratioidei 
** Centrophrynidae (prickly seadevils)
** Ceratiidae (warty seadevils)
** Himantolophidae (footballfishes)
** Diceratiidae (doublespine seadevils)
** Melanocetidae (black seadevils)
** Thaumatichthyidae (wolf-trap seadevils)
** Oneirodidae (dreamers)
** Caulophrynidae (fanfin seadevils)
** Neoceratiidae (needlebeard seadevil)
** Gigantactinidae (whipnose seadevils)
** Linophrynidae (leftvent seadevils)

## Ugaarsiga iyo Habdhaqanka
kaluunka ayaa ah mid aad u khiyaano badan, Galaaciifka ayaa madaxa waxuu ku wataa ul dheer oo afka ku leh wax iftiima oo layr la moodo, taasoo uu ku siro kaluunka yaryarka ah si uu ugaarto, usha ayaa u ek maqaalinta lagu dabto kaluunka, afka hore waxaa ka laalaada wax iftiima taasoo ay ku soo yaacan kaluunka, isagoo ka faaiidaysta oo isla markaasna afka weyn kala qaada isagoo si deg deg leh u nuuga qadar weyn oo biyo ah taasoo u diida kaluunka yaryarka awood ayuga baxsadaan cuf jiidadkaas dhaqsashada leh  ama xoog ay uga dabaashaan,  ugaarsiga ka dib wuxuu aadaa hoos wuxuuna isku tuuraa carrada, isagoo qaybi muuqto qaybna ku aasa bacaad, waliba dabanaya wixii u soo dhawaada oo kaluun yaryar ah,umud}}
  
## Sawirro muujinaya noocyada oo leeyahay

Fichier:Hairy Frogfish.jpg|*[[Antennarius striatus]]* (Antennariidae)
File:Centrophryne-spinulosa-Pietsch.jpg|*[[Centrophryne spinulosa]]* (Centrophrynidae)
File:Cryptopsaras couesii.png|*[[Cryptopsaras couesii]]* (Ceratiidae)
File:Pink Frogmouth Chaunax pictus.jpg|*[[Chaunax pictus]]* (Chaunacidae)
File:BMC - Diceratiidae-Bufoceratias.wedli.jpg|*[[Bufoceratias wedli]]* (Diceratiidae)
File:Gigantactis.jpg|*[[Gigantactis]] sp.* (Gigantactinidae)
File:Himantolophus sp.jpg|*[[Himantolophus groenlandicus]]* (Himantolophidae)
File:Linophryne-lucifer 2.jpg|*[[Linophryne lucifer]]* (Linophrynidae)
File:Sladenia shaefersi2.jpg|*[[Sladenia shaefersi]]* (Lophiidae)
File:Humpback anglerfish.png|*[[Melanocetus johnsonii]]* (Melanocetidae)
File:Red-lipped Bat fish.jpg|*[[Ogcocephalus darwini]]* (Ogcocephalidae)
File:L amphirhamphus.jpg|*[[Lasiognathus amphirhamphus]]* (Thaumatichthyidae)


## Tixraac

## Xiriiriye dibadeed
* Tree of Life web project: Lophiiformes 

* Anglerfish photos
Musuqmaasaq

**Musuqmaasuq** (; ) waa nidaamka oo maamul xun iyo been leh kooxda dowladda ama xukumaad ama rasmiga awood leh.
Guud ahaan, musuqmaasaqu waa cadaalad daro iyo daacadnimo la'aan uu qof maamul haya ku doorsado lacag, kharash ama balanqaad iyo dane kale oo shakhsi ahaan ah.

## Booqo
*Transparency International
Astrid Lindgren

**Astrid Lindgren** (Af Iswidhish: ) waxay dhalatay 1907 waxayna dhimatay 2002. Astrid waa mid ka mida dadka qoraaga ah ee ugu caansan dalka Iswiidhan.

Buugaagteeda waxaa lagu turjumay in ka badan  90 luqadood oo kala duwan oo addunka ka mid ah. 

Qaar badan oo ka mida buugaagta Astrid Lindgren waxa ay noqdeen kuwa caan ah sida filimada iyo TV –yada. Qaar ka mida heesaheeda ku jira filimada waxa ay noqdeen kuwa caan ah. Astrid Lindgren ayaa aliftay heesaha, ayadoo kaalin ka helaysa dadka codka iyo muusiga sameeya. Waxaa kaloo ay samaysay riwaayado ka hadlaya filimada kala duwan ee ay buugaagteeda ka qortay.

Mid ka mid ah buugaagteeda kii ugu horeeyey  waxaa la yiraahdaa (*Barnidii iskaalshada dheereey*)  (*Pippi Långstrump)* kaasoo la soo saaray 1945. Buuggu wuxuu ku saabsan yahay gabar timo guduudan oo madax banaan (*xor ah*). Magaceeda waxaa la yiraahdaa Pippi Långstrump iyo saaxiibadeed Tommy iyo Annika. Buuggan waa midka kaliya ee lagu turjumay Af-Soomaali.

Barnidii iskaalshada dheereed = Pippi Långstrump

91-974793-6-5     2009

Dhimashadii Astrid Lindgren ka dib waxaa la aas aasay abaal marin la bixiyo sannadkii hal mar si loogu xasuusto Astrid. Abaal marintaas waxaa la yiraahdaa *[[Astrid Lindgren Memorial Award]] (ALMA-priset)*. Abaal marintaas waxaa la billaabay 2003, waxayna noqotay abaal marin buugaag oo la bixiyo mida ugu weyn addunka oo dhan, waxaana diiradda lagu saaraa buugta ka hadlaysa carruurta iyo dhallinyarada.

## Mareeg
* Sidan ayuu u egyahay guriga Astrid ee Stockholm: http://www.astridlindgren.se/sites/default/files/dalagatan/AL_Dalagatan_sv.html
* Halka ka daawo noloshii Astrid: http://www.astridlindgren.se/en 
## sido kale fiiri

*Iswiidhan
## Isha uu ka yimid
* http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/enkel/astrid-lindgren  

* http://interbib.se/WorkDetails?workid=4d32becb-fd5f-48c8-b7f7-a27d0148dd7e
Astrid Lindgren Memorial Award

**Astrid Lindgren Memorial Award** (ALMA-priset)

Astrid Lindgren Memorial Award waa abaal marinta ugu weyn ee lagu abaal mariyo buugaagta carruurta iyo dhallinyarada. Abaal marinta waxaa la qaybiyaa sannad walba, qiimaha lacagtuna waa 5000 000 karoon. Abaal marinta waxaa aas aasay dawladda Iswiidhan si loogu xasuusto qoraaga iswiidhishada ah ee Astrid Lindgren, taasoo qiimo weyn u leh horumarinta buugaagta carruurta -iyo dhallinyarada. Abaal marinta waxaa la guddoonsiiyaa qoraa ama soo saare buuggaag sheeko ama qof dhiiri geliya wax akhriska. Abaal marinta waxaa la siiyaa qof ama urur ayadoo aan loo eegeynin luqadooda iyo jinsiyadooda.

Carruurtu waxa ay xaq u leeyihiin buugaag wanaagsan. Buugaagta carruurtu waxa ay leedahay awood kordhisa fahamka iyo in la is dhaafsado xiriirka dhaqan ee ka dhexeeya bani´aadamka. In carruurta iyo dhallintu ay helaan buugaag waxa ay shardi u tahay dimoqoraadiydda iyo bulsho daacad ah. Foojignaata ay abaalmarintu leedahay waxa ay horseedaa turjumid badan iyo in carruur badan ay helaan buuggaag qiimo sare leh.

Casumaadda musharixiinta waxaa la soo sharaxaa bisha janaayo sannad walba. Magacaabista musharaxiintu waa in ay soo gaartaa xafiiska guddiga ugu dambayn 15ka maaj.Waxaa Xataa wax soo sharixi kara dadkii qaatay mar hore abaal marinta iyo guddiga soo bandhiga musharixiinta. Lama dalban karo abaal marinta. Guddiga ayaa soo bandhiga guulaystaha abaal marinta buugaagta ee xasuusta Astrid Lindgren kulankooda ugu dambeeya ee bisha maarso. Abaal marinta waxaa lagu qaybiyaa ama bixiyaa magaalada Stockholm ee dalka Iswiidhan dhammaadka bisha maajo ama horraanta bisha juunyo, xilligaas oo ah xilliga ay Iswiidhan ugu qurxoon tahay.

## Billad qaatayaasha
* 2003 Maurice Zendak (USA)
* 2003 Christine Nöstlinger (Ostoriya)
* 2004 Lygia Bojunga (Brazil)
* 2005 Ryôji Arai (Jaban)
* 2005 Philip Pullman (England)
* 2006 Katherine Paterson (USA)
* 2007 Banco del Libro (Venezuela)
* 2008 Sonya Hartnett ( Australia)
* 2009 Tamer Institute for Community Education (Falastiin)
* 2010 Kitty Crowther ( Biljam)
* 2011 Shaun Tan (Australia)
* 2012 Guus Kuijer (Holland)
* 2013 Isol (Arjantiina)
* 2014 Barbro Lindgren (Swiidhan)
* 2015 PRAESA (South Afrika)

* 2016 Meg Rosoff (USA)
* 2017 Wolf Erlbruch (Germany)
* 2018 Jacqueline Woodson (USA)
* 2019 Bart Moeyaert (Belgium)
* 2020 Baek Heena (Republic Of Korea)
* 2021 Jean-Claude Mourlevat (France)
* 2022 Eva Lindström (Sweden)

## Isha ay ka timid:
Laureates (alma.se) 

## Mareegta laga helo Alma.se –ee ingiriiska:
http://alma.se/en/
Buuga Cagaaran (Mucamar Qadaafi)

**Buugga cagaaran ** (; ) waa buug gaaban oo ku saabsan aragti siyaasadeed oo uu qoray madaxweynihii hore ee dalka liibiya mucammar al-qaddafi buuggan ayaa marki u horreysay la daabacay sanaddii 1975 kii kaas   oo looga baahnaa  inay akhriyaan   dhammaan dadka reer Liibiya..

## Tixraac
PRAESA

**PRAESA** (*loo soo gaabiyay:* **Project for the Study of Alternative Education in South Africa**; macnaha: ***Mashruuca Barista Waxbarashada ee Koonfur Afrika***) waa urur ka dhisan waddanka Koonfur Afrika oo carruurta iyo dhallinyarada ku dhiiri geliya akhriska.

PRAESA waxaa la aas aasay 1992. Ururka waxaa gundhig u ah saddex ujeedo:
* In carruurta koofurafrika ee leh luqadaha kala duwan loo soo bandhigo buugaag qiimo wanaagsan leh laguna dhiiri geliya wax akhriska.
* In la abuuro wada shaqayn ka dhaxaysa ururada dhiiri geliya akhriska iyo kuwa daabaca ama soo saara buugaagta.
* In la sallaxo lana sameeyo dhaq dhaqaaq si loo dhiiri geliyo hawl wax  ku ool ah oo ay weheliyaan akhris iyo sheekooyin ku wajahan bulshada meelaha ay dhibtu ka jirto.
Waxaa loo doonayaa in la dhiiri geliyo xiisaha akhriska iyo kalsoonida carruurta ayadoo loo sameynayo  buugaag ku qoran luqadaha kala duwan ee afrikaanka.

Tusaale waxaan u soo qaadanaynaa buuga taxanaha ah ee *The little hands.* Waxaa jira mashruuc kale oo la yiraahdo *Vulindlela Reading Club* kaasoo iskugeynaya ama israacinaya sheekooyinka, akhriska, heesaha ciyaaraha iyo in loo soo bandhigo riwaayad ahaan  taasoo lagu baraarujinayo ururada kala duwan ee qaabilsan wax akhriska.Waxaa kaloo la adeegsaday qalabka warbaahinta si xataa loo baraarujiyo aabbaha, waalidka xagga hooyo, waalidka xagga aabbe iyo barayaasha ama macallimiinta si ay carruurta ula qaybsadaan una xasuusiyaa akhriska.

Sanndkii 2014 ururka PRAESA Ashi Reading Promotion Award ayaa waxaa billad abaal marin  ah guddoonsiiyey IBBY, International Board on Books for young People.

Sannadkii 2015 waxaa ururka PRAESA guddoonsiiyey  abaal marinta xasuusta Astrid Lindgren (ALMA-priset) taas oo ay ku mutaysteen dhiirigelinta akhriska carruurta koofurafrika.

## Isha ay ka timid
* http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/praesa
* http://alma.se/sv/Pristagare/2015/ 

## Mareegta aad ka helayso PRAESA
* http://www.praesa.org.za/
Injir

**Injir** (, ) waa nooc ka mida cayayaanka ku dul nool noole kale, oon kaligeed taagnaan karin, sida quburuhu cadeeyeen waxa ee gashaa oo ee jeceshahay timaha nadiifka ah. 

waa been in ee jeceshahay timaha wasaqda ah.

## Tilmaan
Injirtu waa madow casuus xigeen ah aad u yar dhirirkeedu gaaro 2.5 milimitir
Injirta ayaa ku nool madaxa qofka ay ku jirto, ama timaha hoose iyo kilkilaha, waxay quudataa dhiiga qofkaas, midabkeeda ayaa cad marka ay yartahay, markay waynaato ayay isu badashaa kafee ama madow, waxay ledahay miciyo iyo lugo ay ku qabsato timaha, iyadoo ka badbaada badanaa shanlada timaha lagu feedhayo.

## Astaamaha lagu garto  injirta
* Dareen in walax ay ku dhex soconayso timaha dhexdooda.
* Xoqida badan oo keenta in dhaawac uu maqaarka gaaro.
* finan yaryar oo kasoo yaaca maqaarka timaha hoostooda ilaa qoorta kaasoo ah xasaasiyad uu ka qaaday dhareerka injirta.

## Sawirro

File:Ricinus bombycillae (Denny, 1842).JPG|
File:Trinoton anserinum (Fabricius, 1805).JPG|
File:Lice image01.jpg|Injir lab waan ka yar, dhediguna waa ka weyn


## Tixraac
Shaqaale

**Shaqaale** (, ) waa qofka shaqo cayiman qabta si uu u helo joornaati ama qarash lacageed oo awal lagu heshiiyay, kaasoo u dhigma shaqada uu qabtay oo ahaan karta shaqo warshad laga shaqeeyay ama ka ballaaran sida mashruuc oo kale, qofkaas waa mid ama unug  ka mida wax soo saarka mashruucaas ama warshadaas.
## Shaqo

Shaqo waa heerka darajada qof kaga jiro bulshada taasi oo ah howsha qofkaasi ka shaqeeyo si uu u hello mishahar (abaalmarin) ku maareeyo ama taageero baahida nolosha maalinle. 
## Hordhac
Shaqadu waa waajibaadka saaran qof ka mid ah bulshada taasi oo abaalmarin lacag ah qofkaasi ka qaato ama faa'iido nooc kale ah ugu jirto. Tusaale, macalinku wuxuu ka shaqeeyaa dugsiga halkaasi oo uu wax ku baro ardey.
## Sidoo kale fiiri
* Howl
* Shaqo
* Qeybaha bulshada
## Xigasho
Qoraa

**Qoraa** (. ) waa qofka allifa  qora buugaagta sheekooyinka, kitaabada iyo riwaayadaha. qoraanimadu waa noocyo badantahay waxayna cuskantahay hibada wax qoraal ee dadka qaar ilaahay siiyo, oo lama oranayo cid walboo wax qortaa waa qoraa, saasoo ay tahayna qoraanida waxaa lagu kasban karaa aqoonta iyo wax barashada.

Qoraa wadartiisu waa *Qoraayo*, waxa la qoro waa **Qoraal**, meesha la dhigo waxa la qorayna waa **Qor'ool **(Maktabad)

Qoraallada Quduuska ah, gebi ahaan ama qayb ahaan, waxaa lagu heli karaa in ka badan 3,000 oo luqaddood. Dunida kama jiro buug sidaas oo kale loo turjumay..

## Qoraal

**[[Qoraal]]** (; ) waa nidaam xarfo loo habeeyay si kala horeeysa taasi oo loo isticmaalo in lagu gudbiyo ama keydiyo fariin, warbixin, aqoon iyo akhbaar. Wax-qoridu waxay ka mid tahay isgaarsiinta dadka taasi oo ka turjunta luuqada, dareenka iyo macluumaadka dadka. Sida caadiga ah, qoraalku waa lamaanaha hadalka, sababto ah qoraalka ayaa hadal loo bedeli karaa ama hadal ayaa qoraal laga dhigi karaa. Sidaasi darteed ayaa wax-qoristu qeyb uga tahay aasaaska isgaarsiinta aadahama.

## Sharaxaad
Qoraalku waa astaamo ka samaysan xarfo kaasi oo kooxdii dad ahi isla taqaano isla markaana ku salaysan dhawaaqa luuqad. Tusaale ahaa, Af-Soomaaligu wuxuu leeyahay hab qoris u gaar ah; taasi oo ka bilaabanta alifbeet, xarfo, iyo ereyo la iskuxidhay. Sidoo kale, alifbeetku waa aasaaska dhamaan wax qorista far. Tusaale ahaan, Af Soomaaligu wuxuu leeyahay dhowr nooc oo Far Soomaali ah, laakiin waxaa si sharci ah loo isticmaala qaabka *laatiiniga* oo dowlada Soomaaliya sharciyeysay horaantii sanadihii 1970kii. 

## Muuqaalo

File:Macro Biro writing2.jpg
File:Escribano.jpg
File:Aedilian inscription of Carthage, detail.jpg
File:Ba`alat.png
File:Ethiopic genesis (ch. 29, v. 11-16), 15th century (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XII, 1).jpg
File:A Specimen by William Caslon.jpg
File:ZographensisColour.jpg


## Qoraalo Kale
*Far
*Qoraa
*Far Soomaali
*Soomaali Alifbeet
*Qoraal
*Farta Boorama
*Farta Cismaaniya
*Farta laatiinka
## Linkiyo kale

* The Origins of abc
* "Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico",  *Damqātum 3* (2007)
* Michael Everson's Alphabets of Europe
* Evolution of alphabets , animation by Prof. Robert Fradkin at the University of Maryland
* How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs —Biblical Archaeology Review

* An Early Hellenic Alphabet 

## Tixraac
Aqalka hoose

**Aqalka Hoose**  ama golaha guud waa mid ka mi ah labada gole wuxuuna la shaqeeyaa aqalka sare ee awooda sharci dajinta.

Aqalka hoose wuxuu matalaa shacabka ee baarlamaan ka kooban laba gole.
Aqalka sare

**Aqalka sare**,  loogu yeero aqalka odayaasha, waa mid ka mid ah golayaasha labada aqal (ama golaha shuurada), wuxuuna la shaqeeyaa Aqalka hoose ee Baarlamaanka.
Simanahaansho

**Simanahaansho** (ingiriis equality) waa fikrada oo dalacsiinka midnimada dadka ama wax kale.

* Racism
Mooto

**Mooto** (, ) waa gaadiid labo ilaa sadex lug leh, oo ku socota matoor gaas ku shaqeeya oo badanaa ku yaala labada taayar dhexdooda, waxay leedahay kursi ama laba, mootada ayaa qaab samayska ka adag Baaskiilka

## Jaadadka mootooyinka

## Taariikh

## Sawiro

File:Daimler-1-motorcycle-1.jpg|right|thumb|Tijaabadii Daimler-Maybach *Reitwagen*
File:1894_Hildebrand_&_Wolfmüller_diagram.png|left|thumb|Shax mooto of 1894 Hildebrand & Wolfmüller
File:Triumph_1922_H_1.jpg|thumb|mooto jirtay waqtigii dagaalkii koowaad ee aduunka
File:ZweiRadMuseumNSU_NSU-SportMax_1955.JPG|left|thumb|1955 Grand Prix season
File:Royal_Enfield_Bullet,_Rewalsar_2010.jpg|thumb|Royal Enfield Bullet
File:1997SuzukiGS500E-001.jpg|thumb|A Suzuki GS500 with a clearly visible frame (painted silver)

File:MotoGP - Sachsenring 2018 (30094664128).jpg|MotoGP (MonsterEnergy Yamaha MotoGP YZR-M1)

## Sidoo kale akhri
* Baaskiil
* Baabuur

## Tixraac
Abokor

**Abokor** waa jilib ka mida Harti Abgaal Cismaan ee ka mida Beel weynta Hawiye., waxay degaan muqdisho, shabeelaha dhexe iyo shabeelaha hoose.oo
Saruur

**Saruur** () waa beel ka mid ah qabiilka Habargidir ee ka farcanta Beelweynta Hawiye ee dadka Soomaalida, kuwaasi oo deegaan ku ah wadanka Soomaaliya.
## Hordhac
Beesha Saruur waxay ka tirsan tahay beelweynta Habargidir, ee laga helo deegaano badan oo ka tirsan Geeska Afrika. Intaas waxaa dheer, beesha Habargidir waxay si rasmi ah u degaan Gobolada Dhexe ee wadanka Soomaaliya.

## Shaxda Beesha

***Hawiye**
**Haba Gidir (Haber Gedir)
***Sifaadle 
***Sacad
***Saleebaan
***Cayr
***Saruur

## Hawiye
Hawiye () waa beel ka mida qabiilada Soomaalida, kuwaasi oo ku dhaqan deegaano ka tirsan wadanka Soomaaliya, Itoobiya, iyo Kiinya. Sida lagu xusay taariikhda, beesha Hawiye waxay walaalo yihiin Beesha Dir iyagoo ku wada abtirsada odayga Irir Samaale. Hawiye ayaa kow ama laba kaga jira badnaanta tirada qabiilooyinka soomaalida, waxay degaan caasimada Muqdisho.

## Sidoo kale fiiri
*Beelaha Soomaalida
## Tixraac
Bettina Campbell

**Bettina Campbell** waa jilaa Holland ah websedyada, ku dhashay on 25 Maajo, 1974 magaalada ee Lelydorp, Surinam. In warshadaha ee websedyada bilaabay in 1996.

## Linkiga Caddaynta

* Bettina Campbell - Internet Movie Database
* Bettina Campbell - Internet Adult Film Database
* Bettina Campbell - Adult Film Database
Maanso

**Maanso** waa nooc ka mid ah suugaanta Soomaalida. Maansada waxaa ka sii farcama noocyada Murtida sida Gabayga Jiiftada, buraaburka, saarka, heesaha, heellada, geeraarka iyo heeso hawleedka oo dhan.

## Qoraalo La Xidhiidha
*Heeso Soomaali
*gitaar
*turunbo
*narso
*durbaan
*biyaano
*gabay
*hees
*laxan
*muusig
*qaaci
*qaraami

## Linkiyo Banaanka
* Tix iyo Tiraab
* tixaha heeso badan
* tixaha heeso qaaci, qaraami iyo kuwo cusub

* Agabka Muusiga 
* Oud Cafe
* shanqadha kabanka

## Tixraac
Cabdisalaan Caato

**Cabdisalaan Caato** (; dhashay bartamihii 1970ee) waa la taliye agaasimaha film Soomaali-American, soo saare, ganacsade iyo warbaahinta ah.
Lajiide

**Lajiide** waa dagmo ku taalo gobolka Galgaduud ee bartamaha Somalia. Dadka deggan degmada Lajiide, waxay u badan yihin xoolo dhaqato. Lajiide waxaa si Gaar ah u daga beesha reer  Agoon, Surre (Maha Dir).