open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaanyo

**Yaanyo** waa geed ka baxa Soomaaliya iyo wadamada qaarkood, waxoo u badanyahay qaarada Ameerikada koonfureed. Yaanyo waa miro la cuni karo, oo gaduud ah. waxaana lagu isticmaalaa cuntada , sida dalacbilaashka ama suugada. Yaanyo waxee ka sameysantahay, biyo oo 90% ka badan. Waddanamaha Yaanyo dunida Milyan ton Tiro.

*  12,000,000 Milyan Ton
*  1,200,000 Milyan Ton
*  1,200,000 Milyan Ton
*  200,000 Tons
*  112,000 Ton
*  42,000 Tons
*  28,000 Tons

* The Tomato—A Very Versatile “Vegetable”

*  The Triumph of the “Love Apple”
Cambe

::*Kani waa maqaal ku saabsan cambaha. Maqaal kale fiiri [[cambe babaay]]*

**Cambe** (: ) waa miro macaan oo la cuno.

## Muuqaal


File:EgyptianMangoAlfonse PhotoByWaelNawara.jpg
File:Mango inflorescence.jpg
File:Apple mango and cross section edit1.jpg
File:Mango and cross sections.jpg
File:Mangoes-left.jpg



## Qoraalo kale

## Tixraac
Canab

**Canab** waa miro la cuni karo oo leh madabo kala duwan sida ciraad,madow, gaduud iyo cagaar. Canabka wuxuu ka dhashtaa geed la yiraahdo geed canab (Vitis), oo ka boxo koonfurta yurub iyo koonfurta galbeed ee aasiya.

* Vine
Dhigane (Buug)

**Dhigane** ama **Buug** wadartiisu waa shafadyo ama buugaag, (Af-Carabi: **الكِتابُ**, Af-Ingiriis: **A book**) waa walax wax ku qoranyihiin, ama ku daabacanyihiin, ama waxba aysan ku qorneyn, dhiganahu waa weelka aqoonta lagu kaydiyo loona sameeyay in la aqriyo bilow ilaa dhamaad isagoo u samaysan qaab sheeko, taariikh, wax barasho iyo wax walboo loo baahdo in dib loogu noqdo ama dib loo raaco si looga dhigto daliil ama tuse, Noocyada dhiganaha waxaa ka mida tixraac sida qaamuusyada, iyo aqoonta iskoolada iyo dugsiyada diinta laga barto, oo hadii la waayo ay aqoon badani lumayso.

## Qeexida dhigane
Qeexida dhigane waa walax ka samaysan xaashiyo daabacan ama cad oo la isku keenay oo ku lagu laabay ama dhexda uga jira labo garbad maqaar ama maro ama walax adag ka samaysan.

Dhiganaha waxaa laga heli karaa inta badan ama laga soo deensan karaa Maktabadaha ( qor oolka ) waxaana laga gadan karaa dukaanka  Bugaagta, waxaa lagu isticmaalaa badanaa iskoolaadka ama jaamacadaha. dadka qaar ayaa xasuus qor ka dhigta, dukaamada ayaa adeegsada si ay wax ugu xisaabsadaan, dhiganaha qaar ayaa waxaa loogu talo galay caruurta si ay ugu falaadaan waxna ugu bartaan.

## Ereyga ramas
Ereyga dhigane ama buug ayaa ka soo jeeda erega ingiriiska ah ee Book taasoo ku tusaysa soomaalidu inaysan waxba akhrin jirin waayadii hore, saas daraadeedna ay iska soo min guursadeen ereyo dadyow kale leeyihiin,
Dadka qaar erey bixin ay sameeyeen ayaa ah in buuga lagu badalo ereyga dhigane.

## Wax Tarka dhigane
In kastoo hada kumbuyutar wax lagu kaydsado dadka qaarna ay xagaas u bateen ayaa hadana dadka qaar waxay dareemayaan in buugaagta ama kitaabadu wali ay muhimadoodii ilaashanayaan, waxaa suura gal ah in kumbuyuutarku mar walba uusan diyaar kuu ahaan karin, maadaama koronto uu istcmaalayo, buuga ayaa waxuu yahay mid mar walba iyo waqti walba laga dhigan karo asalka aqoonta maadaama uu kaaga baahanyhay oo kali ah inaad kala furto.

Aqoonta hada la gaaray waa walax dad hore ay noogu soo gudbiyeen buugaag ay qoreen iskana reebeen, maalin walba waxaa aduunka laga helaa buugaag waa' hore la qoray oo waxyaabo muhiim ah ay ku qoranyihiin, waxaa jira mataaxif (hide ool) la dhigo buugaagta qadiimka ah si loogu faano dadyowga soo booqanaya, waana markii la min guuriyo aqoonta ku qoran.

Waxaa la yiraahdaa qofba qofkuu ka aqris badanyhay buu ka aqoon badanyahay.

* Maalinta Buugaagta Adduunka
* Bandhiga Buugaagta Kraków

## Tixraac
* International Standard Book Number
* http://www.readingrockets.org/article/hooking-struggling-readers-using-books-they-can-and-want-read
* https://www.quora.com/How-do-I-develop-an-interest-in-reading-books-2
* https://www.reddit.com/comments/ch0wt/a_reading_list_for_the_selftaught_computer/
* http://www.goodreads.com/genres/computer-science
Maktabad

**Maktabad** waa meel Buug laga soo gato ama laga deensado.
Maktabada sideedaba waa meel degen, oo dadka aamusan, oo wax lagu akhrista. Maktabada waxaa laga soo gattaa ama laga deensadaa, Buugaagta taariikhiga ah ama kuwa sheekada ah, waxaana laga soo deensa karaa, filmaha CD'yasha, kuwii hore, ama heesaha. maktabada waxaa kale oo lagu isticmaali karaa, Kombuyuutarada, oo lagu cayaari karo ama internetka lagu gali karo.

* Libraries—Gateways to Knowledge
*  Ten Million Books in a Glass House (National Library of France)
* A Library at Nineveh
*  The Library of Alexandria Lives Again (Masar)
Qaado

**Qaando** Ama **Malqacad** Waa shay ama walax cuntada Lagu sameeyo laguna cuno Malgacaduhu waxa ah ukala baxaan dhawr waxaa jira qaar cuntada marka lakarinayo loo adeegsado iyo qaar cuntada lagu cuno marka la diyaariyo.
Tin

::*Haku khaldin [[curiye]]ha [[bir]]ta ah ee "[[Tin (curiye)]]"*.

**Tin** **[[Timo]]** (ingiriis: hair) waa dun yariis ah oo ka soo baxda maqaarka jidhka dadka iyo in badan oo xoolaha iyo xayawaanka ka mid ah.
Timaha xoolaha iyo xayawaanka waxaa loo yaqaanaa dhogor. Dhogortu waa tin dheer oo aad u awood badan taasi oo inta badan u samaysan qaab wareegsan ama duuduuban. 

Guud ahaan timuhu waxay ka samaysan yihiin borotiin loo yaqaano "keratin". 
Xayawaano badan oo naasley ah ma lahan wax dhogor ah, kuwaas waxaa ka mid ah maroodiga iyo nibiriga. 

= Faa'iidada Timaha =

Timuhu shaqo badan ayay u hayaan jidhka noolaha, waxaana ka mid ah:

::* ineey ka difaacaan ileyska waxyeelada u ah jidhka. 
::* ineey sii yaan kul iyo qaboow jidhka. 
::* waxay difaac u yihiin daloolo jidhku ka soo bixiyo dhididka iyo qashinka saa'idka ah. 
::* xayawaano badan dhogorta ayaa ka difaacda in biyaha roobku gaadhaan jidhkooda. 
::* dhogortu waxay ka dhigtaa xayawaanada qaarkood mid aad u wayn. 

= Timaha Dadka =

Dadku waxay leeyihiin timo badan oo ka soo baxa meelo kala duwan oo jidhka ah. Inta ugu badan timuhu waxay ka soo baxaan madaxa, wejiga labka (timaha wejiga ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa gadh iyo shaarbo), laabta, lugaha iyo gacmaha. 

Bulshooyinka duniku way ku kala duwan yihiin midabka iyo tirada timaha; Aasiyaanka iyo dadka dega Ameerikooyinka ayaa ugu yar timaha ka soo baxa jidhka, waxaana ugu badan dadka reer Yurub. 

= Midabka Timaha =

Midabka timaha dabiiciga ah waxaa qofku ka dhaxlaa waalidka, kuwaasi oo ku dhex jira "jiiniska" (genes). Waxaa jira noocyo badan oo midabka timaha dadka ah. Kuwaas waxaa ka mid ah: midabka madoowga ah, timaha midabka cas, timaha midabka cowlan leh iyo inta u dhexaysa kuwaas. 

= Qoraalo La Mid ah =

* Shaarbo
* Madax
* Weji
* Xidig
* Gadh 
* Dhogor
* Naasley 
* Xoolo
* Xayawaan
* Timo
* Dad

= Wacdiyahii =
„Timaha madaxiinna oo dhan waa tirsan yihiin.”

„Dabiicadda qudheedu miyaanay idin barin in ninku hadduu timo dheer leeyahay ay maamuusdarro u yihiin isaga, laakiin naagtu hadday timo dheer leedahay, waa u sharaf iyada. Waayo, timaha waxaa iyada loo siiyey hagoog.”

= Xigasho =

* A Closer Look at Your Hair

* Hair
Af

**Af** waa qeeb ka mid ah Jirka. af'ka waa meesha wax laga cuno.

Waxoo leeyahay, ilkaha oo wax lagu ruugo iyo, dalqada oo wax lagu liqo.

Af'ka waxoo leeyahay, Carab oo wax lagu dhadhamiyo., wax kasto oo ilaaheey abuuray, waxoo leeyahay, af, oo wax ku cuno.
=Tixraac=
* Your Sense of Taste
Dheg

**Dheg** wadar ahaan **Dhego** (ingiriis: Ear) waa xubin ka mid ah madaxa dadka iyo xayawaanka taas oo loo isticmaalo in wax lagu maqlo. 

* Appreciate Your Special Gifts
*Your Ear​—The Great Communicator
* Ear
Qaahiro

**Qaahiro**

Magaalada Qaahira ee Masar .

Waa magaalo aay kunoolyihiin dad kabadan 10 milyan oo qof waxeey hoostagtaa magaalada Jasiirada Qaahira ee gobolka El Qaahiro waxaa dega Massaary iyo Carabta o dhan waxaa ee ugu badan magaalada El Qaahirah dadka heer magaalka ee bariga dhexe.

Jasiira waa jasiirad ku taal Webiga Niil ee bartamaha magaalada Qaahira ee Masar . Qeybta koonfureed ee jasiiradda waxaa ku taala degmada Jasiira, qeybta saddexaad ee waqooyiga neh waxaa ku yaal degmada Zamalek. Waa Teemamka ugu xooga badan  ka bacdi El Ahli El Masry, El Kabeer.
Kanbera

**Kanbera** (Ingiriis: *Canberra*) waa caasimada dalka Australia.

Canberra (kænbərə / (Ku dhawaad ​​codka maqalka) KAN-bər-ə) [9] waa caasimadda Australia. Iyadoo dadweynaha ah 403,468, [1] waa magaalada ugu weyn ee gudaha ee Australia iyo guud ahaan siddeedaad magaalada ugu weyn. Magaaladu waxay ku taallaa dhanka waqooyiga caasimadda Australian Capital (ACT), 280 km (170 mi) koonfur-galbeedka Sydney, iyo 660 km (410 mi) woqooyi-bari ee Melbourne. Qof deggan Canberra waxaa loo yaqaan Canberran. Inkasta oo Canberra yahay caasimadda iyo kursiga dowladda, wasaaradaha xukuumada federaaliga ah waxay leeyihiin kuraas labaad oo ah magaalooyinka caasimadda, sida guddoomiyaha iyo ra'iisal wasaaraha.

Goobta Canberra waxaa loo doortay meesha ay ku taal caasimadda qaranka ee 1908 iyadoo ay ka soo horjeedaan kooxaha ka soo horjeeda Sydney iyo Melbourne oo ah labada magaalo ee Australia. Waa wax aan caadi ahayn magaalooyinka Australia, oo ah magaalada oo dhan oo qorshaysan oo ka baxsan gobol kasta, oo la mid ah Washington, D.C. ee Maraykanka, ama Brasília ee Brazil. Ka dib tartankii caalamiga ahaa ee naqshadeynta magaalada, qorshe ay samaysay Walxel Burley Griffin iyo Marion Mahony Griffin ayaa la doortay waxaana dhismuhu bilaabmay 1913-kii. Qorshaha Griffins wuxuu uqaabilnaa qaabdhismeedka joomatari sida wareegyada, qodxaha iyo saddex xagalka, waxaana lagu dhajiyay axooyinka la jaanqaaday dhulalka waawayn ee Australian Capital.

Naqshadeynta magaaladu waxay saameysay dhaqdhaqaaqa magaalada beerta waxayna ku dareysaa meelaha muhiimka ah ee dhirta dabiiciga ah. Kobaca iyo horumarinta Canberra ayaa caqabad ku noqotay Dhibaatooyinka Dunida iyo Duufaanta Weyn, taas oo sii kordhisay khilaafaadka qorshaynta ee taxadar ah iyo waxtar aan loo baahnayn oo ah soo bandhigid munaasib ah oo loo sameeyay si loo kormeero horumarinta magaalada. Caasimadda Qaranka ayaa noqotay magaalo horumar leh ka dib Dagaalkii Dagaalkii 2aad ee Adduunka, oo ahaa Ra'iisul Wasaare Sir Robert Menzies oo kiciyay horumarkiisa, Guddiga Horumarinta Qaranka ayaa la sameeyey awoodaha fulinta. Inkasta oo Gobollada Awoodda Australiya ay hadda is-maamulaan, Dowlad-goboleedka Commonwealth waxay haysaa saamaynta ayadoo loo marayo Hay'adda Qaranka ee Sare.

Sida kursiga dowladda Australiya, Canberra waa goobta Golaha Aqalka Baarlamaanka, degaanka rasmiga ah ee wakiilka Monarch ee Goboleedka Guud, Maxkamadda Sare iyo waaxyo badan oo dowladda iyo hay'adaha. Sidoo kale waa meelo badan oo ka mid ah hay'adaha bulshada iyo dhaqanka ee muhiimadda muwaadiniinta ah, sida qoraallada dagaalka ee Australiya, Jaamacadda Qaranka ee Australia, Royal Australian Mint, Australian Machadka Isboortiga, Galbeedka Qaranka, Matxafka Qaranka iyo Maktabadda Qaranka. Qeybta milatari ee Ciidamada Australia waxaa loo tababaraa Royal College College, Duntroon iyo Akhriska Ciidamada Difaaca Australia ayaa sidoo kale ku yaal caasimadda.

ACT waxay ka madax bannaan tahay dowlad kasta si looga hortago mid ka mid ah gobol kasta inuu helo faa'iido adoo martigelinaya awoodda Dawlada Dhexe. ACT waxay wakiil ka tahay Baarlamaanka Dawlada Dhexe, waxayna leedahay Golaha Sharci-sameynta iyo Dawladda, oo la mid ah Dawladaha.
Masaajid

**Masaajid** waa meel Cibaado oo ay Musliimiinta ku gutaan shanta Salaadood ee waajibka ah,waxaa kaloo lagu magacaabaa Jaamic. magaca masjidna waxa uu kula baxay waa goob loogu sujuudo ilaahay way masjid waa meel dhisme ah oo ilaahay lagu caabudo marka goobtaa dhismaha ahi ay aad u wayntahayna waxa lagu magcaabaa jaamic, masjid al jaamic. badanaa masajidku waxa uu yeeshaa qiblo taas oo noqota jihada hadba ay masaajidaka ka xigto kacbada 
                                                                                               
## masaajida ugu waawayn
Sida ay aaminsanyihiin dhamaan muslimiintu waxa jira sadex masjid oo ilaahay khusuusiyaad gaar ah siiyay. waxaanay kalyihiin sidan masjid xaraamka oo kuyaala magaalda maka kaas oo ay kutaalo kacbadu masjidka nabiga oo kuyaala magaalda madiina iyo masjid al qasaa oo kuyaala falastiin gaar ahaan magaalda qudus
                                                                                                 
## masjidkii ugu horeeyay

Waxa ay muslimiintu aaminsanyihiin in masaajidkii ugu horeeyay ee ladhisaa uu ahaa, masjid xaraamka

## dawrka uu masjidku qabto
Masjidku waa goob lagutukado waxa kale oo marmarka qaarkood loo adeegsadaa in lagu barto quraanka iyo culuumta islaamka.
## Tobanka masjid ee ugu waaweyn caalamka
*'''masjid xaraam''' wuxuu ku yaalaa dalka sucuudiga wuxuuna qaadaa 4,000,000 oo qof
*'''masjidka nabiga''' wuxuu ku yaalaa sucuudiga wuxuuna qaadaa 1,000,000
***xaramka imaam ridaa** wuxuu ku yaalaa dalka iiraan 700,000 oo qof ayuu qaadaa
***masjid feysal** wuxuu ku yaalaa dalka bakistaan 300,000 oo qof ayuu qaadaa.
***Taajul masaajid** dalka hindiya ayuu ku yaalaa wuxuuna qaadaa 175,000 oo qof
***masjidka madax banaanida ee induniisiya** wuxuu qaadaa 120,000 oo qof
***masjidka aljeeriya** wuxuu qaadaa 120,000 oo qof
***masjidka boqor xasan labaad** dalka marooko ayuu ku yaalaa 105,000 oo qof ayuu qaadaa,
***masjid baadi shaahi** dalka bakistaan ayuu ku yaalaa 100,000 ayuuna qaadaa
***masjid jaamic ee hindiya** wuxuu qaadaa 85,000 oo qof .
## Xigasho
*
Islām—The Way to God by Submission (en)
Gob

**Gob** waa geed ween oo miro yar yar dhalo oo jaale ah.
Miraha Gobka waa miro macaan, waxoo kabaxaa Soomaaliya oo dhan.
waxoo u badan yahay Caasimada Muqdisho oo guryaha hortooda kabaxo. Geedka Gobka waxoo ka baxaa wadamo badan oo ku yaalo caalamka
Gomash

**Gomash** ama **Kobash‎** waa miro madow oo yar yar oo aad u macaan, waxoo ka baxaa Soomaaliya, gaar ahaan Shabeelaha dhexe ilaa Jubooyinka.
Dhulbare

**Dhulbadhe**, **Dhulbare** (; ) waa xariiq qaloocanoo ku soo meereesto soo wareegta goobada meere taasi oo u kala qeybisa labo gobol.

Sida caadiga ah, *Dhulbadhe* waa xariiq khiyaali ah oo dhulka u qeybisa Cidhifka Waqooyi iyo Cidhifka Koonfur. Sidoo kale, xariiqda dhulbadhuhu waxay leedahay dherer dhan 40,075 km; taasi 78.7% ka mid ah dhex marto biyaha badaha iyo 21.3% oo dhul dhex marta.

Guud ahaan, dhamaan meerayaasha koonka waxay dhamaantood leeyihiin xariiq dhulbadhe.

## Sharaxaad
Dhulbadhe waa xariiq dhexmarta meere kasta taasi oo u qeybisa labo gobol; koonfur iyo waqooyi. Dhulbadha, sidoo kale loo yaqaano *Xariiqda Dhexe* waxay meeraha dhulka ka dhex martaa qaarada Afrika, Badhtamaha Ameerika, iyo qeybo ka mid ah Aasiya.

## Sidoo kale fiiri
* Meere
* Koon
* Dhul
* Cidhif

## Tixraac
* Amazing Discoveries at Earth’s Equator
Saabuun

**Saabuun** nadiifinta walxaha iyadoo la isticmaalayo dufan dufan, soo saarida saabuun aduunka oo dhan.

Dorfinka nadiifinta Saabuun  Dollarka sanaadka
*  558 Milyan dollarka
*  367 Milyan dollar ka
*  543 Milyan Dollar
*  524 Milyan Dollarka

*  From Luxury to Necessity​—A History of Soap
*  Soap​—A “Do-It-Yourself Vaccine”

## sido kale fiiri
Bare

::*Kani waa maqaal ku saabsan guud ahaan macalinka.



*'Bare*' ([[ingiriis]]: teacher;) waa [[qof]] [[waxbarasho]] u dhiga [[arday]]. Jaadyada macalimiintu way kala duwan yihiin, ka soo biloow macalinka [[diin]]ta, macalinka xaafada, macalinka [[dugsi]]yada, macalinka khabiirka ah (sidoo kale loo yaqaano proffoser) ilaa shakhsiyaadka takhasuska ku ah xirfado gaar ah, dhammaan waxay ka siman yihiin waa qof waxbaraya, fahansiinaya, u sharaxaya qof kale.
Qofka wax baranaya waxaa lagu magacaabaa "[[arday]]".

Sida caadiga ah, macalinku waa mid [[aqoon]] fiican u leh waxa uu barayo, sidoo kale leh [[cilmi]] guud ahaaneed taasi oo u fududeynaysa inuu la jaanqaadi karo noocyada kala duwan ee waxbarashada.

Ereyga *macalin* ma ahan erey asal ahaan ka mid ah [[Soomaali|luuqada Soomaaliga]]; waxaanu ka soo amaahanay ereyga *Al-macalim'' ee Afka Carabiga.

Sida diinta Islaamku sheegtay macalimku waa waalidka labaad ee ardeyga. Taas macnaheedu waa qadarin, sharaf iyo naxariis badan ayuu kugu leeyahay macalinka wax ku baraya.

* Teaching—The Cost and the Risks (en)
Sambuus

**Sambuus**, **Sabuuse** (; ) waa cunto fudud oo laga sameeyo daqiiq, hilib duqad ah, barandho, xawaash iyo khudaar la isku dhex daray laguna dubay saliid kulul.

Sambuusuhu waa cunto aduunka oo dhan laga isticmaalo. oo laga sameeyay dageeg sadaxgees laga dhigay, oo dhaxda hilib iyo qudaar uuga jirto, oo la'isku shiilay.
sanbuus waxoo ku macaan yahay, bisbaaska..

=Muuqaal=


File:Sambousaa.jpeg
File:Sambousek.JPG
File:Samsa in Karakol.jpg
File:Chamuças.jpg
File:Sambusadish2.jpg
File:Samosa Pav in Mumbai.JPG
File:Burmese style samusa.jpg
File:Vegetable Samosa.jpg
File:Uyghur samsa.jpg


=Tixraac=
Uumi

**Uumi** () waa marka ay maadadu ku sugantahay xaalad ay sii baaba'ayso ama isu badalayso hawo ama dhado isla markaasoo heer kulkeedu ka hooseeyo xaalada adag.
Dayax gacmeed

### Qeexid ama Horudhaca
Dayax Gacmeedku waa Aalad uu sameeyay banii'aadamka oo ku dulmeera hawada sare, waxuuna qabtaa howlo badan sida: Isgaarsiinta, Cilmi Baarista iyo helida meelo cusub.
### Taariikhda Dayax Gacmeedka
Dayax Gacmeedkii ugu horeeyay waxaa diray Midowgii Soofiyet 1957, kaasoo lagu magacaabi jiray Sputnik 1, kadib neh waxaa ku xigay mareykanka, waa kuwa kaliya oo soo taabta bisha.Maanta dayax gacmeedka waxaa isticmaalo wadamo badan oo ku yaalo caalamka. wadamada ugu badan waa ruushka, mareykanka, shiinaha, jabaan iyo midowga yurub. Dayax gacmeed yaasha badankooda ma dhaafaan aduunka korkiisa.
Huulaaku Khan

**Huulaaku khaan** (afka carabiga; **هُوْلَاكُوْ خان** ) (1217-1265) waa hogaamihii tataarka ee dumiyay khilaafda cabaasiyiinta ee baqdaad, dad badan ayuuna laayay, waxaa awoow u ahaa jinkiz khaan, wuxuu aasaasay ilkhaaniyiinta.

## Taariikhda

## xigasho
* Ain Jalut—A Turning Point in World History
Jinkis Khan

**Jinkis Khan** (circa 1155 - 1227)

Jinkis KHan wuxu aha asaasihi boqortoyadi Mangolka wuxuna dhashay sanadkii  c. 1162 – wuxuna dhintey  August 18, 1227 wuxuna ku dhashay Temüjin, magalo la idhahdo
Niisaabuur

**Niisaabuur** () waa magaalo ka tirsan Gobolka Khuraasaan woqooyi bari ee dalka Iiraan. waxay ahaan jirtay caasimada gobolkii khuraasaan loo aqoon jiray waagii hore, waxay ahayd meel horumar badan leh waagii dowladii  Cabaasiya inta uusan burburin dhul gariir ka dhacay sanadku markuu ahaa 540 hijriga oo ku beega 1145 miilaadiga, ka dib waxaa sii kharibay dadkii mongolka loo yaqaanay ee ku soo duuley dhulkii islaamka ee cagta mariyay dhulka aadka u balaaran 618 hijriga
Faaranhaayt

Faaranheyd waa halbeeg lagu cabiro ama lagu qiyaaso heerkulka sida Celsius, waxaana loo sumadeyaa xarafka  (F) waxaana loogu magac daray caalimkii alifay ee reer Jarmal Daniel Gabriel Fahrenheit.
**Faaranhaayt** : Daniel Gabriel Fahrenheit, 1724.
Waji

**Waji** waxaa ladhahaa wajiga hore ee Madaxa, waxoona ka koobanyahay Sanka, Indhaha, Afka, Garka iyo Foolka.
Kuuleey

**xiddigdhul** ama **Kuuleey**  waa noole yar oo ka mida naasaleyda qodaxaha leh ee bahda Erinaceinae. Waxaa jiro todobaatan nooc oo kuuleey oo ku nool qaaradaha Yurub, Aasiya iyo Afrika. Ma jiraan kuuleey u dhalatay Ustareliya ama qaaradaha Ameerika.

## Tilmaanta
Wuxuu ku noolyahay ama quutaa cayayaanka, dirxiga, doolliga yaryar ee ku wada nool duurka iyo kaymaha, sidoo kale wuxuu quutaa dhirta iyo miraha, dusha wuxuu ku leeyahay qodax kuwa dahaaran jirkiisa, oo uu adeegsado difaaca noloshiisa markii uu dareen galo, ayuu is hullaabaa isagoo u ekaanaya sidii kubad, ilmihiisa ayuu nuujiyaa, wuxuuna leeyahay madax yar iyo af dhuuban, iyo dhego yaryar qoor muuqata ma leh, wuxuu awood u leeyahay inuu la dagaalanjka masaska iyo abeeesooyinka. aad wuxuu u qaraab tagaa habeenada cadada ah ama dayaxa uu jiro, wuxuu ku noolyahay baadiyaha iyo magaalooyinka meelaha aan la degenayn....

## Taranka

## Tixraac
*  Prickly Urchin of the Countryside
Bas

**Bas** (; ) waa baabuur ween oo dad badan lagu qaado. basaska wee kala duwan yihiin, mid waxaa jiro lagu safro, midneh magaalada ayoo ku wareegtaa. baska waxoo leeyahy leesin u gaar ah, woo ka duwan yahay midka baabuurta.
basaska somalia ka shaqeeyo, waxaa u badnaa markii hore Kostaro, waa basas dhaadheer, hadda waxaa ku badan, caasiga, waa iska bas yar.

* A Trip on the World’s Longest Trolleybus Line
San

**San**

**San** (ingiriis: Nose) waa xubin ka mid ah xubnaha neefsiga hawoda ogsajiinta ku jirta cirka ayadoo ka soo gasha sanka iyo afka, u gudbta dhuunta ilaa sambabada oo u sii gubiya xididdada dhiiga qaada ilaa dhamaan unugyada jidhka. Sidoo kale, unugyada hawada eey celiyaan ee kaarboon-labo-ogsaydh dib uga soo baxda sanka. 

Sanku waa xubinta neefsiga dadka, xayawaanka, dhamaan naasleyda iyo noocyada kala duwan ee noolaha. Inta u badan Sanka xayawaanka **laf-dhabarleeyda** - oo dadku ka mid yahay - waxay leeyihiin labo sanqo oo badhtamaha ama qeybta hore ee wejiga ku yaala. Kaasi ayaa marka ur soo gaarto u gudbiya unugyada urta ee jidhka. 

Dhinaca kale, sanka ayaa u qaabilsan urta taas ka mid ah Shanta Laxaad ee dareenka noolaha. 

* NOSE, NOSTRILS

* Hidhisidda
Dabaal

**Dabaal** ama **Dawaalasho** waa Xirfad Lagu Gudbo meelaha Biyaha leh Sida Badda, Webiga, Harooyinka IWM,

Waxaa dabaalan kara **Bini Aadanka** iyo qaar ka mid ah **Xayawaanada** Meelaha Biyaha ku ag nool ama ku dhexnool. 

Sidoo kale waxaa jirta Ciyaaro Loo Yaqaano **Ciyaarta Dabaasha (Dawaasha)** Taasoo lagu qabto barkado gacanku sameys ah oo biyo lagu shubay. 

* Agnieszka Ewa Czopek-Sadowska
Dib Qallooc

**Dib Qallooc** ama **Dabaqaroof** ( ) Bahal yar oo caarada la bah ah oo ku nool dalalka kulaylaha ah. Wuxuu leeyahay lix lugood iyo labaciddiyood oo sida birqaabka wax u qabta iyo dabodheer oo xubno leh oo kor u qaroofan oo ku dhamaata caarad daloosha oo wax mudda oo uu waabaayada ka dhiijiyo; qaniinyadiisu waa xanuun badantahay, kolkolna waa loo dhintaa. 

## ''Tilmaan''
Waa bahal yar oo sun leh. dabaqaroof waxaa lagu aqoonsan karaa, dabadiisa, oo soo qaloocan, oo mici sun ah fooda kuleh, iyo labo gacmood oo wax ku qabsado. dabaqaroofka wee kala duwanyihiin, qaar waaween ayaa jiro, kuwo neh waa jaalo. mid waxaa jiro la dhoho Cirbadii dhimashada, waa dabaqaroofka uugu sunta badan aduunka, oo qof bini aadan ku dili karo, daqiiqado gudahood.

## Tixraaca
* Scorpions
Doofaar

**Doofaar** waa Xayawaan ku nool Aduunka. Dofaarka woo kala duwan yahay.
mid waxaa jiro oo Doofaar duureed ah, oo Miciyo leh, jirkiisa neh woo Madowyahay, midneh miciyo malahan, jirkiisa neh waa Gaduud biyo biyo ah.

Dofaarka Gaalada, ayaa cuno,gaar ahaan dadka Yurubiyanka ah, ayaga oo hilibkiisa cunaan, Maqaarkiisa neh dharka ku sameestaan, subagiisa neh waxee ku daraan Jalaatada iyo Jibsiga ama bataatiga la shiilay.. Dofarka waa xayawaanka kaliya oo ilaheey xaaraan uuga dhigay umada muslimiinta, xayawaankaan oo la taaban karin, oo hilibkiisa neh la cuni karin.

Doofaarka ilmo badan oo dhalaa, asiga oo xabadka ku leh, Naaso aad u badan, oo ilmo badan halmar nuujikaro.doofaarka
saxaradiisa ayaa meel ka duwan noolaha ayey martee taas oo ku abuureysa jermiska an go,in ama aan la dabargooynkarin.ha waa xayawan aad nacas u aha. sidoo kale waxa way wax ku draan micnahah doofaarka saliidiisa ama xaytiisa waxaa ka mid ah rootiyada caanaha.

Xayawaankan waxa laga helaa meelo badan oo dunida kamid ah xataa doofaarka qaar ama nooc ayaa kunool somalia iyo wadamada Afrika.

* SWINE
Robot

**Robot** waa mashiin kombiyutar lagu brograameeyay, oo iskiis wax u qabsan karo. Robotka waxaa ku arki kartaa warshadaha waaweyn oo isticmaalo mashiinan robot ah. Waxaa kale oo jiro ayaga oo bombalo ah sida eeyaha iyo dadka. Robotyada badankood waxaa soo saaro dalka jabaan.
Ibn Mandhuur

**Jmaaludiin abul fadli Muxamad bin mukaram  bin cali** oo ku magac dheer **Ibn Manduur** waa suugaanyahan, aqoon qota dheer  u lahaa luuqada carabiga wuxuu ahaa sidoo kale taariikhyahan Muslim ah, wuxuu noolaa 630H\1232-711H\1311  wuxuu ku caan baxay kitaabka uu qoray ee "lisaanul carab" kaas oo lagu tilmaamo macaajimta kan ugu balaaran guud ahaan, waxa uuna kulmiyay 80kun oo maado 

## Xigasho
Tuur

**Tuur** waxee ku taalaa geelka duudkiisa, iyo xayawaanaadka kale sida lo'da iyo dibiga. biniaadanka tuur woo yeelan karaa, waa markii ee lafaha duudka soo qaloocdaan. waxaa u maleenaa in tuur ladhoho "kurus"

tuur waxay kasoo baxdaa bini aadamka.
Waxay ka bilaabataa lafdhabarta oo qaloocata
Gabareey-maanyo

Sheekada taariikhiga ah, **Gabareey-maanyo** ama Gabarmaayo waa noole biyood oo leh madaxa iyo jirka sare ee qofka dumarka ah iyo dabada kalluunka. Gabareey-maanyo waxay ka soo muuqdaan hiddaha dhaqamo badan oo adduunka oo dhan ah, oo ay ku jiraan Yurub, Aasiya, iyo Afrika.

Labka u dhigma gabareey-maanyo waa Merman, sidoo kale waa qof caan ku ah sheeko-xariireedka iyo tariikhda. Inkasta oo caadooyinka ku saabsan iyo aragtida merman ay ka yar yihiin kuwa gabareey-maanyo, guud ahaan waxaa loo maleynayaa inay la nool yihiin haweenkooda. Labka iyo dheddigga si wadajir ah ayaa mararka qaarkood loogu yeeraa merfolk ama merpeople.

Gabareey-maanyo waxay ahaayeen mawduuc caan ah oo fanka iyo suugaanta qarniyadii dhawaa, sida sheeko suugaaneedka Hans Christian Andersen ee "The Little Mermaid" (1836). Ka dib waxaa lagu sawiray operas, sawiro, buugaag, majaajillo, animation, iyo filimaan ficil toos ah.

## Tix
Shimbir

**Shimbir** (; ) waa xayawaan ama noole awooda inay duulaan ayagoo adeegsanaya baallahooda. Qaarkood duulimaadkooda wuu dheeryahay, qaarna wuu kooban yahay. Shimbiraha way badan yihiin wayna kala duwan yihiin. Qaarkood wey wayn yihiin, qaarkoodna way yar yihiin. Qaarkood wey dheereyaan oo xawaare sare ayay ku duulaan, qaarna way soo gaabiyaan oo xawaare yar ayay ku duulaan.
Shimbirta waxee leedahay Gafuur dhuuban iyo indho yar yar.

shimbiruhu waa noolayaal aad u fiican

= Shimbiraha waxaa ka mid ah. =
* Qooleey,
* Boolo
* Dooro ama Digaag
* Daffo
* Goroyo

=Sidoo kale fiiri=

*Xayawaan
*Naasley
*Shimbiro
*Beribiyood
*Xamaarato
*Kaluun

=Tixraac=

*
Qooleey

**Qooleey** (; ) (magaca Saynis: *"Columba livia domestica"*) waa waa nooc ka mid ah shimbiraha dadku dhaqdaan. Qooleeydu waa shimbir caqli badan kaas oo yaqaan meesha uu u yaal gurigeesa.Qooleey dadka qaarkiis waxey u isticmaali jireen Isgaarsiin ahaan waxeyna qaadi jirtay waraaqadaha la isku diro. Qooleeyda waxee ka soo duuli kartaa, meel u jirto 1300km gurigeeda. ayada oo gurigeeda kusoo noqon karto saacada gudahood. Xowliga ee Qooleeyda ku haadi karto waxa ey u dhaxeesaa 80 ilaa 120km saacadii.
Dadka qaar Qooleeyda weey cunaan.

Qooleydu waa Shinbir nabadeed

= Sawiro =
 
File:Homing pigeon2.jpg
File:Männchen der Brieftaube.JPG
File:Postduif01.JPG
File:WTCMMjf1797 04.JPG
File:Squabs.jpg
File:Great Barrier Island Pigeon-Gram stamp 1899.jpg
File:PikiWiki Israel 18900 Homing pigeons in Talmei-Yosef.JPG

= Tixraac =
* Pigeon
Dhulgariir

**Dhul-gariir** (asalka kelmedda waxa uu u kala baxaa "dhul" iyo "Gariir" ) waa dhacdo sababta in dhulku sameeyo ruxan, gariir ama uu sameeyo dhaqdhaqaaq aad u badan, dhul-gariirka waxa sababa marka ay kala jabaan dhagxaanta ku jira dhulka hoostiisa sameeyaanna dhaqdhaqaaq aad u daran oo xoog leh, dhaq-dhaqaaqaas ayaa sababa in ay soo baxdo tamar sababaysa Hirar-gariirees. Dhul-gariirka khasaaro badan ayuu geystaa, meelaha uu ku badan yahay dhul-gariirku waxa u horreeya qaaradda Aasiya, astaamaha meesga uu ku dhacay dhul-gariir waxa ka mid ah in meeshaasay yeelato buuro dhaadheer iyo fulkaano.  

Dhulka soomaalidu degto malaha inta badan dhul-gariir badan, laakiin mararka qaar ayaa waxaa dhul-gariir lagu arkaa bariga Somaliland gaar ahaan caasimada gobolka awdal ee boorama, dhul-gariirrada ka dhaca Somaliland inta badan ma aha kuwo la dareemo ama awood xoog ah leh, lakiin waxaa jira kuwo la dareemo, sida tusaale ahaan, Bishii Maarso 2010 ayaa magaalada Boorama waxaa lagu arkay dhulgariir aan khasaare badan geysannin. 

Dhulgariirkii ugu culusaa waxa uu ka dhacay Badweynta Hindiya 2000. Waxaana ku dhintay in ka badan 180.000, waxa uuna guryo la'aan dhigay 900kun oo qof.

## Tixraac
Sin

**Sin** ama **Misig** waa qeeb jirka ka mid ah.
sinta waxee ku taalaa dabada, waxeena leedahay Murqo.

* Hips
Jeer

**Jeer** (*Hippopotamus amphibious*) waa xayawaan ku nool biyaha iyo berrigaba oo Naasley ah. Waxay u badan tahay webiyada. Waa xayawaan ku nool dhulka Saxaraha ka hooseeya ee Afrika. Waa xayawaanka saddexaad ee berri-ku-noosha ugu miisaanka culus isagoo weliba aad uga gaaban geriga. Jeertu waxay ku nooshahay webiyada iyo harooyinka.

Maalintii inta badan waxay ku dhexjirtaa biyaha. Waxay ku rintaa (ku orgootaa) oo ku dhashaa biyaha dhexdooda. Waxay isu raacdaa kooxkoox.
Surinam

**Surinam** waa wadan ku yaalo Koonfur Ameerika. waxeena xuduud la leedahay, wadamada Guyana, Faransiis Guyana iyo Braasiil. Surinam waxee ahaan jirtay, wadan gumeesan jiray, dalka Holland, waxeena xornimada qaadatay 1975tii.
markii hore intii ee xornimada qaadan, wadanka waxaa la dhihi jiray (holland Guyana).

Wadanka waxaa ku nool dad gaaraayo 481,267 qof.

Surinam (Sindinam), ayaa sidoo kale loo yaqaan 'Surinam', oo si rasmi ah loo yaqaan 'Republic of Suriname' (Dutch: Republiek Suriname [reːpyˌblik syːrinaːmə]), waa gobol madaxbannaan oo ku yaal xeebta Atlantic ee Koonfurta Ameerika. Waxaa xuduud u leh baddaha Atlantic ee woqooyiga, Faransiiska Guiana ilaa bari, Guyana galbeedka iyo Brazil oo koonfurta. Dhamaan 165,000 kilomitir oo isku wareeg ah (64,000 oo mayl laba jibaaran), waa waddanka ugu yar South America. Suriname waxay leedahay dad ku dhow 558,368, intooda badani waxay ku nool yihiin xeebta woqooyiga ee dalka, gudaha iyo hareeraha caasimadda iyo magaalo weyn, Paramaribo.

Suriname waxay muddo dheer ku noolayd dad kala duwan oo asal ah ka hor inta aan la baadhi karin oo ay ku tartamayeen awoodaha Yurub laga soo bilaabo qarnigii 16aad, ugu danbeyntii waxay ku timid xukunkii Dutch ee qarnigii 17aad. Intii lagu guda jiray wakhtigii gumeysiga Holland, waxay ahayd ugu horreyntii dhaqaalaha beeritaanka ku tiirsan addoonada Afrika iyo, ka dib markii la baabi'iyay addoonsiga, addoommadii induburay ee Aasiya. Sannadkii 1954, Suriname wuxuu noqday mid ka mid ah waddamada ka soo jeeda Boqortooyada Holland. 25kii Noofembar 1975, dalka Suriname wuxuu ka tagay Boqortooyada Netherlands si uu u noqdo dawlad madaxbannaan, si kastaba ha ahaatee xiriirka dhaqaale, diplomaasiyadeed, iyo dhaqameed ee xiriiriyihii hore.

Suriname waxaa loo tixgeliyaa in uu yahay wadan dhaqameed Caribbean, waana xubin ka tirsan Bulshada Caribbean (CARICOM). Inkastoo Nederlandku yahay luqadda rasmiga ah ee dawladda, ganacsiga, warbaahinta, iyo waxbarashada, Sranan, oo ah luuqad Ingiriisi ku saleysan, waa luuqad aad u ballaaran oo luuqado ah. Suriname waa dal madaxbannaan oo ka baxsan Yurub oo ay Dutch-ka ku hadlaan inta badan dadka. Sida dhaxalka colonization, dadka Suriname waxay ka mid yihiin kuwa ugu kala duwan adduunka, kuwaas oo ku xiran tiro badan oo ah qowmiyadaha, diinta, iyo luqadaha kala duwan.

* Suriname

## Tixraac
Shakaal

**Shakaal** () waa erey xisaabeed, khadka ugu dheer ee saddax-xagalka,

Si aan ku soo saarno bedka waa in aan naqaanaa salka iyo joogga saddexagalka.
Salka waa cabbiri karnaa laakiin joogga waa in aan sawirnnaa.
Haramcad

**Haramcad** sidoo kale loo yaqaano **Harimacad** (laatiin *Acinonyx jubatus* carabi: فهد taliyaani: ghepardo ingiriis: cheetah) waa xayawaan ku nool duurka, ama baadiyaha, waxeena ku kala noolyihiin qaaradaha Afrika iyo Aasiya. Kuwa aasiyo joogo waxaa laga keenay Afrika. Haramcad waxee u egyahay shabeelka, dhibco dhibco ayuu korka ku leeyahay. Waana xayawaanka aduunka ugu orodka badan. Haramcad waxee ka orod badantahay, baabuurta sportiga cusub, kuwa uugu xooga badan, markii la fiiriyo 3 s ama mirir. Harmacad waxoo orod ku bilaabi karaa 0-103 km 3 s.
Qaamuus aqooneedka af-soomaaliga

=Qaamuus aqooneedka af Soomaaliga (tijaabo)=
Qeybtan waxay ku socotaa tijaabin ku wajahan qaabka la iskula meeldhigi karo
ama la isugu raaci karo erey, weedh, oraah, magac bixin ama cinwaan u yeelid IWM. 
Arrinkan waxaan ku billaabeynaa doodwadaag dabacsan oo ku saabsan 
boggan Wikipedia-ha af-soomaaliga ah magacii uu yeelan kari lahaa.
Fikradaha la qabi karo, waxaa habboon in la raaciyo sharaxaaddooda iyo ilaha laga soo xigtay.  
Qoraalkan waxaa loo dhammeystiri doonaa sida ugu dhakhsaha badan.

= Fiiro gaar ah =
Haddii aad dooneyso inaad igu raacdid, i saxdid ama wax aan xasuusneyn igu darsatid, 
fadlan qoraalkaaga dabadhig keyga, adigoo aan kan hore waxba ka baddaleynin. Mahadsanid.

## fariisinta cinwaanka uu boggan yeelan karo
Waxaa la soo jeediyey magacyo ama cinwaanno loo bixin karo boggan. Sida ay u badantahay, 
waxay noqon doontaa in loo bato dhinaca la is leeyahay ku dhawaaqiddeeda ayaa fudud ama "wey
dhadhameysaa". Magacyada la soo jeediyey waxaa ka mid ah: Qaamuus aqooneedka xorta ah, Qaamuuska  
xorta ah ee aqoonta, Qaamuuska aqoonta guud, insaykolobedia iyo kuwo kale.
yaa tahay adiga
waxaan oran lahaa xogta wikipedia si loo garto magaca asalkiisa looguna daro isla markaas oraah soomaaliyeed oo tusinaysa ujeedada boga

= Awoodda go´aan qaadashada=
caddeynta iyo sal u yeelidda 
qaabka ereyga, odhaahda, qoraalka weedha, ama weer IWM==
dhismaha weedha 

= Jihooyinka ay qoraaladu ku salaysnaan karaan =
## cilmiga luqadaha

## siyaasadda lahjadaha iyo goboleysiga

aniga waxaa eey ila tahay in loo dhaafo wikipedia-hiisa oo laga daalacdo boggan iyadoo luuqadda un la badili karayo sida haddaba loo badasho oo loogu bedelan karo afka soomaaliga.

* Islām—The Way to God by Submission
Sheybaar

.

**Sheybaar** (Waxuu ka yimid labada kalmad ee Gariiga ah: "mikrós" loola jeedo "Yar", iyo "skopeîn" oo loola jeedo "fiirin" ama "arkid").Waana qalab loo adeegsado in lagu arko walxaha yar yar ee aan isha dadka arki karin, waxaana markii ugu horeysay la sameeyay 1590 kii.
Shaybaarka waxa uu uqeybsamaa dhowr nooc,
Hawaay

**Hawaay** waa Gobolo jasiirado ka sameesan, oo ku yaalo dhaxbartanka Badweynta Baasifik.

Hawaay waxee ka midtahay 50'ka goboleed ee mareykanka.
Haweeni [həvɐjʔi]) waa gobolka 50-aad ee ugu dambeeyay ee ku biiray Maraykanka, isagoo helay dowladnimada 21-kii Agoosto, 1959. Hawaay waa gobolka keliya ee Maraykanka ku yaala Oia Galbeed iyo kan keliya oo ka kooban jasiiradaha oo dhan. Waa jasiiradda waqooyiga ee ku taala Polynesia, oo ku taal inta badan jasiiradaha ku yaal bartamaha bartamaha badda. Hawaii waa gobolka keliya ee Maraykanka ku yaal dibedda Waqooyiga Ameerika.

Gobolka wuxuu ku dhowyahay dhammaan jasiiradaha jasiiradaha Hawaii, oo ka kooban boqolaal jasiirado ah oo ku faafaya 1,500 mayl (2,400 km). Xagga koonfureed ee jasiiradaha jilicsan, siddeed jasiiradood oo waaweyn waxay u kala baxaan waqooyi-galbeed ilaa koonfur: Ni'ihau, Kaua'i, O'ahu, Moloka'i, Lāna'i, Kaho'olawe, Maui, iyo Island of Hawai'i. Ugu dambeyntii waa jasiiradda ugu weyn ee kooxda; waxaa badanaa la yiraahdaa "Big Island" ama "Hawai'i Island" si looga fogaado jahawareerka gobolka ama jasiiradaha. Goobaha jilicsan waa jimicsi ahaan iyo qowmiyadeed ahaan qayb ka mid ah jinsiyadaha Polynesian ee gobolka Oceania.

Dabiicadda dabiiciga ah ee Hawaii, cimilada kulaylaha, kulaylka dadwaynaha, hareeraha xeebta, iyo volcanoes firfircoon waxay ka dhigtaa meel caan ah oo loogu talagalay dalxiisayaasha, foorjoogayaal, bayoolaji yaqaanno, iyo faytopoolayaal. Sababtoo ah mawqifkeeda bartamaha Pacific iyo qarniga 19-aad ee hijradda shaqada, dhaqanka Hawaii wuxuu si aad ah u saameeyaa dhaqamada Waqooyiga Ameerika iyo Bariga Aasiya, marka lagu daro dhaqanka dhaqameed ee Hawaiian. Hawaii waxay haysataa in ka badan hal milyan oo deggan oo joogto ah, oo ay la socdaan martida badan iyo shaqaale milatari oo Mareykan ah. Caasimaddu waa Honolulu jasiiradda O'ahu.

* Hawaii
Suul

**Suul** waa xubin ka mid ah faraha shanta ah ee ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka iyo xayawaanka qaar sida daanyeerka. Suulku waa farta koowaad ee shanta farood. Sidoo kale, suulku waa farta ugu awooda badan faraha.

Badanaa dadka caalamka waxaa dhaqan u ah markii suulka  kor loo jeediyo, macnaheeda waa fiican, markii hoos loo jeediyo waa wax xun.

## Tixraac
* Thumb
Far

**Far** (; ) (wadar ahaan **faro**), waa xubno ka tirsan gacanta dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sida caadiga ah dadku waxay leeyihiin 20 farood, kuwaasi oo ku kala yaala labada gacmood iyo labada lugood. Gacan kasta iyo lug kasta waxay leeyihiin shan farood oo iskugu jira: Suul, fardheero (murdiso), fardhexo, faraantigalis (farta faadumo), iyo faryaro.

## Faraha Gacmaha
### Suul

**Suul** (; ) waa xubin ka mid ah faraha shanta ah ee ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Suulku waa farta koowaad ee shanta farood. Sidoo kale, suulku waa farta ugu awooda badan ee ugu dhumucda iyo qarada weyn dhamaan faraha.
### Fardheero

**Farta Murdiso** (; ) sidoo kale loo yaqaano "***Fardheer***" iyo "***Murugsato***", waa farta labaad ee ka mid ah shanta farood ee dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sidoo kale waa farta u dhexaysa suulka iyo fardhexada.

### Fardhexo

**Fardhexo**  (; ) waa farta sadexaad ee gacanta dadka. Fartani waxay u dhexaysaa murdisada (murugsato) iyo farta faadumo (faraanti galis), sida badan waa farta ugu dheer faraha.

Fartaan iyo suulka markii la isku cadaadiyo ka dibna la sii daayo waxaa ka dhasha dhawaq dheer, oo loo adeegsado soo jeedin ama baraarujinta cid loo dan leeyahay taasi oo loo yaqaano **Suuldhabaale** (en: snapping).

### Faraantigelis

**Farta faraanti galis** (; ) (sidoo kale loo yaqaano farta faadumo) waa farta afaraad u dhexaysa far dheexadka iyo faryareeyda. Waa farta ugu quruxda badan faraha aadanaha saas ayaana keentay in la galiyo faraantiga ama fargashiga.
### Faryaro

**Faryaro** (; ) sidoo kale loo yaqaano *Faryareey*, waa farta shanaad ee faraha ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka; waxayna ku xigtaa farta faraanti galis. Intaas waxaa dheer, in fartani tahay tan ugu yar faraha ugu wax qabadka yar.
## Faraha Gacanta inta ay ka koobanyihiin
* **[[Suul]]**
* **[[Murdiso (Murugsato)|Murdiso]] (**murugsato**)**
* **[[Far-dhexo (Fardhexaad)|far dhexo]]**
* **[[Faraanti galis (faadumo)|faraanti galis]]** (faadumo)
* **[[Far yareey|faryaro]] (**faryareey)

## Tixraac
* Our Fascinating Hands
Gacan

**Gacan** (af-ingiriis }   ) wadar **Gacmo** ama **Gacno** waa mid ka mid ah afata addin ee Biniaadanka waliba labada sare, halkii gacan waxay leedahay shan farood oo kala ah **[[Faryaro]]**, **[[Far-dhexo (Fardhexaad)|far-dhexo]]**, **[[Faraanti galis (far)|faadumo]]**, **[[Murdiso (far)|murdiso]]** (murugsato) iyo **[[suul]]**ka, shantaas farood oo leh dareen iyo awooda qabashada walxaha, gacanta ayaa boos wayn ugu jirta aadanaha xaga hawlaha kala duwan , halkii gacan waxay leeyahy 27 Laf. gacanta faraheeda inta aan ka eheyn suulka, waxay leeyihiin halkii far 3 laf. halka Suulku leeyahy labo laf.

## Adeegsiga gacanta
gacanta ayaa loo adeegsadaa wax walboo aadanuhu qabto waxaan ka ahayn hadalka iyo socodka, labadaas xitaa way ka qayb qaataan 
* wax qabasho
* tilmaanta walax ama hadal ama af garad

## Astaanta gacanta
gacanta ama calaacasheeda ayaa waxaa loo adeegsadaa qaabab kala duwan markii hadba si laga dhigo, ama faraha qayb la laabo ama la fidiyo, waana wax aadanuhu ka simayahay, umad walbana ay si u taqaan afgaradna ka dhigtaan, faraha ayaa iyagana midba wax macno leh u fadhisa,

Dadka indhahaooleyaasha   ah ayaa aad u adeegsada dareemada gacanta, waxayna dadka kaga badanyihiin dhinaca adeegsigiisa,

sidoo kale dadka ayaa u adeegsada gacmaha qaab wada hadal sida ay saemeeyaan dadka dhagoolada ah, waxaana jirta luuqad gacmed iskoolada dhagoolayaasha lagu barto,

## Gacanta dugaaga ama naflayda aan aadanaha ahayn
faraha hore ayay badanka dugaagu uga egyihiin aadanaha, sida xubnaha cidiyaha, murqaha iyo lafaha, qaar baa u adeegsada dhul qodida, ama duulida, dabaasha ama orodka, shan qayb wax ka badan ma jiro dugaag walba,  noocyada gacnaha nafleyda aan aadanah ahayn ayaa kala duwan, gacnta daayeerka ayaa ugu dhow tan aadanaha xaga u ekaanshaha waxaa ku xiga caana qubta ama kashiitada, digaaga gacnihisa ayaa ah baalasha,

## Maahmaahyaha soomaalida ee gacani ku jirto
* Af macaan, gacan macaan baa dhaanta.
* Gacani waa miskiin. 
* Gacantii aadan goyn karin, waa la shumiyaa
* Maalintii intay ishaadu gaadhaa la hadlaa, habeenkiina inta gacantaadu gaadho.
* Ra saddex ka oggow: Gacan gudhan, gar weecsan, iyo guddoon jilicsan.
* gacantii wax qaad dayn waysa gumud keedaa nuuxsada

## naynaasaha soomaali ah oo gacan lagu sheegay

* gacaneey
* gacma dheere
* gacmo dhagax
* gacmo weyne
* gacmo yare
* gacmo dadab
* gacmo cade

## Tixraac

## Linkiyo Banaanka
* Appreciate Your Special Gifts
* Our Fascinating Hands
* Mucjisada gacanta

*
Diinosoor (xayawaan)

**Dinasaurio** () waa xayawaan xamaarato ah taasi oo dunida ku noolaan jirtey malaayiin sano ka hor. Maanta waxaa meelo badan oo dhulka ah laga helay lafaha iyo hadhaaga noocyo badan oo dinosoor ah.
Guud ahaan, diinasoor waa noole waa hore noolaa oo Dabar go'ay.
Boqortooyo

**Boqortooyo** waa Qoys, taariikh leh, oo cudud ciidan iyo hantiba leh isla misna xeerka maamul iyo amarka iyaga ayka  go'aan gaaraan degaanka ayku noolyihiin  dhamaan inta hoos timaada maamulkoda. Boqortooyada waxay ka sareysaa Madaxda hoostaga awooda dowlada. 

Wadamada qaarkood waxayna leeyihiin Boqortooyo.
Sida wadamada Sacudi/Saudi arbia,  moroco, yurubiyaanka, ama aasiyaha. Laakiin waxaa ka badan wadamada madaxda leh. Wadamada Boqortooyada haysto, waxay leeyihiin ra'iisul wasaare, oo hogaamiyo wadanka. Badanaa Boqortooyada, masoofaragashato wadanka ciidankiisa ama dhinaca dhaqaalaha. Waa qoys ka madaxbanaan maamulka degaanka.

**Boqortooyada Ilaahay.**

allah wa boqorka kaliya oo dunida aan ku nool nahay iyo cirkaba u boqor ah..wuxu inoo balan qaaday dhamaan dadyowga dunida kunool taajir masuul madaxweyne.iyo wixi lamid 

* Boqor
* Boqorad

Boqortoyada waa wax so jiran ah.
Wareeg

**Goobo** ama meeris waa shay kamid ah xisaabta. Waana 360 darajo, wareega dhameestiran. Bartamaha wareega ilaa qarkiisa waxaa loogu yeeraa wareega raadius.wareega qarkiisa ilaa qarka kale neh waxaa u maleenaa in loogu yeero (Siiwade)

## Qaacidada

Tusaale
* Waxaa loo cabiri karaa Afar geeslaha in la isugeeyo dhamaan Xaglahiisa.

* Wareega Goobo Waxaa lagu helaa
: 
  P = 2 \cdot \pi \cdot r

Ama
: 
  P = d \cdot \pi 

Sida 
** *P* Waa dhererka Wareegga
** *r* Gacan Goobo
** *d* Dhexroor Goobo
Cinjo

**Cinjo** waa wax u eg geeso, waxeena ku yaalaan faraha foodooda xayawaanka iyo bini'aadanka ba. Cinjida wiligeed wee baxdaa, duqooshinka 60jirka cinjidooda waxee baxdaa 0,1 mm maalintii, kuwa 32jirka neh 0,123 maalintii. Cinjida aad ayee u dheeraan kartaa haddii la sii daayo, cinjida badanaa waa la sharaxaa, gaar ahaan dumarka ama gabdhaha. Cinjida waxee ka sameesantahay protain.

* Our Fascinating Hands
* Your Fingernails—Do You Take Care of Them?
Ilik

**Ilik** ama ilko ayaga oo badan, waxee ku yaalaan afka. Ilkaha lagama sameynin laf. waa sida cinjida oo kale.luqadaha laatiinka waxa looyaqaanaa marka ay ilku badanyihiin (dentes) shaqada ugu muhimsan ee ilkuhu qabtaan waa in ay cuntada burburiyaan waxa kale oo ilkuhu ay ka qaybqaataan sixida hadalka oo xarfaha qaar kamida ayaa waxay ka soo baxaan ilkaha sidoo kale ilkuhu marka loo eego xayawaanka waa u hub ay xayawaanku ku dagaalmaan 

## Qaybaha ilkaha

ilkuhu waxay u qaybsamaan qaybo. kal ah, sidan soo socota 

* ilkaha waxaxgooya waa foolasha kuwa kuxiga (Incisors)
* dhoolaha 
* ilkaha qosolka ama dhoola cadaynta waa (foolasha0 hore
* ilkaha wax jajabiya waa (gawsaha)

* Teeth
Shaarbo

**Shaarbo** sidoo kale loo yaqaano **Shaarub** (ingiriis: Mustache) waa timo badan oo wejiga dadka kasoo baxa inta u dhexeeysa sanka hoostiisa iyo faruurta sare ee afka. 

Sida caadiga ah, Shaarbuhu waxay ka soo baxaan raga markeey qaangaadh noqdaan, laakiin waxaa jira dumar leh shaarbo khafiif ah. 

Dadka qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo gadh wayn oo qariya dhamaan labada daan afka dushiisa iyo hoostiisa ilaa dhuunta laga gaadhayo. 
 
Raga qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo xoogaa timo ah oo afka hoostiisa ku yaala ayagoon dhabanada wax timo ah ku lahayn. 

Sidoo kale, niman badan ma laha wax gadh iyo shaarbo toona waxaana loo yaqaanaa gadhmalays.
=Akhrinta sii socota=
* Beard
Saami qumman

**Saami qumman** ee tiro u tahay tiro kale (isku dhig, sida 2:3 labo ka sadax)

**Tusaale ahaan:**
Biyaha lacabaa waxa ay udhigmaysaa dadka tiradooda
habkaan ayaana uxisaabi karnaa 
Biyihii lacabay dhamaan = Biyaha qofku uu isticmaalo X Tirada dadka
hab kale ayaana udhigi karnaa
Dhamaan biyhii la isticmaalay = saami X Tirada dadka
Saami = qiyaastii uu isticmaalay qofkiiba

**Tusaale ahaan**
Habka fisigiska 
Bir latumaya oo af mudac ah loo samaynayo waxa ay udhigmaysaa kuleelkeeda
Tumis = Saami X heerkulka birta
Saamigu waxa uu noqonayaa = Intee la dheereeyey birtaan habka kuleelka
Si aad ufahanto waxaa kugu filan birtii gaabneed oo af mudac ah loo sameeyey 
Tusaale ahaan L_0 ka hor inta aan la fidin waxa uu la midyahay kadib markii la dheereeyey

:
L \approx L_0 (1 + \alpha \cdot \Delta T)

alpha : Waxa ay ka dhigantahay wixi birta lagu dheereeyey
Gar

**Gar** ama ** gadh** waa timo kasoobaxa gafuurka ilaa qalka hoose ee raga, badanaa waxaa lagu gartaa marka uu ninku qaan gaaro oo uu waynaado. laakiin marmarka qaarkood dib ayuu u dhacaa oo masoobaxo ama isagoo aad u yar ayuu soo baxaa. 
Diinta islaamka gadhka waxay u argtaa in ee tahay mid Sunna ah.

## kuwa ugu caansan dadka gadhka labaxa

* Nabi Muxamed S.C.W.
* Ciise c.s
* Nabi Muuse C.S.
* Nabi Ibraahiim C.S.
* Abuubakar Alsidiiq R.C.
* Cali bin Abii Daalib R.C.
* Cusmaan bin Cafaan RC
* Ruhollah Khomeini
* Fidel Castaro
* Che Guvara
Farabadne

**Farabadne** (,  waa bahal yar, oo ka mida cayayaanka xamaarta leh lugo aad u faro badan, waxuuna ku noolyahay aduunka oo dhan.
farabadnaha wuu jaadad badanyahay,
Mas

**Mas** (    Amxaari: እባብ) waa xayawaan dhuuban, dheer oo duurjoog ah. 

Masku waa bahal sun leh, oo ku nool carada, godadka iyo geedaha dushooda.

Masku malahan wax lugo ah, wuxuuna ku socdaa boga ama xabadka, asagoo kolba dhinac u wareejinaya. 

Masasku weey kala duwan yihiin. Waxa jira masas aad u waawayn, sida maska *Anakondha* ee laga helo keymaha Rainforest ee qaarada Koonfur Ameerika, kaas oo qof ama xayawaan wayn liqi kara. Sidoo kale, waxaa jira masas yaryar oo carada dhexdeeda ku nool. 

Masku markuu dagaalamayo wuxuu soo daayaa ama saydhiyaa candhuuf ka samaysan isku dhisyo sun ah taas oo qofka ay indhaha ka gaadho laga yaabo inuu indhool noqdo. 

Intaas waxaa dheer haduu ku qaniino masku waxaa laga yaabaa in suntiisa aad u dhimato 3 daqiiqo gudaheed. 

Maska sunta waxuu ka soo saydhiyaa labada mici ee ilkihiisa.

Dunidan aan ku noolnahay waxa jira deegaano maska laga cuno, sida wadano badan oo ku yaala bariga fog ee qaarada Aasiya.
Beer (xubin)

Beerka waa xobin muhiim ah ku dhinac taal caloosha qaybteeta midig sare, ama saableeyda feeraha dhanka midig ee hoose midabkiisu waa maariin gaduud ama casaan xigeen ah, miisaankiisuma waa 1.5 kg waxa uu ukala qaybsamaa 4 qaybood.

* Your Liver Speaks Up
Aabe

**Aabe** ama **[[Aabo]]** (  ) waa waalidka labka ah. Waa odayga ama ninka hooyoda

Aabe waxaa la dhahaa ninka dhalay caruur ama ka dhalay hooyada. Aabenimada waxee imaan kartaa oo kaliya markii aad guursatid oo manida shahwotid oo caruur dhashid.Dhaqan ahaan marka laga hadlaayo soomaalida aabaha woo shaqeeyaa, hooyada neh ilmaha ee korisaa, laakiin qarnigaan aa ku jirno hooyada iyo aabahaba wee isla shaqeeyaan. Aabe waxaa lagu noqon karaa da' yar.

Waalidku waa inay carruurtooda sharciyada Ilaahay ku koriyaan.

Sida loo Noqdo Aabbe Wanaagsan: 1. Waqti u Samee Qoyskaaga, 2. Aabaha Wanaagsan Waa Xiriiriye Wanaagsan, 3. Sii anshax jacayl iyo ammaan, 4. Jeclow oo ixtiraam xaaskaaga, 5. Codso Xikmadda Waxtarka leh ee Ilaahay,

* Carruurtaada Sida Wax Loo Baro

* Father

* How to Be a Good Father  

=Qoraalo Kale=
*Hooyo
*Qoys
*Waalid

=Tixraac=
Gabar

**Gabar**, **Gaber** ama **Gabadh** waa Dheddigga Dadka ee yar da` ahaan, badanaa gaber waxaa loogu yeeraa qofka dumarka ah inta aan la guursan, marmarna xataa marka la guursado kadib waa loo adeegsadaa, si la macno ah naag, hase ahaatee, **Gaber** waa magac **sharaf** hugan oo waxaa adeegsado qof weliba, lkn **naag** afka kuma qurxoona, bedelkeeda **Haweeney** ayaa la isticmaalaa. Farqiga gaar ah ee uu dhexeysa gabdhaha iyo wiilasha waa saxaaxda, gaar ahaan guska iyo siilka.
Wiil

**Wiil** waa labka, marka oo yaryahay. Daqanka reer galbeedka, wixi 18 ka yar, wa wiil, iyo wixii ka weyn, wa nin. Daqanka Soomaalida iyo Muslimiinta, wixii 15 kayar, waa wiil, wixii ka ween, waa Nin. Farqiga gaar ah ee uu dhexeysa wiilasha iyo gabdhaha waa saxaaxda, gaar ahaan guska iyo siilka.