open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shuun

**Shuunka** (ingiriis: pubic hair) waa timooyinka jirka ee ku yaal aagga saxaaxada iyo guud ahaan xubnaha taranka ee dadka dhalinyarada ah iyo dadka qaangaarka ah. Timooyinkani waxay ku yaalliin agagaarka xubnaha taranka, mararka qaarkoodna waxaa laga helaa dusha sare ee gudaha lugaha, xitaa waxay sii faafaan dhinaca perineumka iyo agagaarka adeega dabada. Shuunka waxaa sidoo kale laga helaa scrotumka iyo salka shaft-ka ragga (eeg, xubinta taranka) iyo vulvaha haweenka. 

Inkastoo timaha jilicsan ee ay ku jiraan aaggaas xilliga carruurnimada, shuunka waxaa loo arkaa inay yihiin timo culus, dhaadheer, oo adkeysi badan kuwaas oo soo baxa inta lagu jiro xilliga ku dhawaaqida (puberty) sababtoo ah kordhinta heerarka hormoonnada: androgens (ragga) iyo estrogens (haweenka). Shuunku waa kuwo ka duwan timooyinka kale ee jirka, waxaana loo tixgeliyaa astaamo labaad oo jinsi ah.

Qaar badan oo ka mid ah dhaqamada waxay u arkaan shuunka inay tahay mid qooq galin leh, waxayna inta badan xiriir la leeyihiin xubnaha taranka (saxaaxda), kuwaas oo dadka laga filayo inay mar walba asturaan. Dhaqamo qaar, waxaa caadi ah in shuunka la xiiro, gaar ahaan haweenka; dhaqan ahaan waxaa loo arkaa qayb ka mid ah nadaafadda shakhsi ahaaneed. Dhaqamo kale, muujinta shuunka (tusaale ahaan, marka la xiranayo dharka qubeyska) waxaa laga yaabaa inay u arkaan mid aan quruxsanayn ama ceeb ah, sidaas darteed waa la gooyaa (ama waxaa la qaabeynayaa) si looga fogaado inay muuqdaan.

## tixraac
Gaarka ogaal-nafeed

*Gaarka ogaal-nafeed*'  (;)  waxay tilmaamaysaa hanaanka **naftirka isgarashada** siyaabo kala duwan, ee aragtiyada cilmi-nafsiga, sida caadiga ah, ujeedada nooluhu inuu horumariyo dhammaan fursadaha kobcintiisa. Waxa loo isticmaalaa gaar ahaan horumarinta nafta, waxayna tilmaamaysaa janjeeraadka qofka inuu naftiisa u kobciyo oo uu u horumariyo sida qof. Erayga waxa markii hore soo bandhigay dhaqanka falanqeeya Kurt Goldstein si uu u sharaxo sababta qofka inuu gaaro dhammaan awoodihiisa: "Janjeeraadka si buuxda loogu hirgeliyo waa xoogga aasaasiga ah... awoodda is-garashada." Qoraayaal muhiim u ahaa horumarinta fikraddan waxaa ka mid ah Carl Rogers, oo sidoo kale qoraa "xoogga bogsiinta ee cilmi-nafsiga—janjeeraadka aadanaha inuu is-garto, inuu noqdo awoodihiisa... inuu muujiyo oo uu dhaqaajiyo dhammaan awoodaha noolaha"; iyo Abraham Maslow.

Gaarka isgarasho ama isgarashada waa baahida ugu sareysa ee shakhsiyadeed ee bani'aadamka ee heerarka baahiyaha. Waxay mataleysaa meesha awoodda qofka si buuxda loo hirgeliyo ka dib marka baahiyaha aasaasiga ah, sida kuwa jirka iyo nafta, la daboolo. Waxaa muddo dheer loo aqoonsanaa waxbarashada cilmi-nafsiga sida heerka ugu sarreeya ee baahiyaha aadanaha, Maslow wuxuu markii dambe ku daray qaybta is-ka-saarista nafta (taas oo, si sax ah u dhigan, ka baxda baahiyaha qofka "naftiisa").

Isgarasho waxaa soo bandhigay aqoonyahanka fikradaha noolaha Kurt Goldstein si uu u sharaxo dhiirigelinta ah in qofku hirgeliyo awooddiisa buuxda: "Janjeeraadka is-garashada si buuxda loo hirgeliyo waa dhaqaaqa aasaasiga ah... dhaqaaqa is-garasho." Carl Rogers sidoo kale wuxuu ka qoray "xoogga bogsiinta ee cilmi-nafsiga – janjeeraadka aadanaha inuu is-garti, inuu noqdo awoodihiisa... inuu muujiyo oo uu dhaqaajiyo dhammaan awoodaha noolaha."

## Fidinta fikradda ee Abraham Maslow

Fikradda ayaa lagu tilmaamay aragtida baahiyaha heerarka ee Abraham Maslow sida heerka ugu dambeeya ee horumarka cilmi-nafsiga ee la gaari karo marka dhammaan baahiyaha aasaasiga ah iyo kuwa maskaxeed si buuxda loo daboolo, iyo "is-garasho" dhammaan awoodaha shakhsiga uu dhaco. Maslow wuxuu qeexay is-garasho sidii "rabitaanka is-dhamaystirka, oo ah janjeeraadka inuu [qofka] hirgeliyo waxa uu yahay suurtogal ahaan. Janjeeraadkan waxaa lagu muujin karaa sida rabitaanka inuu noqdo mid sii noqda waxa uu yahay, inuu noqdo dhammaan waxa uu awood u leeyahay inuu noqdo." Maslow wuxuu isticmaalay erayga is-garasho si uu u sharaxo rabitaan, ee ma aha xoog dhaqaajin kara, kaas oo horseedi kara in qofku gaaro awoodo. Isagu ma u arkin is-garaso inay go'aamiso nolosha qofka; halkii, wuxuu aaminsanaa in ay siinayso qofka rabitaan ama dhiirigelin inuu raadiyo himilooyinka soo baxa. Isticmaalka erayga ee Maslow hadda waxaa caan ka ah cilmi-nafsiga casriga ah marka laga hadlaayo shakhsiyadda iyadoo laga eegayo habka bini’aadantinimo. Qeexitaan aasaasi ah oo ka yimid buugga jaamacadda ayaa qeexaya is-garasho sida uu Maslow u sharxay si fudud "hirgelinta buuxda ee awoodaha qofka" iyo "nafta dhabta ah."

## Tixraac
Aqoondirsad

**Aqoondirsadka** (;) waa hab hal-abuurnimo urureysan oo lagu dadaalayo in la helo xal loogu talagalay dhibaato gaar ah iyadoo la ururinayo liis fikrado ah oo si iska cad uga qayb qaataan xubnaha kooxda.

Si kale haddii loo dhigo, heshiiska fikirka waa xaalad ay koox dad ah ku kulmaan si ay u abuuraan fikrado iyo xalal cusub oo ku saabsan meel gaar ah oo ay xiiseynayaan, iyagoo ka saaraya xannibaadaha. Dadku waxay awood u leeyihiin inay si xor ah u fikiraan, waxayna soo jeedinayaan fikrado cusub oo fara badan oo si isdaba-joog ah loo soo bandhigo. Dhammaan fikradaha waa la qoreyaa iyadoo aan la dhaleeceyn, waxaana lagu qiimeeyaa ka dib kulanka fikirka.

Aqoondirsadka waxaa u nashiran in hortabin saaro mugta iyo duwanaanshaha fikradaha,  oo ay ku jiraan fikrado laga yaabo inay u muuqdaan kuwo aan caadi ahayn, qariib, silloon ama "ka baxsan waxa nashiran". Fikradaha waxaa lagu qorayaa iyo la sakowa inta lagu jiro hawsha, laakiin lama falanqayo ilaa waqti dambe. Ka maqnaanshaha dhaleeceynta iyo falanqaynta waxaa loogu talagalay in looga hortago in ka qaybgalayaashu ay ka xishoodaan ama ka xannibmaan soo saarista fikradahooda.

## Tixraac
Diinbadeed

**Diinbadeed** waa nooc ka mid ah diindiinada ee ku jira superfamilyga Chelonioidea, ee ku jira qoyska dhexaad ee Testudines ka tirsan qyska hoosaad ee Cryptodira. Waa na xayawaanka badda ee xamaarato, kaas oo inta badan noloshiisa ku qaata badda. Si ka duwan xamaarataha dhulka ku nool, diinbadeed waxaa loogu talagalay inay ku noolaadaan badda, iyagoo leh dhahaar si fiican u qaabaysan iyo lugo u eg dacas oo ka caawiya inay dabaalan. Waxaa jira toddoba nooc oo  diinbadeed ah, oo ay ku jiraan leatherback, loggerhead, iyo green turtle. Waxay ku nool yihiin badaha kulul iyo kuwa kulaylaha ah ee adduunka oo dhan.

Diinbadeed sidoo kale waxay caan ku yihiin socodkooda dheer ee socdaalka. Noocyo qaar ayaa u safra kumanaan mayl si ay ugu helaan cunto iyo meelo ay ku dhalaan. Waxay door muhiim ah ka ciyaaraan nidaamyada deegaanka ee badda, iyagoo caawinaya in la ilaaliyo cawska badda iyo reefs-ka coral-ka iyadoo ay cuniyaan dhir iyo jellyfish. Si kastaba ha noqotee, diinbadeed waxay wajahaan halisyo badan, oo ay ku jiraan lumitaanka deegaanka, isbeddelka cimilada, iyo hawlaha aadanaha sida kalluumaysiga iyo wasakhda caagagga.

## tixraac
Xiddigasheeg

**xiddigasheeg** (;)  waa daraasad ku saabsan sida meelaynta iyo dhaqdhaqaaqa walxaha cirka (sida meerayaasha, xiddigaha, iyo dayaxa) ay u saameyn karaan dhacdooyinka dhulka iyo dabeecadda aadanaha. Waxa uu ku saleysan yahay fikradda ah in ay jirto xiriir u dhexeeya waxa ka dhacaya cirka iyo waxa ka dhacaya dhulka.

Dadku badanaa waxay eegaan calaamadaha zodiak-ga, kuwaas oo la xiriira taariikhda dhalashadooda, si ay u helaan macluumaad ku saabsan dabeecaddooda, xiriirkooda, iyo xitaa dhacdooyinka mustaqbalka. Waxaa jira laba iyo toban calaamadood oo zodiak (sida Aries, Taurus, Gemini, iwm), mid kastaa wuxuu la xiriiraa sifooyin gaar ah.

Xiddigasheegu wuxuu leeyahay taariikh dheer, inkasta oo aan la caddeyn si cilmiyeed, haddana dad badan ayaa u arka mid xiiso leh ama faa'iido u leh is-fahamka. 

## Sidoo kale fiiri
* Sixiroole

## Xigasho
Waayeeltooyo

**Waayeeltooyo** (ingiriis: gerontocracy) waa nidaam dowladeed ama qaab bulshada oo ah halka dadka waayeelka ah ay haystaan awood iyo hoggaan ugu badan. Nidaamkan, hoggaanka siyaasadeed, go'aan qaadashada, iyo saameynta badanaa waxay ku urursan yihiin gacanta dadka da'da ah, badanaa sababo la xiriira khibradooda, xigmadooda, ama da'dooda sare. Waxay sidoo kale tilmaami kartaa bulshooyin ama ururo halkaas oo jiilka waayeelka ahi ay si weyn u xakameeyaan kheyraadka ama hay'adaha.

In badan oo ka mid ah qaab-dhismeedka siyaasadeed, awoodda ku dhex jirta fasalka hogaaminta waxay isu urursataa marka da’da sii kordho, taasoo ka dhigaysa dadka ugu da'da weyn inay noqdaan haystayaasha awoodda ugu badan. Dadka haysta awoodda ugu badan waxaa laga yaabaa inaysan ku jirin jagooyinka hogaaminta rasmiga ah, laakiin badanaa waxay ka talinayaan kuwa ku jira jagooyinka hogaaminta. Si loo fududeeyo qeexitaanka, waayeeltooyo waa bulsho hogaamintiisu ay tahay mid loogu talagalay waayeel.

## Fiiri
* Cunug

## tixraac
Gorgortan

**gorgortan** (ingiriis: bargaining, haggling) ee bahda aqoonmaalka bulsheed, waa nooc ka mid ah wadahadalka halkaas oo iibsaduhu iyo iibiyaha alaabta ama adeegga ay ku murmaan qiimaha ama nooca heshiiska ganacsiga. Haddii wadahadalku uu keeno heshiis ku saabsan shuruudaha, macaamilka ayaa dhici doona. Badanaa waa arrin caadi ah dalalka saboolka ah, ama meelaha saboolka ah ee dal kasta. Hagling waxaa inta badan lagu arki karaa suuqyada waddooyinka adduunka oo dhan, halkaas oo aan jirin dammaanad qaadida asalka iyo saxnaanta alaabta la heli karo. Dad badan ayaa u arka inay tahay xirfad, laakiin weli ma jiraan dammaanad ah in qiimaha uu soo jeediyo iibsaduhu lagu aqbali doono iibiyaha, taasoo keeni karta khasaare faa'iido iyo xitaa wareeg ganacsi qaar ka mid ah xaaladaha. Kordhinta dakhliga per capita ee GDP-ga dalka ayaa hoos u dhigaysa labada dhibaato ee hagling-ka iyo dhaqamada aan habboonayn ee ay sameeyaan iibiyeyaasha suuqyada waddooyinka.

In kasta oo qaybta ugu muuqata ee hagling-ka suuqyada ay tahay istiraatijiyad beddelka qiimaha ee qiimaha go'an, waxa kale oo ay ku jirtaa samaynta heshiisyo deyn ama iibsashada xirmooyinka, iyo sidoo kale inay noqoto hab muhiim ah oo loo adeegsado macaamiil raadinta.

Gorgortanka wuxuu si weyn uga baxay qaybaha adduunka ee dukaamada tafaariiqda oo leh qiimaha go'an ee ah meesha ugu badan ee lagu iibsado alaabooyinka. Si kastaba ha noqotee, alaabooyinka qaali ah sida guryaha, antiquities-ka iyo ururinta, dahabka iyo gawaarida, gorgortanka wuxuu weli yahay mid caadi ah.

## marjac
Aqoonta dirtiris

**Aqoonta dirtiris**, **Cilmiga Dirtiris-aqoon** ama **Dirtiris-maal** ()  wa cilmiga iyo aqoonmaalka hiddosidaha, durriyadaynta iyo kalamidka koromosoomka iyo DNA-ga noolaha. Dirtirismaalka waa farac muhiim ah oo ka tirsan cilmiga bayoloji sababtoo ah durriyadayntu waa xubno muhiim u ah unkasho. Gregor Mendel, oo aqoonyahan ah, wuxuu daraaseeyay xararka "durriyadaynta isirudhaleenta", hababka lagu gudbiyo durriyada waalidka ilaa ubadkooda (caruurta) habmaamus muddo qaadanayso. Wuxuu falanqayay in nooluhu (dhirta digirta) ay helaan astaamo iyada oo loo marayo "unugyo dhaxal ah" oo gooni ah. Eraygan, oo weli la isticmaalo maanta, wuxuu yahay qeexitaan aan si cad u qeexayn waxa loo yaqaan hiddoside.

Durriyadaynta isirudhaleenta iyo durriyadaynta molikuyuulka iyo aaladahooda  ah ayaa weli ah mabaadi'da ugu muhiimsan ee cilmiga dirtirismaalka ee qarniga 21aad, laakiin cilmiga dirtiris-maalka ee casriga ah ayaa ballaaray si uu u barto hawsha iyo dabeecadda hiddosidaha. Qaab-dhismeedka iyo kaalinta hiddosidaha, kala duwanaanshiyaha, iyo qaybinta ayaa la daraaseeyaa iyadoo la tixraacayo unugga, noolaha, iyo dulucda bulshada (sinji kasta ha ahaato). Cilmiga dirtirisaqoonta wuxuu dhalay faracyo badan oo cilmi-baaris ah, oo ay ku jiraan cilmiga dirtiris-aqoonta molikuyuulka, "epigenetics", iyo cilmiga dirtiris-aqoonta bulshada. Noolaha lagu daraaseeyo kuliyadda ee balaarran ee cilmigan waxay ku saabsan yihiin qaybaha nolosha (archaea, bakteeriyada, iyo eukarya).

Hanaanka dirtirisku, waxay kaashadaan bey'adda iyo khibrada noolahaas si ay u midhadhaliyo hanaqaadka, tisqaadka iyo dabeecadda noolahaas, taas oo badanaa loo yaqaan dabiici vs. barbaarin. Bey'adda gudo-unug iyo duleed-unug ee unugga ama noolaha nool, wuxuu kordhin karaa ama hoos u dhigi karaa qorista, halqafka, isweydaarinta ama nuqulaynta hiddosidaha. Tusaale soojireen ah waa labo iniin galley oo dirtiris ahaan iskumid ah: mid lagu riday cimilo qandac ah iyo mid kale oo lagu riday cimilo abaar ah (oo aan lahayn biyo ama roob ku filan). Inkastoo dhererka laba gufiska galleyda ay si hiddo ahaan ah go'aansan tahay, kan ku jira cimilo abaar / qallalan wuxuu kaliya korayaa ilaa badhka dhererka kan ku jira cimilo qandac, sababo la xiriira yaraanta biyo iyo nafaqo ee deegaanka uu ku jiro.

## Tixraac
Warka Somaliland Aqoonsashada

**Warka Somaliland Aqoonsashada**

Somaliland
* **Ama**: **Somaliland**
* **Ama**: **Warka Somaliland Aqoonsashada**

*** MP4**
* **internetka**
* **warka waraqta**

Ictiraaf raadinta Somaliland oo ah qaran ku yaala bariga Afrika, Somaliland waxay qabatay codadka Somaliland 1991-kii iyadoo 97% ay u codeeyeen inay ka baxaan Somaliland, Somaliland waxay leedahay adeegyo dublamaasiyadeed oo ku wajahan wadamada baasabooradooda gaarka ah leh, warbaahinta 2025 ayaa sheegaysa in dalal ay ka mid yihiin UK iyo USA ay aqoonsan karaan Somaliland. halkaas oo dadaallada saxda ah ee Shiinaha ee Afrika ay u door bidayaan dalal ay ka mid yihiin USA

## warka somaliland Aqoonsashada

* https://www.firstpost.com/web-show/firstpost-africa/somaliland-hopes-for-international-recognition-under-trumps-presidency-firstpost-africa-n18g-vd825651/
* https://www.rfi.fr/en/africa/20241221-somaliland-new-president-starts-looking-for-international-recognition
* https://somaliguardian.com/news/somalia-news/somaliland-offers-us-red-sea-base-as-leverage-for-recognition/
* https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/trump-somaliland-new-country-gavin-williamson-b2648376.html
* https://www.reuters.com/world/africa/somaliland-votes-with-leaders-seeing-international-recognition-reach-2024-11-13/
* https://www.semafor.com/article/12/10/2024/somaliland-trump-white-house-looks-set-to-recognize-the-region
* https://www.theglobeandmail.com/world/article-trump-win-somaliland-independence/
* https://dabafinance.com/en/news/somaliland-holds-key-election-amid-hopes-for-us-support-on-sovereignty
* https://stratnewsglobal.com/africa/somaliland-pushes-for-global-recognition-as-opposition-leader-wins-presidential-election/
* https://thehill.com/opinion/international/4463184-recognize-somaliland-as-an-independent-nation/
* https://iafrica.com/us-lawmakers-urge-somaliland-office-to-counter-chinas-influence-in-africa/
* https://ca.yahoo.com/?err=404&err_url=https%3a%2f%2fca.news.yahoo.com%2fpresident-somaliland-seeks-international-recognition-132427792.html
*https://www.msn.com/en-gb/news/world/opinion-somaliland-is-on-the-up-thanks-to-trump-and-irro-we-can-t-let-somalia-and-turkey-try-to-drag-us-down/ar-AA1vK7Go?ocid=BingNewsVerp
Dahabka Buraaha Irshida

**Dahabka Buraaha Irshida.**

* **Ama** **Dahabka somaliland**
* **Ama**: **Buraaha Irshida**

Gobolada dahabka ah ee somalilad oo ku yaala buuralayda waqooyi ee badhtamaha somaliland ayaa waxa buurahan ka socda macdan dahab ah waxaana deegaanadan laga dhoofiyey dahab ka kooban dahab , qiyaasta dahabka somaliland ayaa lagu qiyaasay 50 ton ilaa 400 oo tan oo aan la qiyaasi karin dahabka Somaliland

## warka
Xafiiska Dowled Somaliland

**Xafiiska Dowled Somaliland**

Xafiisyada wakiilada Soomaliland ee fadhigoodu yahay hargeysa iyo wadamada aduunka , 2025-ka ilo wareedyo warbaahineed ayaa sheegaya in UK iyo USA ay xafiisyo ka furan doonaan Hargeysa.

## Maraykanka
*  Ottawa
*  Washington / Hargeysa 2025
*  Maya

## Asia
*  Riyadh
*  Taipei / Hargeysa
*  **Maya**
*  **Maya**
*  Abu Dhabi / Hargeysa
*  Ankara / Hargeysa
*  Sanaa
*  Maya
*  Maya

## Yurub
*  London / Hargeysa 2025
*  Oslo
*  Paris
*  Canberra

## Afrika
* Midowga Afrika Maya
*  Nairobe / Hargeysa
*  Cario 
*  Maya
*  Maya
*  Maya

## Dundia
Qaramada Midoobay
Naftirka

**Laftarka** ama **Naftirka** () waa faalo akan oo faracyo badan leh, waxaana badanaa laga hadlayaa murtimaalka, cilmi-nafsiga, iyo dhaqamo ruuxi. Si guud, naftu waxay tilmaamaysaa dareenka qofka ee cidda uu yahay, aqoonsigiisa, iyo haybtiisa gaar ahaaneed. Waa sida aad u aragto naftaada, sida aad la xiriirto dunida, iyo sida aad u qeexdo fikradahaaga, dareenkaaga, iyo falalkaaga.

Falsafadeyaal ama murtimaalka ayaa dood ka galay haddii naftu ay tahay shay joogto ah oo aan isbeddelin ama wax ka beddelan. Tusaale ahaan, falsafada Descartes, waxay ku dooday in naftu ay tahay mid joogto ah oo ku saleysan fikradda wacyiga ("Waxaan fikirayaa, markaa waan ahay"). Dhanka kale, falsafada Hume ayaa sheegtay in naftu ay u tahay wax ka kooban khibrado iyo dareemo kala duwan oo aan lahayn aqoonsi go'an.

Cilmi-nafsiga, nafta waxaa badanaa lagu xiraa waxyaabo sida fikradda nafta (sida aan u fikirno nafteena), qiimeynta nafta (sida aan u dareemeyno nafteena), iyo wacyiga nafta (awoodda aan u leenahay in aan ka fiirsano fikradaha iyo falalka nafteena).

Diimaha ama hidooyinka ruuxiga ah ee bariga sida Buddhism, nafta waxaa loo arkaa inay tahay khiyaali, iyadoo la muujinayo isku-xirnaansho iyo fikradda ah in fikradda nafta joogtada ah ee gooni ah aysan dhab ahaan jirin.

## fiiri
*Aqoondirsad, 
*Xiliga baraarujinta
*Gaarka maadleyda

## Fiiri
* Sokrades Socrates
* Afladon Plato
* Aristo Aristotle
* Filasoof

## Tixraac
Muxaafidnimo

**Muxaafidnimo** (;) waa afkaar iyo aragti dhaqan, bulsho, iyo siyaasadeed oo doonaysa inay kor u qaaddo oo ilaaliso machadyadda iyo dejitaanada dhaqameed, caadooyinka, iyo qiyamka. Gundhigga ugu muhiimsan ee muxaafadnimo wuxuu ku kala duwanaan karaa iyadoo loo eegayo dhaqanka iyo madaniga uu ku dhex jiro. Dhaqanka Wadamada Galbeedka, iyadoo ku xiran qaran gaar ah, dadka muxaafidka ah waxay doonayaan inay kor u qaadaan oo ilaaliyaan dejitaano kala duwan, sida qoyska kowaad, diinta abaabulan, ciidanka, qaranimada, xuquuqda gaaryeelidda hantida ku beegan, ku adeegidda xeerka sharciga, ku-janjeeridda haldoorada akhyaarta iyo maqaawiirta, iyo boqortooyada. Muxaafadiinta waxay inta badan jecel yihiin dejitaano iyo dhaqamo oo hortabinaya nidaamka habmaamuska iyo soojireenka oo waarta. 

Xildhibaanadii Anglo-Irishka ahaa ee qarniyadii 18aad, Edmund Burke, oo ka soo horjeeday Kacaankii Faransiiska laakiin taageeray Kacaankii Ameerika, waxaa loo arkaa inuu ka mid yahay aasaasayaashii fikirka muxaafadnimada ee 1790-yadii, isagoo la socda siyaasiga Savoyard Joseph de Maistre. Isticmaalka ugu horreeya ee erayga ee macnaha siyaasadeed wuxuu ka soo baxay 1818 iyadoo uu isticmaalay François-René de Chateaubriand xilliga Soo-celinta Bourbon oo doonayay inuu dib ugu celiyo siyaasadaha Kacaanka Faransiiska oo uu dhiso nidaam bulsho. 

Muxaafadnimadu wuxuu si weyn ugu kala duwan yahay iyadoo uu u habboon yahay dhaqamada iyo dhaqanka qarannada jira.  Sidaa darteed, muxaafadnimada ka yimid meelo kala duwan oo adduunka ah, mid kastaa iyadoo ilaalinaya dhaqamadiisa gaarka ah, ayaa laga yaabaa inay ku afgaranwaa noqdaan arrimo badan.  Mid ka mid ah saddexda aragti ee waaweyn ee ay weheliyaan liberalism iyo socialism, muxaafidnimo waa afkaarka shaacbaxa wadamo badan oo adduunka ah, oo ay ku jiraan Hungary, India, Iran iyo Sacuudiga.

## La Xidhiidha
* Madaxweyne
* Boqor
* Madaxweyne ku xigeen
* Ra'iisal Wasaare
* Dowlad
* Siyaasad

=Tixraac=
Beesha Reer Muuse Gabiible Aaroow

Beesha Reer Muuse Gabiible Aaroow waa beel kamid ah beelweynta Reer Geedoow. Waxa ay degaan guud ahaan Soomaaliya iyo Itoobiya.

Dhulkooda asalka waa gobolka Soomaalida Itoobiya, gaar ahaan gobolka Qallaafe (Shabeelle) oo ay degaan deegaano badan oo hoosyimaada degmada Qallaafo, kuwaas oo kala ah:-

# Kurtumaley caasimada beesha
# Balada Aamiin
# Arjac
# Yaasiin Laawe
# Buula Malas
# Isma Rabo
# Dhuungal iyo
# Dabeyl Yaaboow/Maroodiley.

Beel-hoosaadkan katirsan beelweynta Reer Geedoow ayaa ah mida dhaxalka uleh Ogaaska guud ee beelweynta Reer Geedoow.

Beeshani waxa ay ka koobantahay laba jilib oo kala ah:-

# Reer Xuunshooy oo ah jilibka dhaxalka uleh ugaasnimada guud ee beesha Reer Geedoow iyo
# Reer Abtoow oo ah jilibka dhaxalka uleh nabaddoonka guud ee beelweynta Reer Geedoow.

Waa beel ku caan ah dhiiranaanta iyo dagaalka, waxa ayna leeyihiin taariikho farabadan oo laga diiwaangeliyay.
Armaajo

**armaajo** (ingiriis: cupboard)  waa shey ka mid ah alaabta guriga ee loogu talagalay in lagu kaydiyo waxyaabaha sida sahayda, raashinka, ama alaabta kale ee guryaha lagu hayo. Eraygan mararka qaar waxa uu sidoo kale loogu isticmaalay nooc kasta oo shandad ama buug-gacmeed xiran. Si tartiib tartiib ah ayuu u badalay macnihiisii hore: miis dhinac furan oo lagu soo bandhigo sahayda, gaar ahaan saxamada, koobabka, iyo saxaradaha. Armaajo furan ee noocan ahi waxay badanaa lahaayeen inta u dhaxaysa hal ilaa saddex lakab oo lagu soo bandhigo, waxaana waqtigaas ay lahaayeen jiingado ama jiingado badan oo lagu rakibay.

## Fiiri
*Albaab

## Tixraac
Baanasho (dhaymo-nafeed)

**dhaymo-nafeed** ama **Baanasho**  (;) waxay tilmaamaysaa noocyo kala duwan oo daaweyn ah oo ay adeegsanayaan shaqaalaha samafalaha si ay u caawiyaan dadka, qoysaska, ama kooxaha si ay ula tacaalaan arrimaha shucuurta, maskaxda, ama dhaqanka. Shaqaalaha bulshada, gaar ahaan kuwa shahaadooyinka xirfadlayaasha ah ee shaqada bulshada (LCSWs), waxay bixiyaan daaweyn si ay uga caawiyaan macaamiisha inay ka gudbaan caqabadaha, hagaajiyaan caafimaadka maskaxda, iyo kor u qaadaan guud ahaan farxadda iyo daryeelka nolosha.

Baanasho waxay ku lug yeelan kartaa siyaabo kala duwan iyadoo ku xiran tababarka shaqaalaha bulshada iyo baahiyaha macaamiisha. Tusaale ahaan, daawaynta garashada-dhaqanka (CBT) waxaa badanaa loo isticmaalaa si ay macaamiishu u aqoonsadaan una beddelaan fikradaha iyo dhaqamada xunxun. Baanashada wada hadalka, oo ah hab guud, waxay u oggolaaneysaa dadka inay ka hadlaan dareenkooda iyo fikradahooda meel ammaan ah oo aan xukun lahayn. Hab kale, baano dhaqan-dhaqaaleed ee dabeecadda (DBT), waxay diiradda saartaa caawinta dadka leh shucuurta xooggan ama kuwa la tacaalaya xiriirka dadka, iyadoo la barayo xirfadaha maaraynta shucuurta iyo fiiro gaar ah. Baanasho ku wajahan xalalka ayaa ah nooc ujeedo leh oo diiradda saaraya helitaanka xalal wax ku ool ah si looga gudbo caqabadaha halkii laga eegi lahaa dhibaatada lafteeda. Baanasho ku wajahan dhaawacyada nafsiga ah waxay caawisaa dadka inay ka shaqeeyaan oo ay ka bogsadaan dhaawacyada hore iyadoo si gaar ah loo eego sida ay saameyn ugu leeyihiin xaaladdooda shucuurta ee hadda.

Samafalaha, maadlowaha iyo gadhwadaha, iyo aqoonmaalaha bulsheed, waxay u adeegsadaan daaweynta iyadoo ay ka muuqato dhinacyada bulshada ee nolosha macaamiisha, oo ay ku jiraan xiriirka, bulshada, iyo arrimaha bulshada ee ballaaran, taasoo ka dhigaysa daryeelka mid dhammeystiran. Tani waxay u oggolaaneysaa inay bixiyaan taageero aan kaliya ku saabsan caafimaadka maskaxda ee sidoo kale ka caawiya macaamiisha inay si wanaagsan uga baxaan arrimaha adag ee noloshooda. Ugu dambeyntii, daaweyntu waxay ka caawisaa dadka inay horumariyaan xirfadaha maaraynta, xakameeyaan shucuurtooda, oo ay ka shaqeeyaan waayo-aragnimooyinka adag ee ay la kulmaan iyadoo lagu siinayo taageero ammaan ah.

## Qoraalo Kale
* Caafimaad
* Cilmi
* Aqoon

## marjac
Maandoorqamax

**Maandoorqamax** (; ;  ; ) waa xaalad cilminafsi oo qofka shaqadiisu ku tiirsan tahay isticmaalka maandooraha maskaxda saameysa marar badan, sababo la xiriira xaalad isbeddel ah oo ka dhex abuuranta qofka isticmaalka maandooraha maskaxda saameeya, taasoo keenta tawin maqnaansho-maandoorka ah, oo qofka ku khasbeysa inuu mar kale isticmaalo daroogada. Ku-tiirsanaanta daroogada, oo ah fikrad ka duwan ku-tiirsanaanta maandooraha, waxaa lagu qeexaa isticmaalka daroogada ee qasbanaan leh, oo ka baxsan xakameynta, inkasta oo ay jiraan cawaaqib xumooyin. Daroogada la isticmaalo ee ku-tiirsan waa daroogo keenta abaalmarin iyo xoojinta. ΔFosB, oo ah hiddoside sameeya qoraalka hidda-wadaha, ayaa hadda loo yaqaan inuu yahay qayb muhiim ah oo caadi ah oo ka dhex muuqda horumarinta dhammaan noocyada ku-tiirsanaanta dhaqanka iyo daroogada, laakiin aan la xiriirin ku-tiirsanaanta.

Kala-soocida Caalamiga ah ee Cudurrada (ICD) waxay ku tilmaantaa ku-tiirsanaanta maandooraha inay tahay cudur maskaxeed iyo dabeecadeed. Iyadoo la raacayo qaabka buugga 4-aad ee Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-IV), ku-tiirsanaanta maandooraha waxaa loo qeexaa sida ku-tiirsanaanta daroogada, waxaana la ogaan karaa iyada oo aan la helin calaamadaha ka-dhaafida. Waxaa sidaas lagu sharaxay: “Marka qofku sii wado isticmaalka khamri ama daroogo kale inkasta oo ay jiraan dhibaatooyin la xiriira isticmaalka maandooraha, waxaa la ogaan karaa ku-tiirsanaanta maandooraha. Isticmaalka qasbaysan iyo soo noqnoqda wuxuu keeni karaa in la yeesho dulqaad xagga saameynta daroogada iyo calaamadaha ka-dhaafida marka isticmaalka la dhimayo ama la joojiyo. Tani, oo ay weheliso Isticmaalka Maandooraha, waxaa loo tixgeliyaa Cudurro Isticmaalka Maandooraha." DSM-5 (oo la sii daayay 2013) ayaa meesha ka saartay isticmaalka maandooraha iyo ku-tiirsanaanta maandooraha waxaana lagu bedelay qaybta Cudurrada Isticmaalka Maandooraha. Tani waxaa lagu sameeyay sababtoo ah "dulqaadka iyo ka-dhaafida ee horey u qeexi jiray ku-tiirsanaanta waxay dhab ahaan yihiin jawaabo caadi ah oo loogu talagalay dawooyinka la qoray ee saameeya nidaamka dareenka dhexe mana muujinayaan si gaar ah jiritaanka maandoorqamaxnimo."

## Eeg
* Shaacbax

## Tixraac
Dhalanteedayn

**Dhalanteedayn**' ama **Waaqacbeel** (;) waa nooc ka mid ah khiyaano-damiireed oo qof ama koox ka dhigaya qof kale inuu shaki geliyo dareenkiisa, xasuustiisa, ama xaqiiqadiisa. Waxay inta badan ku lug leedahay qofka waaqacbeel-ka oo been sheegay, macluumaadka khiyaameynaya, ama bixinta xog khaldan si uu u sameeyo in dhibanaha uu dareemo jahwareer, kalsooni darro, ama shaki nafsiyan.

Ereyga Ingiriisiga ee "gaslighting" wuxuu ka yimid filimkii 1944 ee Gaslight, halkaas oo ninku uu naagtiisa ku khiyaaneeyo isagoo ka dhigaya inay u maleyneyso inay waalan tahay, isagoo dimmayo nalalka gaaska isla markaana ku andacoonaya in isbeddelka iftiinka uu yahay waxa ay kaliya aragto.

Waaqacbeel waxay ka dhici kartaa noocyo kala duwan oo xiriir ah, oo ay ku jiraan xiriirrada jacaylka, saaxiibtinimada, ama xitaa goobaha shaqada. Waxaa loo arkaa inuu yahay nooc ka mid ah xadgudubka shucuurta, waxaana uu saameyn weyn ku yeelan karaa caafimaadka maskaxda iyo farxadda dhibanaha.

## fiiri
*indhaddaalis

## Tixraac
Inanlayaal

**Inanlayaal** (;) waa nidaam dhaqan ama bulsho oo ah in ninku, kadib guurka, u guuro inuu la noolaado ama u dhow yahay qoyska xaaskiisa. Nidaamkan, lamaanaha cusub waxay ku noolaadaan ama ku dhow yihiin bulshada ama guriga xaaska, halkii ninku ku noolaan lahaa. Caadadaan waxaa badanaa laga helaa bulshooyinka diiradda saaraya dhaxalka hooyada (matrilineal), halkaas oo soo jireenka iyo dhaxalka loo raaco hooyada halkii laga raaci lahaa aabaha. Matrilocality waxaa laga helaa bulshooyin ka yar sida patrilocality, halkaas oo xaasku u guurto inay la noolaato ama u dhowdahay qoyska ninkeeda.

## Sidoo kale fiiri
* Guur
* Meher

## Xigasho
Dirtiris

**Dirtiris**, ()  waa daraasaadka cilmiga qoysaska, abtirsiinta iyo hooyotirsiinta, taariikhda qoyska, iyo raadinta asalkooda. Baarayaasha qoyska waxay isticmaalaan wareysiyo afka ah, diiwaannada taariikhiga ah, falanqaynta hidda-wadaha, iyo diiwaanno kale si ay xog uga helaan qoyska iyo inay muujinayaan xiriirka qoyska iyo raad-raaca xubnahooda. Natiijooyinka waxaa badanaa lagu soo bandhigaa jadwal ama waxaa lagu qori karaa sidii sheekooyin. Dulucda taariikhda qoyska waa ka ballaaran tahay dirtiriska, waxayna ka kooban tahay ma ahan kaliya raad-raaca, laakiin sidoo kale taariikhda qoyska iyo bulshada iyo taariikh nololeedka.

Diiwaanka shaqada dirtiriska waxaa lagu soo bandhigi karaa sida "dirtiris", "taariikhda qoyska", ama "geed qoys". Micnaha ciriiriga ah, "dirtiris" ama "geed qoys" waxay raacaan dhaxalka qof keliya, halka "taariikhda qoyska" ay raacaan awooweyaashii qofka, laakiin erayadan waxaa badanaa loo isticmaalaa si isku beddelan. Taariikhda qoyska waxay sidoo kale ka mid noqon kartaa xog dheeraad ah oo ku saabsan nolosha qofka, dhaqanka qoyska, iyo wixii la mid ah.

Raadinta taariikhda qoyska iyo asalkooda waxay badanaa qaataan dhowr ujeeddo, oo ay ku jiraan rabitaanka in qoyska laga dhigo mid muuqda taariikhda guud, dareenka masuuliyadda ee ilaalinta waxyaabaha soo jireenka ah ee jiilalka soo socda, iyo raaxaysiga nafta ee sheekooyinka saxda ah. Baaritaanka dirtiriska sidoo kale waxaa la sameeyaa ujeeddooyin cilmi-baaris ama cadaalad ah, ama si loo raadiyo dhaxlayaasha sharciga ah ee si toos ah u dhaxla dhaxalka iyadoo loo marayo sharciga dhaxalka ee aan loo xusin.

## Tixraac
Molly Phee

Molly phee Xafiiska Afrika ee Maraykanka oo ka shaqeeya dhinacyada kala duwan ee waddan kasta, xafiiska Maraykanka ee gobolka Afrika
Waaxda Afrika Isbania

https://www.exteriores.gob.es/en/PoliticaExterior/Paginas/Africa.aspx

en office of africa of spain

Xafiiska Afrika ee Isbaanishka oo ay dalalku ka muujiyaan gobollo diblomaasiyadeed iyo degaan iyo siyaasad
## Waddanamaha
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Waddnamaha kale
Waaxda Afrika Waddanka Jabaan

https://www.mofa.go.jp/region/africa/index.html

en: office of africa of japan

Xafiiska Afrika ee Japan oo ka shaqeeya siyaasadda iyo dipomasyada gobolka Afrika iyo Japan
## Waddanamaha
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Waddnamaha kale
Waaxda Afrika Turkey

**Waaxda Afrika Turkey**
https://www.mfa.gov.tr/turkiye-africa-relations.en.mfa

Xafiiska africa ee turkiga oo ka shaqeeya arimaha siyaasada afrika
Waaxda Afrika Taiwan

https://en.mofa.gov.tw/CountryAreaInfoEn.aspx?CASN=2&n=1289&sms=0
office of africa of taiwan

Xafiiska Afrika ee Taiwan oo ka shaqeeya adeegyada diblomaasiyadeed ee dalalka
Doorashooyinka Somaliland 2029

**Doorashooyinka Somaliland 2029**

Doorashada Somaliland ee 2025 ka dhici doonta bariga Afrika , Somaliland waxa ka jira 3 xisbi oo kala ah kulimye , udub iyo waddani oo u tartamaya xisbiyada

* Xisbiga UDUB
* Xisbiga Kulmiye
* Xibiga Waddani

## Sido kale Firi
*Doorashooyinka Somaliland
Qaraabakiil

**Qaraabakiil** (af-ingiriis: nepotism) ama **gabood** waa falka in la taageero qaraabada ama asxaabta, gaar ahaan iyadoo loo siinayo shaqooyin ama faa'iidooyin kale, iyada oo aan loo eegin kartida ama xirfada qofka. Eexaysigan, kalaxigsigan iyo sinjifaquuqan wuuxu badanaa ka dhaca goobaha shaqada, siyaasadda, ama ururada kale, halkaas oo dadka ku saayirsan dadabsi oo haysta awood dadabsi ay ku dalacsiiyaan ama shaqaaleysiyaan xubnaha qoysaskooda ama asxaabtooda iyagoo dayacsan dadka kale oo xirfad leh ee si fiican u qalma. Dhaqankan guud ahaan waxaa loo arkaa mid aan anshax ahayn, sababtoo ah waxay hoos u dhigeysaa sinaanta iyo galabsanaanta ku saleysan xirfadda.

## tixraac
Dhaqan-mahiibso

**Dhaqan-mahiibso** (; ) waa qaadashada dhaqan khaas ah, iyagoo loo la ansixinaynin goobta ay dhaqankaas ka timid. Tani waxay si gaar ah u noqonkarta mid xasarado abuurta marka xubnaha dhaqan dadabsi badan leh ama nashiro leh ay ka soo amaahdaan dhaqamada umadaha tiro yar. Marka xubnaha dhaqamada gacansaraya leh ay nuqul ka sameeyaan qaybaha dhaqamada kooxaha tiro yar, isla markaana qaybahaas loo isticmaalo meel ka baxsan macnaha dhaqanka asalka ah – mararka qaarkoodna si ka soo horjeeda rabitaanka xubnaha dhaqanka soo saaray – falka dhaqan-mahiibsiga inta badan waxaa loo arkaa fal taban. Dhaqan-mahiibsiga waxay ka mid noqon kartaa dhiigmiirto, ama  tunjileecsi ku aadan, dhaqanka diinta, talaabooyinka qoob-ka-ciyaarka, moodada, astaamaha, luqadda, taariikhda iyo muusiga dhaqanka kale.

## External links
Dabaqada dhaqaajin leh

**Rogmashada Dabaqada**  (;) ama **dabaqada dhaqaajin leh** waa dhaqaaqa shakhsiyaadka, qoysaska, guryaha ama kooxo kale oo dadka ah gudaha ama u dhexeeya tabooyinka bulshada ee bulsho. Waa isbedel ku yimaada heerka bulshada marka loo eego goobta bulshada ee qofku ku jiro bulshada la siiyay. Dhaqaaqani wuxuu ka dhacaa lakabyo ama heerar kala duwan oo nidaam furfuran ee kala soocidda bulshada. Nidaamyada kala soocidda furan waa kuwaas oo ugu yaraan qiime la siiyo astaamaha heerka lagu guuleysto ee bulshada. Dhaqaaqani wuxuu noqon karaa mid hoos u dhac ah ama kor u kaca. Calaamadaha rogmashada dabaqada sida waxbarashada iyo fasalka ayaa loo adeegsadaa in lagu saadaaliyo, laga wada hadlo, lana barto horumarka shakhsi ama koox bulsho ahaan.

## Sidoo kale eeg
* Musuqmaasaq
*Sabool

## Tixraac
AMC

**AMC** (**American Movie Classics**) waa kanaalka fiilada Mareykanka iyo hantida calanka ee AMC Networks. Waxaa la bilaabay dabayaaqadii 1984-tii, kanaalka wuxuu sii daayay filimaan heersare ah ka hor 1970-yadii, oo la mid ah Turner Classic Movies, kanaalka hore ee ay xafiiltamaan, ilaa 2002, markii AMC uu ka fariistay magaca American Movie Classics taasoo ka dhalatay isbeddel weyn oo ku yimid barnaamijkiisa, maantana wuxuu sii daayaa bandhigyo asal ah kuwaas oo u badan riwaayado iyo dokumentiyo, iyadoo la sii daayo barnaamijka filimada, si gaar ahna loo sii daayo barnaamijyada telefishanka.
TNT

**TNT** (**Turner Network Television**) waa kanaalka fiilada Mareykanka ee uu leeyahay Warner Bros. Discovery. Waxaa la bilaabay Oktoobar 3, 1988. Ujeedada asalka ah ee TNT waxay ahayd in la sii daayo aflaanta qadiimiga ah iyo taxane telefishan kuwaas oo Nidaamka Warbaahineed ee Turner uu ilaalinayo xuquuqda qulqulka iyada oo loo marayo kanaalka walaasha TBS.
Baadari (chess)

**Baadari (ciyaar)** (;) waa galab ka mid ah ciyaarta chess (dheel). Wuxuu baadarigu ku dhawaaqa iyo wax ku qafaala xagalka xaglagooye. Ciyaartooy walba wuxuu ciyaarta ku bilaabma laba baadari. Goobta bilaabanka waa C1 iyo f1 dhanka baadariga cadaan, iyo C8  iyo f8 dhanka baadariga madow.

## Sidoo kale fiiri
* Feedh
* Ciyaaro
* Noocyada Dagaalka Ciyaaraha

## Tixraac
Fardoole

**Fardoole (ciyaar)** (;) waa galab ka mid ah ciyaarta chess (dheel). Wuxuu fardoolaha ku dhawaaqa iyo wax ku qafaala xagal labo afargees xariiqtaag iyo hal afargees xariiqjiif; ama xagal laba afargees xariiqjiif iyo hal afargees xariiqtaag, isagoo boodboodi kara oo dhaafaya galabyada kale. Ciyaartooy walba wuxuu ciyaarta ku bilaaba laba fardoole.

## Sidoo kale fiiri
* Feedh
* Ciyaaro
* Noocyada Dagaalka Ciyaaraha

## Tixraac
Daar

**Daar (ciyaar)** (;) waa galab ka mid ah ciyaarta chess (dheel). Wuxuu galabka daarta ku dhawaaqa iyo wax ku qafaali kara xagalka xariiqtaag iyo xagalka xariiqjiif oo bood-la'aan ah. Xirfada kale ay daarta leedahay waa "Kastling" / "Castling" ama "qalcadeynta". Micnaha qalcadaynta waa in boqorka iyo daarta weydaarsadaan anbahooda ama jagadooda.

## Sidoo kale fiiri
* Feedh
* Ciyaaro
* Noocyada Dagaalka Ciyaaraha

## Tixraac
Hoosjooge

**Hoosjooge (ciyaar)** (;) waa galabka ugu badan iyo galabka ugu daciifsan ee ciyaarta chess (dheel). Wuxuu galabka hoosjoogaha ku dhawaaqa xagal xariigtaag, labo ama hal jeer marki hore, iyo hal jeer oo kali ah inta ka dambaysa. Laakinse wuxuu hoosjoogaha wax ku qafaali kara xagal xaglagooye oo kali ah oo hal afargees dhinaca hore. Ciyaartooy kasta wuxuu ciyaarta ku bilaabma sideed galab oo hoosjooge ah. Galabyadaas cad waxay joogaan afargeesyada a2 ilaa h2, iyo kuwa madow waxay joogaan a7 ilaa h7.

## Sidoo kale fiiri
* Feedh
* Ciyaaro
* Noocyada Dagaalka Ciyaaraha

## Tixraac
Geesoole

**Geesoole** (af-ingiriis: polygon)  waa qaab leh duruufo saani ama saloog. Geesoole waxay yeelan kartaa dhinacyo badan, laakiin dhammaan duruufahood waa inay noqdaan saani ama saloog oo isku xiran yihiin. Tusaale ahaan, saddex-gees waa geesoole leh 3 dhinac, iyo afar-gees waa geesoole oo leh 4 duruufo. Geesoolaha waxay noqon karaan weyn ama yar, laakiin haddii ay leeyihiin xuduudo toosan oo ay sameeyaan qaab, waa geesoole.

Geesoole wuu kaga duwan yahay shaxan.

## tixraac

## Sido kale eeg
*Saddex-xagalka violet
Shaxan

**Shaxan** (af-ingiriis: shape)  waa sida shaygu u isku dhisan yahay ama sida uu uga muuqdo dibadda. Tusaale ahaan, kubaddu waa shaxan wareegsan, waxayna tahay 3D (3-dimensional) sababtoo ah waxay leedahay qoto dheer, tooxnaan, baaxad, ballac, iyo dherer. Saddex-jibbaarane waa shaxan kale, waana sida sanduuq oo kale: waxay leedahay lix wajiyo oo afargees ah, sidoo kale waa 3D. Marka aad eegto waxyaabaha adduunka ku jira, sida kubbadda basketball-ka ama sanduuqa, waxaad aragtaa qaabab kala duwan sababtoo ah sida ay u dhisan yihiin iyo sida ay u qaataan taako.

Shaxan wuu kaga duwan kara geesoole.

## tixraac

## Sido kale eeg
* Geesoole
*Saddex-xagalka violet
Showtime

**Showtime** waa kanaalka fiilada Mareykanka ee ay iska leedahay Paramount Global. Waxaa la bilaabay July 1, 1976. Barnaamijyada kanaalka waxaa ka mid ah taxane telefishan oo asal ah oo si gaar ah loogu soo saaray shabakadda tooska ah oo loo sameeyay adeegga la wadaago ee Paramount+ adeegga streaming, tiyaatarada la sii daayay iyo sawirro madax-bannaan, dukumentiyo, iyo majaajillo marmar ah oo taagan, filimada TV-ga loo sameeyay, iyo barnaamijyada dadka waaweyn ee softcore.
Laanqayr

**Laanqayr** (af-ingiriis: cross) waa shaxan, geesoole ama qaab joometeri ah oo ka kooban laba khad ama barood oo iskhilaafa, inta badan qaab "+" ah. Waxaa lagu gartaa inuu leeyahay afar gacmood oo isku mid ah ama cabirro kala duwan oo ku kulma meel dhexe, badanaa xaggeeda 90 xagal. Laanqayrta wuxuu inta badan xiriir la leeyahay astaamo diimeed ama dhaqan, sida laanqayrta Masiixiga, laakiin sidoo kale wuxuu ka muuqan karaa naqshad, dhismo, iyo xisaab.

Guud ahaan, laanqayrta waxaa lagu tilmaami karaa sidan:

*Qaabka: Laba khad oo iskhilaafa oo ku kulma meel dhexe, abuuraya afar gacmo.
*Jihada: Gacmooyinka waxay noqon karaan mid isku cabbir tiran, abuuraya calaamadda "plus", ama kuwo aan isku cabbir tirneyn, taasoo abuuraysa noocyo kale sida "laanqayrta Giriiga" (gacmo isku cabbir tiran) ama "laanqayrta Latin" (gacmo aan isku cabbir tirneyn).
*Summad: Qaabka laanqayrta wuxuu leeyahay macneyaal badan oo dhaqan, diimeed, iyo taariikhi ah, gaar ahaan inuu yahay astaan ​​diimeed oo Masiixi ah, oo matalaya xil-gaadhista Ciise.

## tixraac

## Sido kale eeg
*Saddex-xagalka violet
Salxaale

**Salxaale** (af-ingiriis: rectangular cuboid) waa shaxan, geesoole ama qaab saddex-geesood ah oo leh lix wajiyo oo laydi ah, laba iyo toban duruufo, iyo sideed geesas. Waxay u eegtahay sanduuq oo dhammaan xagaladu (90 digrii) waxay ku yaalliin gees kasta. Qaabkani wuxuu yeelan karaa cabbiro kala duwan oo dherer, ballac, iyo sarre, laakiin dhammaan xagaladu mar walba waa toosan. Haddii dhammaan dhinacyada salxaale toosan ay isku mid yihiin, waxay isu beddeli doontaa Saddex-jibbaarane. Tusaalooyin qalabo ah oo qaabka salxaale ah waxaa ka mid ah shayada sida sanduuqyada cunto-milixda, sanduuqyada kabo, iyo bulukeeti.

## tixraac

## Sido kale eeg
* Geesoole
*Saddex-xagalka violet
Indhaddaalis

**Indhaddaalis** (;) waa muuqaal dhalanteed ah oo dhaca marka iftiinka la jajabiyo (la fido) sababo la xiriira farqiga heerkulka iyo cufnaanta hawada. Tani badanaa waxay ka dhacdaa meelaha kulaylka sida waddooyinka ama lamadegaanka, halkaas oo dhulka uu ka kulul yahay hawada sare ee ka sarreysa. Dhulka kulul wuxuu kululeeyaa lakabka hawada ee si toos ah uga sarreeya, taas oo ka dhigaysa in hawadu noqoto mid aan cufneyn marka loo eego hawada qabow ee sare ka jirta. Natiijada, raysyada iftiinka ayaa la jebiya marka ay ka gudbaan lakabyada hawadaas, taas oo keenta in la arko muuqaal biyo ama shay fog.

Indhaddaalis-ka ugu caansan ee dadku la kulmaan waa indhaddaalis-ka sareeya, kuwaas oo ka dhigi kara shayyo fog sida maraakiibta, buuro ama dhismayaal inay muuqdaan kuwo cirka ku jira oo ka sarreeya meesha ay dhab ahaan ku jiraan, iyo indhaddaalis-ka hooseeya, kuwaas oo badanaa u muuqda sidii harooyin biyood oo dhulka ku yaal, in kastoo aysan jirin wax dhab ah oo halkaas ka jira.

Indhaddaalis ma aha wax dhab ah; waa kaliya burbur muuqaal ah oo ka dhasha iftiinka oo ku safra hawada oo heerkulkeeda iyo cufnaanteeda ay kala duwan yihiin.

## fiiri
*Dhalanteedayn

## Tixraac
Angga Dermawan

**Angga Dermawan** (wuxuu dhashay Oktoobar 6, 1998, Tarnate, da'da 25) waa heesaa iyo qoraa Indonesian ah.

## Shaqo
Angga Dermawan waa heesaa leh sifooyin cod iyo muusik gaar ah qaabka Bariga Indonesia. Hadda waxa uu ka mid yahay jowharadaha bariga oo aad ugu faana heesihiisa gaarka ah isaga oo isticmaalaya afka gobolka. Hibada heesahiisa ayaa la soo saaray muddo dheer, 2012, Angga wuxuu qaatay feerka garaaca isagoo is-baray. Dadaalkiisu ma ahayn wax aan waxba tarayn, 2014, Angga waxaa la og yahay inuu ku guuleystay tartanka garaacista ee Ternate. Intaa ka dib waxa uu bilaabay ka qayb galka tartamo kale sida Bandhiga garaaca garaaca ee Java ee lagu qabtay Yogyakarta, 2016.

## Muuqaalka warbaahinta kale
Abaalmarinta *Anugerah Musik Indonesia* ee Abaalmarinta ugu Fiican Soo saarista Heesaha Luuqadda Gobolka waxa la bixiyay tan iyo dhacdadii toddobaad ee 2003. Qaybtan waxa la siiyaa jilaagii sida ugu wanaagsanayd loo sii daayay luqadda gobolka.
{| class="wikitable"
! Sannadka
! Qaybta
! Shaqada
! Go'aan
|-
|rowspan="5"|2023
|rowspan=""|*"AMI Awards Best Regional Language Song Production Work "* 
|rowspan=""|Dola Dola
|
|-

## Tixraacyada
Qaryad (Jees)

**jees** ama **qaryad** (af-ingiriis: homestead) waa deegaan yar oo ka yar buulo, badana ka kooban laba, hal ama saddex guri. Jees waa meel iskeed u shaqeysa, oo badanaa ka kooban guri iyo dhul ku hareeraysan oo loo isticmaalo beero ama ujeeddooyin shaqsiyeed. Badanaa waxay ka yar tahay tuulo waxayna inta badan leedahay qof ama qoys kaliya oo leh. Ujeedada waxaa la saaraa isku filnaansho, iyadoo aan lahayn qaab-dhismeed bulsho ama mid wadaag ah sida tuulo.

## fiiri
*magaalo
*tuulo

## tixraac
Buulo

**Buulo** ama **qaryad** (af-ingiriis: hamlet) waa deegaan aad u yar, oo caadi ahaan ku nool dadka ka yar 100 qof, oo ka yar tuulo, laakinse ka weyn jees. Waxay leedahay dhismayaal kooban, taasoo ka dhigaysa inay tahay bulsho fudud oo yar. Marka laga hadlayo bulshooyinka raadinaya raashinka, "qaryad bulsho" waxay tixraacaysaa nooca ugu aasaasiga ah ee bulshooyinka. Kooxahani guud ahaan waxay ka kooban yihiin 30 ilaa 50 qof, kuwaasoo badanaa ah qoys weyn ama qabiil yar. Bulshooyinkan ma aha kuwo waaweyn, dadka ku noolna waxay inta badan wadaagaan xiriir qaraabo xooggan.

## fiiri
*magaalo
*tuulo

## tixraac
Xifaal

"**Xifaal**" (ingiriis: absurdity, ridiculous) waa xaalad ama duruufo ah in wax aan macne lahayn, aan macquul ahayn, ama sidaa darteed aan caqli lahayn. "Xifaal" waa sifo loo isticmaalo in lagu tilmaamo xifaalka, tusaale ahaan, "Tyler iyo wiilasha ayaa ka qoslay xaaladda xifaalka ah."  Xifaalka waxaa loo dhigaa si ka soo horjeeda inay tahay mid dhab ah ama macquul ah. Isticmaal guud ahaan, xifaal waxay la mid noqon kartaa "nonsense", micna la'aan, waxyaabo aan macno lahayn, nacasnimo, kala duwanaansho, ama xishood. Isticmaal khaas ah, xifaal waxay la xiriirtaa xadgudubyo ku saabsan fikradaha xun ee aan macquul ahayn ama xiisad la'aan; qosolka ayaa la xiriira xadgudubyo ku saabsan isku dhafka aan habboonayn, qosolka, iyo dhaleeceynta; iyo "nonsense" waxaa la xiriirta macno la'aan.
Xuubcaaro

**Xuubcaaro**,  (; )  waa qaab-dhismeed ay sameeyaan caarcaaro ka samaysan cureeji, taasoo inta badan loo isticmaalo in lagu qabsado ugaar, lagu abuuro hoy, ama lagu dhigo ukunta. Caarcaaro waxay soo saaraan cureeji oo ka yimaada qanjir ee caloosha, waxayna isku bedeshaa cureeji kala duwan oo ku saleysan nooca cureeji. Nooca ugu caansan waa xuubcaaro "orb", kaas oo leh qaab wareegsan oo siman. Xuubcaaro ah waxaa laga helaa qaabab kala duwan, sida xuubcaaro xaashida, shabagga, iyo xuubcaaro daloolka ah, iyadoo ku xiran nooca caarcaaraha iyo ujeedada xuubcaaraha. Cureejigaas aad ayey u xoog badan tahay oo fudud, taasoo u oggolaanaysa caarcaaraha inay ugaarsato cayayaanka duulaya iyadoo aan dadaal badan sameyn.
Tababar kasjil

**tababar kasjil** (ingiriis: computer literacy)  waxaa loo qeexaa sidii aqoonta iyo awooda lagu isticmaalo kasjil iyo farsamo la xiriirta si hufan, iyadoo heerarka xirfadda ay u dhexeeyaan isticmaalka aasaasiga ah ilaa barnaamijyada kasjil iyo xallinta dhibaatooyinka heer sare ah. Aqoonta kasjilka sidoo kale waxay tixraaci kartaa heerka raaxada ee qofka uu ka qabo isticmaalka barnaamijyada iyo codsiyada kasjilka. Qayb kale oo qiimo leh waa fahamka sida kasjilka u shaqeeyaan iyo u hawlgalaan. Aqoonta kasjilka waxaa laga sooci karaa barnaamijyada kasjilka, kuwaas oo diiradda saaraya naqshadeynta iyo koodhka barnaamijyada kasjilka halkii laga eegi lahaa aqoonta iyo xirfadda isticmaalka. Dalal kala duwan, oo ay ku jiraan Boqortooyada Midowday iyo Maraykanka, ayaa sameeyay hindisayaal lagu horumarinayo heerarka aqoonta kasjilka ee qaranka.

## tixraac
Hoyga-jiifka

**Hoyga jiifka** ama **hotel** (;) waa goob ganacsi oo bixisa hoy, meel lagu nasto, iyo adeegyo kala duwan oo loogu talagalay martida, badanaa booqashooyin gaagaaban. Waxa uu badanaa bixiya q rooms ama qolal leh sariiro, musqulo gaar ah, iyo adeegyo sida Wi-Fi, telefishan, iyo mararka qaar adeegyo cuntada ah (sida quraac ama adeegyo qolka). Hoyada jiifka waxay ku kala duwan yihiin cabbir iyo tayada, laga bilaabo kuwa yaryar oo qiimo jaban leh ilaa kuwa waaweyn ee raaxada leh. Qaar ka mid ah hoyada jiifka sidoo kale waxay bixiyaan adeegyo dheeraad ah sida barkado, jimicsi, qolalka shirarka, iyo spa. Badanaa waxay ku yaalliin meelaha dalxiiska ama ganacsiga, waxaana loogu talagalay in lagu qaabilo dalxiisayaasha iyo safarka ganacsiga.

## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Dhisme
* Adeeg bulsho

## Xigasho
Cudursheeg

**Cudursheeg** (; ) waa geeddi-socodka go'aaminta cudurka ama xaaladda sharxaysa astaamaha iyo calaamadaha qofka. Badanaa waxaa loo yaqaan cudursheeg iyadoo macnaha caafimaad uu yahay mid dahsoon. Macluumaadka loo baahan yahay si loo sameeyo cudursheeg guud ahaan waxaa laga ururiyaa taariikhda iyo baaritaanka jirka ee qofka raadinaya daryeel caafimaad. Badanaa, hal ama in ka badan oo habraacyo baaritaan caafimaad, sida tijaabooyinka caafimaadka, ayaa sidoo kale la sameeyaa inta lagu jiro hanaanka. Mararka qaar, cudursheeg kadib dhimashada waxaa loo tixgeliyaa nooc ka mid ah cilmi baarista caafimaad.

Cudursheeg badanaa waa mid adag sababtoo ah calaamado iyo astaamo badan ayaa aan ahayn kuwo gaar ah. Tusaale ahaan, casaanka maqaarka (erythema), keligii, waa calaamad muujinaysa dhibaatooyin badan, sidaas darteed ma sheegin xirfadlaha caafimaadka waxa khaldan. Sidaas awgeed, cudursheeg soocid, oo lagu barbardhigo oo la falanqayn dhigayo dhowr suurtagal ah, waa in la sameeyaa. Tani waxay ku lug leedahay iswaafajinta qaybaha kala duwan ee macluumaadka ka dibna aqoonsiga iyo kala soocidda qaababka. Mararka qaar hanaanka wuxuu fududaanayaa iyadoo la helayo calaamad ama astaamo (ama koox calaamado ah) oo ah kuwa tilmaamaya cudur gaar ah.

Curusheeg waa qayb muhiim ah oo ka mid ah habraaca booqashada dhakhtarka. Marka loo eego xagga tirakoobka, habraaca cudursheeg wuxuu ku lug leeyahay tijaabooyin kala saarista.

=Qoraalo kale=
* Xaalad dabadheeraad ah
*Xanuun
*Bakteriya
* Faafida

=Tixraac=