Qabsashada Makka

**Furashada makka** (afka carabiga; **فتح** **مكة**) waxey ahay markii muslimiinta ka qabsadeen gaalada qureysh magaalada barakeysan ee makka, Taariikhda waxey ahayd 20ka ramadaan sanadii 8aad ee hijiriga oo waafaqsan 20ka janawari 630 miilaadi.

## Hordhac
Tan iyo markii uu Rasuulka  ka dhisay dawladiisa magaalada madiina waxaa u dhaxeeyay muslimiinta iyo gaalada qureysh colaad aa kala joogsi lahayn, Dagaalo lagu riiqmay ayaana dhex maray sida Dagaalkii badar, Dagaalkii uxud iyo Dagaalkii axzaab, muslimiinta ayaana awooday inay iska caabiyaan weerarada ay gaalada wado, dagaalkii axzaab kadib ayaga ayaa ahaa kuwo duulaan tago.

Magaalada Makka ahmiyad weyn ayee u lahayd islaamka, sababtoo ah waxaa ku taalo kacbada iyo goobaha loo xaj tago, muslimiinta waxey had iyo jeer ahaayeen kuwo hadaf ka dhigta hiigsiga furashadeed.

Sanadkii lixaad ee hijriga Rasuulka  ayaa la soo baxay 1500 oo saxaabada ah, waxeyna rabeen gudashada xajka, wax hub ahna ma aynan wadan, Hadyi dhan 70 geel ah ayee wateen markeey gaareen xudeybiya oo 14.5 KM u jirta makka, Qureysh ayaa soo dirtay ergo see uga wardoonaan, rasuulka scw ayaa u sheegay inuu dagaal u imaan ee uu cumro rabo inuu guto, laakin qureysh way diiday inay muslimiinta galaan Makka, Rasuulka  ayaa u diray cusmaan bin cafaan soo u qanciyo, balse way ceshadeen wax qabar ahna lagama helin, waxaa muslimiinta ku dhex faafay in la dilay Cusmaan, Saxaabada ayaa u istaagay inay Nabiga   kula mubaayacoodaan dagaal beecadaan ayaa loogu magac daray beecatu ridwaan, balse mudo ka dib waxaa cadaatay in Cusmaan wali noolyahay qureyshna waxey dalbadeen hishiis.

### Hishiiska xudeybiya
Waxey kala saxiixdeen Quraysh iyo Rasuulka   hishiis loo yaqaan "'''Hishiiskii xudeybiya'''", Qureysh waa ka socday dhankooda suheyl bin camar

Qodobadaan hishiiskan ayaa ahaa

*In ay muslimiinta laabtaan sanadkaan, laakin sanadka dambe ay gutaan cumradooda.

*In muslimiinta ay soo celiyaan cidii u timaado oo Muslim ah, Qureyshna aysan celin cidii muslimiinta ka timaada

*Hishiis nabadeed oo soconaaya mudo toban sano ah

Hishiiska waxaa qeyb ka ah dhinac walbo qabiilka ay isbahaysi wadaagaan, (Qabiilka khuzaaca ayaa galay isbhaysi muslimiinta) (Qabiilka banii bakar bin cabdi manaat ayaa galay isbahaysi qureysh).

Hishiiskaan ka dib muslimiinta waxey gooraceen hadiyigooda, Madiina ayeena ku noqdeen, sanadka 7aad ayeena guteen cumradooda.
### ka bixida Qureysh hishiiska
Labo sano ka dib hishiiskan waxaa dhacay dagaal inuu ka dhex bilaawday qabiilada khuzaaca iyo banii bakar, Qureysh ayaa si qarsoodi ah ku saaciday banii bakar hub iyo ciidan, arintaas oo burineysay hishiiskii ay la galeen Muslimiinta, waxaa lagu laayay khuzaaca gudaha makka xitaa xramka, khuzaaca ayaa ogaysiiyay Nabiga  waxa ay qureysh sameesay waxeyna ka dalabeen gurmad iyo hiil, Nabiga  ayaa balan qaaday inuu u hiilin doono, 

Abuu sufyaan ayaa ogaaday khuzaaca inay Nabiga  la kulmeen, wuxuu ka baqay caaqibada ka dhalan doonto arintaas, si deg deg ah ayuu usoo aaday Madiina, waxa oo u galay gabadhiisa Ramla oo xaaskii rasuulka scw ahayd, wuxuu damcay inuu ku fariisto gogosha rasuulka scw balse wey ka laabtay, wuxuu dhahay maxaa ka wadaa? Waxey ugu jawaabtay; waa gogoshii rasuulka scw adigana gaal najis aa tahay, wuxuu yiri walee gadaashey shar baa ku gaartay. Abuu sufyaan waxa uu la kulmay Nabiga  waxa uuna kala hadlay cusbooneysiinta hishiiska laakin Rasuulka  uma jawaabin, wuxuu u tagay Abuubakar, Cumar iyo Cali see Nabiga  ugala hadlaan, hase yeeshee waxba kama dheefin, ugu dambeyn ratigiis ayuu koray wuuna iska soo laabtay. 
## Muslimiinta oo ku sii jeeda makka
Nabi Muxamad  wuxuu faray saxaabadiis inay diyaar garoowaan asigoo cidna u sheegin halka lagu wajahan yahay, xitaa saaxibkiis ugu dhawaa Abuubakar uma sheegin, ayadoo sidaas ah hadana Xaadib bin biltaca oo saxaabada ka mid ahaa ayaa u diray Qureysh fartiin oo ugu digaayo Rasuulka scw inuu ku soo wajahan yahay, wuxuu fartiinta usii dhiibay naag Makka u jeeday, Jibriil CS ayaa u waxyooday Nabiga  arinta xaadib uu sameeyay, wuxuuna Nabiga  ka daba diray naagta Zubeyr bin Cawaam, Cali bin Abii daalib iyo Miqdaad bin aswad wey haleeleen waxeyna ka soo qaadeen waraaqdii. Nabiga  ayaa u yeeray Xaadib wuxuu weydiiyay sababta ku kaliftay waxa uu sameeyay, Xaadib ayaa ku jawaabay "waxaa rabay abaal inaa ku lahaado agtooda maadaama ilmiheeya ay Makka joogaan, Cumar bin khadaab ayaa yiri: "*iidaay Rasuulkii allow aa qudha ka jaree waa munaafaq khaa'in ah*" Rasuulka  ayaa dhahay "***Waa Ahlu-badar, Ahlu-badar na Alla wuu u dhaafay wax walbo ay sameeyaan*** waxaa ku soo dagtay sababkiisa suurada Mumtaxina.

Ciidankii Muslimiinta la diyaariyay waxey gaareen 10,000 waxeyna ahayd markii ugu horeysay oo ciidan muslim intaas dhan hal meel ku kulmo. 10 ka Ramadaan sanadkii 8aad ee hijriga ayuu Nabiga  Madiina ka baxay, waxaa jidka kula kulmay adeerkiis Cabaas bin cabdi mudalib oo la soo qaxay reerkiis, Nabiga  ayaana aad ugu farxay, ina adeerkiis Abuu sufyaan bin xaaris iyo cabdulaahi bin umaya ayaa u yimideen waxeyna ka dalbeen Nabiga  raali inuu ka noqdo maadaama ay horay cadaw ugu ahaayeen dacwadiis, umu salama ayaana kala hadashay Nabiga scw laakin Nabiga  ma aqbalin ilaa markii dambe uu ka dhahay Abuu sufyaan "waa iska baxaa aniga iyo wiilkeey ama baahi aa ku dhimano ama oon" markaas ayuu u jilcay Nabiga  wuxuuna siiyay cafis.

Ciidanka Muslimiinta waxey socdaan Makka agteed ayee dageen, habeenkii wuxuu faray Nabiga  qof kasta inuu dab shido si cadawga loo cabsi galiyo, Abuu sufyaan bin xarbi oo Makka dibadeed joogay ayaa la yaabay dabka badan ee shidan wuxuu mooday qabiil meesha soo dagay, haduu soo dhex galay waaba ciidanka muslimiinta, Cumar ayaa doonay inuu dilo balse Cabaas ayaa ka hor istaagay oo siiyay magan galyo, waxaa loo geeyay Nabi Muxamad  islaamka ayuu u bandhigay wuuna islaamay, Cabaas ayaa dhahay Nibiyow Abuu sufyaan waa nin faan jecel ee wax u yeel, wuxuu yiri Nabiga  "***Qofkii gala guriga Abuu sufyaan waa aamin, Qofkii hoos ka soo xerta gurigiisa waa aamin, Qofkii galaa masjidka xaramka waa aamin***"

Wuxuu faray Rasuulka  Cabaas inuu Abuu sufyaan istaajiyo wadada ay ciidanka muslimiinta soo maridoonaan, Suabaxdii waxaa ay istaageen Cabaas iyo Abuu sufyaan jidka, waxaa soo maray ciidanka muslimiinta oo u socda guuto guuto ayadoo mid kasta calankeed wadata, Abuu sufyaan oo yaaban ayaa markasta ku lahaa Cabaas «guutadaan yaa waay?» Cabaas ayaa dhahaayay «waa qabiil hebel» Ilaa markii dambe uu soo maray Rasuulka  asigoo la socda jeyshkiis cagaaran oo korkooda waxaa bir ahayn laga arkeenin Abuu sufyaan ayaa dhahay: « Subxana Allah! kuwaan yaa waay? » Cabaas ayaa dhahay: « Waa Rasuulka  oo wehliyaan Muhaajiriinta iyo Ansaarta » wuxuu dhahay Abuu sufyaan « kuwaan wax iska dhicin kara ma jiro, Abul fadliyow wiilka walaalkaa maanta boqortinimadiisa waxey noqotay  mid aad u weyn » Cabaas ayaa dhahay: « waa nabinimo Abuu sufyaanow ee carar qowmkaada badbaadi ».

Abuu sufyaan ayaa ku laabtay Makka waxa uuna ku qeylo dhaamiyay « Muxamad wuxuu la imaaday wax aadan tabar u haynin, Qofkii gala guriga Abii sufyaan waa aamin» waxey ku dhaheen « balo ha kugu dhacdee gurigaada yuu deeqaa » Abuu sufyaan ayaa dhahay « qofkii masjidka xaramka gala asna waa aamin, qofkii gurigiis hoos kasoo xirta asna waa aamin» markaas ayee dadka u kala dareereen guryahood iyo masjidka

Meesha la yiraahdo dii diwa *(*'ذي** **طوى**)'' markii muslimiinta gaareen, wuxuu Rasuulka  ciidanka  u kala qeybiyay afar qeybood, Qeyb asagaa hogaaminaayay, sedexda qeyb kale [[Zubeyr bin Cawaam R.C|zubeyr bin cawaam]], [[Sacad bin cubaada]] iyo [[Khaalid bin Waliid|khaalid bin waliid]] ayuu u kala dhiibay, waxa uuna faray inay ka galaan [[makka]] irid kasta, sidoo kale waxa uu faray inayna la dagaalin cidii la dagaasho maahee .

Ma jirin ciidanka [[Quraysh|Qureysh]] wax ka mid ah oo hor istaagay wadadooda, marka laga reebo qeybta uu hogaaminaayay [[Khaalid bin Waliid|khaalid bin waliid]] waxaa ka hor yimid ciidan ay soo aruuriyeen [[Cikrama bin abii jahal|Cikrama bin abii jahal,]] [[Suheyl bin camar]] iyo [[safwaan bin umayya]] [[Khaalid bin Waliid|Khaalid]] ayaa awooday inuu ka adkaado, waxa uuna ka dilay qaar ka mid ah ciidankood .

==Galida muslimiinta ee Makka==
Ciidanka muslimiinta waxey hal mar [[Makka]] ka wada galeen afarteeda dhinac 20 [[Ramadaan]], Rasuulka  wuxuu ka soo galay [[Makka]] meesheeda sare "Kadaa" asigoo wata cimaamad madow  muslimiintana ay dhinac socdan,  wuxuu galay [[Masjidul-xaraam|Masjidka xaramka]], [[Xajar aswad|Xajaru aswadka]] ayuu shumiyay ka dibna [[Kacbada]] ayuu dawaafay, [[Kacbada|Kacabada]] waxaa ku hareersanaa 360 [[sanab]], wuxuu Rasuulka  qaatay ul sanabyada ayuu ku duray asigoo aqrinaayo aayada  "**وقل جاء الحق وزهق الباطل إن الباطل كان زهوقا**" (الإسراء، الآية: 81)  waxaana soo wada daatay  dhamaan sanabyadii, sidoo kale wuxuu Rasuulka  [[kacbada]] gudaheed ku arkay sawiro ay ku sheegayeen nabiyada qaar, wuxuu amray ayadana in laga saaro. Qaar badan oo reer [[Banuu Haashim|banii haashim]] ah ayaa dalbeen in la siiyo furaha [[kacbada]] balse Rasuulka  wuxuu ku celshay [[Cusmaan bin dalxa]], asigoona ku dhahay: "***qaata oo waligiin heysta, qof aa daalim ahayn niigama qaado*** 

Waxaa banaanka isugu soo baxay ragii [[Quraysh|Qureysh]] ayaagoo ka warsugaaya wuxuu Rasuulka  ku sameyn doono, Rasuulka  ayaa soo aaday waxa uuna ku dhahay "***Qureyshey maxaa u maleeneysaan inaa niigu sameyn doono***? Waxey dhaheen: "''walaalkeen fiicnaa aa tahay iyo wiilka walaalkeen''" wuxuu dhahay Nabiga  "***aniga waxaa nii dhahaa sida yuusuf ku dhahay walaalihiis  [ لاتثريب عليكم اليوم]  (يوسف، الآية: 92)*** iska baxa waa deysantihiin .

Waxaa la gaaray waqtigii salaada Rasuulka  ayaa faray [[Bilaal ibn Ribaax|bilaal Al-xabashi]] inuu fuulo [[kacbada]] korkeed oo ka adamo, banaanka kacbada waxaaa joogay odayaasha [[Quraysh|Qureysh]] sida [[Abu Sufyaan|Abuu sufyaan]], Cataab bin useyd iyo xaaris bin hishaam, markey areen bilaa oo kacbada fuushan Cataab wuxuu dhahay "''ilaahay wuxuu ku karaameeyay aabahey useyd inuu joogin maalintaan wuxuu maqli lahaa wax ka xanaajiya"'' xaaris ayaa dhahay asna "''hadaa ogaan lahaa inuu xaq yahay walaahi waa raaci lahaa" Abuu sufyaan asi wuxuu dhahay'' "''waxba dhihi maayi aniga, maxaa yeelay hadaa hadlo dhagxahaan ayaa I sheegeyso''" Rasuulka  ayaa ku soo baxay wuxuuna dhahay: "***waa ogahay waxaa dhahdeen***, markaasuu u sheegay, Xaaris iyo cataab ayaa dhaheen: "waxaa marag ka nahay Rasuulkii Alla inaa tahay, walaahi cidna nama ogeen oo dhaheeno asaa kuu sheegay".
=== Kuwa uu Rasuulka scw fasaxay dilkooda ===
Inkastoo Rasuulka  uu cafis guud bixiyay hadana waxaa jiray dhowr iyo toban qof uu faray dilkooda, danbiyadood waaweyn awgeed, sidaas ayadoo eh hadana badankood amaan ayee dalbeen wayna islaameen, mana laga dilin afar maahanee 

Waxey kala ahaayeen 

*[[Cikrama bin abii jahal]]: colaad xun ayuu Nabiga  u haayay, xaaskiis umu xakiim ayaa uga dalabtay Nabiga  cafis wuu ka aqbalay.

*Cabdulaahi bin abii sarxi: waxyiga ayuu qori jiray wuu ka been sheegay bal Nabiga  ayuuba aflagaadeeyay, cusmaan ayaa Nabiga dhedhexaad uga noqday, wuu ka aqbalay toobadiis.

*Cabdulaahi bin akhdal: wuxuu ka ridoobay islaam Nabiga  ayuuna caayay, labo gadhood oo la caayi jiray ayana dilkooda waa la fasaxay, ibni akhdal waxaa la dilay asagoo kacbada farqaheed ku dhagan asiga iyo labadii gabdhood mid ka mid ah. 

*Xuweyris bin nuqeyd: aad ayuu u dhibi jiray muslimiinta wuxuu qeyb ka ahaa ratiga gabadhii Rasuulka  dadkii juqeeyay, dilka ayaa lagu fuliyay.

*Hubaara bin aswad: aad ayuu u dhibi jiray muslimiinta, wuxuu qeyb ka ahaa ratiga gabadhii Rasuulka  dadkii juqeeyay, Makka ayuu ka baxsaday mar dambe ayuu cafis ugu imaaday Rasuulka  waana la cafiyay.

*Miqyas bin sabaaba: islaamka ayuu ka ridoobay qof Muslim ah oo haray diyo uga qaatay ayuuna dilay, xukunka dilka ayaa lagu fuliyay

*Kacab bin zuheyr: Gabyaagii Qureysh, gabayadiis ayuu ku cayn jiray Nabiga , markii dambe madiina ayuu Nabiga  ugu tagay wuuna islaamay, qasiidada "**baanat sacaada**" ayuuna u qaaday Nabiga .

*[[Waxshi|Waxshi bin xarbi]]: dilaaga [[Xamza bin cabdi mudalib|xamza]] maalintii [[Dagaalkii uxud|uxud]] furashada makka ka dib wuu cararay, mar dambe ayuu islaamay Nabigana  wuu cafiyay. 

*Xaaris bin hishaam iyo zuheyr bin umaya: labadood aad ayee ula coleysanaayeen islaamka, umu haani' walaasha cali ayaa magan siisay, Rasuulkana  wuu ogolaaday .

*[[Safwaan bin umayya]]: waxaa soo celiyay cumeyr bin wahab asigoo bada isku sii tuuraayo, Nabiga scw ayuu u keenay mudo afar bilood ayaa la siiyay, maalikii xuneyn ayuuna islaamay

*Saara adoonta ree banii mudalib: waxey caayi jirtay Nabiga  ka dib wey islaamtay cafis ayeena heshay.

*Cabdulaahi ibni zacbari: muslimiinta ayuu kula dagaalami jiray gabaygiisa wuxuu u cararay najaraan ka dib Makka ayuu kusoo laabtay, Nabiga ayuuna cafis weydiistay waana laga aqbalay.

=== Khudbadii Rasuulka  ===
Nin ka tirsan ah qabiilka khuzaaca ayaa ku dilay [[Makka]] nin qabiilka hudeyl ahaa, markii uu maqlay Rasuulka  aad ayuu uga xanaaqay, waxa uuna soo jeediyay khudbad oo uga hadlaayay xurmada Makka waxaana hadaladiis ka mid ahaa:
<blockquote> Dadkiinaanow ilaahay wuxuu xarimay [[makka]] maalintii uu dhulka iyo cirka abuuray waana xaaran ilaa maalinta qiyaamo umana banaano qof ilaahay iyo maalinta aakhiro rumeynaayo inuu ku daadiyo dhiig ana geed ka gooyo, axad aniga iga horeeyay uma banaaneen gadaasheyna uma banaanaaneyso, anigana saacadaan bas ayee ii banaanaatay, ka dib sideydii hore ayee ku laabatay, ee qofkii jooga ha gaarsiiyo kan maqan, Qofkii nii dhsha Rasuulka  ku dagaalamay ku dhaha Rasuulka  ilaahay aa u baneeyay idinka nii ma banaano </blockquote>

=== Islaamida ree Makka ===
Dadka ree [[Makka]] waxey u dareereen inay qaataan diinta islaamka oona la mubaayacoodaan Nabiga scw, wuxuu u fariistay Nabiga  buurta Safaa, dadka ayaa ahaa inay  kula mubaayacoonayaan islaamid, hoogaansan, iyo adeecida Allah iyo Rasuulkiis inata karaankood ah.

Nin kasata oo Muslim ah wuxuu u keenay Nabiga   qaraabadiis gaalada ahaa, Mujaashic bin mascuud wuxuu keenay walaalkiis mujaalid wuu islaamay , [[Abu Bakr|Abuubakar sidiiq]] wuxuu keenay aabihiis [[Abuu quxaafa]], Rasuulka  ayaa dhahay "***Maxaa u keentay anagaa xaafada ugu tagi laheen***" [[Abu Bakr|Abuubakar]] wuxuu dhahay: "''May asigaa ku xaq leh inuu yimaado''" islaamka ayaa loo qabtay wuuna islaamay . [[Suheyl bin camar]] wiilkiis cabdulaahi bin suheyl ayaa amaan u soo qaaday wuuna islaamay. Xitaa kuwii oo baneeyay Rasuulka  dilkooda badanaa waxaa keenay qaraabadood. [[Cusmaan bin Cafaan]] wuxuu keenay walaalkiis ko hooyo ahaa Cabdulaahi bin abii sarxi oo horay Rasuulka  u baneeyay dhiigiis, wuxuu u dalbay cafis, Nabiga  in mudo ayuu ka aamusay asigoo sugaaya cid istaagta oo disha, markii dambe wuu aqbalay, wuuna islaamay. Umu xakiim waxey cafis uga weydiisay Nabiga  ninkeed Cikrama wuu ka aqbalay.

Dadka maalintaas islaamay waxaa ka mid ahaa [[Mucawiya|Mucaawiya bin abii sufyaan]] iyo walaalkiis [[Yaziid bin abii sufyaan|yaziid]], [[Jubeyr bin mudcim]], [[Xakiim bin xizaam]] iyo [[Xakam bin abii caas]] aabaha [[Marwaan bin xakam|Marwaan]] iyo kwo kale ila Taariikhda ayaa gaarsiiyay ilaa 2000

Markuu  Nabiga  raga ka soo dhamaaday wuxuu beycada ka qaaday naagaha, [[Hinda binti cutba]] ayaa timid ayadoo is qarineeso, wuxuu yiri Rasuulka  "***waxaa igula mubaayacooneysiin inaadan ilaahay u shariikyeelin***, ***inaadan wax xadin***" waxey tiri abuu Sufyaan waa baqiil miyaa xooliis wax ka qaadan karaa, wuxuu dhahay: "***Haa waa kuu xalaal***", ka dib intuu quslay ayuu dhahay: "***adi ma hindaa***? Waxey dhahday: "''iska cafi nabi allow wixii horay u tagay"'' markuu dhahay Nabiga  "***inaadan sineysaneyn***, Hinda ayaa dhahday oo naagta xurta miyee sineysataa ? Markuu yiri "***inaadan ilmihiin dilin***" "''waxey tiri ayagoo yar yar aa korinay Markey wenaadeen waa disheen''".

=== Gabagabada ===
[[Ansaar]] ayaa waxey is dhahday Rasuulka  mar haduu qabsaday magaaladiis iyo dhulkiis malahaa wuu iska joogi rabaa, Nabiga  ayaa wareestay oo ku dhahay "***Macaada Allah! Nolosha waa noloshiina, dhimashadana waa dhimashadiin***".

Wuxuu Nabiga  joogay [[Makka]] 19 Maalin oo dadka kala xukminaayay, diintana u shrxaayay, wuxuuna diraayay ciidamo soo dumiya sanabyada [[Makka]] ka ag dhaw, dhamaan sanabyadii ayaa la burburiyay. Ka dib wuxuu aaday [[Dagaalkii Xunayn|Dagaalkii xuneyn]], [[Makka]] waxa uu ku dhaafay [[Cataab bin useyd]] oo dadka tujinaaya iyo [[Mucaad Bin Jabal|Mucaad bin jabal]] oo [[Qur'aan|Qur'aanka]] u meerinaaya diintana baraaya . 

==Natiijada furashada Makka==
Furashada Makka natiijooyin waaweyn ayaa ka dhashay, awoodii Qureysh ayaa meesha ka baxday, [[Makka]] waxey noqotay dhul islaam ah, taasi oo dhamaad u ahayd hijrada, wuxuu yiri Rasuulka  "***Ma jirto wax hjiro ah furashada Makka ka dib*'''", sidoo kale Muslimiinta waxa ay noqdeen awooda ugu balaaran ee dhulka Carabta ka jirta, mana ay jirin qabiil isku dayi kara hor istaagitaankooda , Qabiilada carabta ayaa wafdiyo u soo diraayay Madiina ayagoo qaadanaya islaamka, labo sano ka dib waxey carabta noqdeen dhamaantood kuwa wada qaatay diinta islaamka.

## Xigasho