open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xarunta Tababarada Ciidanka Qalabka Sida

Ciidanka Qalabka Sida ee Soomaaliyeed oo la aas aasay waayihii gumaysi diidka ayaa wuxuu leeyahay taariikh iyo sumcad balaaran bulshada Soomaaliyeedna dhexdeeda.

## Horudhac
Dabayaaqadii 1890yadii is loolankii gumaystaha uu u loolamayay dhulalka Afrika ee caalamaha daafihiisa kale ayaa waxaa geyiga Soomaalia ka bilowday dhaqdhaqaaq ciidan hubaysan kaas oo wjigiisii hore ka bilaabowday rakuubleey difaac iyo weerar la galay gumaystihii Yurub.

1920 ayaa Diiriye Guure iyo ciidankiisii gobolka Soomaali Galbeed lagu raadtiray halkaasna gumaystaha si toos ah ula wareegay taladii wadankeena. Sayidilaa iyo hada taageeraan 

## Xarumaha Tababarada Ciidanka
Xarumaha tababarada Ciidanka Soomaaliya, gaar ahaan **Ciidanka Qalabka Sida** wuxuu ku yaal dhamaan gobollada dalka waxaana ka mid ah:

* Xarunta Tababarada Xalane
Xarunta Tababarada Ciidanka ee Xalane waxay ku taal koonfur bari caasimada Muqdisho waxayna saarantahay bada iyada oo dhanka koonfur kaga beegan Gegida Diyaaradaha Muqdisho.

Ciidan aad u farabadan ayaa ka 

* Xarunta Tababarada Malkaariyeey ee Degmada Beled Xaawo oo 7KM dhanka waqooyi kaga beegan magaalada Beled Xaawo. Xarunta Malkaariyeey waxay qayb libaax ka qaadatay waayihii dagaalka lala galay Xabashida si looga xoreeyo Gobolka Soomaali Galbeed. Tobonaan kun oo ciidan oo ku tababaran habka dagaalka ee lugta, difaaca cirka, gaadiidka gaashaaman, sir doonka, is gaarsiinta iyo laamaha kala duwan ee ciidanka xooga ayaa ka qalan jabiyay Xarunta Tababarada Ciidanka ee Malkaariyeey.

* Kulliyada Jaalle Siyaad waa xarun layli sarkaal oo kumanaan sarkaal soo saartay kuwaas oo hogaanka u qabta xarumaha ciidamada wadanka ee 18 gobol ee xorta ah.

* Xarunta Ciidanka Cirka ee Afisiyoone. Afisiyoone waxay ku taal waqooyiga Gegida Diyaaradaha ee Muqdisho.

* Xarunta Bali Doogle- waa saldhig ciidnka Cirka Soomaaliyeed isla markaana ah mid ka mid ah xarumaha tababarada Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Aasaaska Xisaabta

**Aasaaska Xisaabta** waa qodobo ka mid ah Xisaabta taas oo lagu barto iskuullada waxa barash aasaasiga ah iyo tacliinta dhexe. Qaababkeeda ugu fudud waa Xisaabta iyo Joomitiriga Xisaabta.
Heerka labaad waa barashada  Itimaal iyo Tirakoob, kadib Aljebra, Kadib Xisaabta Saddexagallada.

* Math Is for Everyone
Xoriyad

**Xoriyad** ( sidoo kale *"freedom"*; ) marka laga hadlayo filosofiyada waxaa "xoriyada" lagu sharaxaa xor ahaanta qof ee dhaqanka, diinta, luuqada, jinsiga, fikirka iyo mabda'a siyaad. Dhinaca kale marka laga hadlayo siyaasada waxaa xoriyada lagu sharaxaa xoriyada bulshonimo iyo siyaasadeed eee qof ku dhexleeyahay wadan muwaadin ka yahay. 

=Qoraalo Kale=
*Xuquuqda dadka
*Sharciyada Xoriyada Caalamiga ah

=Linkiyo=
* United Nations: Human Rights
* UN Practitioner's Portal on HRBA Programming  UN centralised webportal on the Human Rights-Based Approach to Development Programming
* Simple Guide to the UN Treaty Bodies  (International Service for Human Rights)
* Country Reports on Human Rights Practices U.S. Department of State.
* International Center for Transitional Justice (ICTJ)
* The International Institute of Human Rights
* IHRLaw.org

=Tixraac=
Farxad

**Farxad** (; ) waa dareen maskaxda ka yimaada taasi oo astaan u ah fiicni iyo wanaag. Farxadu waxay muhiim u tahay jiritaanka iyo nolosha noolaha taasi oo saamayn ku yeelata caafimaadka iyo jiritaanka noolahaasi.

„Waxaa barakaysan kuwa ereyga Ilaah maqla oo xajiya.” Dhisidda iimaanka runta ah waxay keentaa barakooyin badan. Run ahaan waa waddada nolol farxad leh hadda ilaa weligeedba..

=Qoraalo Kale=
*Qosol
*Oohin
*Nolol

=Linkiyo kale=

=Tixraac=
Dhabar

**Dhabar**, **Dhabarka Dadka** (; ) waa qaab-dhismeedka waaxda dambe ee jidhka dadka iyo xayawaanka. 
Dhabarku waa xubno balaadhan oo is-heysta isla markaana si buuxda u wada shaqeeynaya. Sidoo kale dhabarku wuxuu ka samaysan yahay jiidh, muruqyo iyo seedo kuwaasi oo ku daboolan lafaha feedhaha.
Guud ahaan, jidhka bani-adamku wuxuu ka samaysan yahay madax, qoor, ubuc (waa lakabka dhexe ee jidhka oo ka kooban laab, calool iyo wixii ku dhex jira), labo gacmood iyo labo lugood.
Axmed Mooge

::*Haku khaldin fanaanka "[[Maxamed Mooge Liibaan]]"*

**Axmed Mooge Liibaan** (, ) (geeriyooday Oktober 1997) wuxuu ahaa fanaan, kabanyahan, Heesa, halabuur, laxanmiiste, abwaan, muusigyahan iyo majaajileyste ku soo barbaaray magaalada Hargeysa, Somaliya 

Fanaan Axmed Mooge iyo walaalkiis Maxamed Mooge Liibaan waxay ka mid ahaayeen hobolada ugu caansan ee heesaha sameeysta. Sidoo kale waxaa Axmed lagu yaqaanay heeso gubaabo iyo dhaqdhaqaaq lid ku ah dowladii kalitaliska ahayda ee Soomaaliya.

## Taariikh
Axmed Mooge wuxuu ku dhashay magaalada Hargeysa ee maanta caasimada u ah maamulka gobolka waqooyi galbeed soomaaliya. sanadkii 1143 1943dii. Asaga iyo walaalkiis Maxamed ayagoo da' yar ayaay bilaabeen heesaha iyo laxameeynta suugaanta Soomaalida. Sidoo kale Maxamed wuxuu ka tirsanaa Hobolada Waaberi ee ugu caansanaa geyiga wakhtigaasi. 
Axmed Mooge liibaan wuxuu aad ugu soo shaacbaxay garaacida kabanka oo in badan uu sameeyay.

## Fanka
In kastoo Maxamed Mooge iyo walaalkii Axmed ay sameeyeen iyo ku luuqeeyeen heeso badan oo dhinacyo badan taabanaya waxaa ugu caansanaa kuwan hoos ku xusan:

**Gaasira*
**I taageer Allahayow*
**Adduunyooy*
**Aduunyadu Wareeriyo*
**Gaashaamo*
**Nin Raga*
**Dadka hayska weyneyn*
**Dalxiis*
**Dhayyal looma heesee*
**Dhulkii hooyo*
**Doonidii Jacaylka*
**Galbis*
**Guga*
**Habluhu kala wanaagsan*
**Hami Iyo Jacayl*
**Haween U Samir*
**Idil*
**Ifka*
**Jirab*
**La Jiifiyaana*
**Maxaa Iga Galay Nin Geelbadan*
**Maxamed*
**Mudantii haweenkaa*
**Nabsiga Hiisha*
**Nafta Ku Ogolaatay*
**Oogada Jirkeygiyo*
**Saxarla*
**Saylaha*
**Shacbaan*
**Waa Oday Kasheekee*
**Walaac*
**Waayeel Dadow*
**Xeebtaa Jabuuti*
**Xilo Jano*
*''sabab kale ha moodine

Ilma mooge liibaan wuxay ku dhasheen hargesa lakiin ma ahayn isaaq qabiilkoodu wuxu aha shekhaal

## Cadaymo
*SomaliLyrics.net accessed October 8 2007 
*Heesaaga Somaliland, accessed October 8, 2007 
*Somali Classic Songs accessed October 8 2007 
*Somaliland Democracy Watch Organization accessed October 8 2007 (translation necessary) 

## Xidhiidhyo Banaanka Ah
* 
*Biography at fansite (link broken archived version)
*Mohamed Mooge Songs

## Tixraac
Waayaha Cusub

**Waayaha Cusub** () waa koox fannaaniin iyo heesaa ah oo iskood isku abaabuley horraantii sannadkii 2004ta. Kooxdan waxaa saldhig u ahaan jirtey xaafadda Islii ee magaalada Nayroobi ee waddanka Kenya.

## Sidoo Kale Fiiri
*Hobolada Waaberi
*Fanka Soomaalida
*Balwo

## Caddaymo
*SomaliLyrics.net accessed October 8 2007 
*Heesaaga Somaliland, accessed October 8, 2007 
*Somali Classic Songs accessed October 8 2007 
*Somaliland Democracy Watch Organization accessed October 8 2007 (translation necessary) 

## Xidhiidhyo Banaanka Ah
*Biography at fansite (link broken archived version)
*Mohamed Mooge Songs

## Tixraac
Dux

**Dux** (; ) waa iskudhis ka mid sadexda nooc ee nafaqoda jidhka dadka, xay'''awaanka'''**, [[dhir]]ta iyo guud ahaan [[noole|nooluhu]] u baahan yahay; labada kale waa [[borotiin]] iyo [[karbohydrate]]. Wakas thsfisy ahaan noholu w baahanaa valaha labada kale hagas baan haaanas.**  

Duxda oo Saynis ahaan loo yaqaano *triglycerides* waxay ka kooban tahay iskudhisyo silsilad asiid-baruur ah, alkohol iyo glycerol. Sida caadiga ah duxda waxaa laga helaa saliida, subaga iyo baruurta xoolaha iyo xayawaanka. Sidoo kale waxaa jira noocyo ka mid ah dhirta oo leh dux waloow ay tahay nooc ka duwan tan xoolaha iyo xayawaanka.

Intaas waxaa dheer, duxdu kuma milanto biyaha iyo noocyo kale oo dareereha ka mid ah (sida caanaha).

=Muuqaal=

File:Fat, Butter and Oil - NCI Visuals Online.jpg
File:High Fat Foods NCI Visuals Online.jpg


=Tixraac=
* Fat
Qureebaad

**Laxoox** (, Af Balkan: revani ama ravani, ) waa cunto fudud oo laga diyaariyo daqiiq cad, khamiir, biyo, sonkor, milix la isku dhex laaqay; taasi oo laga cuno deegaanda Jabuuti, Soomaaliya, iyo Yemen. Sidoo kale qureebaadku wuxuu caan ka yahay deegaano ka mid ah Geeska Afrika, Bariga Dhexe iyo Balkans 

=Diyaarinta Qureebaadka=
Qureebaadka waxaa laga diyaariyaa daqiiq lagu qasay fixiso, khamiir, biyo diiran, yeast iyo milix taasi oo si fiican loo garaaco (tumo) si ay iskudhexgalaan iskudarkaasi, ka dib meel la dhigo mudo saacado ah si ay u khamiirto. Sida ugu badan daqiiqda laga diyaariyo laxooxda waxaa laga sameeyaa garowga.

Laxooxda waxaa lagu dubaa bir wareegsan oo loogu talogalay taasi oo loo yaqaano *daawo*. Wadanada qaar, gaar ahaan qurbaha waxaa la isticmaala maqle.

=Isticmaalka=
Sida caadiga ah, laxooxdu waxay ka mid tahay qureec iyo cashada meelo badan oo dadka Soomaalidu ku dhaqan yihiin. Waxaa laga yaabaa in dadka qaar xataa ku qadeeyaan laxooxda. Sidoo kale, loxooxda waxaa lagu darsadaa subag, malab ama suugo iyo koob shaah ama bun ah. Laxooxda la cuno wakhtiga qadada waxaa lagu darsadaa suugo ama maraq.

=Qoraalo La Xidhiidha=
* Bariis
* Makaroone
* Suugo
* Xaniid

=Linkiyo Banaanka=
* Recipe for Yemeni 'Lahoch'

=Tixraac=
Canfar

**Canfar** ama **Cafar** waa:
----
**Geeska Afrika**
*Dadka Canfarta, koox dad ah oo ku dhaqan Jabuuti, Eretriya iyo Itoobiya
*Deegaanka Canfarta, ismaamul goboleed ka tirsan wadanka Itoobiya
*Luuqada Canfarta, luuqad ka mid ah bariga Kushitiga
*Lamadegaanka Canfarta sidoo kale loo yaqaano Lamadegaanka Danakil, kaasi oo ah saxare ku yaala wadanka Itoobiya
Xawaash

**Xawaash**, **Xawaaji** (; ) waa midho, khudaar, xidido, caleemo iyo xubno kale oo dhirta ka mid ah taasi oo lagu darsado cuntada si ay dhadhan iyo caraf ugu sameeyso. Xawaashka waxaa laga sameeyaa geedo badan oo kala duwan, kuwaasi oo midhahooda iyo qeybaha kale la qalajiyey ka dibna la jajabiyey (burburiyey).
Wadanka Soomaaliya iyo guud ahaan dadka Soomaalidu waxay aad u isticmaalaan xawaashka ka baxa wadanka iyo mid laga soo dhoofiyo wadano ka tirsan qaarada Aasiya, gaar ahaan Hindiya iyo Shiinaha.

Deegaano badan oo caalamka ah ayaa si toos ah u isticmaala xawaajka taasi oo lagu darsado cuntada bisil iyo tan ceeyriin.

=Muuqaalka=

File:Spice Market, Marakech (2242330035).jpg
File:Spices1.jpg
File:Spicesindia.jpg
File:Spices in an Indian market.jpg
File:Spices, seasonings, herbs and vegetables.jpg
File:Gulfbaharatingredients.gif
File:USDA dinner cropped.jpg
File:Beef Prime Rib Dinner 02.jpg
File:Beef Prime Rib Dinner.jpg
File:Bento (2407784014).jpg
File:Spice Market, Marakech (2242330035).jpg
File:Byblos Harbour, Millwall, London (3639283205).jpg
File:Byblos Harbour, Millwall, London (3639284871).jpg
File:Cheese naan with tomatoes.jpg
File:Dinnermealicon.JPG


=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
* The Spice Trade
* Gifts Fit for a King
Kintirka

**Kintir (kintirka, kintirro - kintirrada) **Xubin yar oo 
jilicsan oo u eg dhoorka digaagga oo ku taal 
xubinta taranka dheddigga dadka iyo xayawaanka. Wuxuu ku yaal gumaarka, kana korreya daloolka kaadimareenka. Wuxuuna ku shaqo leeyahay dareenka macaansiga galmada.
Gadashada

**Gadashada** wexey tahay markaad qof wax siisid oo qiimo misa tayo leh, siidha lacag la mid ah, oo aad ku bedeshid wax kale. Af ingiriis waxaa lugu yiraahda *buying*, misaa *purchasing*. Badnaanta, gadashada wexey ka dacda dukaamada. Laakin qarnigii labaatan iyo kow, waxaa la bilaabey iin gadashada aad lugu tijaabo internetka.

* Global Trade—How It Affects You
Siil

**Siilka** (ingiriis: vagina), waa waaxda saldhiga u ah samaynta ilmaha jidhka dadka iyo xayawaanka oo dhedig ah. Dhanka tarmidda, dhismaha siilka, wuxuu ku habboon yahay, xubnaha ragga ee ah guska waqtiga biyo-baxa.

Siilka wuxuu ka mid yahay saxaaxda dumarka. Suurtagalka siilka waa dhalasho iyo wasmo.

Siilka aadanaha iyo naasleyda kale waxay midhadhaliyaan walxo loo yaqaano axalka siilka. 

## Sii eeg
*Axalka siilka
Maktabadda Degmada Hennepin

**Maktabada Dadka Minneapolis**  waa xarunta maktabada dowliga ah ee degmada Hennepin County magaalada Minneapolis, Minnesota, ee wadanka Maraykanka.

=Akhbaar=

*
**Somali (Archive)
*Maktabadda Dadweynaha ee Minneapolis

=Tixraac=
SSDF

**Jabhadda Badbaadinta Dimuqraadiyadda Soomaaliyeed** (**SSDF**) waxay ahayd urur siyaasadeed iyo mid ciidan hubeysan oo laga aasaasay Soomaaliya 1978, si looga hortago xukunkii milatari ee Siyaad Barre. SSDF waxay ahayd jabhaddii ugu horreysay ee si hubeysan uga hortimaadda nidaamkaas, iyadoo saldhig xooggan ku lahayd beesha Majeerteen.

## Taariikh
Sanadkii 1969 ayaa la dilay madaxweynihii hore ee Soomaaliya Cabdirashiid Cali Sharmaarke, waxaana xigay Afgambigii Soomaaliya ee 1969 oo uu hormuud ka ahaa Siyaad Barre. Waxaa xabsiga la dhigay siyaasiyiin badan oo uu ka mid ahaa Abdullaahi Yuusuf Axmed.

Kadib guuldarradii Soomaaliya ka soo gaartay Dagaalkii Ogaadeenya sanadkii 1978, waxaa dhacay Afgambigii fashilmay ee 1978 oo uu hogaaminayay Col. Abdullaahi Yuusuf, waxaana uu markii dambe baxsaday isagoo aasaasay SSDF gudaha Itoobiya.

## Taageeradii Itoobiya
SSDF waxay si buuxda u heshay taageero ciidan iyo mid dhaqaale oo ka timid xukuumaddii Mengistu Haile Mariam ee Itoobiya. Waxay dagaallo ku qaadeen xuduudaha Soomaaliya iyagoo isku dayay in ay ridaan xukunka Siyaad Barre, hase yeeshee weerarkii weynaa ee 1982 uu fashilmay, waxaana ku guuleystay ciidamada dowladda Soomaaliya.

## Burburkii iyo Kala Jabkii
Sanadihii 1983–1985, waxaa dhacay khilaaf gudaha SSDF ah. Itoobiya waxay xirtay Abdullaahi Yuusuf iyo saraakiil kale, SSDF-na si rasmi ah ayay u burburtay. Sanadkii 1988, Itoobiya iyo Soomaaliya waxay galeen heshiis xabbad-joojin ah taasoo keentay in la xiray saldhigyadii SSDF.

## SSDF iyo Puntland
Kadib Burburkii Dowladdii Dhexe ee 1991, SSDF waxay dib isu abaabushay ayna door weyn ka qaadatay shirkii Garowe ee 1998. Waxaa lagu dhisay Maamul-goboleedka Puntland, iyadoo Abdullaahi Yuusuf loo doortay madaxweynihii ugu horreeyay.

## Hoggaamiyeyaashii SSDF
* Abdullaahi Yuusuf Axmed
* Mohamed Abshir Muse
* Mohamed Abshir Waldo
* Hassan Cali Mire
* Hirsi Magan Isse
* Said Maxamed Hersy

## Dhaxal
SSDF waxay ahayd urur muhiim ah oo saldhig u noqday kacdoonkii hubeysnaa ee Siyaad Barre, waxayna aasaas muhiim ah u ahayd Puntland oo ay ka dhasheen hoggaamiyeyaal door weyn ku yeeshay siyaasadda Soomaaliya.

## Sidoo kale fiiri
* Dagaalkii Ogaadeenya
* Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya
* Siyaad Barre
* Abdullaahi Yuusuf Axmed
* Puntland
* Majeerteen

## Xigashooyin dheeraad ah
* Issa-Salwe, A.M. *The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy*. 1996.
* Simons, A. *Networks of Dissolution: Somalia Undone*. Routledge, 1995.
* Ghalib, Jama. *The Cost of Dictatorship*. 1995.
Shaqaaf

**shaqaaf** waa magac soomaali ah oo loo bixiyo qofka xoolaha badan leh siiba ariga, waana magac ka turjumaya dhawaqa jaanta ariga markay soconayaan.
Idin

**Idin** waa burjiko yar oo lagu uumiyo loona isticmaalo uunsiga ama luubaanta si loogu carfiyo guryaha, waxaa kaloo loo yaqaan **[[Dabqaad]].**
=La Xidhiidha=
Qaamuus.net/Burkijo 

=Tixraac=
Tiraab

**Tiraab** waa hadal ka samaysan tix laakiin aan buuxin karin shuruuda gabayga sababtoo ah laga yaabaa in ka samaysan tahay dhowr erey oo isdhex socda.

## Qoraalo La Xidhiidha
*Heeso Soomaali
*gitaar
*turunbo
*narso
*durbaan
*biyaano
*gabay
*hees
*laxan
*muusig
*qaaci
*qaraami

## Linkiyo Banaanka
* Agabka Muusiga 
* Oud Cafe
* shanqadha kabanka

## Tixraac
Xikmad

**Xikmad** waa erey **[[carabi]]** ah soomali ahaanna u yaal **[[murti]]** waana hadalka **[[tix]]<nowiki/>da** ah ama waayo aragnimo ku dheehantahay.

„Xigmaddu wax walbay ugu horraysaa, sidaas daraaddeed xigmadda doono; Wax kastoo aad hesho weliba waxgarasho doono.”

„Guri wuxuu ku dhismaa xigmad, Wuxuuna ku taagnaadaa waxgarasho,”

„Xigmaddu waa mid ka mid ah sifooyinka Ilaahay oo waaweyn.”

„Waayo, xigmaddu waxay wax u daafacdaa sida lacagtu wax u daafacdo oo kale, laakiinse aqoonta faa'iidadeedu waa in xigmaddu ay nabadgeliso kuwa iyada haysta.”

„Isagu wuxuu leeyahay xigmad iyo xoog, Oo wuxuu leeyahay talo iyo waxgarasho.”

* Xigmad Ilaahay ka Timaadday
* Wisdom
* Wisdom for Life and Happiness
* Sulaymaan Boqor Xigmad Leh Buu Ahaa

** Xikmada Nolosha iyo Farxada
Bakoorad

**Bakoorad** () waa ul af ama madax laaban oo la qaato si loo cuskado ama wax la isaga celiyo mar marna loogu xaragoodo , waxaa kaloo loo yaqaan **Baakoor** ama **Matoobo**.

=Tixraac=
Dabqaad

::*Boga "[[girgire yare]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Dabqaad**, sidoo kale loo yaqaano **unsi** iyo **[[girgire]]**, waa girgire yar oo loo isticmaalo in lagu shido uunsiga, fooxa, bourtka iyo dhamaan noocyada bukhuurka ee la shido.
Noocyo badan oo kala duwan ayaa jira, laakiin kuwa ugu isticmaalka badan waa girgire yar oo qaarkood dhego leh, kuwo kale aan lahayn wax dheg ah, kaasi oo laga sameeyay dhoobo.

## Isticmaalka
Dabqaadka waxaa laga isticmaala dhamaan xaafadaha bulshada Soomaaliyeed, waxayna ka mid tahay dhaqanka dadka Soomaalida.
## Samayska

Sida caadiga ah dhamaan girigireha waxaa laga sameeyaa dhoobada oo lagu qasay xooga sibidh ah. Dabqaadka waxaa laga sameeya nooc khaas ah oo dhoobo ah taasi oo laga helo Koonfurta Soomaaliya..

Bulsho weynta Soomaaliyeed ee ku dhaqan wadanada qurbaha waxay aad u codsadaan in loo soo diro dabqaad.

## Noocyo kale

Dabqaadka waxaa aad ugu qaab iyo samays dhow girgire loo yaqaano *mabkhara*, kaasi oo laga isticmaalo gayiga Carabta.

## Sidoo kale arag
*Bukhoor
*Mabkhara
*Frankincense

## Tixraac

## Cadaymo
*
Kamsar

**Kamsar**, **Kabsar** ( ama ; )  (magaca Sayniska *Coriandrum sativum*)  waa geed cawseed sanadle ah (sanadkii hal mar dhasha oo miro keena) caleentiisa raashinka ama suugada lagu carfiyo.

## Asalka iyo faafida
asalkiisu asia iyo waqoyiga africa. waxaa laga helaa wadamada kulaala bada cad waxaa lagu beeraa hindia laatin america iyo yurub.. caleemihiisa iyo mirihiisa  waxaa loo adeegsada noocyo badan oo ka mid ah cuntada. badanaa wuu koraa ilaa 50cm ama 20 inch.

## Tilmaanta geedka
waa dhir sanadle ah oo aad u caraf badan caleemihiisa iyo mirihiisa  waxaa loo adeegsada noocyo badan oo ka mid ah cuntada. badanaa wuu koraa ilaa 50cm ama 20 inch. ubixiisu waa acadaan, wuxuu dhalaa miro jaalle ama midabka qaxwada u eg. kamsarta waxaa lagu daraa geed uduga raashinka.

## Adeegsiga
cuntada, iyo noocyo daawooyinka ka mida ah, waxaa lagu daaweeya qabsinada caloosha, calool majiirka iyo dibirada caloosha. chineseka ayaa hore u soo isticmaali jiray romatisamka iyo xanuunada caloosha, sidoo kale waxay u adegsan jireen xanuunada kaadi-haysta.

## Muuqaal


File:Coriandrum sativum 003.JPG
File:Cilantro_plants.jpg


## Noocyo Kale

* Coriander

## Tixraac
NAASA

**NAASA**

**Nasa** waa hay'ada ama maamulka wadaniga ah ee cirbixiyeenka hawada sare .ingiriis : **[[NASA|National Aeronautics and Space Administratio]]** af-carabi : **[[:ar:ناسا|لإدارة الوطنية للملاحة الفضائية والفضاء]]**.nasa waa wakaalad raacsan xukummada maraykanka , iyadaana masuul ka ah barnaamijka cirbixiyeen ee somalia ,, waxaa la aasaasay 1957. waxaa lagu maal galiyay 16 bilyan oo doolar, markii loo geeeyo inay masuul ka tahay baaritaanada degaanka iyo kuwa saldhigeed ee ee hawada sare ee waqtiga dheer, waxaa loo aqoonsanyahay Nasa inay tahay tan hogaamisa wakaaladaha kale ee cirbixiyeenka ee wadamada kale ay leeyihin,

## sawirro:
Hangool

**Hangool**: (af-carabi: **صولجان** ingiriis: **Scepter**) waa ul af qaloocan gadaalna labo fidqo ku leh soomaalidu ay u adeegsadaan cuskashadaو  geedo jiidka, guryo oodida iyo ood qaadka. dadka qaar baa u yaqaana Saalimoow. dadka qaarna waxay dhahaan hankool.

## tixraac
hangool 

hide iyo dhaqan alaab 

dhaqan http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?p=90447778

hangool https://farm6.static.flickr.com/5704/21036551294_03c61f74f0.jpg
Warshada kumbuutarrada ee NASA

**Warshada Nasa ee kumbuyuutarrada heerka sare** (; ) waa warshad samaysaa kumbuyuurrada ay ku shaqeeyaan mashaariicda hay'ada cilmifalaga ee NASA, waxayna ku taal gobolka Kalifornia ee Maraykanka.

=Tixraac=
Hay'ada baartaanda cirka ee hindiya

Isuduwe: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D9%88%D8%AB_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A9&params=12_58_0_N_77_34_0_E_type:landmark_region:IN-KA 12°58′0″N 77°34′0″E&#xFEFF; / &#xFEFF;12.96667°N 77.56667°E&#xFEFF; / 12.96667; 77.56667]

 hay'ada baartaanda cirka ee hindiya (af-hindi भारतीय अन्तरिक्ष अनुसंधान संगठन) af-carabi منظمة البحوث الفضائية الهندية**  **waa hay'ad ugu weyn ee baaritaanada cirka ee dowlada hinidya, waxaa la aasaasay 1969.
hindiya waxay awood u yeelatay inay hesho qalabka cirka sare looga hawl galo -oo ay ka mid yihiin awooda ganid dayax gacmeed-. hada shaqooyin bay u qabata aduunweynaha iyado ay jiraan heshiisyo ay la gashay caalamlka iyo shirkadaha kalee cirka.

## Abuuridii hayada

Badanka baaritaanada hindiya waxaa iska leh caalimka mitra, kaasoo sameeyay tijaabooyin badan ee codeed, isagoo u maray qaabka radiyaha dhulka labaatameeyadii qarnigii tagay magalada Kolkata.
ka dib culumo kaloo hindi ah baa barnaamijka  cirka sii gudagalay, wixii ka dambeeyay 1945 wuxuu noqday  cilmi falagu mid aad u hormaray dhinaca hindiya, 

## Qalabka ganida

xaaladihii dhaqaale iyo kuwii siyaasadeed intii u dhexysay1960 ilaa 1970 ayaa xindiya ku kallifay inay xirka wax u dirsato , taaso ay badan ka gaartay iyo horumar la taaban karo

## iskaashi caalami ah
waxay iskaashadaan dowlado badan:
* australia
* Barasiil
* china
* canada
* masar
* france
* hungry
* italy
* Jabaan
* russia
* maraykanka
* ingiriiska
* sweden

iyo kuwo kale

## tixraac



## tixraac saldhigeed
* Bhaskaranarayana etc. (2007), "Applications of space communication", *Current Science*, **93** (12): 1737-1746, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
* Burleson, D. (2005), "India", *Space Programs Outside the United States: All Exploration and Research Efforts, Country by Country*, McFarland & Company, 136-146, ISBN 0-7864-1852-4.
* Daniel, R.R. (1992), "Space Science in India", *Indian Journal of History of Science*, **27** (4): 485-499, New Delhi: Indian National Science Academy.
* Gupta, S.C. etc. (2007), "Evolution of Indian launch vehicle technologies", *Current Science*, **93** (12): 1697-1714, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
* "India in Space", *Science & Technology* edited by N.N. Ojha, 110-143, New Delhi: Chronicle Books.
* Mistry, Dinshaw (2006), "Space Program", *Encyclopedia of India (vol. 4)* edited by Stanley Wolpert, 93-95, Thomson Gale: ISBN 0-684-31353-7.
* Narasimha, R. (2002), "Satish Dhawan", *Current Science*, **82** (2): 222-225, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
* Sen, Nirupa (2003), "Indian success stories in use of Space tools for social development", *Current Science*, **84** (4): 489-490, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
* "Space Research", *Science and Technology in India* edited by R.K. Suri and Kalapana Rajaram, 411-448, New Delhi: Spectrum, ISBN 81-7930-294-6.

## xiriir banaanka ah
* Official ISRO website.
* Official NARL website.
* FAS article on ISRO. 
* Article on India's space program.
Sonkor qadi

::*Kani waa maqaal ku saabsan nooc ka mid ah barandhaha.* 

**Sonkor qadi** (; ; magaca Sayniska: ***Ipomoea batatas***) waa dhir xididoley ah oo ka mid ah noocyada kala duwan ee barandhaha taasi oo ka baxda meelo badan oo caalamka ah.
Inkastoo ay jiraan noocyo aan weli la diiwaangelin, sida caadiga ah waxaa jira ilaa sadex nooc oo sonkor qadi ah; kuwaas waxaa ka mid ah:
****Sonkor qadi cas''': noocani waa mid leh midab casaan ah, aad ugu qaab dhow [[Kaaroot]]ka, waxayna aad uga baxdaa wadanada [[Waqooyiga Ameerika]].
****Sonkor qadi cowlan***': barandhada noocan ah waa mid leh muuqaalka barandhada caadiga ah, taasi oo aad uga baxda meelo badan oo qaarada [[Afrika]] ah. Noocan waxaa laga cunaa wadanka [[Soomaaliya]]; waxayna leedahay dhadhanka ugu macaan dhamaan sonkor qadiga oo dhan.
****Sonkor qadi kuus**': noocani waxay ka baxdaa inta ugu badan qaarada Aasiya waxayna aad ugu muuq iyo qaab eeg tahay barandhaha caadiga ah.

=Muuqaalka=


image:Ipomoea_batatas.jpg|
Image:Ipomoea batatasL ja01.jpg|
Image:Sweet-potato-field,katori-city,japan.JPG|
Image:Sweet potatoes.JPG|
Image:Kumara.jpg|
Image:Sweet potato brazil2.jpg
Image:Sweet potato brazil.jpg
Image:Yams at refugee camp in Chad.jpg
File:Ipomoea_batatas_001.JPG
File:Ipomoea_batatas_002.JPG
File:Ipomoea_batatas_003.JPG
File:Ipomoea_batatas_004.JPG
File:Ipomoea_batatas_005.JPG
File:Ipomoea_batatas_006.JPG
File:Ipomoea batatus cv. Tainon No.62.JPG|


=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Dooxa

**Dooxa** (, **' ama **', sidoo kale lagu naaneyso: "geed weyne") waa caasimada iyo magaalada ugu dadka badan ee wadanka Qatar. Caasimada Dooxa waxaa ku dhaqan dad aad u badan oo lagu qiyaasay 956,460 kuwaasi oo ku dhaqan caasimada iyo nawaaxigeeda. 

Magaaladu waxay hoy u tahay Jaamacadda Qatar iyo xarun ka mid ah dugsiga ganacsiga ee HEC Paris.

## Sido kale fiiri

*Qatar
Af Amurit

**Afka Amuuriga** (; ) sidoo kale loo yaqaano **amoritka** waa af ka mid ah sametiga ama saamiyada woqooyi galbeed ee dabar go'day, waxaa ku hadli jiray amuuriyiintii daganayd suuriya si guud miilaadiga ka hor.
Xaytiyiin

**Xaytiyiin** (; ) waa shacab hindi-yurub ahaa waxay deganaayeen dhulka maanta Turkiga la yiraahdo, iyo woqooyiga jasiirada carabta sida Siiriya wakhti imika laga joogo ilaa 3000 oo sano ka hor miladiga. waxay isla daganaayeen sumeeriyinti ee deganaa ciraaq, waxay ahaayeen beelo loo yaqaanay khati, qoraalo la helay ayaa sheegaya inay dhulkaas deganaayeen, nisbiyiin bay isku yaqaaneen, roomaankii ayaa u yaqaanay magacay :Hetthaei af carabi :لحثيون

=Luuqada=

=Taariikh=

=Tixraac=
Yaafa

Yaafa (af-cibri :יפו af-carabi **يافا)** waa mid ka mida magaalooyinkii ugu qadiimsanaa wadanka falastiin, maanta waxay hoostagtaa talaabiibta Israaiil, waxay saarantahay xeebta bari ee badda cad, qudus waxay ka fogtahay 55 kiilo mitir galbeed, meel istaraatiiji ah bay ku taalay falastiiniyiintana waxay u ahayd magaalooyinka ugu muhimsan, waagii qabtii waynayd ku dhacday falastiin sanadkii 1948 markii in badan ee carabtii degenayd ah laga qixiyay,  ku dhawaad waxaa degen 60,000 oo qof uu yuhuud u badan, iyo tiro aad u yar oo carab ah. Waa Joppa qadiimiga ah.

## Sawirro Tariikhiga ah

* Jaffa


File:Yafo (Jaffa) hill.JPG|كنيسة القديس بطرس (يافا).
File:Hassan Bek Mosque, Tel Aviv-Jaffa, 2007.jpg|مسجد حسن بك .
File:Antik Saray1.jpg|مبنى السرايا العثماني.
File:Israel Batch 1 (79).JPG|مسجد العجمي 
File:Jaffa P1060435.JPG|سبيل سليمان
File:Alhambra Renewed Building in Jaffa.JPG|سينما الحمراء الجديدة


# **[[#cite_ref-1|^]]** موقع مسجد حسن بك. 
# **[[#cite_ref-2|^]]** فيديو لمسجد البحر في يافا. على يوتيوب
Saam

saam waa curadkii waynaa ee nabi aadan calyhi salaam waxaa ku abtirsada saamiyiiyiinta

## islaamka muxuuu ka yiri
* في القرآن: «وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْبَاقِينَ»، ibni cabaas  "caruurtii nuux kaliyaa ka hartay ".
* رtarmadi waxalaga wariya inuu yiri nabiga sc w waxaa laga wariyay ‏«saam waa aabaha carabta, yaafith waa aabaha ruumaanka, xaamna waa aabaha xabashida»

## Ilmihiisii
arfakh-shad, iram, aashoor, ciilaam, iyo laawid

## tixraac
Arfakshad

Waa mid ka mida ilmihii saam inankii Nabi Nuux C.S., wilkiisu waa shaalikh.

* ARPACHSHAD

## awoowayaashiis iyo walaalihiis
# Saam
# iram
# ciilaam
# alifar
# ashoor

## Ilmihiisa
* shaalikh
** caabir
*** Nabi huud  cs
**** Qaxdaan (aabaha carabta asalka ah)
*Faalikh
**Nabi Ibraahiim cs
***Nabi Ismaciil awoowaha Cadnaan aabaha Carabta carabowday.
Iram

**Iram**, **Aram** (; ; Af Hebrew: אֲרָם‎ ’Ărām) waa mid ka mida wiilasha shanta ahsaam bin Nuux calayihi salaam, waa aabaha carabta dabar go'day.

* Aram
* Aram; Aramaeans

## xiiririn
Heegan FC

**Kooxda Ciidanka ee Heegan** waa koox ciyaartooy kubada cagta oo ku sugan wadanka Soomaaliya.&#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2011)">maqaalkan cadaymo ku dar</span>*&#x5D; Kooxdani waxay ku guuleysatay tartarkii sanadkii 1967.

## Taariikh
In 2013 the Police Force plays under the name of **Heegan FC**.

## Qoraalo Kale
* **Somalia League: 2**

## Warbixin 2025/26


## Tixraac
Burtuqaal

**Burtuqaal** ama burtuqiis (af carabi: البرتغال) (afburtuqiis: **Portugal**), rasmi ahaan loo yaqaan jamhuuriyada burtuqaal, wadan ku yaala koonfur galbeed yurub kuna dhex yaal jasiirada loo yaqaan aybeeriya ama andalus, waa wadank yurub ugu fog xaga galbeedka, galbeed iyo koofur waxaa ka xiga bad weynta atlaantiga, woqooyiga iyo bariga waxaa ka xiga spain sida khooriyada Azor iyo Madera ee bad weynta ku dhexyaal ay uga tirsanyihiin burtuqaal, caasimadiisu waa **[[Lissabon]]** ama lisgboona, luuqada rasmiga ha burtuqiis, dadka waa burtuqiis, tira koobka dadka 2009 kii 10,355,824 qof, xilli gooreedka : +1 furaha taleefanka : +351, internetka : .pt

## Xubin
* Midowga Yurub
* Qaramada Midoobay
## Waddnamha degaan Bortugaal
* 200,000+
* 200,000+
* 100,000+
* 100,000+

## Sido Kale fiiri
* Isbania
* Boqortooyada Ingiriiska
* Marooko
* Faransiiska

## sido kale fiiri
Ciilaam

إحداثيات: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%D8%B9%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%85&params=29_54_N_52_24_E_source:fiwiki 29°54′N 52°24′E&#xFEFF; / &#xFEFF;29.900°N 52.400°E&#xFEFF; / 29.900; 52.400]

**Ciilaam** (; ) waa boqortooyo iyo ilbax hore oo  ka taagnayd dhulka ahwaaz (kooffurta iiraan) waxayna gaartay ilaa khoosistan galbeed ciraaq, waxy ku hadli jiree luuqadood ciilaamiga ah.

* Elam
Caabir

caabir ama aybir waa caabir bin shaalikh bin arfakshad bin saam bin nuux calyhi salaam

caabir baa dhalay labo wiil oo kala ahaa qaxdaan iyo faalikh

qaxdaan ayaa sii dhalay carabta asalka ah wiilkiisy waa yacrub, 

## tixraac
Xaam

Xaam oo ay ku abtirsadaan xaamiyiinta waa xaam ina Nuuxwcayhi salaamaana wiilka ugu yar ilmaha .

walaalihiis baa kala ah saam, yaafith, yaam

## Asalka
Ereyga xaam ayaa ah dhulka madow luuqada Masaarida, luuqada yahuuda ayaa leh asalka xaam waa masar

## Dhashiisa
* Koosh
   waa aabaha nuubiyiinta (Suudaanta) iyo Baja
* Aym waa abaha qibdiyiinta 
* Kancaan waa aabaha xuriyiinta iyo jarjashiyiinta


## Tixraac
Qaxdaan

**Qaxdaan** () waa  qaxdaan bin nabi huud calyhi salaam waa aabaha carabta asalka ah wuxuu ku sii abtirsadaa saam bin nabi nuux calyhi salaam

## qaxdaaniyiin
waa qabiilooyin ku abtirsada qaxdaan waxay degaan u badan yihiin yemen iyo sucuudiga, waagii andalus  (spain iyo burtuqaal) islaamku haystana aad bay u joogeen iyakoo qabiilooyin badan ah.

## Faraciisa
abtiris aqoonku wuxuu carabta u qaybiyaa sadex
* carab hore caad thamuud madyan iyo camaaliq
* carab asal waana qaxdaaniyina 
* carab carabowdau waana cadnaaniyiinta awoowgood baa cadnaan ah kasoo ah dhashii nabi ismaaciil cs
dhamaan waxy isugu yimaadaan saam bin nabi nuux cs

## tix raac
Liivoont

**Liivoont** ama **Shaam** (; ) ama suuriyadii hore waa magac taariikhi ah oo loo yaqaanay wadama bariga iyo woqooyiga dhulka jasiirada carabta wuxuu dherersanyahay xeebta bari ee jasiirada carabta ilaa bada cad gudaha waxaa ku jira labad wabi ee dajla iyo furaat, waxay kulansataa maanta wadamada loo kala yaqaan : suuriya, lubnaan, urdun, Falastiin,   iyo dhulal yar oo kala raacsan sucuudiga iyo qaybo yaroo ka kala  mida turkiga, siinay, gobolka ciraq ku yaal ee muusil, dadka qayb baa qabta inay jasiirada qubrusna, jasiirada u ekahasiinaay iyo ciraaq oo dhan ay ka wada mid yihiin.

## Xadka shaam
Xadka dhulka shaam wuxuu ka bariga bada mideteriyanka ilaa xuduudka dhulka Mesobotamiya , Mandiqadaan ayaa kulmineeso maantadaan la joogo Suuriya,  Lubnaan, Urdun iyo Falastiinta taariikhiga ahayd, waxaa sii dheer meelo xuduudeed sida Tabuuk oo Sucuudiga dhacdo iyo gobalada suuriya ee lagu daray Turkiya waqtigii gumeestiha Faransiiska. 

## juqraafi iyo cimilo

## cimilada

## Taariikhda Shaam

## qaybinta siyaasadeed ee gobolka

## lahjadaha caabiga eelooga hadlo shaam

## qaabka nolosha
* reer magaalreer
* baadiyeiyo 
* reer guuraaa
## Warka
https://www.nytimes.com/2021/02/23/world/middleeast/syria-assad-economy-food.html
https://www.wsj.com/articles/ai-emerges-as-crucial-tool-for-groups-seeking-justice-for-syria-war-crimes-11613228401

## sido kale fiiri
* Suuriya
* Lubnaan
* Israaiil

## Tixraac
Manhajka Waxbarashada Qaran ee Soomaaliya

**Manhajka Waxbarashada Qaran ee Soomaaliya** waa habka dhismaha waxbarashda aas aasiga ilaa heerka dugsida sare ee caadiga ah ee ka hirgalay Soomaaliya horaantii 1950yadii. Nidaam manhaj oo degsan dalka oo dhana lagu hago, gaar ahaan manhajka xarumaha waxbarashada aas asaiga wuxuu hirglay 1972dii markii la qoray Af Soomaali iyada oo buugaag badan lagu daabacay Wakaaladda Madbacadda Qaranka kuwaas oo ay qoreen bareyaal Soomaali ah.

## Horudhac
Soomaaliya qarniyo badan ayaa axaa ka jiray nidaam aan abaabulneyn oo dadku ka helaan tacliintooda laf dhabarta u ah habka nolosha miyi iyo magaalo. Nidaamkan wuxuu ku salaysnaa qoys iyo deegaan. Badiyaa xeerka iyo hab dhaqanka bulshada ayaa laga tixraaci jiray dhamaan tilaabooyinka hagida amuuraha qoyska, beesha ee deegaanka baahsan. 

Beero falshada iwm ayaguna aqoon u gaar ah oo saadaasha roobka, sano wanaagsan sida mid aaran ah iyo mid ka feejignaan leh ayay beeralaydu ku tilaabo qaadi jireen marka dalaga la dooranayo xiligaas. 

## Beesha Raas Sugan
Waayihii deegaanka rasmiga ah la yeesheen sida meel magac leh oo qoysas tiro leh isku urursadaan waxaa ka bilowday in deegaanada qaar yeeshaan dugsi aan kala kicin oo aaran iyo abaarba arday dhigtaan. Waxbarasho kale oo la bartaa sida cilmiga beeraha ma jirin tan iyo waqtigii la gaaray is dhexgalka qaaradaha ee qarnigii 19aad ee miilaadiga walow dunida Carabta ilaa Faaris ay ka jireen xarumo tacliin sida caafimaadka.

Soomaaliya magaalooyinka ugu waaweyn ayaa waxaa ka bilowday rugo waxbarasho horaantii 1900 balse manhaj degsan ma jirin ilaa 1950.
Makaw

**Macau** (Shiine: 澳門, Cantonese: [ōu.mǔːn], / məkaʊ / (Maqaalkani wuxuu dhagaystaa); Portuguese: Macau), si rasmi ah Macao Gaarka ah ee Shiinaha ee Shiinaha, waa dhul madax-bannaan dhinaca galbeedka ee ku taalla Webiga Pearl River ee ku yaala Bariga Aasiya. Macau waxaa xayiray magaalada Juhuu ee dalka Shiinaha iyo woqooyiga iyo Pearl River Delta oo ku yaalla bariga iyo koonfurta. Hong Kong waxay qiyaastii 64 kiiloomitir (40 mi) u dhistay dhinaca bari ee Delta. [5] Dadweynaha ku nool 650,900 [3] oo ku nool aag 30,5 km2 (11.8 sq mi), waa gobolka ugu caansan dadweynaha adduunka. Gobalka hore ee Reer Portugal, waxaa dib loogu celiyay madax banaanida Shiinaha 20-kii December 1999.
Macau waxa maamula Boqortooyada Bortuqiiska iyo dawladihii dhaxalka ahaa ee qarnigii 16aad illaa dhammaadkii 1999-kii, markii ay ka soo horjeedeen gumeysigii Yurub ee ugu dambeeyey ee Aasiya. [6] [7] Ganacsatada reer Portuguese ayaa marka hore degay Makau 1550m. Sanadkii 1557, Makau waxaa loo kireystay Portugal oo ka yimid Ming China oo ah deked ganacsi. Boqortooyada Boqortooyada Portugal waxay maamushay magaalada iyadoo hoos imaanaysa awoodda Shiinaha iyo madax-bannaanida ilaa 1887, markii Macau uu noqday xulafo iyada oo heshiis lagu qasbay Portugal ka dib markii xasillooni darro ka jirta Shiinaha. Xukunka Macau ayaa loo wareejiyay Shiinaha 20-kii Diseembar 1999-kii. Baaqa Wadajirka ah ee Su'aalaha Macau iyo Macau wuxuu qeexayaa in Macau uu ku shaqeeyo heer sare oo madax-bannaan illaa ugu yaraan 2049, konton sano kadib markii loo wareejiyo [8]

## Waddamaham degaan Makaw
*  6,000+
Ooraasiya

**Oaraasiya** (; ) waa cuf dhuleed cabirkiisu yahay 54,000,000 kilo mitir isku wareeg, waana isku darka labada qaarad ee kala ah yurub iyo aasiya, sida ereyga ooraasiya ka muuqataba,

Ooraasiya ayaa ku taal qaybta  woqooyi ee kubada dhulka, galbeedka fog waxaa ka xiga jasiiradaha ayrlaan iyo bad waynta atlaantiga, bari waxaa ka xiga marin biyoodka biirinji iyo qaar kamida jasiiradaha kaamsha iyo sakhaaliin iyo bad weynta barafka ah ee woqooyi , koonfur waxaa ka xiga jasiiradaha taymoor iyo badwaynta hindiya, oo ka kooban badda cas iyo iyo gacanka carbeed.
 waxaa ku nool qaarada ooraasiya qiyaas ahaa dad dhan 5,041,175,000 qiyaastii (2013), oo u kla qaybsan 93 wadan oo ku yaal qaarada ooraasiya, magaca dadka dega ayaa ah ooraasiyaan, wadamada ugu caansan waxaa ka mid ah ingiriiska, faransiiska, turkiga, jarmalka, shiinaha,ruushka, hindiya, bakistaan, sucuudiga suuriya, ciraaq, iiraan, jabaan, indoniisiya, iyo bangaaladeesh. luuqadaha ugu badan ee looga hadlo waxaa ugu muhiimsan , mandariinka  (luuqada shiinaha), carabiga,  urduuga, faarisga,  ingiriiska, faransiiska, iyo turkiga,

in badanoo ka mida khubarada juqraafiga waxay ka soo qaadaan inay hal qaarad tahay, sida ameerika iyo afrika oo kale, maadaama labada qaarad aysan ku kala go'nayn wax badweyn  ama bad yar ah midna, giriigii ayaa sadex qaarad u qaybiyay dhulka: afrika , aasiya, iyo yurub, taas ayaa wali lagu socdaa loona qaybiyaa qaaradaha, ameerika waagaas lama aqoonsan.
Astaan

**Astaan** waxay noqon kartaa:
* Astaan (Sumad), sawir ama unug xambaarsan tusaale muuqa (Ingiriis: Logo).
* Astaan (halkudheg), halkudheg ama weedh muujinaysa ujeedo ama ka jeedo (Ingiriis: Slogan).
* Astaan dal, astaan loo qoray si rasmi ah una gaar ah dawlad (Ingiriis: Motto).
* Astaan qaran, Astaan sawir rasmi ah una gaar ah dawladda (Ingiriis: Coat of arms).
Dabiib (Dhakhtar)

**Dabiib** ama **Saanac** ama **Dhakhtar** (; loo soo gaabiyo: Dr.) waa magac horgale ah oo dad kala duwan lagu magacaabo, inta ugu badan dad aqoon heersare ah u leh caafimaadka iyo cilmi kale oo muhiim ah.

=Dadka Lagu Magacaabo=

* Dhakhtar (ciwaan), qof heysta shahaado aqoon aad u sareeysa
* Dadka khubarada ah ee "dhakhtar" lagu magacaabo waxaa ka mid ah:
** Dhakhtar caafimaad (Physician)
** Dhakhtar qaliin Surgeon)
** Dhakhtar cunto (Veterinarian)
** Dhakhtar kimisteri (Chemist)
** Dhakhtar fisikis (Physicist)
** Dhakhtar sharci (Barrister)

=Qoraalo Kale=
* Caafimaad
* Cilmi
* Aqoon

=Tixraac=
Taaj maxal

isu duwe 27°10′27″N 78°02′32″E

Taaj maxal (af carabi تاج محل af hindi: ताज महल af ingiriis :  Taj mahal) , waa dhisme la yaab leh, hab dhismeedkiisu wacanyahay, ku yaal Agra oo ka mid ah gobolka Uttar Pradesh ee hindiya, waxaa dhisay boqorkii shah jihaan (1630–1648) ee boqortooyadii maquulka  si uu ugu aaso lafaha xaaskiisii sadexaad markay dhimato Arjumand Banu Begum oo caan ku ah magaca Mumtaz mahal, dhismaha ayuu ugu talo galay inuu ku muujiyo  jacaylka uu uqabay haweentiisa, waxaa dhisay injineer la yiraahdo ciisaa shiiraazi iyo amana allah khaan,  dhinac walbo dhismaha ka mida waxaa ku yaal minaarad isku dheeli tiran joog 37 mitir ah, mid walba waxay leedahay sadex balakoon, qaybta sare ee guriga dhexda waxaa ku yaala qubbada oo ballac 17 mi, dhirir 22.5 m hoosteeda ayaa waxaa ku yaala qabriga boqorada, waxaana u dhow qabriga boqorka, dhismaha ayaa afar irid afarta dhinac ku leh, waliba aad loo qurxiyay korna giraan ka ah naqshadaysa, guriga ayaa aad loogu qurxiyay farshaxanka islaamka, taasoo loo aqoonsaday inuu yahay johoradii islaamka ee hindiya iyo farshaxankii muslimiintii hore,dhismaha ayaa noqday mid ka mida todobada caal waa (mucjiso) ee caalamka

sanadkii 1983 ayaa lagu daray meelaha dhaxalka caalamiga ka mid ee yunesko,

## dhismaha

#### farshaxanka gudaha

### Beerta

beerta ayaa gaaraysa ilaa 300 oo mitir, beerta ayaa algu magacaaba sharbaag ama beertii maquulka, waxaa dhex mara marino biyo iyo barkado iyo geedo aad u qurxoon

## dhismaha

## taarikh

## dalxiiska
taj maxal ayaa soo jiita dalxiisayaal badan yonesko ayaa sheegtay inay so booqatay in ka badan labo milyan oo dalxiise sanadkii 2007, oo ay ka mid yihiin 200,000 oo dibada ka yimid,

## ku dayashada taj maxal
meelo badan oo calamka ah baa looga dayday xag dhismaha tajmaxal sida shiinaha bangaledesh, iyo marykanka,
File:Taj Mahal mini.jpg |BEERTA CAALMKA
File:Bibi Ka Maqbara, Aurangabad, Sambhajinagar, Maharashtra, India (2006).jpg |qabriga kaay
File:Tripoli Shrine Temple.jpg|sharin qabri 
File:Banglar TajMahal.jpg|TAJ MAHAL BANGALADESH.
File:9.28.06TrumpTajMahalByLuigiNovi.jpg|taj mahal trump USA.


## sawirro

File:Agra castle India persian poem.jpg|gabay faarisi ah
File:Persian inscriptions.jpg|gabay farta faarisiی.
File:Taj 02.jpg|taj maxal.
File:Taj 08.jpg|wareega qabriga.
File:Taj 12.jpg|marinka weyn ee qbariga.
File:TajMahalbyAmalMongia.jpg|sawir.
File:Agra-Taj-Mahal-Mausoleum-architecture-Apr-2008-04.JPG| taj maxal xili qorax dhac guduud isu badalay.
File:Taj Mahal in India.jpg|taj maxal.
File:Taj Mahal top of finial.jpg|ا qaybta sare taj maxal
File:Taj Mahal Agra 4.jpg|taj maxal masjid.


## tixraac
* المصدر: الموسوعة العربية الميسرة، 1965
* المصدر: موسوعة المورد، منير البعلبكي، 1991

## fiiro gaar ah
Roomaansi

**Roomaansi** ama roomaantik  (:  ama romantic) waa erey ka soo burqaday labo wadan oo kala ahaa faransiiska iyo talyaaniga xiligii boqortooyadii roomaanka, taasoo xukumaysay labadaas wadan, waagaas yay soo baxday fikrada roomaasiga, ereyga ayaa ka soo jeeda isku darka labo magac magaalo midna talyaani tahay midna faransiis, (rooma) oo talyaani ah iyo (naansi) oo faransiis ah, saas ayaa lagu kulmiyay labadii eray waxaana ka soo baxay erayga **Roomaansi**

waxaa la xiriira roomaansi
* Roomaasiga jacaylka
* Roomaasi fan
* Luuqad roomaasi ah
Caafimaad

**Caafimaad** (; ) waa derajada shaqo metaboliisamka ee walax nooli leedahay. Marka laga hadlayo dadka waa heerka awood ee qof leeyahay ayadoo laga eegayo awooda muuqaal, maskaxeed iyo xarakaadka waajehida iyo maamulka nolosha maalinle. 
Sida ku qeexan axdiga sharciga Hayada Caafimaadka Aduunka (WHO) ee la sameyay 1948, caafimaadku waa: "waa marxalad dhamaystiran oo muuqaal, maskax, xidhiidh bulsho iyo habdhaqan dhamaystiran ee qof leeyahay, taasi oo xor ka ah xanuun iyo dhibaato.

Waan inaan caafimaadkeenna ilaalino. Balwadda sida sigaarka iyo daroogada iska ilaali. Iska ilaali ciyaaraha iyo madaddaalada dulmiga leh. Haddii aan is nadiifino jirrooyin badan baan iska ilaalin karnaa.

=Qoraalo muhiim ah=
* Dhakhtar
* Cilmi
* Aqoon
* tacliin

= Sidee Buu Adduunku Noqon Doonaa? =
Dhowaan dunida jannay noqon doontaa: Weligaaba caafimaad fiican baa qabi doontaa; qofna ma jirran doono. Mar dambe ma jiri doonaan gaboobid, curyaannimo iyo dhimasho: “Oo kan halkaas deggan ma odhan doono, Waan bukaa.” Ilaahay “indhahooda ilmo kastuu ka tirtiri doonaa, oo dhimashona mar dambe ma jiri doonto, oo mar dambena ma jiri doonaan murug iyo oohin iyo xanuun toona.”

=Tixraac=
* Physical and Mental Health
Borotiin

::*Kani waa maqaal ku saabsan borotiinka. Boga "[[protein]]" halkan ayaa laga soo toosiyay*.

**Borotiin** (; ; loogu dhawaaqo:  ama ) waa iskudhis labo-malakuyuul, ama malakuyuul-yar, kaasi oo ka mid ah silsilad dheer oo amiino asiidh ah, taasi oo laga helo noocyo badan oo cuntada ka mid ah. Borotiinku wuxuu qabtaa qeeybo badan oo shaqo kala duwan ah, marka nooluhu cuno wuxuu ka qeyb-qaataa isku-habaynta DNA-da, falgalka metaboliisamka, wareegjinta unugyada, iyo safrinta malakuyuulada ku dhexjira jidhka noolaha.
Sidoo kale, borotiinku wuxuu ka qeyb qaata korinta, habaynta iyo fududeynta shaqada caloosha 

=Qoraalo Kale=
* Dhakhtar
* Cilmi
* Aqoon
* Caafimaad

=Tixraac=
Fungi

::*Kani waa maqaal ku saabsan fungiga. Boga "[[fungus]]" halkan ayaa laga soo toosiyay*.

**Fungi** ( ama fungus; ; loogu dhawaaqo:  ama ) waa 
koox ka tirsan noolaha kuwaasi oo inta ugu badan ka samaysan walax hal-unugle ah. Fungiga waxaa ka mid ah yiista iyo dhamaan walxaha wax lagu khamiiriyo. 
Guud ahaan, noolaha Fungigu wuxuu mid ka yahay shanta boqortooyo ee dhamaan noolaha; sida dhirta, xayawaanka, brotistaha iyo bakteriyada.

=Asalka=
**Boqortooyo (biyoloji)** (magaca Saynis ***regnum***, wadar ahaan ***regna***) waa heerka labaad ee loo kala saaro noocyada noolaha. Boqortooyadani waxaa loo sii kala jebiyaa kooxo yar-yar oo Saynis ahaan loo yaqaano *Fyla* (Phyla). In kastoo kala qeybinta kooxaha boqortooyada ee biyoloji lagu kala duwan yahay, wadanka Maraykanka iyo Kanada waxay qeybahaasi ka dhigaan ilaa lix kooxood (Xayawaan, Dhir, Fungi, Brotista, Arjaeya, Bakteriya); halka wadanada ay ka mid yihiin Ingiriiska, Hindiya, Australia, Latin Amerika, meelo badan oo Afrika ah iyo wadano kale waxay aqoonsadeen kaliya shan koox oo ka tirsan boqortooyada, kuwaasi oo kala ah: Xayawaanka, Dhirta, Fungiga, Brotistaha iyo Bakteriyada. 

## Qeybaha Boqortooyooyinka

=Qoraalo Kale=
* Dhakhtar
* Cilmi
* Aqoon
* Caafimaad

=Tixraac=

* Those Resilient Germs—How They Rebound
Brotista

::*Kani waa maqaal ku saabsan koox ka mid ah noolaha.*

**Brotista** (; ; loogu dhawaaqo: ) (magaca Saynis ***paraphyletic***) waa 
koox balaadhan oo noole ka tirsan silsilada boqortooyooyinka nolosha. Brotista waa noole yar (ili-maqabatay ah) leh hal unug, kaasi oon lahayn waslad (ama xubno is-heystaa ama iskuxidhan). Wakhtiyadii hore waxaa kooxdan lagu dari jiray dhinaca boqortooyada Brotistai, laakiin xadaarada iyo Sayniska cusub ee maanta waxaa loo aqoonsaday in Brotista ka tirsan tahay lafdhabar la'leyda (noolaha aan lahay lafdhabarka). Eray u dhigma **Protoctista** ayaa loo adeegsadaa noolahaan hay'ado iyo machadyo kala duwan.

=Qeybaha Boqortooyooyinka=
In kastoo kala qeybinta kooxaha boqortooyada ee biyoloji lagu kala duwan yahay, wadanka Maraykanka iyo Kanada waxay qeybahaasi ka dhigaan ilaa lix kooxood (Xayawaan, Dhir, Fungi, Brotista, Arjaeya, Bakteriya); halka wadanada ay ka mid yihiin Ingiriiska, Hindiya, Australia, Latin Amerika, meelo badan oo Afrika ah iyo wadano kale waxay aqoonsadeen kaliya shan koox oo ka tirsan boqortooyada, kuwaasi oo kala ah: Xayawaanka, Dhirta, Fungiga, Brotistaha iyo Bakteriyada. 

=Qoraalo Kale=
* Dhakhtar
* Cilmi
* Aqoon
* Caafimaad

=Tixraac=
Dowladaha baldiiqa

**Dowladaha Baldiiqa** (; ) waa magac loo yaqaan sadex dowlad oo ka mida wadamada yurub, oo kala ah Estoniya, Latfia iyo  Lithuania, hore waxaa uga mid ahaa finland hase yeeshee way ka baxday,

dowladaha baldiiqa ayaa saaran bada baldiiqa oo ah qayb ka mida bada woqooyi, magaca dowladahaas ayaa waxaa keenay badaas baldiiqa oo loogu magac daray,

## sidoo kale eg
* Dadyowga baldiiqa
*Bada baldiiqa

## Tixraac
Macluumaadka Teknolojiyadda

**Macluumaadka Teknolojiyadda** , sida loo yaqaan hadba (qaybo farsamo macluumaad maraykan) ITAA, waa "daraasad hindisid, hurumarin, kicin, taageero أama fududayn hababka macluumaad ee uu ku tiirsanyahay komputerka si gaar ah dhaqan galinta iyo dayactiska komputerka", waxay muhiimadda siisaa Macluumaadka Teknolojiyadda adeegsiga computerka iyo dhaqan galinta barnaamiyada, kaydinta, ilaalinta, dayactirka, dirista, iyo soo celinta amniga macluumaadka.

**Macluumaadka Teknolojiyadda** iyadoo kooban (**IT **(Information Technology Si gaar ah oo ballaaran waxay ku howl leedahay farsamada iyo waxyaabaha ku xeeran haqabtirka macluumaadka maamulidiisa, gaar ahaan hay'adaha waaweyn.

## Qoraalo Macluumaadka Teknolojiyadda
* Telematics  Information and Communications Technology

## Booqo Heer Ka Somalia Ka Joogto Teknolojiyadda
*  
* IT Systems Increasing Employee Productivity
* tion Framework / MARF ((en),Modular Audio Recognition Framework|(de),Modular Audio Recognition Framework|(es)

### Xogta