open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Washaaqo

Washaaqo waa degmo ku taala xuduuda Somalia iyo itoobiya, Somalia bakool ayay dhinaciisa galbeed dhacdaa. 
washaaqo waa degmo Allah ku manaystay biyo sida magaceeda aadku aragtaan washaaqo waxa xad la leedahay koonfur dagmada 
. Koonfur: degmada Luuq gobolka Gedo
. woqooyi:  degmada Barey ee gobolka Afdheer DDS Ethiopia . 
. Bari degmada Ceelbarde 
washaaqo dhaqaaleheda waa waxsoo saarka beeraha iyo xoolaha nool 
Qabiilka dago dagmada washaaqo waa qomiyada direed gaar ahaan Maxamed Xniftire gaar ahaan beesha Odomaarke oo ka tirsan Tagaaleen-Gaadsan washaaqo waa degmo taariikho kala duwan leh dalka somalia
Washaaqo waxa ay aqoonsiga degmonimo heshay 2011 waxaana shahaadada degmonimo siiyay Madaxweymihii 7aad ee Soomaaliya Shariif Sheikh Axmed
washaaqo waxay dhacdaa xuduuda labada wadan ee Somalia iyo DDS Soomaalida oo ay degmada Baareey ee gobolka Afdheer ujirto masaafo dhan 80KM oo ay kaga beegantahay dhinaca galbeed, waxay dagmada dhuuray u jirtaa 25km  konfur, dhinaca waqooyi waxay dagmada ceel barbde u jirtaa 70 km, waxay sidoo kale 40 km dhanka Gobolka Gedo kaga beegan magaalada Luuq ganaane,
dhulkeeda iyo tuulooyinka hoostagaba 250km square 
dadkeeda   196,000 oo ruux.

Tuulooyinka Hoos yimaado:

Ceelgaras, diidocanaani, qooneey, shimbiro, dhuureey, karaban,gorayaale iyo kuwa kale
Boholgaras

**Balley** waa gobol ka go'ay gobolka gedoGobolka Balley waxa uu ka kooban yahay dhoor degmo oo kala ah :

1-Boholgaras

2-Qooneey

3-Diidacanaan

4-Galbarwaaqo

5-Madhawey

6-Baladusalaam

Gobolka wuxu caan ku yahay wax soosaarka beeraha iyo dhaqashada xoolaha gaar ahaan Geela iyo lo'da.

Goblka wuxu daris layahay gobolada kala ah Bay iyo Gedo dhanka xadkana wuxu dariska kala yahay Dalka Ethiopia.
Céline Dion

**Céline Marie Claudette Dion** (Quebec, 30 maarso 1968) waa fanaanad oo Kanada ah.
Céline Marie Claudette Dion CC OQ ChLD (/ diːɒn /; [2] Faransiiska: [selin djɔ]; dhashay 30 Maarso 1968) waa codka Canadian. Wuxuu ku dhashay qoys ballaadhan oo ka soo jeeda Charlemagne, Quebec, Dion wuxuu u soo muuqday xiddig da'yar oo ku nool dhulkeedii hooyadeed waxaana la socday albumyo badan oo Faransiis ah intii lagu jiray 1980-yadii. Dion waxay markii hore heshay aqoonsi caalami ah iyada oo ku guulaysatay labadii sanno ee 1986-kii Yamaha World Song Song iyo 1988 Eurovision Song Contest halkaasoo ay ka timid Switzerland. Kadib barashada Ingiriisiga, waxay ku saxiixday Diiwaanka Epic ee Maraykanka. Sanadkii 1990, Dion wuxuu sii daayay albaabkii ugu horeeyay ee Ingiriisi ah, Unison, isaga oo u abuuray inay tahay fanaan caan ah oo ku nool Waqooyiga Ameerika iyo meelaha kale ee Ingiriiska ku hadla.

Inta lagu guda jiro 1990-maadkii, waxay ku guuleysatay caan ka dib markii ay sii daysay dhowr albaabadood oo Ingiriis ah oo badan oo iibsanaya sida Falling to You (1996) iyo Let's Talk About Love (1997), labadoodaba labaduba waxay ahaayeen dheeman aqoonsi Maraykanka. Waxay sidoo kale dhalisay tiro is-gaarsiineed oo caalami ah, oo ay ka mid yihiin "Awoodda Jacaylka", "Marxaladda Labaad", "Sababtoo ah Waxaad I Laabtay", "Dhamaantiis Ayuu Igu Noqon Doonaa", "My Heart Will Go On", iyo "Anigu waxaan ahay Angel". Dion wuxuu sii waday sii-deynta fasaxyada Faransiis ee u dhexeeya rikoor kasta oo Ingiriis ah D'eux (1995) wuxuu noqday midka ugu badan ee lagu iibiyo gabayada luqadda Faransiiska ee waqtiga oo dhan, halka S'il Yaqiisto (1998), Sans 'Attendance (2012), iyo Encore un (2016) . Sannadkii 2000, Dion waxay ku dhistay sumcaddeeda inay noqotey mid aad uwanaagsan oo lagu noolaan karo oo leh Maalin Cusub ... ee Las Vegas Strip (2003-07), oo weli ah meesha ugu sarraysa ee ku salaysan xafladaha joogtada ah ee waqtiga oo dhan, iyo sidoo kale Kaalinta Aduunka Tour (2008-09), mid ka mid ah riwaayadaha ugu sareeya ee xafladaha oo dhan.

Muusikada Dion waxaa saameyn ku yeeshay jaangooyooyin ka kala yimid dhagax iyo R & B ilaa injiilka iyo casharka. Rikoodheeda waxay badanaa ku leedahay Faransiis iyo Ingiriis, inkastoo ay sidoo kale heeso ku qoran Spanish, Talyaani, Jarmal, Laati, Japanese iyo Mandarin Chinese. Inkasta oo ay sii deynsanaayeen inta badan waxay heleen soo dhaweyn culus, waxaa loo arkaa inay tahay mid ka mid ah codadka ugu saameynta badan muusikada. Dion wuxuu ku guuleystay shan abaalmarin ee Grammy, oo ay ku jiraan Album of the Year iyo Record of Year. Waa gabadha labaad ee ugu caansan haweenka Mareykanka intii lagu jiray xilligii Nielsen SoundScan. Sanadkii 2003, Dion waxaa sharfay Xiriirka Caalamiga ah ee Warshadaha Warshadaha (IFPI) ee iibinta in ka badan 50 milyan oo album oo Yurub ah. Dion wuxuu weli yahay fanaankii ugu fiicnaa ee Canadian-ka iyo mid ka mid ah fannaaniinta ugu badan ee iibiya markasta oo leh rekoor rikoodh oo ka badan 250 milyan oo nuqul oo adduunka 
* Céline Dion
Xarfo

Xarfo waa Degmo ka tirsan Gobolka Mudug ee wadanka soomaaliya.
Xarfo waxay u dhaxaysa magaalo madaxda dawlad goboleedka Puntland ee Garowe oo ay jirto fogaan dhan 190km Koonfur Galbeed iyo magaalada GALKACYO ee xarunta goboka mudug oo ay u jirto fogaan dhan 70km waqooyi bari.
Xarfo waa magaalo ay ku nool yihiin dad gaaraya in ka badan 50,000 {konton kun} oo qof, waana magaalo ku taal dhul buuralay ah.
Xarfo waa magaalo aan kulalayn qaboobayna, waxayna leedahay jawi dhex dhexaad ah, xiliyada roobka waxay la wadaagta degaanada Puntland.
Xarfo waa degmo ay hoosyimaada in kabadan 40 {afartan} tuulo iyo magaalada Bacaadweyn oo xarfo dhinaca bari ka xigta 27km.
Degmada xarfo waxaa degmo ahaan loo aqoonsaday sanadkii 2006dii waxaana aqoonsaday dawladii xiligaas ka talinaysay Puntland ee uu hogaaminayay Mudane Cade Muuse Boqor.
Sanadkii 2006di waxaa gudoomiyihii ugu horeeyay noqday Qumbe Ciise Qulaan, waxaana labo sano kadib badalay mudane Bashiir Faarax Bile oo noqday gudoomiyihii 2aad ee degmada, waxaana sidoo kale noqday gudoomiyihii 3aad mudane Cabdulaahi Faarax Bayle {takarooni} isagoo xilka hayay intii u dhaxaysay sanadihii 2009-2014 isla 2014 waxaana badalay oo xilka guddoomiye nimo loo doortay  Mudane Cabdifitaax Daahir {GURUU}.
sanadku markuu ahaa 2016 waxaa xilka guddoomiye nimo loodoortay Bashiir Daahir Nuur.
Sanadku markuu ahaa 2019 waxaa xilka qabtay C/qaadir Cumar maxamed 
Waxaasii Badalay sanadku markuu ahaa 2024 ' gudoomiye :mudane farax maxamed cali
kuxigeen:mudane Cabdinaasir Maxamed Cilmi { Fadhi Kudheer}
Sheekh Yaasir Al-Xabiib

**Sheekh Yaasir Al-Xabiib** (Af-Carabi: الشيخ ياسر الحبيب), waxa uu yahay shiicada sheekh.

## Linkiga Caddaynta
* Al-Qatrah
2.Irir Samaale

## irir samaale waxaa ka farcamay labada qabiil ee waawayn ee kala ah [[Hawiye|'''HAWIYE''']] iyo [[Dir|'''DIR''']]
Lambar 50

***Italic text***Lambar50 waa dagmo katirsan gobolka shabeellaha hoose waxay 50 km u jirta magalada Muqdishu galbeed waxaa ka xiga wobiga shabeele dhanka barina badweynta India. Degmada Lambar50 waxay leedahay airport oo lo yaqaan KM50 airport, 5 misaajid, 3 ceelbiyood, schoolka Hoose iyo Dhexe, ee KM50, waxay kalo ku yaalo dukaamano, farmashiyo, makiinado saliid, makiinado cajiin, garaashka Ali waandoo, iyo maqaayado laga cunteyo. Degmada waxay caan ku tahay beerahada, xoolaha iyo ganacsiga. Lambar50 waxaa ku nool qiyaas ahaan ilaa 10,000  oo qof((Toban kun oo qof)) lkn weli tiri koob sax ah laguma sameen tirada intas way ka badan kartaa wayna ka yaraan karta. KM50 waxa hoos yimaada dhoor tuulo oo yar yar sida Buushka, Lambar60, Ceelbiyoole, Saliine, Balafleey, Buulo xaansho, Buulo cadeey, Abooco, Fed muuse, Muure, Idimo, iyo Laanta buur. Dadka ku dhaqan Lambar50 waa dad aad iyo aad nabada u jecel waa dad ahlu diin ah oo aadna isku jecel,waana degmo qabaa'ilo kala duwan ay ku noolyihiin waa degmo dadkeda qabyaalada aqoonin. Degmada lambar50 waa goob loo dalxiis tago oo cimilo wanaagsan. KM50 lambar50 waxuu kale ay ledahay labo garoon banoone lagu ciyaaro mid caro cad ah iyo mid madow
Huurshe

Huurshe waa dagmo ka tirsan degmooyinka gobolka galgaduud. Waxyna dhacdaa waqooyiga gobolkaas. 

Huurshe waa magaalo dhextaal u ah degmooyinka Caabudwaaq, Cadaado, Xeraale iyo Dhuusamareeb ayakoo ka kala jira afarta jiho. Magaalda waxaa so gala wadooyin gacan fal ah oo kasoo galo afartaas jiho oo ay kakala jiraan afartaas degmo sidoo kale Huurshe waa magaalo qadiimi ah waxaana la,aasaasa qiyaashtii abaara 1930kii
Beesha: beesha dagan magaaladaan  waa beesha  surre gaar ahaan fiqi maxamed
Tirada dadka population huurshe waxaa kunool 10727 qof
Huurshe waa magaalo caan ku ah mudo fog barashada diinta islaamka waxaana kasoo jeedoo ku,aasan sheikha caanka ka ah somalia sheikh yousuf Direed sidookale huurshe waxay hada aad ugu horamarsanataha barashada dhanka maadiga iyo labo sano oo iskuxigta 2021_2022 iyo 2022_ 2023 ay kaalinta 1aad kagaleen arday Huurshe kasocota imtixaankii shahaadiga dugsiga dhexe ee ay wasaarada waxbarashada Galmudug qaaday
Huurshe waxaa hoos yimaada deegaano aad ufara badan sida bangeele,hogdugaag,miirxayley,laanxayo,indhokay,geednaagood,hawsar,mareere,laandheer,qodadka,miirokhalaf,mareere iyo deegaano kaloo badan xaafadah ku yaalna waxaa ugu caansan burco bayle
Cabdi Xosh Ashkir

**Abdi Hosh Ashkire** waa ganacsade Soomaaliyeed oo caan  ah isaga oo ka soo jeeda qoyska reer "Xoosh."

Abdi Hosh Ashkir, ganacsade hawlgab ah, waxay ku dhowdahay 38 sano oo jawi ganacsi oo firfircooni ah gudaha iyo dibedda dalka.

Xilligii 1970aadkii Abdi Hosh wuxuu bilaabay howlgal ballaaran oo ganacsi ah oo la xiriira dhoofinta ilaha badda iyo guryaha hantida maguurtada ah, isaga oo ka dhigaya mid ka mid ah ragga ugu taajirsan wakhtigiisii gudaha somalia



## Dhoofinta Soomaaliya
Cabdi Xoosh wuxuu ka mid noqday ganacsato faro-ku-tiris ah oo dhoofinayay malayga badda Soomaaliya.

Sanadadii berisamaadkii ee Soomaalida kala wareegtay shisheeyaha dhoofinta dallaga beeraha iyo khayraadka badda ayuu maraakiib tiro leh ku bilaabay inuu dhererka badda Soomaaliya ka jilaabto kaluunka kala duwan sida:

* Yuumbi, 
* daambiri
* jeedaal
* sayban
* qajaar 
* batroolka
* saliid

## Hantida
Waxaa uu Xoosh Degmada Wadajir ee galbeed koonfureed ee Muqdisho ka dhisay dhul balaaran oo markii dambe loogu magac daray "Xaafada Xoosh" halkaas oo dhismayaal iyo  ganacsiyada  iyo dalxiis leh magaalada Xamar caan kaga noqday, cabirka tan ayaa ah 1000x1000 mitir 

Waxaa intaa dheeraa inuu Hosh lahaa guryo badan oo shirkado, ganacsato iyo daljirayaal ay ka kiraysan jireen kuwaas oo dhammaan Xamar ku yiilay. 

Hantida caanka ah ee uu Abdi Hosh lahaa waxaa ka mid ahaa hoteelada **Florence** iyo **Indian Ocean** oo labaduba Hamar ku yiilay sidoo kale loo yaqaanno Muqdishu

Wuxuu maal galiyay ganacsiyada kale oo aduunka oo dhan, ooykujiraan New York ,Malaysia, Arabia iyo meelo kale

## Maalgashi Cusub iyo Cabdi Xoosh
Abdi Hosh wuxuu waayahan dambe maalgashi ku samaynayaa deegaanka Soomaali Galbeed sdia magaalada Jig Jiga halkaas oo fursado badan ka jiraan. 

## Xigasho
* Cabdi Xoosh http://weedhsan.com/index.php/1732-boqol-iyo-lixdanka-qof-ee-ugu-magaca-weyn-soomaalida-wq-maxamed-aadan-tarabbi

* Hantiile Cabdi Xoosh oo Maalgashanyo Jigjiga http://www.xogtashacabka.com/latest-news/499-cabdi-xoosh-oo-jigjiga-maal-gashi-wada-hadalo-kale-u-jooga.html
UTC+3

**UTC+03:00** waa saacada deegaano badan oo dhaca meelo kala duwan kuwaasi oo wadaaga wakhti isku mid ah ama aad iskugu dhow. Deegaanada istimaala UTC+3 waxaa ka mid ah Geeska Afrika iyo Wadanada Carabta.
Machadka Sidam

**Machadka Sidam** waa kulliyad caan ah oo ku taala faras magaalaha magaalada [Muqdisho], gaar ahaan Degmada Shingaani. Sidam waxaa afka qalaad lagu yiraah Somali Institute of Development Administartion and Management) iyada oo la soo gaabiyana isla ereyadaas SIDAM.

## Taariikh
Kulliyada Sidam waxay ka mid ahayd jaamacadihii tacliinta sare ee [Soomaaliya] sida [Jaamacada Ummada], [Kulliyada Gaheyr] iyo [Jaamacada Lafoole].

Taariikhda la furay Machadka Sidam 1971 waxaana uu maanta machadkii Sidam si dadban uga jiraa Magaalada Hargaysa  halkaas oo arday badani dhigtaan machad sita isla magacaas waayahaan dambe ee nidaamxumada iyo boobka hantida iyo magacyadii lagu sameeyay. 

## Magaca Guracan ee Sidam
Sanadkii 1999 ayaa waxaa kulliyad abaalmarisa shahaadooyin dhexe oo 2 sano waxaa aas aasay iyo rag kale ayaa magaca xarfo is waydaariyay ka dibna ka dhigay Sidam. Sanadkii 1989 ayaa waxaa hadana la shaaciyay in magacan Sidam oo bililiqo ahaa mudo hana jaamacad laga dhigayo. 

## Ardayda Sidam
Waxaana sanad walba imtixaan u gali jirtay arday 2,000 gaaraya walow arday 300 ka yar ay fadhi ka heli jireen laamaha kala duwan ee kullyada Sidam bixin jirtay ka hor burburkii qaran ee sanadkii 1991. 

Afka iyo fulinta manhajka Kulliyada Sidam wuxuu barbardhig la ahaa midka Jaamacada Lafoole. Ardayda dhigtaa iyo barnaamijyada Sidam waxay ahaayeen taqasus 2 sano ah halka ay sidoo kale ka jireen qaybo heer 2 sano oo shahaado dhexe (diploma)ah. Machadka waxaa nidaam ahaan uu hoos imaan jiray Wasaarada Hidaha iyo Tacliinta Sare ee Soomaaliya.

## Laamaha Sidam
Sidam hal xarun oo ku tiilay degmada Shingaani aaga Hotel Shabeelle ee Wadada Shabeelle ayuu ku yiilay machadka Sidam. Laamaha cilmiga la baran jirayna waxay kala ahaayeen:

* Maamulka 
* Maaraynta
* Afka Ingiriiska
* Xisaabiyenimo
* Dhaqaalaha

## Wararka Cusub
Dowlada Soomaaliya ee 11ka gobol ee koonfurta dalka ku dadaalaysa inay ka arimiso ayaa heshiis dhawaan la gashay dowlada Ciraaq inay dib u dayactirto una qalabayso Wasaarada Howlaha Guud iyo labo xarun oo Muqisho aad looga yaqaanay kalana ahaa Kulliyada Sidam iyo isbitaalkii Lanzerti oo "Laansalooti" loo yaqaanay. 

Wasaarada Howlaha Guud ayaa ka codsatay wadanka Ciraaq inay Soomaaliya ka caawiso mashruucan oo guud ahaan ku kacaya aduun dhan 15 milyan oo Doolar.

## Xigasho

* Machadkii Sidam oo Hargaysa ka furan! 

* Xasan Sheekh Maxamuud oo Machadkıı Sıdam u badalay Sımad - bılılıqo qaran http://somalitalk.com/2011/06/24/sidam 

* Kulliyadii Sidam oo dib loo dhisayo http://radiomuqdisho.net/dowladaha-soomaaliya-iyo-ciraaq-oo-kala-saxixday-heshiis-dib-loogu-dhisayo-isbitalka-lansareti-iyo-machadka-sidam
Wanlaweyn-

Wanleyn waa degmo katirsan gobolka shabeellaha hoose waxaana dago digil iyo mirifle gaar ahaan beesha Shanta calemod oo ah Awdigil. Dagmada waxay caasimada muqdisho u jirtaa 90 km waxayna caan ku tahay airport ka ciidamada ee Bali doogle Shanta caleemo waxay ka kooban yihiin 5 qabiil oo waaweyn waxeyna kala yihiin

*Erdho
*Hiigmuge
* barbaare
*Janbaluul
*Hubeer oo ah cunigii ow digil                                           .degmada dadkeeda waa dad beeraley iyo xoolo dhaqato ah waxeyn kutiirsan yihiin xoolaha iyo beeraha dadka dago degmada waa dad nabada jecel iyo wada Nolaan shaha degmada sanadihii udambeyey hormar aad u weyn ayaa kamuuqda oo walena kasocoda.
*Dhamaad
Qoryale

**Qoryaale** () waa magaalo yar oo ku taalaa gobolka Togdheer ee Gobolada Waqooyiga Soomaaliya, maanta loo yaqaano Somaliland.

## Faallo
Qoryale waa fadhiga dowlada Degmada Qoryaale. Magaaladan yar waxay si toos ah ugu xidhan tahay jidka dheer ee toos u tega magaalada Burco.

## Waxbarashada
Dusgsi sare ayaa laga dhisay magaaladaasi wakhti dhowayd.

## Xigasho

## Tixraac
*Building of the school
Al-Jamaaca Al-Islaamiya

**Al-Jamaaca Al-Islaamiya** () waa urur Islaami ah oo u dhaqdhaqaaqa soo noolayta  Islaamkii saxda ahaa ee Nabi Muxamed S.C.W  la yimid waxuuna bilaabay Dhaqdhaqaaqiisa sanadihi sideetamaadkii , ururka waxu diirada saaraa tacliinta Asalka Islaamka ee ah Tawxiidka, towxiidkaasoo hadii la waayo uu Islaamkii meesha ka baxayo sida Quraanku sheegay, Jamaacada ayaa leh Madaaris iyo Iskuullo lagu baro dadka tawxiidka, waxayna leeyihiin hogaan iyo madax iyo nidaam u dagsan oo ay quraanka iyo sunnaha ka qaateen. waxay kaloo ay ku leeyihiin  magaalooyinka soomaaliya masaajid fara badan oo ay ugu talo galeen inay diinta saxda ah dadka ku baraan,intaasi waxaa sii dheer in cadowga islaamka oo ay ugu horeeyaan murji'ada casrigaan iyo wadaadada diinta sheegta in ay jamaacada aflagaadeeyaan oo weliba ay ka iftaroodaan oo waxay u bixiyeen magaca ah "التكفير"..." الخوارج"ahmarka si mabaadi'da jamaacada iyo afkaarteeda iyo waxa ay u daliishanaayaan oo minal kitaabi wasunnah ah loo ogaado jamaacadu waxa ay leedahay masaajidu iyo madaaris magaalo walba oo ay joogaan oo soomaali ka mid ah iyo caalamka intiisa kale waa lala xiriiri karaa si wax badan looga ogaado qofkii magaaladiisa ama wadankiisu aynan joogin jamaacada waxa uu ka ogaan karaan arimahaas baraha internetka we jamaacada oo kala ah:-www.towhed.com iyo www.towxiidka.com labadaan website ee Ku kala hadla afka carabiga iyo afka soomaaliga iyo cinwaankooda baraha bulshada sida:Facebook.com/tusmo media iyo YouTube. .. Tusmo media iyo Twitter ka waa isla tusmo media .. Fadlan sidaasi baa layiri waxaa kaaga roon anigaa soon arkay fadlan dadweynow wax iska hubiya intaad dunida joogtaan oo ay nafta idinkugu jirto ka hot inta aydaan dhimanin ... Waa abuu-ibraahim asc.

* Islām​—The Way to God by Submission

## Tixraac

الجماعة الاسلامية في الصومال
Windows XP

Windows XP waa nooc ka mid ah nidaamka hawlgalka Microsoft Windows ee kombiyuutarada gaarka ah.  Xarfaha "XP" waxay u taagan yihiin e**XP**erience.  Microsoft waxay soo saartay Windows XP 25 Oktoobar, 2001. Windows XP waxay beddeshay Windows 2000 iyo Windows ME, taas oo ka caawisay in la isu keeno noocyada NT iyo 9x ee Windows.  Waxaa lagu beddelay Windows Vista 2006.

=Taarikhda=
Windows XP waa nooca ugu iibinta fiican ee daaqadaha. Taageerada noocaan ayaa la joojiyay 8 Abriil, 2014.
=Tixraacyada=
----
Windows ME – Windows XP – Windows Vista
----
Garoonka Diyaaradaha ee Bender Qaasim

Garoonka diyaaradaha ee Bender Qaasim, wuxuu xambaarsanyahay magaca taariikhiga ah ee hore loo oran jiray magaalada Boosaaso ee *Bender-Qaasim*.

Waa garoon caalami ah waxa uuna ku yaalaa magaalada Boosaaso ee caasimadda ganacsiga dawlad-goboleedka Puntland ee Somaliyeed, waxaana astaan u ah .
Siigeysi

Siigeysiga micnihiisu waxa waaye in dareenka xubnaha taranka lagu sameeyo salaax ama taataabasho si loo gaaro jinaabobax. Wiilasha iyo nimanku waxay badanaa ku gaaraan salaaxa guska, halka gabdhaha iyo naaguhu farafareeyaan kintirka iyo daloolka siilka.

Ilaah wuxuu u qorsheeyay galmada inay tahay jacayl u dhexeeya ninka iyo naagta. Laakiin marka qof siigaysto, ama si xun u isticmaalo xubnihiisa taranka si uu ugu raaxaysto galmada, asaga ama ayada waxay u isticmaalayaan galmada si aan nadiif ahayn.

Siigaysigu - In uu qofka hamadiisu kaxdo isaga oo jidhsiisa kicinaya (caadiyan xubnaha taranka). Siigaysigu waxa uu horseedi karaa in qofku uu biyo dhaco.

„Rabbiga Yehowah Ilaaha ah wuxuu u qaabeeyey galmo inay noqoto jacayl nadiif ah oo u dhexeeya ninka iyo naagtiisa. Laakiin markuu nin siigaysa ama xubintiisa taranka si xun ugu isticmaalo raaxaysi, isagu ama iyadu waxay u galmoodaan si aan nadiif ahayn. Dhaqankani wuxuu dhaawici karaa xidhiidhka qofka Rabbiga. Waxay abuuri kartaa rabitaan qalloocan waxayna keeni kartaa in qofku u arko galmada qaab khaldan. Qofkii caadadaan wasakhaysan leh oo ay ku adagtahay inuu joojiyo yuusan quusan. Haddii xaaladdaadu sidan tahay, si daacad ah Rabbiga u bari oo ka bari inuu ku caawiyo. Ka fogow waxyaabaha ay ka mid yihiin sawir-qaadka, taas oo kuu horseedi doonta fikir aan nadiif ahayn. La hadal mid ka mid ah waalidkaa ama saaxiib weyn oo ixtiraamaya sharciyada Rabbiga. Waxaad hubsan kartaa in Rabbigu arkayo oo uu qiimaynayo dadaalkaaga aad ku nadiifinayso akhlaaqda”
Kabxaanley dagmo

Kabxaaley waa dagmo ka tirsan gobolka hiiraan dagmada waxay leedahay dhul beereed iyo xoolaha nool qabiilka dagan  waa beesha surre. Tirakoob la sameeyay waxa ku dhaqan 1118 qoys.
Axmed Da'ud Oglo

**Axmed Dafutoglu** Waa Ra'iisulwasaarahii hore ee dalka Turkiga intii u dhexeysay Agoosto 2014 ilaa May 2016. Waxaana xilkaasi loo xushay taariikhdu markay ahayd 29 Agoosto 2014. Waa aqoonyahan, diblumaasi ah, wuxuu horey usoo qabtay xilal ay ka midyihiin wasiirka arimaha dibadda iyo madaxa latiliyaha ra'iisulwasaarihi hore, hadana ah madaxweynaha Turkiya Rajab Dayib Erdogaan.

## Taariikh Nololeed
Mudane Axmed Dafutoglu wuxuu ku dhashay Degmada *Taşkent* ee gobolka Konya ee dalka Turkiga sanadku markuu ahaa 26 Febaraayo 1959.

Brofesoor Axmed Dafutoglu wuxuu waxbarashadisii hoose, dhexe iyo sare ku qaatay magaalada Istanbul, kadibna wuxuu ku biiray Jaamacadda *Boğaziçi* halkaasoo uu ku qaatay shahaadada heerka 1aad ee jaamacadda barashada dhaqaalaha iyo xidhiidhka caalamiga ah, halka masterkana uu ku qaatay maamulka iyo maareynta, sanadkii 1984 ayuu dhameystay tacliinta sare ee *phdiiga* asagoo ku diyaariyey Siyaasadda iyo Xidhiidhka Caalamiga. Intaas ka dib wuxuu bare jaamacadeed kasoo noqday jaamacadaha: Marmara, Bilkent iyo jaamacadda Islaamiga ee Maleeysiya.

Ra'isulwasaare Dafutoglu siyaasada ka sokow waa cilmi baadhe waxaa uuna qorey in kabadan 200 oo boog oo siyaasadda, dhaqaalaha, diblomaasiyadda iwm isugu jira. Waxaana ka mid ah buugiisa caanka ah ee saamaynta balaaran kuleh siyaasadda arimaha dibadda dalkaasi ee lagu magacaabo *Istiraatiijiyadda Qotodadheer*.
Kiran Rao

Kiran Rao waa gabar hindiyad ah una dhaxday aktarka caanka ah Amirkhan waxeyna is guursadeen 2005 waxey iso dhaleen wiil magca wiilka Azad Rao Khan
Maxamed Shaakir-Bootaan

Cabdikariin shaakir-Bootaan waa wiil soomaaliyeed. wuxuu dhashay sanaddii 2000/10/8/. wuxuu ku dhashay degmada sool ee gobolka Sool.
Waana aqoonyahan

= Qoyskiisa =

Aabbe Cabdicasiis Maxamed Bootaan Alle ha xafidee wuxuu ku noolyahay magaalada Laascaanood ee Gobolka Sool. 

## Waxbarashadiisa
Maxamed wuxuu waxbarashadiisa hoose, dhexe iyo sare ku qaatay degmeda Laascaanood
Jidwaaq

Jidqaad waa absame waa beel ka mid ah afarta walaal ee ilma Absame. Gaashaanbuur ahaan, waxaa lagu magac-dheereeya beeshan *Habr Maqdi*, ama *Bah Maqdi* ama kaliya *Maqdi*. (Shia)

## Abtirsi
Kuwaas oo kala ah, Jidwaaq Absame Ogaadeen Absame, Weyteen Absame iyo Baalcad Absame. Odeyga Absame curadkiisu wuxuu ahaa Jidwaaq. Wiilashiisa waxaa ugu yaraa Ogaadeen. Laakiin sida muuqata waxaa la yaqaanaa oo qabaailka soomaaliyeed ugu caansan Ogaadeen. Dadka badan kood uma laha aqoob durugsan saddexda ilmo Absame oo inta badan waxaa loo qaataa in ayba ka mid yihiin Ogaadeenka. Jidwaaq waxay ahayd qarni dhaweyd boqortooyo ka arrimisa deegaanka Soomaali galbeed ee imika siyaasad ahaan loo yaqaan Dawlad deegaanka Soomaalida Itoobiya. Beesha Jidwaaq waxaa ka dhashay rag iyo dumar sooyaalka soomaalida ku astatsan, Waxaa ka mid ah Garaad Wiilwaal oo sheekooyinkiisa, murtidiisa ay ku qoran yihiin buugaagta suugaanta iyo dhaqanka soomaaliyeed.

## Sidoo kale fiiri
*Beelaha Soomaalida

## Tixraac
Sh. Cali warsame

sh cali warsame xasan waa caalim weyn oo ku nool magaalada burco .waa raga ugu taariikhda dheer culimada soomaaliyeed 
a
Masarre

Waxaa la dhashay. Beelaha ciise Saransoor, dagoodi Saransoor iyo gaaljecel Saransoor iyo dagoodiye saransoor iyo beesha hawiye oo ay kor irirsamaale isku yihiin

### Abtirka Masarre

Marka hore Masare saransoor waxaa dhalay; ***Aabe***: Saransoor Riyaale Garjante.

abtirkiisana waa sida tan: Massare Saransoor Riyaale  Garjante Xajibadood Lo'gade Lixingade Wayalcase Axmed Gardheere Samaale Hiil Abroone.

***Hooyo***: Faadumo Maxamed oo ah gabar odeyga  hawiye dhalay.

### Deeganada uu Masarre Dego

Beeshan waxa ay dagaan dhul aad u balaaran oo isku xiran,waxaana lagu qiyaasaa ilaa kun iyo dhowr boqol oo kilo mit.

**Kenya NFD:** 

# Wajir, 
# Mandheera
# Rhamu 
# Takabo
# Tarbaj
# Qorof-xaraar
# Hadhaadho
# Wagala
# Bangal,
# Kutulo
# Giriftu
# Asaxaabo
# Lafaaleey
# Wajir-boor
# Booko

**Dhanka Ithiopia** 

# Filtu
# Dooloow Addo
# Suftu
# qurac masare
# Nagayle
# Xayo-suuftu Nimcaan
# Fiiqow
# Booriyaale

**Soomaaliya** 

# Afgooye 
# Qoryooley 
# Muqdisho 
# Kismaayo 
# beydhabo 

**Suldaabka Guude Ee beesha Masare Saransoor:**

# Suldaan Sheikh Abdullahi Madey 

**Madaxda Beesha Massare Saransoor  Ee dowlada Kenya:**

# Hon. Suleka Hulbale Harun Xilibaanada Baarlamaanka Kenya
# Commissioner Abdiwahab Abdullahi Abdi waa xubin ka tirsan guddiga mushaaraadka iyo gunnooyinka Salaries and Remuneration Commission (SRC) 
# Abdi Ali Mohamed- agaasime Competition Authority of Kenya. 
# Senator Cabaas Shiekh Mahamed ( Cabaas KK)- member of Senate Kenya 

**Madaxda masare saransoor Ee ismaamulka Somaalida Ethiopia:**

# Wasiir Ku xigeenka qoraheynta  Suurow Mohamed Diima 
# Gudoomiyaha Dolow Ado Faysal Xuseen 

**Madaxda Massare Ee Dowlada Soomaaliya:**

# Golaha baarlmanka X. Amina Maxamed Mursal 
# Taliye ku xigeenka Ciidanka Xooga dalka somaaliaya General Maxamed Cali Barise 
# Xilidhbaan heer Maamul Goboleed Cali cadow jibriil ku magac dheer Alkutuby

Abe Xassan Killi o ahaa halyey saransor, Cabdi Hiraab Xujaale Xaaji axmed cilmi caalimka weyn ee masare saransoor ee ku nool degmada bowolmanyo ethiopia, aba muxumad cilmi(kooraar)   oo ah ninki ugu horeyey oo aay dowlada ethiopia mishaar uqorto isaga oo odi dhaqameed ah Colonel; Maxamed Xuseen Cunshur oo ahaa, colonel ka tirsanaa Dowladii kacaanka aheyd ee uu ka talinayey Jaalle Maxamed Siyaad Barre.
Waxa lagu amaanaa deris wanaaga marti soorka, bad-baadinta safarrada iyo waliba bixinta maganta,oo qof ka mid ah ku magan siiyo ama maago inuu ku bixiyo,ma jiro qof kugu soo xad-gudbi karaa, waxa ay ka simanyihiin u hogaansamidda awaamirta cuqaashooda.
Masare saransoor waa qabiil madax-banaan misena nasab ah oo aan cidna ku tiirsaneen.
Waxaa kale oo uu masare saransoor dabeecad uleeyahay daganaanta iyo badbaadinta beelaha dariskiisa ah marka loo fiiriya afarta saransoorna waa geesigooda waana manaxa an gardaro yaqaanin in lagu qaldamo maahine.
Edmond Debeaumarché

**Edmond Debeaumarché** waa geesi ah oo iska caabin ah inta lagu jiro dagaalkii labaad ee adduunka.

### Duubay iyo durriyaddii
* Uu aaska lagu qabtay Paris barxadda of Invalides ah.
* Square A la odhan jiray ka dib markii in Dijon.
* Wadada A la odhan jiray ka dib markii in Mantes-la-Ville.
* Uu uga go'an oo uu salaamayo soo bandhiga stamp u balanqaaday in uu u eg.
* A cover maalinta ugu horeysa waxaa lagu muujiyey in uu magaciisa soo saaray March 26, 1960.
Camanje

Camanje wuxuu ahaa Abwaan soomaaliyeed oo kasoo jeeda beesha Jidwaaq. 

Xuseen Yogol Fure Camanje wuxuu lahaa gabayo aad u faro badan oo xigmadaysan. 

Waxaa ka mid ahaa gabayadiisa:
 
 
 
Nimanyohow hashiinii ma arag waana la hubaaye

Waa taan hudheelaha galaa, hogoga Iidoore 

Waa taan hariirsade gubaa, dhuxuli hoos taale 

Waa taan makhaayado hurshaa, halow i leefaaye 

Haweenkaygu waateey midgaha, hilib ka iibshaane
Kal-kaal

kal-kaal waa goob ku taalo km14 ee goalka banaadir gaar ahaan wadada af-gooye laamiga waxay ka xigtaa dhanka wuqooyi waxaana milkiyad u leh nin la yiraahdo c/llaahi xasan cismaan oo ku magac dheer cabdulle kal-kaal
Kamsuuma

**Kamsuuma** waa dagmo ka tirsan Gobolka Jubbada Hoose degmada waxaa dagmo laga dhigay 1974 dagmada waa dagmo dhul beereed ah waxaa maro Wabiga Jubba waxaa dagan beesha gaaljecel 90% iyo beesha jareer wyne %10 waxayna leedahay buundo wayn waana degmo ganacsi waxana hoos yimaada tuulooyin farabadan hal cisbitaal aya ku yala Waxa ku taalo 6 masjid 3 hotel  

magaalada waxaa iska leh beesha Jareerweyne.
Beled Xaawo

**Beled Xaawo** waa magaalo dhacda Waqooyiga Gobolka Gedo ee wadanka Soomaaliya. Magaalada waxaa laf dhabar u ganacsiga Koonfurta & Bartamaha Soomaaliya waan Goob kulmiso Ganacsato kakala Timid Soomaaliya Kenya & Ethopia Taas oo kor Uqaaday Hormarka ganacsi ee Magaalada kana yeeshay Goob loo soo beec geeyo Badeecooyin kala duwan Xadaarad Ahaan
waa magaalo kulmisatay Dhaqamo Luuqada & Xadaarada Kala Duwan taas oo ilbaxnimadeeda
Ka dhigtay Mid Cirka isku Shareertay ayna Dheertahay Magaalooyin Badan oo Taariikh
ahaan kafac weynaa.

## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Xigasho
*Cagaaran
## Tixraac
K = maxaa laga wadaa

Xarafka K waxaa laga wadaa kiilo. Kiilo waxeey u dhigantaa 1000. Tusaale ahaan 10k nin. Waxey u dhigantaa 10 kun oo nin. Waxaa kaloo jiro wax yaabo badan oo laga soo gaabiyo xarafka K.
Gaabane

Saciid gaabane waxuu ahaa dadkii soo galay
}}}}
| style="font-size: larger; text-align: center;" colspan="2" |
|-
! style="background-color: #c1cdc1; text-align: center;" colspan="2" | Saciid Gaabane Ali
|-
! style="text-align: center;" colspan="2" |Gudiga ururka hedmark islamisk kultur senter 
|-
|-
| style="text-align: center;" colspan="2" | abril, 2008 ilaa Juun, 2011
|-
! Waxuu degan yahay wadanka Norway:
| gobolka hedmark, magaalada Hamar.
|-
! 
| .
|-

|-
! Dhashay:
| 1972
|-
! Ku dhashay:
| Degmada Marka, Soomaaliya

|-
! Diintiisa:
| Islaam
|-
! Dhalasho:
| **}** Soomaali/Norwagian
|}
Gooryaanka

**Gooryaanka** waa cudur uu sababay noolaha gooryaanka *[[gooryaanka dheer]]*. Cudurka wax aastaamo maku lahan wax kabadan 85% oo sababta, gaar ahaan hadii tirada gooryaanka uu yaryahay. Xanuunada way ka sii kordhaan tirada gooryaanka ee ku jira iyo waxaa ku jira neefsiga oo yaraada iyo qandho oo bilawga cudurka ah. tani waxaa raaci karo aastaamaha bararka caloosha, calool xanuunka iyodaacuun. carruurta ayaa inta ugu badan ay saameysaa, iyo kooxda da’da yar cudurka sidoo kale wuxuu keeni karaa culeys kordha, nafaqo la’aan iyo dhibaatooyinka barashada.


Cudurka wuxuu imaadaa markaad cuntid ama cabtid biyo ku wasaqeysan ukunta *Goryaanka* ee saxarada. ukumaha waxay ku dilaacaan caloosha, oo ka galo godka dhinaca mandhiciirka darbiga, iyo usii gudba sambabada oo ay kagalaan dhiiga. Halkaas waxay jabiyaan duleelada saabka iyo waxay u gudbiyaan ilaatuubada, oo meesha lagu qunfacayo iyo lagu laqo. Tixriga ayaa markaas ka dib u gudbiya caloosha oo waqtiga labaad ah oo mandhiciirta ah meeshaas oo ay ku noqdaan gooryaan weyn. 


Ka hortaga waa wanaajinta nadaafada, oo ay ku jirto wanaajinta helida musqulo iyo saxaro ku haboonsaxarada. Gacmo-ku dhaqida saabuun waxay u muuqataa ka hortag. dhinacyada meesha in kabadan 20% oo tirada dadka ayay saameysay, ku daaweynta qofwalba duritaanka joogtada waa lagu taliyay. soo noqnoqshada cudurka waa caadi. Majiro talaal. Daaweynada ay ku taliyeen Hay’ada Caafimaadka Aduunka daawooyinka maalbendazole, mebendazole, levamisole ama pyrantel pamoate. daawooyinka kale ee wanaagsan waxaa ka mid ah tribendimidine iyo nitazoxanide.

Qiyaastii 0.8 ilaa 1.2 bilyan oo dad oo aduunka ah ayaa qaba cudurka gooryaanka oo dadka badanaaba ay aadka u saameysay ay ku noolyiin Lama-Dagaanka Hoose ee Afrika, Latin America, iyo Asia. Tani waxay sameyneysaa gooryaan nooca ugu caansan ee gooryaanka carada laga qaado. ka bilaw 2010 waxay sababtay ku dhawaad 2,700 dhimasho ee kazoo bilaw hoos 3,400 ee 1990. Nooc kale oo *Gooryaanka* wuxuu saameeyaa doofaarka.

## Tixraacyada
Kabxaanley

Kabxaanley waa dagmo ka tirsan gobolka hiiraan waxaa loo magacabay dagmo nimada 1975 dagmada waxay caanku tahay wax soo saaka beeraha dagmada waxaa dago beesha direed gaar ahaa beesha faqi cumar ee surre
Deefow

Degmada Deefow: Taariikh, Deegaan iyo Asal-magaceed

Degmada Deefow waa degmo ka tirsan gobolka Hiiraan, waxaana si rasmi ah degmo loo aqoonsaday sannadkii 1984. Degmadan waxay caan ku tahay wax-soo-saarka beeraha iyo xoolaha nool, taas oo ka dhigaysa meel muhiim u ah nolol-dhaqameedka iyo dhaqaalaha bulshada ku dhaqan.

Deegaanka Degmada Deefow waxaa dago beesha  fiqimuxumed oo ah beel caan ku ah fididnta diinta islaamka

Degmada Deefow waxaa mara ama ku taalla buundo taariikhi ah oo loo yaqaan Buundada Liiq-Liiqato, taas oo uu dhisay gumeystihii Talyaaniga. Buundadan ayaa astaan u ah kaabeyaashii gumeysiga, waxaana sidoo kale degmada ku yaallay saldhig ay ku lahayd Dowladdii Dhexe ee Soomaaliya xilligii barisamaadka.

Dhanka degsiimada iyo kala-qaybsanaanta gudaha, Degmada Deefow waxay u qaybsantaa laba qaybood oo waaweyn:

Deefow Bari, oo ka kooban laba xaafadood:

Bartamaha

Bacaad

Deefow Qorraxsin, oo isaguna ka kooban laba xaafadood:

Dhagran

Deefow Galbeed

Ugu dambayn, Degmada Deefow magaceedu hore uma ahayn kan ay maanta wadato. Magacii hore ee deegaanka waxaa la oran jiray “Dhaaifa”. Magaca “Deefow” waxaa bixiyay hoggaamiye ka tirsanaa gumeystihii Talyaaniga, kaddib markii uu ku adkaaday ku dhawaaqidda magaca “Dhaaifa”, sidaas awgeedna uu u baddalay “Deefow”. Sidaa darteed, magaca maanta la isticmaalo ma aha magacii saxda ahaa ee asal ahaan deegaanka loogu yiqiin, balse waa magac ka dhashay duruufo gumeysi.
Gode Hight School

Gode High School waa Iskuulka kali ah ee kuyaalo Gobolka Gode waxaa Iskuulkan kasoo baxay Sanadii August 20 2008
Sistesokosis

**Sistesokosis **waa unugcaabuqsababa unug (sistesokosis) ee gooryaan qansiireed ("Taenia solium "). Bilo ama sannado kadib kuuskuus waxayna noqon karaan xanuun iyo barar kadibna la xaliyo. Wadamada soo koraya tani waa sababta ugu weyn ee qallalkas.

Waxaa inta badan lagu qaadaa cunida cuntooyinka ama biyaha ay ku jiraan ugxamaha gooryaanada. Khudaarta aan la karinin waa meelalaha ay ka dhashaan ee ugu weyn. Ugxamaha gooryaanka waxa ay ka dhashaan saxarada qof qaba gooryaan weyn, oo xaalada loo yaqaan tiniyaasis. Tiniyaasis waa cudur ka duwan waxaana sababa cunida fiixda ee qansiirka aan si fiican loo karin. Dadka la nool qofka qaba gooryaanka waxay halis weyn ugu jiraan inuu ku dhoco sistisekosis. Cudur ogaanshaha waxaa lagu sameyn karaa doonista fiixa. Sawiro ku qaadista maskaxda Sawir kombuyuutar (CT) ama muuqaal jabaqcelin bir-labeed (MRI) waa mida ugu waxtarka badan ee lagu ogaanayo cudurka maskaxda. Sii siyaadida tirada qurubaha cadcad ee dhiiga, waxaa loogu yeeraa Iisinafel, ee gudaha dheecaan lafdhabareedka maskaxda dhiiguna sidoo kale waxaa loo isticmaalaa sidii tilmaame ahaan.

Caabuqa waxaa si waxtar leh loogu hortagi karaa nadaafada shaqsiyanka ah iyo fayodhawrka.Tani waxay isugu jirtaa: si fiican iyadoo loo kariyo hilibka qansiirka, oo habboon musqusha iyo gelin biyo nadiif.Daaweynta kuwa qaba tiniyasis waa muhiim si looga hortago faafida. Daaweynta cudur aan saameyn ku laheyn habdhiska neerfaha ma loo baahan karo. Daaweynta kuwa qaba niyuurosistikikosis waxaa laga yaabaa inay noqoto daaweyn praziquantelama albendazole. Kuwani waxaa loo baahan karaa mudo dheer. Steroid ee loogu talogalay -lidka caabuqa inta la daweynayo, iyo lid--daaweynta qallalka waxaa laga yaabaa in loo baahdo.  Qaliinka waxaa mararka qaar loo sameeyaa in laga saaro fiixa.  

 
Gooryaanka qansiirka hilibkiisa ku dhex nool waxa uu caan ku yahay dalalka Aasiya, Saxaraha-Sare ee Afrika, iyo Latin America. Goobaha qaar waxaa la rumeysan yahay in dadka 25% ay saameysay. Dunida horumartay caan kuma aha. Adduunka oo idil 2010 waxay sababtay 1,200 oo dhimasho ah, ilaa iyo 700 sanadkii 1990. Sisitesokoosis waxay sidoo kale saameyn ku yeelataa doofaarda iyo lo'da laakin waxay si qaalib ah sababtaa astaamaha iyadoo badankooda cimrigoodu raageyn. Cudurku waxa uu ku dhacay bini'aadanka sida taariikhdu qortay. Waa mid ka mid ah cudurada la dayacay ee wadamada kuleylaha ka jira.

## Tixraacyo
Raabiyada

**Raabiyada** waa keeno cudurka sababo bararka maskaxda oo daran oo aadanaha iyo kuwa kale dilaa-diiran xayawaanada. Calaamadaha hore waxaa ku jira kara qandho camaamasho oo dhinaca banaan. Calaamadahaan waxaa raaco hal ama ka badan oo calaamadaha xiga: dhaqaaqyo rabsho leh, farxad aan xakameysnen, fiigsanaan biyaha ah, tabar la'aan oo dhaqaajinta qeybo jirka ka mid ah, jahwareer, iyo miir lumid. Calaamadaha markay muuqdaan, raabiyada marwalba waxay keentaa dhimasho. Waqtiga u dhaxeeyo xiliga cudurka kugu dhacay iyo bilowga calaamadaha sida caadiga ah waa hal ama sadex bilood. Si kastaba, xiligaan waxay ku kala duwanaan karaan wax ka yar hal isbuuc ilaa wax ka badan hall= sanno. Waqtiga waxay ku xirantahay fogaanta faayruska in uu gaaro habdhismeedka dareenka dhexe. 

Raabiyada waxay ka qaadaan aadanaha xayawaanada. Raabiyada waxaa la qaadi karaa goortii xayawaan qaba cudurka uu xoqa ama qaniino xayawaan kale ama aadanaha. Candhuufta ka imaato xayawaanka cudurka qaba sidoo kale way gudbin kartaa raabiyo hadii candhuufta ay gaarto xuubta dhacaanka xayawaan kale ama aadane. Dacwadaha raabiyada ee aadanaha badanaaba waxaa keena qaniinyada eeyga. Inka badan 99% oo dacwadaha raabiyada ee wadamada meesha eeyada sida caadiga ah ay u qabaan raabiyada waxaa keeno qaniinada eeyga. ah Kibileyda Ameeerikaanka,  waa mida ugu weyn oo sababto raabiyada, iyo in ka yar 5% oo dacwadaha raabiyada ee aadanaha waxay ka imaadeen eeyaha. Dooliga sidoo kale marmar ayuu ku dhacaa raabiyada. faayruska raabiyada wuxuu maraa maskaxda iyadoo ku xiga habdhismeedka neerfaha. Cudurka waxaa lagu garan karaa kaliya kadib markay bilawdaan calaamadaha.

Xakameynta iyo barnaamijka tallaalka wuxuu yareeyay halista raabiyada eeyga oo meelo badan oo aduunka ah. Tallaalida dadka ka hor inta uusan ku dhicin waalagula talinayaa kuwa halis sareysa ku jira. Kooxda halista -ku jirta waxaa kujira dadka la shaqeeyo kibileyda ama ku isticmaalo waqtiyo dheer dhinacyada aduunka meelaha raabiyada ay caadi katahay. dadka horay ugu dahacay raabiyada, tallaalka raabiyada iyo mararka qaar tallaalka raabiyada waxay wax ku ool u tahay ka hortaga cudurka hadii qofka uu helay daaweyn ka hor bilawga aastamaha raabiyada. dhaqida qaniinyada iyo xanqariifada oo 15 daqiiqo oo saabun la jirto iyo biyo, kiimakada (povidone iodine), ama oomo sida laga yaabo in ay disho faayruska sidoo kale waxay u muuqataa in ay si u wanaagsantahay oo ka hortaga kala qaadista raabiyada ah. Kaliya dad yar ayaa ka badbaaday cudurka raabiyada iyo tani waxay aheyd daaweyn waasac ah, oo loo yaqaan sida Qaynuunka Milwaukee.

Raabiyada waxay sababtaa 26,000 ilaa 55,000 dhimasho aduunka oo odil sannad kiiba. Inka badan 95% oo dhimashadaan ah waxay ka dhacday Asia iyo Africa. Raabiyada waxay ka jirtaa in kabadan 150 wadamo iyo dhammaan qaaradaha oo dhan laakin Antarctica. Inka badan 3 billion oo qof gobalada aduunka oo ay raabiyada ka dhacdo. Badanaa Europe iyo Australia, raabiyada waxaa kaliya oo ay kujirtaa kabileyda Jasiirada yar oo wadamo badan oo caalamka ah maqabaan raabiyada.

## Tixraacyada
* Louis Pasteur—What His Work Revealed
Aqal Soomaali

**Aqal Soomaali**, **Buul**, *'Buulo'
Hoori
* waa aqal dadan oo asal ahaan dadkii hore ee Soomaalidu dhisan jireen;
:gaar ahaan reer guuraagu ay dhistaan. 
Sida caadiga ah waxaa aqal Soomaaliga laga sameeya dhigo, loolal, raro , aamo , ududbo iyo xadhko. 
waa aqal rarmi kara oo furfurmi kara oo kolba halkii looguurayo loo rarto. 
Dhulalka miyiga soomaaliya ayaa laga dhista aqal somaaliga. 

waxaana loo dhisa hab fuduud oo sahlaya in hadhow dib loo furfuro.
:Caadi ahaana waxaa ugu horeya dhigaha waxaan ku xiga udbaha ka dib ayaa inta kale lagu xidha. loolka,heeryaha,xariir ayaa hoosta ka dibna lagaaga xidha. 
Aakhrina albaabka ayaa loo sameya hal iyo laba albaaba waa loo sameya waxaan la dhah kabad
waxaan loo qaybiya 3 qaybo oo kala ah          
1 Laba daryaale “Aqalka arooska
2.Guri xaas “Aqalka  shan iyo wixii ka badan ay ku noolyihiin”
3.Ganbis “ Aqal soomali u samaysan qaabka Mutulaha”
Liibaan adawe

XARARDHEERE WAA MAGAALO AY KASOO JEEDAAN RAGG CAAN AH OO UU KAMIDYAHAY NABADOON :MOHAMUD ADAWE ,ADAEN EYRAW ,HAJJI ADEN, AHMED ABDISALAN ,JE:NUUR TAQSIIN
2015

2014 - 2015 - 2016

__TOC__

Sanadka 2015 waa meel gaar ah oo waqti ah oo ku jirta qarniga 21-aad iyo milenniyumka 3-aad. Waxa uu ka dambeeyaa 2014 kuna soo horeeyaa 2016. Marka loo eego kalandarka Gregorian-ka, 2015 wuxuu ahaa sanad caadi ah oo ka kooban 365 maalin. Waxa uu matalayaa sanad ka mid ah socodka joogtada ah ee waqtiga.

## Dhacdooyin
* Janaayo 27  - Badbaadayaasha Auschwitz Xuska 70aad ee Xoraynta
* Maarso 11 - Roobab mahiigaan ah ayaa dhaliyay daadad ay ku dhinteen 85 qof ayna burburiyeen 119 guri oo ku yaal gobolka Benguela, Angola
* Maarso 13 - Dabaylaha Kulaylaha ah ee Pam ayaa ku dhex jeexjeexay jasiiradda Baasifigga ee Vanuatu iyadoo wadata dabaylaha Qaybta 5
* Maarso 25 - Roobab mahiigaan ah ayaa ku dhuftey gobolka Atacama ee waqooyiga Chile kuwaas oo kiciyey dhoobo iyo daadad—kii ugu xumaa ee aaggaas ka dhaca muddo 80 sano ah. In ka badan 30,000 oo qof ayaa ay saameysay masiibadan, iyadoo ku dhawaad 3,000 ay ku barokaceen hoyga degdega ah waxaana la xaqiijiyay in ugu yaraan 25 ay ku dhinteen.
* Abrill 25 - Dhulgariir ka dhacay Nebal

## Dhalashooyin
Layaabka Aduunka

## Dhimashooyin
## Madaxda Aduunka
1957

1956 - **1957** - 1958

__TOC__

## Dhacdooyin
* Bilawga hawlaha Markhaatiyaasha Yehowah ee Muqdisho

## Dhalashooyin
* Xamid Karzai

## Dhimashooyin
## Madaxda Aduunka

## Xogta
Luuqjeeloow

**Luuqjeeloow**  Waa Degmo Ka Mid ah Dagmooyinka Gobolka Hiiraan ee Soomaaliya  Xadadka: Degmada Waxaa Dhanka Bari ka xiga Degmada Beledweyne waxaa dhanka Galbeed ka Xiga Degmada Ceel Cali Luuqada : Luuqada waa Afka Soomaaliya ,   Astaan: waxaa Degmadaani ku Badan Geedka Loo Yaqaano Baar iyo cadayga  Degmadani waxa iska leh beesha gaaljecel Gaar ahan beesha caafi cifaf cabdi Taariikhta: Degmadaani waxeey Bilaabatay qiyaastii 400 oo sana kahor doodwladnimada soomaaliya dagamadaani waxa ay laheed Sheekooyin soo Jireen ah iyo Hal Abuuro loo Yaqaano  oo ah  degmadani waa degmada ugu geela badan soomaliya,xoolaha nool iyo caanaha laga soosaara waxaa loo iib geeyaa degmada Beledweeyn oo ay go day qiyaastii 25 sano kahor, iyo  degmooyin kale sida ,degmada Guriceel,Cadaado, degmada Gaalkacyo iyo Boosaaso. **Luuqjeeloow** waxaa hoos yimaada ilaa 250 tuula.180 tuula waa ay guurguuta waxaana dagan dad xoola dhaqata ah marba meel uguura  todobaatan tuula weey fa dhidaa waxaana dagan dad beeraleey ah iyo kuwa xoola dhaqato ah oo aan guurin inta badan waxaana kamid ah:- ka mid ah baali,jaamburoow,bisla caloolacad,biitaala,garastumaal,gacan,bicila,dameerlaays,doonfooley,doonkaadareer, jaadla,durdur baacyar, ceelka baar,tixey,macaanqaale,doonbireed,doonmasaajid,wardhabeeyl,baladamiin,bakeeyleey,doondiir,mudulka raaxooy,moorada reer aaden xaadoow,berta reerkuula,,xawaasha aadan cali, xawaasha idiriseey.ruunkii cabdila gureey,beeraha reernuufaaneey,warta calibuule,iyo degmada ee luuqjeeloow. luuqjeeloow waxa ay ka mid  eheeyd xarumihii ladajiyay qaxootigii soomaali galbeed waa degma istiraatiji ah waxeey wabiga u jirtaain kayar 1kmitirxarunta ,waxeey leedahay dhamaan agabyadii degmo sida xarut degma,saldhig boolis,lab iskuula waaweeyn oo kiiba  qaadikara 3000 oo arday,airibort ama garoon diyaaradeed oo weeyn oo ay ku soo degi karaan diyaaradaha waaweeyn,isbitaal, iyo garooma ciyaareed  waxaa lagu qiyaasaa dadka kunool ilaa 24000 kun oo ruux tuu looyinka hoosyimaada waa ilaa 250 tuula.
Tibix

Tibix xisaab ahaan waa qiimo Doorsoome iyo Wehliye, tibix xisaabeedyadaan 5,x,3x,3y waxaa la yiraahdaa haltibixyo. Haltibixu waxa uu had iyo jeer ka koobanyahay tiro kaliya sida 5, doorsoome sida X, ama taranta labadooda sida 3x. Waxa kale uu noqon karaa taran doorsoomeyaal (x.a). Haltibix ama wadarta dhowr haltibix waxaa la yiraahdaa tibxaale. Sida 3x+7 waa tibxaale ka kooban laba tibix xisaabeed. waxaana la yiraahdaa laba tibixle.

Tusaale

b) a, 11a iyo -5a wehliyeyaasha tibxuhu waa ay kala duwan yihiin kuwaas oo kala ah 1, 11 iyo -5 laakiin doorsoomeyaashu waa isku mid, haddaba tibxuhu waa isku'eg yihiin.

t) 4x, 3b, 2x wehliyeyaasha tibxaha iyo doorsoomeyaasha waa ay kala duwanyihiin haddaba waxaan oran karnaa tibxuhu iskuma eka.

j) 3p, 60p, -7p wehliyeyaasha tibxuhu waa ay kala duwanyihiin kuwaas oo kala ah 3, 60 iyo -7; laakiin doorsoomeyaashu waa isku mid haddaba tibxuhu waa isku'egyhiin.

Tibxaha isu'eg waa tibxaha doorsoomaeyaashoodu isku midka yihiin.

## Isugeynta tibxaha isu'eg
Marka aad isugeyneyso tibxaha isu'eg oo ay summadahoodu kala duwanyihiin waxaa la raacayaa tilaabooyinkaan soo socda.

1) marka hore isugee weliyeyaasha togan.

2) isugee wehliyeyaasha taban.

3) kala goo labada wadar, jawaabta raaci wadarta weyn summaddeeda.

4) raaci doorsoomaha ay wadaagaan.

Tuslaaleha koowaad

Tusaaleha labaad
Thiin kakan

**Thiin kakan** ama **Tiro kakan** waa tiro loo qoro qaab isku beegnaan ah 1----1 ama a+bi\, halka a iyo b.
ayaa ka dhaxeysa baraha xarriiq tiro iyo tirooyinka maangalka ah, taasoo inoo fududeyneysa shaqaynta Aljabraha. Tusaale ahaan ma jirto tiro maangal ah oo raalligelineysa isle'egta : x^{2} + 1 = 0. Isle'egta iyo wixii la mid ah si aynu u furfurno waxaynnu adeegsaneynaa ururka tirooyinka kakan.

Tirooyinka habdhiskaa ku jiraa waxey ka koobanyihiin, lammaanayaal hoorsan oo maangal ah (a, b). Sidaa daraadeed, way inoo suuragelaysaa inaynu iskubeegnaan 1------1 ka dhaxeysiino tirooyinka kakan iyo dhibcaha sallax ka koobanyahay. Guud ahaan Zi waxey u taagantahay lamaanayaal hoorsan oo tirooyinka maangalka ah K-na waxey u taagantahay ururka tirooyinkaa oo dhan. 

 Haddii :z_{1} \in  k,z_{2} \in k, oo  z_{2} \neq (0, 0); markaa : {\cdot} \frac{z_1}{z_2} = {z_1}{z-1_2}

go'aanka halkaas inooga soo baxaya waa in:

:\,\left({c , o \over c , o}\right) = ( a , 0 )  {(c , 0)^1} 
= ( a , 0 ) : = \{{\cdot} \frac{1}{c}, 0 \}.

= [ {\cdot} \frac{a}{c} - 0,a. 0+0 .\frac{1}{c}]
Itimaal

Ku-tiirsaneyaasha ururka {a.b.c} waxaad u ratibi kartaa lix siyaabood oo kala duwan:

Rattibaad kasta waxay kaga duwantahay tan kale horsiimada ku-tiirsanayaasha.

Raabaqaad waa rattibaad kasta oo ku-tiirsaneyaasha urur la siinayo horsiimo huban.

Abnaqanka n oo loo qoro n! waa taranka tirsiimada laga bilaabo 1 ilaa n taasoo ah:

n! = 1.2.3.4.... (n----3) (n----2) (n----1) n.

Matalan 5! = 1.2.3.4.5. = 120

Ogoow 0! = 1, sidoo kale 1! = 1

Sumadda  n{P}r  waxay u taagantahay raabaqaad n shey oo markiiba la qaato r shey sida,  8 {P} 3  waa tirada raabaqaad 8 shey oo markiiba la qaat qaatay 3 shey.

Tirada raabaqaad n shey oo kala duwan oo markiiba r shey la israacsho waxay la mid tahay

: n{P}r  n (n -- 1) (n -- 2) . . . (n-- r + 1)
= : \frac{n}{(n - r)}_!\,

Haddii r = n 

 n{P}r  =  n{P}n  = (n -- 2) (n -- 2) .... 3.2.1 = n!

Tusaale

b) :5{P}1, = 5; :5{P}2, = 5.4 = 20; :5{P}3, = 5.4.3 = 60

:5{P}4, = 5.4.3.2 = 120

:5{P}5, = 5.4.3.2.1 = 120

t) Tirada siyaalaha afar qof ay ugu fariisan karaan 6 kursi waa

:6{P}4, = 6.5.4.3 = 360

j) Imisa siyaabood ayaa loo safi karaa shan buug oo kala duwan? taasi waxay ka dhigantahay tirada raabaqaadka shan buug oo la qaato markiiba 5, ama :5{P}5, waa imisa?

:5{P}5, = 5! = 5.4.3.2.1 = 120
Dagmooyinka jijiga

jijiga waa caasimada ddsi waxay ka kooban tahay 6 dagmo oo kala ah 
''1 tuli
2 awbare
3 araarso
4 qabri bayax
5 filtu
6 siti
Garane Fatule

Garane Fatule **Garane Fatule** Waa Aabaha Dhaley Farah Garane 

Maqaalkan Waa Labilaabey Hadii ay jiraan Warbixino Laxiriiro Maqaalkan
Balidhidin

Balidhidin waa magaalo ku taala gobolka bari waana magaalo kobocday burburkii soomaaliya kadib waxaana magaalada kunool in kabadan 2000 oo qoys magaaalada waxay leeday goobo caafimaad waxbarasho saldhigyo ciidan
1 (tiro)

**1** waa habka qoraalka xisaabta ee tirada lambarka kow. 
Tirada lambar 1 waxay ka mid tahay tobanka lambar ee aasaaska u ah dhamaan tirada. 

= Kaalandarka =

Sanadka ugu horeeyay ee Qarnigii 1aad, waa taariikhda gaalada, waa markii oo karishtaanka bilaawday. Waa markii oo Nabi Ciise (c.s) dhashtay. 

= Liiska Tirada =

= Qoraalo La Mid Ah =
* Aasaaska Tiro
* Aasaaska Xisaabta
* Lambar
* Tiro
* Jajab
* Iskugeyn
* Iskudhufasho
* Kalagoyn
* Iskuqeybin
* Dhaban
* Kinsi
* 10ka Lambar ee u Horeeya Xisaabta
* Xisaab
* -1 (Tiro)
* 0.999...

= Xigasho =