open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iskudhufasho

**Iskudhufasho** (ingiriis: multiply) astaanta calaamada u ah (x) waa hab la iskugu dhufto lambarada tirada xisaabta. Iskudhufashadu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 
Si ka duwan iskugeynta, kalagoynta iyo iskuqaybinta ayaa Iskudhufashadu waa isku-jeer laabka lambarada la isku dhufanayo. Tusaale ahaan, 2 lagu dhuftey (x) 3 wadarta iyo jawaabtu waa labo jeer laabka lambarka 3 oo ah (3 + 3 = 6). Sidoo kale, lambarka 6 haddii lagu dhufto 8 wadarta iyo jawaabtu waa lix-jeer laabka lambarka 8 taasi oo u dhiganta 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 = 48. 

Labo tiro marka la isku dhufto wixii ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa Wadar.
 
Tusaale ahaa:

= Hordhac =

**Ku dhufasho** (calaamad "×") xisaab ahaan waa taranka tiro ee tiro kale.

:3 \times 4 = 3 + 3 + 3 + 3 = 12,\!\,
:3 \times 4 = 4 + 4 + 4 = 12.\!\,

= Sharciga Iskudhufashada =

lambarka eber (0) tiro kasta oo lagu dhufto wadarta iyo jawaabta soo baxaysaa waa eber (0). Sidaas darteed sharciga iskudhufashada lambarka eber waa jawaab ah eber. 
Dhinaca kale, lambarka kow (1) tiro kasta oo lagu dhufto wax isbedel ah kuma imanayo, sidaas darteed lambar kow waa ismabedelaha iskudhufasho.

= Jadwalka Aasaaska Iskudhufashada =

=Tixraac=
Tin (curiye)

**Tin**

**Tin** (ingiriis: Tin) astaanta (Sn) waa curiye kimiko oo leh tiro atom konton ah.
Waa guruubka 14aad ee Diwaanka Curiye iyo birta 49aad ee ugu badan gebi ahaan curiyeyaasha iyo tan 10aad ee leh isotope degan. 

Curiyaha Tinka waxaa la helaa asagoo ka mid ah macdan, inta u badan ah Tin-labo-ogsaydh (SnO2). 

Curiyaha Tin waa bir daciif ah, u midab eeg naxaasta taasi oo iska difaacda daxalka. Sababtan darteed Tinka waxaa imika ilaa 3,000 sano ciise hortii hore loo isticmaali jiray in lagu dahaadho biraha kale si eey daxalaysiga uga ilaaliso.
Mesobotaamiya

::*Kani waa maqaal ku saabsan ilbaxnimadii deegaanka Mesobotaamiya.

*'Mesobotaamiya** (ingiriis: Mesopotamia; carabi: ﺑﻼﺩ ﺍﻟﺮﺍﻓﺪﻳﻦ (bilād al-rāfidayn); Siyriyak: ܢܝܪܗܢ ܬܝܒ (Beth Nahrain): "dhulka webiyada"; Giriig: Μεσοποταμία) waa magaca deegaanada u dhexeeya labada webi ee Tigris iyo Furaat (Euphrates) ee dunida maanta ku beegan wadanada Ciraaq, waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt. 
Luuqada Giriiga micnaha magaca Mesobotaamiya waa "dhulka u dhexeeya labada webi (Tigris iyo Furaat)".; Luuqada Yuhuuda: בָּבֶל
 
Si guud loogu aqoonsaday ineey tahay meeshii ilbaxnimadu ka bilaabantay - wakhtigii Bronzeka - Mesobotaamiya waxaa ka dhex bilaabmay boqortooyooyin aad u badan oo kuwa ugu caansanaa ee deegaano badan gaadhay ka mid yihiin: boqortooyadii Baabiyloon, boqortooyadii Akkadiyaanka, boqortooyadii Asiyriyaanka, iyo boqortooyadii Sumeeriyaanka; kuwaas oo dhamaantood laga helo maanta wadanka Ciraaq, meelo yaryar oo ka mid ah waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt.
Waxyaabaha taariikhiga ah ee lagu xasuusto Mesobotaamiya waxaa ka mid ah, hab qoraalka fartii ugu horeeysay dunida oo lagu qiyaaso 3,000 sano ka hor in boqortooyada Sumeeriyaanku ikhtiraaceen. Fartaas waxaa lagu magacaabaa "Kuneform" (cuneiform). Dhinaca kale, sida ku xusan kitaabka masiixiga, meelo ka mid ah dhulka mesobotaamiya waxaa ku noolaan jirey Nabi Ibraahim (c.s.) ka hor intaanu u guurin magaalada Kanaan (canaan). 
Deegaanada mesobotaamiya waxaa laga dhisay magaalooyin badan, aad u baaxad waynaa isla markaana gaadhay meelo badan. Kuwaas waxaa ugu caansanaa magaalada Uruk, Nippur, Nineveh, iyo ismaamul-magaalo Baabiyloon. Intaas waxaa dheer, dhulkan Mesobotaamiya waxaa ka soo baxay qaar ka mid ah hogaamiyayaashii ugu horeeyay taariikhda aadamaha, kuwaas oo dunida ku soo kordhiyay ilbaxnimo iyo xadaarad aad u badan. Inta sida fiican loo yaqaano boqoradaas waxaa ka mid ah Ur-Nammu (boqorkii Ur),
Saargoon "Sargon" (kaasi oo bilaabay boqortooyada Akkadiyaanka), Hammurabi (oo ah boqorkii bilaabay ama balaadhiyay boqortooyadii Baabiyloon), iyo Tiglath-Pileser I (ninkan oo ah boqorkii dhisay boqortooyadii Assiyriyanka).
Dhinaca kale, maamuladii iyo boqortooyooyinkii deegaanada Mesobotaamiya waxay dunida ku soo kordhisay xadaarad iyo ilbaxnimo aad u sareeysay wakhtigaas. Tusaale ahaan, boqortooyadii Sumeeriyaanku waxay horumariyeen wax-beerashada, nidaam fiican ee waraabinta beeraha, ku safrida biyaha webiyada iyo koontaroolida daadadka. Intaas waxaa dheer, dadka reer mesobotaamiya waxaa lagu sheegaa ineey ahaayeen bulshooyinkii ugu horeeyay ee dhaqda xoolaha gurijooga ah, sameeyay beero waawayn oo wax ku ool ah, iyo ganacsiyadii ugu horeeyay taariikhda aadamaha.

## Sido kale fiiri
* MESOPOTAMIA

*Suuriya
*Turkiga
Tigris

**Tigris**

**Tigris** waa wabi dhererkiisu yahay 1,850 km kaas oo ka soo bilaabma buuraha Taurus ee bariga wadanka Turkiga; qiyaastii 25 km koonfurbari magaalada Elazig, iyo 30 km ka hor meesha uu ka soo bilaabmo webiga Furaat.

Wabiga Tigris oo ka soo bilaabma harada Hazar ee ku dhextaala buuraha Taurus ayaa 400 km soo dhex mara dalka Turkiga, ka dib 44 km dhex mara wadanka Suuriya una sii gudba wadanka Ciraaq oo uu kula midoobo wabiga Furaat meel u dhow magaalada Basra. 

Webiga Tigris iyo webiga Furaat waxay mid ka yihiin deegaanada loo yaqaano Mesobotaamiya oo ah meeshii ay ilbaxnimada aadamuhu ka bilaabantey. 

Si guud loogu aqoonsaday ineey tahay meeshii ilbaxnimadu ka bilaabantay - wakhtigii Bronzeka - Mesobotaamiya waxaa ka dhex bilaabmay boqortooyooyin aad u badan oo kuwa ugu caansanaa ee deegaano badan gaadhay ka mid yihiin: boqortooyadii Baabiyloon, boqortooyadii Akkadiyaanka, boqortooyadii Asiyriyaanka, iyo boqortooyadii Sumeeriyaanka; kuwaas oo dhamaantood laga helo maanta wadanka Ciraaq, meelo yaryar oo ka mid ah waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt.

Qorniinka Quduuska ah waxay inoo sheegaan inay webiyada la yiraahdo Yufraad iyo Tigris (Xiddeqel) ay ka yimaaddeen Ceeden. Beerta Ceeden waxaa loo maleeyaa inay ku taallay meel maanta ah bariga Turki. Runtii, beerta Ceeden adduunka bay ku taallay. 

= Qoraalo La Mid Ah =
* Mesobotaamiya
* Boqortooyo
* Baabiyloon
* Sumeeriyaan
* Tigris
* Furaat
* Akkadiyaan
* Asiyriyaan

= Xigasho =
Akkadiyaan

**Akkadiyaan**

**Akkadiyaan** (ingiriis: Akkadian) waa boqortooyo hore oo maamuli jirtey magaalada Akkad iyo nawaaxigeeda ee deegaanadii hore ee Mesobotaamiya taasi oo midaysay dhamaan dadka ku hadla luuqadaha "Semiteka" iyo Sumeeriyaanka. 

Qiyaastii 3000 sano C.H (Ciise Hortii) ayaa waxaa bilaabmay isdhexgalka bulshooyinka dadka ku hadla luuqada Semite oo ah Akkadiyaanka iyo bulsho weynta Sumeeriyaanka ooy jaar ahaayeen. Wakhti yar ka dib, Sumeeriyaanku waxay ku dhex milmeen Akkadiyaanka isla markaana ku midoobeen hal maamul oo ka dhexeeya. 

Boqortooyada Akkadiyaanku waxay gaadhay meeshii ugu sareeysay qarnigii 24aad ilaa qarnigii 22aad C.H. wakhtigaas oo uu maamulaayay boqorkii isku xidhay Akkadiyaanka waa boqor Saargoon (Sargon) oo noolaa 2334 C.H ilaa 2279 C.H.

Mudo dheer ka bacdi, markii boqortooyadii Akkadiyaanku burburtey waxay u kala baxeen labo maamul oo dhex yaala degaanada mesobotaamiya kuwaas oo kala noqday: dadka ku hadla luuqada Semetikga ee deegaanada waqooyi oo samaystey Assiyriya; iyo kuwa koonfureed oo qarniyo ka dib yeeshay boqortooyada Baabiyloonta cusub. 

= Qoraalo La Mid Ah =
* Mesobotaamiya
* Boqortooyo
* Baabiyloon
* Sumeeriyaan
* Tigris
* Furaat
* Akkadiyaan
* Asiyriyaan

= Xigasho =

* Accad
Sumeer

**Sumer**

**Sumer** (laga soo xigtay magaca Akkadiyaanka: Šumeru micnaheedu tahay "dhulkii boqorada ilbaxa ah") waa boqortooyo iyo ilbaxnimo hore oo ka jirtey koonfurta deegaanada Mesobotaamiya, taasi oo maanta ku dhex taala wadanka Ciraaq. 

= Qoraalo La Mid Ah =
* Mesobotaamiya
* Boqortooyo
* Baabiyloon
* Sumeeriyaan
* Tigris
* Furaat
* Akkadiyaan
* Asiyriyaan

= Xigasho =
* “Sumerian King List”
Asiyriya

**Assiriya** (  Siyriyak: ܐܬܘܪ) waa boqortooyo ka jirtey bariga dhexe wakhtiyadii hore. Waxa boqortooyadani ka bilaabantey webiga Tigris ee waqooyiga deegaanada Mesobotaamiya. Dadka Assiyriyaanku dhowr jeer ayay maamulo boqortooyo samaysteen kuwaas oo ku fiday deeganadii agagaarkooda ahaa. 

Magaca boqortooyadani wuxuu ka soo unkamey magaalada caasimada u ahayd ee la odhan jirey Aššur taasi oo lagu qiyaaso ineey dhisantay sanadkii 2600 C.H (Ciise Hortii), taasi oo maanta ku beegan waqooyiga gobolka Saladiin ee wadanka Ciraaq. 
Caasimada maamulka Assiyriya ee Aššur waxay markeedii hore ka mid ahayd boqortooyadii Akkadiyaanka ee ka talin jirey inta u badan deegaanada Mesobotaamiya.

Machadka Oriental ee Jaamacadda Chicago, U.S.A., sannadkii 1921-kii, waxaana la dhammaystiray 90 sano ka dib, sannadkii 2011. Natiijadu waa qaamuuska weyn ee 26-ka qaybood ah ee Assuriya, kaas oo ka kooban in ka badan 9,700 bog. Waxay dabooshaa luuqadaha iyo lahjadaha laga isticmaalo Iiraan, Ciraaq, Suuriya, iyo Turkiga, laga soo bilaabo qarnigii saddexaad BCE. ilaa 100 CE.

= Qoraalo La Mid Ah =
* Mesobotaamiya
* Boqortooyo
* Baabiyloon
* Sumeeriyaan
* Tigris
* Furaat
* Akkadiyaan
* Asiyriyaan

= Xigasho =
* Assyria
Daad

**Daad** (ingiriis: flood) waa biyo badan oo socda kuwaas oo harqin kara dadka, xoolaha, guryaha iyo waxkasta ooy ku soo hagaagaan. 
Daadka waxaa keena roob badan oo da'a ama wabiyada oo butaaca.

## Sidoo kale arag
* "Somali - King County Flood Safety Video." (Archive) King County Flood Control District. (YouTube)
Kuliyada Caafimaadka

**Kuliyada Caafimaadka**

**Kuliyada Caafimaadka** (ingiriis: Faculty of Medicine) ee Jaamacadda Camuud waa waaxda caafimaadka ee jaamacada taasi oo ku dhex taala dhismaha weyn ee Hosbitaalka Hayaat ee magaalada Borama. 

Bishii 9aad ee Sanadkii 2007da ayaa dufcadii u horeeysay ee dhakhaatiir ahi ka qalijebiyeen Kuliyada Caafimaadka ee Jaamacada Camuud. 

= Qoraalo La Mid ah =

:* Kuliyada Waxbarashada
:* Kuliyada Maamulka & Ganacsiga
:* Kuliyada Sharciga & Qaanuunka
:* Kuliyada Beeraha & Deegaanka
:* Kuliyada Caafimaadka
:* Kuliyada Kalkaalisada
:* Kuliyada ITga & Koombuyuterka
:* Kuliyada Injineerinka
:* Kuliyada Dhakhtarka Ilkaha

= Xigasho =
Kuliyada Maamulka & Ganacsiga

**Kuliyada Maamulka & Ganacsiga**

**Kuliyada Maamulka & Ganacsiga** (Faculty of Business and Administration) ee Jaamacadda Camuud waa waaxda barashada ganacsiga, xisaabinta iyo maamulka ee jaamacada taasi oo ku dhex taala dhismaha weyn ee jaamacadu ku leedahay koonfurta deegaanka Camuud 5 km waqooyi bari ee magaalada Borama.

Kuliyadani waxay ka mid tahay labada waaxood ee lagu bilaabay Jaamacada Camuud, tan kale waa Kuliyada Waxbarashada, markii la bilaabay sanadkii 1998dii.
 

= Qoraalo La Mid ah =

:* Kuliyada Waxbarashada
:* Kuliyada Maamulka & Ganacsiga
:* Kuliyada Sharciga & Qaanuunka
:* Kuliyada Beeraha & Deegaanka
:* Kuliyada Caafimaadka
:* Kuliyada Kalkaalisada
:* Kuliyada ITga & Koombuyuterka
:* Kuliyada Injineerinka
:* Kuliyada Dhakhtarka Ilkaha

= Xigasho =
Camuud

**Camuud** (, ) waa deegaan qadiimi ah iyo magaalo wakhtiyo hore jirtey taasi oo maanta dhacda waqooyi-galbeed gobolka Awdal, Somaliland. Deegaanka waxaa loogu magacdaray sheekh wakhtiyo hore deegaanka joogi jiray oo la yidhaahdo *Sheekh Camuud* 

Deegaanka Camuud (Amoud Valley) waa dhul beeroleey ah oo dhaca 5 km waqooyi bari magaalada Borama. Deegaankan oo leh dooxyo dhowr ah, sida Dooxa Qoor-gaab, ayaa waxuu caan ku yahay beeraha khudaarta iyo midhaha. Jaamacadda Camuud waxay ku taalaa koonfurta deegaanka Camuud, taasi oo ah meesha loogu magac daray jaamacada. 
## Hordhac
Qisaastii wakhtiyadii gumeysiga Ingiriisku maamuli jiray waqooyiga Soomaaliya ayaa wuxuu dhisay dugsi sare oo loogu magac daray deegaanka Camuud, waa Dugsiga Sare ee Camuud. Tan iyo wakhtigii dowladii Siyaad Bare dugsiga Camuud wuxuu ahaa iskool ardeydu wax ka bartaan isla mar ahaantaana dhex dagan yihiin, sababtoo ah magaalada wuu ka go'naa dugsiga sare ee Camuud. 

Ka dib, burburkii dowladii Soomaaliya ayaa keenay in dugsigii sare isna burburo, kaasi oo dib loo soo nooleeyay sanadkii 1996dii markii la isla gartey in laga dhigo Jaamacada Camuud.
## Muuqaalo

File:Amud,_Somalia.jpg|Qadiimiga ka hadhacy Camuud
File:Amoud_University2.jpg|Jaamacada Camuud

## Sidoo kale fiiri
* Laas Geel
* Jaamacada Camuud
* Dhamuug
* Dhambalin
* Godadka Somaliland
## Tixraac
Kuliyada Tababarka Macalimiinta

**Kuliyada Tababarka Macalimiinta**

**Kuliyada Tababarka Macalimiintu** (ingiriis: Teacher Training Program) waa tabobar iyo waxbarasho labo sano ah ooy Jaamacadda Camuud siiso macalimiin iyo arday laga soo xulo deegaano badan oo kala duwan oo ka mid ah Somaliland iyo Puntland. 
Dhinaca kale, sanadkii 2003da Jaamacada Camuud oo kaashanaysa hay'adaha EC, DANIDA, iyo CfBT ayaa waxaa la bilaabay tababar macalimiinta oo ah labo sano diploma, kuwaas oo laga soo xulayo deegaanada Somaliland iyo Puntland. 
Dibloomkan labada sano ah ooy maalgeliyaan hay'adaha EC, DANIDA, iyo CfBT ayaa waxa jaamacadu ku tababartaa ardey 300 kor u dhaafaysa kuwaas oo jaamacadu dejiso aqalo ay u kireeysay isla markaana maamusho noloshooda iyo waxbarashadooda.

= Qoraalo La Mid ah =

:* Kuliyada Waxbarashada
:* Kuliyada Maamulka & Ganacsiga
:* Kuliyada Sharciga & Qaanuunka
:* Kuliyada Beeraha & Deegaanka
:* Kuliyada Caafimaadka
:* Kuliyada Kalkaalisada
:* Kuliyada ITga & Koombuyuterka
:* Kuliyada Injineerinka
:* Kuliyada Dhakhtarka Ilkaha

= Xigasho =
Kuliyada Beeraha & Deegaanka

**Kuliyada Beeraha & Deegaanka**

**Kuliyada Beeraha & Deegaanka** (Faculty of Agriculture and Environment) ee Jaamacada Camuud waa waaxda barashada beeraha, macluumaadka deegaanka iyo ka faa'iidaysiga kheyraadka dabiiciga ee jaamacada taasi oo ku dhex taala dhismaha weyn ee jaamacadu ku leedahay koonfurta deegaanka Camuud ee u jirta 5 km waqooyi bari ee magaalada Borama iyo dhismo ku yaala magaalada badhtankeeda.

Kuliyadani waxay ka mid tahay qeybaha lagu daray Jaamaca Camuud sanadkii 2004ta.

= Qoraalo La Mid ah =

:* Kuliyada Waxbarashada
:* Kuliyada Maamulka & Ganacsiga
:* Kuliyada Sharciga & Qaanuunka
:* Kuliyada Beeraha & Deegaanka
:* Kuliyada Caafimaadka
:* Kuliyada Kalkaalisada
:* Kuliyada ITga & Koombuyuterka
:* Kuliyada Injineerinka
:* Kuliyada Dhakhtarka Ilkaha

= Xigasho =
Dugsiga Sare ee Camuud

**Dugsiga Sare ee Camuud**

**Dugsiga Sare ee Camuud** (Amoud High-school) waa dugsi sare oo ku ooli jirey deegaanka Camuud ee 5ta km waqooyi bari ka xiga magaalada Borama, gobolka Awdal, Somaliland. 

Deegaanka Camuud waa dhul beeroleey ah oo dhaca 5 km waqooyi bari magaalada Borama. Deegaankan oo leh dooxyo dhowr ah, sida Dooxa Qoor-gaab, ayaa waxuu caan ku yahay beeraha khudaarta iyo midhaha. Jaamacada Camuud waxay ku taalaa koonfurta deegaanka Camuud, taasi oo ah meesha loogu magac daray jaamacada. 

Qisaastii wakhtiyadii gumeysiga Ingiriisku maamuli jiray Waqooyiga Soomaaliya ayaa wuxuu dhisay dugsi sare oo loogu magac daray deegaanka Camuud, waa **Dugsiga Sare ee Camuud**. Tan iyo wakhtigii dowladii Siyaad Bare dugsiga Camuud wuxuu ahaa iskool ardeydu wax ka bartaan isla mar ahaantaana dhex dagan yihiin, sababtoo ah magaalada wuu ka go'naa dugsiga sare ee Camuud. 

Ka dib, burburkii dowladii Soomaaliya ayaa keenay in Dugsiga Sare ee Camuud isna burburo, kaasi oo dib loo soo nooleeyay sanadkii 1996kii markii la isla gartey in laga dhigo Jaamacada Camuud.}}

= Qoraalo La Mid ah =

:* Kuliyada Waxbarashada
:* Kuliyada Maamulka & Ganacsiga
:* Kuliyada Sharciga & Qaanuunka
:* Kuliyada Beeraha & Deegaanka
:* Kuliyada Caafimaadka
:* Kuliyada Kalkaalisada
:* Kuliyada ITga & Koombuyuterka
:* Kuliyada Injineerinka
:* Kuliyada Dhakhtarka Ilkaha

= Xigasho =
Kuliyada Injineerinka

**Kuliyada Injineerinka**

**Kuliyada Injineerinka** (ingiriis: Faculty of Engineering) waa waax ka mid ah barashada cilmiga injineernimad ee laga barto Jaamacada Camuud, ee ku taala magaalada Borama, gobolka Awdal, Somaliland. 

= Qoraalo La Mid ah =

:* Dugsiga Sare ee Camuud
:* Kuliyada Waxbarashada
:* Kuliyada Maamulka & Ganacsiga
:* Kuliyada Sharciga & Qaanuunka
:* Kuliyada Beeraha & Deegaanka
:* Kuliyada Caafimaadka
:* Kuliyada Kalkaalisada
:* Kuliyada ITga & Koombuyuterka
:* Kuliyada Injineerinka
:* Kuliyada Dhakhtarka Ilkaha

= Xigasho =
30 (tiro)

**30** waa lambarka sodonaad ee tirada xisaabta. 

= Liiska Tirada =

= Qoraalo La Mid Ah =
* Aasaaska Tiro
* Aasaaska Xisaabta
* Lambar
* Tiro
* Jajab
* Iskugeyn
* Iskudhufasho
* Kalagoyn
* Iskuqeybin
* Dhaban
* Kinsi
* 10ka Lambar ee u Horeeya Xisaabta
* Xisaab

= Xigasho =
12 (tiro)

Taariikhda Aden faroole habarcafan  oo katirsan 11ka beelood ee habar cafaan kuwa ugu faca wayn uguna caansan waxaa laga hayaa taariikho badan marka laga hadlayo ragii caanka ahaa ee ka soo jeeday beeshan oo uu ugu horeeyo ismaciil shirwac oo ku magac dheeraa ismaciil hadal wanaaje oo si fiican looga yaqaano gayiga gadabuursi iyo soomalida inteeda kaleba taariikho badana laga hayo
13

::*Kani waa maqaal ku saabsan sanadka 13aad [[C.D]], boga lambarka fiir [[13 (tiro)]]

*'13''' waa sanadka 13aad ee taariikhda miilaadiga ah.

= Xigasho =
Lambar Tubaxan

**Lambarka Tubaxan** () waa saldhiga 3aad ee lambarada xisaabta. Hal lambar tubaxan waxay u dhigantaa log23 ama tiro dhan 1.58496. 

= Jadwalka Iskudhufashada Lambarada Tubaxan =
Lambarka Kajeeda

**Lambarka Kajeeda**

**Lambarada Kajeeda** (ingiriis: quaternary number) waa saldhiga 4aad ee xisaabta. 
Lambarada kajeeda waxaa loo isticmaalaa tiro dhijit ah sida 0, 1, 2, iyo 3 kuwaas oo u taagan lambarada aasaaska tirada. 

= Jadwalka Lambarada Kajeeda =
Badh

**Badh**

**Badh** **Bar** ama **Kala Badh** (ingiriis: half) waa qeyb ama nus taasi oo xisaab ahaan loo qoro 1/2 ama 0.5
Rubuc

**Rubuc**

**Rubuc** (ingiriis: quarter) waa afar meelood hal meel taasi oo xisaab ahaan u qoranta 1/4 ama 0.25.
240 (tiro)

**240** waa lambarka labo boqol-afartanaad ee tirada xisaabta. 
Lambarkan waa mid dhaban ah, waxaana ka horeeya lambar 239 lambarka ku xigana waa 241.
## Liiska Tirada

## Qoraalo La Mid ah
* Aasaaska Tiro
* Aasaaska Xisaabta
* Lambar
* Tiro
* Iskugeyn
* Kalagoyn
* Iskudhufasho
* Iskuqaybin
* Jajab
* Dhaban
* Kinsi
* Xisaab
* 10ka Lambar ee u horeeya
## Xigasho
Waalid

**Waalid** (  ) waa hooyo iyo aabo. Waalidku waa masuulka ubadka, ilmaha, ciyaalka iyo caruurta. 

Waalidku waa inay carruurtooda sharciyada Ilaahay ku koriyaan.

* Carruurtaada Sida Wax Loo Baro

= Xigasho =
Walaal

**Walaal** (carabi: أقرباء, نسيب ingiriis: sibling) waa wiilka iyo gabadha ay qof waalidkiis dhaleen. Gabdha qof la dhalatey ee walaalka la ah waxaa loo yaqaanaa abaayo, halka wiilka lagu magacaabo aboowe. Ereyada noocan ah waxaa inta badan laga isticmaalaa badhtamaha iyo koonfurta Soomaaliya, laakiin waqooyiga deegaanada dadlka Soomaaliya intaba waxaa lagu magacaabaa "walaal". 

Walaaluhu waxay noqon karaan kuwo waalid isku mid ah dhalay (hooyo iyo aabo), waxaa laga yaabaa in hal waalid kaliya dhalay sida ilmo isku hooyo ah laakiin labo aabe kala leh; ama caruur isku aabo ah laakiin labo hooyo kala dhaleen. Dhamaantood waxay noqonayaan dad walaalo ah. 

* Why Make Peace With My Siblings?
Qoys

**Qoys** (  ) waa dad ka kooban dhowr qof, ugu yaraan labo qof (seey iyo xaas), kuwaas oo hal aqal wada degan. Qoysku waa waalid (hooyo iyo aabo), aboowe iyo abaayo (ubadka), ilmaha, ciyaalka, caruurta iyo dad qaraabo ah oo hal meel ku wada nool. 

Kuwa reerka ka tirsan waa inay isjeclaadaan. Nimanka waa inay xilkooda fuliyaan. Ninku waa inuu naagtiisa jeclaado. Ninku ma ahan inuu naagtiisa xumeeyo. Nimanka waxaa saaran xilka masruufka reerkooda. Naagtu waa inay ninkeeda ixtiraamto. Waalidku waa inay carruurtooda sharciyada Ilaahay ku koriyaan. Yehowah wuxuu rabaa inay carruurtu jawi jacayl badan ku koraan.
* Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
* Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa
* Sidee Buu Reerku Farxad u Heli Karaa?
* Talo qoysaska
* Sidee Baa Xaas Barakaysan u Haysan Kartaa?

Xadgudubka qoyska waxaa la yidhaahda qoystakoor.

= Xigasho =
Aboowe

**Aboowe** () ama **walaalka** () waa qof oo dhalasho wadaag ku la ah ee lab ah. Qofka lab ah waa qof oo gus ama xiniinyo saarka ku dhex yaal. 

Aboowe ama walaalka waa wiilka walaalka ah ee waalidkaa dhalay (hooyo iyo aabo). Aboowe waa lab aad wada dhalateen, laga yaabaa in xaga hooyada aad walaal ka tihiin ama dhanka aabo aad dhiig ka wadaagtaan. 

* Brother
Abaayo

**Abaayo** () ama walaasha waa qof oo dhalasho wadaag ku la ah ee dhedig ah.

Walaasha ama abaayaha waa gabadha kula dhalatay ee waalidkaa dhalay (hooyo iyo aabo). Abaayo waa qofta dhedig ee aad wada dhalateen, laga yaabaa in xaga hooyada aad walaal ka tihiin ama dhanka aabo aad dhiig ka wadaagtaan. 

Abaayo waxaa lid ku ah aboowe.

* Sister
1000

Sannadka **1000** (MIV) wuxuu ahaa sanad boodbood ah oo ka bilaabmaya Sabtida kalandarka Luuliyaan.

## Dhacdooyinka

## Dhalashada

## Dhimashada
Senary

**Senary** (ingiriis: senary ama heximal) waa saldhiga 6aad ee lambarada xisaabta. 

= Jadwalka Lambarada Kajeeda =

Inta u badan ee jajabka tirada la xidhiidha Senary waa kuwo sahlan, waxaanay u dhacdaa sida tan:
Qaraabo

**Qaraabo**

**Qaraabo** ama **[[Ehel]]** (ingriis: relative) waa dad isku qoys ah isla markaana wadaaga dhiig. Ehelku waa dadka walaalo isku waalid ah, kuwaashi oo dhalasho wadaaga. Waxaana ka mid ah:

* Caruurta hooyo iyo aabo isku mid ah dhalaan. 
* Ilmaha waalid kala duwan dhalay ee xaga hooyo ama dhanka aabo walaal ka ah. 
* Ciyaalka dad walaalo ah dhaleen (ilmo adeer ilmo abti)
* Dadka ku abtirsada awoowe ama mocooyo isku mid ah iyo wixii la halmaala. 

= Qoraalo La Mid Ah =
* Walaal
* Qoys
* Hooyo
* Aabe
* Ilmo
* Ubad
* Qaraabo
* Aboowe
* Abaayo
* Wiil
* Gabadh
* Xaas
* Seey
* Waalid
* Ciyaal
* Caruur

= Xigasho =
* KIN, KINSMAN
Mocooyo

**Mocooyo** ( ama granny) waa hooyo ama aabo hooyadiis. Mocooyo waa waalid labaad, waxaana lamaane la ah awoowe. 
Dadku inta badan waxay isku khaldaan mocooyo iyo ayeeyo, laakiin waa labo qof oo kala duwan. 

Af-Soomaaliga saxda ah mocooyo waa hooyada qof hooyadiis ama aabihiis, halka ayeeyo ka tahay mocooyada hooyadeed taasi oo qofkan u noqonaysa waalid sadexaad. 

= Qoraalo La Mid Ah =
* Qoys
* Hooyo
* Aabe
* Ilmo
* Walaal
* Ubad
* Qaraabo
* Aboowe
* Abaayo
* Wiil
* Gabadh
* Xaas
* Seey
* Waalid
* Ciyaal
* Caruur
* Awoowe
* Mocooyo
* Ayeeyo

= Xigasho =
Adeer

**Adeer**

**Adeer** ama **Adeero** (ingiriis: uncle) waa walaalka ama abooweha qof aabehiis. Si kale hadaan u dhigno, adeerkaa waa aabaha walaalkii, ina adeerkii, ina abtigii iyo qof walba oo aabahaa qaraabo yihiin. 
Dhinaca kale, gobolo badan oo dalka Soomaaliya ka mid ah, adeer waxaa sidoo kale loo yaqaanaa ninka hooyo dumaala ama guursada. 

= Qoraalo La Mid Ah =
* Qoys
* Hooyo
* Aabe
* Ilmo
* Walaal
* Ubad
* Qaraabo
* Aboowe
* Abaayo
* Wiil
* Gabadh
* Xaas
* Seey
* Waalid
* Ciyaal
* Caruur
* Awoowe
* Mocooyo
* Ayeeyo

= Xigasho =
* Uncle
Seey

**Seey** ama **Sowj** (carabi: زوج ; ingiriis: husband amxaari: ባል) waa ninka iyo aabaha qoyska. Seeygu waa ninka qaba naagta xaaska ah isla markaana aabaha u ah caruurta, ilmaha iyo ciyaalka reerka.

Ninku waa inuu naagtiisa jeclaado. Ninku waa inuu reerkiisa hoggaamiyo. Ninku ma ahan inuu naagtiisa xumeeyo. Sinaysiga qofka xaaska ah waa wax xun. Ninka hal naag keliya buu qabi karaa, naagtuna hal nin keliya bay qabi kartaa.

* Sidee Baa Xaas Barakaysan u Haysan Kartaa?

* Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan

* Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa
Xaas

**Xaas** **Oori** **Affo** ama **Sowjad** (carabi: زوجة taliyaani: moglie *ama* sposa ingiriis: wife amxaari: ሚስት) waa naagta iyo hooyada qoyska. Ooridu waa naagta uu qabo ninka Seeyga ah isla markaana waa hooyada caruurta, ilmaha iyo ciyaalka reerka. 

Naagtu waa inay ninkeeda ixtiraamto. Sinaysiga qofka xaaska ah waa wax xun. Ninka hal naag keliya buu qabi karaa, naagtuna hal nin keliya bay qabi kartaa.

* Sidee Baa Xaas Barakaysan u Haysan Kartaa?

* Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan

* Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa
Abala-abalayn bayoloji

**Abala-abalaynta bayolojiga** (Ingiriis:Biological classification), (Carabi: التصنيف الحيوي)
C.D

**C.D** (ingiriis: A.D ama *Anno Domini*) loo soo gaabiyay "Ciise Dabadiis" waa taariikhda ka dambeeysa wakhtigii dhalashada Nabi Ciise (c.s). 
C.D waxaa lid ku ah **[[C.H]]** oo ah "Ciise Hortii".
Xadiid

**Xadiid**

**Xadiid** ama **[[Aayron]]** (Ingiriis: Iron) calaamad Fe waa curiye kimiko ah oo tiroda atomkiisu tahay labaatan-iyo-lix. 
Curiyehan oo ah bir ayaa wuxuu yahay midka ugu caansan curiyeyaasha ee bani-aadamku isticmaali jireen tan iyo bilowgii ilbaximoda, waxaa ka horeeyay oo kali ah Naxaasta. 
Xadiidku waa birta kowaad ee Birta Ku Meelgaadhka ah (Transitional Metal), guruubka 8aad, heerka 4aad iyo d-block ee shaxda miiska Diwaanka Curiye.

Xadiidka waa curiyeha afaraad ee ugu badan qolof dhulka, waxaana laga heli karaa inta u badan dhagax kasta oo dhulka laga helo. 
Aayronta saafiga ah weey jilicsan tahay, xataa ka jilicsan tahay Alumiiniyaamta, laakin sida badan waxay isku dhis la sameeysaa walxo kale, inta badan Kaarboonta si loo helo birta aan daxlin ee jaandiga (steel). 

Sida badan ayadoo lagu dhex darayo curiye kale ayaa isku dhiska Aayronta waxaa loo isticmaalaa waxyaabo badan oo dhismuhu ka mid yahay. Marka qadar yar oo Kaarboon ah lagu daro Aayroonta waxaa soo baxa birta aan daxlin ee Steelka taas oo 1000 jeer ka adag Aayroonta caadiga ah. 

= Taariikhda Xadiidka =

= Atomka Aayronta =

= Fal-galka Curiyeha Kale =

= Isticmaalka Aayronta =

= Ciwaano La Mid Ah =

Sidoo kale akhri:

* **[[Diwaanka Curiye]]**

* **[[Falgal]]**

* **[[Isku dhis]]**

* **[[Jadwalka Curiyayaasha]]**

= Xigasho =
Kaniisad

**Kaniisad** (ingiriis: church) waa meel dadka heeysta diinta inta badan Masiixiyada ay ku cibaadeeystaan. 
Kaniisadu waa masaajidka dadka aaminsan diinta Kiristaanku ku cibaadaystaan.

= Xigasho =
C.H

**C.H** (ingiriis: B.C ama Before Ciise) loo soo gaabiyay "Ciise Hortiis" waa wakhtiga taariikhda ka horeeysa wakhtigii dhalashada Nabi Ciise (c.s). 
C.H waxaa lid ku ah **[[C.D]]** oo ah "Ciise Dabadiis".
Beeraha laalaada

**Beeraha laalaada** (  ) ee magaalada Baabiyloon iyo gidaarka magaalada Baabiyloon oo maanta ku beegan magaalada Al-Hillal ee dalka Ciraaq waxay ka mid ahaayeen Todobada Layaab ee dunida. Beerahan waxaa dhisay boqor Nebujadnesarkii 2aad (Nabuchodonosor II) ee boqortooyadii Baabiylooniya markii taariikhdu ahayd qiyaastii sanadkii 600 C.H, taasi oo sababtu ahayd in uu ku raali-geliyo xaaskiisa Amaytis. Beeraha laalaada waxay burubureen qarnigii 1aad C.D markii dhul gariir adag ku habsaday deegaanada magaalada Baabiyloon ee Mesobotaamiya. 

Beeraha laalaada waxay ku beernaayeen dhinacyada webiga Furaat kuwaasi oo sudhnaa gidaar leh dhumuc 25 mitir ah. 
= Xaqiiqada =

Dadka qaar muran ayay ka keeneen in Beeraha laalaada jireen ayagoo ku sheegay sheeko khiyaali ah. Si kastaba ha ahaatee, taariikhyahan u dhashay qabiilka Jaaldiin oo la odhan jirey Berossus, kaasi oo ku noolaa Giriiga qarnigii 4aad C.H ayaa si fiican u sharaxay beeraha laalaada ee magaalada Baabiyloon.

Dhinaca kale, cilmibaadhis iyo dhul qodaal ay sameeyeen guuto aarkiyoolojiis ah waxaa lagu ogaaday in beeraha laalaada si dhab ah u jireen wakhtiyadii ay dhisnayd magaalada Baabiyloon.

= Xigasho =
* Babylon
Kajol

**Kajol** (wuxuu dhashay Kajol Mukherjee, Agoosto 5, 1974), oo sidoo kale loo yaqaano magaciisa la yiraahdo Kajol Devgan, waa jilaa filimka Hindiya, oo inta badan ka shaqeeya filimada Hindiga. Mumbai oo ku dhashay Mumbai una dhashay qoyska Mukherjee-Samarth, waa gabadha actarka ah ee Tanuja Samarth iyo filim sameeyaha Shomu Mukherjee. Waxay heshay abaalgudyo farabadan, oo ay ka mid yihiin lix abaalmarin abaalmarin ah, oo ay weheliso ninkeeda Nutan, waxay haysataa rikoodhka ugu wayn ee jilitaanka ugu fiican xafladda xafladda, iyadoo shan. Sannadkii 2011, dowladda Hindiya ayaa iyadu ku abaal marisay Padma Shri, oo ah afaraad sharaf wayn oo dadwaynaha ah.

Ka dib markii ay sameysay markii ugu horeysay ee haweenka bilawga ah ee Bekhudi 1992, Kajol waxa ay heshay guusheedii ugu horreysey ee ganacsiga ee 1993dii Baazigar. Sheeko ahaan haweeney ka mid ah gaboodfalada ugu sarreeya, oo ay ku jiraan Yeh Dillagi (1994), Ishq (1997), Pyaar Kiya ilaa Darna Kya (1998), Pyaar To Hona Hi Tha (1998) iyo Hum Aapke Dil Mein Rehte Hain (1999) -waxay heshay aqoonsi muhim ah oo loogu talagalay ka soo horjeedka nooca filimada 1997-kii: Gupt: Xaqiiqda qarsoodi ah, oo abaalmarin abaalmarin abaalmarin ah ku siisay Villain Best, iyo 1998-kii dhimirka maskaxda ee Dushman. Tilmaameedkeeda NRI-da ee konserfatifka ah ee romantic Dilwale Dulhania Le Jayenge (1995), xabaashii muusikada Kuch Kuch Hota Hai (1998), haweeney xayawaan ah oo ku jirta duubista Kabhi Khushi Kabhie Gham ... (2001), indhoole Kashmiri haweeney fanaani ah fanaa (2006) iyo hal hooyo ee riwaayad My My name Is Khan (2010) ayaa shaaciyay shanteeda musharax ee Filmfare Awards Actress. Hantidhowrka ugu sarreeya ee la soo saaro ayaa la yimid jilitaanka filimka Dilwale (2015), oo ah mid ka mid ah filimada ugu caansan India.

Intaa waxaa dheer, in Kajol uu yahay qof dhaqdhaqaaqa bulshada ah, waxaana lagu xusay shaqadeeda caruurteeda iyo caruurtooda, kuwaas oo ay heshay Karmaveer Puraskaar 2008-dii. Waxay ka dhigan tahay garsoore tayo leh oo loogu talagalay jilista TV-ga dhabta ah ee Rock-N-Roll Qoyska oo heysta jagada maamulka ee Devgn Entertainment iyo Software Ltd. Kajol ayaa guursaday Ajay Devgn tan iyo 1999-kii, iyada oo ay haysato laba caruur ah.

## Tix
Reer guuraa

**Reer Guuraa** (ingiriis: nomadic people) waa dad xoolo dhaqato ah oo inta u badan u guura kolba meesha cows, biyo iyo dhuldaaqsiimeed fiican leh. 
Inta u badan bulshada Soomaalidu waa reer guuraa hadba ula guura xoolaha meesha roob ka da'o. Miyiga fog ayaay u hayaamaan, nolosha dadka iyo duunyada ayaa kuxiran in reer guuraagu daaq iyo doogsin u doontaan meelaha roobku kada'ay.

## Waddanmah tiroka reer guuraa
*  1.500,000+
*  20,000+
Mucawiya

**Mucaawiye bin Abii Sufyaan** (ingiriis: *Muawiyah I*; Carabi: *معاوية ابن أبي سفيان*), loogu dhawaaqo: Muʿāwiyah ibn ʾAbī Sufyān; 602 – April 29 or May 1, 680) waa asxaabiga dhisay boqortooyadii Umawiyiinta ee ku xigtey maamulkii Khilaafada Raashidiinta . Sidoo kale wuxuu ahaa ninkii labaad ee khaliif noqda kaas oo ka soo jeeda qabiilka Umawiyiinta ****.

 

Wakhtigii uu noolaa Nebi Muxamed (n.n.k.h) Mucaawiya wuxuu xoghaye u ahaa nebiga, taas oo xataa markuu dhintey uu jagadaasi u sii hayay khulafadii la wareegtay hogaanka dowladii Islaamka sida Abu Bakar iyo Cumar . Intaas waxaa dheer, Mucaawiya wuxuu ka qayb galay dagaalo badan iyo qaswado xoog leh, waxaana tusaale fiican inoo ah dagaalkii lagu furtey Suuriya ee lagaga guuleystay boqortooyadii Baaysantiin, deegaankaasi oo markii dambe lagu wareejiyay hogaanka Mucaawiya. 

= Noloshii Hore ee Mucaawiya =wuxuu ahaa nin geesi ah oo la holin wayo

= Muuqaalka =
## Abtirsiinta Mucaawiya

= Intii Nebigu Noolaa =
=Fitnadii Kowaad=

= La Wareegida Hogaanka =
## Maamulkii Mucaawiya

## Umawiyiinta

**[[Khulafadii Umawiyiinta]]** (ingiriis: Umayyad Caliphate; carabi: ﺍﻟﺨﻼﻓﺔ ﺍﻷﻣﻮﻳﺔ ama ﺍﻷﻣﻮﻳﻮﻥ) waa waa dowladii Islaamka ee maamulka kala wareegtay Afarta Khulafo taasi oo uu aasaasay Khaliifka 5aad ee ku xigay Khulafo Raashidiinta. Boqortooyada Dawladdani waxaa sameeyay asxaabiga weyn ee Mucaawiya wakhti ka dambeeysay dhimashaddii Nebi Muxamed (c.s.w). Boqortooyada waxaa aasaasey Mucawiya (af-carabi: ﺍﻷﻣﻮﻳﻮﻥ, ama ʾUmawiyyūn, sidoo kale ﺑﻨﻮ ﺃﻣﻴﺔ, Banū ʾUmayya) taasi oo saldhig u ahayd magaalada barakeysan ee Makka. 
Ka dib maamulkii Cusmaan binu Cafaan (644–656), waxaa hogaanka dowladii Islaamka la wareegay Mucawiya binu Sufyaan oo si xoog ah ku qabsaday maamulka isla markaana ka dhigay hogaanka Islaamiyiinta mid dhaxaltooyo ah. Mucawiya wuxuu wakhti dheer masuul ka ahaa gobolada dalka Suuriya, markuu la wareegay maamulka dowladii Islaamkana wuxuu magaalo madax ka dhigtey caasimada Dimishiq. 

Si kastaba ha ahaatee, wakhtigii Umawiyiintu haysay hogaanka boqortooyadii Islaamka waxay gaadhsiiyeen dhul aad u balaadhan ayagoo qabsadey waqooyiga Afrika, dhamaan deegaanada Bariga dhexe, meelo ka mid ah Aasiyada kore ilaa meelo badan oo koonfurta Yurub ah sida wadanada Isbayn, Giriig iyo gasiiradaha u dhow. Markey Dawladda Umawiyiintu mareysay meeshii ugu sareeysay waxay heeysatay dhul aad u balaadhan oo dhan 5.79 mayl labalaaban (15,000,000 km2), taasi oo ah boqortooyadii ugu balaadhneyd ee dunidu aragto iyo mida shanaad ee ugu weyn waligeed.

= Dhimashaddiisa ='

=Waxyaabihii Ku Xigey=

= Xigasho =
Miyiga

miyiga luuqada afka soomaliga waa wixii ka baxasan ama ka fog magaalada waxaan inta badan soomalidu ku dhaqdaa miyiga xoolaha 
miyigu inta badan wuxuu ku caksi yahay ama ku lid 

yahay magaalada maxaa yeelay magaalada dadka jooga waxay bartaan tacliin iyo aqoon waanay ka 
nolol wacan yihiin dadka miyiga halka dadkaasi ay ku noladaan inta badan nolol aad u adag miyiga inta badan waxa uu kaga wacan yahay magaalada waxaa ku baaqi ah luuqadda soomaliga oo ay ku qani yihiin dadka reer miyiga inay si fudud ugu hadlaan luuqadda asalka ah 

= xoolaha lagu dhaqi miyiga**** =



= '''miyiga '''** iyo [[magaalada]]** =

maxay ku kala duwan yihiin miyiga inta badan waxaa loo tagaa hawo wacan iyo caafimadhalka magaalada looga tago uskag iyo hawo xumaanmiyiga waxa 

ku baaqi ah luuqadda saxa ah ee af ka soomaliga halkay magaalad is tarayaan kalmadaha aan afka soomaliga asalka ku lahay ee soo kordhoya miyiga wuxuu ku fiican yahay dhaqashada xoolaha halka magaaldu aanay ku fiicnayn dhaqasho xoolo iyo beerasho midna
Xaafada juungal

**Xaafada juungal** waa xaafad katirsan degmada yaaqshiid waxaa ku yaalo schoolka caanka ah alfajr iyo iskool yaaqshiid. 
**Masaajidyada** 
* Masjidka sh.xasan cade
* Masjidka owgeedi
* Masajida matanaha
Sido kale waxey ledahay wadoyin waaweyn
**Xafadaha** 
Buurka
Jiiramaskin
Tubaweyne.
Ceymiska
fagax
ramadaan
afarta geedbuurka jeex jeexan iyo caymiska
**Barxadaha**
Teeri
fc.holac
**dugsi quraan**
macalin cilmi  jiis macalin Shactar
macalin abuukar
macalin maxmuud
macalin Bashari
macalin maxmad hadan hayo malin jeeri
macalin cumar cali caadle macan bilaaje
**hoteelada**
ramadaan
kaah
suuqa ugu caansan xaafada juungal wa suuqa jungal hadii aad wax ka taqaano dadkii suuqa caanka ka ahaa waa dhaayoow dukaanka mooska iyo cabitaanka - barafka, fareey makiinada cajiinka eedo dheeho miiska qudaarta iyo rootiga, geedi miiska hilibka, dhuxuloow feerafa dharka dadka degan waa is jecel yihiin lagama yaqaano qabiil iya qurun diiqa juungal
Habarwadaag

**Habarwadaag**

**Habarwadaag** (ingriis: cousin) waa qofka eey habaryartu dhashay wiil iyo gabadh waxay tahay ba.

= Qoraalo La Mid Ah =
* Walaal
* Qoys
* Hooyo
* Aabe
* Ilmo
* Ubad
* Qaraabo
* Aboowe
* Abaayo
* Wiil
* Gabadh
* Xaas
* Seey
* Waalid
* Ciyaal
* Caruur

= Xigasho =
Eedo

**Eedo**

**Eedo** (ingriis: aunt) waa qofka dhidig ee la dhalatey aabaha iyo dhamaan dumarka ay qaraaboda yihiin.

=Qoraalo La Mid Ah=
*Walaal
*Qoys
*Hooyo
*Aabe
*Ilmo
*Ubad
*Qaraabo
*Aboowe
*Abaayo
*Wiil
*Gabadh
*Xaas
*Seey
*Waalid
*Ciyaal
*Caruur

=Xigasho=
Sodog

**Sodog** (taliyaani: suocero ingriis: father-in-law) waa odayga aabaha u ah xaaska nin qabo iyo seeyga naag leedahay.
Sodoh

**Sodoh** (carabi: حماة taliyaani: suocera ingriis: mother-in-law) waa islaanta hooyoda u ah xaaska nin qabo iyo seeyga naag leedahay.
Dagaalkii uxud

**Dagaalkii Uxud** (ingiriis: the *Battle of Uhud*; Carabi: *ﻏﺰﻭﺓ ﺃﺣﺪ*; "Ġazwat ‘Uḥud") waa dagaal dhex maray muslimiinta iyo Qureysh oo dhacay Sabti, Maarso 19keedii, sanadkii 625 C.D (C.D = Ciise Dabadii) oo u dhiganta 3dii Shawwal sanadkii 3aad ee Hijrada, wuxuuna ka dhacay buurta Uxud ee waqooyi galbeed deegaanada Carabiya. ciidamada muslimiinta ayaa lagu jabiyay dagaaka waxaana looga dilay rag badan oo ku jiro Xamza adeerkii Nabiga scw  

Dagaalkan Uxud wuxuu ahaa dagaalkii labaad ee ka dhex dhaca kufaartii reer Makka iyo muslimiinta u soo qaxdey isla markaana degan magaalada Madina, waxaa ka horeeyay Dagaalkii Beder ee dhacay sanadkii 624kii markaasi oo tiro yar muslimiin ahi jebiyeen dhowr kun oo ciidan hubeeysan ah.

Taariikhda miilaadiga markey ahayd Maarso 11keedii, sanadkii 625 C.D ayaa guuto ciidamo si fiican u hubeeysani ka soo baxeen magaalada Makka si eey ugu soo aar-gudaan dadkii lagaga diley Dagaalkii Beder. Ciidamada reer Makka si fiican ayay u qalabeesnaayeen oo xataa dumarka iyo caruurta horey ayay u soo kaxeeyseen si aanay marnaba u jabin. 
Dhinaca kale, markii warka weerarka reer Qureesheed soo gaadhay muslimiinta reer Madiina ayaguna way isa soo diyaariyeen isla markaana horey u soo qaateen wixii hub iyo qalab ay heli kareen. 

Si kastaba ha ahaatee, xoogaga ciidamada laba dhinac waxay fooda isku dareen banaanka dhinaca buurta Uxud halkaasi oo dagaalka qeybtiisa hore guushu ku raacdey ciidamdii muslimiinta. Ayagoo moodaya ineey guuleysteen ayaa in badan oo ciidanka muslimiinta ah ayaa daba ordeen dagaal-yahanadii reer Makka, taasi waxay fursad siisay guuto dagaal-yahano fardoleey reer Makkah ah, kuwaasi oo dhabarjebin ku sameeyay ciidamadii muslimiinta. 

Isku soo wada duuboo, tiro badan oo muslimiin ah ayaa ku dhimatey dagaalkaasi Uxud ka dib markii ciidamada muslimiintu ku jabeen dagaalkaasi. Intaas waxaa dheer, Nebi Muxamed laftiisa dhaawacyo aad u halis badan ayaa soo gaadhay. Ugu dambeyntii guushu waxay raacdey reer Makka. 
= Qoraalo La Mid Ah =

* Dagaalkii Beder
* Dagaalkii Uxud
* Dagaalkii Dhufeysyada
* Dagaalkii Kheybar
* Dagaalkii Xunayn
* Dagaalkii Tabuk

= Xigasho =
Quraysh

**Quraysh** waa beel weyn degi jirtey magaalada Makka iyo nawaaxigeeda taasi ooy ka soo baxeen dad badan oo diinta Islaamka iyo caalamkaba si fiican looga yaqaano. 
Waxaa ka mid ah raga ka dhashay beesha Quraysh:

* Nebi Muxamed (n.n.k.h)
* Abu Baker
* Cumar bin Khattab
* Cusmaan binu Cafaan
* Cali binu Abi Daalib
* Mucaawiya
* Subeyr bin Cawaam R.C.
Iyo in badan oo asxaabta nebiga ahayd. 
Waxay Na ka koobneeyd qoysas baden sida reer banu cabdulmutallib oo nabiga ka dhashay.

* Islām​—The Way to God by Submission
Ummayad

**Ummayad** waa qabiil balaadhan oo ka tirsan beel-waynta Quraysh ee degta deegaanada Xijaas ee maanta loo yaqaano wadanka . 
Qabiilka Ummayad waxaa ka dhashay rag badan oo diinta Islaamk dhexdeeda iyo caalamka oo dhan magac iyo sharaf ku dhax leh. 
Ragaasi waxaa ka mid ah:

* Cusmaan binu Canfaan
* Mucawiye binu Abi Sufyaan
* Abu Sufyaan
iyo kuwo kale oo badan.
Qoyska Abu Baker

*'Qoyska [[Abu Baker]]* waa aabehiis Cusman Abu Quhafa, hooyodiis Salma Umm-ul-Khair, walaalohiis rag iyo dumarba, xaasaskiisa iyo caruurtiisa. 

;Aabe: Cusman Abu Quhafa
;Hooyo: Salma Umm-ul-Khair

;Walaalo: (Aboowe)
* Mu'taq (Walaal dhexe)
* Utaiq (Garu dambeys)
* Quhafah ibn Cusman
;Walaalo: (Abaayo)
* Fadra
* Qareeba
* Umme-e-Aamer

;Xaasaska:
* Qutaylah bint Abd-al-Uzza (wuu furay)
* Um Ruman
* Asma bint Umays
* Habibah bint Kharijah

;Wiilasha uu dhalay:
* Cabdullahi ibn Abi Bakr
* Cabdu'l-Raxman ibn Abu Bakr
* Muxamad ibn Abi Bakr

;Gabdhaha uu dhalay:
* Asma bint Abu Bakr
* Caisha
* Umm Khultum bint Abu Bakr
Fatima

**Fatima bint Muxamed** waa gabadh uu dhalay Nebi Muxamed (n.n.k,h) taasi oo oori u noqotey ina adeerkeed Cali bin Abi Dalib. 

Fitima bint Rasuul waxay dhashay mataano Xasan iyo Xuseen. 

= Xigasho =
Abu Sufyaan

**Abu Sufyaan** wuxuu ahaa nin ka mid ah madaxdii iyo hogaamiyayaashii beesha Quraysh ee deganayd magaalada Makka iyo nawaaxigeeda. 

* Islām​—The Way to God by Submission
Qoyska Cali bin Abi Dalib

**Qoyska Cali bin Abi Daalib**

**Qoyska Cali bin Abi Daalib** waa aabihiis Dalib ibn Cabd al-Mudalib, hooyo Fatima bint Asad, labo gabdhood iyo sadex wiil ooy walaalo yihiin, todoba xaas, sadex-iyo-toban ilmo ah oo u kala baxa toban-iyo-kow wiil iyo labo gabdhood. 

Aabe: Dalib ibn Cabd al-Mudalib
Hooyo: Fatima bint Asad
;Walaal: (abaayo)
* Fakhitah bint Abi Dalib
* Jumanah bint Abi Dalib

;Walaal: (aboowe)
* Jacfar ibn Abī Dālib
* Aqeel ibn Abi Dalib
* Dalib ibn Abu Dalib
;Xaaska:
* Fatima
* Umamah bint Zainab
* Umm ul-Banin
* Leyla bint Mascuud
* Asma bint Umays
* Khawlah bint Jacfar
* Al Sahba'bint Rabicah
;Wiilasha uu dhalay:
* Muhsin ibn Cali
* Xasan ibn Cali
* Xuseen ibn Cali
* Hilal ibn Cali
* Al-Cabbas ibn Cali
* Cabdullah ibn Cali
* Jacfar ibn Cali
* Cusman ibn Cali
* Cubaydu-llah bin Cali
* Abi Bakr bin Cali
* Muxamad ibn al-Xanafiyyah
* Cumar bin Cali
* Muxamad ibn AbiBakr (soo korsaday)
;Gabdhaha uu dhalay:
* Saynab bint Cali
* Umm Kulthum bint Cali

waxa kasoo jeeda qabiilada soomaaliyeed ee loo yaqaano reer sh isxaaq
waxa ay ku abtirsadaan zaynul caabidiin binu xuseyn binu cali binu abi daalib waa tafiir ilaahay barakeeyey sababtoo ah ilaahay isaguu barakeeyey

* Islām—The Way to God by Submission (en)
Boggeyga wada hadalka

**kusoo dhowoow boggeyga wada hadalka**

**dhalashada** 
soomaali
**waxka bedele **
waxaan ahay wiil soomaaliyed dagan gobolka benaadir kana tirsan bahda waxka bedel yaasha bogga wikipediaha af soomaaliga 
#redirect
Leilani Leeane

**Leilani Leeane** waa jilaa Maraykan ah websedyada, ku dhashay on 1 Oktoobar, 1992 magaalada ee Lancaster, California. In warshadaha ee websedyada bilaabay in 2011.

## Awards and nominations

## Tixraacyada
Calaq

Calaq, Waa wax yaabo la isku daray oo dooriya maanka qofka badanana waxaa laga sameeyaa qobka ganlayda.
Mariana Ximenes

**Mariana Ximenes do Prado Nuzzi** (ku dhalatay São Paulo, 26 Abriil 1981), loona yaqaan Mariana Ximenes, waa Jilaa barasiiliyan ah.
Suurad

**Suurad** 
Fiiri Jadwalka Boqol toban iyo afarta Suuradood ee Quraanka Kariimka ah.

**Suurad** **[[Suurah]]** **[[Suuratu]]** (ingiriis: sura, surah, surat; carabi: ﺳﻮﺭﺓ; ama wadar ahaan: ﺳﻮﺭ
suwar, sidoo kale sūrah) waa maqaro bog ama bogag aayado ka mid ah Quraanka kariimka ah ee Alle (s.w.t) ku soo dejiyay Nebi Muxamed
 (n.n.k.h). Kitaabka Quraanka kariimka ah wuxuu ka kooban yahay boqol toban iyo afar Suuradood oo u sii kala baxa tiro badan oo aayado ah.

Dhererka Suuradaha Quraanku way kala duwan yihiin, tan ugu gaabani waa Suuratul-Al-Kawsar oo ka kooban 3 aayadood; halka suurada ugu dheeri tahay Suuratul-Al-Baqara oo ka kooban 286 aayadood.
Boqol toban iyo afarta suuradood ee kitaabka Quraanka kariimka ah waxay kala yihiin 86 suuradood oo ah Makki iyo 28 Madani ah. Kala soocida noocan ah waxaay salka ku heeysaa meesha ay suuraduhu ku soo dageen, oo ka hor intii aanu Nebi Muxamed
 ka tagin magaalada Makkah quraanka ku soo dagay waxaa loo yaqaanaa Makki, halka markuu Nebigu
 u hijrooday magaalada Madiina waxyigii iyo quraankii ku soo dagay ay noqonayaan Madani. 

Hadaba suuradahaMakkiga ahi waxay ka waramaan aakhirada iyo xoojinta iimaanka, halka suuradaha Madaniga ahi ay sharaxaan nolosha, isku-xidhnaanta iyo is-habeynta bulshada Islaamka ah.
Marka laga reebo Suuratul-Al-Tawba, dhamaan suuradaha kale waxay ku bilaabmaan "Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud" (ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ) *Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi*.
Midani waa tan kala soocda isla markaana kala saarta Suuradaha ku jira Kitaabka Quraanka Kariimka ah.

Dhinaca kale, qeyb ka mid ah Suuradaha ama suurada oo dhamaystiran ayaa la akhriyaa wakhtiga lagu gudo jiro tukashada salaada taasi oo rakcad kasta lagu bilaabo Suuratul-Al-Faatixa oo dhamaystiran.

= Sharaxaada Suurad =
Erayga suurat waxaa markii ugu horeeysay isticmaalay Nebi Muxamed si uu ugu kala saaro iyo kala sooco qeybaha Quraanka kariimka ah. Taasi oo ku dhex jirta aayado Alle (s.w.t) soo dajiyey sida ku cad 24:1 "Waxaanu kugu soo dejinay suurado wata cadaymo, iyo waxaanu kugu soo dirney calaamado, calaamado cad-cad, kuwaasi oo si farxad leh aad ku xasuusani."
Dhinaca kale, wadarta suurad waa suwar sida ku xusan Quraanka kariimka, aayadahan oo fasirka af-Soomaali ku noqonaya "Ma waxay dhaheen isagaa Allifay? Ku dheh "La yimaada toban suwar oo la mid ah (waa Quraankee) una yeedha cid kasta marka laga reebo Alle, haddii aad run sheegaysaan."

= Diwaanka Suuradahalwaaqicaa Quraanka =

= Xigasho =
Jilaa

**Jilaa** (; ) waa qof jilaayo qiso ha ahaato mid dhacday ama mid dhici karto ha isugu jirto run iyo been lkn waa iska dhigid ama matal wax aana hada soconin jilaa waa qof mada daaliyo dad sida heesaay abwaan ama qof shactariiste ah sida sida qoraalada badi eey sheegaan filin la duubo waxa ugu horeysay 1920 lkn sida jilida waxa eey bilaawatay 550 miilaadiga ila 560 miiladiga lkn jilaa aniga ahaanteyda oo hada qormadaan qorayo ma garanaayo ninki ugu horeeye oo abid bilaawo lkn gabadhi ugu horeysay ee bilaawdo dhanka dumarka waxaa la odhan jidhay Margaret Hughes waxeey eheyd gabadh udhalay dalka ingriiska waxaa dhalay gabadhaa bqor xukumi jiray boqortooyada ingiriiska ee la odhan jidhay Prince Rupert of the Rhine gabadha waxa eey dhalatay sanadki 1630 miildaadiga waxa eeyna dhimatay sanadki 1719 miladiga.
Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud

**Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud**

**Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud** (carabi: ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ; ingiriis: In the Name of Allah, the Merciful and Most Gracious; af-carabi ahaan loogu dhawaaqo: *Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi*) waa ereyada lagu bilaabo mar kasta oo la akhrinayo aayado iyo suurado ka mid ah kitaabka Quraanka kariimka ah ee Ilaahay (s.w.t) ku soo dejiyay Nebi Muxamed.
Marka laga reebo Suuratul-Al-Tawba, dhamaan suuradaha kale waxay ku bilaabmaan "Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud" (ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ) *Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi*.

Midani waa tan kala soocda isla markaana kala saarta Suuradaha ku jira Kitaabka Quraanka Kariimka ah.

Dhinaca kale, qeyb ka mid ah aayadaha Suurad ama suurada oo dhamaystiran ayaa la akhriyaa wakhtiga lagu gudo jiro tukashada salaada taasi oo rakcad kasta lagu bilaabo Suuratul-Al-Faatixa oo dhamaystiran."

= Xigasho =
* Islām​—The Way to God by Submission
Boqol toban iyo afar Suuradood

**Boqol Toban iyo Afarta Suuradood ee Quraanka**

__NOTOC__
Kitaabka Quran ee kariimka ah waxaa loo qeybiyaa suurado iyo weliba qeeybo hoose oo loo yaqaano Aayado. 
Hoos waxaad ku arki liiska jadwalka boqol toban iyo afarta Suuradaha laga bilaabo kow ilaa suurada boqol toban iyo afaraad.

= Xigasho =
Xaawo

**Xaawo** **Xaawa** (; Af-Hebrow: חַוָּה,; ; Aramiyya: ܐܘܚ; Af-Tigrinya: ሕይዋን ? ama Hiywan) sida ay isla qabaan Diimaha Ibraahimiga ahi (waa diinta Islaamka, diinta Masiixiyada iyo tan Yuhuud) Xaawa waa qoftii dumar ee ugu horeeysay ee Ilaahay (s.w.t) ka abuuray feedha lamaanaheeda Nebi Aadam. Si kale haddii aan u dhigno Xaawo waa hooyodii kowaad ee dhamaan dadka, halka Aadam ka yahay aabaha dhamaan dadka ku nool meeraha dhulka. Sida diinta Islaamku xustey markii Alle abuuray Aadam iyo Xaawo wuxuu ka dhigay seey iyo oori kuwaasi ku dhex nool janada. Wakhti yar ka dib, Sheydaan oo asagu ka xun sharafta iyo maamuuska Ilaahay siiyay Aadam iyo xaaskiisa ayaa wuxuu bilaabay inuu Xaawo shukaamiyo, isla markaana ka dhaadhiciyo in haddii eey cunto midhaha iyo khudaarta geedka laga mamnuucay ay noqonayso qof aad u qurux badan oo waligeed noolaanaysa, marnaba aanan dhimanaynin, isla markaana yeelanaysa mid la mid ah awood weyn ee Rabbi (s.w.t).

Si kastaba ha ahaatee, Xaawo waxay qaadatay sheekadii beenta ahayd ee Ibliis taasi oo burinaysa ama lid ku ah oo ka soo horjeeda amarkii Ilaahay siiyay qoyskan ugubka ah oo ahayd ineey wax kasta cunaan laakiin aanay marnaba taabanin ama u dhowaanin midhaha geeka laga mamnuucay. Waxayna odaygeedii Aadam ku kaliftey ineey labadooduba cunaan midhaha iyo khudaarta geedka laga mamnuucay. Isla markiiba waxaa isku muuqatay ceebtoodii, markaasaa waxay bilaabeen iney isku qariyaan caleenta iyo laamaha geedaha. 
Wakhti yar gudaheed Alle wuxuu amar ku bixiyey in labadooduba ay ka baxaan janada ooy nolol cusub ka bilaabaan oogada dhulka.

Beerta Ceeden waxaa loo maleeyaa inay ku taallay meel maanta ah bariga Turki. Runtii, beerta Ceeden adduunka bay ku taallay. Ilaahay Aadan buu abuuray oo wuxuu dejiyay beerta Ceeden “inuu falo oo dhawro.”  Kaddib Ilaahay naag buu Aadan u abuuray oo magaceeda Xaawa buu ahaa. Ilaahay iyaga wuu amray oo wuxuu ku yiri: “Wax badan dhala oo tarma, oo dhulka ka buuxsama, oo ka sara mara dhulka.” Way caddahay inuusan Ilaahay “si aan waxba tarayn u uumin [dhulka], laakiinse u uumay in la degganaado.”. Aadan iyo Xaawa haddii aysan dembaabi lahayn weligood bay noolaan kareen. Ilaahay Aadan iyo Xaawa Jannadii wuu ka eryay. Si adag bay u hawshoodeen siday dhulka beerta Ceeden ka baxsan wax ay cunaan uga beertaan. Waqti kaddib Xaawa way uuraysatay oo waxay dhashay cunuggoodii ugu horreeyay Qaabiil. Aadan iyo Xaawa waxay dhaleen wiilal iyo gabdho kale oo ay ka mid ahaayeen Haabiil iyo Seed oo ahaa Nuux awowgiis.

* Muxuu Ilaahay Silica u Banneeyaa?

* Sidee Bay Noloshu Ahayd Bilowgii?

= Xigasho =