open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaabayaal

**Kaabayaal** (; ) waa waxyaabaha aasaasiga ah ee isku xidha isla markaana u adeega magaalo, degmo, gobol, wadan iyo wixii la mid ah. 
Sida caadiga ah, kaabayaashu waxay u adeegan ama isku xidhaan bulshada waxayna saldhig u yihiin koboca dhaqaale iyo guud ahaan isku socodka shaqada.
Kaabayaasha bulshada waxaa ka mid ah jidka, Laamiyada waaweyn, Buundooyinka, Biyo-xidheenada, wasakh-qaadeyaasha, wado tareen, dekedaha, koronto gudbinta, isgaadhsiinta, gego diyaarad iyo kuwo kale oo badan.
## Hordhac
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.
## Muuqaalo
 
File:Grand_Coulee_Dam_spillway.jpg
File:Saudi_Arabia_(6374669841).jpg

File:NAURU_JULY_2007_(10709113444).jpg
File:Tel_aviv_long_exposure_public_domain_3.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Dhisme
* Adeeg bulsho

## Xigasho
Elektaroon

**Elektaroon** (; summad: -e) ama **danab dhaliye** waa saxar atam la' una sameysan qiyaastii qaab kubbadeed  kana kooban atamka waxa uu wataa Saldanab tabane ah. Mana la ogaan in uu leeyahay saxarro yaryar, sidaad daraadeed waxaa loo gartay in uu yahay Saxar saleed. Elektaroonku wuxuu leeyahay cuf qiyaastii u dhigma 1/1836 ee ka mid ah cufka Borotoon.
Waxyaalaha innagu wareegsan oo dhan waxay ka kooban yihiin atamo yar-yar. Qeyb muhiim ah oo ka mid ah atamka waa elektaroon. Baaritaan uu sameeyey nin aqoon u leh cilmiga kimisteriga, ayuu ku ogaaday in wadarta culayska afar elektaroon tahay qiyaastii 3,644·10-30 kg.
## Sidoo kale Fiiri
* Atom
* Curiye
## Xigasho
Tiinle

**Tiinle** (, ), waa beel ka tirsan beelaha Daaroodka ee Dadka Soomaalida. waxay degaan Daka Soomaaliya.
Beesha Tiinle waa beel weyn waxayna ka mid tahay Beelaha ku soo dhaca Mooracase ee Daaroodka.

## Hordhac
Beesha Tiinle waxay kamid tahay beelaha dega gobolada Bari Iyo Sanaag ee dalka Soomaaliya. beeshu waxay degtaa magaalooyinka Boosaaso, Dhahar, Afurur Kaladhacda, Laag, Ceeldaahir Iyo meelo kale. 
Waxay caan ku yihiin dhalinyaro farabadan, Inta badan Xubnaha beesha ayaa la sheegaa inay yihiin Xoola dhaqato reer guura ah, Beesha Tiinle waxay ka mid tahay beelaha lagu tilmaamo Had iyo jeer inay ciidamada ka dhex muuqdaan.

## Sidoo kale fiiri
* Beelaha Soomaalida
* Qabiilada Soomaalida iyo sida u kala baxaan
## Xigasho
Ato Xuseen Ismaciil

**Xuseen Ismaciil** (,) sidoo kale loo yaqaanay **Ato Xuseen Ismaciil** wuxuu ahaa siyaasi weyn  ka mid ah dalka Itoobiya , Mengistu iyo Dhergigu markey dalka xukumi jireen 1974-1987. Wuxuu ahaa Somali ugu horeysey  Wasiir iyo Amabassadoor ka noqday dalka Itoobiya. Weliba wuxuu maamuli jiray Gobol weyn la dhaho Illubabor , Itooboya markey aheyd Gobolo, hadana waa Kilil iyo Dawlad Federaal ah. 

## Taariikh

Xuseen ismaciil beel ahaan wuxuu ka soo jeeda beesha Afguduud (Jibril Muuse), Makahiil. Gadabuursi. Wuxuu ku dashay Dirre Dhaba.   Ka dib markey dawladii Xayle Selassie ka rideen dalka wuxuu noqday Badhasaabka Gobolka Illubabor. Mida kale Badhasaabka wuxuu ka aha ismaamulkii Dire Dhabe, Safiirkii itoobiya een Dalka Koonfurta Yemen, Safiirka Itoobiya een dalka Bulgaria , safiirka itoobiya dalka Kuba , Wasiirka Waxbarashada regimkii Mengistu iyo Gudoomiyaha  Pensions and Social Security. Wuxuu ka mid ahaa guddigaCOPWE (Commission for Organizing the Party of the Working People of Ethiopia). Siyaasi ahaan wuxuu albaabka u furay dhamaan Qowmiyadda Soomaali iney ka mid noqon karaan dalka Itoobiya.  

### Jagooyinka Qabtey
* Madaxweynaha ama Badhasaabka Ismaamulkii Dirre Dhabe
* Badhasaabka Gobolka Illubabor (1974 - 1976 )
* Wasiirka Waxbarashada (Bishi 8aad 1976 - 1978)
* Member ka mid ah COPWE (1979-1984)
* Gudoomiyaha Pensions iyo Social Security (1978 - 1983)
* Safiirka Itoobiya  een koonfurka Yemen (1983 - 1984)
* Safiirka Itoobiya een dalka Kuba (1984 - 1986)
* Safiirka  Itoobiya een dalka Bulgaria (1986)

## Tixraac
Dhulka Carabta

**Dhulka Carabta** (Sidoo kale loo yaqaa **Dalalka Carbeed** ama **Dunida carabta**) waa ereybixin Juqraafi-Siyaasad -oo loogu yeero mandiqad ama gobol leh juqraafiluqad iyo dhaqan wadaag ah, Dunida Carabta ama bariga Dhexe , oo si rasmi ah u ah waddankii Carabta, sidoo kale loo yaqaan Qaranka Carabta, Carabta, ama dawladaha Carabta, waxay ka kooban yihiin 23* waddan oo Carab ah oo xubin ka ah **[[Jaamacada Carabta]]**.` Inta badan wadamadaas waxay ku yaalaan **[[Bariga Dhexe]]**, Waqooyiga Afrika.

Jaamacadda Carabta waxaa la aasaasay 1945, waxay leedahay 24+*` xubnood iyo shan xubnood oo goobjoogayaal ah: *[[Armania]]*; **[[Brazil]]**;• Eritrea;-)• (-:Republic of **[[Hindiya]]**, iyo Venezuela. Jaamacadda Carabta lafteedu waxay korjoogto ka tahay dhawr urur oo caalami ah iyo kuwo heer gobol ah, sida ururrada **Aan Isbahaysiga ahayn**, **[[Midowga Afrika]]**, **[[Qaramada Midoobay]]**, waxayna dhawreen shirar dhawr ah oo Midowga Yurub ah.!!`
Anna Netrebko

**Anna Netrebko** (Sebteembar 18, 1971 oo Krasnodar) waa fanaanad dalka Ruushka.

## Eksternal link
* http://annanetrebko.com/
Qolka jiifka

**Qolka jiifka** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Qolka hurdada** waa qol ka mid ah qolalka dhismeha. Sida ka muuqata magacaba, qolkani waxaa loogu talogalay jiifka (hurdada) oo kali ah waxaana inta ugu badan taala sariir, furaash, barkimo iyo wixii la halmaala ee loo isticmaalo hurdada.
## Hordhac
Aqaladu waxay ka kooban yihiin qolal badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Qolka jiifka, Qolka fadhiga, Qolka cuntada (Qolka qadada), Musqul (Suuli iyo Kaniif), Qolka qubeyska, Madbakh (Jiko), Qolka martida, Qolka waxbarashada (Maktabad), Qolka dhaqista (Qolka qasaalada), Qolka keydka iyo kuwo kale.
Sida badan qolku waa mid ka mid ah unugyasa dhisme ee aqal ama dhisme guri ka kooban yahay. Tusaale ahaan, qolka fadhiga, qolka cuntada, qolka jiifka, qolka martida iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhacda hal qol mararka qaar kaligiis la diso kaasi oo ah aqal hal qol ah.

## Sharaxaad

Dhamaan dhismaha aqalada iyo kuwa waaweyn waxay u sii qeybsamaan waaxyo yaryar oo ka samaysan qolal. Qolku waa afargees ka samaysan dhagax, bir, muraayad, caro iyo wixii la mid ah ee loo isticmaalo dhismaha.
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.
## Muuqaalo
 

File:Japanese youth hostel room.jpg
File:Schlafzimmer, Residenz München.jpg
File:Bedroom of the emperor.jpg
File:DIG13757-004 - "Ladies and Gentlemen... the Beatles!" exhibit at LBJ Presidential Library, Austin, TX, 2015-06-10 10.15.36.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Dhisme
* Qol

## Xigasho
Boqortooyo dastuuri ah

**Boqortooyo dastuuri ah** (; ) sidoo kale loo yaqaan nidaamka Boqortooyada baarlamaaniga ah waa qaab ka mid ah qaababka boqortooyo una madax-bannaan awoodaha uu dastuurku siiyay lehna dastuur qoran ama aan qoranayn. Boqortooyada dastuuriga ah waa ka duwanthay Boqortooyada buuxda (boqorka ayaa leh awood buuxda), boqortooyada dastuuriga ah waxaa laga ma maarmaan ah in ay u gudato awoodeeda maamul sida ku xusan dastuurka lagu dhaqmo. Waxaa tusaale loo soo qaadan karaa Marooko, uu dastuurku siinayo boqorka awoodo badan, dalalka sida Iswiidhan ama Denmark, oo boqorku leeyahay awoodo kooban.
Waxa laga yaabaa in a boqortooyada dastuuriga ah tahay nidaam u ogolaanaya boqorka in uu u dhaqmo sida madaxweyne oo kale marka laga hadlayo heerka siyaasadda si waafaqsan Dastuurka, haba qornaado ama yaanuu qornaanin. Halka inta badan si rasmi boqorrada looga amar qaato xukuumadduna ku shaqaayso magaca boqorka.
## Sidoo kale fiiri
* Boqortooyo
* Maamul
## Linkiyada dibedda
*
## Xigasho
Reer Xaamid

### Overview
Rer Hamid**([[Somali]]; Reer xaamid'')**'' is related with other Bicidyahan sub-clans and also Majeerteen.
Reer Xaamid waxaa ugu badan Reer Cali Yare Gaar ahaan Reer Xadde
Xadde wuxuu dhalay 3 nin Reer Caraale, Reer Bulxan iyo Reer Yuusuf 
.

## Distribution
Members of the Rer Haamud, primarily inhabit the eastern Doollo region of Ethiopia. Primarily in and around Geladin and Bokh districts. Others can also be found in mudug and Bari regions of Puntland.

## Sub-Clans

*Fiqi-gadiid Xaamid (Reer Yaxye iyo Reer Cali Caddaawe iyo Maxamuud Cadaawye)
* Maxamed Xaamid ( Reer Faarax Cali)
* Cigalle Xaamid  ( Reer Guuleed)

》 Maxamed waa saddex jifo  

1. Reer 》wardheere
2. Reer 》liibaan
3. Reer 》cigaal

》 Cigalle waa saddex jifo
 
1. Reer jaamaac 》Guuleed
2. Reer Maxamed 》Guuleed
3. Reer sharma'arke 》Guuleed.

》Fiqi-gadiid wuxuu dhalay:

1.Caddaawe 》Fiqi-gadiid 
2.Maxamed  》fiqi-gadiid

Caddaawe waa saddex jifo

1. Yaxye 》Cadaawe 
2. Cali  》Cadaawe
3. Maxamuud 》cadaawe

》Yahye cadaawe- waa Labo iyo toban  12jifo

1. Rer Cilmi       》yahye 
2. Rer Cali        》yahye
3. Rer Abdirahman  》Yahye
4. Rer Jimcaale    》Yahye
5. Rer Wacays      》Yahye
6. Rer Maxamed     》Yahye
7. Rer Aadan       》Yahye
8. Rer Samatar     》Yahye
9. Rer Sharma'arke 》Yahye
10. Rer Guuleed    》Yahye
11. Rer Muxumed    》Yahye
12.warsame         》yahye
Sawirqaado

**Sawirqaado** (; ) waa aalad loo isticmaalo in samayso iyo diiwangeliso muuqaal kaasi oo la soo daabici karo. Sawirkaasi wuxuu noqon karaa qof, shay ama walax taasi.
## Hordhac
Sawirqaado waa aalad qabata muuqaalka (sawir) kaasi oo la kedin karo ama loo sii xawili karo meelo kale. Aaladani waxay ka kooban tahay mid qaada hal sawir kali ah markiiba ama duubta muuqaalka socda taasi oo loo yaqaano Sawirsocde (video). 
Sida ku xusan taariikhda, sawirkii ugu horeeyay waxaa qaadey nin Faransiis ahaa oo la odhan jirey Joseph Nicéphore Niépce sanadkii 1826.
## Muuqaalo

File:Nikon D810 EM1B6357-2.
File:Marka,Somalia.jpg
File:Kingosmanbargaalcast.jpg
File:The National Archives UK - CO 1069-8-36.jpg
File:Gondereshe2008.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Sawir
* Sawirsocde

## Tixraac
Samaroon Cumar Geedi

**Samaroon Cumar Geedi** (,) sidoo kale loo yaqaanay **Cumar Geedi**, Waa ninkii qoray buuga ""Magacda & Muuqaalka Kalluunka""

## Taariikh
Dawladdii Jamhuuriyadda Dimograadiga Soomaaliya wuxuu ka mid ahaa Wasaaradda Kalluumeysiga & Khayraadka Badda. Buuga ""Magacda & Muuqaalka Kalluunka"" ayuu qoray. Waa nin ka soo jeeda Beelwaynta Gadabuursi. . 

## Tixraac
Shakhsiyadda

**Shakhsiyadda**  (ingiriis: personality) waa farqiga iyo kala duwansho dinaca xusuusta, cadooyinka, siyaabo qf u dhaqmo iyo xirfadaha.

„Arrimo badan ayaa galaya qaabaynta shakhsiyaddayada. Waxaa ka mid ah maqaamkeenna bulsheed iyo xaaladdeenna dhaqaale, deegaankeenna, dhaqankeenna, waalidiinteenna, asxaabteenna, iyo asalka diinteenna. Xitaa barnaamijyada telefishanka iyo filimada aan daawanno, iyo sidoo kale noocyada kale ee madadaalada, ayaa raadkooda ku reeba. Aqoonsiga waxyaabaha sameeya saamaynta taban ee shaqsiyaddeenna ayaa na gelisa meel wanaagsan si loo yareeyo saameyntooda.”. Waa inaan isku dayno inaan huwanno dabeecadda cusub.
Gumeysi

::*Haku khaldin "[[Adoonsi]]"*

**Gumeysi** (; ) waa siyaasada wadan ama dowlad ku qabsato maamulka deegaano kale oo ka baxsan xadkeeda halkaasi ooy ku dhaqan yihiin dad dhaqan, diin, hab-nololeed ka duwan leh. Si ka duwan adoonsiga, gumeysigu waa markaa maamul qabsado talada iyo maamulka deegaan kale halkaas ooy ka leeyihiin ujeedo dhaqaale, ganacsi, urursiga kheyraad dabiici ah iyo arimo kale oo badan. 
## Hordhac
Gumeysigu waa marka deegaan ay qabsadaan awood kale oo markaas wadata ujeedo u gaar ah. Sida qaalibka ah, gumeystuhu wuxuu sameeystaa nidaam iyo sharciyo u adeegaya danahiisa iyo hadafkiisa kuwaasi oo si xaqdaro ah u siiya faa'iido badan gumeystaha halka dadka deegaanka loogu yimid u baa'ba'aan macaluul, daranyo iyo dhibaato leh dhimasho taasi oo uu si toos ah ama si dadban u keenay gumeystuhu.
## Gumeysiga iyo Adoonsiga

Adoonsi (; ) waa qof nool oo xoriyada ka qaadeen qof ama tiro dad ka awood badan, kuwaasi oo u isticmaalaya sida ay ayagu ku qanacsan yihiin.]], Adoonsi waxaa lagu sharaxaa "Marka qof loo isticmaalo in lagu shaqeeysto ayadoo wax faa'iido ah ugu jirin qofka la adoonsanayo; sidoo kale waa qof loola dhaqmayo sida wax la leeyahay oo kale, kaasi oo la iibin karo, la iibsan karo, la calaamadaysan karo, la xoogi karo, xataa la dili karo."
## Taariikh
Inkastoo adoonsigu ka jiray aduunyada wakhti aad u dheer, gumeysigu wuxuu bilaabmey horaantii qarnigii 16aad wakhtigaasi oo wadano reer Yurub ah si badheedh ah ugu soo duuleen qaaradaha Afrika iyo Aasiya halkaasi ooy u kala qeeybsadeen gobolo iyo deegaano u gaar ah gumeystihii reer Yurub. Sidoo kale, gumeysigu wuxuu aduunyada ka jiray ilaa badhtamihii qarnigii 20aad oo wadana intooda ugu badan qaateen xornimada.
Gumeystihii reer Yurub wuxuu masuul ka ahaa dhimashada dad badan iyo burburka maamulo badan oo ka talinayay deegaanada ay qabsadeen. Wadanada ugu darnaa ee gumeeysiga ugu balaadhan aduunka ku lahaa waxaa ugu horeeya Boqortooyada Ingiriiska iyo Faransiiska.
## Sidoo kale fiiri
* Gumeystihii reer Yurub
## Xigasho
Garbagale

**Garbagale** (; ) sidoo kale loo yaqaano **shaadh** ama **Shaati**, waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Garbagalku wuxuu ka mid yahay dharka ragga inkastoo dumarka laftoodu xidhaan noocyo garbagal ah oo loogu talogalay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. 
## Hordhac
Garbagalka wuxuu ka mid yahay dharka joogtada ah ee rag iyo dumarba. Garbagal waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Shaadhku wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee shaadhasha waxaa ka mid ah raqabada, jeeb iyo galuusyo (badhano) badan oo laabta ku dhex yaala. 

## Magaca
Ereyga ***Shaadh*** ama ***Shaati*** asal ahaan waa mid Af-Ingiriis ah oo waxaan ka soo xiganahay *Shirt*. 
## Dharka
**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 
File::Man getting dressed.jpg
File:Charvet shirt.jpg
File:Dress Shirt production Line allocation in a RMG factory of Bangladesh.JPG
File:Dress Shirt sewing in a RMG factory of Bangladesh.jpg
File:Dress Shirt on Conveyor in a RMG factory of Bangladesh.JPG
File:Hanging Shirt during Finishing.JPG
File:Hanging Shirt for Final Final Finishing.JPG|
File:Shirt review by buyer.JPG|
File:Arrow Dress Shirt producing in a RMG factory of Bangladesh.jpg|

## Sidoo kale fiiri
* Surwaal
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Cabdi Xasan Buuni

**Cabdi Xasan Buuni** (; ) wuxuu ahaa siyaasi, markii dambe wasiir iyo Ra'iisul wasaare ku xigeenkii ugu horeeyay ee Dowladii Soomaaliya. Mudane Buuni wuxuu xubin ka ahaa Xisbigii Midowga Soomaaliweyn (USP), wuxuu siyaasada soo bilaabey wakhtigii gumeystihii Ingiriisku ka talinayay gobolada Waqooyiga Soomaaliya ee maanta loo yaqaaano Somaliland.

## Hordhac
Cabdi Xasan Buuni wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa gobolka waqooyi galbeed ee Awdal; wuxuuna heyb ahaan ka soo jeedaa Beesha Xeebjire, Habarcafaan, Gadabuursi. Cabdi Xasan wuxuu ku dhashay deegaanka Jirjir wakhti lagu qiyaaso badhtamihii sanadkii 1943kii. Wuxuu waxbarashada hoose ku qaatey magaalada Borama, ka dib u wareegay magaalada Hargeysa wakhtigii waxbarashada dugsiga sare.
## Taariikh
Wakhtiyadii dhaqdhaqaaqa xornimo doonka ayuu si fiican u soo caan-baxay Xasan Buuni, wuxuuna ku biiray xisbigii Midowga Soomaaliyeed. Sidoo kale, wuxuu ka mid ahaa koox rag ah oo matalayay maamulkii Biritish Somaliland wakhtigii 1960kii kuwaasi oo calanka geeyay magaalada Muqdisho si loola midoobo walaalaha Koonfurta Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, markii la dhisay dowladii ugu horeeysay ee Soomaaliya 1960kii wuxuu Cabdi Xasan Buuni noqdey raiisal-wasaare ku-xigeenkii dowladii Aadan Cabdulle Cusmaan (Aadan Cadde).

## Waxbarashada
*  Dusiga Hoose Borama (1946-1948)                        

* Dugsiga Dhexe Borama (1949-1950)                         

*  V.T.C Amoud (1954-1955 )

## Maamulka
* Raiisal-wasaare ku xigeen (1960)
* Wasiirka Dowlada Somaliland (2001)

## Xigasho
Aroos

**Aroos** (; ) waa dhacdo dabaaldega midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, aroosku waa xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso meherka iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha. Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.

* Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan

* Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

## Hordhac
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.
## Guurka

Guurku waa labo qof sida ninka iyo naagta marka ee is guursadaan. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. Qof marku uu guursado wuu dagaa oo fakarka badan aya daaya. Gaar raga ayaa ugu fikir badan intay habluhu ka fikir yar yihin guurka soomaalida waxa kalo kamida cilmi badhis lagu sameyey hablaha ugu quruhda badan inay yihin hablaha rer mogdishu gaar ahaan gabdhaha wardhiigley waxa lasoo saray boqolkiba boqol ibtisam inanta ugu xural caysan warta nabada oo macnaheedu uu yahay dhulkii Soomaaliya.gabdhaha ugu badan ee fircoonniga loo gudo waxaa ugu badan warta nabada kuwa ugu dhaadheerna waxa ay ka soo jeedaan ssanaag sool iyo ceyn qaybo ka mid ah dunida iyo dhaqanka ah lama ogola, iyo in laga hadlin xaqiiqda.
## Muuqaalo
 
File:HinduWeddingIndia.jpg
File:Hindu marriage ceremony offering.jpg
File:Narayangarh-52.JPG
File:Handfasting by Gordon.jpg
File:Coupla at Nikah.jpg
File:Fire rituals at a Hindu Wedding, Orissa India.jpg
Qalaafe

**Qallaafe** () waa magaalo ku taala Gobolka Soomaali Galbeed ee wadanka Itoobiya. Magaaladani waxay ka tirsan tahay Soonka deegaanka Qallaafe, waxaana ku dhaqan dad Soomaali ah. Dhinaca kale, magaalda Qallaafe waxay dhacdaa  isla markaana leedahay 233 mitir ka sareeysa jooga bada.

## Hordhac
Magaalada Qalaafe waxay ka mid tahay dhowrka magaalo ee ugu camiran deegaanka Soonka Qallaafe, waxaana magaalada dhex mara Webiga Shabeelle kaasi oo dhowr jeer ku fatahay deegaankaasi. Intaasi waxaa dheer in magaalda Qalaafe leedahay gego diyaarad kaasi oo lagu magacaabo ''Gegada diyaaradaha Qalaafe (ICAO ereybixin: HAKL).

## Bulshada
Sida ay warbixin ku sheegtay Hay'ada Tirokoobka Bulshada Itoobiya waxaa ku dhaqnaa magaalada Qalaafe tiro dad ah oo dhan 14,242 sanadkii 2015ka; kuwaasi oo loo sii kala saaray 7,522 rag ah iyo 6,720 dumar ah. 
## Sidoo kale fiiri
* Godeey
* Deegaanada Webiga Shabeelle dhex maro
* Magaalooyinka Deegaanka Soomaalida Itoobiya
## Xigasho
Boqortooyada Soojireenka Soomaaliya

Boqortooyada Soojireenka Soomaaliya Waxaa La aas aasay Bishii July oo Marasy 7 Sanadkii 2000M, Waxaa ayna Daba socota Boqortooyadii Ajuuraan, Sidoo kale qaabkii ay usoo socotay ayaa waxaa ay ahayd sidan:
Boqortooyadii Ajuuraan Intaan La aas aasin Qarnigii 10 ee Miilaadiga waxaa JIray Boqortooyadii Ifat oo ay xukumi jireen Boqor Maxamed Alam Baalcad Aabayaashiisii, Boqor Maxamed Ayuuna ahaa Boqorka aasaasay Boqortooyadii Ajuuraan, Sababihii uu Boqortooyadaani u aasaasay ayaa ahayd intuusan aasaasin Boqortooyadaani Maamulkii ay lahaayeen Aabayaashiisii ayaa waxaa ku soo duulay Cadaw kadib Cadawgaasi waxaa la dagaalamay Boqor Maxamed Alam Baalcad Waxaana Dhex maray dagaal aad u qaraaran, ugu dambaytiina guusha waxaa ay raacday Boqor Maxamed Alam Baalcad, kadib Aabayaashiisa ayaa xukunka isaga u hibeeyay waxaa uuna sidaas ku aasaasay Boqortooyadii Ajuuraan.
Boqortooyadii Ajuuraan ayaa waxaa ay jirtay Qarnigii 10 Miilaadiga ilaa Qarnigii 12 Miilaadiga, Ugu dambayntii Boqortooyada Ajuuraan ayaa daciifday, sababihii ay u daciifday ayaa ahayd khilaafaad dhexdoodii ahaaday.
Kadib Markii ay aad u daciifday  Boqortooyadii Ajuuraan Qarnigii 12 ee miilaadiga, waxaa halkaasi kasoo baxay qoyska dayle oo ah gareenka, waxaa ayna go'aansadeen in ay Boqortooyo kale aasaasaan oo kasii hanaqaada Boqortooyadii Ajuuraan, sida ay markii horeba Boqortooyada Ajuuran ay kasii hana qaaday Boqortooyadii Ifaat.
Boqortooyadii Gareen ayaa jirtay Qarnigii 12aad ilaa Qarnigii 19aad Miilaadiga, Waxaa ayna ahayd sababaha ay u daciiftay dagaalo badan oo ay la galeen Gumaystihii Boortaqiiska iyo dagaalo ay kula jireen Xabashida ugu dambayntii qarnigii 19aad ee miilaadiga waxaa la qabtay taliyihii ugu dambeeyay oo uu ahaa Olol diinle, waxaa uuna ugu dambaystii ku dhintay Xabsiga Alam Baqe, sidoo kale dhanka koofureed ee Soomaaliya oo ay joogeen reer cabdala Dayle ayaa iyadana awoodeedii daciiftay, Waxaana ugu dambayntii Faraha ka baxay wadanka Soomaaliya waxaa uuna faraha u galay ururo ay aasaaseen dad soomaali ah.
Kadib Taariikhda Markay ahayd 7/July/2021(sax ma ahan taariikhdan )waxaa la aasaasay Boqortooyada Soojireenka Soomaaliya, Boqortooyadaasi oo kasii hana qaadayso Boqortooyadii Gareen ama Boqortooyadii Ajuuraan ama Boqortooyadii Ifaat, dhamaan Boqortooyooyiinkaan oo dhan reer xukuma Qabiilkooda waa Ajuuraan.
Doonis

**Doonis** () waa xaflada ugu horeeysa tallaabooyinka guurka wakhtigaasi oo caruuska iyo qooyskiisu codsadaan in la siiyo gabadha arooska ee midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, doonistu waxay ka horeeysaa meherka kaasi oo dhacaa ka hor intaaney xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso arooska iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
 
* Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
* Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

## Hordhac
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.
## Guurka

Guurku waa dhacdo ay ku midoobaan labo qof (inta ugu badan ninka iyo naagta) kuwaasi oo hadafkoodu yahay in nolol wadaagaan, tafiirmaan, iyo iska caawiyaan waayaha nolosha. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. 
Dhinaca kale, guurku waa midowga lamaane si u sii wadaan jiritaanka aadamaha. Guurku wuxuu ahaa mid soo jireen ah tan ilaa wakhtiyadii ugu horeeyay ilbaxnimada dadka. Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

## Muuqaalo
 
File:HinduWeddingIndia.jpg
File:Hindu marriage ceremony offering.jpg
File:Narayangarh-52.JPG
File:Handfasting by Gordon.jpg
File:Coupla at Nikah.jpg
File:Fire rituals at a Hindu Wedding, Orissa India.jpg
Weydiin

::*Boga "[[Su'aal]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Weeydiin** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Su'aal** iyo **Weeydiimo**, waa hab ka mid ah xidhiidhka luuqada taasi oo loo isticmaalo codsiga warbixin iyo faahfaahin ku saabsan meel, qof ama shey. Su'aashu waa nidaamka lagu raadiyo warbixin badan oo sharaxaysa waxa su'aashu ka socoto.
Intaasi waxaa dheer, weeydiinta waxaa ka dambeysa jawaab oo ah mida ka warbixineysa su'aasha meeshaas taala.
## Ereyga
Si la mid ah ereyo badan oo ku jira luuqada Soomaaliga, ereyga *Su'aal* waxaan ka soo xiganay luuqada Carabiga ereyga "سؤال". Sida saxda ah, ereyga **Weydiin** ama **Weydiimo** ayaa ah mid Af-Soomaali sax ah.
## Qeybaha
Ilaa hada ma jiraan tiro la isku afgartey oo loo qeeybiyo su'aalaha laakiin waxaa si fiican u ognahay ineey jiraan dhowr nooc oo su'aalo ah.
* ***Su'aal toos ah***: Weydiimooyinka noocan ah waa kuwa ugu badan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxayna inta ugu badan soo gudbinayaan codsiga faahfaahin iyo sharaxaad badan oo ku saabsan qof, meel, sheey iyo wixii la mid ah. Tusaale:
:::*"Halkeed ka shaqeysaa?"*
:::*"Waxbarashada heerkeed ka gaadhay?"*
* ***Su'aal haa ama maya***: Su'aalaha noocan ah waxay leeyihiin jawaab kooban oo ah *haa* ama *maya*. Inta ugu badan weydiimahan waxay yimaadaan marka qofka wax su'aalayo haysto xoogaa akhbaar ah ama macluumaad kooban. Tusaale:
:::*"Aqalkan miyaad degan tahay?"*
:::*"Gabadhani ma walaashaa baa?"*
* ***Su'aal leh fikrad***: waxaa jira weeydiimo wadata warbixin iyo faahfaahin ku filan oo kaliya ujeedadu tahay ogolaanshaha iyo ku raacitaanka qofka kale.  Su'aalaha noocan ah marar badan uma baahna jawaab ama wercilin, laakiin lafdhabarta weydiintani waxay tahay bilaabida dood furan. Tusaale:
:::*"Cabitaanka sigaarku wuxuu keenaa xanuunka kansarka. Yaa ogaa taasi?"*
:::*"Dhalinyadii dhulkeenu weey wada tahriibeen soow ma ahan?"*

## Sidoo kale fiiri
* Weyddiinta Su'aalo…
* Jawaab
* Dood
* Warcelin

## Xigasho
Baaq

**Baaq** (; ) waa tilmaamida fariin ayadoo la isticmaalayo astaamo aan lahayn hadal. Baaqa waxaa ka mid ah dhaqaajinta gacmaha, wejiga iyo qeybo kale oo jidhka ah si ka duwan caadi taasi oo ujeedadu tahay in lagu gudbiyo fariin sheegaysa wax la isla yaqaano. Tusaale ahaan, haadinta gacanta waa astaan baaq oo loo isticmaalo salaanta.
## Hordhac
Guud ahaan waxaa jira noocyo badan oo baaq ah, kuwaasi waxaa ka mid ah: baaqa gacanta, astaanista wejiga iyo isticmaalka calaamado sawir oo kale ah si loogu soo gudbiyo fariin.
## Ereyga
Ereyga baaq wuxuu leeyahay dhowr micne oo kala duwan kuwaasi oo loo isticmaalo siyaabo kala duwan. Sida aan kor ku soo xusney, ereyga baaq waxaa loo isticmaala gudbinta fariin aan lahayn hadal. Sidoo kale waxaa baaq loo isticmaalaa diritaanka fariin balaadhan oo ku socota dad ama deeggaan baaxad leh.
## Sidoo kale fiiri
* Dood
## Xigasho
Cimaamad

**Cimaamad** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Cumaamad**, waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Cimaamadu waxay ka mid tahay dharka ragga inkastoo dumarka laftoodu xidhaan mararka qaar. Sidoo kale waxaa cimaamada aad caan uga tahay Dunida Islaamka taasi oo dadku u xidhaas astaan diin ahaaneed. Meelaha qaar sida Gobolka Bariga Dhexe iyo deegaanada kale ee ku dhaqan yihiin Dadka Carabta ah waxaa caan ka ah xidhashada cimaamada oo loo isticmaalo dhar ahaan. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. 

## Hordhac

Cimaamadu waa shey dhar ah taasi oo laga tollo dun isla markaana aad looga xidho gobolka Bariga Dhexe halkaasi ooy ka tahay dhar ka mid ah dhaqanka dadka. Cimaamada waxaa maanta laga xidhaa meelo badan oo caalamka ah kuwaasi waxaa ka mid ah wadano badan oo Afrikaan ah iyo wadano reer Galbeed ah.
## Dharka
**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 
File:Bedouin Riyadh, Saudi Arabia, 1964.jpg
File:Bahrain potter making vases.jpg
File:Arafat keffiyeh.JPG
File:Palestinian keffiyeh loom.jpg
Image:Ljidda.jpg
File:A Palestinian girl with a Palestinian scarf.jpg
Image:Male with Shemagh.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Surwaal
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Goono (dhar)

**Goono** (; ) waa dhar dumarku ku xidhaan dhexda ilaa lugaha taasi oo ka samaysan dun, cudbi ama harag xoolo. Goonadu waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Diracu wuxuu ka mid yahay dharka dumarka kaasi oo inta badan loo xidho si jidhka uga difaaco dhaxanta. Goonadu waxay ka mid tahay dharka khaaska u ah dumarka Soomaaliyeed inkastoo ay xidhaan wadano badan oo ku yaala Afrika iyo Aasiya. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. 
## Hordhac

Goonadu waxay ka mid tahay dharka joogtada ah ee dumarba isticmaalaan kaasi oo loo xidho in jidhka ka difaaco dhaxanta iyo qaboowga. Sidoo kale, goonada waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, goonada waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Goonada waxeey leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd. 
## Magaca
Ereyga ***Goono*** asal ahaan waa mid Af-Faarisi ah oo waxaan ka soo xiganahay luuqadaasi Faarisiga ereyga *Goon*. 
## Dharka
**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 
File:Spódnica (tył). Żywiec; PME 2887.jpg

File:Batik Fashion 01.jpg
File:Dark Girl 2.jpg
File:Woman in a red miniskirt and green cardigan crop.jpg|
File:Microskirt (Karmen Pedaru at Anna Sui crop).png
File:Hi lo skirt.jpg

## Sidoo kale fiiri
* Googarad
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Kabo

**Kab** (; ) wadar ahaan noqoneysa **Kabbo**, waa nooc ka mid ah hu'ga kuwaasi oo lagu xidho lugaha si uga ilaaliyo lugaha dhamaan wixii khatar ah. Kabuhu waa sheey ka tirsan dharka taasi oo lagu xidho lugaha. Kabuhu waxay ka mid yihiin hu'ga caadiga ah ee si joogto ah dadku isticmalaan dhamaan dacalada caalamka. Si la mid ah dharka noocyadiisa kala duwan, kabaha waxaa laga sameeyaa harag, saan, dun, cudbi iyo waxyaabo kale oo la isku daray. Qaar ka mid ah kabuhu waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. 
## Hordhac
Kabaha waxay ka mid yihiin dharka dadku isticmaalaan kaasi oo loo xidho in madaxa ka difaaco dhaxanta, qaboowga, roobka iyo qoraxda. Sidoo kale, kabuhu waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, kabaha waa shey la tolay harag iyo dun taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Kabaha waxeey leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd. 
## Magaca
Ereyga ***kab*** asal ahaan waxaa loo malaynayaa inuu ka soo jeedo luuqada Oromada. 
## Dharka
**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 
File:Classic_chucks.jpg
File:Shoestrings_inlay_soles_(3167778346).jpg
File:Colourful_shoes_in_Marrakech.jpg
File:Sargon135.jpeg
File:1er Prix Créatif 2012.JPG
File:Lotsofshoes.JPG
File:Skor_från_1700-_till_1960-talet_-_Nordiska_Museet_-_NMA.0056302.jpg
File:Chalcolithic_leather_shoe_from_Areni-1_cave.jpg
File:Sandalias_del_Neolítico_de_Albuñol_(M.A.N._Inv._595_y_596)_01.jpg
File:Shoes_and_Fruit_(p365_20).jpg
File:Shoe_BNC.jpg
File:Salted_Lake_(Salt_Crystal_Shoes_on_a_Frozen_Lake).jpg


## Sidoo kale fiiri
* Googarad
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Suun (makaanik)

**Suun (makaaniko)** (; ) sidoo kale loo yaqaano *Suunka mashiinada*, waa suun balaadhan oo lagu xidhu barta u dhaxaysa labo matoor kuwaasi oo ujeedadu tahay in suunku wareejiyo.
## Hordhac
Suunka noocan ah waa mid balaadhan oo leh qaro adag taasi oo ka ilaalisa in si fudud ku kala go'o. Suunkani wuxuu si toos ah iskugu xidhaa isla markaana ka shaqeeysiiyaa labo matoor oo ku kala yaala labo barood.  Sidoo kale suunka noocan ah waxaa loo isticmaalaa qaadista alaabaha lagu sameeyo warshadaha dhexdooda.
Dadka aadamaha ahi waxay tartan ciyaaro ah soo samayn jireen tan ilaa wakhti aad u horeeyay kuwaasi oo ujeedadoodu ahayd madadaalo iyo damaashaad. Ciyaarahaasi waxaa lagu kala qaadaa bilad suun ah.
## Muuqaal
 
File:Transmissionsriemen.jpg
File:Yanmar 2GM20.JPG|
File:Multiple-V-belt drive 001.jpg
File:Timing belt.jpg
File:F8hub.jpg
File:HagleyBeltDrive01.jpg|

## Sidoo kale fiiri
* Suun
* Suun (dhar)
* Suun (makaanik)
## Xigasho
Suun (dhar)

**Suun (dhar)** (; ) waa suun balaadhan oo lagu xidho dhexda si loo adkeeyo surwaalka isla markaana u saxo xaragada iyo labiska qofkaasi xidhan suunka.

## Hordhac
Suunku wuxuu ka mid ahaa dharka dadka, gaar ahaan raga, tan ilaa wakhtiyo aad u horeeysay.  
## Muuqaal
 
File:Belts.jpg
File:Belt-clothing.jpg
|
File:Eesti rahvariidevöö.JPG|
File:Police Duty Belt.jpg

## Sidoo kale fiiri
* Suun
* Suun (dhar)
* Suun (makaanik)
* „Suunka runta” wuxuu matalaa runta laga helay Erayga Ilaahay

## Xigasho
Suun

**Suun** () waxay noqon kartaa:

## Wax la xidho
* Suun (dhar), xadhig balaadhan oo dhexda lagu xidho.
* Suunka guusha, suun ah bilad oo lagu guuleysto tartan ka dib.
* Suun leh midabo, sida suunka madoow ee xirfada dagaalka, kuwani waxaa la gudoonsiiyaa dadka muteysta heer sare oo xirfada dagaalka ah.

## Jiyoolojiga
*Magac u ah dooxaha waaweyn ee dhulka (sida suunka fieka).
*Suunka Greenstone
*Deegaan weyn oo leh baaxad xoodan.

## Makaanika iyo farsamda gacanta
* Suun (makaanik), shey balaadhan oo adag kaasi oo wareejiya labo barood oo ka mid ah mashiin.

## Meelo magacood
* Suunka, North Holland
* Suunka, Montana, Maraykanka
Suunka guusha

**Suunka guusha** () waa suun balaadhan oo loo galo tartan ciyaaro ah kaasi oo marka ugu dambeysa qof ku guuleysto. Tusaale ahaan, dagaalka feedhka waxaa la kala qaadaa bilad suun ah iyo tiro badan oo lacag ah.
## Hordhac
Dadka aadamaha ahi waxay tartan ciyaaro ah soo samayn jireen tan ilaa wakhti aad u horeeyay kuwaasi oo ujeedadoodu ahayd madadaalo iyo damaashaad. Ciyaarahaasi waxaa lagu kala qaadaa bilad suun ah.
## Muuqaal
 
File:Young Tom Morris.jpg
File:UFC Championship Belt.jpg

## Sidoo kale fiiri
* Suun
* Suun (dhar)
* Suun (makaanik)
## Xigasho
Feedh (ciyaar)

**Feedh (ciyaar)** (; ) sidoo kale loo yaqaano ***Feer***, waa dagaal ciyaar ah kaasi oo u dhexeeya labo qof. Dadka ciyaaraya dagaalka feedhka waxaa shardi ah ineey xidhaan golfisyada feedhka isla markaana ku koobnaadaan kaliya is-feedhista. 

Ciyaartooyda feedhku waa kuwo inta badan xoog badan oo leh muruqyo adag oo waaweyn.
## Hordhac
Inkastoo ciyaar tahay, feedhku waa dagaal halis ah oo mararka qaar keena dhaawacyo halis ah, lafo jajab iyo xataa dhimasho. Feerka waa tartanka ka mid ah dagaalka tasoo. Cayaaraha feerka laba qof inay xiran gacangashi waa qasab.

## Dadka caanka ah
Ciyaaraha feedhku waa kuwo khatar ah oo dadka intooda ugu badan keeni karin. Tiro kooban oo dad ahaa heersare ka gaadhay feedhka, kuwaasi waxaa ka mid ah:
* **[[Maxamed Cali Kalaay]]**
* **[[Mike Tyson]]**
## Muuqaalo
 
File:Boxing_gloves.jpg
File:Armedforces boxing.jpg
File:Leonard Cushing Kinetograph 1894.ogv
File:Ingemar Johansson and Floyd Pattersson 1959.JPG
File:Prvoslav Vujčić and Roberto Durán.jpg
File:Nicola adams crop.PNG
File:Muhammad Ali NYWTS.jpg
File:George Foreman 2009.jpg
File:Joe Louis - Max Schmeling - 1936.jpg
File:attitude_droite1.jpg|*Upright stance*
File:attitude_semi-enroulée1.jpg|*Semi-crouch*
File:attitude_enroulée1.jpg|*Full crouch*
File:jab7.jpg|*[[Jab]]*
File:Drop3.jpg
File:crochet1.jpg|
File:uppercut2.jpg|



## Sidoo kale fiiri
* Feedh
* Ciyaaro
* Noocyada Dagaalka Ciyaaraha

## Tixraac
Koka-Kola

**Koka-Kola** (; ) sida badan loo yaqaano **Kook** (Coke), waa cabitaan fudud oo lagu daray Kaarboon kaasi ooy soo saarto Shirkada Koka-Kola ee fadhigeedu yahay Atlanta, Joorjiya Cariga Maraykanka.
## Hordhac
Dhamaadkii qarnigii 19aad ayaa nin saynisyahan oo lagu magacaabi jirey John Bemberton wuxuu rabay inuu sameeyo daawo, laakiin walxihii uu isku dardaray waxaa uga soo baxay cabitaanka maanta Koka-Kolaha loo yaqaano. Badhtamihii qarnigii 20aad ayaa cabitaanka Koka-kola aad u soo shaacbaxay oo suuq fiican yeeshay. Magaca cabitaanka waxaa laga keenay magacyada waxyaabaha ka samaysan yahay ee kala ah midhaha kola (oo ah mida kaafeiinta leh) iyo caleenta geedka kooka.
## Muuqaalo
 
File:Commercial._At_the_Coca_Cola_Plant_BAnQ_P48S1P06539.jpg
File:Coke_can_(3434490584).jpg
File:Morocco-128_-_Coke_Delivery_(from_film)_(2219047982).jpg
File:15-09-26-RalfR-WLC-0098.jpg
File:John Pemberton.jpg
File:19th century Coca-Cola coupon.jpg
File:Coca Cola ad ca. 1943 IMG 3744.JPG
File:Coca Cola Bottling Machine, Biedenharn Museum and Gardens IMG 4101.JPG
File:Coca-Cola_logo.svg


## Sidoo kale fiiri
* Bebsi Kola
* Faanta

## Xigasho
Oogo (dhul)

**Oogo** (; ) marka laga hadlayo oogada sare ee dhulka waxaa la isticmaalaa sharaxaad labo-dhinac ah kaasi oo looga danleeyahay muujinta qaabka, jooga iyo heerka deeggaankaasi la sharaxayo.
## Muuqaal

Image:Sphere wireframe.svg
Image:KnottedTorus.svg
Image:SphereAsSquare.svg|
Image:ProjectivePlaneAsSquare.svg|
Image:TorusAsSquare.svg|
Image:KleinBottleAsSquare.svg|


## Sidoo kale fiiri
* Qaabdhismeedka Dhulka

## Xigasho
Ciidanka Cirka

**Ciidanka Cirka** (; ) waa ciidanka qaran, dowlad ama urur leeyahay kuwaasi oo qaabilsan dagaalka cirka oo kali ah. Ciidankani waxay sida badan qeyb ka yihiin Ciidanka Xooga ee wadan leeyahay, waxayna qabtaan shaqooyin badan oo ka mid tahay basaasida, xog ururinta, duqeynta iyo weerarka dhinaca cirka ah.
## Hordhac
Inkastoo xooga iyo muhiimada ciidanka cirku balaadhatay wixii ka dambeeyay Dagaalkii Labaad ee Aduunka, Ciidanka cirku waa qeyb ka mid ah ciidanka xooga (military army) ee wadan, dowlad, qaran ama urur leeyahay.
## Muuqaal
 
Image:Supermarine Spitfire Mk XVI NR.jpg
File:Heinkel He 111 during the Battle of Britain.jpg
File:B-29 in flight.jpg
File:A-6A Intruders of VA-196 dropping Mk 82 bombs over Vietnam on 20 December 1968 (NNAM.1996.253.7047.013).jpg
 

## Sidoo kale fiiri
* Ciidan
* Ciidanka qalabka sida
* Ciidanka badda

## Xigasho
Shaqo

::*Haku khaldin "[[Howl]]"*

**Shaqo** () waa heerka darajada qof kaga jiro bulshada taasi oo ah howsha qofkaasi ka shaqeeyo si uu u hello mishahar (abaalmarin) ku maareeyo ama taageero baahida nolosha maalinle. 
## Hordhac
Shaqadu waa waajibaadka saaran qof ka mid ah bulshada taasi oo abaalmarin lacag ah qofkaasi ka qaato ama faa'iido nooc kale ah ugu jirto. Tusaale, macalinku wuxuu ka shaqeeyaa dugsiga halkaasi oo uu wax ku baro ardey.
## Shaqaale

Shaqaale waa qofka shaqo cayiman qabta si uu u helo joornaati ama qarash lacageed oo awal lagu heshiiyay, kaasoo u dhigma shaqada uu qabtay oo ahaan karta shaqo warshad laga shaqeeyay ama ka ballaaran sida mashruuc oo kale, qofkaas waa mid ama unug  ka mida wax soo saarka mashruucaas ama warshadaas.

## Dhowaan dunida jannay noqon doontaa
Guryo wanaagsan iyo shaqo lugu farxo: “Guryay dhisan doonaan, wayna degi doonaan . . . oo kuwayga aan doortayna wakhti dheer ayay shuqulka gacmahooda ku farxi doonaan.”

## Sidoo kale fiiri
* Howl
* Shaqaale
* Shaqo la'aan
* Qeybaha bulshada

## Xigasho
Howl

**Howl** () waxay noqon kartaa:

## Shaqada dadka
* Howl (qandaraas), dadaalka in la dhamaystiro shaqo
* Shaqo abuuris
* Shaqada xaafada, maamulka iyo habaynta aqalka
* Howl xoog

## Dadka
* Milton Work (1864-1934)

## Kuwo kale
* Howl-wadeen
* Howl-guri
## Sidoo kale fiiri
* Shaqo
* Shaqaale
* Shaqo la'aan
* Qeybaha bulshada

## Xigasho
Xidigaha Geeska

**Xiddigaha Geeska** waa koox faneed Soomaaliyeed oo reer Soomaaliland ah. Kooxdan waxa maalgelisay wasaaradda warfaafinta iyo hanuuninta qaranka Soomaaliland.taas

## Xubnaha

## Heesaha albumka

## Tixraac
Harta Sheekh

Harta Sheekh waa maqaalo Ganacsiyeed caan ah oo wax walba laga helo waxayna kutalaa wadaka Itoopiya ,Magaladan waxaa dagan Qabiilka  Isaaq waxaana wadanka Ethiopia lagu darey sanadku marka uu ahaa 1953 waxaana ku darey Gumeystihii Ingriiska .
Dadka Agaw

Agaw (Ge'ez: አገው *Agäw*, ama *Agew*)  waa qowmiyad degta ama nool Geeska Afrika, gaar ahaan Itoobiya iyo Eratareya. Afkooda waa qayb ka mid ah laanta Kushiitiga ee afafka Afro-Aasiyatik.

## Taariikhda

Agaw waxaa markii ugu horreysay lagu sheegay Monumentum Adlitanum qarnigii saddexaad, qoraal Aksum ah oo uu duubay Cosmas Indicopleustes qarnigii lixaad.

## Luqadaha
Agaw waxay ku hadlaan afafka Agaw oo sidoo kale loo yaqaan luqadaha Kushitigga Dhexe oo qayb ka ah laanta Kushitigga ee qoyska Afro-Aasiyatik. Qaar oo ku hadla luqado kale sida Amxaari,Tigrinya iyo Tigree.

## koox-hoosaadyo

* Waqooyiga Agaw waxa loo yaqaan Bilen.
* Galbeedka Agaw waxa loo yaqaan Qemant.
* Bariga waxa loo yaqan xamir.
* Koonfurta Agaw waxa loo yaqaanaa Cawi.

## Tixraac
1. https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC

2. Munro-Hay, Stuart (1991). *Aksum: an African Civilization of Late Antiquity*. Edinburgh: Edinburgh University Press. p. 187. ISBN <bdi>0-7486-0106-6</bdi>.
Afro-Aasiyatik

Afro-Aasiyatik waa qoys luqadda oo laga helo Waqooyiga Afrika, Geeska Afrika, iyo Bariga Dhexe. Waxaa ka mid ah Af-Soomaali iyo Af-Carabi.

## Sidoo kale eeg
* Luqadaha Kushiitiga
Kushiitik

Dadka Kushiitik ah, waa dadka ku nool Faanka Afrika iyo waqooyiga Sudan iyo koonfurta Masar. Waxaa ka mid ah:
*oromo
*soomaalida
* Afar
*Sidama
*Saho
*Beja
*iyo iwm.
Marko

Marka waa magaala madaxda gawalka shaweelaha hoose waxna ka tirsan tahay maamul gawaleedka konfur galbeed. Ee Somalia Ka bogosho waca Hussein, Haras.
Goosmo

**Maqaal Xul ah**

Quraan (Af-Carabi: ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ) waa kitaabka Alle ﺍﻟﻠﻪ (s.w.t) ku soo dejiyay Nebi Maxamed (n.n.k.h), kaas oo ku qoran luuqada carabiga. Kitaabka Quraanka wuxuu saldhig u yahay diinta Islamka dhamaanteed. Quraanka kariimka ah waa hadalka Ilaahay (ﺍﻟﻠﻪ) kaas oo malaga Jibriil u soo gudbin jirey Nebi Muxamed (n.n.k.h) wakhti 23 sano ah, oo ku bilaabmaysa Diisembar 22keedii sanadkii 609 C.D (Ciise Dabadii), wakhtigaas oo nebigu ahaa 40 jir ilaa markii taariikdhu ahayd 632 Ciise Dabadii, oo ku beegan sanadkii Nabi Maxamed  (n.n.k.h) geeriyooday. Sidaa diinta Islaamku sheegtay kitaabka Quraanku waa midka ugu sareeya kitaabyada ee Ilaahay ka ilaalinayo khaladka iyo musuqmaasuqa isla markaana hogaan iyo hanuunin u ah dhamaan aadamaha ku nool dunida.

Kitaabka Quraanka waxaa loo kala saaraa, guud ahaan, labo qeybood oo kala ah Makki (oo ah Quraanka ku soo dagay Nebiga intii uu magaalada Makkah joogay) iyo Madani (oo ah Quraanka ku soo dagay Nebi Muxamed wakhtigii uu magaalada Madiina deganaa). Intaasi kuma eeka qeybaha Quraanku ee waxaa kitaabku u sameeysan yahay nidaam loo yaqaano suurado, kuwaasi oo loo sii kala saaro aayado. Quraanku wuxuu ka kooban yahay boqol toban iyo afar Suuradood kuwaasi ooy ugu horeeyso suurada Al Faatixa (mahnaheedu tahay fur-furitaan ama "bilaabid") oo ka samaysan 7 aayadood ilaa laga gaadho suurada 114 ee Al-Naas (macnaheedu yahay dadka) oo ka kooban 6 aayadood.

Kitaabka Quraanka ah dhexdiisa waxaa ku xusan dhamaan taariikhda, nolosha, tilmaamida iyo hogaanka, wixii horey u dhacay, waxa dhici doona, nolosha dunida, nolosha aakhiro, maalinta qiyaame iyo xisaabta, iyo dhamaan macluumaadka nooleha. Sidoo kale, Ilaahay (s.w.t) wuxuu ugu tallo-galay in kitaabku noqdo mid hogaamiya nolosha dadka. Suurad kasta iyo aayad kasta oo ka mid ah kitaabka Quraanka Kariimka ahi wax ayay tilmaamaysaa isla markaana faraysaa ama ka reebaysaa dadka.

Wadajirka Quraanka iyo Xadiisku waa sharciga saxda ah ee Alle ugu tallo galay in aadamahu isku maamulaan, waxaana loo yaqaanaa Sharciga Shariicada. Intaasi waxaa dheer, Quraanka oo lagu akhrinayo luuqada carabiga ayaa waxa la akhriyaa wakhtiga la tukanayo salaadaha. Qofka xafida 114ta Suuradood ee Quraanka waxaa loo yaqaanaa Xaafid. Jiijiidida iyo qurxinta codka marka la akhrinayo Quraanka waxaa loo yaqaanaa towjiid. Si kastaba ha ahaatee, bisha Ramadaan dadka muslimiinta ahi waxay dhamaystiraan akhrinta dhamaan Quraanka ayagoo ku tukanaya salaada tarawiixda. (SII AQRI)

* Islām​—The Way to God by Submission