open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cilmi Cali Axmed

**Elman Ali Ahmed** (Soomaali: Cilmi Cali Axmed, Carabi: علم علي أحمد) wuxuu ahaa ganacsade Soomaaliyeed oo u dhaqdhaqaaqa arrimaha bulshada.
## Nolosha gaarka ah
Axmed wuxuu ku sugnaa Muqdisho
Axmed waxaa guursaday Fartuun Aadan oo uu u dhalay afar gabdhood. 
Hanjabaadaha dilka awgeed, Axmed wuxuu qorsheynayay inuu u guuro dibadda. 9-kii Maarso 1996-kii, waxaa lagu dilay meel u dhow guriga qoyska oo ku yaalla dhanka koonfureed ee magaalada. Deegaanka ayaa xiligaas waxaa gacanta ku hayay Hogaamiye kooxeed Maxamed Faarax Ceydiid . Inkastoo dilka Axmed lagu eedeeyay inuu la xiriiro arrimo siyaasadeed, haddana wakiil Ceydiid ah ayaa beeniyay inuu ku lug lahaa, taa beddelkeedana wuxuu cambaareeyay dilka
Bishii Nofeembar, 2019, gabadhii Elman, Almaas Elman , oo ku kortay Canada, oo iyada iyo xubno kale oo qoys ah, ay dib ugu soo laabteen Soomaaliya, shaqaale gargaar ah, oo qaangaar ah, ayaa lagu dilay agagaarka garoonka diyaaradaha Muqdisho.
## Xirfad
Xirfad ahaan, Axmed wuxuu ahaa ganacsade leh adeeg u gaar ah dayactirka iyo soo kabashada baabuurta. Sidoo kale waxa uu magaalada ka maamulay machad lagu tababaro farsamada gacanta oo lagu dhaqan celin lahaa dhalinyaradii ka soo horjeeday dagaaladii sokeeye
Intaa waxa dheer, Axmed waxa uu ku hawlanaa siyaasad, isaga oo inta badan qaban jiray madaxda maxalliga ah si ay u soo afjaraan colaadda sokeeye. Waxa uu ahaa mid aan siyaasad ahaan isku raacsanayn, wuxuuna u ololayn jiray nabadda iyo dib u heshiisiinta
Sidoo kale Axmed waxa uu soo maamulay kooxda Elman FC oo ah koox kubada cagta ah oo ka dhisan magaalada,waxana ay u fidisay gargaar caruur danyar ah,waxana ay ka qayb qaadatay dib u dayactirka xarumaha bulshada sida wadooyinka iyo korontada. 
## Xarunta Nabadda ee Elman
Sharafta Axmed, xaaskiisa Fartuun Aadan iyo carruurtooda ayaa Muqdisho ka hirgeliyay Xarunta Nabadda ee Elman . Aadan waxa ay u shaqeysaa sida Agaasimaha Fulinta ee NGO-ga , halka gabadhooda Ilwaad ay ka garab shaqeyso.
## Tixraac
"Documento - Somalia: Amnistia Internacional condena el asesinato de un pacifista"

Allaha u naxariistee Samafale Soomaali-Canadian ah oo lagu toogtay xarunta Muqdisho”

"Walaalaha Canada ee ku sugan jiida hore ee dib u dhiska Soomaaliya"
Almaas Cilmi

**Almaas Elman** (waxay dhimatay 20 Noofambar 2019) waxay ahayd Soomaali - Canadian shaqaale gargaar bini'aadantinimo, gabadha ugu weyn qoys caan ah oo ka tirsan shaqaalaha gargaarka bini'aadantinimo. Waalidkeed waxay ahaayeen Elman Cali Axmed iyo Fartuun Aadan .  iyada, hooyadeed iyo walaalaheed waxay u haajireen Kanada horraantii 1990-meeyadii
Aabaheed ayaa la toogtay sanadkii 1996 - kii Mid ka mid ah walaasheed Ilwad Elman waxay ahayd musharaxa liiska gaaban ee 2019 Nobel Peace Prize Ninkeeda, Somali- Iswidhish ganacsade teknoolajiyada ah, wuxuu ahaa Zakaria Hersi . Waxay is guursadeen 2017.

Elman waxa ay ka shaqaynaysay kaydka ciidamada qalabka sida ee Canada ka hor inta aanay dib ugu laaban Somaliya
Elman waxa uu ahaa Xoghayihii Koowaad ee Safaaradda Soomaaliya ee Kenya  Markii ay dib ugu soo laabatay Soomaaliya Elman waxa ay la shaqaynaysay dublamaasiyiin ka socday Midowga Yurub 
Wasiirka Qoysaska, Carruurta iyo Horumarinta Bulshada ee Kanada , Ahmed Hussen , ayaa ku tilmaamay warka ku saabsan dhimashadeeda "mid nafsi ah oo naxdin leh
Geerida Elman ayaa markii hore lagu sheegay dil , sida ay sheegeen ilo-wareedyo badan oo uu ka mid yahay The New York Times  Maalin gudaheed geerideeda, Midowga Afrika , oo gacanta ku haya dhulka uu baabuurka siday uu ku socday, ayaa sheegay in aanay wax war ah ka haynin xubno mucaarad ah oo dagaal ku qaaday aaggaas, waxayna tilmaameen in ay ku dhacday "xabad habow ah", oo dibadda ka timid
Hadalsame ayaa soo sheegay in Elman ay umushay, markii la dilay
## Sidoo kale eeg
Iman Cilmi – walaasheed oo ka tirsan ciidamada militariga Soomaaliya
## Tixraac
toogtay magaalada Muqdisho: Gaari ay wateen nabadoon ayaa rasaas habow ah ku dhacday xilli uu marayay garoonka diyaaradaha, sida ay sheegeen saraakiisha ammaanka

"Walaalaha Canada ee ku sugan jiida hore ee dib u dhiska Soomaaliya"

"Almaas Elman, Somali-Canadian Activist, ayaa lagu toogtay Muqdisho"

"Shaqale Soomaali-Canadian ah oo Gargaar ah oo lagu toogtay Xarunta Qaramada Midoobay ee Muqdisho" 

"Dhimashada Elman 'wax laga xumaado,' xasuusin khataraha ay bulshada rayidka ahi qaadanayso, ayuu yidhi Hussen"

oo u dhaq dhaqaaqi jirtay ayaa lagu dilay Muqdisho

"Toogashada Almaas Elman: Murugada Ninka"
Gavintra Photijak

**Gavintra Photijak** (Thai: กวินตรา โพธิจักร ; RTGS :  Kawintra Phothichak ), lagu naaneeso Gam (Thai: แก้มku  dhashay December 8: 4 Nongkhai , Thailand) waa moodal Thai ah iyo cinwaan-yaqaan qurux badan oo ku tartamay Miss Universe .

May 24, 2008, waxay ka qayb gashay tartanka Miss Thailand Universe 2008 ee lagu qabtay Bangkok halkaas oo ay ku guulaysatay waxaana loo caleemo saaray boqorada Miss Thailand Universe 2007 Farung Yuththum

Waxay shahaadada koowaad ee jaamacadda ka qalin jabisay jaamacadda Bangkok .
## boggaantiga
Waxay matashay Thailand ee Miss Universe 2008 pageant lagu qabtay Nha Trang , Vietnam , halkaas oo iyada Muay Thai labiskeeda dhiirigeliyay ku guuleystay Abaalmarinta Dharka Qaranka ee ugu Fiican. Si kastaba ha ahaatee, ma aysan gelin Top 15. Tartanka waxaa ku guuleysatay Dayana Mendoza , oo u dhalatay Venezuela .

Photijak waa haweeneydii afraad ee Thai ah oo ku guuleysata Abaalmarinta Dharka Qaranka ee ugu Wanaagsan ee Miss Universe, tii ugu horreysay waxay ahayd Saengduan Manwong 1969, Porntip Nakhirunkanok 1988 iyo Chananporn Rosjan 2005.
## Dhibcaha shaashadda
### Telefishanka (Channel 7)

## Xiriirinta dibadda
Goobta rasmiga ah ee Miss Thailand Universe 2008
Buula Malis

Buula Malis waa tuulo ku taalla, bariga magaalada Qallaafe. Waa tuulo qadiimi ah, dadka dega waa beeraley, waxaa mara webiga Shabeelle. Waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Muuse.
Imaan Cilmi

**Iman Elman** (dhashay 1992) waa Somali - Askari ka tirsan ciidamada Canada .Markii ay caruur ahayd, Elman waalidkeed waxay ahaayeen u doodayaasha nabadda ee dagaal-oogayaasha Soomaaliya . Markii khatartii ay Soomaaliya ka shaqaynaysay ay kordheen, waalidkeed waxay ku heshiiyeen in aabbaheed, Elman Cali Axmed uu sii joogo Soomaaliya, oo uu ka sii shaqeeyo Nabadda, halka hooyadeed, Fartuun Aadan ay gabdhahooda ku korinayso Kanada . Markii gabdhaheeda ay qaan-gaareen Fartuun waxay ku laabatay Soomaaliya, si ay u cusbooneysiiso shaqadeeda Nabadda Iman walaashiis Almaas Elman iyo Ilwad Elman , ayaa iyaguna ku soo laabtay Soomaaliya, waxaana ku xigtay Iimaan lafteeda.

Almaas waxay noqotay Dublamaasi Soomaaliyeed, halka Ilwaad ay hooyadeed ku biirtay Xarunta Nabadda iyo Xuquuqda Aadanaha ee Elman . Iman, oo ka shaqayn jirtay kaydka Kanada ka hor inta aanay Soomaaliya ku soo noqon, waxay ku biirtay millatariga Soomaaliya.
## Xirfadda ciidamada
Iman waxa ay ku biirtay millatariga Soomaaliya 2011 Waxa ay wajahday malo ah in doorkeeda ciidanku noqon doono door taageero, ee ma aha hawl ciidan oo firfircoon, sida in ay gasho roondo ciidan 
Si kastaba ha ahaatee waxay ku guulaysatay inay la shaqeyso rag askar ah. Sannadkii 2013-kii, waxa loo dalacsiiyay ku-xigeen . Sannadkii 2016-kii, waxay ahayd kabtan , waxayna amar ku bixisay in shirkaddu ay ka kooban tahay askar rag ah.
Sannadkii 2020, Iman waxa loo dalacsiiyay gaashaanle dhexe , waxana ay u shaqaynaysay sarkaal shaqaale ah oo leh masuuliyadaha qorshaynta.
Iman ayaa ka badbaaday in ay ku dhawaato qarax ka dhacay saddex qarax oo wadada dhinaceeda lagu aasay
Iimaan waxay keentay caruur askar ah, oo lagu helay roondo ciidan oo ay ka qaybqaadatay, dib ugu celisay Xarunta Nabadda ee Elman, si ay dib ugu mid noqoto dunida rayidka
Bishii Agoosto 2024, Iman waxaa loo dalacsiiyay Korneel , wuxuuna u shaqeynayaa Madaxa Hoggaanka Iskaashiga Rayidka iyo Militariga (CIMIC). 
## Tixraac
"Ciidanka Soomaaliya waxay u sheegeen inay u tosho shaati, hadda waxay ka mid tahay saraakiishii ugu sarraysay"

"Kufsiga iyo cadaalad darada: Haweeneyda jabisay gidaarka aamusnaanta ee Soomaaliya"

"Walaalaha Canada ee ku sugan jiida hore ee dib u dhiska Soomaaliya"

"26, waa kabtanka ugu da'da yar ee hogaaminaya in ka badan 90 nin si ay ula dagaalamaan Al-Shabaab ee Soomaaliya"

"La kulan haweeneyda Kabtanka ah ee Milatariga Soomaaliya ee dagaalka kula jirta Al-Shabaab"
Zakariye Xirsi

**Sakariye Xersi** waa muwaadin Soomaali ah oo Swedish ah , waxaana lagu yaqaanaa doorkii uu ka qaatay horumarinta iyo faafinta Truecaller ee Afrika iyo Bariga Dhexe.
## Nolosha gaarka ah
Qoyska Xirsi waxa ay ka tageen Soomaaliya oo ay dagaalladu aafeeyeen, iyagoo aaday Sweden isagoo afar jir ah Wuxuu ku koray Rissne 
Xirsi waxa uu 2015-2016 ku qaatay dalka Kenya , halkaas oo uu ka soo hoggaamiyey oo uu markii dambe iibiyey shirkad heersare ah oo ku guulaystay Waxa uu iibiyay shirkaddaas 2016 si uu ugu laabto Iswiidhan markii hooyadii ay xanuunsatay.
Sannadkii 2017-kii Xirsi waxa uu guursaday Almaas Elman , oo ah Soomaali Canadian ah oo ka shaqeysa xuquuqul insaanka, taasoo ka soo jeedday qoys caan ah oo ka shaqeeya xuquuqda aadanaha. Elman oo lagu dilay Muqdisho November 20, 2019 
## Xirfadda farsamada
Xirsi waxa uu xirfaddiisa farsamada ku soo qaatay Iswiidhan Laakin waxa loo yaqaanaa shaqo abuure iyo danjiraha tignoolajiyada, Afrika 
Digital Sweden ayaa soo bandhigtay dadaalka uu ku caawinayo muwaadiniinta kale ee Swedishka ah ee asal ahaan ka soo jeeda qaxoontiga inay galaan goobaha kombuyuutarrada iyo farsamada Wuxuu aasaasay shirkad tignoolajiyadeed, gudaha Kenya , taasoo shaqaalaysiisay 150 qof nuskii sano ee ugu horreeyay gudahood. Dhawaan waxa uu noqday agaasimaha Afrikada ee TrueCaller, kaas oo saxeexay hal milyan oo macaamiil ah oo lacag ah 2019. 
## Tixraac
"Truecaller Oo Helay Warar Been Abuur Ah Oo Leh Qaab Wada sheekaysi Cusub"

sameeyo xarunta dhexe ee Afrikada Saxaraha ka hooseeya ee Nairobi"

"Truecaller waxa ay Kenya ka bilaabeysaa barnaamijkeeda horumarinta By Gbenga Ajao -8th Nov 2019-11-08"

wacaha wuxuu ballaarinayaa raadkiisa Afrika oo dhan"

"Truecaller ayaa dhaaftay 1 milyan oo macaamiil ah oo bixisa lacag bixinta caalamka"

Allaha u naxariistee Samafale Soomaali-Canadian ah oo lagu toogtay xarunta Muqdisho”

"Dhimashada Elman 'wax laga xumaado,' xasuusin khataraha ay bulshada rayidka ahi qaadanayso, ayuu yidhi Hussen"

Almaas Elman oo u dhaq-dhaqaaqda xuquuqda aadanaha ayaa lagu toogtay magaalada Muqdisho: Gaari ay wateen nabadoon ayaa rasaas habow ah ku dhacday xilli uu marayay garoonka diyaaradaha, sida ay sheegeen saraakiisha

oo u dhaq dhaqaaqi jirtay ayaa lagu dilay Muqdisho
Xaliima Axmed

**Halima Ahmed** (Soomaali: Xaliima Axmed ) waa gabar u dhaqdhaqaaqda siyaasadda Soomaaliya.
## Nolosha gaarka ah
Axmed wuxuu ku dhashay Soomaaliya . Waxbarshadeeda dugsiga sare ka dib, waxay shahaadada Bachelor of Arts in International Relations ka qaadatay Dugsiga Geneva ee Diblomaasiyadda iyo Xiriirka Caalamiga ah , oo ah ganacsi faa'iido doon ah oo aqoonsi la'aanta jaamacadeed ay hoos geysay iftiinka warbaahinta
## Xirfad
Axmed waxay shaqadeeda ka bilawday Xarunta Dhaqancelinta Dhallinyarada ee Muqdisho , caasimadda Soomaaliya . Shaqaadeedii ay halkaas ka haysay waxaa ka mid ahaa in ay wax ka qabato kooxaha ka soo goostay dowladda Soomaaliya
Ka dib waxa ay noqotay musharrax u tartami doona baarlamaanka cusub ee Federaalka Soomaaliya ,oo la caleema saaray Agoosto 2012.
## Sidoo kale eeg
Hodan Axmed
## Xusuusin
"Jaamacadaha gaarka loo leeyahay ee Geneva waxay soo hoos galaan iftiinka"

"A Genève, des universités privées soo jeedin des formations onéreuses non reconnues par les autorités académiques suisses"

"À Genève, des "universités" privées aux pratiques douteuses"

"Qatayaasha Darajada Sharafta ah"

"Madasha Dhaqaalaha Adduunka - Xaliimo Axmed"

"Soomaaliya: Ergayga Qaramada Midoobay Oo Ka Hadlay Furitaanka Baarlamaanka Cusub Ee Soomaaliya "Xilligii Taariikhi Ah"

## Xiriirinta dibadda
Madasha Dhaqaalaha Adduunka: Global Shapers Community - Xaliimo Axmed
Garab-Roor

Garab-Roor waa tuulo ku taalla beriga magaalada Qallaafe. Waa dhul culumada iyo aqoonta ku caan ah. Waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Caadiye.
Cabdirisaaq Biixi

**Abdirizak Bihi** (Soomaali: Cabdirisaaq Biixi , Carabi: عبد الرزاق بيهي ) is a Somali-American social activist. Tan iyo 1996, waxa uu ahaa qabanqaabiye ka dhex jira jaaliyadda Soomaalida ee Minneapolis , Minnesota Biixi waa agaasimaha xarunta u doodista iyo waxbarashada Soomaaliya Xilkan, wuxuu ka shaqeeyay waxbaridda iyo tababarida hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed waxqabad bulsho.
## Tixraac
"Yaa ka markhaati kacaya dhegaysiyada xagjiraynta muslimiinta"//March 13, 2011 30 Juun 2014

 "Dhismaha wax-ku-kordhinta ayaa ku dumay dushooda suuqa weyn ee Soomaalida ee koonfurta Minneapolis"// . StarTribune. 7 May 2014 .  30 Juun 2014
Caasha Xaaji Cilmi

**Asha Haji Elmi** (Soomaali: Caasha Xaaji Cilmi , Carabi : عائشة حاجي علمي ) (born 1962) waa siyaasi iyo nabaddoon Soomaaliyeed Laga bilaabo Agoosto 2012, waxay hore uga mid ahayd baarlamaanka federaalka Soomaaliya .
## Asalkii hore
Cilmi waxa uu ku dhashay Soomaaliya 1962 . Waxay ka soo jeeddaa beesha Saleebaan ee Habar Gidir
Waxbarshadeedii dugsiga sare ka dib, Cilmi waxay shahaado dhaqaalaha ka qaadatay Jaamacaddii Ummadda Soomaaliyeed . Waxa kale oo ay Master of Business Administration ka qaadatay Jaamacadda Caalamiga ah ee Maraykanka.
Cilmi waxaa qaba Cabdi Faarax Shirdoon Saacid oo ah hal-abuur ganacsi oo caan ah iyo Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya .
## Xirfad
### Dhaqdhaqaaqa nabadda
Sannadihii 2000-aadkii, Cilmi waxa uu sameeyay dhaqdhaqaaqa haweenka beesha lixaad si uu u horumariyo ka qaybgalka haweenka ee siyaasadda Soomaaliya. Ka dib waxaa loo xushay in ay xubin ka noqoto Baarlamaanka Federaalka Ku Meel Gaarka ah (TFP) Agoosto 29, 2004, waxayna shaqeyneysay ilaa 2009
Cilmi sidoo kale waa aasaasihii Save Somali Women and Children (SSWC), oo la sameeyay 1992-kii xilligii uu socday dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya
Intaa waxaa dheer, Caasha waxaa loogu aqoonsaday caalamka dhaqdhaqaaqeeda ka dhanka ah gudniinka gabdhaha (FGC) ee Soomaaliya iyo meelaha kale. Waxay si joogta ah u safartaa xarumaha kuleejyada iyo jaamacadaha aduunka iyadoo jeedinaysa khudbado ku saabsan xaaladaha siyaasadeed ee deegaanka iyo saamaynta FGC. 
### Baarlamaanka Federaalka
Bishii Agoosto 2012, Cilmi ayaa loo doortay xildhibaan ka tirsan baarlamaanka federaalka Soomaaliya . 
## Abaalmarinada
Cilmi waxay ku heshay abaal-marinno badan oo ay ku mutaysatay hawsheeda nabadda. Sannadkii 2008, waxay noqotay qof heshay Abaalmarinta Hab-nololeedka Saxda ah "in ay sii waddo hoggaaminta khatarta weyn ee shakhsi ahaaneed ee ka qaybgalka haweenka ee hannaanka nabadda iyo dib-u-heshiisiinta ee waddankeeda dagaalku halakeeyey Bishii Sebtembar 2009, waxay sidoo kale ka mid ahayd shan musharrax oo la guddoonsiiyay Billadda Clinton Global Citizen Award. 
## Tixraac
LIISKA RASMIGA AH EE XILDHIBAANADA CUSUB EE BAARLAMAANKA SOOMAALIYA 2012-2016 

"Madaxweynaha Soomaaliya oo u magacaabay ra'iisul wasaare ku cusub diblumaasiyiin"

"Xubnaha Baarlamaanka Federaalka Ku Meel Gaarka ah ee Soomaaliya oo la soo xulay (275) 29.08.2004 - 2009"

"Haweenka Soomaaliyeed Waxay Rajeynayaan Inay Saameyn Ku Yeelan Doonaan Wada-hadallada Nabadeed ee Khartoum"

asliga "U Dhaqdhaqaaqa Xuquuqda Aadanaha Soomaaliyeed Soffa Lecturer"

"Caasha Hagi Cilmi (Soomaaliya)" 

## Xiriirinta dibadda
WAPPP Fellow, profile at Kennedy School of Government, Harvard University

2009 Clinton Global Citizen Award Maamuusyada uu ku dhawaaqay Madaxweyne Clinton

Taariikh nololeedka Abaalmarinta Hab-nololeedka saxda ah
Farxiyo Faarax Ibraahim

**Farhiyo Farah Ibrahim** (Soomaali: Farxiyo Faarax Ibraahim , Carabi : العبارة فرح إبراهيم ) waa Soomaali u dhaqdhaqaaqa arrimaha bulshada oo turjuma. Waa u doode xuquuqda haweenka iyo caafimaadka taranka.
## Nolosha gaarka ah
Ibraahim waxa uu ku dhashay Soomaaliya intii u dhaxaysay 1982 ilaa 1983 . Intii lagu jiray dagaalkii sokeeye ee billowday horraantii 1990-meeyadii, awoowgeed waxaa dilay maleeshiyaad hubeysan, hooyadeedna waa la weeraray. Ka dib waxay u guurtay Kenya 1992, iyadoo ku noolayd xerada qaxootiga ee UNCHR ee Dhadhaab .
Markii uu dhammaystay fasalka siddeedaad, Ibraahim waxa uu ka baxay dugsiga si uu u taageero ehelkeeda. Markii dambe waa laga fogaaday qoyskeeda ka dib markii ay diiday in ay guursato nin aad uga weyn.
Ibraahiim waa muslim .
## Xirfad
Sannadkii 2002dii, Ibraahim waxa uu u shaqeeyay sidii dhiirigeliyaha caafimaadka taranka ee Golaha Qaranka ee Kaniisadaha Kenya. Waxa ay kor u qaaday la-talinta iskaa-wax-u-qabso ah iyo baadhista HIV/AIDS- ka iyo sidoo kale isticmaalka ka-hortagga uur-qaadka, waxaanay u ololaysay gudniinka fircooniga ah . Dabeecadda shaqadeeda la-talintu waxay ahayd mid xiisad ka dhex abuurtay qoyskeeda iyo bulsho weynta Soomaaliyeed ee muxaafidka ah, kuwaas oo dareemayay in aanay ku habboonayn asalkeeda. Cadaadis awgiis, Ibraahim ayaa ugu dambayntii ka tagtay shaqadeedii NCCK.
Laga bilaabo 2008, Ibraahim wuxuu u adeegaa turjubaan ahaan Waxay sidoo kale u dooddaa xuquuqda haweenka iyo gabdhaha
## Abaalmarinada
Sannadkii 2008dii, Ibraahim waxa la guddoonsiiyey Abaalmarinta Haweenka Geesinimada leh ee shaqadeeda u qareemidda.
## Tixraac
"Farxiyo Faarax Ibraahim oo ku guuleysatay Abaalmarinta Geesinimada Haweenka ee Waaxda Arrimaha Dibadda Mareykanka"

"Naago geesiyaal ah"

"Maalinta Caalamiga ah ee Haweenka - Xafladda Abaalmarinta Haweenka Geesinimada leh"
Cabdulqaadir Yaxye Cali

**Abdulkadir Yahya Ali** (Soomaali: Cabdiqaadir Yaxye Cali ) (1957 – July 12, 2005), waxa uu ahaa nabadoon Soomaaliyeed oo caan ku ahaa shaqadiisa Xarunta Cilmi-baarista iyo Wada-tashiga. Yahya waxa kale oo uu wakhti ka waqti u shaqaynayey sidii lataliye madax-banaan oo talo iyo taageero maamul siinaya Kooxda Xasaradaha Caalamiga ah . Waxa uu sanado badan u huray nabadeynta iyo dib u heshiisiinta Soomaaliyeed oo ay aad u qadarin jireen dadkiisa iyo qaar badan oo ka mid ah beesha caalamka.

Cabduqaadir Yaxye Cali ayaa ka soo jeeda beesha Cabdalla Sabdi oo ka tirsan beesha Murusade , oo ah faraca beesha Hawiye ugu weyn .
## Geerida
Julaay 12, 2005, abaaro saqdii dhexe Yaxye waxaa gurigiisa ku toogtay koox qiyaastii 05-10 ah oo gacan-ku-dhiigleyaal ah, oo wejiyada gashanaa maro-gashi ama maro-gashiyo wejigooda, ayaa isticmaalay sallaan si ay u cabbiraan gidaarka dambe ee xaruntiisa. Si ay u helaan meel mugdi ah, waxay haysteen toosh ku xidhan fuustooyinkooda Kalashnikov . Ilaalada Yaxye oo qaarkood hurda ayaa la yaabay oo gacmaha laga xiray. Gacan ku dhiiglayaasha ayaa gudaha u galay guriga oo sida muuqata furnaa. Qaar ka mid ah nimanka ayaa u dhaqaaqay qol jiif oo dabaq ah, waxayna toosiyeen Yaxye iyo xaaskiisa :: Waxay dalbadeen alaab qaali ah waxayna qaateen Laptop- kii Yahye . Dabadeed waxay u kexeeyeen Yaxye meel waddo ah oo ay ku dileen. Marka hore waxay dhowr xabadood kaga dhufteen AK-47 , ka dibna laba ama saddex jeer oo kale ayay afka iyo madaxa kaga dhufteen Bistoolad . Kooxda Al -Qaacida ayaa lagu eedeeyay dilka Yaxye.
## Sidoo kale eeg
Cabdalla Sabdi

Liiska nabadoonada
## Tixraac
"Afrika | Dhimashada Soomaaliya waxay wiiqaysaa nabadda""

"Nabaddoon Yahya Foundation"
Nimco Axmed

**Nimco Ahmed** (Soomaali: Nimco Axmed , Carabi: نمعة أحمد ) waa gabar u dhaqdhaqaaqda siyaasadda Soomaaliya - Maraykanka fadhigeeduna yahay magaalada Minneapolis ee gobolka Minnesota.
## Xirfad
Laga bilaabo 2014, Axmed waxa uu noqday Agaasimaha Gobolka ee Xisbiga Dimuqraadiga–Farmer–Labor Party (DFL) Sidan oo kale, waxay u fududaysay tababbarka kutlada iyadoo u maraysa Kutlada Soomaaliyeed ee DFL.
Axmed sidoo kale waa kaaliye dhanka siyaasada ah gudoomiye ku xigeenka golaha deegaanka ee magaalada Minneapolis . Intaa waxaa dheer, waxay iska kaashatay aasaaska Ururka Dhallinyarada Codbixiyayaasha Minnesota, iyo sidoo kale ururka aan faa'iido doonka ahayn ee FATA.
Laga soo bilaabo 2009 ilaa 2010, Axmed waxa uu siyaasad ka ahaa Machadka Humphrey ee Arrimaha Bulshada ee Jaamacadda Minnesota . Sidoo kale waxaa loo doortay inay noqoto mid ka mid ah laba dhallinyaro ah "Haweenka la daawado" ee Kutlada Siyaasadda Haweenka ee Minnesota. Shaqada siyaasadda ka sokow, Axmed wuxuu ka shaqeeyaa guddiga dhowr hay'adood, oo ay ku jiraan guddiga ololaha dib-u-cusboonaynta Minnesota iyo guddiga maamulka ee Action Circle of Discipline Community.
## Tixraac
"Degmada Senate 62 DFL - Annaga Ku Saabsan" 

"Guddiga Magacaabista ee MN SD 60"

Dhaqamada Kala Duwan ee Ameerika: Encyclopedia of the New Americans, Volume 2
Xanaan Ibraahiim

**Hanan Ibrahim MBE** (Soomaali: Xanaan Ibraahiim ,Carabi: حنان ابراهيم ) waa gabar u dhaqdhaqaaqda arrimaha bulshada. Waa Gudoomiyaha Ururka Haweenka Muslimiinta Barnet, iyo ururada kale.
## Sanadaha hore
Ibraahim wuxuu ku koray Soomaaliya . Waa hooyo haysata saddex carruur ah iyo muslimad  Ka dib markii uu ka dillaacay dagaalladii sokeeye ee waddankeeda, waxay u guurtay 
Boqortooyada Ingiriiska 1998. 
## Xirfad

Isaga oo ku jira karti-xirfadeed, Ibraahim waxa uu la soo shaqeeyay Isku-xidhka Isku-xirka Diimaha Haweenka, Walaalaha ka-hortagga Xag-jirnimada, African SANG iyo Ururka Haweenka ee Nabadda Adduunka
Intii ay London joogtay, waxay aasaastay Kooxda Taageerada Qoyska ee Soomaaliyeed (SFSG), oo ah urur aan dowli ahayn oo u adeega bulshada Soomaaliyeed ee UK iyo guud ahaan Geeska Afrika SFSG waxay kor u qaadaa wada-hadalka iyo isfahamka diimaha dhexdooda, waxayna u dooddaa ka qaybqaadashada haweenka ee arrimo kala duwan. Waxa kale oo ay bixisaa adeegyo bulsho oo kala duwan, oo ay ku jiraan xarunta talada qoyska, wacyigelinta caafimaadka, caawinta shaqo-raadinta iyo aqoon-is-weydaarsiyo xirfadeed
Waxay u adeegtaa sidii Guddoomiyaha Shabakadda Haweenka Muslimiinta Barnet.  Sannadkii 2008, waxay xubin ka noqotay Guddida La-talinta ee SAVE UK, oo ah hindise haweenka aan xuduudda lahayn Ibraahim sidoo kale waa qayb ka mid ah ururada iyo guddiyada kala duwan. Kuwa dambe waxaa ka mid ah Kooxda La-talinta Haweenka Muslimiinta ah ee dawladda iyo Madasha Bulshada Qaranka, oo ah hay'ad la-tashi ah oo ka tirsan Waaxda Jaaliyadaha. 
Iyada oo ka duulaysa aqoonteeda iyo khibradeeda xagga sharciga, Ibraahim waxa ay sidoo kale 2011-kii ay DFKMG ee Soomaaliya u magacawday Guddiga Khubarada (CoE) ee u xilsaaran diyaarinta dastuurka cusub ee dalka .
## Abaalmarinada
Wax ku biirinta bulshada, Ibraahim waxa la guddoonsiiyey 2004tii Abaalmarinta Boqoradda ee Adeegga Iskaa wax u qabso Waxay heshay Abaalmarinta Nabadda ee Ambassador 2009.
2010, waxay ku guulaysatay Abaalmarinta Civic Award ee Degmada London iyo Abaalmarinta Isdhexgalka Bulshada ee HAYA - Somali Organization ee London. Sannadkaas, waxa laga dhigay Xubin ka mid ah Amarka Boqortooyada Ingiriiska (MBE) shaqada bulshadeeda ee SFSG.
## Tixraac
"Labaatan iyo shan muslimiin ah ayaa lagu abaalmariyey maamuuska maalinta dhalashada boqorada"

"Frauen-Ohne-Grenzen.org - Haweenka-Aan Xuduudda Lahayn - Ilaa Hadda"

"Dhacdooyinka Safaaradda Mareykanka - Safaaradda Mareykanka ee Vienna, Austria"

"Frauen-Ohne-Grenzen.org - Haweenka-Aan Xuduudka Lahayn - Badbaadinta - Hawlaha"

"War-saxaafadeed - Dowladda Soomaaliya oo dhistay Guddiga Khubarada Dastuurka Qabyo Qoraalka"

"Frauen-Ohne-Grenzen.org - Haweenka-Aan Xuduudka Lahayn - Badbaadinta - Dadka"

## Xiriirinta dibadda
SAVE UK - Hanan Ibrahim
Xaawo Taako

**Xaawo Taako** (1925 – 1948) waxay ahayd dhaqdhaqaaqe caan ah oo Soomaaliyeed .
## Taariikh nololeedka
Xaawo Taako oo sidoo kale loo yaqaan Xaawo Taako ama Xaawo Cismaan oo ka tirsaneyd SYL , Taako waxay ka qeyb qaadatay rabshadihii 1948-dii ka dhacay magaalada Muqdisho ee daba socday booqashadii Guddiga Afarta Awooda , halkaasoo lagu dilay 14 qof oo Soomaali ah ayaa lagu dilay Muqdisho xasuuqii 1948-kii, oo ay ku jirtay Xaawo Taako, oo isku dayday inay dadkeeda difaacdo.
1977dii, ururka Dimuqraadiga Haweenka Soomaaliyeed waxaa la aas aasay 1977-kii isagoo taageero ka helaya Madaxweyne Siyaad Barre 1977dii iyadoo lagu xasuusanayo Xaawo Taako, oo xubin ka ahayd Ururkii Dhallinyarada Soomaaliyeed ee gumeysi diidka ahaa , taasoo lagu dilay rabshadihii (ilo wareedyo qaar ayaa sheegaya in la dilay iyadoo isku dayday inay joojiso dilka Taliyaaniga) sannadkii 1948-kii.
## Tixraac
"Hadalkii Faarax Macalin oo rumoobay iyo Xaawo Taako oo Jigjiga Taalo looga baahan yahay"

"11 gennaio 1948, Muqdisho: la strage degli Italiani - Panorama"

"Haweenka Soomaaliyeed iyo dawladda hantiwadaaga" Waxaa laga kaydiyay

## Xusuusin
Qaamuuska taariikhiga ah ee Soomaaliya

Buug-gacmeedka aagga Soomaaliya
Cabdi Sinimoo

**Abdi Sinimo** (Soomaali: Cabdi Sinimoo ,Carabi: سنيمو ) (waxa uu dhashay 1920, waxa uu dhintay 1967) waxa uu ahaa Somali Hene abwaan curiye, abwaan iyo hal-abuur muusig waxaa lagu tilmaamaa inuu aasaasay fanka Balwo ee fanka Soomaaliyeed , kaasoo hormuud u ahaa fanka Heelo, sidaas darteedna uu ku dhashay fannaanka casriga ah ee Soomaalida.

## Sanadaha hore
Sinimo waxa ay ku dhalatay 1920-naadkii Jaarahorato , oo ah tuulo taariikhi ah oo 25 mayl (40 km) waqooyi-bari ka xigta magaalada Borama ee Somaliland . Wuxuu ka soo jeedaa beesha Reer Nuur . Wuxuu ahaa wiilka afaraad ee qoys ka kooban 18 caruur ah, oo ka kooban sagaal wiil iyo sagaal gabdhood. Inkasta oo uu ku dhashay degmada Boorama wakhtigaas, waxa uu noloshiisii ​​inteeda badan ku qaatay dalka Jabuuti isaga oo ka shaqaynayey maamulka Dekedda Jabuuti isaga oo darawal ka ahaa gaadhi xamuul ah oo ka soo raray magaalada Jabuuti kuna sii jeeday magaalada Addis Ababa , isaga oo sii mari jiray magaalada Diridhaba .
## Xirfadda muusiga
Wareysi uu la yeeshay Cabdullaahi Qarshe oo ay daabacday Bildhaan Vol. 2 bogga 80-aad waxa uu yidhi “Muusika casriga ahi waxa uu hawada ku jiray waagii Cabdi Sinimoo, oo dadweynuhu ku tirinayeen in uu ahaa garaad-yahankii habeeyey ee belwo ka soo abaabulay, sidaasna uu ammaan iyo maamuus uu mudnaa ugu qaatay
Kooxdii ugu horreysay ee Sinimo oo la sameeyay waxay ahayd magaalada Boorama sannadkii 1944-kii oo uu ka fadhiistay baabuur-wadidda oo uu si buuxda u galay fanka. Balwo baa la odhan jiray Xubnaha kooxdiisii ​​waxay ahaayeen:

*Cabdi Deeqsi Warfaa (Cabdi Sinimo)

*Kobali Ashad

*Hussen Are Mead

*Xaashi Warsame

*Khadiija Eye Dharar (Khadija Balwo)

&Nuuriya  Atiq

Hoos waxaa ku yaal muunad ka mid ah gabaygii Cabdi Sinimoo oo markii ugu horreysay uu ku tiriyay baabuur jabay 1943-kii. Tani waxay ku timid in la bilaabo hiddaha iyo dhaqanka heesta Balwo -iyo Waqooyiga Soomaalida.
Balwoy! Hoy balwoy Waxa i baley mooyaan Waxa i balyey babur Waxa i balyey berguba.
Turjumaadii: ( Balwoy! Balwoy ma garanayo waxa i dhibay waa gaadhi xamuul ah oo i dhibay waa berguba [gabadha magaceeda] ayaa i dhibtay.
Cabdi Sinimo, Qaamuuska Taariikhda Soomaaliya, 2003
## Xusuusin

Qaamuuska Taariikhda Soomaaliya

"Wareysi Marxuum C/llaahi Qarshe (1994) oo lagu qabtay Guriga Kartoonka Obliqe ee Jabuuti"

## Tixraac

Heelloy: gabayada casriga ah iyo heesaha Soomaalida
Muna Kowsar Cabdi

Muna Kowsar Cabdi (waxay dhalatay May 13, 1991) waa suxufiyad warbaahin badan oo Mareykan ah. Waxay ka qalin jabisay Jaamacadda California, San Diego halkaas oo ay ku qaadatay BA ee daraasaadka caalamiga ah , sayniska siyaasadeed , iyo isgaarsiinta .

Bishii Janaayo 2019, waxay ku biirtay ABC News oo 2020 waxay u noqotay bar-kulan News Hadda .
## Nolosha hore iyo shaqada
Cabdi asalkiisu waa Soomaali. Waxay shaqadeeda saxafinimo ka bilowday KGTV Channel 10 , oo ah xarun telefishan oo xiriir la leh ABC oo fadhigeedu yahay San Diego . Waxay bilawday sidii tifaftire hawleed waxaana loo dalacsiiyay soo saare la xidhiidha qoraa wararka.

Cabdi waxa uu wax ka qori jiray Shabakadda Warbaahinta Aljazeera sannadkii 2013kii.

Waxay u guurtay Lynchburg, Virginia , Janaayo 2014 waxayna ku biirtay WSET ABC 13 , shabakadda telefishanka ABC ee ku xidhan suuqa Roanoke / Lynchburg, Virginia  Waxay ahayd wariye
Bishii Janaayo 2017, waxay u guurtay Cleveland, Ohio , halkaas oo ay ku ahayd barroosin/ wariye ka tirsan ABC oo ku xidhan WEWS Channel 5.
Ilaa Janaayo 2019, waxay wariye u ahayd ABC News oo fadhigeedu yahay New York.
Cabdi waxa uu ku xidhayaa habeenka/subaxa hore Warka Adduunka Hadda iyo Ameerika subaxan oo uu la socdo Kenneth Moton. Waxaa si rasmi ah loo shaqaaleysiiyay si ay u beddesho Janai Norman, oo billowday shaqada weriye Good Morning America , Sebtembar 2020 Agoosto 22, 2022, Cabdi waxa ay ku dhawaaqday in ay ka baxayso Wararka Adduunka Hadda oo ay noqotay wariye ka tirsan Warka Adduunka Caawa
## Tixraac
"Mona Kosar Abdi – Multimedia Journalist"

"Mona Kosar Abdi Oo Saaka Ka Tagaya Wararka Caalamka Iyo Maraykanka Oo Saaka Noqonaysa Weriye ABC News"

"Sida moodooyinka Muslimka ah, naqshadeeyayaasha u maraan kakanaanta xijaabka ee moodada"

Weriye hore WSET oo loo magacaabay isku-dubaridka ABC World News Now, America Morning

"Mona Kosar Abdi Oo Saaka Ka Tagaya Wararka Caalamka Iyo Maraykanka Oo Saaka Noqonaysa Weriye ABC News"
Xasan Cabdullaahi

**Hassan Abdillahi "Karate"** (Soomaali: Xasan Cabdullaahi ,Carabi: حسن عبد الله ) waa saxafi Soomaaliyeed iyo u dhaqdhaqaaqe arrimaha bulshada, waana aasaasihii iyo Guddoomiyaha Idaacadda Ogaal.
## Taariikh nololeedka
Cabdi waxa uu ka soo jeedaa qabiilka Daarood ee Ogaadeen 
Waxaa lagu naanaysi jiray "Karate", waa aasaasihii iyo Madaxweynaha Idaacadda Ogaal ee fadhigeedu yahay Toronto (88.9FM), raadiyaha ugu weyn ee Soomaalida Kanada
Cabdillaahi waxa kale oo uu kaalin mug leh ka qaatay dhismaha maamulka Jubaland ee koonfurta Soomaaliya , kaas oo si rasmi ah loo hirgeliyey 2013.
## Abaalmarinada

Bishii Noofambar 2009, Cabdillaahi waxa la guddoonsiiyey abaal-marin abaal-marin ah oo lagu guddoonsiiyey Ra’iisul Wasaare Stephen Harper xaflad ka dhacday Seneca College .
## Sidoo kale eeg
Hodan Naaleeye
## Xusuusin
"Anchor Hassan 'Karate' oo si kulul u weeraray warbaahinta Itoobiya

"Weriye Xasan Cabdillaahi Oo Ka Tirsan Idaacadda Ogaal Oo Xaflad Toronto Abaal-marin Ku Gudoonsiiyey"

"Somali-Canadians waxay u dabaaldegayaan dhalashada Jubaland State SPECIAL"

"Radio Ogaal - Inaga Oo Ku Saabsan" 

## Xiriirinta dibadda
Radio Ogaal
Maxamuud Sheekh Dalmar

**Sheikh Mohamoud Sheikh Dalmar** (Soomaali: Maxamuud Sheekh Dalmar , Carabi: محمود الشيخ ضلمر ) waa wariye iyo caalim Soomaaliyeed . Waxa uu sanado badan la soo shaqeeyay warbaahinta kala duwan ee Soomaalida iyo sidoo kale laanta afka Soomaaliga ee BBC-da . Dalmar waxa uu hadda u shaqeeyaa soo saare idaacad iyo talefishin oo ku sugan UK isaga oo la shaqeeya shabakadda Horn Cable TV ee gaarka loo leeyahay . Waa indheergarad caam ah oo awood u leh kitaabka Muslimka. Intaa waxaa dheer , Dalmar waa khabiir ku takhasusay gabayada Soomaaliga iyo naxwaha Carabiga , suugaanta iyo xaraf-qoraalka . 
## Sidoo kale eeg
Cabdiraxmaan Yabarow
## Tixraac
"Bandhigga Caalamiga ah ee Buugaagta Shanaad ee Hargeysa"

Komparative Afrikanistik: sprach-, geschichts- und literaturwissenschaftliche Aufsätze zu Ehren von Hans G. Mukarovsky anläßlich seines 70. Geburtstags
Cabdiraxmaan Yabarow

**Abdirahman Yabarow** (Soomaali: Cabdiraxmaan Yabarow , Carabi: عبد الرحمن يابارو ) waa wariye Soomaaliyeed . Waxa uu ka soo jeedaa beesha Abgaal Hawiye Horraantii 2000-meeyadii, Yabarow waxa uu ka soo shaqeeyay UNDP qaybteeda Documentation-ka. Ka dib waxa uu noqday weriye Washington, DC ah oo ka tirsan laanta afka Soomaaliga ee BBC . Sannadkii 2009-kii, Yabarow waxaa loo magacaabay Tafatiraha guud ee laanta afka Soomaaliga ee VOA . 
## Tixraac
"Cabdiraxmaan Yabarow oo ugu hanjabay inuu Shaqada VOAda ka ceerini doono Cabdullaahi Kolombo"

Warbixinta horumarinta aadanaha, Soomaaliya 2001

"Waxyaabaha ugu muhiimsan ee toddobaadkan"

"Dhallinyaro Soomaaliyeed Oo Ka Hadlay Barnaamijka Cusub Ee VOA"
Maxamed Abshir Waldo

**Mohamed Abshir Waldo** (Soomaali: Maxamed Abshir Waldo ,Carabi: محمد أبشير والدو ) wuxuu ahaa saxafi caan ah oo Soomaaliyeed iyo dhaqdhaqaaqe siyaasadeed.
## Xirfad
Isaga oo ku soo koray sidii geel-jire, ugu dambayntii waxa uu ku dhammaaday Jaamacadda Columbia intii lagu jiray mudaaharaadyadii Jaamacadda Columbia ee 1968-kii . Wuxuu ka qalin jabiyay Dugsiga Saxaafadda ee Jaamacadda Columbia (MA ee Mass Media, 1968)
Waldo waxa uu ka soo bilaabay idaacad saxaafadeed laanta BBC World Service, waxa uuna aakhirkii noqday agaasimaha idaacada Somali Broadcasting Service , oo ahayd adeegii ugu weynaa ee dawladii 1960kii.
1980-meeyadii waxa uu noqday Wasiirka Warfaafinta ee Jabhadda Dimuqraadiga Badbaadada Soomaaliyeed , muddo koobanna waxa uu noqday madaxa ururka.
## Shaqadii dhawaa
Qoraallada uu dhawaan ka qoray xawaaladaha ayaa ka dhashay shaqadiisa horumarinta ee ku aaddan arrimaha maaliyadda yar iyo sidoo kale xiisaha uu u qabo dib u habeynta gobolka isaga oo adeegsanaya hindisayaal ganacsi oo yaryar. Waldo ayaa wax badan ka qoray xawaaladaha Soomaalida 
Wuxuu kaloo qoray maqaallo uu kaga hadlayo sababaha keenay burcad-badeednimada xeebaha Soomaaliya
## Tixraac
"Falanqaynta: Budhcad-badeednimada Soomaaliya Waxay Ka Bilaabantay Kalluumaysiga Sharci-darrada ah iyo Tuuridda Sunta ah ee Maraakiibta Reer Galbeedka ee ku sugan Xeebaha Soomaaliya"

World Bank

"LABADA BURCAD BURCADEED EE SOOMAALIYA: MAXAY ADUUNKU ISKA DIIDAYNTAY KALE?"
Maxamed Diiriye Cabdullaahi

**Mohamed Diriye Abdullahi** (Soomaali: Maxamed Diiriye Cabdullaahi ,Carabi: محمد ديري عبد الله ; dhashay 1958) waa Soomaali - aqoonyahan Canadian ah , af-yaqaan, qoraa, tarjumaan iyo borofisar.
## Taariikh nololeedka
C/laahi oo hore uga mid ahaa suxufiyiinta dalkiisa hooyo ee Soomaaliya , waxa uu u dhoofay dalka Canada , halkaas oo uu ka qaatay shahaadada Master-ka iyo Ph.D. xagga luqadaha ee Jaamacadda Université de Montréal ee Montreal , Quebec Waxa kale oo uu shahaado sare ka qaatay barashada Faransiiska oo luqadda labaad ahaan ah Jaamacadda Université de Franche-comté ee Besançon , France 
Cabdullaahi wuxuu si fiican ugu hadlaa af-soomaaliga , carabiga , Ingiriisida iyo Faransiiska  Danihiisa cilmi-baarista waxaa ka mid ah barashada afafka Afro-Asiatic guud ahaan (gaar ahaan laanteeda Kushitiga ), iyo sidoo kale taariikhda iyo dhaqanka Soomaalida.
Waxa kale oo uu qoray buugaag badan oo uu ugu horreeyo Dhaqanka iyo Kastamka Soomaaliya oo ay daabacday Kooxda Daabacaada ee Greenwood sannadkii 2001-dii, halkaas oo uu kaga hadlay asalka mugdiga ah ee dadka Soomaaliyeed, iyo mowduucyo kale. 
Abdullahi hadda waxa uu culuumta luqadaha ka dhiga Université de Montréal Wuxuu kaloo u shaqeeyaa sidii turjumaan madax-bannaan iyo la-taliye luqadeed.
## Buugaag
*Cabdullaahi, Maxamed Diiriye (2001). Dhaqanka iyo Dhaqanka Soomaaliya . Kooxda Daabacaada Greenwood. ISBN 9780313313332.

*Cabdullaahi, Maxamed Diiriye (1996). Parlons somali (Faransiiska ed.). L'Harmattan. ISBN 9782738448989.

*Cabdullaahi, Maxamed Diiriye (1995). Fiasco ee Soomaaliya: Faragelinta Maraykanka iyo
Qaramada Midoobay . Machadka Afrika ee Koonfur Afrika ISBN 9780798301251.
### Qoraallada iyo mashaariicda
*Denis Sinor, ed. (Ogosto 1954). "Soomaalidu ma af-soomaali baa ". Tallaabooyinka Shirweynaha Caalamiga ah ee Saddex iyo labaatanaad ee Orientalists . Cambridge: London Royal Asiatic Society: 367–368 .

*Kobcinta iyo Macnaha Tilmaamaha Cardinal ee Af-Soomaaliga — Warqad muujinaysa sida afarta kelmadood ee jihooyinka muhiimka ah ee Af-Soomaaligu u xuub-siibteen qaabkooda hadda.

*Horumarinta Horusocod ee Af-Soomaaliga — Warqad ka hadlaysa samaynta xiisadda horumarka ee Af-Soomaaliga.
### Muxaadaro
*Cabdullaahi, Maxamed Diiriye (2010). Le Somali, Dialects et Histoire: Imtixaanka, falanqaynta iyo kala soocida noocyada luuqadaha ee lagaga hadlo Soomaaliya oo si wada jir ah loogu naanayso "Soomaali" . Editions jaamacadaha europeennes EUE. p. 324. ISBN 9786131520594.

## Tixraac
"La page de Diiriye - Rugta Diiriye"

## Xiriirinta dibadda
Dhaqanka iyo Dhaqanka Soomaaliya

Bogga Afka Soomaaliga
Dhuun-Gal

Dhuun-Gal oo sidoo kale loo yaqaano Buur-Gaabo waa dhul beereed ku yaalla, bariga magaalada Qallaafe. Waxaa mara webiga Shabeelle, kaasoo suurageliya beerashada dalagyada kala duwan, ee sanadka oo dhan. Waxaa dega Reer Muuse, oo ah beel-hoosaad ka tiraan, beesha Reer Geedoow. Dhulkaan waxaa ku yaalla beeraha ugu badan ee Reer Muuse, sidoo kale waa dhul istaraatiiji ah, oo ku habboon dhaqashada xoolaha iyo difaaca.
Yaasiin Laawe

Yaasiin Laawe waa tuulo ku taalla, bariga magaalada Qallaafe. Waxaa mara webiga Shabeelle, dadka dega waa beeraley iyo xoola dhaqato. Waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Muuse.
Cali Cabdi

**Cali Cabdi** waa Soomaali-Kanadiyaan cilmiga bulshada iyo waxbarashada. Hadda, waa borofisar ku takhasusay waxbarashada horumarinta bulshada ee Waaxda Waxbarashada Waxbarashada ee Jaamacadda British Columbia ee Vancouver , Canada, halkaas oo uu hore uga soo shaqeeyay madaxa waaxda. Intaa ka hor, waxa uu bare ka ahaa Waxbarashada Caalamiga ah iyo Horumarinta Caalamiga ah ee Jaamacadda Alberta ee Edmonton, Alberta , Canada, halkaas oo uu sidoo kale ka soo shaqeeyay aasaasihii aasaasaha Xarunta Waxbarashada iyo Cilmi-baarista Muwaadiniinta Caalamiga ah (CGCER). Waa madaxweynihii hore ee Isbarbardhigga iyo Bulshada Waxbarashada Caalamiga ah ee Kanada (CIESC). Intaa waxaa dheer, isagu waa tifaftiraha aasaasaha / isku-duwaha daabacaadaha internetka ee dib-u-eegista lagu sameeyay ee Joornaalka Arrimaha Casriga ah ee Waxbarashada iyo Dhaqanka iyo Barashada Barashada .
## Xirfad
Cali waxa uu cilmiga bulshada ka qaatay Jaamacadda Concordia ee Montreal , halkaas oo uu sidoo kale ku qaatay shahaadada MA ee cilmiga siyaasadda isagoo diiradda saaraya siyaasadda guud. Waxa uu qaatay shahaadada Ph.D. waxbarashada horumarinta caalamiga ah ee Jaamacadda McGill . Wixii markaas ka dambeeyay Cali waxa uu ka soo shaqeeyay mashaariic cilmi baadhiseed oo caalami ah oo laga kala qabtay Soomaaliya , Kenya , Koonfur Afrika , Senegal , iyo Zambia isaga oo ah cilmi-baare, agaasime barnaamij ama wax ku biiriye mashruuc Waxa uu wax ka qoray - oo dhinacyo kala duwan leh - siyaasadda Soomaaliya, waxbarashada Soomaaliya iyo waxbarashada guud iyo horumarinta ee xaaladda guud ee Afrika, iyo sidoo kale arrimaha kale ee bulshada iyo dhaqanka ee khuseeya wanaagga bulsho ee qaaradda iyo xaaladaha ka saarida aqoonta. 
## Waxbarashada
*BA (cum laude) cilmiga bulshada, Jaamacadda Concordia, Montreal

*MA Sayniska Siyaasadda, Jaamacadda Concordia, Montreal

*Ph.D waxbarashada horumarinta caalamiga ah, Jaamacadda McGill, Montreal
## Tixraac
Ali Abdi - Kulliyada Waxbarashada 

"Journal of Issues Modern in Education"

"David Lam Gudoomiyaha Waxbarashada Dhaqamada Kala Duwan"

"Cali A. Cabdi"
Jaamac Cumar Ciise

**Aw Jama Omar Issa** (Soomaali: Jaamac Cumar Ciise, Carabi: جامع عمر عيسى) (c.1922 – 6 January 2014) oo loo yaqaan Aw Jaamac, waxa uu ahaa aqoonyahan Soomaaliyeed, taariikhyahan iyo ururiye suugaanta afka ah ee Soomaaliya Wuxuu qoray daraasaddii ugu horreysay ee awoodda leh ee Dervishes, siyaasaddii Boqortooyada Diiriye Guure.
## Taariikh nololeedka
Duubiyaha iyo ururiyaha taariikhda afka iyo maansada. Magaca aw ama sheekh guud ahaan waxa uu tilmaamayaa nin diin leh; Haddaba Aw Jaamac waxa loogu yeedhaa Sheekh Jaamac. Jaamac waa reer Buuhoodle, Somalia. Waxbarashadiisii ​​rasmiga ahayd waxay ahayd Carabi iyo Islaaminimo, wuxuuna macallin shahaado ka qaatay magaalada Hargeysa ee dalka Soomaaliya sannadkii 1957-kii. Aw Jaamac horaantii 1960-aadkii wuxuu u guuray Muqdisho si uu wax u dhigo oo uu u ururiyo maansooyinkii Maxamed Cabdillaahi Xasan oo reer galbeedku u yaqaaniin "Mad Mullah Aw Jamac Cuumar Ciise waxa uu leeyahay 14 carruur ah iyo 74 uu awoowe u yahay.

Jaamac waxa uu ku qaatay ilaa labaatan sano ururinta iyo curinta gabayada afka laga qaado ka hor inta aanu daabicin Diiwaanka Sayid Maxamed , edited by Madbacadda Qaranka , Xamar, 1974. Magaca "Sayid Maxamed" waxaa loola jeedaa Sayid Mohammed Abdulle Hasan .

Ururinta gabayadan waxay u adeegay sidii wax loogu tafsiiri lahaa laguna lafo-guri lahaa buugiisa soo socda, Taariikhdii Daraawiishta iyo Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, (1895-1921), Wasaaradda Hiddaha iyo Jaamacadda Sare , edited by Akadeemiyaha Dhaqanka, Mogadishu, 1976.

Ka hor inta aan si rasmi ah loo qaadan far Soomaaliga , Aw Jaamac waxa uu ku daabacay afka Carabiga: Taariikh al-Sumaal fi al-Cusuur al-Wusta waal-Xadiitha (The modern and Middle Ages of Somali history) iyo Zucama al-Harakah al-Siyasiyya fi al-Sumal (The Leaders of political movements in Somalia), labadaba 1965. In 1966 The Arab Daa'ud Life Cabdulla Xirsi) oo ah buug ka hadlaya taariikh-nololeedkii Taliyihii ugu horreeyey ee ciidanka Soomaaliya. Isagoo xubin ka ah Akadeemiyada Dhaqanka, Aw Jaamac wuxuu cilmi-baaris ku sameeyay taariikhda magaalooyinka xeebaha Banaadir. 1979-kii, waxa uu ku daabacay afka Carabiga, Muqdishu Madhixa wa Xadhiixa (Muqdisho: Hore iyo hadda). Isaga oo kaashanaya taariikhyahannada Soomaaliyeed ee Maxamed Xaaji Cumar iyo Axmed Jimcaale “Castro”, waxa uu qoray Speared from the Spear: Dhaqanka Soomaaliyeed ee dagaalka, oo ay daabacday Guddiga Caalamiga ah ee Laanqeyrta Cas sannadkii 1997-kii

6-dii Janaayo 2014-kii, Jaamac Cumar Ciise ayaa ku geeriyooday dalka aynu jaarka nahay ee Jabuuti isagoo 91 jir ah, wuxuuna ku noolaa dalka Jabuuti tan iyo burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya sannadkii 1991-kii xilligaas oo ay dowladda Jabuuti marti-gelisay kaddib markii ay ammaan-darro baahsani ka jirtay Soomaaliya.
## Tixraac
Ismaaciil Jimcaale Cosoble

**Dr. Ismail Jim'ale Osoble** (Soomaali: Ismaaciil Jimcaale Cosoble , Carabi: اسماعيل جمعال عسبلي ) waxa uu ahaa Qareen Soomaaliyeed , ahaana Wasiirkii Warfaafinta ee Xukuumaddii Aadan Cabdulle Cismaan Daar wax yar ka hor afgambigii Milatari ee 1969-kii. Waxa kale oo uu ka mid ahaa saxiixayaashii qoraalka Soomaalida. 
Dhimashadiisa ka dib, koox Soomaali ah oo u dhaqdhaqaaqa xuquuqda aadanaha oo ay hogaamiso xaaskii uu ka geeriyooday Maryan Awreeye (Xaaska labaad) ayaa aasaasay Ururka Xuquuqul Insaanka Dr. Ismaaciil Jumcaale oo wali ka shaqeeya Soomaaliya.
## Taariikh nololeedka
Cosoble waxa uu dhashay 18-kii July 1931-kii magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan ee koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya. Wuxuu ahaa qofkii labaad ee saddex caruur ah oo ay dhaleen qoys ka tirsan beesha Abgaal Hawiye. Waxa uu ku bartay sharciga dalka Talyaaniga halkaas oo uu kula kulmay kuna guursaday (Rome, 1965) xaaskiisa kowaad Iole Berardi oo uu ka dhashay laba carruur ah. Ka dib markii uu xabsiga ku jiray afgambigii militariga ee 1969-kii, xaaskiisa iyo caruurtiisii ​​ugu horeysay ayaa lagu qasbay inay ku laabtaan Talyaaniga halkaas oo ay ku hareen. Wuxuu ku dhintay Rome 22 Luulyo 1990.
## Tixraac
Maanfeesto Soomaaliyeed
Abri Ibrag

**Aubri Ibrag** (wuxuu dhashay 21st Agoosto 2001) waa jilaa Dagestani-Australian ah. Telefiishanka, waxay caan ku tahay doorkeeda 10 Shake Series Dive Club (2021) iyo taxanaha Apple TV+ The Buccaneers (2023).
## Nolosha hore
Ibrag waxay ku noolayd Moscow , qoyskeeda oo ka yimid Dagestan , ilaa ay u guurtay Melbourne , Australia iyada oo 10 jir ah . Waxay xiisaynaysay jilitaanka iyada oo baratay Shakespeare fasaladeeda Ingiriisiga iyo riwaayadaha markay ahayd 16.
## Xirfad
Ibrag ayaa soo galisay muuqaalkeedii ugu horreeyay ee YouTube-ka ah , oo ah casharro la isku qurxiyo, bishii Sebtembar 2015. Waxaa lagu yaqaanaa waxyaabaha quruxda badan, kanaalkeeda YouTube wuxuu kasbaday in ka badan 500 kun oo macaamiisha ah. Waxay sidoo kale la saxiixatay Chadwick Models. Ibrag waxa ay tirtirtay muuqaaladeeda YouTube Sebtember 2021​
Markii ay go'aansatay inay sii waddo jilitaanka sanadka 2019, Ibrag waxay soo bandhigtay muuqaalkeedii ugu horreeyay ee telefishinka iyada oo door weyn ka qaadatay sida Anna ee riwaayadda dhallinta yar ee Dive Club , taasoo laga sii daayay 10 Shake ee Australia oo siidaysay caalami ah Netflix 2021 .
## Filmography
### Telefishanka

## Tixraac
"Anthony wuxuu wareystay Abri Ibrag"

"Markaan la hadlayo Aubri Ibrag" 

"YouTuber Aubri Ibrag ayaa daaha ka qaaday alaabteeda quruxda aadka loo isticmaalo"

"La qiimeeyay: 30-ka qof ee ugu saamaynta badan warbaahinta bulshada ee Victoria"

"Dive Club: Aubri Ibrag, Miah Madden ayaa jilaya taxanaha cusub ee Netflix"

Jilayaasha 'Dive Club', la kulan Miah Madden iyo xiddigaha kale ee riwaayadaha dhallinta ee Netflix"

Taxanaha Riwaayadaha La Dhiirigeliyey ee Buccaneers

; Kristine Froseth, Alisha Boe, Josie Totah Mid ka mid ah Jilayaasha Hogaaminta"
## Xiriirinta dibadda
 iyo IMDb
Miah Madden

**Miah Grace Madden** waa jilaa iyo soo bandhige Australian ah. Waxay shaqadeeda ku bilawday jilaa caruurnimo filimka Sapphires (2012) iyo taxanaha Telefishanka ABC ee Gods of Wheat Street (2014). Waxay tan iyo markaas xiddig ku lahayd taxanaha ABC Me The Unlisted (2019), 10 Shake series Dive Club (2021), iyo Network 10 iyo Paramount + taxanaha warqadaha Dolls (2023).
## Nolosha hore iyo waxbarashada
Miah Grace Madden waxay ku dhalatay Sydney waxayna ka timid Rose Bay , xaafad bari ka xigta Sydney. Iyadu waa ina Lee Madden, oo ahaa nin Gadigal ah oo leh qaar ka mid ah hiddaha Bundjalung , iyo Belinda Kirkpatrick. Aabaheed ayaa ku dhintay shil baabuur sanadkii 2003 markaas oo Miah ay ahayd laba jir, hooyadeedna ay uur lahayd walaasheed Ruby Iyadu waa walaashii ka yar ee Madeleine Madden 
Waxay dhigatay St Catherine's School, Waverley .
## Xirfad
Madden waxay bilawday shaqadeeda iyada oo ku ciyaareysa nooca ka yar ee Jessica Mauboy jilaha filimka 2012 ee Sapphires . Waxay mar kale ku jawaabtay Mauboy da'yar iyada oo ku jirta " Weligaa isku mid ha noqon " muqaal muusig Waxay ku soo degtay doorkeedii ugu horreeyay ee telefishinka sida Athena Freeburn ee riwaayadda ABC TV Gods of Wheat Street .

Madden wuxuu ciyaaray Abriil Tucker filimka 2017 ee Maalinta Australia . Waxay ka soo muuqatay taxanaha NITV 2018 Little J & Big Cuz .

2019 iyo 2020, Madden waxa uu jilay laba taxane ah oo khayaali sayniska carruurta ah: taxanaha ABC Me The Unlisted (2019) sida Kymara iyo 9Go! taxanaha Ciyaartoyga 2037 (2020) sida Kite Waxay martigelisay xilli ciyaareedkii saddexaad ee taxanaha Nickelodeon Australia Crash the Bash waxayna door soo noqnoqonaysa ku lahayd riwaayadaha majaajilada ah ee ABC Me Mustangs FC .

2021, Madden waxa uu u jilay sidii Maddie ee 10 Shake teen series Dive Club wuxuuna ku biiray jilayaasha fantasy Nickelodeon Xafiiska Waxyaabaha Sixirka sidii Tayla Devlin xilligeedii labaad.

2023, Madden waxa uu u jilay sidii Charlie Levett ee Shabakadda 10 iyo taxanaha riwaayadaha ee Paramount+ Warqad Dolls .
## Filmography
### Filim

### Telefishanka

## Tixraac
"Sheekada Belinda Kirkpatrick: Carmal laga dhintay iyadoo uur leh iyo hooyada ilaa 18 bilood jir"

"Miah Madden (OG 2019) waxay iskaashi la samaysay UN Women Australia ololahoodii ugu dambeeyay"

"Amiirad Pop-ka Australiya Jess Mauboy ayaa shayaadiinta ku soo bandhigtay hal-abuur cusub waligaa isku mid ha noqon

"Ka baxso ciyaarta Miah Madden oo ka socota Ciyaartoyga 2037"

"Dive Club: Miah Madden Ayaa Lagu Riday Dhamaadka Qoto Dheer

"Dolls Waraaqaha: Taxanaha asalka ah ee Australiyaanka ah waxay ku degeen Paramount+ | ScreenHub Australia - Filimada & Shaqooyinka Telefishinada, Wararka, Dib u Eegida & Xogta Warshadaha Shaashada"

## Xiriirinta dibadda
 ee IMDb