open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luqadaha Semitiga

**Luqadaha Semitiga** waxaa la dhahaa luqadaha looga hadlo Bariga Dhexe, woqooyiga Afrika iyo Geeska Afrika gaar ahaan Itoobiya.Waxaa ku hadlo dad kabadan 470 miliyan oo qof.

* Carabi — 350,000,000”
* Amxaari – 21,000,000”
* Af-Tigrinya– 15,000,000”
* Af-Hebrow — 7,000,000
* Af Amurit - dabar go'ay…!!’?..,!!’
Dadka Amazighiga

**Dadka Berberiga** ama **Dadka Amazighiga** waa shacab dagan wadamada waqooyiga Afrika waxa ay kukala baahsanyihiin lagabilaabo magaalda Siwa ee wadnka masar ilaa Badweynta Atlaantik dhanka kale Bada Dhexe ilaa Wabiga NiJer badanaa barbarku waxa ay isku magacaabaan (Tamazight.) waxaanay shacabkani ku hadlaan Luqadaha Berberiga.

* Tamazight

### Estats berbèrs musulmans

## dadka caanka ah ee kasoojeeda

* Daariq ibn Ziyaad
* cabaas bin farnaas
* Rixlaat Ibn Batuuta
* Zinedine Zidane
* Axmed Abutaalib badhasaabka rotterdam
                                                                                         
## halka uu magacu kasoojeedo
Waxa ay yurubiyuuntu shacabkan ugu yeedhijireen qarniyadii dhexe magaca (moors) waxaanay u eegtahay marka lagu dhawaaqo kalmada marookns waxaana laga yaabaa in ay katimi kalmada Mauritania.
Masaaridii hore waxa ay ugu yeedhijireen magaca (ashshoosh) giriigii horena waxa ay dhihi jireen magaca (Mazyes) carabtuna waxa ay ugu yeedheen magaca barbar 

## wadamada ay kunoolyihiin
* 1  marooko
* 2  aljeeriya
* 3  Tunisiya
* 4  Libiya
* 5  Mauritania
* 6  maali
* 7  Nayjar
* 8  masar
* 9  faransiiska
* 10  Isbania 
* 11  holland
* 12  Mareykanka
* 13  Beljim
Shillin Somaliland

**Somaliland shilin** waa lacagta laga isticmaalo Somaliland. Waxa la hirgaliyay daabacaadda iyo isticmaalka lacagtan, 18 Oktoobar 1994. Waxa ay ka kooban tahay lacagta Somaliland waraaqo iyo biro kil sidan soo 1, 5, 10, 20, 100, 500, 1000 iyo 5000.

## Lacagta
                                                                  
Sidan lawada socono astaanta qaranku waa shayga kaliyata ee lagu garto dawlad amaba lagu aqoonsado qaran keena, somaliland waxuu leeyahay astaan iyo lacag u gaar ah taa oo uu kaga duwan yahay bulshada caalamka iyo Gobolka geeska afrikaba, hadaba tan iyo waxii ka adan beeyay sanadkii 1991 somaliland waxay lahayd lacag u gaar ah taasi oo aan gabi hanba wada gaadhin gobolada somaliland oo dhan , iyadoo inta badan ku kooban hargaysa oo ah caasimada somaliland. 
halka aan lagaba aqoon gobola da kale dalka sida gobolada Bariga ee ay ka mid ka yihiin gobolka togdheer,sanaag iyo sool ,waxaana laga isticmalaa badiba lacago qalaad oo kala duwan ku wasi oo iskugu jira lacagta itopiyanka iyo lacagtii   soomaliyadii hore, dhinacakale waxad arkaysaa markaad tagto magaloyinka aan kor ku soo xusay iyo qaar kaleba inaad markaad dhex marayso goobaha lacagaha lagu sarifo anad arkayninba wax lacag shilinka somalialand ah mana jiraan lacago somaliland ah oo ay indha haagu qabanayaan, dhinacakale´shilinka somaliland hadad is tidhaah do suqa wax kaga so iibso ama ba wax kaga soo cun hotelada laga cunteeyo lagama yaabo inaad wax lagaga iibiyo, waxa yaduna nasiib daraa in qaar kamid ah lacagta shilinka somaliland ah guud ahan ba wadanka gudihiisa lagama qaato xataa casimada inana waxba lagaga iibin ibin mayo lacagtaas oo inta badan musha har loo ´siyo ciidamada qaranka marka ay isku dayaan inay ku soo adeegtana aan lagaqadan lacagtaas aan kor ku soo xusayna waxa kamid ah 5ta´shilin 10´ka shilin iyo 20´ka shilin lacagtasi la diidayaana waa lacagtii qaranka hadaba, waxa nasiib Daraa inay somaliland ku faanto inay hormar ka gaadhay dhinacyo badan sida dimuqraadiyada ´ dhaqaalaha´ Tignolajiyada iyo waxbarashada, hadana hormar ay gaadho iska dhaafo ay lacagteedii ayaa weli saaran Geedka Madhaafto 
## Lacagta Somaliland oo dhammaan wadanka wada gaadhay
lacagta somaliland waxa ay hada wada gaadhay dhammaan wadanka oo dhan. Waxa laga qaataa talaabo kasta oo ka mid ah ciidda Somaliland. goobtii ugu dambaysay ee lacagta Somaliland laga qaataa waxa ay ahayd magaalada Burco oo ay ragaadisay lacagta giinbaarta ah ee ka hadhay nidaamkii kaligii taliyihii Siyaad Barre taas oo aafo wayn u gaysatay magaalda Burco iyo gabi ahaanba dhaqaalaha gobolka Togdheer. iyo guud ahaan dhaqaalaha Somaliland.intaas kadib xukumada Somaliland waxa ay ku guulaysatay sidii ay lacagta wadanka u wada gaadhsiin lahayd. Hormarkii way si wada oo imka waxay samaysay (1000 Sh) kun shilin oo isku yaalla iyo (5000 Sh) shan kun oo isku yaalla. taas oo sicir barar keentay

|colspan="7"|
|}

## Lenks
                     
http://www.osama4coins.net/AfricanCurrenciesAr.html

## sido kale fiiri

*Somaliland
Kolonbo

**Kolonbo** waa caasimada wadanka Siri Lanka luqada tamilka (கொழும்பு) waa magaalda ugu wayn wadanka siri lanka waana magaalda dhanka dhaqaalaha ugu wayn wadanka sirilanka waxa ay kutaalaa xeebta dhanka waqooyi galbeed waa mid kamida meelihii uu inb baduuta qoraaladiisii ku sheegay

waxuu dhashay 8/9/1979 waxuyna kudhashay gobolka gedo qaasatan gerbahaareey waxbaeashada dugsi sare igo dhexe waxuukuqaatay garbahaareey waxaan jaamacad kabartay caasimada muqdisho
Luqadaha Omotik

**Luqadaha Omotik** waa luqado ka mid ah Afroasiyaatik, waxaana looga hadlo koonfur galbeed ee dalka Itoobiya.
Jibraltaar

*
**Jibraltaar** ama **Jabal adaariq** carabiga (جبل طارق) ingiriisga (Gibraltar) (dʒɪbrɔːltər /;af isbania : [xiβɾaltaɾ]) waa mandaqad haysata Ismaamul hoosaad oo katirsan wadanka ingiriiska waxa ay kutaala dhulka wadanka isbayn ingiriisku waxa uu gumaysanayay ilaa 1981 wixii ka horeeyay laakin sandkaas ayay qaadatay maamul hoosaad.

Jibraltaar waa meel udhow dalka Ingiriiska oo ku yaala dhinaca koonfureed ee jasiiradda Iberian Waxay leedahay aag gaaraya 6.7 km2 (2.6 sq mi) oo waxaa xuddun u ah waqooyiga by Spain. Dhulgariirku wuxuu ku hareereysan yahay Dhagaxbuur Gebelaarar oo ku yaala hareeraha magaalada oo ah magaalo weyn oo dadku ku badan yihiin, gurigana waxaa ku nool 30,000 oo qof, ugu horrayn Jibraltaariyaanka.

1704, ciidammada Anglo-Holland waxay qabsadeen Jibraltaar intii lagu jiray Dagaalkii Isbaanishka ee ku yimid magaca Habsburg sheegashadii Carabta. Xuduuda waxaa loo duuliyey Britain oo ku salaysan Heshiiskii Utrecht ee 1713kii. Intii lagu jiray dagaalkii labaad ee dunida, waxay ahayd saldhig muhiim u ah Ciidanka Royal (Royal Navy) sida ay xukuntay gelitaanka iyo ka bixitaanka Badda Mediterranean, taas oo ah 8 mayl ) ballaaran oo ku yaala barta "barkada badda". Waxa ay muhiimad muhiim ah u tahay maanta, iyada oo kala badh ka mid ah ganacsiga badda ee adduunka oo dhex maraya cidhiidhiga. Dhaqaalaha Jibraltaar maanta wuxuu ku salaysan yahay dhinaca dalxiiska, khamaarka internetka, adeegyada maaliyadeed iyo maraakiibta maraakiibta xamuulka.

Awoodda Jibraltaar waa arrin weyn oo ku saabsan xiriirka Anglo-Spanish xiriirka Spain sida ku cad sheegashada dalxiiska. Jibraltaariyiintu waxay si weyn u diideen soo jeedinimada madax banaanida ee 1967-kii, iyo fikradda madax-bannaanida la wadaago sanadii 2002 -da. Dastuurka Jibraltaar ee 2006, Gibraltar wuxuu xukumayaa shaqadiisa, inkastoo awoodaha qaarkood, sida is-difaaca iyo xiriirka shisheeye, Dawladda Ingiriiska.

*  The Mystery of the Monkeys on the Rock
Budhcad badeeda geeska afrika

**Budhcad badeeda geeska afrika**
* 

* Suunka marcabka macaduwan
* Lacata: **150 million dollars +**

**Burcad badeeda geeska afrika** waa tuugo maraakiibta afduubato. Waxeyna bilaabatay 2004tii, waa markii ay kaluumeesatada u dulqaadan waayeen maraakiibta shisheeye oo kaluunka ka xaluufsato xeebaha dalka iyo markii ay badda soo tuftay suntii nuclearka ahaa xiligii ay soomaaliya soo gaartay tsunaamigii ka dhacay qaarada aasiya.Burcad badeeda waxey maanta dhib ku haayaan shacabka soomaaliyeed, waxaana taas ugu wacan lacagaha malaayiinta doollarka ah oo la siiyo. burcad badeedaan waxey maraakiib ka soo afduubtaan biyaha ka baxsan xeebaha soomaaliya.
## Sunta lagu qubay xeebaha Somalia
Sida la ogyahay waddamo badan oo ka mida bahda loo yaqaan "dunida soo koraysa" ayaa waxay bar tilmaameed u noqdeen Burcadda sunta gu aasta dhulalkooda oo aan inagu kamidnahay.

## Waddnmaha Habsi
* 
* 

Daraasad ay samaysay Jaamicadda la yiraahdo American University ee Washington (1996) waxay ku qiyaastay in hal tan oo qashin ah ay ku baxdo ilaa US$ 3000 marka ay noqoto in waddankii soo saaray nadiifintiisa iyo xafididdiisana u qalab-qaato halka ay haddii qashinkaas loo dhoofiyo dunida soo koraysa ay ugu kacdo waxaan ka badnayn US$ 5 (shan doolar) halkii tan-ba.
Somalia kamid ma ahan wadamdii ku heshiiyey in ay isdhaafan karaan qashinka sunta halista ah sida aad map kaan uka jeedo Blugga waxa uu cadeeynagaa wadamdii saxiixay in ay isku soo qaadi karaan sunta, Gaduudkana waxa uu muujinayaa in aan loo soo qaadi karin sunta, inta kasoo hartayna maba saxiixin.

(Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and Their Disposal).

* Horn of Africa
*  Watching the World
Xijaas

**Xijaas** waa goob juquraafi ahaan kutaala wadanka Sacuudi Carabiya mandaqadani waxa ay kakoobantahay dhamaan dhanka galbeed ee boqortooyada sucuudi careebiya waxa xijaas dagay oo kukulmay inta la ogayahy qabaa'lo badan oo caraba xijaas waa goobta ay kuyaalaan labada xaram oo gaabtii ilaahay uu nabi maxamed C.S ugusoo dhiibay waraqda diinta islaamka waxa xijaas kutaala kacbada sharafta leh ee islaamka u ah jihada ay ujeestaan marka ay tukanayaan 

## Magaalooyinka ugu waayan

* 1 Jidah 3.4 miluan oo qof
* 2 Makkah 1.5 milyan o qof
* 3 madiina al-munawarah 1.1 malyuun oo qof
Kabul

**Kabul** waa caasimada wadanka Afgaanistan waxa ay kutaalaa agagaarka wabiga wabiga kabul.waxa ku hareeraysan silsilada buuraha hindokuush dadka kabul kunooli waa 3.500.000 milyan

## Taariikhda kabul

Waxa ay dhisantay kaabul intii u dhaxaysay sanadihii 1500 ilaa 2000 kahor dhalashaddii nabi ciise. xiligeedii ugu horeeyay waxa ay xarun u ahayd dadka haysata diinta sardashtiga ama (Zoroastrianism) wkadib waxa ay xarun u noqatay diinta buudiga sidaas waxa laga helay qoraalo la qoray (1700-1100) kahor dhalashaddii nabi ciise C.s.

## Waxsoosaarka magaalda

Wxayaabaha ay soosaarto magaaldu waxa akamida sida maryaha ama dharka alaabooyinka guryaha la dhigto iyo waxyaabo kale oo badan.

## Jawiga
Magaalada kabul waxa u lamid yahay kan badi aasiyada dhexe roobabka iyo barafku waxa ay soodaataan xiliga jiilaalka halka xagaaguna uu kabilaabmo bisha may jawiga kabul xiliga xagaaga waxa uu noqdaa mid aad iyo aaad u macaan.

## Gaadiidka iyo isgaadhsiinta
Gagida dayuuraduhu waxa ay badhtamaha kabul u jirataa. ilaa 25 klm laakiin badi wadooyinka magaaldu way babasanyihiin sabatoo ah dagaalda sokeeye e ilaa hada ka socda wadanka afganistaan 

## Isgaadhsinta

adeega isgaadhsiinta waxa samaysa shirkada laga leeyahay wadanka ee dhanka tilfoonka laqaato 

## Waxbarashada

Intabadan dugsiyada magaaladu way burbureen oo waxaa saamayn aad u xoogan kuyeeshay dagaalda sokeeye ee mudada dheer kasocda wadanka afgaanistaan

## Sido kale fiiri
* Afgaanistan
Ceelwaaq

Ceelwaaq dagmo katirsan Gobolka Jubada Sare ama looyaqaan Gedo waxayna ku taala jihada koonfur galbeed ee gobolka gedo ee somalia
Caris

**Caris** waa degmo ku taalo gobolka Bari.Waxey u dhawdahay Bandarbayla oo u jirto qiyaas ahaan 20km dhanka woqooyi.
Nafaaqodarro

**Cunto xumida** (ingiriisiga (Malnutrition) waa cuntada oo sixun oo qaabdaran loo isticmaalo amaba aan in kufilan lacunin oo ay yaraato taasoo dhibaatooyin u keenta jidhka bini aadamka.

WHO ayaa ku dhawaaqday in ay gacanku leedahay ugu yaraan kala bar 10.4 milyan oo carruur ah oo sannad walba dhinta.  Waxaa jira ugu yaraan 1 bilyan oo sabool ah oo la nool nafaqodarro joogto ah Nafaqoxumada ayaa sababtay dhimashada qiyaastii 3.1 milyan oo carruur ah sannad walba. Sannadkii 2011, tani waxay sababtay qiyaastii 45 boqolkiiba dhammaan dhimashada carruurta adduunka oo dhan.

## Meelaha ay saamaynta kuyeelato
Waddamada Africa ayaa saamayn wayn ay ku yeelatay hoos u dhaca dhaqaalaha aduunka, iyadoo ay yaraatay lacagtii ka soo gali jirtay waxyaabaha ay dhoofiyaan sida shidaalka iyo qayraadka kale ee dabiiciga oo qiimahoodii uu hoos u dhacay.

Sidaas darteed ayaa wadamada Africa waxaa qasab ku ah inay amaah deg deg deg ah ka qaataan hay'addaha lacagaha ee caalamiga sida Bangiga Hor u marinta Africa.

Ganacsiga
Mohamed Hassan oo ah sarkaal ka tirxsan Bangiga Horumarinta Africa qayb teeda amaahda siisa shirkadaha gaarka loo leeyahay ayaan ka waraystay sida uu bangiga amaahda u bixiyo.

## Cunto la'aanta Kenya

Dalka Kenya waxaa ka jira abaaro aad u ba'an oo saameeyey dad tiradooda lagu qiyaasayo ilaa toban milyan. Madaxweyne Mwai Kibaki ayaa xaaladda dalka ka jirta ku tilmaamey masiibo qaran oo u baahan in beesha caalamka ay gacan ka geysato sidii loola tacaali lahaa.

Qaramada midoobey iyo hay'addaha kale ee gargaarka ayaa sheegey in xoolo dhaqato farabadan ay iyaga iyo xoolahooda ka hayaameen waqooyiga Kenya, isla markaana ay gaareen qeybo ku yaala dalka Ethiopia si ay daaqsiin wanaagsan iyo biyaba uga helaan.

Haddaba xaaladdaasi abaaraha iyo cunto yarida ka sii dareysa ayaa, golaha wasiirada ee Kenya waxay shir ay magaalada Nairobi ku yeesheen waxay kaga dhawaaqeen talaabooyin degdeg oo wax looga qabanayo xaaladan intaaney faraha ka bixin.

Talaabooyinka la qaadayo waxaa ka mid ah in la bilaabo barnaamij si lacag la'aan ah loogu quudinayo malaayin dad ah, waxaana barnaamijka cunto qeybinta ka qeyb qaadan doona ciidamada dalka.

## Rajo Dhab ah oo Berri Fiican
„Oo dhulka waxaa jiri doona hadhuudh badan xagga buuraha dushooda.” Cunto badan oo nafaqo leh: “Dhulku wuxuu soo saaray midhihiisii, waxaa ina barakayn doona Ilaah, oo ah Ilaaheenna qudhiisa.” 
Macnaha mustaqbalka: Qof kastaa wuxuu heli doonaa cunto badan oo caafimaad leh. Ma jiro qof seexan doona gaajo ama nafaqodarro - ma sii jiri doonto.
Xaafuun

**Xaafuun** ama **Raas Xaafuun** (Af-Taliyaani *Dante*) waa degmo ku taalo gobolka Bari ee woqooyiga Soomaaliya.Degmadaan waxaa degan dad lagu qiyaaso 5000 oo qof.waxeyna ku taalaa jasiirad dhuleedka gobolka bari.Waa degmo xeebeed.

## Taariikh
Tariikhda degmada Jasiirada u eg ee Xaafuun, tariikhdeedu waxay dib ugu laabanaysaa, taariikh hore oo garaysaa ilaa 1000 sano ka hor dhalashadii nebi Ciise. 
Xaafuun waa jasiirad u eke kamid ah degaanada puntland
50 Cent

**50 Cent** oo magaciisa saxda ah yahay **Kurtis James Jakson III** () (ku dhashay Queens, New York, Maraykanka 6dii Luuliyo, 1975) waa fanaan qaada heesaha raabka kaasi oo saldhigiisu yahay magaalada New York ee wadanka Maraykanka.

=Heesaha 50 Senti=
* Power of the Dollar (1999)
* Get Rich or Die Tryin' (2003
* In Da Club )
* The Massacre (2005)
* Curtis (2007)
* Before I Self Destruct (2009
* Crack a bottle ft Eminem iyo Dr. Dre
* Baby by me )
* Down on me ft Jeremih (22-11-2010)
* My life ft Eminem & Adam Levine (28-11-2012

=Tixraac=
Jidda

**Jeddah** (Carabiga: جدة) waa magaalo kamida magaalooyinka uguwaawayn wadanka Sucuudiga
waxa ay kutaalaa bada cas.

Jeddah (Jeddah) Jiddada Jiddada Jidka, Hejazi: [d͡ʒɪd.da]) waa magaalo ku taalla Hijaz Tihamah ee ku taal xeebta Badda Cas, waana magaala weyn ee galbeedka Sacuudi Carabiya. Waa magaalo weyn oo ku taal Makkah, oo ah dekedda ugu weyn ee Badda Cas, iyo dad ku dhawaad ​​afar milyan oo qof (ilaa 2017), magaalada labaad ee ugu weyn Saudi Arabia ka dib caasimadda, Riyadh. Jeddah waa caasimadda ganacsiga Saudi Arabia. [3]

Jeddah waa albaabka koowaad ee Mecca iyo Madiina, laba ka mid ah magaalooyinka ugu muhimsan ee Islaamka iyo meelaha soo jiidashada caanka ah.

Dhaqaale ahaan, Jeddah wuxuu diiradda saarayaa sidii loo horumarin lahaa maalgashi raasumaal ah oo ku saabsan hoggaanka sayniska iyo injineernimada gudaha Sacuudi Carabiya iyo Bariga Dhexe. [4] Jeddah waxay si madax-bannaani ah kaalinta afraad ugu gashay Afrika - Gobollada Bariga Dhexe marka la eego naqshadaynta sannadkii 2009-kii gudaha magaalooyinka Innovation Industries Index. [5]

Jeddah waa mid ka mid ah magaalooyinka Sacuudi Carabiya, waxaana loo magacaabay Magaaladda Beta Caalamka ee Globalization iyo Kooxaha Daraasaadka Cities ee Aduunka iyo Shabakadda (GaWC). Marka la eego magaalada ku dhow dhow Badda Cas, kalluumeysiga iyo badeecada badda waxay ku sarreysaa dhaqanka cunnada ee ka duwan qaybaha kale ee dalka. Carabiga, waa qasbada magaalada waa "Jeddah Ghair," oo u turjumaya "Jeddah way ka duwan tahay." Dhaqdhaqaaqa ayaa si weyn loogu dhex adeegsaday dadka gudaha iyo sidoo kale martida ajnabiga ah. Magaaladii hore waxaa loo aqoonsaday inay tahay "magaalada ugu furan" magaalada Saudi Arabia.
Kulbiyoow

**Kulbiyoow** ama **kolbiyo** waa tuulo ku taalo gobolka Jubbada Hoose ee dalka Soomaaliya.Tuuladaan waxee xad la wadaagtaa dalka Kenya.Kulbiyoow waxee 40km u jirtaa degmada Badhaadhe.
Robert Mugabe

**Robert Mugabe** magiciisa oo afka ingiriisiga kuqoran oo dhamaystirani waasidan ** Robert Gabriel Karigamombe Mugabe** ( 21- 02_1923 waa madaxwaynihii labaad ee wadanka Simbaabwi waxa uu jagada madaxwaynanimada qabtay (1987-2017).

21 November 2017, Mugabe resigned.

## DHaqdhaqaaqii ZAPU

halgamaagii waynaa ee sinbabwi Joshua Nkomo ayaa waxa uu aasaasay dhaqdhaqaaqa gobonimadoonka ah ee looyaqaanay marka magaca loosoogaabiyo, (ZAPU) sanadku markii uu ahaa 1961 kadib waa lamamnuucay jabhadaas oo waxaa lagu daray liiska dhaqdhaqaaqyada la mamnuucay 1962 sanad kaliya markii ay jirtay taas oo sababtay in ay burburto oo ay kala furfurato waxaana halkaas kadhashay dhaqdhaqaaqa kale ee lamagac baxay (ZANU) taas oo uu hogaamiye u noqday robert mugabe 
                   
## Waxbarashadiisii

Xiliga uu waxbarasho aaday waxa ay ahayd mid gaaban isla markiiba waa uu kamidnoqday jaamacada (fort hear) oo kutaala koonfurta afrika waxana uu ka qalinjabiyay sanadii 1951 waxa uu jamacadaas kula kulmay hogaamiyayaal afrika markii danbe hogaamiayay waxana kamid ahaa hogaamiyihii waynaa ee tansaniya, Julius Nyerere wuu siiwatay waxbarashadiisii jaamcada oo waxa uu ku biiray jaamacad waxa uu qaatay shahaadooyin dhawra waxa uu kamid noqday jaamacado badan 

## Kusoolaabashaddii wadankiisa
wadankiisii waxa uu kusoo noqday sanadii 1960 waxa uu markiiba kubiiray xisbiga dimuquraadiga wadaniga ee halkas kajiray islamarkiiba xisbigaas waa lamamnuucay kadib waxa uu kubiiray dhaqdhaqaaqa (ZANU) 

sanadii 1964 ciidamada gumaystihii ingiriisku waxa ay xudhxidheen dhamaan hogaamiyayaashii madawga ahaa ee rodisa oo uu kamidyahay robert mugabe waxaanay galeen jeel aykujireen mudo kudhaw 10 sano halkaas jeelka dhexdisa ayuu robert mugabe kubartay cilmiga sharciaga 

## siidayntii
Sanadii 1974 ayaa lagasiidaayay jeelka waxa uu aaday xagaas iyo wadanka Musanbiig 
waxa uu hogaamiye dagaal u noqadau jabhada Zanu oo ay shiinahahu taakuleeynayeen

## doorashooyinkii
mugabe waxa uu wadankkiisa kusoo laabatay markale sanadii 1974tii halkaas oo aad iyo aad loosoodhaweeyay kadib waxa uu isusharaxay raysal wasaare waanuu ku guulaysatay waxaanuu noqday qofkii madoobaa ee ugu horaayay ee jagadan kaqanta wadanka sinbaabwe
Cadaan

**[[Cad]]aan** waa midkamida midabada asaasiga ah ama badanaaba muuqada in kasta oo aanuu cadaanku ahayn midab sida madawga ama casaanka ama cagaarka ahadana waa midkamida midabada asaasiga ah
Cad
=Midabo Kale=

=Tixraac=
* Light and Color

* Color
Kacdoonka masar

**Kacdoonka masar** ee 25 Janaayo ee xukunka lagaga tuuray madaxwaynihii hore ee wadanka masar Xusni Mubaarak
Buurta Sheekh

**Buurta Sheekh** ( ) waa buur ay ku hoostaalo degmo yar oo la yiraahdo **Sheekh** oo ka mida Gobolka Saaxil ee Somaliland. Burco oo ah gobolka Togdheer ayay 70 km woqooyi ka xigtaa,
wxanay caan kutahay dalxiisnimada iyo beeraleyda ku nool sheek.
sheekh cimiladeedu waa qbob, roob kama qaado sheekh, waana akhtar.
noocwalba waa uu kabaxaa sheek. Magaalada Sheikh Waa Magaalo Qadiimiya Oo Aad U Fac Weyn' Taariikho Guunina Ay Ku Duugan yihiin'

Waana Magaalo Leh' Hawo Aad U Fiican Kuna Taalaa Dhul Aad U Sareeya, " HighLands" Oo leh Hawo Qabow,

Magaalada Lagu Magacaabi Jirey "Fardowsa" Waxay Ahayd Magaalo Asaasantay Ama Unkantay' Wakhtigii Fiditaanka Diinta Islaamka, Waxaa Goobtii Magaalada Fardowsai Ku Taalay Wakhtigan Ku yaala Ku dhawaad 6000-Xabaalo ah' Waxaanay Isku Hayaan Dhinaca Xabaaluhu' Lamana Garanayo Cid ku Aasan Xabaalahani.
Waxa ku aasan sheekh fiqi cumar(Sheekh abaadir Cumar arrida )oo ah odaygii beesha sheekhaal iyo wiilkiisii Abdullahi aw qudub

Baadhitaano Ay Sameeyeen Taariikh-yahano Giriik ahi' "Greece, sucks."
Gacanka Faarsiga

**Gacanka Faarsiga** ama **[[Gacanka carbeed]]** Af-Carabi الخليج الفارسي) waxaa la dhahaa biyaha u dhaxeeyo dalka Iiraan iyo Jasiirad Dhuleedka Carabta. Baaxada gacanka faarsiga waa 233.000 km². Gacankaan waxoo ku darsamaa Bada Carbeed. Balaciisu waa 370 km. halka ugu balaca yar oo ah goobta looyaqaano Marinka hurmus, waxa uu baleceedu gaadhaa 55 km. marka la eego moolka biyaha dhirirkiisa waxaa uu gaaraa 90m. Gacankani waxa uu kala qaybiyaa jasiirad dhuleedka carabta iyo wadanka Iiraan.waxaa ku wareegan gacankan sideed dawladood oo kal ah. Iiraan, Sacuudi Carabiya, Kuwayt, Ciraaq, Baxrayn, Qatar, Cumaan iyo Imaaraatka Carabta. Gacankani waxa uu leeyahay ahmiyad aad u wayn, waayo waa meel istiraatiiji ah, oo ku badan shiidaalka iyo saliida, waa meesha ugu shidaalka iyo saliida badan caalamka. Dhamaan wadamada kuyaala ama ku wareegan gacankani waxaa ay soosaaraan shiidaalka iyo saliida noocyadiisa kala duwan.

Qaar ka mid ah biyaha badda ugu kulul ayaa laga helaa Gacanka Faaris. Heerkulka biyaha ee dusha sare ayaa mararka qaarkood ka sarreeya 90 darajo Fahrenheit (qiyaastii 32 darajo Celsius) bilaha xagaaga. Badweynta furan, aagagga heerkulka biyaha ugu sarreeya waxay ka dhacaan waqooyiga dhulbaraha.

* Hot Water

## Magaca gacankan iyo muranka ka taagan
Dawladaha carbeed oo dhami waxa ay u isticmaalan amaba u adeegasadaan magaca, gacanka carbeed sida oo kale jamciyada quruumaha ka dhaxaysaa waxa ay u adeegasatee magaca gacanka carbeed laakiin Iiraan waxaa looga yaqaanaa gacanka faarisiga iyada oo loogu magac darayo dhulka faarisiga oo ah magicii duqa ahaa ee wadanka Iiraan.

 Hiligii Dawlada Cosmaniya ay talianaysay waxa ay ugu yeedhi jiratay gacanka basara iyaga oo ugu magac darijiray magaalada Basra ee wadanka Ciraaq.!!’

Dawladaha caalamka oo dhan marka laga reebo carabta waxa looga isticmaala magaca gacanka faarsiga.!!’?

## Jasiirado
gacanka carbeed waxa uu leeyahay jasiirado dhawra waxa uu leeyahay in kabadan 130 jasiiradood waxaana ugu wayn jasiiradahaas jasiirada lagaleeyahay wadanka iiraan ee Qeshm waxa kale oo kamida jasiiradaha ugu waawayn ee kuyaala jasiirada wadanka ah ee Baxrayn
Calanka Suudaan

Calanka Suudaan waxa uu hirgalay 20-may-1970.waxa uu ka koobanyahay,Casaan Madaw Cagaar iyo cadaan

## Calanka cusub [[1970]] ilaa maanta
### Calankii hore [[1956]] ilaa [[1970]]
Waxa labedelay calankii hore oo ka koobnaa cirdhow, qeenid iyo cagaar kadib markii uu Inqilaab malatari ku qabsaday madaxwaynihii hore ee wadanka Suudaan Jacfar al-numeeri xukunka.waxana loo bedelay calan shabaha amaba usoo eeg calamada wadamada carabta.
Jilac

**Jilac** jirac, **jinac**, iyo **wariiri**  waa nooc ka mid ah **[[Xasharaad|cayayaanka]]**, laf dhabaka aan lahayn jirkiisu ka koobanyahay : Madax, Ubuc iyo dabo  afka labo ganoo wax lagu qaniino leh, waana nooc ka mida  quraanshada ,midabkiisu waa madow wuxuna leeyahay yaryar badanaa loo yaqaan wariiri, iyo mid waaweyn oo xili roobaadka soo baxa loona yaqaan jinac ama jirac, kaasoo sameeya ur markii laga xanaajiyo.
Tusbax

**Tusbax** waa shay lagu duceesto, waxaa isticmaalo muslimiintaa caalamka.
tusbaxa waa la sharaxaa, asiga oo kala nuuc ah ayaa jiro. tusbaxu raad iyo sal toona kuma laha sunada nabiga scw iyo saxabadii.
ksddlkkejk.,sd.,-dlkgdklrenklm.

* Islām​—The Way to God by Submission
Astaannta Qaranka ee Kolombiya

**Astaannta Qaranka ee kolombiya**
Coat of Arms The Jamhuuriyadda Kolombiya waa astaanta, heraldic matalaya dalka, oo ay weheliyaan calanka iyo heesta qaranka, waxa uu leeyahay xaaladda calaamad qaran. 
Astaanta hadda jira iyo qaybaha uu ka kooban leeyihiin asal ahaan ay jubbadda ansixiyo Sharciga 3 of May 9, 1834, isagoo Madaxweynaha Jamhuuriyadda Granada General Francisco New de Paula Santander. The midabo iyo heshiis waslad la qaatay iyo markii danbe xaqiijiyay by dhowr ah amarrada, gaar ahaan kuwa ay baadhaan May 17, 1924 iyo January 11, 1934 Ugu dambeyntii jubbadda waxaa nidaaminaya by Qadarka 3558 of November 9, 1949 , kaas oo sidoo kale qeexayaa dhicin waqtiga loo maqli karo meelo badan. gaashaan hadda haatan ka mid ah labada waxyaabaha ay baadhaan ee 1834 sida ku cad 1924 iyo 1949, iyadoo horumar ay bilicsanaanta.
gaashaankii sida calaamad qaran waxaa u shaqeeya hay'adaha dawladda iyo gobolka, isagoo hay'adaha kaliya in ay muujiyaan karaa waxa si gaar ah. In la eego design jira versions stylistic kala duwan, maxaa yeelay, inkastoo xeerarka iyo wareegtooyinka ciidanka tilmaamaan sida ay tahay in ay u ciyaaraan, aan dhameystirneyn oo aan la eegin la sayniska this of heraldry, kaas oo siiyey samayn meel ka dhimman qaarkood in bulshada guud ahaanba aan habooneyn buuxiyay barbaro calanka.
Gacanka Caqaba

**Gacanka Caqaba** (Carabiخليج العقبة) waa laan kabaxada Bada cas waxa uu kuyaala Bariga jasiira Siinaawaxa uu kulmiyaa wadamada Masar, Israaiil, Sacuudi Carabiya
iyo Urdun.waa mandaqad aad ugu fiican dalxiiska waxa ku yaala xeebo aad u gu fiican dhanka dalxiiska
Dhalwo

**Dhalwo** waa degmo ku taalo gobolka Galgaduud. ku aadan koofurta xaradheere.

Dhalwo: Waxa ay dhacdaa inta u dhaxeysa Gobolada Galguduud iyo Mudug, waxa ayna aadan tahay Magaalada Xarardheere. Wali Magaalo ma aysan noqon balse waxa ay ku jirtaa wadadii ay ku noqon lahayd dagmo buuxdo amaba magaalo isku filan. Sanadkii 1964tii ayuu magacani soo caan baxay sida Taariikhda ku xusan. Waa Tuulo dagmadeed inta badan ku tiirsan xoolaha nool.  Waxaa gabi ahaanteeda daga beesha Saruur madar kicis amaba Ibraahim Madar kicis qofba sida uu u yaqaano. 

Sida taariikhda ku xusan waa mid ka mid ah deegaanada ugu caansan meelaha ay dagto beesha Ibrahim Madar-kicis "Saruur".
## Tixraac
Gaan

**Gaan** waa deegan xeebeed hoos yimaada degmada **Xarardheere** ee gobolka Mudug ee bartamaha soomaaliya. Inkasta oo deegaankan uu yahay mid aan sidaas u ballaarneyn hadana waa mid ku fadhiya istiraatiijiyad gooni ah marka la eego meesha ay ku taalo iyo in ay leedahay Marso ama deked macmal ah, taasi waxaa u sii dheer in ay ka mid tahy deegaanada Taariikhiga ah ee dhaca gayiga Soomaalida.

Si kale marka loo yiraahdo Gaan waxa ay ka mid tahay labada Marso ( Deked) ee macmalka ah ee hoos yimaada degmada Xarardheere; waana **Gaan** iyo **Faax** mana jirto cid ka faa’iideysatay muhiimada ay leeyihiin.
Maxamed Cali Jaamac

**Maxamed Cali Jaamac** waxaa uu dhashay sanadkii 1909,waxaa uu ku dhashay magalada Laas Qorey ee wooyiga dalka Soomaaliya, wakhtigaa la odhan Jirey caasimada xeebta maakhir ee ingiriiska Somaliland.Sanadihii 1915 waxaa uu tegey dalka Yemen waxaana uu ku baratay
Diinta .Sanadihii 1923 1laa 1926 waxaa uu u wareegey dalka Engriiska waxaana uu ku biiray ciidamada Ingiirska, waxaana uu ka mid noqday boqortooyaa ingiriiska.Navey isaga iyo wallaalkii Ismaaciil Cali iyo wallaal koodi yara AAdan ilaahay haw Naxariistee.waxaa kale oo xusid mudan in uu jirey wallal ka yar oo la odhan jirey xasan cali.1942 ayaa Maxamed Cali Jaamac Asaasay magald Hadaaftimo, 1958 december ayaa lagu diley magalda Hadaaftimo ilaahay haw 
naxariisto Isla sandkii 1959 waxaa lagu deldeley ninkii diley 
Mandheera xabsigaa loo yaqaan
Madoow

**Madoow** waa mid kamida midabada aasaasiga ah ee ay ka koobmaan midabadu, waxaana lagu arki karaa deegaanka waxa kale oo la arki karaa marka ishau aanay ku dhicin wax iftiin ah. amaba aad joogto meel bilaa iftiina sida habeenkii oo kale.

## Astaamaha
Madoowgu wuxuu astaan ​​u yahay fowdada, habeenka, naxdinta, masiibada, baabi'inta, geerida , niyadjabka , culeyska iyo qatarta.

=Midabo Kale=

=Tixraac=
* How Can I Avoid Negative Thinking?
* Color
Qurac Madoobe

**Qurac-Madoobe** waa tuulo ku taalo gobalka Shabeellaha Dhexe,waxayna ka tirsan tahy toolooyinka hooos yimaada degmada mahadaay,waxayna qiyaastii 13km,u jirta mahday,,waxayna ka xigtaa dhinaca qorax ka so bax waxa mara wadaada ka baxda mahadaay oo aada biya cade...tuulado waxay caan ku tahy xoolaha iyo beraha waana meel ku wanaagsan intaba waxaa ku yaalo goobaha kala duwan e lagu barto diinta dadku intoda badan waa xoolo dhaqato 
waa tuula aad u yar haddane dadkeeda ay wax badan ku soo biiriyaan dalka waana dad jecel nabada 
waxaana ka soo jeedo dad badan oo caan ka ah bulshada dhexdeeda sida:

1. dr luu gudoomiye ku xigeenka maxkamadda sare 
2. c/qaadir cosoble  maamulaha labada gobol
3.cali c/laahi xuseen  gudomiyaha gobolka shabeelaha dhexe

## Taariikh
## Juquraafi
## Beelaha== waxaa daga jufada warsangeli abgaal gaar ahaan gadiid iyo raceey

## Dhaqaalaha
Qeenid (midab)

**Qeenid** ama ** jaale** waa mid kamida Midabada Waa marka la isku daro Cagaar iyo guduud (casaan).

=Tixraac=
* Light and Color

* Color
Odense

**Odense** Waa magaalo kutaala wadanka Denmark waa magaalada sadexaad ee ugu ween wadanka waxa ay kutaalaa badhtamaha wadanka gaar ahaan jasiirada, Funen (Fyn) tirada dadka kunool waxa laguqiyaasaa 167.615. Odense waa mid kamida magaalooyinka denmark ugu dada wayn waayo waxa ay u dabaaldagtay xuskii sanad guuradeeda 1000 sanadii 1988. waxa kuyaala magaalada Odense, dhismaha amaba tawarka dheer ee ( Odinstårnet) waxa kale oo ay leedahay gagi diyaaraduhu ka haad
Xaar Xaarka

**Xaar Xaarka** waa Tuulo ku taalo Gobolka Hiiraan, waxey u dhaxaysa magaalada Beledweyne iyo degmada Maxaas
Wabiga Nijer

**Wabiga Nijer** waa wabiga ugu dheer galbeedka Afrika. wabigan dhererkiisu waa 4180 klm waxa uu maraa wadamada Guinea Maali Benin Nayjeeriya wuxuu ka biloedaa dhanka galabeed wuxuuna ku dhamaadaa dhanka bari wuxuuna ka soo bilowdaa wadanka Guinea kadib waxa uu ku daraa biyaha Badweynta Atlaantik
Dadka hiddaha ee nashiran

**Ahlu sunnah wal jamaacah** ama **Sunni** (أهل السنة والجماعة ) waa firqo ee diinta Islam ee **dadka hiddaha ee nashiran** raacsan. waxaa waeye dadka oo raaco sunnada nabi Maxammad Sallalahu Caleyhi Wasalam.waa daaifada uguwayn islaamka waxa aykudhaqmaan Qur'aan iyo Sunna Nabagiga C.S
Mogaanbo

**Mogaanbo** waa tuulo oo ku taalo gobolka Jubbada Hoose, waxee Kismaayo u jirtaa 70km dhanka waqooyiga .tuuladaan waxaa dhaxmaro wabiga jubba.
Sanguuni

**Sanguuni** waa degmo ama tuulo oo ku taalo gobolka Jubbada Hoose.
Wana halka uu maro xariiqda dhulbaraha. Sanguuni waxay noqon kartaa magaalo madaama u maro xariiqda dhulbaraha waxaana loga faidaysan karaa dalxiiska.

## Taariikh
## Juquraafi
## Dhaqaalaha
Araare

**Araare** waa tuulo ama degmo oo ku taalo gobolka Jubbada Hoose. Degmadaan waxee taariikh ku leedahay dagaaladii sokeeyay oo ka dhacay dalka. Degmadaan waa meeshii ee ku dagaalamaayeen Jabhadii USC iyo Ciidamadii ka socda qabaa'ilka Daarood, waxaa kale oo ay caan ku ahayd tuuladani waa meeshii ugu horaysay ee uu ka dhacao dagaal ay qayb ka yihiin Ururukii Islaamiyiinta ee Al-Itixaad oo xillagaas isku aruursaday Kismaayo, halkaas oo ay ka bilaabeen damacoodii ugu horeeyey ee ahaa in ay ka taliyaan waddanka.
Laaso Surad

Laasasurad waa magalo xeebeed kutaala gobolka sanaag waxayna 30km u jirtaaa magalo xeebeeda laasqoray waxaana iska leh been waynta Habaryoonis 🦁 muuse ismaaciil [ Cabdi xaamud ]
Qaw (magaalo)

**Qaw** waa degmo ku taalo gobolka Bari awal waa loo aqoon jiray Bandar Siyaad.
waxay ka mid tahay degaamada hoostaga Boosaaso.

## Tixraac
QAW Map
*Bender Siyaada, Somalia

## xiriiriye banaanka
*Bender Siyaada toponyms
*'Zoomable' satellite pictures of Bandar Siyada: here and here.
Khartuum

**Khartuum** waa caasimada wadanka Suudaan waana caasimada gobolka khartuum. waxa ay kutaalaa halka ay ku kulmaan labada niil. waxa kuyaala magaalda gegida diyuuradaha ee khartuum.
## Taariikh
Kartuum waxa ay la aasaasay sanadii 1691
Goobweyn

**Goob Weyn** () waa tuulo ku taalla gobolka Jubbada Hoose ee koonfurta Soomaaliya, halka uu Webiga Jubba ku kulmo Badda Hindiya.
## Juqraafiga
Goobweyn waxa ay dhacdaa jiinka webiga Jubba , waxa ay 3 mitir ka sarraysaa heerka badda. Tuuladan ayaa ugu horrayn waxaa degta beesha Biimaal waxayna ku taallaa dhinaca seeraha qaranka ee magaalada Kismaayo , waxayna magaalada Kismaayo u jirtaa 15 KM oo kaliya .
## Dhoofinta iyo maciishada
Magaalo ugu horrayn beeralayda oo ku taal Dooxada Jubba , dadka deggan Goobweyn waxay inta badan ku tiirsan yihiin dhoofinta beeraha ee magaalada Kismaayo u dhow, sida yaanyada, basasha, iyo qumbaha.

Sannadkii 1974-tii, waxaa deegaanka lagu arkay qaxoonti ku soo qulqulaya oo daba socda abaartii dabadheeraatay (Somali: Abaartii Dabadheer) ee waqooyiga Soomaaliya iyo deegaanka Soomaalida Itoobiya.Qoxootiga waxaa loo soo bandhigay habab kalluumaysi iyo beero marka loo eego hab nololeedkii xoolo-dhaqatada.
## Tixraac
[Dhawaaw Goobweyn - Soomaaliya Ku Soo Dhawoow Goobweyn - Somalia](https://www.youtube.com/watch?v=NsYntxmvrpA
Kusoo)


Goob Weyn, Soomaaliya
Af-Maay

**Af-Maay** ama **Af Maay Maay** waa asalka  afka soomaaliga oo ka mid ah Kushiitik laanta Afro Asiatik . Waxaa badanaa looga hadlaa Soomaaliya iyo meelo ku dhow dhow Itoobiya iyo Kenya . **Luuqada afka maay** ga waxee u qorantahay sida tan.
(Boggung wikipedia weyba gaar ing eya dhigmiyaalk liki dhiki alif Soomaali, weybuwa meel lang welbow abtugaal iyo dhigmsuubis ka kordhiye koro.
Baalakan wikipediyade waxe qaas an ey dhamaan walii af Soomaali ka dhikanyee. Qof kaste aqristee karee wane wal ka bedelee karee dhamaan maqaalyaalke baalakan ka dhikanyee.) 

Hadii lagu fasiro af maxatiri waa sida tan, Boggani wikipedia waxa uu gaar u yahay maqaalada ama qoraalada ku qoran afka soomaaliga. Qof walba wuxuu awoodaa inuu ku qoro uuna aqriyo ama uu dib u habeeyo qoraalada ku qoran boggan. **Af maaygu** waa luuqada koowaad ee dalka soomaaliya lagaga hadlo, waxaana looga hadlaa gobolo farabadan oo uu kamid yahay gobolka Bay, guud ahaan deegaanada uu ka koobanyahay gobolka, waxee sii leedahay lahjado fara badan oo looga hadlo gobolada , Shabeellaha Hoose, Bakool, Gedo,Jubbada Dhexe,Jubbada Hoose,Banaadir iyo meelo ka mid ah deegaanada ismaamulka soomaali galbeed ee itoobiya iyo waqooyi bari ee dalka kenya.
Buur Dhaab

**Buur dhaab** waa buuro kuyaala gobolka Togdheer ee Somaliland.

## Sidoo kale fiiri
*Buuraha Soomaaliya
*Buurta Libaaxley
*Buuraha Oogo

## Tixraac

## Xigasho
*
Wabiga Togdheer

**Webi togdheer**waxa uu dhex maraa gobolka Togdheer ee bariga Somaliland, wabigaan badanaa waa qaleel, oo waxoo u egyahay meel biyo deegaan ah, waana meel ee baabuurta dhax maraan. laakiin waxee biyaha badtaan oo dareeraan markii oo roob xoog badan ka da'o buuraha.Wabigaan waxoo ka soo bilaamaa Buuraha golis, waxoo dhaxmaraa magaalada Burco waxoona ku dhamaadaa bariga gobolka togdheer iyo woqooyiga goboka Sool.
Burjiko

**Burjiko** waa wax cutada lagu karsado.Burjikada waxee ka midtahay Shay dhaqameedka soomaalida.waxaa lagu sameeyaa magaalada Ceelbuur. Burjikada dhuxul aa korka looga shubaa hoosta neh woo ka duleelyahay.
Horseed Media

**Horseed Media** waxaa la asaasey sanadkii 2002, waa mid kamid warbaahinta Soomaaliyeed, waxay leedahay website ay ku xiran yihiin macaamiil kala duwan oo ku sugan dalka gudihiisa iyo dibadiisa.  Xarunteeda u weyn waxay ku taalaa Boosaaso.

## Tixraacyada
Canjeero

* 
* 
**Canjeero** (Af Amxaari: *ənǧära*; ) waa cunto ay cunaan dadka Soomaalida, Itoobiyaanka, wadano badan oo Carabta iyo meelo badan oo caalamka ah. Sida caadiga ah canjeeradu waxay ka mid tahay quraaca qoysas badan oo degan Bariga Afrika. Canjeerada waxaa laga sameeyaa daqiiq, bur iyo milix la khamiiriyay mudo saacado ah, ka dib lagu dubey daawe (bir wareegsan).
Canjeeradu waxay dhaqan ahaan inaga soo gashay wadanka aan jaarka nahay ee Itoobiya oo tan iyo wakhti hore ka ahayd cuntada ugu muhiimsan.

Lahjadaha dadka Soomaalida ee kala duwan ayaa waxay keentay in canjeerada loogu waco magacyo kala duwan. Gobolada Waqooyiga Soomaaliya waxaa loo yaqaanaa *[[Loxoox]]* iyo *[[Kimis]]*.

Canjeerada waxee ka midtahay cuntada lagu sameeyo kushiinka.Canjeerada waxaa soomaalia laga cunaa subax kasto, waxaana lagu cunaa suqaar ama baar iyo dalacbilaash. Sida dhaqanka ah neh waa Saliid Macsaro ama Subak iyo Sonkor iyo Shaax.Canjeerada waa cunto soomaaliya laga isticmaali jiray waqti aad u fog.Waxaa kale oo jirto (Malawaxa) iyo Jabaatiga oo u sameesan sida canjeerada oo kale, laakiin woo ka yaryahay woona ka macaanyahay. Badanaa waxee soomaalida malawaxa isticmaashaa ramadaankii.

=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Sabaayad

**Sabaayad** ama **Kimis** waxaa u maleenaa in ee tahay Muufo ama Malawax waa cunto ee cunaan soomaalida, waxaa loo sameeyay sida canjeerada oo kale, laakiin muufada wee ka butacantahay canjeerada, dhandhanka neh woo ka duwanyahay.
Sabaayada waxaa lagu cunaa maraq, suugo iyo wixii la mid ah.
Cammaara

**Camaaro** waa dagmo ku taal gobolka Mudug waxay ku dhawdahay magalada xarardhere waxay ujirta 80 kiilo mitir dhanka waqooyi waxa badeecada looga keenaa magalada galkacyo iyo sidokale 
MAGAALADA CAASIMADA AH EE MUQDISHO waxayna hoos tagta mamulka galmudug waxaana daga majority beesha Qubeys ee Surre iyo minority Saleeban ee Habargidir’*.

magaalada Camaaro ayaa ah magaalo aad u qaboow cimilo ahaan waxaana

kabaxa qudarta qeybaheeda kala duwan sida "Yaanyada,basasha,baradhada,mooska,cambaha,liinta, 

Waxeeyna ka koobantahay sedex xafadood oo kala ah. 

Xafada jaleeley 

Xafada hirijire 

Xafada godeey  

Waxa sidoo kale ku yaala magalada camaaro gooba caana sida ceelka jiracle, ceel duur, burka xaawa geedi iyo burka macalin cabdi gaab( dugsi) 

**'ganacsatada ugu waa weeyn** 
*xasan shiiq cali aada

== Qoraalka gudaha oo kooban 

●Nabadoonada hadda ee Degmada Camaara

1) Xuseen Diiriye (Bayr)

2) Shiikh maxamed Axmed Carab

3) Aadan maxamed cilmi(xarawo)

4)  cabdinuur cilmi guco (luudi)
==== 5) xasan shiiq cali aadan====


wax cana waxa kaliya ee jiraa  waa geedka cumar cabdillahi

**wax Barashada**

1- Dugsiyo qur'aan oo gaaraya ilaa 15

2- Dugsi Ho0se /dhexe iyo Sare. oo soo saaray ilaa 3 Dufco.

3- Barashada Culuumta Diinta oo Ka socata masaajidda.

**Culamada**

Sheekh C/raxman Axmed Warsame.

Sheekh Xasan Maxamed Cabdi

Sheekh Yuusuf Salad

Sheekh Maxamed Axmed Carab

**Adeeg Caafimaad'''

isbitaalka Guud , Iyo pharmacy  yayaal Gaar loo leeyahay.
#### s
|537
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|andrews
|521
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Durham
|523
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|imperial college cammaara
|570
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Warwick
|509
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Bath
|488
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|university college cammaara
|520
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Exeter
|458
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Lancaster
|445
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Surrey
|416
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Loughborough
|406
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|York
|443
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|East Anglia
|}
* mohamaed ahmed university

#### shaneemooyinka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]
* shaneemo samey
* shaneemo geney
* shinema hodan
* shinema delhi
* shinema aweys 
* shinema wilasha
  Shaleemo Tahliil 
saldhiga booliska oo kuyaalla celka biyaha agteeda
Af-Turki

**Af-Turki** waa luqad looga hadlo wadamo aad u badan, waxaana ku hadlo dad kor u dhaafaayo 83 miliyan oo qof. Dadka ku hadlo afka turkiga waxee u badanyihiin wadanka Turki iyo Waqooyiga Saybrus \ laqada turkiga waa mid kamida luqadaha turkiga ee looyaqaano in ay yihiin ama kasoo jeedaan bah luqeedaka looyaqaano Altis intaa wixii ka horeysay afka turkiga waxaa lagu qorui jiray farta carabiga.waxaana luqadaas u badanaa kalmado kasoo jeeda Faaris iyo carabi.laakiin markii uu lawareegay madaxwaynihii la odhan jiray Mustafa Kemal Atatürk, ayaa labilaabay in lagu qor farta laatiiniga ah  ee maanta loo isticmaalo.

Waxaana lagu qiyaasa dadka kuhadla luqada turkiga inay gaadhayaan ilaa 130 milyan oo ku kala nool in kabadan 15 dal oo caalmka kamida.

* Türkçe
* Türkçe Ahiska
* Türkçe Kiril Alfabesi
Ayaan Xirsi Cali

**Ayaan xirsi cali**  (ku dhalatay Muqdisho 13 Nofeembar 1969) waa mid ka mid ah dadka dunida ugu caansan. waxay tahay qoraa, aqoonyahan iyo siyaasi hore.waa gabar soomaaliyad oo Majeerteen ah, oo heesato dhalashada dalalka Holland iyo Maraykanka, waxaana dhalay aqoonyahankii waynaa ee Xirsi Magan Ciise. Waxay soo caan baxday marka ee ka soo horjeesatay guurka qasabka ah , dil sharafeedka oo dhaqan ka ah dalal ku yaalo aasiya, guurka ilmaha iyo gudniinka gabdhaha. Waxaa ay u ol'olaysa xuquuqda dumarka, ayada oo aasaastay hayaad lagu magacaabo AHA Foundation (ururka AHA) .

Ayaan waxaa dhalay Xirsi Magan Ciise oo ahaa siyaasi iyo bare. Ayaan ayaa ku dhalatay diinta islaamka kadibneh way ka baxday diinta, waxayna noqotay mid aan diin laheen , kadibneh waxay bilaawday in ee diinta islaamka ka soo horjeesato. waxay samaysay qoraallo iyo filimo ka soo horjeeda Diinta Islaamka. Waxyaabha lidka ku ahaa Islaamka ayaa waxaa ugu caansanaa filimka Submission oo ah filim yar ee la sameesay nin lagu magacaabo Theo van Gogh,  (Is-Dullayn), iyo buugeedii *[[Infidel (buug)|Infidel]]* (Gaal), kuwaasoo ka caraysiiyey dadka Islaamka ah, sababyna in kooxo Islaam ahi ugu hanjabaan in la dilayo.

Hanjabaadihii lala beegsaday Ayaan waxay ku khasbeen in ay ku hoos noolaato ilaalo iyo inay ku jirto dhuumaalaysi iyo baxsi ay nafteeda ku badbaadinayso, haseyeeshee waxay dhanka kale kaga kasbatay abaal marino dhowr ah kooxihii fikirkeeda aaminsanaa. Sanadkii 2005 waxaa Ayaan lagu xusay joornaalka *[[Joornaalka Time|Time]]* iyadoo joornaalkaasi ku daray Ina Xirsi Magan liiska 100 qof oo adduunka ugu dhiirranaa waqtigaas.

## Dibadda tixraacyada

* 
*  weblog
* 
*  // American Enterprise Institute 

## Tixraac
Jimmy Wales

**Jimmy Wales** Waxa uu dhashay 7-08- 1966 waa maal qabeen marykan ah waana mid kamida aasaasayaasha waxa looyaqaano Wikipediyaha waxa uu ku dhashay gobolka Alabama ee wadanka marykanka. wax barshaddiisii uulada amaba yaraanta waxa uu kusoo qaatay dugsi gaar ah. waxa uu qaatay shahaadooyinka *Bachelor's Degree* iyo * Master's Degree* ee cilmiga dhaqaalaha .
Dagaal Sokeeye

**Dagaal Sokeeye** waxaa la dhahaa marka ee dagaalamaan koox ka soo wada jeeda hal dal.Sida dagaalada ka socda soomaaliya oo kale.
Yamanta Koonfureed

**Yamanta Koonfureed**(carabi جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية) Waxa ay xad la lahayd wadamada 
Sacuudi Carabiya oo dhanka bari ah iyo waxa kale oo ay xuduud la leedaha wadanka Cumaan iyo wadanka yamanta waqooyi waxa uu wadankani madaxbanaanidiisa qaatay 30-11-1967 waxa uu kamadxbanaanaaday wadanka ingiriiska. isla markiiba yamanta koonfureed waxa ay noqotay dawlad oo waxa ay yeelatay dhidibo adag waxa ay mid noqotay naadigii hanti wadaaga waxa ay ahayd saaxiib aad ugu dhaw dawladii Midowga Sofiyet taas oo keentay in cadaawdi ka dhex abuuranto wadankan iyo jiiraankiisa sida, sucuudiga iyo cumaan iyo yamantii waqooyi. taas oo ku keentay in aanay wax tuukala ah kahelin dawladaha dabeda iyo dawladaha carabta toona. intaas kadib waxaa gudaha yamantii koonfureed ka abuurmay khilaaf gudaha ah taas oo keentay in dagaal sokeeye uu ahalkaas kadhaco. kadib waxa dhacaday in ay lamidoobeen yamantii waqooyi oo ay samaysteen amaba labexeen magaca (Jamhuuriyada Yaman) Madaxweyne Cali Cabdala Saalax ayaa si Qasab ah kusoo Af Jaray Madaxweyne Cali Saalim Al Bayd 1990 kii Waxaana Halkaa ku Idlaaday Jiritaanka Dalkii La Oran Jiray Yamanta Koonfureed ee Xirbimada Ingiriiska ka Qaatay 1967 dii.
Alabama

**Alabama** Waa gobol kamida gobolda Maraykanka.waxa uu kuyaalaa dhanka koonfureed.dhanka waqooyi waxa kaxiga gobolka Tinisii.dhanka barigana waxa kaxiga Gobolka Joorjiya. dhanka koonfurna waxa kaxiga gobolka Florida iyo Gacanka Maksiko.galbeedna waxa kaga toosan gobolka Mississippi. gobolka alabama waa gobolka 30naad ee gobolda Maraykanka marka laeego badka ama masaafada.dadka kunool waxa lagu qiyaasaa ilaa 4.5 milyan oo qof.gobolka Alabama waa gobolda maraykanka ugu dhaqaalha liita waayo waxa uu dhaqaalihiisu ku xidhanyahay beerha kaliya oo malaha wax soosaar lasheego oo dhinaca warshadaha ah. dadka kunooli waa dad reermiyi iyo beeralay u badan waxaanay u badanyihiin dadka cadaanka ah. gobolka Alabama waxa uu leeyahay magac kale oo Naanaysah waana magaca * Yellowhammer*
Fasuul Cabdalla Maxamed

**Faadil Cabdalla Maxamed** (Af-Ingiriis Fazul Abdullah Muhammad,Af-Carabi فاضل عبدالله محمد‎) waxoo ahaa hogaamiyaha ururka Al-Qaacidda u qaabilsanaa Bariga Afrika.Waa ninka dad badan ku laayay safaaradaha Mareykanka oo ku kala yaalaan Kenya iyo Tansaaniya taariikhda marka ee eheed 1998.Ninkaan waxoo cabay dhiig badan oo shacab soomaaliyeed.Waxoo ku dhashtay Moroni, Komoros taariikhda marka ee eheed 25 Diseembar 1974, waxaana lagu dilay meel ee ciidamada ka buuxaan oo la yiraahdo Ex-Koontorool Afgooye oo ku taalo Waqooyi Galbeed]] ee caasimada Muqdisho taariikhda mar ee eheed 8 Juun 2011.Ninkaan jid qaldan oo ku soo leexday asiga oo baabuur watto,markaas aa baarka loo toosiyay asiga mid kale oo al qaacida ka tirsan.

* Al-Shabaab
Sabool

**Sabool** ama **Faqiir** (; Af Carabi: فقر) waa qof aan waxba heesanin. Dadka faqiirka ah ee caalamka ku nooli waa malaayiiin, meelkastana way ku noolyihiin.wadamada ugu faqiirsan caalamka waxee u badanyihiin Afrika iyo aasiya. Jamciyada quruumaha kadhaxaysaa waxa ay faqri ku tilmaamtaa dawlada aan sanadkii qofku helin lacag gaadhaysa 600 oo Dollar.

„Qorniinka Quduuska ah waxay ina baraan inuu Ilaahay mar dhow masaxi doono faqrinimada iyo rafaadka.” „Ilaahay u nixi doono miskiinka iyo kan baahan...Naftooduu ka furan doonaa khiyaano iyo dulmi.”

## Sidoo kale eeg
* Musuqmaasaq
*Rogmashada dabaqada
Dhul Udug

**Dhul Udug** waa dhulkii ee degenaan jireen masaaridii hore. iyo afrikaan dhulkaas waxaas lagu magacaba hada somaliland/putland 2da state waxe hoostagan hada dowlad wenaha somalia.dhulka u dhaxeeyo gacanka cadmeed iyo badda cas.waxaay xariir ganacsi la lahaayeen masar iyo yemen waxaa lagu yaqiinay ineey dhoofiyaan dahab iyo xanjada udgoon ama luubaan African blackwood, ebony, ivory,
waxaay kaloo dhoofin jireen dadka la adoonsado iyo xayawaanka duur joogto oo lagu yaqiinay gobolkan ee masaaridii hore aqoonayahano badan ayaa waxeey xaqiijiyeen in gobolkaas eey lahaayeen dadka la yiraahdo boon
waqtigii dhulkii boonta waxaa lagu macneeyn jiray wadankii udgoonaa ama wadankii ilaaheey meesha saxdaa uu ku yiilay dhulkii boonta waa lagu muransanyahay aqoonyahanada badanaa maanta waxeey rumeeysanyahiin boon ineey ku tiilay koofur bari ee masar in badan ayaa rumeeysan ineey ku tiilay dhul xeebeedka maanta loo yaqaano waqooyiga somalia Djbuti, somaliland io putland iyo xeebta bada cas ee sudan si kastaba ahaatee aqoonyahano kale ayaa tilmaamay ineey boon ku tiilay gacanka carabta waxaa sidoo kale suurto gal ah ineey xaduudihii dhulkaas dabooleen afrika iyo carabta koofureed
a
## Sidoo kale fiiri
*Saldanadii Cadal
*Boqortooyadii Walashma
*Saldanadii Ajuuraan

## Tixraac
Mustacmarka Talyaani Soomaaliya

**Mustacmarada Talyaaniga ee Soomaaliya**, waxaa haystay gumeeystihii Talyaaniga (1861–1946) kasoo biloow 1880s ilaa 1936 waana dhulka hadda loo yaqaan Jamhuuriyadda Soomaaliya. Waxaa xeebaha dalka kasoo dajiyey horkacayeyna Salaadiin kala joogtay Bari iyo mudug gaar ahaan Hobyo, dhulkiina waxaa qabsaday dawladii fashiistaha ahad ee Talyaaniga. Bartamihii 1936, gobolku wuxuu isku bedelay *Dhulkii talyaaniga ee afrikada bari* kaasoo ka mid noqday mid ay xukumaan Imbaraatooriyadii Talyaaniga. Taasina waxay soo gabagaboowday 1941, Xiligii Dagaalkii Labaad ee Aduunka. Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya kadib waxaa la wareegay maamulka Dawladii Biritishka ilaa 1949, taasoo uu maamulku la wareegay Qaramada Midoobay, looguna magacdaray Daakhiliyadii, lana hoos geeyey talyaaniga. Luuliyo 1, 1960, waxaa markii ugu horeysay fariistay Baarlamaankii koowaad ee Jamhuuriyadda Soomaaliya oo uu shir gudoominayey Afhayeenkii Midnimadda, Gudoomiyihii Koowaad KMG ee Baarlamaanka Xorta ah ee Soomaaliya MD. Xaaji Bashiir Ismaaciil Yuusuf, waxuu ku dhawaaqay Midnimadda Soomaaliya, waxaana isla maalintaas la doortay Madaxweynihii ugu horeeyey ee Jamhuuriyadda Soomaaliya oo KMG ah. xiligaas ay modoobeen labadoo gobol ee ay kala xukumayeen ingiriiska iyo talyaaniga Dhulka Biritishka ee Soomaaliya taasoo ay isku noqdeen Jamhuuriyadda Soomaaliya kadibna waxay baadi goob ugaleen sidoo gacantooda laaga soo bixin lahaa gumaysatayaasha kale Sida Faransiiska, Xabashida iyo Kiinyaatiga.

## Gobolada Soomaaliya
Sideeddii gobol ee hore, 
# - Banaadir (Muqdisho)
# - Bari (Boosaaso}
# - Jubbada Sare (Baydhabo)
# - Jubbada Hoose (kismaayo)
# - Hiiraan (Baladweyne)
# - Mudug (Gaalkacyo)
# - togdheer (burco)
# - Woqooyi Galbeed (Hargaysa)

Waxaa kaloo jirtay gobolka Ogaadeenya in uu maamulayey talyaanigu wuxuuna ukala qaybasanaa

# - Wabiga Jassaro (Qallafo))
# - Ogaadeenya (Wardheer)