Af-maldaha

**Afmaldaha** ama afka maldahani Waa Hadal la daboolay, sida uu yahay maahee si kale loo dhigo.

## Macnaha
afmaldaha waa hadal Ay Suugaanyahanadu Inta Badan Adeegsadaan, marka ay cid ammaanayaan amma ay cid dhaliilayaan Iyo Marka Ay Bulshada Aragitidooda U Usoo Bandhigayaan si suugaamaynsan oo aan ahayn si toos ah. 

Afmaldahaneyaashu Waa Hibo Farshaxnimo Ah Oo Ay Maansoyahanadu Hadalka U Dhigaan, Kaasoo Erayada Ay Adeegsanayaan Macnohodii Saxda Ahaa Aanay Soo Gudbinayaan.

Af-Maldahani Wuxuu Kor U Qaadaa Xiiso Galinta Hodantooyada Gabayaaga Iyo Heerka Suugaanta Uu Soo Bandhigaayo.

Af-Maldahu Waa Hadal Oo Hu' la Saaro Oo La Sogordoho, Oo Sidaa Loo Yidhi Aanu Macnihiisu Ahayn Ee Uu Ka Duwan Yahay:-

## Laamaha oo u Kala Baxo Af-maldahu

Ekeeye,Shareere,Buunbuunin,Qofayn,Silansugan,Duurxul,Yamxeero/Dayro,Jeesjees/Quusin(Lagaado), Sarbeeb.

## Sarbeeb

Waa Hadal Maldahan Oo U Jeedo Fog Leh. Waa Hadal Cida Loola Jeedo Aan Si Cad Loogu Abaarin Oo Waxa Kale Lagu Soo Mariyo. Waa Hadal Ay Ku Jirto Aftahnimo Xeel-dheeri Farshaxnimo Falsafadaysan Waa Hadal Iyada Oo Dad Loo La'jeedo Haddan Erayda Weedha La Adeegsanyo Lagu Soo Qaato Shay Kala Oo La Soo Humaag Raacay Oo Kii Saxda ahaa aan Ahayn Ee Loo Jeeday. Waa Hadal Aan Si Toosa Loogu Bandhigin Haddii Cid Lagu Dhaliilayo Ama Lagu Damcsanyahay In Wax Laga Sheego. 

Waa Hadal Duluc Qarsoon Kana Fog Weedha La Isticmaalayay Erayada Ku Jira Iyo Macnaha Muuqda Ee Ay Leeydahay..

## 25 Tusaale

-Gamaan Kiina Badan Faytinow Gobalba Waa Cayne  

-Qaarbaan Ka Gooriyo Ka Goor Godalka Deyneyne  

-Qaar Baan Gadhqaadkan Labbarin Gaabsina U Dhalane. 

-Gabax Lagu Shakaalyow Sengihii Gaabi Oradkiiye 

-Gacalnimo Haddaad Naga Rabtaan Go'aha Noo Doorsha  

-Haddi Kale Sidaa Noo Gasheen Yaa inoo Gudboon 

## Ekeeye

Waa Hadal Maldahan,Oo Labo Shay Iyo Wax Ka Badan Humaag Lagaga Dhexaysiiyo.Mar Walba Labada Humaag Ee La Adeegsanayo Mid Waa La Yaqaan,Midna Waa Mid Aan La Aqoon,Kan Aan La Aqoon Qofkaa Kula Hadalya Ayaa Yaqaan,Ka La Yaqaanna Qofka Dhegeysanaya Ayaa Yaqaan Markaasuu Qofkii Hadlaayey Isugu Xidhiidhiyaa Qofkaa Dhegeysanayey Oo Uu Odhanayaa Ka Aad Taqaano Iyo Ka Aanad Aqoonini Sidaa Ayey Isugu Mid Yihiin.

-Waa Hadal Weedhiisu Ay Ka Koobantahay Afar Qeybood Oo Kala Ah:-

-loo ekee, u ekee,Waxaa ay isga egyihiin amma ay wadaagaan iyo erayada Wax La Isugu Eekeysiiyo Oo Kala Ah:)

-Sida lagumood/lamoodaa, Geddeedii/caynkeedii,Geddediisii/caynkiisii, tahay/lamid ah, u eeg iwm.

-Tusaale Ahan Kolka Aynu Baranayno Qaabka Dhulka Waxa La Yidhaa:- Dhulku Waa Sida Kubada.

-Eekeeyuhu Waa Af-maldaha Xagga Maansada Marka Laga Eego Abwaanad Soomaaliyeed Ay Ugu Adeegi Badan Yihiin...

Tusaal Ahan Maansadii Tiriya Allah Haw Naxaristee Abwaan Cilmi Boodhari Qeyb Ka Mid Soo Qaadanyaa Oo Lahayd....

-Sida Geel Haraadoo Wax Badan Hawdka Miranaayey.

-Oo Horo Lasoo Joojiyoo Kuraygu Heegaayo.

-Oo Hoobay Loo Qaaday Iyo Hadal Walwaaleedka 

-Kolkaa Hodan Tidhaahdaanba Waan Soo Hinqanayaay  lasoco qaybaha  kale ee afmaldahanaha Abwaan abdimalik elmi abdirahman xikmadayste

## Duurxul
Waa Hadal Maldahan Oo U Jeedo Fog Leh. Waa Hadal Cida Loola Jeedo Aan Si Cad Loogu Abaarin Oo Waxa Kale Lagu Soo Mariyo. Waa Hadal Ay Ku Jirto Aftahnimo Xeel-dheeri Farshaxnimo Falsafadaysan Waa Hadal Iyada Oo Dad Loo La’jeedo Haddan Erayda Weedha La Adeegsanyo Lagu Soo Qaato Shay Kala Oo La Soo Hummag Raacay Oo Kii Saxda Ahayn Ee Loo Jeeday..

–Waa Hadal Aan Si Toosa Loogu Bandhigin Haddii Cid Lagu Dhaliilayo Ama Lagu Damcsanyahay In Wax Laga Sheego.

–Waa Hadal Duluc Qarsoon Kana Fog Weedha La Isticmaalayay Erayada Ku Jira Iyo Macnaha Muuqda Ee Ay Leeydahay..

(tusaale)

-Gamaan Kiina Badan Faytinow Gobalba Waa Cayne

–Qaarbaan Ka Gooriyo Ka Goora Godalka Daynaye

–Qaar Baan Gadhqaadkan Labarin Gaabsina U Dhalane.

–Gabax Lagu Shakaalyow Sengihi Gaabi Oradkiiye

–Gacalnimo Haddan Naga Rabtaan Go’aha Noo Doorsha

–Haddi Kale Sidaa Noo Gasheen Yaa inoo Gudboon

## Sillan sugan
Waa hadal ama tix ka kooban ereyo ama weedho iska soo horjeeda ama isku lid ah, macne ahaanna waa hadal isburinaaya.

Tusaale:-
1.	

	Haddaad dhimato geeridu marbay nolosha dhaantaaye

	Dhaqashiyo marbay kaa yihiin dhereggu xaaraane 

	Dheddigaansho waa ceeb inaad dhemedsataa meele.

 2.
	Dhulka waan socdaa

	Waanan dhaafsanee

	Cirku wuu dhowyahay

	Waanu dheeryahaye
 
W/Q: Ayaanle Rashiid Yuusuf.

Yamxeero(Dayro) 

·      Waa hadal ama tix dhaliil ama dhiilo ah. Waa tix ama hadal u badan calaacalka.

·      Mararka qaarna waa hawraar qof lagaga dayrinaayo ama xaalad nololeed, bulsho iwm.

**Tusaale:-**

**1.    ** 

 Gool weyn midii loo qalay ee gogosha loo dhoobay

 Weelkeedu tuu gorof yahay een laguba gaadhaynin

 Min guraar ninkii loo dhigay gobi la’yaabtaaye

 Intaan ciil la’gaw odhan lahaa guur’aan ka la’aado

**2**.

 Surinkii aan joogaba dhulkaan samay ka jeexaye

 Salaadaha suniyo waajibkii waan sahwiyaaye

 Subciskii Quraankiyo digriga seegay waayahane.

W/Q: Ayaanle Rashiid Yuusuf.

**Lagaado (Quusin) :-**

·      Waa hadal ama tix macnihiisu yahay lidkiisa. Waa tix ama hadal tusaale ahaan laga istaagey dhanka wanaaga iyada oo macnaha saxda ah ee loola jeedana ay tahay dhanka xumaanta .

·      Waxaa loo adeegsadaa qof loo qarinaayo dhinaca uu ka liito , waxaana loogu quusiya hab kaftan ah si aannu dareen qaadasho dhab ah u yeelan , waa hab ku digasho ah oo aan haddana qofka si dareen taabad leh hadalka loogu odhanaynin.

**Tusaale:-**

1.    Faadumo hillaac (gabadh madow)

2.    Jaamac dayax (nin madow)

3.    Cabdi qurux (nin foolxun)

**4.    ** 

 Daadunka uu maxamed qabo waan ku diiirsadaye

 Waa lagu digtaa ruux haduu kuu darraan jiraye

 Bal dayaay wadaadkii wakaa sii dabayshadaye

**5.**

 Higlo weeye dulin badan

 Waana hogo kaliileed

 Hongoraha cadceeduu

 Ka hadhgaley qadhaabkii

 Haylaa ka yara kacay

 Hurdana wuu iskaga jiray

 Hillac wax I tus bay tidhi

 Kuye heeliyooy toos

 Iga eeg kor iyo hoos

 Miyaan hoolif mooye

 Hal turxaana leeyahay

 Wax ka sheega haarun

 Halacsiga sarbeebta ah

 Iyadoon ku hawshoon

 Haka yaabin bay tidhi

Huuhaadu digashiyo

 Hab sabaale weeyaan

 Waana leys hundo og yahay.

W/Q: Ayaanle Rashiid Yuusuf.

Qofayn:-

·      Waa hadal ama tix ay suugaanyahannadu ku cabbiraan dareenkooda iyaga oo wax aan caqli lahayn sida dadka oo kale ula hadlaya, waraysanaya, farriin u dhiibaya, iwm.

## Tusaale:-

## 1.

## #  Dugaag baa ku shiray meel

## #  Daawana way lahaayeen

## #  Hal dubaaxa buu helay

## #  Waraabihii dadaalee

## #  Duqa weyn isaga buri

## #  Dabaaxdii u wada dhigay

## #  Waa kii dawrigii Aar

## #  Ku dallagay dhirbaaxada

## #  Inuu dilase  ma ahayn

## #  Wuxuu yidhi dayooy hee

## #  Adna dib u qaroome

## #  Isku wada darsay tidhi

## #  Wuxu yidhi dayooy yaa

## #  Daacadnimada kuu dhigay

## #  Dacawadiina waxay tidhi

## #  Isha cali ninkii dayay

## #  Diginin wawgu filantahay.

W/Q: Ayaanle Rashiid Yuusuf.

Shareere:-

·       Waa heerka ugu sarreeya ee isu  eekaysiinta laba humaag. Waa hadal ama tix lagu mideeyo labo humaag.

## Tusaale:-

## 1.    Cali waa birtii calanka bushrana waa gabadh gaaban

## 2.    Cabdi waa libaax

## 3.     Suubban, waa hooyadeed oo halkan taagan.
 Waa dhagax nafloo hayjadaa dhigay illaahaye

 Waa dhabarka seedaha ku yaal sidigta dhaameeleh

 Dhadhaab adag haddii aanu ka bixin laguma dhaateene.

W/Q: Ayaanle Rashiid Yuusuf.

Buun-Buunin:-

·       Waa hadal ama tix tiro ahaan iyo tayo ahaanba muujineysa wax siddii uu ahaa si ka badan loo sheegay. Waa hadal wax lagu ammaanay , ama tookh iyo gooddi isugu jira.

**Waa tix ama hadal tilmaamaya sida: Muuqaalka, quruxda, qiimaha, kartida, iyo dheefta uu shay waliba leeyahay si ka heer sarreysa in loo soo bandhigay.**

**Tusaale:-**
**1.    ** 

## #  Markay maqan tahay magaalada dhammi

## #  Mugdi weeyoo way madowdee
2.     

## # Aaminaa siraadeey haween waad u sidataaye

## # Sifahaaga nimankii arkay iyo sida laguu umay

## # Ma sahlana warkay keenayeen sud iyo geel woobe

## # Saraar-goddana waalaga hayaa suuradaad tahaye.

 

qofayn waa qayb amma nooc kamida afmaldaha  oo noole amma ma noole kasta oo  aan hadal, laga hadal siinayo