Yaziid bin mucaawiya

**Yaziid bin Mucaawiya bin Abii Sufyaan** (Afka carabiga; ( ***يزيد بن معاوية أبي سفيان''' )'' waa khaliifka labaad ee [[Dowladii Umawiyiinta|Dawladii umawiyiinta]] ee wuxuu xilka haayay [[60H]]\680 ilaa [[64H]]\683, intii uu xilka haayay ayaa waxaa dhacay [[Xasuuqii karbalaa]] ee lagu laayay [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] iyo qaraabada Rasuulka scw, waxaa sidoo kale ciidankiisa baneesteen magaaldii Rasuulka scw [[Madiina Al-Munawara|Madiina Al-munwara]] boob xun ayeena ka geesteen, arimahaan oo dhan waxey ugu reebeen Yaziid magac xumi muslimiinta dhexdooda''.''





== Noloshiisa hore ==
Wuxuu ku dhashay Yaziid baadiyaha [[Shaam]] [[26H]] halkaas oo hooyadii [[Meysuun binti bajdal|Meysuun binti Bajdal]] ku laabatay kadib markii ay kala tageen aabihiis [[Mucawiya|Mucaawiye]], Yaziid wuxuu ku sugnaa baadiyaha labo sano, kadib aabihiis [[Mucaawiye]] oo xiligaas ahaa gudoomiyaha [[Shaam]] ayaa keenay [[Dimishiq]], waxa uuna ku dadaalay waxbarida wiilkiis, aqoonyahano iyo culumo aqoon dheer u leh nasabka iyo dhacdooyinkii [[carabta]] ee hore, wuxuu jeclaa aabihiis inuu keeno wiilkiis Yaziid fadhiyada uu la yeelanyo wafdiyada [[carabta]] soo uga kororsado khibradiisa siyaadsadeed ugana faaido xikmado.

=== Go'doomintii koowaad ee Qusdandiiniya ===
Sanadkii 49H wuxuu [[Mucawiya|Mucaawiya]] bilaabay diyaarinta ciidan weyn oo ku duula [[Istanbuul|Qusdandiiniya]] caasimada Ruum, wxa uuna hogaamiye uga dhigay ciidanka wiilkiis Yaziid, ciidanka waxaa qeyb ka ahaa saxaabo badan sida [[Cabdullaahi bin Cabbaas]], [[Cabdulaahi bin cumar|Cabdullaahi bin Cumar]], iyo [[Abuu ayuub al-ansaari|Abuu ayuub Al-Ansaari]], ciidanka muslimiinta markii ay gaareen Qusdandiiniya waxey ka go'doomiyeen dhulka iyo bada , Cabdulaahi bin qeys ayaa weeraray doomaha Ruum wuuna burburiyay wuxuu qabsaday ciidankii saarnaa, Yaziid oo rabay inay daciifaan Ruum ayaa ku hor dilay ciidankii laga soo qabtay, balse sidaas kuma jabin Ruum oo waxey kaga fal celiyeen weerarka muslimiinta [[dabka gariiga]] oo saameyn xun ku yeelatay hor u socodka ciidanka muslimiinta, dagaalka dhexdiis waxaa xanuunsaday Abuu ayuub al-ansaari, sakaraadka ayaa u yimid wuxuu ka dalbay Yaziid in lagu aaso meesha ugu dhaw cadawga, Yaziid wuxuu fuliyay dardaarankiisa waxa uuna ku aasay afafka hore ee dhufeyska Qusdandiiniya, waxey keentay xaagaaga daran iyo gurmadka oo cuslaaday fogaanta dhulka iyo yaraanta nafaqada inay ciidanka muslimiinta joojiyaan go'doonka Qusdandiiniya.  

=== u magacaabista jagada khilaafada ===
Khaliif [[Mucawiya|Mucaawiya]] bilaawgiisa hore ma ahayn inuu ku fakaraayay Yaziid inuu ka dhigo Khaliifka badalaayo balse markii ay dhinteen waaweynka [[saxaabada]] gaar ahaan [[Xasan|Xasan bin Cali]], wuxuu garwaaqsaday wiilkiis Yaziid khilaafada inuu u sharaxo asigoo u arkaayay inuu ka horeeyo ilmaha saxaabada kale madaama uu yahay Qof ku soo dhax jiray siyaasada si fiicana u fahansan.

wuxuu magaalooyinka ka qaaday beycada Yaziid, dadka reer [[Xijaas]] waxaa qaadacay beycada [[Cabdulaahi bin zubeyr|ibni Zubeyr]], [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]], [[Cabdiraxmaan bin Abuu bakar|Cabdi raxmaan bin Abuu bakar]] , [[Cabdulaahi bin cumar|ibni Cumar]] iyo [[Cabdullaahi bin Cabbaas|ibni Cabaas]] . [[Mucawiya|Mucaawiye]] waxa uu soo aaday [[Cumro|cimro]] ka dib wuxuu la kulmay dadkii beycada ka soo horjeeday si gooni ayuu u la hadlay waxa uuna siiyay digniin, waxaa ugu darnaa [[Cabdi raxmaan bin Abuu bakar]] oo ku sifeeyay inay tahay jidka [[Kisraa|Kisra]] iyo [[Qeysar]], [[Cabdulaahi bin cumar|ibni Cumar]] oo hadalkiisa jilcanaa ayaa dhahay "H''adey dadka wada raacaan aniga waa la baayctamaa''".

Waxaa [[Dimishiq]] yimid wafdiyo ka kala socda gobolada kuwaas oo beycada yeziid u socday, wafdigii [[Basra]] waxaa horkacaayay [[Axnaf bin Qeys]], [[Mucawiya|Mucaawiya]] ayaa la kulansiiyay Yaziid kadib wuu ka wareestay wuxuu dhahay [[Axnaf bin Qeys|Axnaf]] "''Hadaa been sheegno ilaahay baa ka baqeynaa, hadaa run sheegno adinkaa niiga baqeynaa, adigaana iga og habeenkiis iyo maalintiis, sirtiis iyo daahirkiis, galidiis iyo bixidiis, waana ogtahay waxaa la rabtid, anaga waa nii maqleynaa waana nii adeeceynaa idinkana umada u nasteexeeya''".

== Khilaafadiisa ==
Wuxuu dhintay [[Mucawiya|Mucaawiya]] bisha [[Rajab]] sanadii [[60H]] waxaana ku tukaday [[Daxaak bin Qeys]], wiilkiisa Yaziid wuu ka maqnaa magaalada [[Dimishiq]] markuu dhimanaayay aabihiis, si dhaqsi ah ayuuna ku yimid waxaana lagu dhawaaqay inuu yahay khaliifka cusub dadka ayaana la mubaayacoodeyn, sidoo kale beycada waxaa looga qaaday gobolada [[Ciraaq]], [[Xijaas]], iyo [[Masar]]. 

Wuxuu soo guuriyay taariikhyahanka ibni jariir dardaaran uu Mucaawiya uga tagay wiilkiis kaas oo ahaa "''Wiilkeeyow waan kaa kaafiyay howlaha iyo ragga wax walbana waa kuu diyaarshay, waxaase ka baqaa inay kuugu la doodaan arinkaan afar qof; Xuseen bin Cali, Cabdiraxmaan bin Abii Bakar, Cabdulaahi bin Cumar iyo Cabdulaahi bin Zubeyr, horta ibni Cumar waa nin cibaado ay jilcisay haduuna cid kale soo harin wuu ku raacaa, Xuseen reer Ciraaq ka tagi maayaan ilaa ay ka soo bixiyaan, haduu kugu soo baxo oo ka adkaatid iska cafi wuxuu lee yahay qaraabonimo dhaw iyo xaq weyn, Cabdi Raxmaan waa nin dhaadhaajiya dadka hami kalana ma lahan aa ka ahayn naago iyo dheel, balse kan sidii libaaxii kuugu fadhiya oo dawacada camal kuu qiyaanaya waa ibni zubeyr hadaa qabato oo fursad ku hesho cad cad u jarjar"''  

Yaziid wuxuu u qoray gudoomiyaha Madiina Waliid bin Cutba waraaq uu ku ogeysiinayo dhimashada aabihiis iyo inuu xukunka la wareegay, wuxuu ku dhahay waraaqda "''<big>Qabo Xuseen, Cabdullaahi bin Cumar, iyo Cabdullaahi bin Zubeyr si aad uga qaado beycada. U dhaqan si aad u adag oo aanay fursad u helin inay wax ku qabtaan ka hor beycada</big>''"  

Goor habeen ah ayee waraaqda u timid Waliid, waxa uuna la tashaday Marwaan oo u soo jeediyay in Ibn zubayr iyo Xuseen lagu qasbo beycada isla cawanimo maadaama ay khatar yihiin, halka Ibni Cumar laga daayo isaga oo aan wax khatar ah gelin. Xuseen waxa uu ka jawaabay u yeedhistii Waliid, isaga oo la kulmay Waliid iyo Marwaan kulan gaar ah oo ay wada yeesheen, waxaana loo sheegay geerida Mucaawiya iyo khilaafada wiilkiis Yaziid. Markii laga dalbay beycada Xuseen waxa uu ku jawaabay in daacadnimadiisa oo la sheego aanay ku filnayn, wuxuuna soo jeediyay in beycada looga qaado meel fagaare ah. Waliid wuu aqbalay, laakiin [[Marwaan bin Xakam|Marwaan]] waxa uu ku adkaystay in Xuseen la xidho ilaa uu ka caddeeyo daacadnimo. Xuseen ayaa canaantay Marwaan oo ka tagay. Isla markii uu Xuseen ka baxay, Marwaan waxa uu la dardaarmay Waliid, kaas oo isna qiil uga dhigay diidmadiisa inuu waxyeeleeyo Xuseen isagoo ka duulaya xidhiidhka dhow ee uu la leeyahay Nabi Muxamad. Dhanka Ibni Zubeyr isaga kama uusan jawaabin u yeedhistii oo wuxuu u dhoofay Makka habeennimo. Waliid wuxuu ka daba diray siddeetan nin oo fardooley ah, wuuse baxsaday. Xuseen isna waxa uu aaday Makka wax yar ka dib, isaga oo aan wax beyco ah siin Yaziid. 

[[Cabdulaahi bin cumar|ibni Cumar]] markuu maqlay khilaafada Yaziid wuxuu dhahay "''Haduu kheyr yahay waan ku raali noqonay Haduu balaayo yahay waan ku sabreyna''a" [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen bin Cali]] iyo [[Cabdulaahi bin zubeyr|Cabdulaahi bin Zubeyr]] si cad u diiday khilaafada Yaziid waxeyna aadeen [[Makka]] ka dib cadaadis ay kala kulmeyn talyaha [[Madiina Al-munawara|Madiina]], 

== Dilka Xuseen ==
[[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] intuu [[Makka]] joogay waxaa u timid waraaqo ka socotay reer [[Ciraaq]] oo ugu yeerayaan [[Khilaafada Islaamka|khilaafada]], [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] wuxuu diray ina adeerkiis [[Muslim bin Caqiil]] si uu u soo qiimeeyo xaalada [[Ciraaq]], [[Muslim bin Caqiil|Muslim]] wuxuu ku soo wargaliyay [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] taageerada baahsan uu ku leeyahay [[Ciraaq]], intaas ka dib Xuseen wuxuu go'aansaday inuu aado [[Ciraaq]], [[Saxaabi|Saxaabo]] badan oo ka mid yihiin [[Cabdulaahi bin cumar|ibni Cumar]] iyo [[Cabdullaahi bin Cabbaas|ibni Cabaas]] ayaa isku dayay [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] inay uga digaan [[Ciraaq]] laakin ma uusan dhageysan, [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] waxa uu ka tagay [[Makka]] asaga oo wehliyaan qaar badan oo ahalkiis iyo qaraabadiis.

Yaziid asaga wuxuu si dhaw ula socday dhaqdhaqaaqa reer [[Ciraaq]] iyo [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]], waxa uu baddelay gudoomiyaha [[Kuufa]] [[Nucmaan bin Bashiir]] asigoo baddalkiis keenay [[Cubeydilaahi bin ziyaad|Cubeydilahi bin Ziyaad]] oo ahaa nin adadag, taarikhyahanka Baladri  wuxuu sheegay inuu Yaziid u qoray [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] "''<big>Waxaa I soo gaartay in reer Kuufa ay u qoreen Xuseen inuu u soo galo, haddana wuu ka soo baxay Makka isagoo ku soo jeedo, magaaladaada ayaa lugu saliday magaalooyinka intoodii kale, maalmahaaga ayaana maalmaha looga saliday ee hadaa dishid waa kaas, hadii kale nasabkaaga cubeyd baa ku noqoni iska ilaali inuu kaa fakado</big>''"  

[[Cubeydilaahi bin ziyaad|Ibni ziyaad]] wuxuu geliyay reer [[Kuufa]] caburin handadaad ayuuna u jeediyay, markiiba waxaa ka kala yaacay [[Muslim bin Caqiil]] taageerayaashiisa waxaana lagu dhigay gacanta goob fagaaro ah ayaana lagu dilay asaga iyo [[Haani bin Curwa]] oo ka mid ahaa dadkii soo dhaweeyay [[Ciraaq]], 

[[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] markuu [[Kuufa]] ku soo dhawaaday ayuu ogaaday waxa ka soo cusboonaaday [[Ciraaq]] iyo in la dilay [[Muslim bin Caqiil]], aad ayuu uga murugooday wuxuu jeclaystay inuu aado Yaziid oo la hishiiyo, waxa ka soo hor baxay Xur bin Zeyd iyo kun askari oo xaga [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] ka socdaan, wuxuu yiri Xur bin Zayd "Aniga ''dagaalkaaga lee ma farin, kaliya waxaa leey faray inaa kaa tagin ilaa Kuufa kaa galiyo, hadaa diidid waxaad qaadaa wado Kuufa aa ku galineynin Madiina na kugu celineynin''"  [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] wuxuu ku qasbanaaday inuu ka leexdo wadadii uu ku socday, ciidanka Xur ayaana ahaay kuwa dhinaciisa socda, markii uu ka gaaray [[Karbalaa]] waxaa ka hor yimd ciidan kale oo [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] soo diray kuwaas oo gaaraya 4 kun, Cumar bin Sacad ayaana madax ka ahaa, Xuseen waxa uu u sheegay Cumar bin Sacad [[Kuufa]] inuu u yimid dalab xaga dadkeyda ah asigoona la wadaagay waraaqihii soo gaaray , waxa uuna dalbaday sedex midkood in loo yeelo: 

* In laga tago oo dhufeysyada jihaadka aado

* In laga tago oo Yaziid xagiisa aado

* In laga tago oo meshuu ka yimid ku laabto
Cumar bin Sacad wuu ogolaaday dalabka [[Xuseen Bin Cali Bin Abii Daalib|Xuseen]] balse [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni Ziyaad]] kuma qancin waxa uuna ku adkeestay inuu xukunkiisa ku soo dago, arintaasi oo Xuseen ka biyo diiday.

Subaxnimo [[Jimco]] ah 10 ka [[Muxarram]] [[61H]] ayee dagaal isku diyaaryeen Xuseen iyo asxaabtiis oo ahaay 32 fardooleey ah iyo 40 lugleey ah , waxaa ka soo raacay ciidanka [[kuufa]] 30 qofood oo ku juro Xur bin Yaziid kuwaas oo dhahayn «''wiilka ay Nabiga scw gabadhiisa dhashay aa sedex walax nii soo bandhigay midna maka aqbali weyseen''».

[[Cumar bin Sacad bin Abii Waqaas|Cumar]] iyo ciidankiisa waxay u diideen Xuseen biyaha, waxayna ku rusheeyeen gamuuno, ragii la socday Xuseen ayaa ahaay mid mid inay u soo baxayaan oo la dilaayo, ilaa dhamaantood laga wada dilay uu soo haray Xuseen kaligiisa, cidna way ku dhiiran weysay dilkiisa, [[Shamir bin Dii Jowshin]] oo ka mid ahaa talyaasha ciidanka Cumar ayaa ku qeyliyay ciidanka oo faray inay dilaan, waxey la dhaceen gamuuno markii dambe nin la yiraahdo Sinaan bin Anas ayaa madaxa ka gooyay .

Khowli bin Yaziid ayaa qaaday madaxa oo [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] u geeyay, Wuxuu ahaay [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] sida Bukhaariga ku xusan madaxa oo weel ku jiro inuu qoryeenayo , intaas ka dib waa leysku khilaafay [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] madaxa ma [[Shaam]] buu u diray mise.

Xuseen waxaa lala dilay 72 qof oo ahaayeen ragii la socday, waxaana ka mid ahaa Ahlubeydkiisa wiilashiisa Caliga weyn, Cabdullaahi radiic, walaalihiisa: Cabaas, Cabdulaahi, Jacfar iyo Cusmaan, ilmaha walaalkiis [[Xasan]]: Qaasim Abuu Bakar iyo Cabdulaahi, Reer Caqiil: Jacfar bin Caqiil, Cabdiraxmaan bin Caqiil iyo Cabdulaahi iyo Muxamad oo ilmo Muslim bin Caqiil ah, ilmo [[Cabdulaahi bin jacfar]]: Coon iyo Muxamad . [[Cali Zeyn Al-Caabidiin]] wuu ka badbaaday dilka sababtoo ah wuu xanuunsanaa.

Dumarkii la socday Xuseen iyo caruurtii waxaa la geeyay [[Kuufa]], [[Cubeydilaahi bin ziyaad|ibni ziyaad]] ayaana u diray [[Shaam]] Yaziid agtiisa, sida uu xusay [[ibni Kasiir]] Yaziid wuxuu u la dhaqmay si wanaagsan, reerkiisa ayaana la qeybsaday murugada sedex bari oo marti ku ahaayeen , laakin waxaa jira dhanka kale riwaayado sheegaya [[Yaziid bin mucaawiya|Yaziid]] inuu sidii dad la qafaashay oo kale u la dhaqmay silsiladana ku xiray , si kastaba ha ahaatee [[Yaziid bin mucaawiya|Yaziid]] markii dambe waxa uu u diray [[Madiina Al-munawara|Madiina]], [[Nucmaan bin Bashiir]] ayuuna faray inuu la jiro   

== Kacdoona reer Madiina ==
Wuxuu ahaay talyihii magaalada [[Madiina Al-munawara|Madiina]] inuu wafdi dadka deegaanka ah u diray [[Dimishiq]] sanadii [[62H]], wafdigaan ayaa markii ay ku soo laabteen  Madiina waxey dhaleeceeyeen Yaziid ayagoona xusay inuusan tukan iyo khamriga inuu cabo waxeyna ugu baaqeen dadkooda inay ka baxaan daacadiisa, ka dib waxey dadkii go'doomiyeen Umawiyiintii ku sugnaay Madiina waxaana madax u ahaay reer Madiina rag ay ka mid yihiin [[Cabdulaahi bin Xandala]], [[Cabdulaahi bin Mudiic|ibni Mudiic]] iyo Macqil bin Sanaan

Yaziid wuxuu ka soo diray [[Shaam]] ciidan faro badan uu hogaaminayay [[Muslim bin Cuqba]], waxaana dhex maray ayaga iyo reer [[Madiina Al-munawara|Madiina]] dagaalkii Al-Xarra ee looga adkaaday dadkii deegaanka, [[Muslim bin Cuqba|Muslim]] iyo ciidankiisa waxey baneysataan [[Madiina Al-munawara|Madiina]] sedex bari oo ka wadeyn boob iyo dil, kadibna intii hartay waxa ay ka qaadeyn beyco cusb iyo inuu Yaziid soo doono ka yeesho, 

[[Muslim bin Cuqba|Muslim]] waxa uu ciidankiisa la sii aaday [[Makka]] oo [[Cabdulaahi bin zubeyr|ibni zubeyr]] ku sugnaay balse jidka ayuu ku sii dhintay seddex beri kadib, waxaana ciidanka sii hogaamiyay [[Xusayn bin Numeyr]] .

== Mucaaradnimada Cabdul bin Zubeyr ==
[[Cabdulaahi bin zubeyr|Ibni Zubeyr]] wuxuu horey uga soo horjeestay waagii Mucaawiya beycada Yaziid, markii ayse khilaafada soo gaartay Yaziid wuxuu ibni Zubeyr aaday [[Makka]] oo gabaad ka dhigtay heer loogu yeeray "***Kii magan galay beydka**'" wuxuuna ka bilaabay dhaqdhaqaaqyo iyo kacdoon ilaa uu ka saaray magaalada shaqaalihii Umawiyiinta misna wuxuu jabiyay ciidamo uu soo diray gudoomiyaha Madiina, Yaziid wuxuu ku dhaartay in loo keeno ibni Zubeyr isagoo silsiladeysan wuxuuna faray ciidankii Muslim inay u jaheystaan Makka markey ka soo dhamaadaan Madiina.  

Ciidanka Umawiyiinta waxey soo gaareen Makka bilaawga sanadkii 64H, waxeyna go'doomiyeen 64 maalin, khawaarijta Yamaama uu Najda Al-Xanafi hor kacaayay ayaa qeyb kala ahaa Ibni zubeyr difaacida Makka, manjaniiqyo ayaa ku dhacay Makka, waxaa gubatay Kacbada, waxaa soo gaaray ciidaanka Ibni zubeyr qasaaro xoogan qaar badan oo dadkii ka ag dhawaa Ibni zubeyr ayaa dhintay, sida labadiisa walaal Mundir iyo Abuu Bakar  sidoo kale Miswar bin Makhrama , aydoo xaalada sidaas ugu xun tahay ayaa waxaa soo gaaray horaanta Maalmadoone geerida Yaziid, talyaha Umawiyiinta Xusayn bin Numeyr ayaana ka dalbay Ibni Zubeyr inay kulmaan, wuxuu kala hadlay khilaafada iyo ciidankiisa inuu safkiisa ku daro kadibna ay aadaan Shaam, laakin Ibni zubeyr wuu diiday  wuxuuna u arkay ciidankaan inay dhiig galeen, wuxuu u u sheegay inuusan aadeyn Shaam balse wuxuu ka dalabay Xusayn inuu asiga Shaam uga qaado dadka beycada, Xusayn ayaa ku baraarujiyay inay jiri karaan Umawiyiin badan oo khilaafada dalbato kuwaas oo waaneyn dad taageera .

## Dhimashadiisa
Wuxuu ku dhintay Yaziid tuulada Xowraan 15 ka Mowliid sanadkii 64H oo ku beegan 11 ka Nofeember 683. 

## Aragtiyada muslimiinta ee ku aadan shaqsiyada Yaziid
Shaqsiyada Yaziid waxey ahayd mid muran badan ka jiro muslimiinta dhaxdood, qolo aad ugu fogaatay oo ku tilmaantay xitaa gaal Alla rumeysaneyn inuu ahaa, qolo kalana waxey ku sheegeen faasiq inuu ahaa oo khamriga caba salaadna aa tukan,  si guud magac fiican kuma lahan muslimiinta dhexdood, wuxuu yiri imaamu Dahabi "*Wuxuu ahaa Yaziid Naasibi kakan oo ma naxa eh maandooriyaha isticmaala munkarkana sameeya, wuxuu ku bilaawday dawladiisa dilka Xuseen wuxuuna ku dhameysaty Dhacadadii Xarra, dadka ayaa naceen Allana uma barakeeyn cimrigiisa*".

Arinta ku saabsan lacnadiisa waxey ahayd mawduuc ay in badan ka doodeyn culumada suniga, culumo badan sida Al-Gazaali, ibni Xajar heytami iyo ibni Salaax waxey ku tageen inaa la ogoleyn in la naclado maadaama uu yahay qof Muslim ah, muslimna lama ogola in la naclado, waxey ku doodeen inaa la xaqiijin karin Xuseen in lagu dilay amarka Yaziid sidoo kale hadii ayba dhacday xitaa waa qof Muslim ah dambi galay laga yaabee tawbad inuu ku dhintay , dhanka kale culumo ay ka mid yihiin Abuu Xaniifa, Sacdu-ddiin Taftaazi iyo ibni jawzi ayaa baneeyay lacnadiisa, xitaa shiiqaan dambe wuxuu ka qoray kitaab gaar ah xumaanta Yaziid wuxuuna ku cadeeyay inay waajib tahay lacnadiisa . Shiicada agtooda wax khilaaf kagama jira Yaziid inuu ahaa faasiq khamri cab ah masuulna ka ahaa dilka Xuseen iyo gubashada kacbada iyo gumaadka reer Madiina . 

## Xigasho