Farshaxan Soomaali

::*Kani waa maqaal ku saabsan farshaxanka Soomaalida. Qoraalo kale fiiri [[farshaxan]].

*'Farshaxanka Soomaalida*' (; ) waa [[farshaxan]]ka [[dhaqan]] ee dadka [[Soomaali]]da ah; taasi ooy ka mid tahay [[Sawir|sawirgacmeedka]], [[Cunto Soomaali|shaxda]], [[suugaan]]ta, [[Fanka Soomaalida|fanka]], farshaxanta, habaynta iyo soo bandhiga [[hees|heesaha Soomaalida]], [[ruwaayad]]aha, [[majaajilo]]oyinka u dhaqanka ah [[dadka Soomaalida]] ah meelkasta ooy joogaan, gaar ahaan inta ku dhaqan [[Bariga Afrika]].
Guud ahaan, dhaqanka Soomaalidu waa haybada iyo sharafta u gaarka ah bulsho weynta [[Soomaali]]da meel kastooy caalamka kaga dhaqan yihiin. Sidoo kale, dadka ku hadla [[Af Soomaali]]ga waxay leeyihiin [[fan iyo suugaan]] aad u heersareeya, qani ku ah aqoon iyo xirfad qoto dheer. In kastoo fanka maanta jira yahay mid aad u da' yar wuxuu leeyahay waaxyo iyo noocyo aad u badan. Kuwaasi waxaa ka mid ah [[qaaci|heesaha qaaciga]], [[qaraami]]ga, heesaha jaaska, [[ruwaayad]]aha, [[majaajilo]]yinka, [[filim]]aanta, bandhigyada fanka, qoob-ka-ciyaarka iyo guud ahaan madadaalada ku baxda luuqada [[Soomaaliga]].

Dhaqanka Soomaalidu waa mid soo jireen ahaa kaasi oo jiilal badan iska dhaxleen. Sida taariikhyahanadu sheegeen wuxuu asal ahaan ka sameeysmay nolosha maalinle iyo xidhiidhka bulshada Soomaalidu la sameeysay bulshooyinka jaarka ah (deriska) iyo cilaaqaadka ganacsi iyo waxbarasho ee deegaanada fogfog. Sidoo kale dhaqanka Soomaalidu wuxuu in badan ku salaysan yahay diinta [[Islaam]]ka oo dadka Soomaalida intooda u badan aaminsan yihiin.

=Sharaxaad=
==Hordhac==

Dhulka Soomaalya waxaa uu ahaa mid dadku degan yihiin inka badan 10,000 sano [[C.H|Ciise Hortii]], wakhtigaasi oo dadku intooda u badan ahaayeen duurgaleen dhaqda beeraha iyo xoolaha. 
Sidaasi ay tahay waxaa jirtay xadaar tartiib isku soo taraysay; oo waxaa la sheegay in dadkaasi ay lahaayeen xidhiidhyo ganacsi xoolaha iyo dhirta ah; iyo weliba cilaaqaad xog dheer oo ku salaysan maamul iyo horumar. 

Si kastaba ha ahaatee, xadaaradihii ugu horeeyay waxaa ka mid ah [[Farshaxan Soomaali|farshaxanka]], beeraha, xoolo-dhaqashada iyo maamulo yaryar oo ku salaysan beelo ama deegaan. Deegaanka [[Laas Geel]] oo ah meel u dhow magaalada [[Hargeysa]], waqooyigalbeed Soomaaliya waxaa uu ka mid yahay taariikhda qadiimiga ah, waxaana lagu qiyaasay in uu farshaxankaasi jiro ilaa 5,000 sano. 
==Dhaqanka==

Dhaqanka Soomaalidu waa mid soo jireen ahaa mudo aad u dheer, kaasi oo saameyn badan ku leedahay [[bad|dadka baxaarida]] ah ee iskaga gooshi jirtey deegaano badan. Tusaale ahaan, [[Cunto Soomaali]]du waxay salka ku heeysaa meelo badan oo caalamka ah; waxaana ku jira noocyo badan oo laga keenay wadanada jaarka ah sida [[Carab]]ta, [[Bariga Dhexe]] iyo meelo kale oo [[Aasiya]] ah.

==Habka Fanka==

Sida caalamka qiray, dhaqanka Soomaalidu wuxuu qani ku yahay fanka iyo suugaanta. Samayska midhaha fanka ayaa ah mid aad u cajiib badan. Waxaanu fanku inta badan ka turjumaa nolosha iyo Waayaha Bulshada. Dhinaca kale heesaha Af Soomaaligu waa kuwo ka duwan caalamka dhan. Aslakooda waxay heesuhu u dhacaan hab *jiidjiid* isku xidhan ah. Dadka [[qurbe|ajaanib]]ka ah marka ugu horeeysa maqla heeso Soomaaliga waxay ku khaldaan kuwa [[Itoobiya]], [[Suudaan]] ama [[Carab]]ta, laakiin Waxaa markaaba lagu garan karaa laxanka iyo habka ay u dhacayso heesta. Heesaha Waxaa sameeya dhowr nooc oo dad ah, kuwaasi waxaa ka mid ah [[abwaan]]ka, [[laxan]]miistaha, [[fanaan]]ka.

Inta ugu badan heesaha waxaa loo garaacaa qalab kala duwan, sida [[kaban]]ka, [[durbaan]]ka, [[turunbo|turunbada]]. Laakiin wakhtiyadan dambe waxaa inta badan caan ah [[biyaano]]da. 

Si kastaba ha ahaate, deegaanada Koonfurta Soomaaliya iyo meelaha u dhow xeebaha waxaa caan ka ah noocyo kale oo heeso Soomaali ah. Kuwaasi Waxaa ka mida:

*Qalabka la tumo: *narso, mokhoddon iyo masoondhe* (durbaan aad u wayn), *reeme, jabbu iyi yoome* (durbaano yaryar); 
*Qalabka la afuufo: *malkad iyi siinbaar*, *sumaari*, *fuugwo* *buun, muufe iyo gees-goodir*; 
*Qalab shanqadha: *shagal* (qalab biro la isku garaacayo), *shanbaal* (alwaax la tumayo), *shunuuf*, *tenegyo*, 
*Noocyo kale: *shareero*, *kinaandha*, *madhuube*, iyo *seese*.

=Taariikh=

Guud ahaan heesaha aan maanta naqaano ee [[Af Soomaali]]ga lagu qaado waxay soo bilaabmeen 1930meeyihii. Taas macnaheedu ma ahan in dadka Soomaalida heesta aqoonin wixii ka horeeyay 1930kii, laakiin Waxaa wakhtigan bilaabmey heesaha leh [[muusig]]a, [[kaban]]ka, [[durmaan]]ka, [[turunbo|turunbada]] iyo wixii la mid ah. 

Heesaha la qaadi jiray ka soo biloow 1930meeyihii ilaa laga soo gaadho 1970kii waxaa sida guud loo yaqaanaa [[qaraami]], halka kuwa wakhtiyadii 70aadki ka dambeyay isla markaana kaban loo garaacayo loo yaqaano [[qaaci]].

=Noocyada=
Fanka Soomaalida waxaa ku jira noocyo badan, kuwaasi waxaa ugu caansan: [[qaraami]]ga, [[qaaci]]ga, jaaska, saarka, ruwaayada, majaajilada, filimaanta iyo wixii la halmaala.
Waxa hubaal ah in qofkasta ku khalkhalayo farqiga qaaci iyo qaraami. Qaacigu waa nooc ka mid ah heesaha kuwaasi oo la qaado ayadoo ([[fanaan]]ku) fadhiyo, loo garaaco sida badan [[kaban]] iyo sacab kali ah, laakiin qaarkood lagu daro [[durmaan]] ama [[narso]] iyo [[turunbo]]. Si taasi ka duwan, qaraamiga Waxaa la garaacaya noocyo badan oo qalabka muusig ah, fanaaniintu way taagan yihiin ciyaarayaan (isruxayaan) ama way fadhiyaan.

==Qaaciga==

Qaacigu waa nooc ka mid ah [[hees|heesaha Soomaalida]] taasi oo leh dhandhan ka duwan noocyada kale ee [[Suugaan]]ta. Qaacigu waa hees caadi ah oo loo tumayo [[kaban]] ama [[gitaar]], [[durbaan]] iyo [[sacab]] kali ah. Mararka qaar waxaa [[muusig]]a qaaciga lagu daraa [[turunbo]]. Heesaha qaacigu waa kuwo degan, dhandhan fiican leh, oo inta ugu badan si sahlan loo sameeyo.

Fanka Soomaalida waxaa in badan ku jira heeso qaaci ah oo la sameeyay wakhtiyo la baashaalayo.

===Heesaha Qaaciga Caanka===
Heesaha hoos ku xusan waa kuwo dhowr jeer oo kala duwan la qaaday. Waxaa laga yaaba inaad aragtey heesta oo leh muusig ama la soo cusboonaysiiyay. Kuwa aan halkan ku soo bandhigay waa nooc qaaci ah.
**Maandeeq iyo Daa'uud, heesta Daalo 
**[http://masuul.com/hees/a/ahmed-mooge-liibaan_waayaha-aduun.html Axmed Mooge, Waayaha Aduunka]

**Heesta Kabuldheh  wada qaadan Hibo Nuura iyo Saalax Qaasim

=Shakhsiyaad Caanka=

*Maxamed Saleebaan Tubeec

=Qoraalo La Xidhiidha=
*Heeso Soomaali
*gitaar
*turunbo
*narso
*durbaan
*biyaano
*gabay
*hees
*laxan
*muusiga
*qaaci
*qaraami
=Muuqaalka=
*Fiirogaar: halkan laguma soo bandhigayo dhamaan fanaaniinta, sawiraantani waa qaar ka mid ah bulshada fanka Soomaalida*


File:Hibo Nuura.jpg|Hibo Nuura
File:Cabdi-Tahliil.jpg|Tahliil

File:Xasan.jpg|Xasan Aaden Samatar
File:Falisahd4.png|Falis
File:Saadoaliw1.jpg|Saado Cali Warsame
File:Aar maanta.jpg|Aar Maanta



=Tixraac=
*
*Ministry of Information and National Guidance, Mogadishu, Somalia (1974). Somali Culture and Folklore
*Mukhtar, Mohamed Haji (2003) Historical Dictionary of Somalia. Scarecrow Press.  ISBN 0-8108-4344-7 
*Puchowski, Douglas (2013). The Concise Garland Encyclopedia of World Music, Volume 1. Routledge, ISBN 9781136095702   

=Linkiyo Banaanka=

* Bclub19
* Markacadey 
* Somali Music
* Interview About Somali Music
* Sawiraan Kabanka Soomaalida iyo Masa 
* Oud Cafe
* shanqadha kabanka

=Tixraac=