open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dacawo

::*Boga "[[Dawaco]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Dacawo** (; ) (sidoo kale loo yaqaano **[[Dawaco]]**) waa xayawaan hilibcun iyo dhircun taasi oo ka tirsan naasleyda. Sida caadiga ah, dacawadu waxay le'eg tahay eyga inkastoo qaarkood kaba xajmi iyo jidh weyn yihiin, halka kuwo kale ka yaryar yihiin.

## Muuqaalo
 
Rød ræv (Vulpes vulpes).jpg
Vulpes_vulpes_pups.jpg
FoxInHighPark.JPG
Urban fox and rabbit.jpg

## Sidoo kale fiiri
*Ay
*Yey

## Xigasho
Lamadegaan la mood

**Lamadegaan la mood** (; ) waa nooc ka mid ah cimilada deegaanada hella roob aad u yar sanadkii, kuwaasi oo ka baxaan noocyo kooban oo dhir ah.

## Lamadegaanka

**Lamadegaan** (; ) (sidoo kale loo yaqaano **Saxare**) waa deegaan aan lahayn biyo iyo dhir; isla markaana leh heerkul aad u kulul wakhtiga maalintii iyo qaboow daran habeenkii. Lamadegaanku waa meelo aad ugu yar yahay roobku taasi oo keentay biyo la'aan daran iyo abaaro joogto ah. In kastoo ay ku kala duwan yihiin bixitaanka dhirtu aad ayay ugu yar tahay ama kamaba jirto ayaa la odhan karaa deegaanada saxaraha ah; sababta ugu weeynina waa biyo la'aanta ka jirta lamadegaanka. Af Soomaali ahaan ereyga "lamadegaan" (*Lama-Degaan*) wuxuu ka turjumayaa deegaano aan la degi karin ama nolosha dadka iyo xoolaha taageeri karin. Ereyga "Saxare" waxaa laga soo xigtay luuqada Carabiga, waana la micno ereyga Lamadegaan.
In ku dhow hal meel sadex meelood (1/3) oo ah oogada dhulka ayaa ah lamadegaan ama saxare-lamood (badh-lamadegaan; "semi desert"). Dhulkaasi waxaa ka mid ah xataa cidhifyada aduunka (Cidhifka Waqooyi iyo Cidhifka Koonfur) halkaasi oo leh roob aad u yar, mararka qaarna looguba yeedho "Lamadegaanka Qaboow". Saxaraha waxaa lagu kala soocaa ayadoo la fiirinayo xadiga roob ee meeshaas ka da'a, heerkulka ay gaadho, waxyaabaha sababey saxaranimada deegaankaasi iyo meesha uu dhaco dhulkaasi juquraafi ahaan.
Carada saxaraha inta ugu badan waa mid bataax ah oo ka kooban budo iyo boodh, sababtoo ah marka heerkul aad u sareeya oo kuleyl badan iyo hawo awood badani isku hesho carada ayaa waxay keentaa in burubur toos ah ku dhaco dhismaha caradaasi, taasi oo inta badan ka dhigta mid bataax iyo boodh ka samaysan.

Guud ahaan inkastoo ay kooban tahay nolosha ka jirta deegaanada lamadegaanka ah waxay u baahan tahay la qabsiimo khaas ah si eey ugu sii noolaadaan nolosha adag ee saxaraha. Tusaale ahaan, dhirta ka baxda lamadegaanku waa mid caleemo yaryar (mararka qaar aan lahayn wax caleen ah) si u yaraato biyo-baxa geedahaasi. Sidoo kale xayawaanada ku dhaqan saxaraha, sida geela oo kale, waa kuwo leh dhogor badan oo ka difaacda kuleylka iyo qaboowga daran, xubno gaar ah oo u keeydiya biyaha, lugo balaadhan oo u suurtogeliya dhex socodka bataaxa saxaraha, awood adkeysi badan oo gaajada iyo haraadka ah. 
Dadka iyo duunyada ku dhaqan lamadegaanku waxay in mudo ah ku jireen nolol adag. Maadaama biyaha iyo dhirtu ku yartahay ayaa waxaa khasab noqotey ineey bulshooyinka ku dhaqan saxaruhu noqdaan kuwo reer guuraa ah si ay u helaan daaqsiimo iyo waraab ay noolaadaan iyaga iyo xoolohoodu.

## Lamadegaan la moodka kulul

Lamadegaan la mood cimilo kulul leh (juquraafi ahaan loo yaqaano: "BSh") waxaa laga helaa deegaanada waxyar ka baxsan dhulbadheha. Cimilada deegaanadan waxaa lagu yaqaana kuleyl saa'id ah, mararka qaar xadka dhaafa, gaar ahaan wakhtiga gu'ga iyo jawi diiran wakhtiga jiilaalka.

## Lamadegaan la moodka qaboow
 

Lamadegaan la mood cimilo qaboow leh (juquraafi ahaan loo yaqaano: "BSk") waxaa laga helaa deegaanada cimilada qaboow leh. Cimilada noocan ah waxaa lagu yaqaanaa badhtamaha qaaradaha ka fog biyaha.

## Sidoo kale fiiri
* Cimilo
* Jawi
* Lamadegaan

=Tixraac=
Aagga Dhaqaalaha Soomaaliya

**[[Aagga Dhaqaalaha]] ee [[Soomaaliya]]**  oo ah 830,389 km2 ee Badweynta Hindiya. waana masaafo dhan 200 mayl-badeed xarriiqa asaasiga ah, taasoo ku dherersan dhul-badeed lagu qiyaasay. Sida uu qabo xeelka tirsigiisu yahay L. 37 kaas oo soo baxay 1972, Aagga dhaqaale ee u madax bannaan.

## Sharciyadda
### Xeer Lambar. 37 ee ku saabsan dhul-badeedka iyo dekadaha

### Xeerka Badaha ee heshiiskii badaha qaramada midoobay

### Xeerka [[Baddacas|Badda]] Soomaaliya

## Xadayn

## Wax soo saarka dabiiciga

## Eeg sidoo kale
*Juqraafiga Soomaaliya
*Dhaqanka Soomaaliya
*Beeraha Soomaaliya
*Dastuurka Soomaaliya

## References

## External links
*Proclamation by the President of the Federal Republic of Somalia
*Table of Somali Laws Relevant to Maritime Law Enforcement
Maamulgoboleedka Soomaaliya

Sida sharciga ah wadanka Soomaaliya wuxuu u qeybsamaa 18 gobol Labo ka mid waxay ku taala SSC-Khatumo; iyo labo dhexda Puntland; inta kale waxay uu kala baxa dhowr maamulgoboleed sida gobolada waqooyi-bari iyo badhtamaha ay gacanta ku hayso Puntland.
Intaasi waxaa dheer, tiro kale oo maamulgoboleedyo ah ayaa ka jira koonfurta iyo waqooyiga wadanka. Waxaa ka mid ah: Galmudug, Jubaland iyo tiro kale oo cusub. 

Si kastaba ha ahaatee, dhamaan maamulgoboleedyada waxaa laga rabaa ineey qeyb ka noqdaan Dawladda federaalka Soomaaliya, taasi oo wakhti xaadirkan u xilsaartey Baarlamaanka Federaalka inuu sameeyo isla markaana soo xaqiijiyo xuduudaha saxda ah ee maamulgoboleedyada ka jira wadanka Soomaaliya.

## Maamul Goboleedyada

## Xigasho

## Tixraac iyo Linkiyo
*Administrative map of Zeila District
*
Juqraafiga Soomaaliya

Soomaaliya waa dal dhaca bariga qaaradda Afrika ee aagga loo yaqaan Geeska Afrika. Waxa ay xad-wadaag ka yihiin Yemen dhanka Gacanka Cadmeed, waxaa sidoo kale bari ka xigta Badweynta Hindiya dhanka galbeedna waxa ka xiga Itoobiya iyo Jabuuti koonfur galbeedna waxaa ka xiga Kiinya. Soomaaliya waa midda dhanka bare ee ugu fog Afrika, bedkeedu wuxuu gaarayaa 637,540 kiiloomitir labajibbaaran.
## Meesha iyo bedka

Soomaaliya waxay dhacdaa bariga fog ee qaaradda afrika taasoo u muuqaal eg qaabka ay u samaysanyahay geeska wayiyisha kaasoo ku badan qaaradda afrika sidaa daraadeed waxaa loogu magacdaray geeska afrika. waxay soomaaliya ku fidsantahay inta u dhaxeysa loolka 10 waqooyi dhigta 49 bari. wuxuu gaarayaa bedka Soomaaliya 637,657 kiiloomitir iskuwareeg ah waxaa ka mid ah 10,320 kiiloomitir iskuwareeg ah waxay biyaha ka hayaan ilaa 1.6% ee bedeka guud ee dalka waxay waxyar uun ka yartahay gobolka Texas ee maraykanka. Sidoo kale waxay Soomaaliya leedahay xuduud barri ah oo dhererkeedu gaaraya 2,340 km ee kala berta dhammaan Jabuuti masaafo dhan 58 kiiloometer, Itoobiya masaafo dhan 1,600 kiiloomiter iyo Kiinya masaafo dhan 682 km, sidaa daraadeed Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer guud ahaan qaaradda Afrika, iyadoo gaareesya xeebta Soomaaliya dhererkeeda  3,025 kiiloomitir ; dhul badeedka Soomaaliya wuxuu gaarayaa ilaa  200 Mayl Bad gudaha Badweynta Hindiya.

## Qaabka dhulka

## Bey'ada

## Cimilada

## Tixraax
Noolaha aan qatar ku jirin

**Noolaha aan qatar ku jirin** (; ) waa koox noole ah kuwaasi oo Ururka Ilaalada Nolosha Dabiiciga ee Caalamka (International Union for Conservation of Nature) ku qiimeeyeen in aanay halis ama khatar ku jirin noloshooda iyo jiritaanka.
Sida caadiga ah, marnaba koox noole ah laguma dari karo xayndaabka noolaha aan khatarta ku jirin ilaa lagu sameeyo daraasad qoto dheer, taasi oo lagu ogaanayo bulshada noolahaas, tafiiranka iyo aayaha uu yeelan karo. 

## Sidoo kale fiiri
*Noole
*Xayawaan

## Tixraac
Gobolka Marmara

**Carriga Marmara** Waa mid ka mid ah toddoba aag juqraafi, ee dhacda woqooyi galbeed Turkiga waxa uu gaarayaa bedkeedu 67,000 Kilomitir labajibbaaran.
Wadarta guud ee dadka ee carriga marmara in ka badan 23 Malyan sida uu qabo tirakoobkii dhacay 2009. Waxa ay ku hormartay dhanka warshadaha, Ganacsiga, Dalxiiska, Beeraha iyo hurumarintooda.
Dhaqdhaqaaqa warshadaha oo ugu badan carriga marmara. Waxyaabaha ugu muhiimsan oo ay soo saaraan warshadaha: Dhig ka mid ah farsamada baabuurta, Bariha kala duwan, Cunada la farsameeyay, labiska  diyaarka ah Shamiintada waxyaabaha kiimikada iyo Xaanshiyaha, Sifeenta Batroolka.

## Degmooyinka

Degmooyinta guud ahaan isku celcelis Carriga Marmara:

* Degmada Edirne
* Degmada Istanbuul
* Degmada Kırklareli
* Degmada Kocaeli
* Degmada Tekirdağ
* Degmada Yalova

Degmooyinka sida guud ee carriga Marmara :

* Degmada Balıkesir
* Degmada Bilecik
* Degmada Bursa
* Degmada Çanakkale
* Degmada Sakarya

Degmooyin qayb ahaan uga tirsan Carriga Marmara:

* Degmada Bolu
* Degmada Düzce
* Degmada Eskişehir
* Degmada Manisa

**Kuwa xeebaha leh waxa ka mid ah** :

* Istanbuul

## Tirakoobka Dadka

* Istanbuul    13.304.000
* Bursa        2.979.234
* Kocaeli      1.561.000
* Tekirdağ    1.276.347
* Sakarya        893.000
* Tekirdağ       691.549
* Çanakkale      464.975
* Edirne         402.606
* Kırklarelir     328.461
* Bilecik        216.475
* Yalova         213.908

### Qaybo ka mid ah dadka Carriga Marmara
* Osmangazi  791.000
* Yıldırım   625.000
* Nilüfer    301.000
* İnegöl     275.895
* Kağıthane  345.239
* Tuzla      525.520
* Gebze      301.400
* Bandırma   137.000
* Çorlu      259.000
* Çerkezköy  165.000
* Lüleburgaz 105.000
* Körfez     130.000
* Derince    125.000
* Gölcük     138.000
* Darıca     152.000
* Gemlik     100.975
* Mustafakemalpaşa 101.890
* Çayırova   91.000
* Kartepe    95.000

## Juqraafiga

Juqraafiga Marmara waa mid kala jaad ah, iyada oo ku taalla xeeb ay ku dhawyhiin Jasiirado ...  Waxa ay ka haysataa bed weyn buuraha loo yaqaan Istaar. ee u dhow xudduudda Bulgaariya.

### Cimilada

### Buuraha

### Hawdka

### Webiyada iyo badaha

## Tixraac
Siyaasadda Turkiga

Turkiga waa dal dimoqraadi ah oo matalaad leh dhanka Baarlamaanka. Ilaa xilliyadii la aasaasay Jamhuuriyadda sanaddii 1923, Turkiga waxaa laga dhigay mid lagag daydo cilmaaniyadda. Waxaa dalka haga dastuurka turkiga. Asiga ayaana xaddida shruucda aasaasiga ah ee fulinta Turkiga waa dal leh Dawlad dhexe oo qura.

## sido kale fiiri

* Turkey

## Tixraaca
Weerarkii Gagida Diyaaradaha Ataturki 2016

-->
}}
Waa weerar argagaxiso oo 28 Juun 2016 ka dhacay garoonka diyaaradaha ugu weyn dalka Turkiga ee Istanbul Atatürk Airport, waxaa Ku dhintay in ka badan 40 qof oo ay Ku jiraan 3dii dhagarqabe ee ka danbeysay fal dembiyeedkaasi.

## Tixraac
Tuncay Şanlı

**Tuncay Şanlı** Waa laacib u dhashay wadanka Turkey oo ciyaaraha ka fariistay hadda waxaa uu kaaliye tababare ka yahay Xulka Qaranka Turkiga.
## Tixraac
Diyaarada Turkiga

**Diyaarada Turkish** (; ; ) waa shirkad diyaaradeed oo xarunteeda ku taalo Garoonka Dayuuradaha Caalamiga ee Atatürk Airport ee magaalada Istanbul. Diyaaradaan waxee shaqadeeda bilaabatay 1933di, maantana diyaaradaan waxee ka shaqeesaa wadamada kor u dhaafaya 115 dal oo ku kala yaala qaaradaha Afrika, Aasiya, Ameerika iyo qaaradda Yurub. Turkish Airlines waa mid ka mida ah diyaaradaha ugu waaweyn uguna koboca badan dhamaan shirkadaha dayuuradaha dunida, waana shirkada kaliya oo caalami ah oo ka hawlgasha Garoonka Diyaaradaha Muqdisho.
## Tixraac
Gegada Diyaarada Istanbul Atatürk

**Istanbul Atatürk Airport** () Waa Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ee magaalada Istanbul ee dalka Turkiga. waxaana astaan u ah .

## Tixraac
Pegasus Airlines

**Pegasus Airlines** waa shirkad diyaaradeed oo xarunteeda ku taalo Garoonka Dayuuradaha Caalamiga ee Sabiha Gökçen ee ku yaal bariga magaalada Istanbul. Diyaaradaan waxee shaqadeeda bilaabatay 1990kii.
## Tixraac
Dollarka Maraykanka

**Dollarka Maraykanka  ** () (Astaanta: **[[Dollar |$]]**;  koodhka caalami: **USD**; sidoo kale loo soo gaabiyo:  **US$** loo yaqaano **dollar**, **U.S. dollar**, ama **American dollar**) waa lacagta dowliga ah ee wadana Maraykanka iyo dhamaan deegaanada ay ka taliso dowladaasi .  

Dollarka Mareykanka (calaamad: $; code: USD; sidoo kale waxaa loo soo gaabiyey US $ oo loo yaqaan USD, Dollar Dollar, ama Dollar Mareykanka) waa lacagta rasmiga ah ee Mareykanka iyo dhulalka qotoda dheer ee Dastuurka Maraykanka tan iyo 1792 Ujeedooyinka ugu badan ee la taaban karo, waxa loo qaybiyaa 100 qaybood oo yar (¢), laakiin marmar ayaa loo qaybiyaa 1000 miro (₥) ujeedooyin xisaabeed. Lacagta waraaqaha wareegsani waxay ka kooban tahay Fikradaha Kaydka ee Fedaraalka ah ee lagu calaamadiyay dollarka Maraykanka (12 USC § 418).

Laga soo bilaabo ganaaxii 1971 oo ah beddelka lacagta caddaanka ah ee lacagta caddaanka ah ee metal kasta, Qiimaha Maraykanku waa lacag, xaqiiqda, lacagta fiatka Sida ugu badan ee loo isticmaalo macaamilada caalamiga ah, dollarka Mareykanka waa lacagta aasaasiga ah ee adduunka. Dhowr waddan ayaa u adeegsanaya lacagtooda rasmiga ah, iyo kuwa kale oo badani waa lacagta lacagta lagu leeyahay. Marka laga reebo Maraykanka, waxaa sidoo kale loo isticmaalaa lacagta kaliya ee ka jirta laba Ingiriis oo dibadda ah ee Kariibiyaanka ah: British Virgin Islands iyo Turks iyo Caicos Islands. Dhowr waddan ayaa isticmaala Foomamka Kaydka Federaalka ee loogu talagalay lacagta waraaqaha, iyagoo wali ku biirin kara lacagta, ama sidoo kale lacagta doolarka Mareykanka (sida Sacagawea ama doolarka madaxweynaha). Laga soo bilaabo Sibteembar 20, 2017, waxaa jiray qiyaastii $ 1.58 trillion oo wareeg ah, taas oo $ 1.53 trillion ay ku jirtay waraaqaha kaydka federaalka ($ 50 bilyan oo kale ayaa ku jirta qaabka lacagta).

## Sidoo kale fiiri
*Lacag
*Dollar
*Banki
*Xawaalad
## Tixraac
Boqortooyadii Darawiish

**Boqortooyada Daraawiish** ama **Dawlada Daraawiish**  waxa asalkeeda lahaa Qabaa'ilka isaaq(; ) waxay ahayaayeen saxiix-diidayaasha boqortooyada Diiriye Guure ee magangalka diiday ee dhulka SSC-Khatumo. Halabuurkeed waxaa lahaa waraaqda iclaanta  aaya ka talinta uu qorey Emiirka ee ahaa Sayid ina Abdulle Xasan, oo dhulka Ciid-Nugaal dawlad nooc gumeysi-diid ah ku faafiyey Dareemocaddo oo jiray 1895kii ilaa 1920gii, dhulkii beelaha Reer-Darawiish, 
 deegaano ka mid ah beelaha saxiix-la'aan, heshiis-la'aan ama balanqaad-la'aan ahaa dhanka gumeysiga, iyo meelaha ay ku dhaqan yihiin. Ismaamulkan waxaa aasaaskiisa lahaa bulshada Reer-Darawiish iyo Sayid Maxamed Cabdulle Xassan, oo ahaa hogaamiye diineed, abaanduulihii ciidamada Daraawiishta, hogaamiye bulsho iyo gabayaa caan ka ahaa geyiga Soomaaliyeed oo dhan. Diiriye Guure wuxuu ahaa boqorka Dhulbahante iyo boqorka Darawiish.

## Hordhac
Dowladii boqortooyada ee Daraawiishtu waxay halgan xornimo doon ah la galeen dhamaan gumeystihii dhulka joogay wakhtigaasi oo ugu horeeyay Ingiriis oo heystay gobolada Waqooyiga iyo Talyaaniga oo ka ariminayay gobolada koonfureed. After a quarter of a century of holding the British at bay, the Dervishes were finally defeated in 1920.
Xarunta daraawiish wuxuu ku yaali jirey waqooyada dhulbaxsinta, gar ahaan Buuhoodle (1897), Taleex (1910) iyo Jidali (1920). Waxay waliba ahayd dhaqdhaqaaq oo horjeeday gumeysiga dawladaha reer Galbeed. Hoogaamiyaha ciidanka Daraawiish wuxuu ahaa Ismaaciil Mire. Abaanduulkii guud ee Darwiish na wuxuu ahaa Ismaaciil Mire. Dhiirigelinka bulshada Darwiish na wuxuu ahaa Ismaaciil Mire. Ismaamulkan waxaa aasaaskiisa lahaa Sayid Maxamed Cabdulle Xassan, oo ahaa madaxa qusuusiga iyo madaxa dawlada. 

## Caasimadda
Caasimadda koowaad waxay ahayd Dareema Caddo, Buuhoodle; ta labaad na Buuhoodle, Qoob Fardood (1896 ilaa 1899). Caasimadda labaad waxay ahayd Lassader (1900 ilaa 1904). Caasimadda saddexaad ee dirir ah, waxay ahayd Halin (1908 ilaa 1909). Caasimadda afaraad waxay ahayd Taaleex (1910 ilaa 1920).

## Dilkii Corfield
Corfield waxaa dilay Xirsi Cartan Boos.

## Heshiiskii Illig
Heshiiskii Illig waxay dhacday 1905kii.

## Kooxaha

*Garaad
*Sayyidate

## Sawirro

## Asalka

## Sidoo kale fiiri
*Saldanadii Cadal
*Boqortooyadii Walashma
*Saldanadii Ajuuraan

## Tixraac
Volkan Demirel

**Volkan Demirel** (; Dhashay 27 October 1981) waa cayaaryahan booskiisu yahay Gool Hayye una dhashay wadanka Turkiga, wuxuuna hadda u ciyaaraa kooxda Fenerbahçe Istanbul.
Yalova

**Yalova** (; ) Waa magaalo ku taalo wuqooyi-Galbeed dalka Turkiga gaar ahaan Bariga Badda Marmara, Yalova waxaa ku nool inka badan boqolkun oo qof, waxayna 100km dhanka koonfureed ka xigta caasimadda Istanbul.
## Muuqaalka

Yalova-Sudüşen2.jpg
Yalova Market.jpg
Ataturk and Fethi Okyar.jpg

## Magaalooyinka la mataanka ah
Magaalooyinka Kayseri ay mataanka latahay waxaa ka mid ah:

## Sidoo Kale Fiiri
*Istanbuul
*Adana
*Ankara
*Antalya
*Bursa
*Edirne
*Eskişehir
*Gaziantep
*Gebze
*Kayseri
*Konya
*İzmir
*İzmit
*Mersin
*Samsun
*Trabzon
*Yalova
## Tixraac
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Hoos waxaa ku xusan **diwaanka [[caasimad]]aha iyo magaalooyinka ku yaala wadanka [[Soomaaliya]]**.
-_-__-_-_-__-_—_-_-_-_-_-_-_-_-_-__-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-__-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_:.

*Aadan Yabaal
*Afurur
*Caabudwaaq
*Cadaado
*Afgooye_*
*Afmadow_*
*Alol Lamma(Gad)
*kamsuuma
*Number 50_*
*Buulo mareer
*Baydhabo
*Balcad_*
*Baalade
*Ballidagaruen
*balanballe
*Bandiiradley
*Baraawe_*
*Bardhere
*Beled Xaawo
*Beledweyne
*Belhanhumei
*Buq aqable
*Boholgaras
*Boosaaso_*
*Bu'aale
*Bur Saalax
*Burane
*Burgaban_*
*Burtinle
*Burdhubo_*
*Buurhakaba
*Buurweyn_*
*Camaaran_*              
*Ceelbuur_*
*Ceeldheer_*
*Cadale_*
*Ceel-Baraf
*Caadley
*Cadadley
*Ceel Huur_*
*Ceel Cali
*ceel cado
*Colgula
*Daharro
*Dalweyn
*Dhamasa
*Dhuusamarreeb
*Diinsoor
*Docol
*Doolow
*Duulin Maaxato
*Elgaimeddo
*Elguriasamo
*Eyl_*
*Faddhitehele
*Gabaa
*Galcad*(**Governer’s**)*
*Galinsoor
*Gaalkacyo
*Gaacan
*Garbahaarreey
*Garoowe
*Godaalo
*Goldogob
*Gosoweyna
*Guriel
*Haangale
*Habo
*Xaafuun
*Xidda
*Xarardheere
*Hobyo
*Xudur
*Jamaame_*
*Jariban
*Juurile
*Jilib
*Jowhar_*
*Jiingada
*Jiifyarey
*Jilyaale
*Kulanxagay
*Kismayo
*Karin Bari_*
*Lanwaley
*Lazkibohol
*Luugudeey
*Luuq
*Leego
*Mukayle 
*Mahas
*Matabaan
*Mahadaay Weyn_*
*Masagawaa
*Miir taqwa
*Merca_*
*Mogadishu_*_*
*Qandala_*
*Qardho_*
*Qaan Dhoole
*Qansax dheere
*Qeedi Haan
*Qoryale
*Qoryoley
*Qosoltire                                        * shalambood
*Rako Raaxo_*
*Ras Kamboni
*Rigomane
*Roox_*
*Ruun Nirgood
*Sarcade
*Sarmanyo_*
*Sheekh
*Tile
*Turdho_*
*Waaciye
*Wajid
*Warsheikh 
*warshiikh_*
*Wisil
*Wobxo_*
*Yalho_*
*Ufayn_*
*Tiyeegloow
*Dolindooli-Bay

## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool

## Xigasho
*National Geospatial-Intelligence Agency - Geographical areas in Somalia

## Tixraac
Alol Lamma Gad

**Alol Lamma Gad** waa tuulo dhacda koonfurgalbeed Gobolka Baay ee wadanka Soomaaliya. Waxaa lagu qiyaasay in tuuladan u dhowdahay magaalada Buurhakaba.

## Xigahso

## Tixraac
*Administrative map of Bay Region - Buur Hakaba District
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool

Halkan waxaa ku soo ururinaynaa **liiska caasimadaha iyo magaalooyinka wadanka [[Soomaaliya]] ayadoo loo fiirinayo bulshada**. Sida lagu sheegay tirokoob sanadkii 2012ka, wadanka Soomaaliya waxaa ku dhaqan dad tiradoodu gaadhaysao ilaa 10,085,648 oo qof. 

Sidoo kale, tirokoob madaxbanaan oo la sameeyay sanadkii 1992kii ayaa waxaa la xisaabiyay magaalooyinka leh bulsho ku dhaqan oo tiradoodu ka badan tahay 2,000, ayadoo isla wakhtigaasi la tirokoobayay bulshada guud ee gobolada iyo wadanka oo dhan. T

## Liiska Magaalooyinka

## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Xigasho
*Somalia Cities 
*Magaalooyinka oo dhan
## Tixraac
Beyra

**Beyra** waa magaalo yar oo ku taala waqooyiga gobolka Mudug ee wadanka Soomaaliya. Sida caadiga ah waxay magaaladani dhacdaa meel u dhaxaysa Galdogob iyo Gaalkacyo, waxayna hoos tegtaa maamulka Puntland.
## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Xigasho
*Beyra, Somalia
*Administrative map of Mudug
*Climate of Beyra
*Satellite images of Beyra

*Cagaaran
## Tixraac
Tolga Zengin

**Tolga Zengin** (Hopa, Octobar 10, 1983) Waa Gool Hayyaha kooxda kubadda cagta ee Beşiktaş. Horey wuxuu soo noqday gool hayyaha Xulka Qaranka Dalka Turkiga, sidoo kale wuxuu waqti dheer (*in ka badan sideed sano*) usoo ciyaaray kooxda kubadda cagta ee Trabzonspor ee ka dhisan magaalada Trabzon ee wuqooyi bari dalka Turkiga.
## Tixraac
Saldanadii Hobyo

**Saldanadda Hobyo** (, ), sidoo kale loo yaqaanay **Saldanadii Obbiya**, waxay ahayd boqortooyo Soomaali qarnigii 19aad ka jirtey deegaanada waqooyibari ilaa badhtamaha wadanka Soomaaliya, taasi oo markii dambe awoodeedu gaadhay ilaa bariga wadanka Itoobiya.
Boqortooyadan waxaa aasaasey 1870kii nin la odhan jirey Yusuf Ali Kenadid, kaasi oo ilma-adeer ahaayeen boqorkii wakhtigaasi xukumayay Saldanadii Majeerteenka, Cusmaan Maxamuud.

## Hoogaamiye

*Yusuf Kenadid
*Cali Kenadid
*Cismaan Kenadid

## Sidoo kale fiiri
*Saldanadii Cadal
*Saldanadii Warsangali
*Cismaan Yuusuf Keenadiid
## Xigasho
*Aasaaska boqortinimo
## Tixraac
Dhulka Ilaalada Somaliland

**Dhulka Ilaalada Somaliland** (; sida dowliga ah loo yaqaanay "**Dhulka Ilaalada Somaliland ee Gacanta ku heyso Talyaaniga**") wuxuu ahaa Deegaan Ilaliso Qarama Midoobay kaasi oo maanta ku beegan waqooyibari, badhtamaha iyo koonfurta wadanka Soomaaliya. Deegaankani waxaa gacanta ku hayay wadanka Talyaaniga laga soo bilaabo 1950 ilaa 1960.

## Sidoo kale fiiri
*British Somaliland
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya
*Soomaaliweyn
## Xigasho
*Wakhtiyadii Gumaystaha
## Tixraac
Aagga Dhaqaalaha

Aagga Dhaqaalaha  oo laga soo gaabiyo  waa dhul lagula leeyahay, laakiin dalku dhaqaale ahaan masuul ka yahay oo khayraadka ku jira ka faa'iidaysan karo ama kala bixi karo. Dalka xeebta leh ma xannibi karo maraakiibta halkaas maraysa ama diyaarahada dul maraya. Waa aag aad maamulkiisa masuul ka tahay, khayraadkiisana kala bixi kartid, laakiin waa meel lagula leeyahay. Sida uu qabo xeerka badaha waa meel ay Fiiloyinka (cable) iyo tuubooyin ay gashan karaan dalalka kale.
Mayl-badeed

**Mayl-badeed** waa halbeeg dherer. una dhigma qayaastii daqiiqad xagaleed ee ka mid ah loolka ee ku qotama dhigaha. Mayl-badeedku ka mid maaha halbeegyada habka caalimiga ah, laakiin adeegsigiisa ayaa caan ku ah badmarid meel kasta jooga ee gaadiidka badda iyo duulimaadyada. Waxaa la adeegsadaa Mayl-badeed sidoo kale xeerka caalamiga iyo heshiisyo, gaar ahaan arrimaha ku saabsan biyaha caalamiga. Waxaa la adeegsadaa gunud qiyaasta xawaaraha hadba mayl-badadeed, iyadoo uu mayl-badeedku saacaddii la mid yahay guttin.

## Qiyaas
Qiyaas Mayl-badeed hadba halbeeg caalami ah: 1 Mayl-badeed = 1,852 Kiilomitir sida dhabta ah.

## U rogis
Hal Mayl-badeed waxa uu la mid yahay:
* 1,852 Kiilomitir.(sugan)
* 1.150779 Mayl. (sugan: 57,875\50,292 mayl)
* 2,025.372 Yaardi. (sugan: 2,315,000\1,143 Yaardi)
* 6,076.1155 Cag. (Sugan: 2,315,000\381 Cag)

## Xogta

## Link dibadda ah
* Website u roga Kiilomitir iyo Mayl-badeed
Sulaalada Walashma

**Sulaalada Walashma** () waxay ahayd Sulaalad Somaliyeed oo Muslim ahaa taasi oo ka talin jirtey Geeska Afrika 1197-1577. Sida lagu sheegay buugaag wakhti hore la qoray, waxay maamuli jireen Saldanadii Awfat iyo Barr Sa'ad al Din kuwaasi oo uga talin jirey dhulka maanta loo yaqaano Soomaalya, Jabuuti, Itoobiya, Eretareya iyo Suudaan.

## Asalka
Boqorkii ugu horeeyey ee boqortooyadu waxu ahaa Cumar Walasma. Sheekh Yusuf al Kawneyn oo loo yaqaano Aw Barkhadle ayaa ka mid ah awoowayaashisii. Abtirsiintiisa waxaa lagu qoray kutub badan oo mid ka mid ah la odhan jiray "Tarik al Muluk" : *<small>"Cumar ibn Dunya'xuur ibn Axmed ibn Maxamed ibn Xameed ibn Maxamuud ibn Yusuf Barkhadle.."</small>*
Sida qabiilada somaliyeed intooda badan, reer Walashma waxay ku abtirsiin jireen Akil ibn Abi Dhaalib waxayna ahaayeen Banuu Xaashem. Qowmiyadda Argobbada iyo Hararida ee Itoobiya ku nool oo Xabeshida kamid ah ayaa sheegata boqortooyada Walashma balse taariikhyahannadu waxay dhawaan ogaadeen in uusan jirin wax xiriir ah oo ka dhexeeya dadka reer Awfat berigi dhexe iyo dadka Xabeshida. 

## Luuqada
Boqorradii Walashma waxay ku hadli jireen Af Carabiga iyo Af Soomaaliga. 

## Eray Abtir
Magaca Walashma wuxuu ka yimid Carabiga "Wali' Asma"; Wali macnahiisu waa taliye amba maamulka, 'asma'na waxay la macno tahay sare. Markaa macnaha Wali' Asma waa taliyaha ugu sarreeya. Taariikhyahan Carbeed ee al Qalqashandi ayaa sheegay in hogaamiye kasta oo Muslim ah oo ka taliya Geeska Afrika (marka laga reebo Banaadiriga) uu garwaaqsan yahay sarraynta Awfat, boqorrada Walashma ayaa awood ku lahaa dhammaan boqorradaas muslimiinta ah : *<small>".. Arrimahoodana isagay u taallo. Dhammaantood waxay ku heshiiyeen in la weyneeyo Suldaanka Awfaat oo ay u hoggaansameen.."</small>*

## Saldanadii Awfaat
Qarnigii 13-aad Cumar Walashma iyo reerkiisii waxay ka soo hayaameen dhulka Soomaali-bariga ah oo ay u guureen gobollada Galbeedka halkaas oo ay degeen gobol la odhan jiray Awfaat oo u dhexeeya Shewa iyo Awdal. Suldhaan Cumar wuxuu bilaabay qabshashadii Boqortooyadii ugu xooga badnayd muslimiinta Geeska Afrika oo ahayd Saldanada Shewa dhamaadkii sanadkii 1276 balse wuxuu dhintay waxyar kadib, wiilkiisa Cali aya markaas noqday boqorkii Awfaat oo dhameeyay dagaalkaas. Suldaan Cali waxa kale oo uu qabsaday gobollo badan oo muslimiin ah sida Hubat, Mura iyo Awdal, ganacsiga dekedda Saylac ee Awdal ayaa boqortooyada ka dhigay mid taajir ah.

Taariikhyahan Al-Makrizi waxuu sheegay in Boqorkii Xabashida Sayf Caraad uu soo weeraray Awfaat oo uu ka adkaaday Suldaan Qaat Cali oo uu boqortooyo dhawr iyo toban sano xukumayay qarnigii 14aad. Xaaqul Diin II oo uu awoow u ahaa ayaa ahaa qofkii ugu horeeyay ee bilaabay jihaadka ka dhanka ah Xabashida, kana xoreeyay maamulkooda. Boqortooyadu waxay ku dhammaatay walaalkiisi oo la odhan jiray Sacad Al-diin oo ay Xabashidu Saylac ku dileen bilowgii qarnigii 15-aad, wiilashiisa waxay u qaxeen Yaman oo ay dib ugu soo noqdeen Siyaara si ay ula dagaallamaan Xabashida.

### Suldhaanadii Awfaat

## Sidoo kale fiiri
*Saldanadii Cadal
*Saldanadii Iftar
*Saldanadii Ajuuraan
## Tixraac
Dhul-badeed

Dhul-badeed  ama  waa qayb kamid ah badda oo ah hanti uu leeyahay dal, taas oo la mid ah dhulka berriga ee dal, sida magaalada ka mid ah dalka ama gobol ka mid ah dal ama degmo. Waa dhulbadeed uu leeyahay dal xeeb leh, wax kasta oo ku jirana uu dalkaasi leeyahay, sida shidaalka, macdanta, kalluunka iyo khayraad kasta oo kujira, waxa dali leeyahay hawada ka saraysa dhulka badda ka hooseeya kana sarreeya, waa dhul-badeed aan dal kale kula lahayn. Tusaale Soomaaliya Dhul-badeed waa 200 nautical miles (mayl-badeed). Waa aag aysan soo geli karin maraakiib dagaal ee shisheeye oo aan ogolaansho cad ka haysan dalka xeebtaas leh.
Kiilomitir

**Kiilomitir**

**Kiilomitir** waa qiyaas caalamiha oo lagu qiyaaso dhererka iyo masaafada labo barood. 
Kiilomitir summaddiisu waa km
, waxayna ka mit tahay Nidaamka Caalamiga ee Halbeega. 

= Halbeega Kiilomitir =

* 1 km = 1000 Mitir

* 1 km = 0.621 Mayl 

* 1 km = 1094 Yaardi 

* 1 km = 3,281 Cag (halbeeg) 

* 1 km = 0.540 Mayl-badeed 

* 1 km = 6.68 × 109 Cabirka cilmi dayaxeed 

* 1 km = 1.057 × 1013 Ileys sanadeed 

* 1 km = 3.24 × 1014 Isu Socodka meerayaasha
Dal Joog

**Dal Joog** waa dadka dalkooda jooga iyagoon meelna uga bixin si walboo wadankooda uga dhacaan xasilooni yari iyo qalalaase. ame dagaallo sokeeye. soomaalida ayaa isu qaybisa **Dal joog** iyo *[[Qurbo Joog]]*.
## Sidoo kale eeg
***[[Qurbo Joog]]**.
Qurbo

::*Haku khaldin xayawaanka bada [[Quba]]*

**Qurbe**, **Qurbo** () waa wadan ka duwan midka qof u dhashay, sharci ka heysto iyo muwadin ka yahay. Sida caadiga ah, qurbe waa wadan fog, leh luuqad, dhaqan, midab, diin, iyo nolol ka duwan mida aan naqaano wadankeena dhexdiisa.
Ka dib dagaaladii sokeeye ee Soomaaliya, dad badan ayaa u guuray wadanada qurbaha fog. In badan waxay u tageen si ay nabad iyo nolol fiican u helaan.

## Sidoo kale eeg
*Qurbo Joog
Qurbo Joog

**Qurbo Joog** *ama* **Dibad Joog** waa dadka u qaxay ama u guuray wadamada dibada ah oo ka maqan dalka ay u dhasheen. qurbo joog qofka waxaa ka dhigi kara shaqo dowladeed oo uu ka hayo ama dhib ka dhacay dalkiisii oo ku kalifay inuu u dal kale ku noqdo qorbe joog.

### Dadka ugu qorbe joogta badan aduunka
Dadka caalamka ugu badan ee qurba joogta ah waa dadka Falastiin, suudaan iyo soomaalida. waxaa tobankii sano ee u dambeeyay ku biiray ku waas Dadka Ciraaq, Suuriya iyo Afgaanistaan.

### Dhibta Qurbaha
Qurbaha ayaa dhibaato badan leh sida dhaqan badal, cadaadis jinsiyad, midab takoor, iyo shaqo yari ama xoriyad yar. waxaa u sii dheer hilowga dalkii loo qabo.
## Sidoo kel eeg
*Dal Joog
Buuraha Oogo

**Silsilada Buuraha Oogo** () sidoo kale loo yaqaano **Buuroleyda Galgodon**, waa deegaan buuroley ah oo dhaca Waqooyiga Soomaaliya. Silsilada buurahan waxay dhex maraan gobolada Sanaag iyo Togdheer; kuwaasi oo meesha ugu dheer gaadhayso ilaa  2,450 mitir (8,038 ft). Intaas waxaa dheer, guud ahaan juquraafiga deegaanka silsiladani dhexqaado waa mid qalalan oo u dhow lamadegaan la mood.

## Qaabdhismeedka
Silsilada buuraha Oogo waa kuwo dhaca deegaan joogiisu sareeyo kaasi oo ku kooban waqooyiga wadanka Soomaaliya. Deegaankani wuxuu leeyahay cimilada deegaanada jooga sare leh ee Aasiya oo kale. Waxaa deegaankan aad ugu qaab dhow yahay Lamadegaan la mood.

## Cimilada
Iskucelceliska heerkulka sanadkii ee silsilada buuraha Oogo waa . Roobku wuxuu si fiican u da'aa bisha Maarso, halka ugu yar yahay bisha Ogosto.
Isku celcelis waxaa sanadkii ka da'a deegaankaasi roob dhan 500-700 mm.

## Sidoo kale fiiri
*Buuraha Soomaaliya
*Buurta Libaaxley
*Buuraha Oogo

## Tixraac

*

## Xigasho
*
Eren Derdiyok

**Eren Derdiyok** Waa cayaaryahan u dhashay wadanka Switzerland, wuxuuna hadda u ciyaaraa kooxda Galatasaray SK ee ka dhisan magaalada Istanbul iyo xulka qaranka dalka Switzerland, Derdiyok wuxuu asal ahaan kasoo jeedaa dalka Turkiga.
## Tixraac
Buurta Baxaya

**Buurta Baxaya** () waa buurta labaad ee ugu qawga dheer buuraha wadanka Soomaaliya.
Buurta Baxaya waxay dhacdaa bariga magaalada Boosaaso, waxayna buurtu dhinaca ku heeysa xeebta Buruc ee Badacas.

## Sidoo kale fiiri
*Buuraha Soomaaliya
*Buurta Libaaxley
*Buuraha Oogo

## Tixraac

*

## Xigasho
*
Lamadaya

**Lamadaya** () waa biyo-shub ku yaala buurta Cal Madoow ee waqooyiga gobolka Sanaag ee Jamhuriyada Somaliland.

## Muuqaalo
Muuqaalada biyodhaca Lamadaaye ee ku yaala Cal Madoow.



Image:Lamadayawaterfalls1.jpg|Lamadaya 
Image:Lamadayawaterfalls2.jpg|Lamadaya 
Image:Lamadayawaterfalls3.jpg|Lamadaya 
Image:Lamadayawaterfalls4.jpg|Lamadaya 
Image:Lamadayawaterfalls5.jpg|Lamadaya 
Image:Lamadayawaterfalls6.jpg|Lamadaya 
Image:Lamadayawaterfalls6.jpg|Lamadaya 



## Xigasho
Boqortooyada Majeerteen

**Boqortooyada Majeerteen** (, , ), sidoo kale loo yaqaanay **Majeerteeniya** iyo **Migiurtinia**, waxay ahayd boqortooyo Soomaaliyeed taasi oo u talin jirtey deegaano badan oo ka mid ah waqooyibari iyo koonfurbari wadanka maanta loo yaqaano Soomaaliya. Boqortooyadan waxay ka mid ahayd kuwa ugu awooda badan badhtamaha Soomaaliya, waxaana hormuud u ahaa Boqor  Ammaanle.

## Taariikh
Boqortooyada Majeerteen waxaa la aasaasay dhamaadkii qarnigii 16aad, deegaanada waqooyiga Soomaaliya. Waxaa rukunada u dhigay saldanadani dad badan oo deegaanka ku dhaqan, waxaase lafdhabar u ahaa beesha Majeerten oo qeyb ka ah beelweyta Daarood.

## Muuqaalo


File:Kingosmanbargaalcast.jpg
File:LaasqorayRuins09.JPG
File:Darod2.JPG
File:Saldanada Majeerteen - Majeerteen Sultanate -.png



## Sidoo kale fiiri
*Boqortooyadii Walashma
*Saldanadii Cadal
*Saldanadii Ajuuraan
*Saldanada Isaaq

## Tixraac
Dul Madooba

**Dul Madooba** () waa silsilad buuroley taasi oo dhererkeedu le'eg yahay ilaa  kana soo bilaabanta koonfurbari magaalada Burco ee waqooyigalbeed wadanka Soomaaliya. Buuraha Dul Madooba waxaa ka dhacay dagaalo caan ka ah deegaanadaasi.

## Dagaalada

Sida lagu sheegay buugaag laga qoray waxaa dagaal adag dhex maray ciidamadii Boqortooyadii Ingiriiska iyo ciidamadii Diiriye Guure. 
Dagaalkaasi waxaa ka qeybqaatay ragga Diiriye Guure iyo nin caan ahaa oo la odhan jirey Richard Corfield.

Dagaalkaasi waxaa si daran loogu jabiyay ciidamdii Ingiriiska waxaana meeshaas lagu dilay abaanduulihii ciidanka Ingiriiska.

Guusha ay heleen daraawiishta iyo sidii loo jabiyay gumaystahaasi ayaa emiirka Diiriye Guure ka tiriyay gabaygiisa caanka ahaa:

## Sidoo kale fiiri
*Buuraha Soomaaliya
*Buurta Libaaxley
*Buuraha Oogo

## Tixraac

*

## Xigasho
*Bartholet, Jeffrey. ''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World'', Newsweek, Oct. 12, 2009, pp.&nbsp;43–47.
*Battersby, Henry Francis Prevost. *Richard Corfield of Somaliland* (1914), ASIN: B000WFUQT8.
*Jardine, Douglas. *The Mad Mullah of Somaliland*.
*Skoulding, F.A. *With 'Z' Unit in Somaliland*, RAF Quarterly 2, no.3, (July 1931), pp.&nbsp;387–396.

*
Maqaraf (Xagaafad)

**Maqaraf** ama **xagaafad **(   ) waa badeel yar oo gacanta lagu qaato, waxaa lagu darsadaa shamiitada carada iyo dhoobada, iyadoo lagu malaasayo ama lagu simayo darbi ama dhul la doonayo in la simo. waxaa kaloo loo adeegsada in lagu qodo qododka wax lagu abuuro ama waxa lagu aaso. ugu dambayn waa badeel yar oo hal gacan loo adeegsan karo.
Badeel (majarafad)

**Badeel** ama **Majarafad**  ( ) waa qalab loo adeegsado dhismaha iyo qodida gododka isku qasida shamiitada quruuruxa iyo carada, waxaa kaloo loo adeegsadaa qodida gododka, ama gurida carada.

Badeelka ayaa noocyo badan leh isagoo isugu jira mid loogu talo galay beeraha iyo mid kaloo baabuurta ku xiran.

* Shovel

## Jaadadka badeelka
Samsun

**Samsun** (; ) Waa magaalo xeebeed ku taalo Badda Madow ee wuqooyiga dalka Turkiga. Samsun waa caasimadda isla gobolka Samsun, Samsun waa magaalo aad u horu marsan waxaana ku yaalo dakad weyn iyo garoon diyaaradeed oo caalami ah, Labo Jaamacadood, Xarumo Caafimaad, kuwo ganacsi, warshado iyo waliba xarumo isboorti iyo ku madadaalo.
## Sidoo Kale Fiiri
*Istanbuul
*Adana
*Ankara
*Antalya
*Bursa
*Edirne
*Eskişehir
*Gaziantep
*Gebze
*Kayseri
*Konya
*İzmir
*İzmit
*Mersin
*Samsun
*Trabzon
*Yalova
## Tixraac
Shiikh Cabdiraxmaan Shiikh Nuur

**Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur** (, ) wuxuu ahaa nin aqoonyahan, macalim, qoraa, mu'alif, hogaamiye diineed oo u dhashay dadka Soomaalida. Sheekh Cabdriaxmaan waxaa fadhigiisu ahaa magaalada Boorama, halkaasi oo ku dhigi jiray cilmiga diinta iyo maadiga, isla markaana ku alifey Farta Boorama.

## Taariikh
Sheekh Cabdiraxmaan wuxuu ku dhashay isla markaana ku koray magaalada Boorama, ee waqooyiga Soomaaliya. Sheekhu wuxuu ka soo jeedaa beesha Gadabuursi, ee beelweynta Dir.

Sheekh Cabdriaxmaan wuxuu markuu yaraa waxbarasho u tegay magaalada Harar, halkaasi oo ku soo bartey Quraanka iyo aqoon kale oo maadi ah. Wakhtigii dhalinyarnimadiisii wuxuu macalim Quraan ka ahaa deegaano badan oo Waqooyiga Soomaaliya ah oo wakhtigaasi hoostegayay maamulkii gumeysiga Ingiriiska. Sheekh Cabdiraxmaan waxaa aabo u ahaa Xaakim (qaadi) ka talin jirey maamulkii gumeysiga Ingiriiska.

Sanadkii 1933, Sheekh Cabdiraxmaan wuxuu alifey hab cusub oo loo qoro Far Soomaaliga, kaasi oo ugu magacdaray Farta Boorama. Fartani wuxuu ugu talogalay in lagu qoro Af-Soomaaliga.

## Farta Boorama

**[[Farta Boorama]]** (; Qaabka qoraalka: ) (sidoo kale loo yaqaano: **Far Gadabuursi**) waa nidaam wax-qoris oo ka mid ah Far Soomaaliga taasi oo uu alifey Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur. Sida taariikhda lagu hayo, Sheekh Cabdiraxmaan wuxuu alifey fartan sanadkii 1933 wakhtigaasi oo uu ku sugnaa magaalada Boorama, oo noqonaysa sababta farta loogu magacdaray magaaladaasi.

## Qoraalo la xidhiidha
*David D. Laitin, *Politics, language, and thought: the Somali experience*, (University of Chicago Press: 1977)
*I.M. Lewis (1958), The Gadabuursi Somali Script, *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, University of London, Vol. 21, pp.&nbsp;134–156.
* Osmanya, Borama, Wadaad's writing and the Somali language
* The Gadabuursi Somali Script - qasidas in Gadabuursi/Borama

*I.M. Lewis (1958), The Gadabuursi Somali Script, *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, University of London, Vol. 21, pp. 134–156.
*David D. Laitin, *Politics, language, and thought: the Somali experience*, (University of Chicago Press: 1977)
*Osmanya, Borama, Wadaad's writing and the Somali language
*The Gadabuursi Somali Script - qasidas in Gadabuursi/Borama
*''Afkeenna iyo fartiisa'' - a book in Osmanya

## Sidoo kale fiiri
*Far
*Far Soomaali
*Soomaali Alifbeet
*Qoraal
*Farta Boorama
*Farta Cismaaniya
*Farta laatiinka

## Linkiyo kale

* The Origins of abc
* "Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico",  *Damqātum 3* (2007)
* Michael Everson's Alphabets of Europe
* Evolution of alphabets , animation by Prof. Robert Fradkin at the University of Maryland
* How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs —Biblical Archaeology Review

* An Early Hellenic Alphabet 

## Tixraac
Qoraal

*Kani waa maqaal ku saabsan "Qoraalka", haku khaldin "[[Qoraa]]".

*'Qoraal** (; ) waa nidaam [[xaraf|xarfo]] loo habeeyay si kala horeeysa taasi oo loo isticmaalo in lagu gudbiyo ama keydiyo fariin, warbixin, aqoon iyo akhbaar. Wax-qoridu waxay ka mid tahay [[isgaarsiin]]ta dadka taasi oo ka turjunta [[luuqad]]a, dareenka iyo macluumaadka dadka. Sida caadiga ah, qoraalku waa lamaanaha hadalka, sababto ah qoraalka ayaa hadal loo bedeli karaa ama hadal ayaa qoraal laga dhigi karaa. Sidaasi darteed ayaa wax-qoristu qeyb uga tahay aasaaska isgaarsiinta aadahama.

==Sharaxaad==


Qoraalku waa astaamo ka samaysan xarfo kaasi oo kooxdii dad ahi isla taqaano isla markaana ku salaysan dhawaaqa [[luuqad]]. Tusaale ahaa, [[Af-Soomaali]]gu wuxuu leeyahay [[Far Soomaali|hab qoris u gaar ah]]; taasi oo ka bilaabanta [[alifbeet]], xarfo, iyo ereyo la iskuxidhay. Sidoo kale, alifbeetku waa aasaaska dhamaan wax qorista far. Tusaale ahaan, [[Af Soomaali]]gu wuxuu leeyahay dhowr nooc oo [[Far Soomaali]] ah, laakiin waxaa si sharci ah loo isticmaala qaabka ''laatiiniga'' oo [[Soomaaliya|dowlada Soomaaliya]] sharciyeysay horaantii sanadihii 1970kii.

==Qoraa==


**Qoraa** (; ) waa qofka allifa  qora buugaagta sheekooyinka, kitaabada iyo riwaayadaha. qoraanimadu waa noocyo badantahay waxayna cuskantahay hibada wax qoraal ee dadka qaar ilaahay siiyo, oo lama oranayo cid walboo wax qortaa waa qoraa, saasoo ay tahayna qoraanida waxaa lagu kasban karaa aqoonta iyo wax barashada.

Qoraa wadartiisu waa ''Qoraayo'', waxa la qoro waa **Qoraal**, meesha la dhigo waxa la qorayna waa **Qor'ool *'(Maktabad)



==Muuqaalo==
<gallery>
File:Macro Biro writing2.jpg
File:Escribano.jpg
File:Aedilian inscription of Carthage, detail.jpg
File:Ba`alat.png
File:Ethiopic genesis (ch. 29, v. 11-16), 15th century (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XII, 1).jpg
File:A Specimen by William Caslon.jpg
File:ZographensisColour.jpg
</gallery>

==Qoraalo Kale==
*[[Far]]
*[[Qoraa]]
*[[Far Soomaali]]
*[[Soomaali Alifbeet]]
*[[Farta Boorama]]
*[[Farta Cismaaniya]]
*[[Farta laatiinka]]

==Linkiyo kale==

* [http://ilovetypography.com/2010/08/07/where-does-the-alphabet-come-from/ The Origins of abc]
* [http://www.uca.edu.ar/esp/sec-ffilosofia/esp/docs-institutos/s-cehao/boletin/damqatum3_eng2007.pdf "Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico"], *Damqātum 3'' (2007)
* Michael Everson's Alphabets of Europe
* Evolution of alphabets , animation by Prof. Robert Fradkin at the University of Maryland
* How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs  — Biblical Archaeology Review
* An Early Hellenic Alphabet 

## Tixraac
Sano Ilays

**Sano Ilays**  (waxaa loo sunta summadda: **ly**) Waa halbeeg qiyaaswaxaa loo adeegsadaa masaafooyinka waa weyn iyo fogaanshaha aadka ah sida fogaanta u dhexaysa dhulka iyo xiddigaha ee marka loo eego iftiinka. Waxaa loo yaqaan Sano Ilays in ay tahay masaafada uu jaro ilayska halkii sanaba.
 
Waxa uu gaarayaa xawaaraha Ilayska 300 kun Kiilomitir/Ilbirisqi, xawaarahaas Ilaysku wuxuu jaraa  18 Milyan Kiilomitir daqiiqaddiba taana waxaa lagu magacaabaa daqiiqo ilays. Waxa ay gaaraysaa xawaalaha  uu jarayo halkii Sano ilays 9,460,730,472,580,800 Mitir taasoo ah mid gaarsiisan 9.46 Tirilyan Kiilomitir ama 5.878 Tirilyan Mayl ama 63241.077 Halbeeh Cilmi falag.
Masaafooyinka dunida waa mid aad u ballaaran iyadoo lagu qiyaaso Sanado Ilays waana masaafada uu jaro ilayska sannadkii, iyadoo xawaaraha ilaysku la mid yahay 299,792,458 m/seken waana xawaaraha qiyaasta ugu dhaw dunida sababtoo ah maba jirto waxa ka dheereeya ilayska.

* Waxaa loo yaqaanaa nidaamka alfa santuri, , Waa hab ka kooban laba xiddig kan noogu dhaw xiddiga, waxa ay gaaraysaa masaafadiisa 4,34 sano ilays. Waxaa kale oo jira midka ugu dhaw xiddig lagu magacaabo Red dwarf midabkiisana waa huruud waxa uu naga fogyahay xiddigaas 4,22 sano ilays qorraxda.

## Eeg sidoo kale
* Xiddigis

## Tixraac
Garweyn

**Garweyn** ( ) waa qalab ka mida qalab hawleed loo adeegsado qodida dhulka iyo duminta dhagaxa ama carada adag, daka beeraleyda ayaa aad u adeegsada.
magaalo iyo miyiba waxbey ku qotaan laga bilaabo dhismaha guryaha ilaa xabaalaha. Waxay leedahay laba ganood oo midna ballaaran tahay tan kalena dhuuban tahay oo gan kasta loo adeegsado hawl gooniya.
Jaamacadda Admas

**Jaamacada Admas** waxee ku taalaa magaalada Hargeysa ee woqooyiga Soomaaliya. Jaamacadaan waxaa la dhisay 2006da waxaana maal galiya ama ee ka midtahay jaamacad ku taalo dalka Itoobiya eena isku magac egyihiin. Jaamacadaan waxaa laga bartaa wax barasho heersaro ah.

## Sidoo kale fiiri
*Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
*Waxbarashada Soomaaliya

## Tixraac
Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed

**Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed** (SNU; , Af-Carabi: الجامعة الوطنية الصومالية‎) waa Jaamacadda qaranka Soomaaliyeed ee ku taalla magaalo madaxda Soomaaliya ee Muqdisho. Waxaa jaamacadda la aasaasay 1954, waxaase si sharci ah dhidibada loogu taagey 1969. Waxaa la xidhay jaamacadda 1992-ki. Ka dib muddo ay xidhnayd, jaamacadda waxaa dib loo furay 2014-ki.  

## Sidoo kale fiiri
*Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
*Waxbarashada Soomaaliya

## Tixraac

taarikhda 

jamacada umada soomaaliyeed **JUS** waa tan u ugu tayada badan jaamacadaha dalka  soomaal waxaana  la'aas aasay 1954
Jaamacadda Kismaayo

**Jamaacada Kismaayo** () waa jaamacad si gaar ah loo leeyahay, taasi oo ku taala magaalada Kismaayo, wadanka Soomaaliya. Jaamadaca Kismaayo waa mida sadexaad ee ugu wayn Jaamacadaha Soomaaliya.

## Hordhac
Xafladani oo ahayd mid si heersara ah loo soo agaasimey iskalmarkaana shahaadooyin lagu gudoosinayey ardaydii ugu horaysey oo ka qalinjibiyey jaamacada magalaada Kismaayo ayaa waxay maanta ka dhacdey xarunta wayn ee jaamacada magaalada kismaayo. Jaamacadan kismaanyo waxa la aas aasay Aug 31, 2005.
Munaasabadaasi shahaadooyinka lagu gudoonsiinayey ardayda ka qalinjibisey jamaacada kismayo ayaa waxaa kasoo qayb galey dad aad u fara badan kuwaasoo kala ah, mas’uulyiinta Jaamacada,Macalimiinta,Waalidiinta, Ardayda iyo dadweyne aad u fara badan, xaflada ayaa ahayd mid jawi nabdoon ku bilaabatey kuna dhamaatay.

## Kulliyadaha

Ardayda ka qalinjabisay Jaamacada ayaa waxa ay dhanyihiin 32 arday,kuwaasoo ka qalin jabiyay kulyadaha kala ah, Maamulka iyo Dhaqaalaha,iyo kulyadah shaareecada ama shareeca walqeynuun .

Inkastoo ay tahay marki ugu horaysey ee ay arday ka qalin jabiyaan jaamacad Kismaayo ay leedahay,ayaa hadana waxaa xusid mudan in ardayda manta qalin jabisay ay ku jiraan labo gabdhood,waana gabdhihii ugu horeeyay ee abid ka baxa jaamacada ku taalo gobbalada jubbooyinka .

Cusmaan Maxamed Ismaaciil oo ah madaxa wax barashada jaamacada Kismaayo ayaa waxa uu sheegay in ardaydani ay yihiin kuwii ugu horeeyay ee abid ka qalin jabiyo jaamacada ksimaayo,oo uu sheegay in dhidhibada lo taagay taariikhdu markay ahayd 1 sep 2005,waxa uu intaasi uu ku dary in kulyadaha ay jaamacadu dadka barto ay yihiin ilaa sadex kulyadood oo kala ah kulyada Maamulka iyo Dhaqaalaha iyo kulyada Shareecada walqeynuun. 

Mr Ismaaciil ayaa waxa uu inaasi ku daray inay jamacada dhawaan ay ku soo kordhin doonan kulyadaha kala ah Caafimaadka iyo kulyada Beeraha.

Gudoomiyaha dalada waxbarashad Axmed Faarax AWeys Jen aya kamid ahaa dadkii goobta ka hadlay,waxana uu ardaydii qalin jabinaysay uu ku booriyay inay sii wadaan raadinta aqoonta isagoona sheegay iany hada heleen furihii aqoonta,Mr Awws ayaa waxa uu ardayda u sii raaciyay in aqoonta ay barteen ay wax ugu qabtaan dalkooda,dadkooda iyo diintooda.

Maamulaha guud ee jaamacada Kismaayo,Mr Suldaan, oo khudbadii u ka jeediyay xafladii qalin jabintana waxa uu shirkadaha ganacsiga ee Kismaayo uu ugu baaqay inay ahmiyada koobaad ay siiyaan ardayda Jaamacada ka qalin jabisay,taasoo micnaheeda yahay inay shaqaalaysiiyaa.
                                                     
## Sidoo kale fiiri
*Jaamacada Muqdisho
*Jaamacadda Camuud

## Tixraac
Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya

**Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya** (; ) waa Wasaarada Masuulka ka ah Guud ahaan Waxbarashada Wadanka Soomaaliya. 

Wasiirka wasaarada waxbarashada hidaha tactlliinta sare waxaa la dhahaa faarax sh cabduqaadir 

## Habka iyo Nidaamka Wasaarada
* Wasiirka Waxbarashada
**Wasiir ku xigeen
*** Xoghayaha Guud
*** Ku xigeenka Xoghayaha Guud
**** Waaxda Dhaqaalaha
**** Waaxda Horumarinta Waxbarashada
**** Xafiiska Imtixaanada
***Xafiiska Horumarinta Manaahijta
**** Waaxda Nidaaminta
**** Waaxda Maamulka iyo Habaynta

## S131014
*Waxbarashada Soomaaliya
*Golaha Wasiirada Soomaaliya
*Guddiga Af Soomaaliga

## Xigasho
Wasaaradda Arrimaha Dibedda Soomaaliya

**Wasaarada Arimaha Dibada Soomaaliya** (; ) waa wasaarad ka tirsan Dawlada Soomaaliya taasi oo maamusha arimaha xidhiidhka dibada ee Soomaaliya. Wasaaradani waxay hoostegtaa Wasiirka Arimaha Dibeda Soomaaliya, xilkaasi hada waxaa haya Cabdisalaam Cumar.

Sida caadiga ah, Wasaarada Arimaha Dibedu waxay u qaabilsan tahay xidhiidhka arimaha dibeda, siyaasada dibeda, go'aanada dowladaha kale iyo metelida dowlada Dowlada Federaalka Soomaaliya. Sidoo kale, wakaaladani waxay uga qeybgashaa dowlada wadanka dhamaan shirarka Qaramada Midoobay, Ururada Siyaasi, iyo dhamaan xidhiidhka caalami.

## Habka iyo Nidaamka Wasaarada
*Wasiirka
*Wasiir ku xigeen
*Xoghayaha Guud
*Waaxda Siyaasada Dibeda
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Afrika
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Aasiya
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Waqooyiga Afrika 
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Yurub
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Ameerika
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Ururada Caalami iyo Shirarka
*Waaxda Arimaha Xidhiidhka Arimaha Xasaasiga
*Qeybta Shirarka Caalami iyo Heshiisyada
*Waaxda Hagaajinta
*Waaxda Arimaha Kafaalaqaadka
*Qeybta Xidhiidhka Diblomaasi

## Liiska Wasiiradii Xilka Soo Qabtey
Hoos waxaa ku xusan wasiirada xilka ka soo qabtey Wasaarada Arimaha Dibeda Soomaaliya iyo wakhtiga:

*1960–1964: Abdullahi Issa Mohamud
*1964–1967: Ahmed Yusuf Dualeh
*1967–1969: Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal
*1969: [Haji Farah Ali Omar
*1969–1976: Umar Arteh Ghalib
*1976–1977: [Maxamed Siyaad Barre
*1977–1987: Abdirahman Jama Barre
*1987–1988: Muhammad Ali Hamoud
*1988–1989: Siad Barre
*1989–1990: Abdirahman Jama Barre
*1990: Ali Ahmed Jama Jangali
*1990–1991: Ahmed Muhammad Aden
*1991–1992: Muhammad Ali Hamoud
*2000–2002: Ismail Mahmud Hurre
*2002–2004: Yusuf Hassan Ibrahim
*2004–2006: Abdullahi Sheikh Ismail
*2006–2007: Ismail Mahmud Hurre
*2007: Hussein Elabe Fahiye
*2007–2008: Muhammad Ali Hamoud
*2008–2009: Ali Ahmed Jama Jangali
*2009: Mohamed Abdullahi Omaar
*2009–2010: Ali Ahmed Jama Jangali
*2010: Yusuf Hassan Ibrahim
*2010–2011: Mohamed Abdullahi Omaar
*2011–2012: Mohamed Mohamud Ibrahim
*2012: Abdullahi Haji Hassan Mohamed Nuur
*2012–2014: Fowsiyo Yusuf Haji Adan
*2014–2015: Abdirahman Duale Beyle
*2015–present: Abdisalam Omer

## Sidoo kale fiiri
*Xiriirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya
*Golaha Wasiirada Soomaaliya
*Safaaradaha Soomaaliya

## Xigasho
Demi Lovato

**Demetria Devonne Lovato** ( ; born August 20, 1992) waa heesaa iyo atariisho Mareykan ah. Ka dib markii uu ka soo muuqday taxanaha telefishanka carruurta *[[Barney & Friends]]* (2002–2004), Lovato caan ku noqotay doorka Mitchie Torres ee filimka muusiga telefishinka *[[Camp Rock]]* (2008) iyo taxanaheeda *Camp Rock 2: The Final Jam* (2010); heesta filimka "This Is Me", waa heestii ugu horeysay ee Lovato.

Lovato waxa uu iibiyey in ka badan 24 milyan oo rikoodh gudaha Maraykanka Waxa kale oo uu helay abaal-marinno badan waxaana lagu daray ''Time'' 100 liiska sannadlaha ah ee 2017. Dhaqdhaqaaqa dhowr arrimood oo bulsheed, Lovato ayaa la halgamaya cunno-cunidda iyo xadgudubka mukhaadaraadka ayaa helay feejignaan warbaahineed oo badan, kuwaas oo ay daabaceen. *Staying Strong: 365 Days a Year* (2013) waxayna sii daayeen documentary-yadii *[[Demi Lovato: Simply Complicated]]* (2017) iyo *[[Demi Lovato: Dancing with the Devil]]* (2021).

## Tixraac