Xasan Cali Khayre

Hassan Ali Khayre (ama beddelka loo tarjumo Xasan Cali Khayre, Soomaali: Xasan Cali Khayre, Af-Carabi: حسن علي خيري), Wabxo Galguduud oo loo yaqaan Xasan Khayre,  waa siyaasi sare waana raysalwasaarihii hore ee Soomaaliya.  Waxaa 23-kii Febraayo 2017 xilka u magacaabay Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Maxamed “Farmaajo”, wuxuuna xilka iska casilay Sabtidii July 25, 2020 kadib markii mudanayaasha Baarlamaanka ay cod kalsooni ah ka qaadeen.Khayre ayaa hore u ahaa madaxa fulinta shidaalka.  Waxa uu agaasime goboleed ka soo noqday hay’adda samafalka ee Norwegian Golaha Qaxootiga, waxaana uu soo noqday maareeyaha shirkadda shidaalka ee Soma Oil iyo Gas ee Britain.

## Asalkii hore
### Nolosha hore iyo waxbarashada
Xasan Cali Khayre waxa uu ku dhashay magaalada Ceel Buur ee badhtamaha Soomaaliya 15-kii April 1968-kii, waxa uu Muqdisho u soo guuray isaga oo 9 bilood jir ah waxa uu dugsiga hoose iyo dhexe kaga baxay magaalada Muqdisho.Bilowgii dagaalka sokeeye, Khayre waxa uu qaxooti ahaan u soo guuray Norway 1991-kii,halkaas oo uu iska diiwaan geliyay Jaamacadda Oslo 1994-kii.
Kadib markii uu 1998-kii ka qalin jabiyay shahaado culuumta siyaasadda iyo cilmiga bulshada, Khayre waxa uu u sii gudbay MBA-ga Edinburgh Business School, oo ah dugsigii ka qalin jabiyay ganacsiga ee Jaamacadda Heriot-Watt, 2001dii.
### Nolosha gaarka ah
Khayre waa laba dhalasho oo ka kala yimid Norway iyo Soomaaliya.
## Xirfad
### Xirfadda hore
Ra’iisul Wasaare Khayre ayaa qalin-jabinta ka dib waxa uu dib ugu soo laabtay magaalada Oslo halkaas oo uu ka bilaabay la shaqaynta Hay’adda Norwegian Refugee Council (NRC) sannadkii 2002 isaga oo xaruntooda ku sugan, isaga oo isku duba ridaya ciidamadooda diyaarsan.
Khayre waxa uu muddo kooban ka tagay NGO-ga muddo dhawr sano ah si uu u sii wado hawlo ganacsi balse 2006 waxa uu ku soo noqday NRC isaga oo maamule ah.Waxa uu sii joogay NRC sagaal sano oo kale isagoo ka soo shaqeeyay ilaa Agaasimihii Gobolka iyo ugu dambeyntii Agaasimaha Gobolka ee Geeska Afrika.
### Soma Oil & Gaas
Khayre ayaa ku biiray shirkadda Soma Oil & Gas oo ah agaasimaha fulinta ee Afrika;  waxa uu ka bilaabay shirkadda markii la aasaasay (2013), sida ku cad bogga shirkadda.
Bishii Febraayo 2016, qoraal sir ah oo ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan ilaalinta xuquuqda aadanaha u dirtay diblomaasiyiin ku sugan dalalka Ingiriiska iyo Norway, ayaa shaaca ka qaaday in agaasimaha fulinta ee Afrika ee shirkadda Soma Oil and Gas ay baaritaan ku hayaan kooxda Qaramada Midoobay u qaabilsan la socodka Soomaaliya iyo Ereteriya si ay xiriir ula yeeshaan kooxaha xagjirka ah ee Bariga Afrika, oo ay ku jiraan al-Shabaab, kuwaas oo sheegtay mas’uuliyadda weerarro argagixiso oo isdaba joog ah oo lagu dilay Soomaaliya. Warqadda Qaramada Midoobay, oo ku taariikhaysan 17-kii Febraayo 2016, ayaa muujisay baarayaashu inay walaac ka muujiyeen xiriirka suurtagalka ah ee Khayre uu la leeyahay kooxaha xagjirka ah ka dib markii uu helay "liiska xiriirinta elektaroonigga ah", oo ay lafa-gurtay iyadoo lala kaashanayo waddan aan la aqoonsan oo xubin ka ah Qaramada Midoobay.  Dhammaantood bilawgiiba waxay ilaashadeen dembi-la'aantooda waxaana aakhirkii nadiifiyey eedayyaashooda ka dib baaritaan adag.  Kooxda Dabagalka Ereteriya ee Qarammada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya (SEMG) ayaa sheegtay in "aysan helin caddaymo lagu kalsoonaan karo oo ku saabsan xiriirradan oo kale, haddii aysan jirin xog cusub oo ay SEMG heshay oo si cad u muujineysa xiriirkaas, waxaan hadda u aragnaa in line-baaristu ay gaartay gunaanad."
Soma ayaa sidoo kale lagu waday baaritaan la xiriira musuqmaasuq, laakiin baaritaanka ayaa la joojiyay sababtoo ah cadeymo la'aan, inkastoo baarayaashu ay ku adkeysteen in ay jiraan sababo tuhun ah.
23-kii February 2017, Shirkadda Soma Oil & Gas ayaa boggeeda Internet-ka ku shaacisay in uu iscasilay RW Khayre oo ahaa Agaasimihii fulinta ee Afrika.
## Ra'iisul wasaare
23-kii Febraayo 2017, Madaxweyne Maxamed ayaa Twitter-ka ku shaaciyay in Khayre uu u magacaabay Ra’iisul Wasaaraha cusub ee Soomaaliya.[20]  Ra’iisul wasaare Khayre ka hor inta aan xilka loo magacaabin waligiis ma qaban xil dowladeed, inkastoo mudadii uu xilka hayay uu la soo shaqeeyay mas’uuliyiin heer sare ah iyo mas’uuliyiin dowladeed oo xilal kala duwan kasoo qabtay.
Kalfadhi ay yeesheen 1-dii March 2017, Xildhibaanada Baarlamaanka ayaa cod aqlabiyad leh ku ansixiyay Ra’iisul Wasaare Khayre, 231 ka mid ah Xildhibaanada ayaa taageeray soo xulista.21-kii Maarso 2017, Ra’iisul Wasaare Khayre ayaa xildhibaannada uga mahadceliyay taageerada baaxadda leh ee ay siiyeen, wuxuuna u gudbiyay magacaabistiisa Golaha Wasiirrada Soomaaliya, 29-kii Maarso 2017-kii ayuu baarlamaanka ansixiyay.
Sidoo kale, wuxuu ballan-qaaday inuu wax ka qaban doono musuq-maasuqa, iyadoo sharciga lala tiigsan doono shaqsiyaadka ku lugta leh, iyadoo aan loo eegin xilka ay hayaan, wuxuuna shir-gudoomiyay kulankiisii ​​ugu horreeyay oo rasmi ah oo uu yeesho Golaha Wasiirrada, wuxuuna xusuusiyay Wasiirradii la isugu yimid iyo waajibaadkooda Qarannimo, isagoo xusay in maamulku uu xoogga saaro sidii loo xoojin lahaa hay’adaha amniga, loona dardar-gelin lahaa dib-u-habaynta hay’adaha dowladda.  Qaar ka mid ah dowlad goboleedyada, ayaa Mr. Khayre ku eedeeyay inuu hareer maray dastuurka Federaalka.
### Iscasilaad
25-kii July 2020, Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya Maxamed Mursal Sheekh C/raxmaan ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray ku sheegay in 170 Xildhibaan ay kalsoonida kala laabteen Xukuumadda Khayre, isagoo Ra’iisul Wasaaraha ku eedeeyay inuu ka gaabiyay ballanqaadyo ay ka mid yihiin horumarinta amniga Qaranka iyo hirgelinta doorasho qof iyo cod ah oo waqtigeeda ku dhacda. Xubnaha golaha wasiiradda, ayaa dood ka keenay sharci ahaanshaha mooshinka, waxayna ku eedeeyeen guddoomiyaha baarlamaanka inuu ku guuldareystay inuu ixtiraamo xeer hoosaadka baarlamaanka. Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya ayaa walaac ka muujisay “is-dabamarinta” habraaca codeynta iyo Ergeyga Sare ee Midowga Yurub, Josep Borrell, ayaa soo saaray bayaan uu kaga xun yahay in mooshinka kalsooni kala noqoshada uusan buuxin shuruudihii dastuuriga ahaa.
Xilliga mooshinka laga keenay Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu ku maqnaa magaalada Dhuusamareeb ee Galmudug, halkaas oo uu kaga qeyb galay wada-hadallada dowladda Federaalka iyo dowlad goboleedyada ee ku saabsanaa doorashada dalka.[28]  Markii uu dib ugu soo laabtay magaalada Muqdisho, waxa uu soo saaray qoraal kooban oo uu ku tilmaamay habka uu u socdo mooshinka kalsooni kala noqoshada mid aan waafaqsaneyn dastuurka dalka, waxaana uu iscasilaadiisa u soo jeediyay in uu tusaale wanaagsan u noqdo hogaanka iyo in la qaboojiyo xiisadaha taagan.

## Tixraac
"Iyadoo uu joogo Xoghayaha Arrimaha Siyaasadda David Hale oo la kulmay Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya Xasan Cali Khayre - Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka."

Waa kuma Xasan Cali Khayre Ra’iisul Wasaaraha cusub ee Soomaaliya oo la magacaabay.

“Wafdiga Ereteriya ee Soomaaliya u jooga inay sii xoojiyaan xiriirka labada dal”

"Madaxweynaha cusub ee Soomaaliya ayaa Ra'iisul Wasaare u magacaabay Xasan Cali Khayre" 

"Norske Hassan waa wasiir ku-xigeenka dowladda Soomaaliya"

"Madaxa shirkadda shidaalka ee uu madax ka yahay Michael Howard ayaa UN-ku baaris ku sameeyay in ay xiriir la leedahay al-Shabaab" 

"Xasan Cali Khayre oo ay Baarlamaanku xaqiijiyeen in uu yahay Ra'iisul Wasaare, waxa uu wacad ku maray in uu wax ka qabanayo musuqmaasuqa"

"Mareykanku wuxuu ka walaacsan yahay habacsanaanta codka kalsoonida; Hannaanka doorashooyinka mustaqbalka ee Soomaaliya" 

"Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya Xasan Khayre Oo Is Casilay Kadib Markii Codka Kalsoonida Looga Qaaday"