open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George W. Bush

w:tr:George W. Bush
**George W. Bush** waa dambiile dagaal,Madaxweynihii hore ee wadanka Maraykanka. Kadib qaraxii 11. september 2001 ayuu go'aansaday inuu ku duulo saaxiibkii hore ay hubka kala iibsan jireen, oo baryihii dambe ka hor yimid (interest-conflicts). Dagaalka Ciraaq iyo Afgaanistaan ​​​oo laga soo furtay isaga ayaa xanaaqay ku dhawaad ​​2 milyan oo dhimasho ah
Gobolka Soomaali Galbeed

January 2009)

## Taariikh

## Maamulka Gobolka

Soomaali Galbeed ama **dowlad deeggaanka Soomaalida** DDS. waa Ismaamul goboleed oo ku hoos jira gumeysiga XabashidaItoobiya.maamulkaan woxoo leeyahay madax iyo ciidan u gooni ah waxoon ku yaalaa Geeska Afrika.Ismaamulka Soomaali galbeed waxee daris latahay gobollada Woqooyiga,bariga, iyo Koonfurta.Koonfur galbeed neh waxaa xigo dalka kenya, galbeedka neh gobolada itoobiya.Ogadenia waxee ka midtahay dhulka Soomaaliya.Ogadenia waxee leedahay taariikh aad u dheer. gumeestihii ingriiska ayaa soo gumeestay dhamaadkii 1890ki, waxaana la dhihi jiray ingriiska somaliland, waxoona ku daray dalka itoobiya 1897. ingriiska markale ayoo isku dayay in oo ka soo saaro ogadenia dalka itoobiya,waa markii oo ingiriiska iyo talyaaniga ee wada shaqeen ee sameeyeen, sida ee gobolada soomaalida u miday lahaayeen. Dagaalkii Labaad ee Aduunka itoobiya waxee isku dayday in ee qaadato, dhulka Eratareya iyo ogadenia. ingriiska dhul yar ayoo ka qaatay ogadenia oo ka bilaawdo, magaalada haud ilaa fransiiska somaliland oo hatta la dhoho Jabuuti. ingriiska dhulkaas ma ku darin itoobiya ilaa sanadka marka oo ahaa 1954tii. 1977 ayaa waxaa dhacday, dagaalkii xoreenta Soomaali galbeed, waa markii ee itoobiya dhibaateysay shacabka ogadenia, waagaas itoobiya waxee iskugu wici jirtay libaaxyada afrika, laakiin madaxweynihii soomaaliya Maxamed Siyaad Barre oo dhalasho ahaan ka soo jeedo dhulka soomaali galbeed ayaa aad uuga xumaaday, dhibaatada ee itoobiyaanka ku haayeen dhulkaas, waa markii oo duulaan ku qaaday itoobiya.ciidamada Soomaaliya, ayaa isku dayay, in ee itoobiya ka bixiyaan dhulka ogadenia. ciidmada soomaaliya waxee markaas gacanta ku haayeen dhulka ogadenia oo dhan, caasimada addis ababa waxyar ee u jireen.
aduunka marka oo arkay, itoobiya oo dhamaaneeso ayaa waxaa garab siiyay wadamada Ruushka oo markaas ahaa Midowga Sofiyet,Kuuba iyo Koonfur Yemen. ciidamada soviet unionka ayaa askarta somalida dib u celiyay, markii ee XDS ee dareemeen in ee ku aadin ciidamada ruushka, dhaqaalihii neh oo ku yaraaday. qaar ka mid ah ciidamada xooga ayaa sii joogay dhulka soomaali galbeed, ayaga oo wadaniyad ka muuqato, waxeena la dagaalamaayeen ciidamada shisheeye iyo kuwa itoobiyaanka.

## Sidoo kale fiiri
*Soomaali Galbeed
*Beelaha Soomaalida
## Tixraac
Daarood

**Daarood** (; ) waa beel ka mid ah beelaha Soomaalida kuwaasi oo degan Geeska Afrika. Beesha Daarood waxaay degtaa wadanka Soomaaliya , Jubaland Galmudug iyo Puntland wadanka Itoobiya iyo deegaano ka tirsan wadanka Kiinya.
Guud ahaan, beesha Daarood waxaa ka farcama reero badan oo ka mid ah Mareexaan: Absame, Harti (Warsangeli, Reer-Darawiish, Dishiishe iyo Majeerteen) Abdi Koombe(Jambeel,Waleenbo Cabdi, Garwayne) Lailkase iyo beelo kale.

Daaroodku Wuxuu ku hadlaa lahjad isku mid ah waase jiri karaan waxyaabo yar yar oo lagu kala gedisnaan karo taas oo intii hadba isku deegaanii ay ereyada qaybtood isku si u adeegsadaan'ama ugu dhawaaqaan.

## Hordhac
Asal ahaan shacabka Daarood waxay ka yimaadeen Dawlada Jabarta. Ismaaciil Jabarti wuxuu ahaa amir horseed iyo hogaamiye oo faafiyey diinta  Islaamka gaar ahaana waxa uu ka soo degay meel u dhaw degmada Laasqoray ee gobolka Sanaag waxaa uu mudo diinta Islaamka ka faafinayey dhulka Bariga iyo Bartamaha Geeska Afrika. Daarood waxaa dhashay Doombiro Dir.

## Muuqaalo

Odaygii ay ka soo tafiirmeen beesha Daarood wuxuu ku aasan yahay magaalo la yidhaahdo Haylaan, taasi oo 35 km u jirta magaalada Badhan ee waqooyi-bari gobolka Sanaag, Soomaaliya.

File:Darod1.JPG|Qabriga oday Daarood
File:Darod3.JPG|Qabriga oday Daarood
File:Dobira1.JPG|Qabriga oday Daarood
File:Dobira2.JPG|Qabriga oday Daarood
File:Haylan1.JPG|Haylaan
File:Haylan2.JPG|Haylaan
File:Haylan3.JPG|Haylaan
File:Haylan4.JPG|Haylaan


## Sidoo kale fiiri
*Beelaha Soomaalida
## Tixraac
Xuubcaarada caalamiga (Internet)

**Xuubcaarada caalamiga** ama **Internet** waa hab aduunka oo dhan u furan iney isu dhaafsadaan ogaalka,wacaasha, cilmiga, ganacsiga iwm. Internet wuxuu ka kooban yahay Shabakadda Kumbuyuutarrada (Ingriis: Computer Network). Kuwaasoo xogta (Ingriis: Data) isu dhaafsada habka loo yaqaan internet protocol. Wuxuuna ka kooban yahey malyuumaad shabakkadood (English: network) sida kuwa jaamacaddaha, ganacsiyada, dowladaha, shirkadaha. Kuwaas oo si wadojir ah isu dhaafsada xog kala duwan oo noocwalba leh sida sawiradda, muuqaalada, codadka, iyo qoraaladda.

Magaca internet wuxuu ka yimid ereyga ***inter'''connection'' ***net**work'', oo loo soo gaabiyey **internet**.

== Taariikhda ==
Internetku waxow ahaa natiijo ka dhalatay Mashruuc ay sii daysay Hey'ada [[ARPANET]] sanadii 1969 kaas oo ahaa mashruuc kasoo baxay wasaarada gaashaandiga [[Mareekanka]] barnaamijkaas waxaa loo aasaasay isku xirka Ciidanka [[Mareykanka]] iyo jaamacadaha iyo dhamaan hay'adaha cilmi baarista si looga faa'iideysto Aalada mobil
Koowda Janaayo ee 1983 ayaa wasaarada Gaashaandhiga Mareekanka badashay Baratakoolkii NCP kuna wareegtay [[TCP/IP]].
Shabakada [[Internet]]ka waxaa

== Mustaqbalka Internetka ==
Sida hada ka muuqato Internetku wuxuu yareeyay waxyaabo badan oo ay ku bixi jirtay tamar sida tusaale ahaan waxaa maanta wax ka baran kartaa Internetka adigoo joogo xaafadaada ama gurigaada, Sidoo kale waxaa laga maarmay inaad maanta tegto meel ganacsi oo aad sheey ka iibsato adigoo heli karo dukaameysi Qadka (Online Shopping). Sidoo kale waxaad arkeysaa Shaneemooyinkii in laga maarmay oo Netka aad heli karto Film ama riwaayada aad rabtid.
Sida ay leeyihiin Khubarada Aduunka in uu Netka noqon aduunka khiyaaliga ah Tusaale ahaan in qof jooga gurigiisa laga xakumo Maxkamad si Online ah.
sidoo kale maanta waxaa laga maarmay in Qaamuusyadii Buugaagtii ha ahaado mid Cilmi iyo mid Taariiqeed marka la fiirsho xaga isku xirka aduunka.

* **Mareegaha ugu weyn adduunka (1052 luqadood)'''
2001

2000 - **2001** - 2002

__TOC__

Sanadka 2001 waa muddo waqti ah ee ku jirta qarniga 21-aad iyo mileniyumka 3-aad. Waxa uu ka dambeeyaa 2000 kuna soo horeeyaa 2002. Marka loo eego kalandarka Gregorian-ka, 2001 wuxuu ahaa sanad caadi ah, oo ka kooban 365 maalin. Waxa uu matalayaa sanad ka mid ah socodka joogtada ah ee waqtiga.

## Dhacdooyin
* 11 sebteembar 2001 waxaa la qarxiyey guryaha WTO, World Trade Center ee ku yaaley magalada New York.

## Dhalashooyin
## Dhimashooyin
## Madaxda Aduunka
Mida Rumeed Kaniisada Ciise

**Mida Rumeed Kaniisada [[Ciise]]** (Ingiriis: The True Jesus Church), Waa kaniisad Kiristaan oo xur ah. Waxaa lagu aasaasay wadanga China ilaa 1917. Maantay ilaa 1.5 million xubin oo gusugan 45 Wadan.
Af-Ingiriisi

**Afka Ingiriiska** (; Af Carabi: لغة إنجليزية) waa luuqad looga hadlo dhowr wadan waxeeyna tahay luuqad caalamka ka ah luuqad nashiran. Asal ahaan Afka ingiriiska wuxuu ka yimi luqadda Afka Indo-Yurub, waxaana lagu alifey wadanka Ingiriiska. Nuditaanka uu Afka ingiriiska ugu nuday dunida waxaa sabab u ah gumeysigii Ingiriisku uu ku gumeystey dunida barkeeda kala bar. Mar walba oo uu wadan gumeysto, Ingiriisku wuxuu ka dhigi jirey afkiisa afka dawladda iyo tan barida.

## Hantida iyo sifooyinka ugu muhiimsan
Ingiriisigu wuxuu ka tirsan yahay qoyska Indo-Yurub ee luqadaha sidaas darteed waxay la xiriirtaa inta badan luqadaha kale ee looga hadlo Yurub iyo Galbeedka Aasiya Iceland ilaa Hindiya.  Afka hooyo, oo loo yaqaan Proto-Indo-European, waxaa ku hadli jiray reer guuraa qiyaastii 5,000 oo sano ka hor oo la rumeysan yahay inay dhex mushaaxayeen bannaanka koonfur bari ee Yurub.  Jarmal, oo ka mid ah kooxaha luqadaha ka soo farcamay hadalka awoowayaasha, sida caadiga ah aqoonyahanadu waxay u qaybiyaan saddex kooxood oo goboleed: Bari (Burgundian, Vandal, iyo Gothic, dhammaan dabar go'ay), Waqooyiga (Iceland, Faroese, Norwegian, Swedish, iyo Danish). iyo Galbeedka (Jarmalka, Nederlandka [iyo Flemish], Frisian iyo Ingiriisi).  In kasta oo Jarmalku aad ugu dhow yahay Ingiriisi, haddana way ka sii dhawrsanaanaysaa ingiriisiga si loo sii hayo nidaam tafatiran oo caddaalad ah.  Frisian, oo ay ku hadlaan dadka deggan gobolka Friesland ee Holland iyo jasiiradaha ka baxsan xeebta galbeed ee Schleswig, waa luqadda ugu dhow ee la xiriirta Ingiriisiga casriga ah.  Icelandic, oo wax yar isbeddelay kunkii sano ee la soo dhaafay, waa luqad nool oo aad ugu eg Ingiriisi hore qaab dhismeedka naxwe ahaaneed.

## Wadama lagaga hadlo
##### '''Wadamada luqada  lagaga hadlo sida afkooda hooyo oo kale waxaa ka mid ah:'''
* Australia
* Ingiriiska 
* Maraykanka
* Kanada
* New Zealand

##### '''Wadamad lagaga hadlo si aan rasmi ahayn:'''

*Koonfur Afrika
*Kiinya
*Hindiya
*Baakistaan
*Bangladesh
*Nayjeeriya
*Suudaan
*Ghana
*Meksiko
*Ireland
*Tansaaniya
*Yugandha

## Sidoo Kale fiiri
*Luuqad
*Af-Soomaali
*Af-Carabi
## Xigasho
Buunadada Bardhere

**Buundada Bardhere** waa buundada ugu weyn buundooyinka Somalia, kana soocan qaab dhismeedka Buundada, Aidoo kale waxay kaga duwan thy buundooyinka kale ee Bardhere waa buundo sadax qeybood leh sida qeyb dhexe oo ay maraan gawaarida iyo qeyb kale oo ay adeegsadan Dadka.
Cabdullaahi Yuusuf

**Cabdiqaadir Cumar Cabdulle Fiidka** (carab:عبدالله يوسف أحمد) (Noolaa 1934 - 2012 ) waxa uu ahaa madaxweynihii hore ee Soomaaliya. Cabdulaahi Yuusuf Waxa uu madaxweyne kumeelgaar ah ahaa taariikhda marka ee u dhaxeesay 4 Oktoobar 2004ta ilaa 29 Diseembar 2008.Cabdullahi Yuusuf waxa uu dhintay tariikhdu markay ahaad 23kii Maarso 2012 isagoo xaanun uu jiifa in mudo ah cusbitaal ku yaala Imaaraatka Carabta. 
## Dil ka badbaadid
k soomaaliyeed
Ururka Aftahan

**Ururka Aftahan** Org 

Ururka Aftahan (aftahan organisation) waxa la aasaasay horraantii 2001-dii, isagoo ku hawl geli jirey darka ama mareegta internetka ee www.aftahan.com . Darkaas oo ku hawlannaa, akhristayaashiisana ku soora dhuuxa iyo nuxurka macaan ee suugaanta, dhaqanka iyo afsoomaaliga ayaa waxa uu haatan u xuub-siibtey urur dhaqameedkan AFTAHAN iyadoo sannadkan 2004 si rasmi ahna loo sharciyeeyey. 

Ereyga uu magaca ururku saanyadey ee 'aftahan' oo macnihiisu muujinayo cod-karnimada, aqoonta shishe ee xeel-dheerida afka, suugaanta iyo dhaqanka ayey ku sargo'an tahay waxqabadkiisa iyo himilooyinkiisa horumarineedba. URURKAN AFTAHAN waxa uu ku mashquulsan kocbinta, korinta, kaabbidda iyo kaydinta dhaqanka, afka iyo suugaanta soomaalida. Waxa aanu door muuqda ka soo qaatay Socdaalkii Nabadda ee Hadraawi hormuudka u ahaa isagoo ururkan waabkiisu warsaxaafadeed iyo wacyi-gelinta u ahaa socdaalkaa taariikhiga ahaa, wada shaqayn wanaagsanna la sameeyey ururadii kale ee isu xilsaaray arrintaas. Ururkan Aftahan waxa uu ahaa ururkii ugu horreeyey ee dhaqan geliya himilooyinkiisa si toos ah iyo si dadbanba, waxa uu qayb libaax ka qaatay horumarinta iyo kaydinta suugaanta, iyo soo bandhigidda hiddaha iyo dhaqanka, dhiiri gelinta dhigaallada iyo dhigmayaasha (buugta) waxa kale oo intaas u dheer dhiiri gelinta.
Yurub

**Yurub** (; Af Carabi: أوروبا) waa qaarada ugu xigta dhinaca galbeed ee arliga weyn ee la isku yidhaahdo "Eurasia" kaasi oo ka kooban qaarada Aasiya iyo Yurub. Qaarada Yurub waxaa dhinaca waqooyi ka dhaca Bada Arktik, dhinaca galbeedka waxaa ka xiga Badweynta Atlaantik, dhinaca koonfureed waxaa ka dhaca Bada Mediterraniyan. Si kastaba ha ahaatee, dhinaca bari iyo koonfurbari qaarada Yurub waxaa inta ugu badan loo yaqaanaa ***Xadka Qaaradaha***; taasi oo laga wado meesha qeybisa qaarada Aasiya iyo Yurub. Sida caadiga ah labada qaaradood ee Aasiya iyo Yurub waa kuwo isku-xidhan deegaan ahaan; waxaana badhtanka u dhaca wadano dhowr ah oo ka mid tahay wadanka Turkiga oo labada qaaradoodba ka tirsan.

Guud ahaan, qaarada Yurub waxay ku fadhidaa deegaan dhan , ama 2% oogada sare ee Dhulka (taasi oo u dhiganta 6.8% dhulka aduunka). Dhinaca siyaasada, qaarada Yurub waxaa ku yaala ilaa 50 dowladood oo madax-banaan, kuwaasi oo wadanka Ruushka noqonayo kan ugu weyn ee ugu bulshada badan - taasi oo qiyaas ahaan noqon karta 39% dhulka qaarada iyo 15% bulshada qaarada.
Dhinaca kale, qaarada Yurub waxaa ku nool dad dhan 740&nbsp;million (qiyaastii ilaa 11%  bulshada aduunka) tirokoob 2012.) Taariikh ahaan, qaarada Yurub waxay leedahay taariikh dheer oo ka soo bilaabanta wakhtiyadii ilbaxnimada ugu horeeysay, inkastoo dadka reer Yurub aad u horumareen markay bilaabantey kacaankii wershadaha.

## Hordhac
Qaaradda Yurub waa mid kamida qaaradaha shanta ah juquraafi ahaan waa qarad u eeg ama jaziirad u eeg. Waxa ay dhererantay ilaa buuraha oral waa dhanka bari iyo Bada Qaswiin.
## Wadanada
# Albaniya
# Andorra
# Awstriya
# Ayslaan
#  Ayrland
# Beljim
#  Boland
#  Bulgariya
#  Burtuqaal
#  Denmark
#  Faransiiska
#  Estoniya
#  Finland
#  Israaiil

#  Giriiga
#  Holland
#  Hungari
#  Islofaakiya
#  Islofeeniya
#  Isbaayniya
#  Iswiidhan
#  Jarmalka
#  Iswisarland
#  Makidoniyada Wuqooyi
# Jamhuuriyadda Jek
#  Kuruweshiya
#  Latfiya
#  Lekhtanishtayn
#  Lithuaniya
#  Luksemburg
#  Malta
#  Montenegro
#  Norwey
#  Romaniya
#  San Marino
#  Seerbiya
#  Talyaaniga
#  Yukrayn
#  Bosniya iyo Hersegofina

## Sidoo kale fiiri

* Qaaradaha Aduunka
* Bison Yurub

## Linkiyo Kale
* Conseil de l'Europe
* Europa
* https://www.investopedia.com/terms/e/europeanunion.asp
## Tixraac
GCompris

GCompris   ("J’ai compris", "Waan fahmay" afka Faransiiska) waa barnaamij kumbuyuutar oo loogu talagalay caruurta da’dooda u dhaxayso 2 ilaa 10-sano.

Shaqooyinka qaarkood waxay u muuqdaan kuwo ciyaarkaliya ah, laakiin shaqo walba waxaa lagaleeyahay muraad waxbarasho.

Qaybaha uu barnaamijka ka koobanyahay waxaa ka mid ah:

* **Fahamka kumbuyuutarka:** alwaaxa-furayaasha, dooliga, isticmaalka dooliga

* **Aljebra:** Iskudar, jadwalayn, Cayaar-xasuus

* **Saynis:** Isticmaalka biyoxireenka, biyowareega, Markabka-gujiska

* **Juquraafi:** Wadamada iyo qaaradaha oo khariidad ku yaala

* **Cayaaro:** jees, cayaar-xasuuseed

* **Akhrinta:** tababarka akhriska

* **Iskuqas:** saacad, midibeyn, sawirid layman

Mudada hada la’joogo GCompris wuxuu ka koobmaa ilaa in ka badan 100 shaqo, horumarintiisa wey socotaa. GCompris waa barnaamij lacagla’aan ah. Waxaad kabadelikartaa wixii aad rabto waadna ka caawinkartaa sidii loo horumarinlahaa. Ugudambeyntii maxaa kuu diidaaya in aad la’qaybsato caruurta aduunka oo dhan.

Soo dejiso (download) barnaamijka gcompris.

**Qore:** M.I. Mursal
Cutub:Caawin

## Cutubyada caawinaada
Wikipedia waa qamus furan (fasaxan) kaasi oo ay isticmaalayaashiisa si wada jir ah u wada qorayaan. Bogan waxaad ka heli doontaa macluumaad la'xiriira wikipedia:ha, sidii aad usiticmaali lahayd iyo sida uu ushaqeeyo.
* 
Waxaad ka heleysaa waxa ku jiro wikipedia:ha iyo filosoofiyada ka dembeysa. Waxaa kaloo dheeraad ku ah sida aad wax uga bedeli lahayd maqaalada qoran iyo warbixin ku saabsan bulshada wikipedia
* 
Jawaabo ku saabsan su'aalahaan. Sidee loo dhaqmaa marka la'joogo wikipediaha? Maqaalo noocee ah ayaa lagu qorikaraa wikipediaha?

Wikipedia waa qaamuus furan (fasaxan) kaasi oo ay isticmaalayaashiisa si wada jir ah u wada qorayaan. Bogan waxaad ka heli doontaa macluumaad la'xiriira wikipedia:ha, sidii aad u siticmaali lahayd iyo sida uu u shaqeeyo.

* 
 
----
Waxaad ka heleysaa waxa ku jiro wikipedia:ha iyo filosoofiyada ka dembeysa. Waxaa kaloo dheeraad ku ah sida aad wax uga bedeli lahayd maqaalada qoran iyo warbixin ku saabsan bulshada wikipedia

* 
Jawaabo ku saabsan su'aalahan. Sidee loo dhaqmaa marka la'joogo wikipediaha? Maqaalo noocee ah ayaa lagu qorikaraa wikipediaha? 
-----
* 
* 
* 
*
Baay

**Bay** (Soomaali: Baay ,Carabi: باي , Talyaani : Bai ) waa gobol ee dhaca koonfurta Soomaaliya. 
## Dulmar
Waxay xuduud la leedahay gobollada Soomaaliya sida Bakool , Hiiraan , Shabeellaha Hoose (Shabeelaha Hoose), Jubbada Dhexe (Jubbada Dhexe), iyo Gedo .

Magaalada Baydhabo waxay ahaan jirtay xarunta gobolka Jubbada sare ee hore , oo maanta ay sidoo kale ku jiraan Gedo, Bakool, iyo inta badan gobolka Jubbada Dhexe. Gobollada hadda jira waxa abuuray 1970-aadkii taliskii milatariga ahaa ee markaas xukumayay. Caasimada Bay waa Baydhabo .

Xilligii ay ciidamada Itoobiya soo galeen Soomaaliya dabayaaqadii bishii December ee sanadkii 2006-da, waxaa gobolka Bay ka dhacay dagaallo xooggan oo socday muddo sagaal maalmood ah, kuwaasoo u dhaxeeyay ciidamada Itoobiya iyo kuwa Maxkamadaha Islaamka . 
## Tirakoobka dadweynaha
Gobolka waxaa inta badan dega reer Raxanweyn . Marka loo eego Sahanka Qiyaasta Dadweynaha (2014) (282), tirada dadka ku nool gobolka Bay waxay ahayd sidan soo socota: 93,046 deggan magaalada, 463,330 reer miyi ah, 195,986 reer guuraa ah iyo 39,820 barokacayaal ah (IDPs), taas oo wadarta guud ka dhigaysa 72.192 qof. 
## Degmooyinka
Gobolka Bay waxa uu ka kooban yahay todoba degmo: 

*Degmada Baydhabo

*Degmada Buurhakaba

*Degmada Diinsoor

*Degmada Qansaxdheere

*Degmada Berdaale
## Magaalooyinka waaweyn
Baydhabo

Diinsoor

Buurhakaba

Qansaxdheere

## Xusuusin
"Wararka Kooban, 21st March 2014"

"ISO 3166 - Xeerarka matalaadda magacyada dalalka iyo qayb-hoosaadkooda"

"Hadda-hoosaad HDI - Xogta Aagga - Shaybaarka Xogta Caalamiga ah"

" Warbixinta Xogta Dalka ee EASO: Xaaladda Ammaan ee Soomaaliya"

"Gobolka Bay"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda Maamulka Gobolka Baay
Bakool

**Bakool** (Soomaali: Bakool ,Maay : Bokool , Carabi: بكول ) waa gobol oo dhaca Koonfur Galbeed Soomaaliya

## Dulmar
Waxay xad la leedahay gobollada Soomaaliya ee Hiiraan , Bay iyo Gedo 
Bakool, sida Gedo, Bay iyo inta badan gobolka Jubbada Dhexe (Jubbada Dhexe), waxay ahaan jirtay qayb ka mid ah gobolladii hore ee sare, oo la qaybsan jiray bartamihii 1980-aadkii. Magaalada Xudur waa xarunta maamulka gobolka.

Bishii Maarso 2014, ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya oo gacan ka helaya guuto Itoobiyaan ah oo ka tirsan AMISOM ayaa dib ula wareegay magaalada Xudur ee xarunta gobolka Bakool kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab  Weerarku wuxuu qayb ka ahaa howlgallada milateri ee ay ciidamada huwanta ah ku doonayeen inay kooxda nabad-diidka ah kaga saaraan deegaannada ay kaga harsan yihiin Koonfurta Soomaaliya ee ay gacanta ku hayaan.

## Degmooyinka gobolka Bakool
 
* Xudur
* Ceelbarde
* Tiyeegloow
* Waajid
* Rabdhuure
* Buurdhuxunle
Gobolkan waxaa magaala madaxdiisu waa xudur waana gobol Ilaahey ku maneysatey xoolaha nool iyo beeraha.
Qabaa'ilada dago gobolkaan waa Digil iyo Mirifle oo si is la eg ugu degan gobolka.
Gobolka wuxuu caan ku yahay dhaqashada xoolaha iyo tacabka beeraha, waa dhulka dadkiisa ay aad ugu hormareen tacliinta diinta barashada Qur'aanka.
## Magaalooyinka waaweyn
*Ceelbarde

*Caato

*Xudur

*washaaqo

*dhurey

*Banaaney

*Qurajome

*Rab Dhuure

*Tiyeeglow

*Waajid

*Yeed

*Yowkooyow

*Buur Dhuhnle

*Garasweyne

*Moorigaabey

## Sidoo kale fiiri
*Soomaaliya
*Gobolada Soomaaliya
*Deegaanada Soomaalida
## Tixraac
"Soomaaliya: Qayb-hoosaad iyo magaalooyin"

"ISO 3166 - Xeerarka matalaadda magacyada dalalka iyo qayb-hoosaadkooda"

"Hadda-hoosaad HDI - Xogta Aagga - Shaybaarka Xogta Caalamiga ah"

"Soomaaliya: Dowladda Federaalka iyo Ciidamada Itoobiya oo xoreeyay magaalada Xudur ee istiraatiijiga ah"

"Soomaaliya: Dowladda Federaalka iyo Ciidamada AMISOM oo iska-hor-imanaya Al-shabaab"

"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda Maamulka Gobolka Bakool
Afarta xilli

**Afarta xilli** (; ) waa xilliyada afarta ah ee jawiga iyo cimilada adduunka wakhti dhan hal sano (356 maalmood).

**Gu, Xagaa, Dayr iyo Jilaal** waa afarta xilli uu ka koobanyahay sanadka soomaalida.

* **[[Gu]],**(Spring) Waa xilli roobeedka ugu muhiimsan xilliyada uu dalkeennu roobka helo wuxuuna ka bilowdaa  (Maarso, Abriil iyo Maayo). 
* **[[Xagaa]]**(Summer) Waa waqti uu wadanka ka da'o roobab yaryar oo looyaqaano xagaa (Yuunyo, Luulyo iyo Agoosto).
* **[[Dayr]]**(Automn) Waa xilli roobaad roob badani da,o hayeshee waxaaa ka badan Guga, (Sebtembar, Oktoobar iyo Nofembar ). 
* **[[Jiilaal]]**(Winter) Xiliga diraacda ama Jiilaalkuk waa xiliga ugu Qabaw uguna qaleylka badan ( Decembar, Janaayo iyo Febraayo)

Haddaba xilliyadan aan soo xusnay waxaa mararka qaar dhacda in ay wax iska baddalaaan oo roobabkii di,i lahaa ay baaqdaaan sababo la xiriira isbaddalka cimalada adduunka ee sii kululaanaysa oo saamayn ku yeelatay dalka oo dhan. 

mahadsanidiin
Bari (Gobol)

**Bari** (Soomaali: Bari , Carabi : بري ) waa ( gobol ) oo dhaca waqooyi bari Soomaaliya ka kooban lix degmo oo kala ah: Qandala Iskushuban , Caluula , Boosaaso , Bandarbeyla , iyo Qardho . Dekedda magaalada Boosaaso waa xarunta gobolka iyo magaalada ugu weyn gobolka Bari ee Dowladda Puntland.

## Dulmar
Dhanka galbeed waxaa ka xiga Sool iyo Sanaag , dhanka koonfureedna waxaa ka xiga Nugaal , dhanka waqooyina gacanka Cadmeed iyo kanaalka Guardafui oo bari ka xiga. Waxay ku taal cidhifka Geeska Afrika . Magaceeda, Bari, macno ahaan waxa uu la macno yahay Bari . 
Dhinaca dhulka, Bari waa gobolka ugu weyn Soomaaliya. Meesha ugu sarraysa ee gobolkan waa Buurta Bahaya , buurta saddexaad ee ugu dheer Soomaaliya oo dhererkeedu dhan yahay 2120 mitir; Meelaha ugu sarreeya ee caanka ah waxaa ka mid ah Karkaar iyo buuraha Cal Miskaad .
Sannadkii 2024-kii, dagaalyahannada dowladda Islaamiga ah (IS) ayaa gacan ku heynta deegaanka Cal Miskaad (Al Miskaad) ee gobolka Bari ee gobolka Bari kala wareegay kooxda iska soo horjeeda ee Al Shabaab . 
## Tirakoobka dadweynaha
Inta badan dadka dega gobolka Bari waxa ay ka tirsan yihiin qowmiyada Soomaalida oo ay ka mid yihiin Majeerteen , Madhibaan , Deshiishe , Kaskiqabe , Warsangeli , Leelkase Daarood qabiilo iyo qabiilo kale Tiradan ayaa isugu jirta reer miyi iyo magaalo ee Bari iyo sidoo kale dhammaan barakacayaasha (barakacayaasha).
## Degmooyinka

Gobolka Bari (Somalia) waxa uu ka kooban yahay lix degmo.

*Boosaaso
*Qardho
*Caluula
*Iskushuban
*Qandala

Dowladda Puntland waxa ay maamul ahaan u sii kala qaybisay gobolka Bari saddex qaybood oo kala ah Karkaar oo ka kooban degmooyinka , Waaciye, Bayla, Rako iyo Xaafuun; Bari oo ka kooban degmooyinka Boosaaso, Iskushuban, Qandala, Carmo iyo  Ufayn, balidhidin iyo Raas Caseyr oo ka kooban Caluula, Baargaal, Bareeda, Murcanyo iyo Gumbax. 

## Tixraac
"Deni oo guddoomiyaha cusub u magacaabay gobolka Bari"

"Soomaaliya: Qayb-hoosaad iyo magaalooyin"

"ISO 3166 - Xeerarka matalaadda magacyada dalalka iyo qayb-hoosaadkooda"

"Hadda-hoosaad HDI - Xogta Aagga - Shaybaarka Xogta Caalamiga ah"

"Soomaaliya waxaa soo wajahday khatar aad u daran iyadoo kooxda Daacish ay isku fidisay Puntland"

"Dawladda Islaamiga ah ee Soomaaliya waxay si xeeladaysan ula wareegtay Al Miskaad"

"Puntland Oo Soo Saartay Warbixin Ku Saabsan Qiyaasta Dadka Degankeeda"

Tirakoobka Dadweynaha ee Soomaaliya

"No more Raas Casayr State markii asaasayaasheedu dib uga noqdeen sheegashadooda oo ay taageereen Puntland"

"Garoowe: Gobalada & Degmooyin cusub oo maalmahan si rasmi ah ugu soo biiray Gobolada & Degmooyinka Puntland"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka ee Bari
Galguduud

Galguduud (Soomaali: Galgaduud , Carabi: جلجدود , Talyaani: Galguduud ama Ghelguduud ) waa ( gobol) ka tirsan dowlad goboleedka Galmudug ee bartamaha Soomaaliya caasimaddeedu waa Dusmareeb Magaalada ugu weyn ee gobolka waa Ceel Buur , oo dhacda bartamaha gobolka.

Galguduud waxaa xuduud la leh Itoobiya ; Gobollada Soomaalida Mudug, Hiiraan , iyo Shabeelaha Dhexe (Shabeellaha Dhexe); iyo Badweynta Hindiya . Beesha ugu badan ee dagan gobolkan waa Hawiye gaar ahaan beesha Murusade iyo sidoo kale Habargidir , Gobolka Galguduud iyo Koonfurta Mudug waxay dhisteen Maamulka Galmudug 2016-kii, kaasoo isu haysta inuu yahay maamul ka madax bannaan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, sida uu qeexayo Dastuurka kumeelgaarka ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya .

## Degmooyinka
Gobolka Galguduud wuxuu ka kooban yahay 8 degmo: 

*Degmada Dhuusamareeb.

*Degmada Ceelbuur

*Degmada Caabudwaaq

*Degmada Ceel Garas 

*Degmada Cadaado .

*Degmada Xiindheere .

*Degmada Galhareeri.

*Degmada Bargan.

*Degmada Ceeldheer 

*Degmada Wabxo

## Xuduudaha
Galguduud waxay xuduud la leedahay Soomaaliya galbeed ama khadka Feerfeer-Dharkayn Geenyo oo galbeed ka xiga, gobolka Mudug ee ay Soomaalidu degto ee waqooyi; Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe oo koonfur ah, barina badweynta Hindiya .
## Tixraac
"Dowladda Federaalka Soomaaliya Waxay Ansaxisay Maamul Gobolleedka Dhexe"

"Gobolka Galgaduud"

"Qariidad UN oo muujinaysa degmooyin casri ah"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka Galguduud
Jubbada Dhexe

**Middle Juba** (Soomaali: Jubbada Dhexe, Carabi: جوبا الأوسط, Talyaani: Medio Giuba) waa gobol oo ku yaalla koonfurta Soomaaliya. Caasimaddiisu waa Bu’aale, wuxuuna ka tirsan yahay maamulka Jubaland.

Jubada Dhexe waxa ay xad la wadaagtaa gobolada Soomaaliya sida Gedo , Baay , Shabeellaha Hoose (Shabeelaha Hoose), Jubbada Hoose (Jubbada Hoose) iyo Badweynta Hindiya . Gobolka waxaa loogu magac daray webiga Jubba ee mara.

Gobolku waxa uu leeyahay wax-soo-saar beereed, wax-soo-saarkiisuna waa sisin , galley , masago , digir , iyo midho waaweyn.

Gobolka Jubada Dhexe ayaa ah gobolka kaliya ee Soomaaliya ay si buuxda gacanta ugu hayaan Al-Shabaab oo ah koox xagjir ah oo Islaami ah.      Laga bilaabo 2022, Jubbada Dhexe waxay haysataa buundooyinka Tusaha Horumarinta Aadanaha ee ugu hooseeya adduunka marka loo eego 1,790 gobollo hoosaadyo .

## Degmooyinka
Jubbada Dhexe waxay ka kooban tahay afar degmo:

*Degmada Bu'aale

*Degmada Jilib

*Degmada Saakow

*Degmada Salagle
## Xusuusin
"Soomaaliya: Qayb-hoosaad iyo magaalooyin"

"ISO 3166 - Xeerarka matalaadda magacyada dalalka iyo qayb-hoosaadkooda"

"Hadda-hoosaad HDI - Xogta Aagga - Shaybaarka Xogta Caalamiga ah"

"Ciidanka Faragelinta Midowga Afrika way sii joogi doonaan Soomaaliya, laakiin ciidankee la jooga?"

"HDI-hoosaadka (v8.0)"

"Gobolka Jubbada Dhexe"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka ee Jubbada Dhexe
Hiiraan

**Hiiraan** (, ) waa  gobol ka mida gobolada ku yaal bartamaha soomaaliya, xad la leh gobolllada Shabeelaha Dhexe, Galgaduud, Shabeelaha Hoose, Baay, Bakool iyo Gobolka soomaali Galbeed ee Itoobiya.
Magaalo madaxda Gobolka waa Beledweyne oo ah magaalo aad u qurux badan.
Gobolka waxaa mara wabiga Shabeelle ee ka yimaada dhanka itoobiya

## Degmooyinka gobolka Hiiraan
Degmooyin ka Gobalka Hiiraan
waa 8 degmood waxa ayna kala Yihiin sidaan

* Beledweyne
* Buuloburde
* Ceel Cali
* Farlibaax
* Halgan
* Jalaqsi
* Matabaan
* Maxaas

## Tixraac

## Sidoo kale fiiri
*Hiiraan State
Jubbada Hoose

Jubbada Hoose (Somali: Jubbada Hoose, Maay: Jubithy Hoosy, Af-Carabi: جوبا السفلى, Italian: Basso Giuba) waa maamul goboleedka (gobol) ee koonfurta Soomaaliya. Magaalada Kismaayo oo xarun u ah maamulka Jubbaland ayaa waxa ay ku taal magaalada Kismaayo ee xarunta gobolka Jubbada Hoose.

## Hordhac
Jubbada Hoose waxaa uu ku yaallaa koonfurta Somaaliya gobolka waxuu xad la leeyahay Kenya, gobollada Soomaalida ee Gedo, Jubbada Dhexe, iyo badda Soomaaliya. Gobolka waxaa loogu magac daray Wabiga Jubba ee mara oo ku shubma badda Soomaaliya ee Goobweyn. Beerta Qaranka Lag Badana National Park waxay ku taal Jubbada Hoose.
Waxay leedahay kaymo cagaaran iyo xayawaanada duurjoogta ah sida libaaxa, geriga, jeerta, waraabaha iyo yaxaaska.waxa dago beelo badn sida Hawiye,  Dir,  Daarood, Digil iyo Mirifle iyo jareerweeyne 
Waxana ugu badn beesha Shiikhaal sidoo kle  waxaa daga beesha isku jirkooda, beesha digil siiba tunni iyo jiido, madhibaan iyo gaaljecel oo daga waqooyiga gobalka iyo Shiikhal oo daga koofurta gobalka
Turdho waa Degaan ka tirsan loobage oo u Badan Ganacsato,Siyaasiyiin iyo Culumaaudiin. Magaalada turdho waxay leedahay kaawada ugu weeyn jubbada hoose, dhul beereed iyo xeeb aad u dheer o qurux badan. Inta badan dadka degan waa xoolo dhaqato iyo beeraley iyo ganaacsato ,waxaa bur bur xun ka soo gaaray magaalada Turdho dagaaladi sokeeye ee ka dhacay dalka 1991. Waxaa bur bur xoogan ka muuqda isbitaalka weeyn ee magaalada iyo dugsigii hoose dhexe ee Turdho .Sh.Xasan Maxaad Cilmi o loo yaqaano《 Siigaale 》Oo aha shiiqaal loobage Isago Talyaniga kula jihaaday turdho , dagaalkas o ka dhacay meesha lagu magacaabo Yaaq Kanooni, waxaa sidoo kale dagaalkas qeyb libaax leh ka qaatay Xaaji Nuur Abiikar (Sheekhaal Loobage) oo caan ka ah gobolka jubbada hoose , labadan hogaamiye (Siigaale iyo Nuur Abikar)o talyaniga siiyay casharo lama ilaawaan ah kana xureeyay inta u dhaxeeyso Jamaame iyo Turdho.

Turdho xaqiiqdii waxaa degen beelaha kala ah :

- Mudulood siiba Abgaal iyo Hilibi Dalandoole,

- Shiikhaal Loobage Faqa Cumar

-DUDUBLE MAXAMED CAMAL

Waa intaas dadka meeshaas caanka ka  ah.

## Degmooyinka
Gobolka Jubbada Hoose waxaa uu ka kooban yahay 4 degmo:https://www.fsnau.org/products/maps/administrative-maps 
*Degmada Afmadow
*Degmada Badhaadhe
*Degmada Jamaame
*Degmada Kismaayo
*Degmada Xagar
Nugaal

Gobolka **Nugaal** waa Gobol kamida 18kii Gobol ee Soomaaliya. Gobolkan waxa uu leeyahay Ahmiyad muhiim ah, waxaana ku taal Magaalada Garoowe, oo ah Caasimada Puntland iyo magaalada ugu kobaca badan Soomaaliya. Eyl, Oo ah Magaalo Taariikhi ah, kana mid ahayd xarumihii Boqortooyada Diiriye Guure. Iyo Buurtinle oo ah Degmo Muhiimad wayn ku fadhida.

## Muhiimmad
Gobolka waxa uu muhiim u yahay isu socodka gobollada kale ee dalka. Waxaana ku kala bayrta Wadada Wayn ee Gobolada Dalka:

* Wadada Woqooyi Oo Garoowe ka leexata Hargaysa, Gaartana illaa Boorama
* Wadada Koonfur Oo Garoowe Ka leexata Muqdisho, Gaartana Illaa Kismaayo
* Wadada Bariga oo Garoowe Ka baxda Qardho, Gaartana ilaa Boosaaso.

## Degmooyinka Gobolka Nugaal

* Dangorayo
* Burtinle
* Eyl
* Garoowe

Bakool                                                                            Banaadir                                                                   Bari                                                                                Baay                                                               Galguduud 

Gedo

Hiiraan

Jubbada Dhexe

Jubbada Hoose

Mudug

Nugaal

Shabeellaha Dhexe

Shabeellaha Hoose
Togdheer

**Togdheer** ( Af-Soomaali : Togdheer , Af-Carabi : تُوْجْدَيْر , romanized: Tūjdayr) Waa (gobol) oo ku yaala bartamaha Somaliland. Togdheer waxay xuduud la leedahay Maroodi Jeex galbeed, Saaxil oo woqooyi ka xigta, Sanaag, waqooyi bari, Sool oo bari ah iyo Itoobiya oo koonfur ka xigta.  Caasimaddeedu waa Burco.

## Magaalooyinka

## Dulmar
Togdheer waxa ka xiga Maroodi Jeex galbeed, Saaxil oo woqooyi ka xigta, Koonfurna Itoobiya, iyo Sanaag iyo Sool oo bari ah.  Iyadoo caasimaddeedu tahay Burco (Burco), magaca gobolku waxa uu ka soo jeedaa togga Togdheer, oo macnihiisu yahay "Webi dheer" af Soomaali.  Gobolku waxa uu leeyahay dad ku dhow 350,000 oo qof.
Ingriiska Somaliland, gobolka Togdheer wuxuu hore u ahaan jiray degmada Burco oo ka mid ahayd saddex degmo oo ka koobnaa gobolka Burco.  Labada gobol ee kale waxay ahaayeen degmooyinka Laascaanood iyo Ceerigaabo. Sanaag waxa laga soo gooyey gobolka Togdheer, waxaana la asaasay gobol gaar ah 23-kii June 1973-kii, oo ka kooban saddexda degmo ee Ceerigaabo, Laas-qorey iyo Garadag.
Si la mid ah Somaliland inteeda badan, dadka deegaanka ee ku dhaqan gobolka Togdheer ayaa intooda badan ah xoolo-dhaqato reer guuraa ah
## Degmooyinka
Gobolka Togdheer waxa uu ka kooban yahay saddex degmo oo kala ah
Burco Caasimada gobolka
Oodweyne
Buuhoodle
Qoryaale
Xaaji saalax
Qorilguud Bali dhiig Widh widh

## Tirakoobka dadweynaha
Waxa ugu horrayn dega Habr Jecelo, Habr Yoonis, Isamusa iyo Arap, kuwaas oo dhamaantood ah xaafado ka tirsan beesha weyn ee Isaaq.
Sidoo kale waxaa degmada Buuhoodle ku sugan beesha Dhulbahante ee beesha Harti Daarood
## Magaalooyinka waaweyn
Burco
Oodweyne
Buuhoodle
Balidhiig
Yiroowe
Fiqi ayuub
## Maab

## Tixraac
"Madaxweyne Biixi Oo Ku Dhawaaqay Isku Shaandhayn Xukuumadeed"

Soomaaliya: xaafad iyo magaalo"

Wasaaradda Qorshaynta iyo Horumarinta JSL.  Laga soo kaydiyay asalka (PDF) 2020-10-13.   2020-09-04.

"Faafin rasmi ah ee Jamhuuriyadda Dimuqradika Soomaaliya | CRL Digital Delivery System" 

Gebrewold, Belachew (28 Maarso 2013).

## Xiriirinta dibadda
Maab Gobolka Togdheer

Shabakadda Wararka Togdheer. (gudaha soomaali)
Shabeellaha Hoose

**Shabeellaha Hoose** (, ) waa gobol ka mid ah deegaanada koonfurta Soomaaliya.

## Hordhac

Gobolka Shabeellaha Hoose  wuxuu ku yaalaa koonfurta dalka Soomaaliya waxaana magaalo madax u ah Magaalada Marka, dhaqaalihiisa wuxuu ku tiirsanyahay beeraha, xoola iyo Kaluumeysiga. Gobolkaan waxa uu xaduud la yeeyahay gobolada kala ah Banaadir, Shabeellaha Dhexe, Bay, Jubadda Dhexe iyo Badweynta Hindiya. Waxaa mara Wabiga Shabeelle. Shabeellaha Hoose wuxuu gobol ahaa waagii hore1884 kadib talyaniga ayaa exbaadir ku daray

Run ahaantii Gobolkaan wuxuu ka mid yahay gobolada ugu quruxda badan dalka Soomaaliya. sababtoo ah wuxuu leeyahay deegaaano aad u ballaaaran oo doog ah, sidoo kale waxaa ku yaalo beeraha waawayn ee loo yaqaano aseendooyinka kuwaasoo inta badan dacalka ku haaya webiga shabelle oo dhex mara gobolka, deegaannada ayaa ah kuwo aad usoo jiita dadka dalxiisayaasha ah. deegaannada dalxiiska ku wacan waxaan ka xusi karnaa Beeraha Afgooye taasoo isku xirta caasimada iyo xarunta gobolka ee Marka. Sidoo kale waxaa lagu yaqaan kaluumeysiga oo aay dadka aad uga helaan. 
woxoo leeyahy dhul aad u qurux badan iyo xeebo indhahaaga soo jiidanaayo.

## Wax soosaarka
gobolka shabeellaha hoose waa gobolka ugu horeeya dalka Soomaaliya ee dhanka wax soo saarka beeraha. Gobolkani waxa uu RABBI ku manaystay khayraad fara badan oo isugu jira bad iyo barriba. waxaa ku yaalo beerah ugu badan dalka kuwaasoo laga soo saaro dalaga kala duwan ee laga isicmaalo inta badan wadankeenna. gobolka waxa uu caan ku yahay beeraha qudaarta, qudaarta ayaa ah miro u baahan biyo joogto ah oo lagu waraabiyo sidaasi daraadeed ayaa ILAAH waxa uu gobolkani ugu deeqay wabi biyihiisu qul qulaaan bilaha sanadka oo dhan taasna waxay sahashay in la abuurto beerahaas waqti kasto. qudaarta iyo noocyada kale ee fawaakihda ee gobolka kasoo baxdo waxaan ka xusi karnaa, yaanyada, basasha, barbarooniga, kabsar caleen, basbaaska, bocorka, iyo waxyaabaha kale ee la midka ah. sidoo kale dhanka fawaakihda ama qudaarta aan la karin ayuu gobolku caan ku yahay, sida Cambaha, Muuska,Isbaandheyska, Canabka. Babaayga, iyo Qaraha. waxaana xusid mudan in dalka dhaqaale xoog badan kasoo galo dhoofinta Moooska oo gobolkan kaliya laga soo saaaro intiisa badan. sidoo kale waxsoo saarka gobolkan waxaa ka mida, kheyraadka badda oo ah mid ka mida ilaha dhaqaale ee gobolkani caanka ku yahay. waxaa uu gobolkani leeyahay xeeb dheer oo kalummeysatadu ka jalaabtaaan.

## Lahjadaha looga hadlo gobolka
Gobolkaan waxaa looga hadlaa lahjado badan ku waasoo ku xiran qabiilada ay kasoo kala jeedaan. Lahjadaha looga hadlo waxaa ka mid ah afka maxaa tiri, af baraawe, maay maayga iyo afka marka iyo afaf kale oo yaryar waxaana kala dega qabaa,ilada kala ah Shiikhaal Jaziira, Shiikhaal Gendershe, Biimaal,Digil iyo mmirifle,12 koofi ,wacadan,wadalaan iyo murusade

Degmooyinka gobolka Shabeellaha Hoose waa 1
* Marka

* Degmada afgooye 

* Degmada wanlawayn 
 
* leego

* Degmada baraawe 

* Degmada qoryooley 

* Degmada kunturwaareey 

* Degmada sablaale 

* Degmada jannaale

## Tixraac
Isniin

**Isniin** waa maalin usbuuceed, waxeyna u dhaxaysaa Axadda iyo Talaadada.

Isniin waa maalinta sadexaad ee isbuuca Islaam ahaan , waana maalinta koowaad ee isbuuca marka laga fiiro istandharka ISO 8601, waxay badanaa tahay maalinta wadama gaalada shaqada laga bilaabo.

luqada Ingiriiska waxaa lagu yiraahdaa Monday, mida Finnishakana Maanantai, Nederlanka/Holandees Maandag.
## Todobada maalin ee Todaboodka

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Talaado

**Talaado** waa maalin usbuuceed, waxeyna u dhaxaysaa Isniinta iyo Arbacada.

Talaado waa maalinta afaraad ee usbuuca dhicana istandharka ISO 8601 waxay ka tahay maalinta labaad ee usbuuca.

luqada Ingiriiska waxaa lagu yiraahdaa Tuesday, mida Finnishakana Tiistai
## Todobada [[maalin]] ee Todabaadka

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Sabti

**Sabti** waa maalinta Todobaadka ugu horeeysa, waxeyna u dhaxaysaa Jimcaha iyo Axadda.

Sabti waxay dhinaca istandharka ISO 8601 ka tahay maalinta lixaad ee usbuuca. Kalandarka Roomaanka iyo Yuhuuda waa maalinta usbuuca ugu dambeyso. 

luqada Ingiriiska waxaa laguyiraahdaa Saturday, mida Finnishakana Lauantai.
Tan Jermalkana waa Samstag

## Todobada maalin ee Todabaadka

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Arbaco

**Arbaco** (, ) waa maalin ka mid ah maalmaha Todobaadka , waxeyna u dhaxaysaa Talaadoda iyo Khamiista.

Arbacada waa maalinta shanaad ee todobaadka dhicana istandharka ISO 8601 waxay ka tahay maalinta sadaxaad ee usbuuca.

## Maalmaha [[Todobaad|Todobaadka]]

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Jimco

**Jimco** waa maalin usbuuceed u dhaxayso khamiista iyo sabtiga, waana maalinta fasaxa ee umadda islaamka

Jimaca waa maalinta ugudanbeyso ee usbuuca, dhicana istandharka ISO 8601 waxay madax weynihii hore ee jamhuuriyada fadaral ka itoobiya mudane qoslaaue ka tahay maalinta shanaad ee usbuuca.

luqada Ingiriiska waxaa laguyiraahdaa Friday, mida Finnishakana Perjantai

## Todobada [[maalin]] ee Todabaadka

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Khamiis

**Khamiis** waa maalin usbuuceed, waxeyna u dhaxaysaa Arbacada iyo Jimcaha.

Khamista waa maalinta lixaad ee usbuuca, dhicana istandharka ISO 8601 waxay ka tahay maalinta afaraad ee usbuuca.

luqada Ingiriiska waxaa laguyiraahdaa Thursday, mida Finnisgggggghakana torstai
## Todobada [[maalin]] ee Todabaadka

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Todobaad

**Todabaadka** ama **Usbuuc** , sitimaan wuxuu ka koobmaa todobo maalmood oo kala ah,

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco

Sanadkii waxaa ku jiro ilaa iyo 52 usbuuc

* Shalay
* Berri

* Mustaqbalka
Samo ku waar

**Samo ku waar** (; ) waa heesta Calanka Somaliland taasi oo ereyada iyo laxanka sameeyay abwaan Xasan Sheekh Mumin.

## Hordhac
Badhtamihii sanadkii 1997 ayaa abwaan Xasan Sheekh Mumin halabuurey heesta **Samo ku waar**.

## Qoraalka Heesta

## Tixraac

*Redsea-online - Anthem
*https://www.youtube.com/watch?v=R-cHH6PpAWo
*https://www.youtube.com/watch?v=duJb3541kR4

## Xigasho
*Redsea Online
*YouTube
Kalandar

**Maalintiris** (; ) waa magaca guud ee xisaabinta iyo tirinta wakhtiga, taasi oo inta ugu badan lagu xisaabiyo maalin, todobaad, bil iyo sanad.

Dunida aan ku noolnahay waxaa jira tiro badan oo Kaalendaro ah kuwaasi ooy isticmaalaan qoomiyado iyo dalal kala duwan. Kuwa ugu caansan ee dunida inteeda ugu badan laga isticmaalo waxaa ka mid ah: Kalandarka Miilaadiga, Kalandarka Hijriga, Kalandarka Itoobiya, Kalandarka Shiinaha, Kalandarka Yuhuuda iyo kuwo kale oo badan.`

Taariikhda miilaadiga waxaa lagu xisaabiyaa tirs-bileed, mana la xiriiro dabiicadda sida dayaxa iyo qorraxda. 

## Hordhac
**Kalandar**, **Maalintiris** (; ) waa nidaam lagu habeeyo, xafido, xisaabiyo wakhtiga maalmaha, todobaadka, billaha, sanadada, qarniyada iyo wixii ka badan. Kalandarka wuxuu dadka ka caawiyaa ineey aaqoonsadaan ciidaha iyo dabaaldegyada diiniga, bulshooyinka, ganacsiga ama ujeedooyinka maamulka.

## Bilaha Miilaadiga
Bilaha Miilaadiga:
# Janaayo 	 	
# Febraayo 	 	
# Maarso	 	
# Abriil 	 	
# Maajo 	 	
# Juun 	 
# Luuliyo 	 	
# Agoosto 	 	
# Sebteembar 	 
# Oktoobar 	 	
# Nofeembar 	 	
# Diseembar

## Sidoo Kale Fiiri
* Maalintiris 
* bilaha,
* Todobaadyada iyo 
* maalmaha
Axad

**Axad** waa maalinta labaad ee Todobaadka, waxayna u dhaxaysaa Sabtiga iyo Isniinta.

axad waxay dhicana istandharka ISO 8601 ka tahay maalinta todobaad ee usbuuca. Kalandarka gaalada waxay u tahay maalin fasax ah oo aanan la shaqynin

luqada Ingiriiska waxaa lagu yiraahdaa Sunday, mida Finnishakana Sunnuntai.
## Todobada maalin ee Todabaadka

* Sabti
* Axad
* Isniin
* Talaado
* Arbaco
* Khamiis
* Jimco
Wajigahore

***'CASAAWAJALLAAH NOO GARGAAR WAAN CABSANAYNAA***'

Casaawajalla noo gargaar waan cabsanaynaaye
Cidii qoomu Luud iyo thamuud amase reer caadba 
Nabi Nuux kuwii caasiyay ee caadilkaba diidey
Cajabtii fircoon lagu dhuftey cadawyadii diinta
Kuwii cawdii loogooyay ee ciribta loo siibey
Iyo camalka soomaaliyeed wey is celiyaane 
 
Mali`igaha aan cidiba arkayn ciidamada EEBBE
Nabigii carshiga laga soo boqrey ee calanka loo dhiibey
Iyo caadilkii ina khalqey aan ceebi qabanaynin
Kuwa caayay baa nagu jira tawbad celinayne
Iyagaa cadaab xoogsadey iyo naar culays badane
Inaadan noo caroon baan rabiyow kaa codsanayaa

Cidoo nabada soomaaliyoo caada wada joogta 
Oo coodka baadiyaha iyo beledku ceegaago
Oo calafku taam nooyahay aan ruuxna cabnayne 
Oo nabadu lagu ciidayaa Baa niman caroodeene
Markaaseey colaad maamuleen cudurna beereene
Carigoo dhan bey gaadhayoo waaba lays cunaye
Cabsi eebaheen iyo ka tage caaqibiyo diine
Cuqubada waxii gala ayuun baa lagu ciqaabaaye 
Inaadan noo caroon baan rabiyow kaa codsanaynaayee

Casar iyo cadceed duhura iyo camal maqaariifta
Cishada iyo aroor yada horey cuur adimayaane
Masjidadda camiran iyo guryaha iyo bananada ciida
Camal falasho waa leenahay iyo diin cibaada lehe
Caqli gaabka mooyee rabow caabudkaa badane
Inaadan noo caroon baan rabiyow kaa codsanaynaayee

Kuman caydh ah kuman cood yar iyo kuman cadaan waayay
Kuman camal la`a kuman caymada iyo kuman ciyaaliina
Kuman culimo kumanyaal cira leh kuman curyaamiin
Kuman ceebla`a kuman caagan iyo kuman cadaaliina
Kuman caamo kuman cudur hayo kuman loo caal waayay
Intaas oo kunoo ciirsan oon cidi wax siinaynin
Oo adiga kuu cabanayaa caadilkoow  jira e
casaawajale noo gar gaar waan cabsanaynaaye

casuus bay hawadu leedihiyo ciiriyo qiiqe
caad baa ku meegaaran iyo midab camuudeede
cirku maleh daruurtii badnayd iyo cigaalkiiye
cisho qura intay soo kacdaa bay kala carawdaaye
cuqdad iyo walaac baa na galay iyo caloolyowe
haddii curasho roob iyo raxmad ciidan helo waayo
caatadiyo baahidu dhaqsey noo cawiraayane
casaawajalle noo gargaar waan cabsanaynaaye

cosob iyo ugbaad ma leh nugaal iyo cirifyadeediiye
cadaygiyo higladii baa gubtiyo cawdhay darantiiye
waa culay madow jeexyadii carunka fiicnaaye
cirku kuma onkodo dhuudiyo caws ka bixi waaye
cidlo weeye labadii bog iyo ceelashii dhexe e
cawshiyo deeradii badneyd way ka carareene
ciyowga iyo guuguulihii kuma caweeyaane
caanihiiyo subigii la waa iyo cadiintiiye
casaawajalla noo gargaar waan cabsanaynaayee

allahayow warshadda caadiya oo waaya laga ceesho
ama ceelal shidaal ahoo calafka loo doonto
ama beera ceenceen ahoo na cokonaysiiya
ama dawlad caawima leh oo calan leh oo taagan
casiis adiga mooyee inaanan ciirsi kale haysan
adigaa cadaan u arkaya oo caarif baad tahaye
casaawajalle noo gargaar waan cabsanaynaayee
XUQUUQDA GABATGAAN WAXAY U NOQONAYSAA ABWAANKII LAHAA JAAMAC KADIYE
Ooshiyaaniya

*Cusub Kaledoniya
*Dawladaha Federaalka ee Mikronesia
*Fiji
*Faransiis Bolinesiya
*Guam
*Jasiiradaha Kalluunka
*Jasiiradaha Marshall
*Kiribati
*Nawru
*Niyuusiilaand
*Niue
*Mareykan Ah Samoa
*Balau
*Baabwa Cusub Guinea
*Samoa
*Tokelau
*Tonga
*Tufalu
*Ustareliya (Awstraaliya)
*Fanwatu

Pacific Islands Forum
Badweynta Atlaantik

**Badweynta Atlantika** (ingiriis: Atlantic Ocean) waa biyo dhanaan oo aad u baaxad wayn isla markaana qariya 20% oogada biyaha dhulka. 

Badweynta Atlantika waxay ku fadhidaa baaxad dhan 106,400,000 square kilometres, waana bada 2aad ee ugu wayn badwaynta dhulka. 

Badweynta Atlantik ayaa ah kan labaad ee ugu weyn ee badda dunidoo dhan, iyada oo leh qiyaastii 106,460,000 oo kilomitir oo isku wareeg ah (41,100,000 mayl laba jibaaran). Wuxuu daboolayaa qiyaastii 20 boqolkiiba dhulka dushiisa iyo qiyaastii boqolkiiba 29 dhulkeeda. Waxay kala soocday "Old World" "New World".

Xeebta Atlantic waxay ku taallaa garaan ballaaran oo S-shaped ah oo dherer ahaan u dhaxeeya Yurub iyo Afrika ilaa bari, iyo Ameerika oo galbeed ah. Mid ka mid ah qayb ka mid ah baddaha caalamiga ah ee isku xiran, waxay ku xiran tahay waqooyiga badda Arctic, badweynta Pacific-ka ee koonfur galbeed, Badweynta Hindiya ee koonfur-bari, iyo Badweynta Koonfureed ee koonfurta (sharaxaadaha kale ee tilmaamaya Atlantic sida dhinaca koonfureed ilaa Antarctica). Dabiiciga Isku-dhafka Hadda wuxuu u kala qaybsamaa Badweynta Waqooyiga Atlantik-ka iyo Koonfur Atlantic oo ku saabsan 8 ° N

Raadinta cilmi-baarista ee Atlantic waxaa ka mid ah dijitaalka dardargelinta, khariidadda German Meteor, Columbia University Lamont-Doherty Earth Observatory iyo Xafiiska Biyaha Hoose ee Maraykanka.

= Sidoo kale Fiiri =

* Badweynta Antratika
* Badweynta Baasifig

=Qoraalo Kale=

= Xigasho =
*  Ancient Voyages Beyond the Mediterranean
Badweynta Baasifiga

Badweynta Pacific waa badweynta ugu weyn caalamka marka loo eego kuwa kale.
Magaca badweynta Pacific waxaa ubixiyey badmaax Bortuqiis ahaa.
Wagaciisa waa Fardinan Magilaan sanadka markuu ahaa 1521 miilaadiga.
Sababta uu ugu bixiyey in ay aheyd badweyn (degan).
Magaca Pacific waxaa loola jeedaa "degan" run ahaantii waa badweyn degan hirarna aan kubadneyn.

**Badweynta Baasifig** (ingiriis: Pacific Ocean) waa biyo dhanaan oo aad u baaxad wayn isla markaana qariya 46% oogada biyaha dhulka. 

Badweynta Atlantika waxay ku fadhidaa baaxad dhan 165.25 milyan square kilomitir (63.8
milyan square miles), waana bada ugu wayn badwaynta dhulka. 

Badweynta Baasifik Waa badwaynta uguwayn badha waawayn.Waxa ay dhererantahay inta u dhaxaysa 
Cirifka waqooyiwaqooyi ee aduunka ilaa Cirifka koonfureed dhanka galbeed waxa kaxiga labada qaaradood ee asiya iyo Australia dhanka barina waxa kaxiga qaarada maraykanka 
waxa ay kufadhidaa bed gaadhaya 169.2 milyuun oo iskuwareeg ah waxa ay qaadanaysaa 46% marka badaha oo dhan laysku daro hadii la eego aduunk baasafiku waxa uu ka noqonayaa 30% taas oo kadhigan sadex moolood oo meel waxa la ogaady qarnigii 16aad , waxa ogaaday dhul baadhihii lagu magacaabi jiray Vasco Núñez de Balboa

= Aragti guud =
Badweynta Baasifikgu marka aduunka lagadhigo sadex meelood waxa ay katahay meel taas oo macneheedu yahay in baasafigu uu aduunka kayahay %30. waxa uu ka koobanyahay 15500 milyuun oo kiilo mitor oo iskuwareeg ah.

= Sidoo kale Fiiri =

* Badweynta Hindiya
* Badweynta Atlantika
* Badweynta Antaraktika

=Qoraalo Kale=

= Xigasho =
Aasiya

**Aasiya** (**Eeshiya**, ; Af-Carabi: آسيا; ) waa qaarada ugu weyn Dhulka iyo tan ugu dadka badan leh, taasi oo dhacda meel u dhaxaysa dhamaan qaaradaha kale ee dhulka. Qaarada Aasiya waxay ku fadhidaa dhul baaxadiisu le'eg tahay , taasi oo u dhiganta ilaa 30% dhulka Dunidan iyo 8.7% oogada sare ee meerahan. Intaas waxaa dheer, qaaradan waxaa ku dhaqan shacabka ugu badan ee aduunka taasi oo gaadhsan 4.4 bilyan (labada wadan ee ugu dadka badan waa Hindiya iyo Shiinaha). Waxaa xusid mudan iyadna in qaarada Aasiya ay ka dhismeen boqortooyooyinka ugu horeeyay ee aadamuhu sameeyaan.
Guud ahaan, qaarada Aasiya waxaa dhinaca bari ka xiga Badweynta Baasifik, koonfurta waxaa ka xigta Badweynta Hindiya, dhinaca waqooyi waxaa ka xiga Badweynta Arktik. Aasiya waxay dhinaca ku haysaa qaarada Yurub, halkaasi oonu jirin wax dabiici ah oo labada qaaradood kala sooca. Laakiin sida ku xusan sharciyada caalamiga ee xuduudaha qaarada Aasiya xadkeedu wuxuu ka bilaabmaa bariga Gacanka Suweys, webiga Yural, iyo Buuraha Yural.
Aasiya  waa qaarada ugu weyn aduunka isla markaana ugu dadka badan dhamaan caalamka. Buurooyinka ugu weyn aduunka waxee ku yaalaan qaaradan. 

## Waddanamaha

**[[Afgaanistan]]**
**[[Aserbiijaan]]**
**[[Bakistaan]]**
**[[Bangladesh]]**
**[[Burma]]**
**[[Butaan]]**
**[[Filibiin]]**
***[[Hindiya]]*** *
***[[Indonesia]]***
***[[Jabaan]]***
* Kambodiya
**[[Kasakhstan]]**
* Kirgistan (Qargistan)
* Koonfur Kuuriya
* Laos
**[[Lubnaan]]*
***[[Midowga Sofiyet]]***
**[[Mongolia]]**
* Malaysiya
* Nebal
***[[Shiinaha]]*** * *
* Sri Lanka
**[[Thailand]]**

* Tadsjikistan
***[[Vietnam]]***
* Waqooyiga Kuuriya

## Sido Kale fiiri
* Badweynta Baasifiga
* Badweynta Hindiya
## Tixraac
Ameerikada koonfureed

::*Boga "[[Latin Amerika]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Ameerikada koonfureed** waa qaarad ku taalo koonfurta ameerika.

## Hordhac

**[[Latin Ameerika]]** () waa magaca qaarada Ameerikada Koonfureed kaasi oo uu bixiyay boqor la odhan jirey Maximilian I kaasi oo ka talin jirey agagaarka wadanka maanta loo yaqaano Meksiko.
Qaarada Latin Amerika waxay juquraafi ahaan dhacdaa badhtamaha khadka dhulbadhaha iyo koonfurta dhulbadhaha. Intaas waxaa dheer, dadka ku dhaqan qaaradani waxay ku hadlaan  Af-Isbaanish iyo Af-Burtaqiis.

## Wadanada Latin Ameerika

## Sidoo kale fiiri
* Koonfur Ameerika
* Union of South American Nations

## Xigasho