open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xaammil

**xaammil** (ingiriis: pregnancy) waa uurlahaanshaha iyo wa marka naasley dhedig ah haysato embriyaha aan dhalan. Uurlahaanshaha insaanka socdaalkeed waa sagaal bilood.

Xaammilka badanaa wuxuu ku dhashaa galmo, laakiin sidoo kale waxaa lagu dhici karaa hababka teknoolojiyada taranka ee la taageeray. Xaammil wuxuu dhici karaa in uu dhamaado dhalasho toos ah, miscarriage, xanuunka la inducay, ama dhimasho dhallaanka. Dhalashada caruurtu badanaa waxay dhacdaa qiyaastii 40 toddobaad ka dib bilowga xilliga dhibaaji ugu dambeeya , oo loo yaqaan da'da sidka. Tani waa wax ka badan sagaal bilood. Haddii la tiriyo iyadoo loo eegayo da'da bacriminta, muddada ayaa ah qiyaastii 38 toddobaad. Xaammil waa "joogitaanka uurjiif oo la beeray ee ku jira ilmosideen"; beeraysiga wuxuu dhacaa celcelis ahaan 8–9 maalmood ka dib bacriminta. Uurjiif waa erayga loo isticmaalo ilmaha soo koraya intii ugu horeysay toddobada isbuuc ee kadib beeraysiga (tusaale ahaan, da'da xaammilka ee toban toddobaad), ka dib erayga "foetus" (ingiriis) ayaa la isticmaalaa ilaa dhalashada.
Rajabeeto

Rajabeeto (Ingiriis : Bra, Af-carabi مشد صدر) waa calal suuf ka samaysan oo dumarku ku haabaan naasaha. Waxaa la sameeyay qarnigii 19aad.

Rajabeeto wuxuu leeyahay dhowr ujeedooyin. Ujeedada ugu weyn ee rajabeeto waa in uu taageero naaska, taasoo ka caawineysa yaraynta raaxo-darrada iyo ka hortagga xanuunka dhabarka, gaar ahaan dadka leh naaso waaweyn. Taageeradan ayaa muhiim u ah hagaajinta jidh-dhiska, iyadoo ka caawineysa in miisaanka naaska loo qaybsado garbaha iyo dhabarka. Rajabeeto sidoo kale waxay qaabeeyaan una qaadiyaan naaska, taasoo hagaajinaysa muuqaalka una siinaysa silhouette isku dheelitiran. Marka laga soo tago taageerada, rajabeetoyada waxay bixiyaan raaxo iyagoo ka hortagaya caabuq ama cuncun waxayna yareynayaan dhaq-dhaqaaqa, gaar ahaan inta lagu jiro dhaqdhaqaaqyada jidheed. Qaarkood rajabeetoyada waxaa loo sameeyay si gaar ah isboortiga, si loo yareeyo dhaqdhaqaaqa naaska iyo in ay nuugaan dheecaanka si ay u sii hayaan dhidid la’aan. Rajabeetoyada nuujinta ayaa loogu talagalay dadka naas-nuujinaya, iyagoo bixiya marin sahlan oo aan saameynin taageerada. Ugu dambeyntii, rajabeetoyadu waxay sidoo kale buuxiyaan hawl modesty ah, iyagoo bixiya daboolka goobaha loo arko in aan la muujin karin naaska.
Surwaal

**Surwaal** (; ) waa dhar la gashto qeybka jidhka inta hoose, gaar ahaan lugaha.
## Dharka

**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. 
## Hordhac

God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 
File:Basic_trousers_for_men.jpg
File:Athapaskan_clothing_and_related_objects_in_the_collections_of_Field_Museum_of_Natural_History_(1981)_(20317190936).jpg
File:Black_Pants_(3167699139).jpg File:Brown_Leather_Jacket,_Green_Trousers,_and_Rose_Gold_Heels_(22743280951).jpg
File:Green_Skinny_Jeans,_Burgundy_Faux_Leather_Jacket,_Star_Trek_Tee,_and_Black_Pointed_Boots_(22487263131).jpg

## Sidoo kale fiiri
* Surwaal
* Shaadh
* Noocyada Dharka

## Tixraac
Baha'i

**Baha'i** wa diin bilaabey qarnigii toban iyo sagaalaad. Waxa bilaabey nin la yiraahdo bahaullah oo ku dhashay Iiraan.

* Islām—The Way to God by Submission
Iskiitsofiriiniya

**Iskiitsofiriiniya** wa waaxda ka mid ah Itaala'aanta maskaxda oo halis iyo dhab ah.

Dadka xaaladaas heysta sidha dadka kale uma dhaqmaan. Ta kale wixii run ah iyo wixii been ah ma kala garanayan. Dadka heysta waxa lugu arka rumaysnaan caadi ahayn.
Isku-buuqa

**[[Muraradillaac]]** ama **isku-buuq** (; ) waa waaxda cudurada oo dadka ka dhiga murugaysan xad-dhaaf ah. Isku-buuq waa jirro khatar ah.

* Niyadjabka

* Gargaar
Karinta

**Cunto samaysigu** waa habka noole cuntada u samaysto.noolayaashu laba hab mid ayuun bay cuntada ku samaystaan habka kali samaysasho iyo ku tiirsani. Cuntada la samaystaa waa waxyaabaha nooluhu u baahanyahay sida fiitamiino, borotiin , karboohaydarayt, dux iyo baruur iyo biyo. Hadda waxaan ka hadlaynaa noocyada samaysiga cuntada. 

## Noolayaasha cuntada goonidood u samaysta
noolayaashan waxa u badan dhirta. dhirtu waxa ay cuntadeeda ka samaysaa biyo, oksajiin iyo hawada kaarboon dhaayoksaydh iyada oo kaashanaysaa tamarta cadceeda (Qoraxda). Dhirtu waa isha koowaad ee laga helo tamarta amase qaybiyaha guud ee tamarta.

## Noolayaasha iyagu ku tiirsan kuwa kale
kuwani waa dhamaan naflayda kale ee dhaqaaqada duurjoog iyo dabjoogba. Kuwani waxa ay ilaha tamarta ka helaan noolayaasha kale oo ay quutaan sida aadmiga oo quuta dhirta. Iyo libaaxa oo quuta aadmiga.
Tamarta qoraxda

**Tamarta qoraxda** (; ) waa tamarta ku yaala iftiinka qoraxda. Isticmaalkeeda wa kuleylka, karinta, iyo korontoda.
Tamarta la cusbonaysiiyo

**Tamarta la cusboonaysiin karo** (; ) waa nooc ka mid ah tamarta taasi oo dib loo cuboonaysiin karo awooda ku jirta. Tamartaas oo kale wuxu ka yimaada dabeyl, qorax iyo mowjad.
Saldanab

**Saldanabku** waa xaaladaha dabiiciga ah ee maatarka, waana asalka awood Birlabdanabnimo ee dabeecadda, waxaa jirta laba nooc oo ka mid ah Saldanabka: Danab togane ah iyo Danab tabane ah, saxarku wuxuu qaadaa danab taban ama togan ama dheelitiran waxayna qaadaa Elektaroon danabyo taban le iyo Borotoono danabyo togan iyo Niyutaroono danabyo dheelitiran, sidoo kale waxaa jira saxaryo kale ee qaada danabyo dhammaan danabyada waxay noqonayaa mid taban ama togan ama dheelitiran (danab la').waana wax aad u yaryar oo ah ilmaqabato kuna qulqusha xarkaha iyi qalabka korontada si guud waxa loogu yeero Qulqul Danab.

## Qodobo kale
* Koronto
Ahlu Quraan

**Ahlu Quran** ama **Qur’aaniyiin** (; ) waa firqo kamid ah firqooyinka haysta diinta Islaamka waxayna aaminsanyihiin in kitaabka Quraanka ah oo kaliya uu yahay midka ay xaqa tahay in la raaco laguna dhaqmo. Waxay rumeysanyihiin in ay axaadiistu yihiin buugaag ay dad qoreen oo uusan Allah soo dajin islamarkaasna aysan kamid aheyn diinta islaamka. Waxay qabaan in axaadiistu yihiin baadil ayna tashwiish ku furayaan diinta saxda ah ee islaamka taasoo ah qur’aanka kariimka ah oo kaliya.

Inkastoo ay dad badani ugu yeeraan qur’aaniyiin misane iyagu isuguma yeeraan sidaas waxayna isu yaqaannaan in ay yihiin Muslimiin kaliya. Waxay yiraahdaan firqo ma nihin magac gooni ahna ma lihin ee waxaynu nahay Muslim. Asalka caqiidadoodu waxay ku saleysantahay kitaabka qur’aanka ah waxayna rumeysanyihiin in uu Allah kitaabkiisu dhameystiranyahay uusanna u baahneyn xadiis in lagu kabo ama lagu fasiro.

Doodoodahooda ugu waaweyn waxaa kamid ah in axaadiista la qoray geeridii nabiga kadib muddo ku dhow sadex boqol oo sano, in axaadiista ay ka buuxaan afkaaro aan waafaqsaneyn qur’aanka iyo caqliga saliimka ah ee aadanaha, in ay qur’aanka dhexdiisa ku caddahay in uu qur’aanku dhameystiranyahay fasirkiisuna uu fududyahay sidaas darteedna aysan jirin sabab loogu tiirsanaado axaadiis ama sheekh ama iimaam iyo wax lamid ah.

* Islām—The Way to God by Submission (en)
Nigis

::*Boga "[[kastuumo]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Nigis** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Kastuumo**, waa nooc ka mid ah dharka laga hoos xirta dhar kale. Nigiska waxaa loogu talogalay in dharka laga hoos xidho, waxaanu leeyahay noocyo badan oo kala duwan kuwaasi oo loogu talogalay raga, dumarka, ciyaarka iyo dadka waayeelka.
## Hordhac
Kastuumadu waxay ka mid tahay dharka dadku isticmaalaan taasi oo laga xidho hoosta ama dharka kale hoostooda. Sababta ugu muhiimsan ee nigisku waa inuu ilaaliyo xubnaha khaaska ah ee dadka iyo in wasakhda ka soo baxda jidhka ku ilaaliyo dharka kale ee dusha laga xidhan yahay. 
## Dharka
**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 
File:Girl in bra and panties - black and white.jpg
File:Kaccha.JPG
File:Full_Cut_Fruit_of_the_Looms_Men's_Classic_Briefs_in_white.jpg
File:BoxerShorts-20070901.jpg
File:Menboxer.jpg
File:Male_model_A_and_B_and_C_02.JPG
File:Female_model_A_03.JPG

## Sidoo kale fiiri
* Surwaal
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Dul

**Dul** (, ) juqraafi ahaan waa dhul sarreeya salaxna ah, wuxuu bedkeedu gaari karaa boqllaal kiiloomitir iskuwareeg ah, waxayna leedahay oog sida buuro iyo Gunbur waxay caan ku tahay iyadoo ku ah darajo homogenisering xagga joogga qaybaha u dhexeeya ee kala duwan waxana ku wareegsan dhan foorara ama ka badan badanaa ay ku hoobtaan si kadis ah dhulka ku xeeran kaasoo u muuqda qaabka dajni janjeera waxay ka dheeraan kartaa dushu dhan dhan ama ka badan si guud dusha iyadoo ah mid leh  celin adag waxay noqon kartaa degadkooda ku wareegsan mid aad u janjeera iyadoo salaxa dusha uu noqonayo mid ah muuqdaan xuduudihiisa dushana waxay u ekaanaysaa miis oo kale.
Juqraafi

**Juquraafi** waa cilmi dersa Khariidadaha aduunka oo ay hoos yimaadaan dhullalka, webiyada iyo badaha.
howraar kale, jugraafigu waa barashada sida aadamuhu ugu dul noolyahay koonka ayadoo laga eegayo xaga laqabsiga bey'aadka kala duwan ee uu nooluhu kukala noolyahay. 
dhugasha xeeldheerida juqraafiga ee dhulka iyo sida nooluhu ugu dul noolyahay, ayaa sababtay in jugraafigu noqdo xarunta kulmisa culuumta uu noolaha maanta uga hanaqaaday sida uu ugu dul noolyahay dhulka .
inkastoo, jugraafigu leeyahay qeexitan fara badan hadana si walba oo loo qeexaa ayaa noqotay mid lagu wada wadarsanyahay maadaama nooluhu uu tibaaxayo sida uu isagu ugu dul noolyahay 
hadaba, juqraafiga ayaa waxaa loo kala qeybiyaa labo qeybood oo aad u muhiim ah:
*jugraafiga aadanaha (*human geography*) 
*juqraafiga arlada (*physical geography*)
(*iyo economic geogrphy*)

=Tixraacyada=
Derbi

**Derbi** () sidoo kale loo yaqaano **[[Gidaar]]**, waa sagxad toosan. Isticmaalkeed wa qaybinta guriyaasha oo ka dhiga qolal. Ama waxay ilaalin karta guryaha. Gidaar  waa dhismo ka samaysan dhagaxaan, caro iyo isku dhisyo kale kaasi oo difaac u ah dhisme aqal, guri, xaafad ama magaalo. Gidaarka ku wareegsan mee waxaa loo yaqaanaa **[[Deyr]]**. 
## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Dhisme
* Qol

## Xigasho
*Walls
Doqonnimo

**Doqonnimo**, **fabbaalnimo** (, ) waa maangaabnimo iyo caqli yari xaga maskaxda ah, taasoo ay ka dhalato inay yaraadaan: Garashada, Dareenka,  Baaraan dega arimaha, iyo aqoon yari,. waxaa suuro gal ah inay ku timaado dhaxal, ama ka kasbasho.

Xikmaddu waa ka soo horjeedda doqonnimada iyo nacasnimada taas oo inta badan la is barbar dhigo. Dadka waxaa saamayn togan ama taban ku yeelanaya saaxiibadooda.

„Garaadlaawayaashu nacasnimay dhaxlaan,
Laakiinse kuwii miyir leh waxaa madaxa loo saaraa taaj aqoon ah.”

„Kuwa xigmadda leh waxay dhaxli doonaan sharaf,
Laakiinse nacasyadu waxay u dallici doonaan ceeb.”

„Kii kuwa caqliga leh la socdaa, caqli buu yeelan doonaa,
Laakiinse kii nacasyada raacaa waa baabbi'i doonaa.”

## waxaa kaloo loo yaqaan
* Carannimo 
* Maan yari
* Nacasnimo

## Horjeeda
*Caqli

*
Raaxo

**Raaxo** waa dareen. Dareenkan waa mid ka horjeeda xanuun. Insaan iyo naasley labada ba wey dareemaan raaxo. Raaxo cafimaadka wey u fiican tahay. Qofka raaxo leeheen, waxa gaari kara itaala'aanta maskaxda.

## Tixraac
Macquul

**Macquulka** (; ) wa waaxda ka mid ah fikradka. Qofka macquul ah wuxu isticmaalah wax yaabaha dhab ah marku hadlo. Faiidada macquulka wa wixii sax iyo fiican bala kala garan kara. Fikirkan wuxuu horjeeda fikirka dhaqan iyo kii dareenka.
Dareen

**Dareen** waa waxyaabaha shan laxaadka oo dareemayaasha iyo hormoonnada maskaxda keeno oo cadaanyo, boorrin, dhiirigelin, niyad, maayad, ficil celinta iyo edebkooda marmar xukuma.

* Noloshayda Kuma Qanacsani…
Gef

**Gef**, **Dembi** ( ) waa falila iyo ku kicida fal ka soo horjeeda qanuunka ama sharciga u degsan dal ama urur.

* Protect Yourself From Crime!
Ciqaab

**Ciqaab** (ingiriis punishment) waa marka wax lugu sameeyo qofka oo dhego adag ah, qofka dembi sameeyey ama caasiya ah.
Ciid

**Ciid** ama carro waa dhagax aad u yar yar oo laga helo dhulka dabiiciga ah waxay ka timid dhagaxaan iyo macdan kala furfurmay, ama dhadhaab iyo macdanta isku qasan oo aad u yar. markay sii yaryaraato waxay isu badashaa boor markay waynaatana waa quruurax, jaadadka carada ayaa badan waxayna ku xirantahay hadba meesha la joogo cimiladeeda waxaa ka mid ah bacaadka saxaraha iyo xeebaha laga helo, 

bacaadka ayaa waxaa laga sameeyaa badanaa dhalooyinka (qaruurad) waxaa lagu qasaa agabka dhismaha sida  shubka iyo shamiitada, waxaa laga sameeyaa nuurada, dhirta qayb ka mida ayaa ku baxda carada iyo bacaadka

*  The Splendor  of Sand
Naftirka isdilka

**Naftirka isdilka** (; ) waa marku qofka is dilo. Dadka sidhaas sameysta wa kuwaa niyadjabka.

naftirka isdilka waa falka qofka isku dayaya inuu noloshiisa iska dilo. Tani badanaa waxay ka dhalataa xanuun nafsaani oo xooggan ama dhibaatooyin caafimaad oo maskaxeed sida niyad-jabka, welwelka, ama xaalado kale oo nafsi ah. Dadka leh fikirrada isdilka nafta waxay u maleyn karaan inay xanuunka ka baxsan yihiin oo ay u arkaan in dhimashadu tahay kaliya habka ay kaga baxaan xanuunkooda.

Waa muhiim in mawduuca loo wajaho xamaasad iyo daryeel, maadaama dadka la halgamaya fikradahaas ay dareemi karaan kelinimo ama niyad-jab. Haddii aad adigu ama qof aad taqaanid uu ka fekero isdilka, doonashada qof xirfadle ah, sida baane, dhakhtar, ama khad caawinaad oo degdeg ah, waxay ka caawin kartaa xagga dibuhabaynta iyo baanashada.
## Fiiri
*rabsho
*Blue Whale (ciyaar)
Hadal

**Hadal** (; ) waa nooc ka mid ah wada xidhiidhka kaasi oo la isticmaalayo shanqadh iyo dhawaq laga samaynayo afka, kaasi oo micno iyo fahan la isla yaqaano leh.

Inta la ogyahay maanta dunidan waxaa hadla guud ahaan dhamaan xayawaanka, waxaana dadka u gaar ah hadalka ay qoomiyad kasta keli u leedahay ee loo yaqaano luuqad.

Hadal waa marka afka la isticmaalo waqtiga xiriirid iyo isgaadhsiin.

=Sidoo Kale Fiiri=
* Maqal
* Dad
* Noole

=Tixraac=
* ABUSIVE SPEECH
Indho

**Indhaha** waa xubin ka mid ah wijiga wax lugu arko. Wa xubin goobayn ah zayawaanaha ku yaal oo iftiin gaarsiinaya.

* Your Mysterious Tears
* Appreciate Your Special Gifts
Sinaansho

**Sinaansho** (ingiriis egalitarianism) waa fikrada dadka iyo biniaadanka oodhan iney isla siman yihiin iyo horjeeda xabsiga caqliga. Insaanka saas aaminsan sharciga isku mid bey oo talin iyo dhiganta iyo dhigma wax muhiim bey u arkaan. Simanahaansho jinsiga, qowmka, qolo iyo reeraha wuxuu oo macaamila sii cadaalad ah aan lahayn takoor iyo kala saaridda.
Sharci

**Sharci** (ingiriis: law) waa xeerka ama qanuunka ku jiro bulshada.

Ereyga "sharciga" wuxuu tilmaamayaa nidaam xeerar ah oo ay sameeyaan oo ay dhaqan-geliyaan hay’adaha maamul ee bulshada si ay u nidaamiyaan dhaqanka bulshada. Waxaa loo dejiyey si loo ilaaliyo nidaamka, xuquuqda shakhsiyaadka, loo xalliyo khilaafaadka, iyo in la dhiirrigeliyo cadaaladda iyo sinnaanta.

Nidaamka sharcigu wuxuu ka koobanyahay hay'adaha, xeerarka, habraacyada, iyo mabaadi'da hagaya sida sharcigu loo sameeyo, loo fasirayo, loona dhaqan-geliyo. Waxa ku jira sharciga laftiisa, oo ah xeerarka iyo qawaaniinta rasmi ah ee ay soo saareen sharci-dejiyayaasha ama hay'adaha kale ee maamul, sida xeerarka, qawaaniinta, ama xeerarka maxkamadaha. Hay'adaha amniga sida booliiska ayaa hubiya inay la raacaan shuruucda. Maxkamaduhu waxay fasiraan sharciga, xalliyaan khilaafaadka, isla markaana go'aamiyaan haddii qof ku lug leeyahay fal dambiyeed ama in kale. Qareennada, garsoorayaasha, iyo dacwad-oogayaasha waxay mas'uul ka yihiin talo-bixinta, difaaca, soo-jeedinta dacwadaha, iyo fasiraadda sharciga. Nidaamka sharcigu sidoo kale wuxuu ku saleysan yahay qaab-dhismeed dastuuriga ah oo qeexaya qaab-dhismeedka dowladda, xuquuqda shakhsiyaadka, iyo xadidaadda awoodda dowladeed.

Nidaamyada sharcigu waxay ku kala duwan yihiin dalalka kala duwan. Noocyada caadiga ah waxaa ka mid ah nidaamyada sharciga guud, kuwaas oo laga isticmaalo dalalka sida Maraykanka iyo UK, nidaamyada sharciga madaniga ah ee laga helo dalalka Yurub, iyo nidaamyada sharciga diimeed, sida sharciga Islaamiga ah ee dalalka qaar. Ujeedada nidaamka sharcigu waa inuu xaqiijiyo cadaaladda, sinnaanta, iyo hab-sami u socodka bulshada, isagoo bixiyaan habab lagu xalliyo khilaafaadka iyo lagu wax ka qabto falalka xun.

## marjac
Shisheeye

**shisheeyaha** ama **Ajnabi** (, )  Waa qofka jooga Dal uusan u dhalan, sharci haku joogo ama yuusan ku joogin, dalalka ayaa shisheeyaha u ogolaada inay joogaan wadamadooda iyagoo maslaxo ku haysta, shisheeyaha ayaan xuquuq u lahayn waxyaabo badan sida ka qaybgalka doorashooyinka
Yaab

**Yaab** waa dareen ka fiijin waqtiga waayo-aragnimo iyo khibrad deegaan ama wax kale oo xoolaha iyo insaan ba ku dhaca. Yaabka wuxuu dhaca marku qof wax filaynin iyo rajaynin oo dareemo ama arko wax aan hore loo aqoon.
Qarax

**Qarax** (; ) waa marka awood badan si dhaqso ah uga soo baxdo meel ay ku jirtay taasi oo dhalisa heerkul kor-u-kaca iyo neefo hawada lagu soo daayo.
Qarxin waa kordhidda tamarta oo heerkuleyl iyo gaas samayso.

qarxinta waa maado weyn oo loo yaqaano tnt waa maadada qaraxa sababa.
## Tixraac
Cay

**Caytin** waa af xun oo tilmaamaan loogu talagalay insaanka oo xumeeya. Qofka maqlo caytinta wuxuu u arkaya dulmin iyo sifayn oo hoosaysiiya.
Beeraley

**Beerelay** waa qofka ku shaqeysta miiga. Qofkaas oo kale wuuu koraaya dalag, xoolaha iyo lo' ujeeddada cunnidda.
Dib u Celin

**Dib u Celin** oo af-suuq loo yaqaan **dhaqan celis** () waa habka loo maro dib u celinta Qaxootiga, tahriibayaasha, iyo dadka dalalkooda in badan uga maqnaa qalalaaso siyaaseed ama mid nolol xumo   dalalkii ay ka soo jeedeen iyadoo loo marayo qaab ku salaysan heshiis dhex maray wadamada ama qasab iyo tarxiil.
Waraabka

**Waraabka** waa marka biyo lugu shubo beeraha. Sababta lugu shubayo waa beeraha si ay u koraan (korid). Waraabka wuxuu ka iman kara webiga, gudubno, haro, xidheenka, biyoxireenka, biibiile, tuubo, kanaalka, biyo-mareenka, damiya, saydhaa, rushayn iyo godka biyo.
Laad

**Laadka** waa markaad qof garaacdid adhoo lugta isticmaalaya. Qayb wexey ka tahay weerarka.
Ciriiri waa jimicsi jireed iyadoo la isticmaalayo lugta, cagaha, ciribta, tibia, bowdada ama jilibka (kan dambe ayaa sidoo kale loo yaqaan jilibka jilibka). Weerarka noocan ah waxaa badanaa loo adeegsadaa xayawaan hawdka ah iyo sidoo kale bini-aadanka oo ah qaabka dagaal ee taagan. Kicks waxay door weyn ka ciyaari kartaa noocyo badan oo fanka fanka ah, sida dharka, taekwondo, MMA, sikaran, karate, fangaska, Kung Fu, Vovinam, kickboxing, Muay Thai, Yaw-Yan, capoeira, silat, iyo kalaripayattu.

Boobka ayaa sidoo kale caan ku ah isticmaalka ciyaaraha isboortiga, gaar ahaan kuwa loogu yeero kubada cagta. Kuwa ugu caansan ee ciyaaraha isboortiga waa kubada cagta, oo sidoo kale loo yaqaan kubadda cagta.
Kobcin Dhaqaale

**Horumarinta** ama **kobcin dhaqaale** waa waxyaabaha ku lug wixii wanaagaya nolasha insaanka. Bilowga, waa habka ee dadka khayraad oo isticmaali leheen, inkastoo khayraadka marin noqonin. Marka labaad waa macno u dhigma dhaqaalo. Sidan, cabbirka dhaqaalaha shaqsiga, qoyska ama quruunka aynu eegeyna, adhoo qiimaha badeeco fiirinaya aad horumarinta oo qiyaasi kartaa. Maqaalka 25aad Baaqa Caalamiga ee Xuquuqda Aadanaha, wuxuu u arka xaq horumarinta. Culimada horumarinta wexey xisaabiyaan dadka heerka caafimaadka, waxbarashada, dhererka nolosha, qorista, iyo mushaarka.
Balanbal

**XIRSI LUGEY** 

**HERSI LUGEEY** waa degmo ku taal galbeedka gobolka galgaduud u dhow xadka itoobiya la wadaagto soomalliaya.

waxay leedaha dugsiyo iyo isbitaallo.

### tuulooyinka degmada HIRSI LUGEY
* HARAALE
* MAREERE
* BALIHOWD 
* JIICLE RAAMALE
* BAAG XUUDI 
* TURBI 
* DIIRIYE XASAN
* OODAALE
* Balihowd
* BAARLEEF
* RAAMALE
* KARTA CAD

## Xigasho
*

degmada balanbale waxaa as aasay sanadii 1958 degmada waxaa loo aqoonsaday degmanimada sanadii 1982 waa degmo dhacda galbeedka koonfureed ee gobalka galgaduud ee bartamaha soomaaliya dagmada waxaa weerar kusoo qaaday gumaystaha itoobiya sanadii 1982 waxayna burburiyeen dhamaan dhismayaashii degmada ka dhisnaa waxay kasoo reeben masaajidkii ugu weyna oo ay ka dhigteen meel buqaar ah ama (store) meel keyd ah.balanbale dadkeedu waxay ku tiirsan yihiin xoolaha nool ee la dhaqdo sida geel,ariga iyo lo'da degmada waxaa aaad u ragaadiyey dagaaladii sokeeye hadii aad boqoto koonfurta magaalada waxaa arkaysaa guryo badan oo burbursan.magaaladu waxay leedahay afar xafadood oo kala ah horseed,hodan,waaberi iyo hormuud.waxaa la shegaa in ay degmadu ka mid ahay degmooyinka ugu dadka badan gobalka galgaduud degmada waxay leedahay 13 schools waxay kaloo leedahay labo isbitaal oo mid ka mid ah uu ka mid yahay hospital da ugu waa weyn galmudug waxaa soo maray ku dhawaad sideed gudoomiye.......G.A.M toolooyinka hoos imaada.  Axmad gureey. Xasan bare.  Juge.   Qeeydar lafole kala foge guriceel. Balidhiig ina erag ina heeybe rooncade
Bocor guduud

Bocor ama bocor guduud (Af-Carabi: قرع ama يقطين , af-ingiriis: Cucurbita pepo ama pumpkin) waa nooc ka mida dhirta la cuno u samaysan sidii giraan le'eg qaraha marmarna ka wayn leh liidad godan, korkiisuna sabiibax yahay, midabkiisu waa jaalle madow xigeen ah iyo orange, qolofkiisu adgyahay, gudahana ku leh hilib iyo miro, qaarkiis ayaa aad u waynaada, hadba wadanka la joogo ayay ku xirantahay waynaantiisa iyo qaabkiisa, waxaa la sheegaa inuu ka soo jeedo woqooyiga ameerika, mirihiisa ayaa la sheegaa in laga helay maxico waa aad u horeeyay, waxaa la cunaa markii la kariyo, soomaalida ayaan aad u adeegsan bocorka waxay ku darsadaan oo kali ah suugada, wadamada qaar ayaa caadi looga cunaa isagoo la dubay ama la kariyay, Maraykanka , kanada shiinaha yurub iyo maxico ayaa la cunaa waqtiga ciidaha isagoo loo sameeyay jaadad kala gadisan, Hindiya ayaa laga cunaa markii lagu daro qudaar kala duwan sida basbaaska waxaana loo yaqaan kadu, Guanshi shiinaha ayaa laga cunaa caleenta bocor guduudka markii la kariyo, Thailand iyo wadamada koonfurta aasiya ayaa aad u isticmaala markii lagu kariyo hilibka , wadamada qaar ayaa ka sameeya khamrada, miraha bocorka ayaa iyagana laga cunaa wadamada qaar,  guud ahaan dunida ayaa aad looga isticmaala bocor guduudka.

## Samayskiisa
wuxuu ka samaysan yahay bocor guduudku:
* Qolof sare
* Biyo
* Sokor
* Saliid
* Barootiin
* Xadiid (bir)
* kaalshiyam
* fiitamiin A

## Isticmaalka kale
bocorka ayaa la gasaceeya waxaana loo isticmaala daawo u roon calool istaaga iyo qabsinnada caloosha iyo calool baxa, waxaa kaloo loo lagu quudiyaa eeyaha iyo bisadaha cunto ahaan, digaaga ayaa la siiyaa si loo dhamaystiro nafaqada ukumaha, baaritaanada laga sameeyay bocorka ayaa lambar kow akaga jira waxyaabaha faaiidoonka leh.

waxaa laga miiraa saliid loo adeegsado waxyaabo badan.

waxaa la dhex galiyaa layr markii la dulduleeliyo, si loogu qurxiyo meeleha xafladaha

## Waxtarkiisa xag daawo
Baaris cusub oo lagu sameyay bocorka aya waxa ay sheegtay in uu ku jiro vitaminda kala ah vit-A, vit-C, vit-B, sido kale mirihisa waxa laga hela faa’idoyin fara badan . 50gr oo la isku cajiimo muddo todobad ah waxa uu babi’iyaa bahalada caloosha gala sida: ASCARSS, sido kale waxa loo qaata bararka ku dhaca borostaatada dadka da’da ah ee kaadida dhibta wuu u roon yahay, waa hadii loo qaato shaah ahaan 20gr iyo galaas biyo ah ka dhigo sida shaaha oo kale seddax jeer maalinti.[1]baaritaano ayaa sheegaya maadooyinka kiimikada ah ee ku jira bocorka in ay saamayn wanaagsan ku leedahay insooliinka iyo kulukooska sokorta markii la baarayo, maadooyinka uu ka samaysanyahay bocorka labo ka mida waxaa lagu daaweeya doolliga qaba sokorowga in ka badan lix todobaad, taasoo keenta hoosu dhac ku yimaada sokorta dhiiga,

## Tixraac
Bocor

Bocor (magaca sayniska: Cucurbita) af-carabi: القرع) waa geed ka mid ah qudaarta waliba bahda geed jiifka ah, ee jaadadka badan leh, asalkiisa ayaa ameerika ka soo jeeda, waana qayb waynoo muhiim ah oo ka mida cuntada.

## Jaadyada bocorka
Bocorka ayaa noocyo badan leh
* **[[Bocor cad]]**
* **[[Bocor guduud]]**
* **[[Qajaar]]**
iyo noocyo kale oon dhulka soomaalida ka bixin.

## Jaadyada bocorka iyo bahda uu yahay

### abuurka iyo koriinshaha

## Muga iyo culayska bocorka

## Taariikhda iyo beerashada





## Tixraac
* Cucurbita
* Beautiful and Delicious!
Qurux

**Qurux** ama **qalanjo** waa waxyaabaha oo indhaha cajabiyay oo ay ka helaan. Quruxda waxa ay ka soo horjeeda waxyaabaha foolxun.
Cumar Dhuule

::*Kani waa maqaal ku saabsan fanaanka cumar dhuule cali. Haku khaldin [[magac]]a [[Cumar]].*
::*Sharaxaad badan iyo faahfaahin [[fanaan]]iinta, fadlan fiiri [[Fanaaniinta Soomaaliya]].*

**Cumar Dhuule** (; ) wuxuu ahaa fanaan ka mid ahaa fanaaniinta ugu caansanaa suugaanta dadka Soomaalida ah. Fanaanku waxuu horaantii 1941dii ku dhashay duleedka magaalada Burco gobolka Togdheer ee maanta ka tirsan dowlad-goboleedka Somaliland. Fanaanku wuxuu ahaa heesaa aad u cod macaan oo geyiga Soomaaliyeed aad looga jecel yahay. Codkiisa wanaagsan darteed waxaa lagu naaneysi jirey *Boqorka Qaaciga Fanka Soomaaliyeed*.

Fanaan Dhuule wuxuu caan ku ahaa heesaha qaaciga ah, garaacida kabanka (gaar ahaan nooca loo yaqaano "cuudka"), saaridda laxanka, abuurista halabuur, samaynta sheekooyinka iyo majaajilada, habaynta ruwaayadaha iyo guud ahaan ka qeyb-qaashada Fanka Soomaalida. Faanaanku wuxuu kamid ahaa dadki dalka ka baxay markii u qarxay dagaalkii sokeeye. Waxa uu na waqti joogay waddanka Suuriya kadibna waxaa uu usoo gudbay waddanka Iswisarland gaar ahaan magaalada Jenefa oo uu waqti ku noolaa.

= Heesaha Fanaanka =
= Fanka Soomaalida =

Fanka Soomaalida waa nidaamka, abuurida, qurxinta, habaynta iyo soo bandhiga heesaha Soomaalida, ruwaayadaha iyo majaajilooyinka u dhaqanka ah dadka Soomaalida ah meelkasta ooy joogaan, gaar ahaan inta ku dhaqan Bariga Afrika.
Guud ahaan, fanka Soomaalidu waa nooc ka mid ah Suugaanta Soomaalida. Sidoo kale, dadka ku hadla Af Soomaaliga waxay leeyihiin fan iyo suugaan aad u heersareeya, qani ku ah aqoon iyo xirfad qoto dheer. In kastoo fanka maanta jira yahay mid aad u da' yar wuxuu leeyahay waaxyo iyo noocyo aad u badan. Kuwaasi waxaa ka mid ah heesaha qaaciga, qaraamiga, heesaha jaaska, ruwaayadaha, majaajiloyinka, filimaanta, bandhigyada fanka, qoob-ka-ciyaarka iyo guud ahaan madadaalada ku baxda luuqada Soomaaliga.

Heesaha fanaankan waxaad ka dhageesan kartaa websitekan Halkan Riix.

=Fanaaniinta Soomaaliyeed = 
Heesta Heyga goosan caawaad iga gacan sareysaa waxaa la qaadda Aamina Feer

Fannaaniinta Soomaaliyeed ee caanka ah aad bay u badan yihiin rag iyo dumarba; haddaynnu dhawr ka xusno fannaaniintii hore ee waaweynaa waxa ka mid ah kuwa ku xusan jadwalka hoose.

## Xigasho
Soomaalinimo

**Soomaalinimo, Qawmiyadda Soomaaliyeed, Soomaali Weyn** ()  Fahankeeda casriga ahi waa rumaysnaanta in dadka Soomaaliyeed ay yihiin shacab qudha oo wadaaga af, dhaqan, sooyaal, deegaan iyo dano mid ah. Waxay rumaysan yihiin qawmiyiinta Soomaalidu inay dhalan doonto dawlad qudha oo ay ku midaysan yihiin Shanta Soomaaliyeed, oo fidsan Gacanka Tojorra ilaa Webiga Taana. Sida ay sheegeen taariikhyahano ku xeel dheer dadka Soomaalida waxaa fikrada Soomaalinimadu bilaabantey horaantii qarnigii 20aad wakhtigii dhaqdhaqaaqa *Xoriyad Doonka Gayiga Soomaaliyeed*. Balse rumaysnaanta Soomaalida ee ah inay yihiin ummad qudhi waa mid guun ah, lamana garan karo xilliga u bilaabmay.

Qawmiyiinta Soomaalida ee markii hore rumaysnaa in Shanta Soomaaliyeed meel la isugu keeno, markii ay taasi adkaatay, waxay uga wareegeen dhan kale. Jamhuuraddii Soomaalida in dib loo yagleelo, kadibna gobolada maqan lagu taageero sidii ay dalalka ay ka tirsan yihiin cad weyn uga goosan lahaayeen.  
## Qoraalo Kale
*Soomaalinimo
* Geeska Afrika
* Af Soomaali
## Tixraac
Islaamofoobiya

**Islaam nacayb**, **Islaamofoobiya** (; ) waa baqdinta, cabsida iyo xumaanta ay dadka dareemaan markay arkaan dadka muslimiin ama wax la xiriira diinta Islaam.
Yurubta Galbeed

Yurubta galbeed (af-carabi: أوروبا الغربية, af-ingiriis: Western Europe) waa qaybta galbeed ee qaarada yurub, taasoo kulansanaysa : Isbayn, burtuqiiska,Faransa, Austriya, Jarmalka {Iswiisarlaan}, Ingiriiska, ayrlaan, Luksaamboorgi, denmark, holland, belgium, iyo Andorra,
Waalni

**Waalni** (; craziness, madness; ) waa jawi, dabeecad iyo xaalad maskaxeed ee kaga duwan maangaarnimada. Waxay ku dhacda maskaxda iyo madaxa dadka taasi oo keenta in qofku yeesho dabeecad ka duwan caadiga. Waalnidu waa mid keenta iyo qofku kala garan waayo saxda iyo khaladka, una dhaqmo si ka duwan qaabka maskaxda caafimaadka qabto u dhaqanto.
Guud ahaan, waalnidu waa mid uu keeno xanuun, dadka qaar ku soo dhashaan, shil, jug iyo wayeelo soo gaadha maskaxda qofka ama noolaha. 

## La Xidhiidha
*Ilaaq
* Xanuun
* Caafimaad

=Tixraac=
Java (luuqada borograaminta)

**Java** () waa luqada lagu borgaraamiyo barnaamijyada uu ku shaqeeyo Kumbuyuutar.
Barnaamijka Java waxaa loogu talo-galay in farsamayaqaanku diyaariyo laguna isticmaalo meelo badan oo kala duwan, taasi oo u shaqeeynaysa si heer sare ah. 

Borograamka java waxaa markii ugu horeeysay sanadkii 2005ta qoray nin farsamoyaqaan IT oo lagu magacaabo James Gosling, waxaana isla markiiba kala wareegtay barnaamijkaasi shirkada borograaminta kombuyuuterka ee Sun Microsystems.

Maanta 2016, Java waxay ka mid tahay borograamyada ugu casrisan ee loogu isticmaalka badan yahay dunida, waxaana la sheegay in qiyaastii barnaamijyada java ku jiraan ilaa 62% dhamaan aaladaha casriga ah ee guriga iyo xafiiska lagu isticmaalo. particularly for client-server web applications, with a reported 9 million developers.  

=La Xidhiidha=
* Kumbuyuutar
* Internet
* IT

=Tixraac=
Qooqaas

Isuduwe: 42°15′40″N 44°07′16″E

**Qawqaas** (Af Ruush: Кавка́з, ; ) waa mandaqad siyaasadeed oo ay wadaagaan wadamo aad u badani waxa ay ku taalaa xuduuda u dhaxaysa yurub iyo Aasiya waxana kuyaala buuraha caanka ah ee qawqaas badanaa waxaa loo qaybiyaa laba dhinac bari iyo galbeed

## Taariikhada

## dimografiya

## sidoo kale eeg
* buuraha qawqaas
* dowladaha gudba qaaradaha
* buuraaha ooraal

## tixraac
* The Caucasus—A “Mountain of Languages”



* *Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam*, by Nicholas Griffin
* *Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus*, by Svante E. Cornell
* *The Caucasus*, by Ivan Golovin
* كلب القوقاز
Isbitaal

**Isbitaal** ama **Cisbitaal** (carabi **مستشفى,** ingiriis: Hospital) waa meel bukaanka lagu daweeyo dadka qalabka caafimaadkana  uu yaalo, wuxuu u diyaarsanaan karaa in ay fariistaan dhakhaatiir, waxaa kaloo uu uu leeyahay qolal bukaanka la seexiyo kuwo lagu qalo, kuwo lagu nasto, kuwo shay baar, kuwo daawooyinka lagu kaydiyo  iyo qayb gar-gaarka deg-dega loogu talo galay, wuxuu u diyaarsanaan karaa qaabilaada dad dibada ka yimid oo caafimaad doon ah. 

Taariikhyahannadu waxay tixgeliyaan isbitaalladaas “mid ka mid ah guulaha waaweyn ee bulshada Islaamka ee qarniyadii dhexe.”

## Magaca Isbitaal

## Jaadadka isbitaalada

### Isbitaal guud
waa kan dowlada ama maamulka meel ka jira uu leeyahay dadkuna u wada simanyihiin kana qiime yar kuwa gaarka loo leeyahay

### Isbitaal gaar loo leeyahay
waa midka qof gaari leeyhay una furan ganacsi ahaan kaasoo ahaan kara mid guud iyo mid wax gaara daweeya.

### Isbitaal takhasus
waa isbitaalka u samaysan inuu daweeyo hal cudur sida isbitaalka indhaha, isbitaalka jajabka, iyo isbitaalka neerfaha.

### Isbitaal jaamacadeed
waa isbitaalka dadka daaweeya una dheertahay  jaamacad inuu ku dhex yaaall oo ardayduna ay wax ku barato.

### Fadhi ama booqasho
waa meel uu dhaqtar iyo ka badan fariistaan lambarna loo goosto, wuxuuna qoraa daawada xanuunka uu ku takhasusay. meeshaan ayaa noqon karta mid ku dhextaal isbitaal weyn ama ka madax banaan.

* Old Cooktown Hospital
## Tixraac
Garanuug

**Garanuug** (; ) (magaca Sayniska: *Litocranius walleri*) waa jaad ka mid ah deerada oo qoor dheer sida magaceedaba ka muuqata, waxaa laga helaa dhulka saxara ah ee geeska afrika, iyo goboka harooyinka waaweyn ee afrika sida harta turkana iyo harta fiktooriya. 
Waxaa la yaab leh in luuqadaha kale ay magaca ***Garanuug***, taasi oo si toos ah looga soo xigtay luuqada Afka Soomaaliga ka qaateen tusaale ahaan ingiriiska waxay ku tahay (***gerenuk***) af-isbanish (***El gerenuc***)

## Abla ablayn saynis

## Tilmaan
Garanuugta ayaa ah deero aad u dheer, oo hadana aad u qoor dheer, waxay leedahay lugo dhaadheer aadna u dhuudhuuban, tilmaantaas ayaa ka dhigtay garanuugta in judhiiba la garto oon lagu khaldin duurjoogta kalee la jaadka ah, caloosha way ka cadahay cadaankaas oo soo gaaraya gudaha jilbaha, madaxa ayaa xoogaa yar, dhegahu waa yara waaweyn madow iyo cadaan gudaha ka ah, laga soo bilaabo qoorta ilaa dhabarka qaybta sare ayaa midab cawlan, geesaha caloosha iyo saableyda waa cawlan khafiif ah, dhogorta ayaa si siman jirka ugu fidsan, dhamaadka saynta ayaa midab madow ah,

## Daaqeeda

Garanuugta ayaa sida duurjoogta cawka quudata waxay kala mid tahay saloogashada geedka quraca iyo dhir kale oo ka baxda dhulka ay ku nooshahay, qoorta dheer ayaa waxay u sahashaa inay meelo sare ka daaqdo geedaha, waxay cuntaa miraha iyo ubaxa sidoo kale, garanuugta ayaan lagu arag meelaha laga cabo biyaha, biyo ku filan waxay ka heshaa dhirta ay ka daaqdo geedaha ama cawska,garanuugta waxaa badanaa disha libaaxa, haramcadka, dawacada, iyo shabeelka

## Taranka
Garanuugta ayaa ku qaan gaarta hal sano, halka garanuugu uu ku qaan gaaro sanad iyo bar, taasoo loo tiriyo hadba cimilada ay dur joogtaani ku nooshahay.

## Tixraac

## Xiriiriye dibadeed
* Gerenuk​—The Gazelle That Looks Like a Giraffe

*  Media related to ''Litocranius walleri'' at Wikimedia Commons
* http://www.britannica.com/eb/article-9036539/gerenuk
* Gerenuk at Al Wabra Wildlife Preserve
Bannaan

**Banaan**  (; ) Juqraafi ahaan waa dhul bedeed ballaaran ee hooseeya fitsan si guud ahaan aan dhaafi karin 200 mitir. Banaanadu waxay  ku wanaagsantahay beerashada Isu socodka ka fogaanta Buuraha iyo Dullal. Banaanadu waxay ka dhasheen dhulgariiro iyo burkaan ku dhacday Dhulka. Aragti ahaan waxaa lagu arkaa dhulka oonleeyda ah ama buuraha ku dhow ama dhulka sare ee ku dhow Burkaan iyo dhulgariir, Badanaa waxay u badantahay Banaanada meelaha ku dhowdhow xeebaha ama webiyada.

=Tixraac=
Luubaan

**Luubaan** ama **Foox** (taasoo ah Geed) ama **Geed luubaan** ama **Qaacis** waxaa loo adeegsadaa carfinta oo mararka qaar ka soo baxda udgoon sidoo kale waxaa loo adeegsadaa waxyaabo badan.

* Incense

## Waddanahaha Luubaan

* 
* 

## Warka Lubaan
* **[https://www.jw.org/en/library/magazines/wp20150301/spices-in-the-bible/ Gifts Fit for a King (The frankincense)]**
* https://www.nationalgeographic.com/animals/2019/12/frankincense-trees-declining-overtapping/
* https://www.somaliland.com/news/somaliland/could-this-be-the-end-of-frankincense/
* https://www.ft.com/content/728582dc-66bf-11e0-8d88-00144feab49a
* https://www.voanews.com/africa/high-demand-threatens-frankincense-trade-somaliland
* https://www.aroma-zen.com/en/wellness-relaxation/aromas-scents/vegetable-resins/frankincense-from-somalia-encens-monde-p-2410.html
* https://www.walesonline.co.uk/news/health/biblical-gift-could-hold-fresh-1824990
* https://somalilandbiodiversity.org/growing-frankincense/
* https://aromaticplant.org/assets/species/best-practices2018revision.pdf
Sind

**Sind**, **Sindhi** (Urduu: سندھ‎ ; Sindhi: سنڌ‎; ; ) waa mid ka mida afarta gobol ee ugu waawayn wadanka Bakistaan kaasi oo dhaca koofur bari wadankaasi. taariikh ahaan waa meesha ay ka soo jeedaa qawmiyada sindiga, dadka degaanka ayaa u yaqaan magaca **Mehran**. magaalada ugu weyn ahna magaalo madaxa gobolkaan waa karaaji. waana magaalada
sind waa gobolka sadexaad ee ugu wayn baaxad ahaan, iyo gobolka labaad ee ugu dadka badan, waxay xad la leedahay gobolka  Balochistan galbeed, gobolka punjab ayaa woqooyi ka jira, gobolada  hindiya ka tirsan ee  Rajasthan iyo Gujarat ayaa bari ka xiga, bada carbeed ayaa koonfur ka jirta.

## Meesha uu ka soo jeedo magaca Sind

## Taariikh

### Soo gaaridii Islaamka

### madax banaanidii bakistaan

## juqraafi iyo cimilo

## Dadka iyo bulshada

## luuqadaha

## Magaalooyinka ugu caansan

### Gobolka sind

## Dhaqaalaha

## Aqoonta

## Hido iyo dhaqan

### Cultural heritage

## Meelaha muhiinka ah


File:FaizMahal.jpg|Faiz Mahal, Khairpur
File:Ranikot Fort 07a.jpg|Ranikot Fort, one of the largest forts in the world
File:Chaukundi1.JPG|Chaukhandi tombs
File:Bhodesar temple, Nagarparkar.JPG|Remains of 9th century Jain temple in Bhodesar near Nagarparkar.
File:Keenjhar Lake Thatta.jpg|Keenjhar lake Thatta
File:Mohenjodaro Sindh.jpeg|Excavated ruins of Mohenjo-daro
File:Clifton beach - one of the beaches of Karachi.jpg|Karachi Beach
File:QASIM Fort.JPG|Qasim fort
File:Detail of Kot Diji Fort.jpg|Kot Diji
File:Sukkur on the Indus.jpeg|West bank of the River Indus
File:Bakirwarolake.jpg|Bakri Waro Lake, Khairpur

File:National Museum of Pakistan, Karachi 1.jpg|National Museum of Pakistan
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|Kirthar National Park
File:Karoonjhar Mountains.jpg|Karoonjhar Mountains
|Aerial view of Karachi



## References
Sanad Maalin Dheer

**Sanad Maalin Dheer** waa sano tirada maalmaheedu yihiin 366 maalin iyadoo la ogyahay sanadaha tirada maalmaheedu in ay yihiin 365 maalin laakiin dhulka waxuu wareeg ku samaynayaa qoraxda 365 maalin iyo rubuc maalin waxay noqonaysaa dhammaan rubucyadaas ku daristooda sanadka afaraad si ay ugu beeganto kalanderka wareegaas.

## 29 Febraayo
**Sanad Maalin Dheer** tirada maalmaheeda 366 maalin iyadoo lagu kordhiyay maalin sanada caadiga ah maalintaas lagu kordhiyay waa 29 Febraayo afar sano ee kasta waxaa jirta maalinta  29 febraayo hal kaliya.

## Liiska sanadaha maalin dheer

## Sidoo kale eeg
* Hornaq
* bilaha afsoomaali maxaa lagu dhahaa?

## Tixraac
Goroyo Soomaali

**Goronyo Soomaali** () (magaca Sayniska *Struthio molybdophanes*) waa shimbir u eg goronyada taasi oo ku dhaqan deegaano badan oo ka mid ah Geeska Afrika, gaar ahaan cariga ku dhaqan yihiin dadka Soomaalidu. Wakhtiyadii hore waxaa lagu tirin jiray goronyada hase yeeshee sanadkii 2014 ayaa la ogaaday inuu soocanyahay goronyada oo uu yahay nooc gaar u madax banaan.

## Sido kale fiiri

## Tixraac
Xanaaq

**Xanaaq** ama **Caro** (; ) waa qiiro ka timid wax ka xumaansho, wuxuu wataa saamayn ah inay korodho garaaca wadnaha iyo cadaadiska dhiiga, xanaaqa ayaa ka dhasha if sahan waa ka dhexeeya labo dhinac, ama dhib loo gaysto dhinaca xanaaqi doona, xanaaqa ayaa noqonaya mid muuqda waxaana la socon kara mararka qaar fal celin hadal ama ficil ah, waxaa la sheegaa go'aanka la qaato xiliga xanaaqa inuu ka badalanyahay waqtiga xanaaq li;da,
xanaaqa ayaa laga yaabaa in ay ka dhashaan waxyaabo badan oo dhibaato  jir ahaan iyo maanba leh.

“Jawaabta qaboobu cadhada way qaboojisaa, laakiinse hadalkii qallafsanu xanaaq buu kiciyaa.” Iska ilaali erayada Kulul. Si raxmad leh u hadal, xitaa haddii ninkaaga ama naagtaada ay ku caloolxumeeyaan. 

## Cilmi nafsi

## Saamayta dabeecada

## Sidoo kale eeg
* Jacayl
* Nacayb
* Collaytan
* dareen

## Tixraac
Dallac Bilaash

**Dallac Bilaash** waa nooc ka mida cuntada Soomaalida; taasi oo ka kooban yaanyo, basal, xawaash, bisbaas iyo saliid la isku dhex kariyay. Intaas waxaa dheer, dalac-bilaashku ma lahan suugo (maraq) xoolaad ah. Cuntada laga diyaariyo dalac-bilaashku waa mid wakhti kooban la diyaariyo waxaana inta ugu badan lagu daraa xawaash iyo basbaas.

Guud ahaan, dalac-bilashka laga isticmaalo gayiga Soomaalidu ku dhaqan tahay waa mid la socda dan iyo duruuf inta ugu badan.

Dallac bilaashka waxaa lagu cunaa canjooro (laxoox) ama rooti, gaar ahaan quraacda.

=Tixraac=
Tarxiil

**Tarxiil** (; ) waa eryidda dadka shisheeyaha. Dalka ka saaridka wexey dhacda ajnabiga markay xaaladaha xun sameeyaan.

* Hawlgalka Woqooyi
Eelo

::*Haku khaldin "[[Deero]]"*

**Eelo** (; ) waa nooc ka mida duur joogta naasaleyda ah, gaar ahaan deerada, waaa noolaha kaliya ee geesaha ku leh gano ama ilko, geesaha ayaa ka samaysan laf adag, oo ka samaysan dabaqado iyo dhuux xooggan, eelada ayaa aad u noocyo badan, waxayna ku dheeraysaa la dagaalanka colkeeda, iyo dheeraynta markii loo baahdo,

waxaa jira 60 nooc ka mida eelada dunida,

Eelada ayaa ku kala duwan muga iyo jirka,

=Tixraac=
Wiyil

**Wiyil** (; )  waxay ka mid tahay duur joogta naasleyda ah ee waaweyn ee ku nool labada qaaradood ee Afrika iyo Aasiya. Wiyishu waa nafley aad u weyn oo labo gees wajiga ku leh, waxaa ku gaashaaman harag aad u qiro weyn una adag.

waana xayawaan halista ugu jira inay Dabar go'aan taasoo ay ugu wacantahay ka ganacsiga faantiisa, waxaa faantiisu inay leedahay waxtar caafimaad, waxaa laga soo saaray sharci adag oo diidaya in la ugaarsado, waxaana loo sameeyay seereyaal lagu ilaaliyo, 

wadanka Suudaan ayuu astaan u ahaan jiray inkastoo ay iska daayeen goor dambe. 

## Tilmaamaha
* waa nafley aad u weyn oo ka mid ah kuwa ugu weyn ee hada ku nool dhulka dushiisa,wuxuu gaaraa joogeedu 1 mitir ilaa garbaha ah dhirika gudban 3ilaa3.65 mitir culeyskeedu waa 455 - 1365 kg tan dhidiga ah ayaa ka yar dhumuc ahaan kan labka ah
* Wiyisha teeda yar waxay ku dhalataa culeys dhan 38kg kadib 15-16 bilood oo uurka ku sido, waxayna socodka bilawdaa 3 bari kadib dhalashadeeda
* wiyishu waxay noolaataa 25-40 gu'(sano)
* ayadoo jirto culeys keeda weyn hadana aad bey u dheeraysaa
* waxay lee dahay harag qiro weyn taasoo dhacda inay ku noolaadaan cayayaan badan  oo shimbiruhu ka cunaan dusheeda 

## Nolosheeda
* waxay ku noolaataa dhulka qabow oo leh biyaha iyo baadkaba leh 
* waxay daaqdaa cowska iyo xaabka 

## Qeebaheeda
* Wiyisha cad
* Wiyisha madow
* Wiyisha hindiya
* Wiyisha jafaan
* Wiyisha suumadra

## Tixraac

* Vietnam’s Hidden Animals
* The Rhinoceros​—Victim of Man’s Superstition
Lakab dhul

**Lakab dhuleedka** ama Dabaqada dhulka ee dhagaxa ah cilmuiga dhulka loo yaqaan (; ) waa lakab dhagax ama carro ah oo ka duwan lakabyada dhulka ee kale, lakab walboo ka mid ah wuxuu ka koobanyahay lakabyo kala jaad ah oo yaryar, oo gufur la fadhiistay saamaynta cimilada iyo ifafaalaha qarniyo hore, lakabka ayaa fidsanaan kara baaxad dhan boqolaal ilaa kumanaan kiiloo mitir dhulka dushiisa markiiba, lakabyada dhulka ayaa badanaa ka soo muuqda dhinacyada sida badan, iyadoo u eg sidii dhagax weyn oo ka samaysan lakaybyo kal cayn iyo midab iyo samaysyo kala duwan iskuna dhegan, oo u samaysan si qaabsan leh, dhubucda lakabka ayaa isu jirta dhowr ilaa 1000 milmitir ama ka badan, lakab walba wuxuu ka samaysanyahay nooc ka soocan kuwa kale, lakabyada wabiyada ayaa samysan dhoobo, lakabka xeebtu waa bacaad, sida ay u jiraan lakab dhuxul dhagax ka samaysan,

## Lakabka dhulka ahmiyada uu u leeyahay dhismaha
Markii la Qorshaynayo in dhul laga dhiso dhismo dheer, ama warshado culus, waxaa lagama maarmaan ah in dib loogu noqdo macluumaadka laga hayo dhulkaas iyo dabaqadihiisa, 

## sawirro mujinaya lakabyada dhulka

File:Strata-french-alps.jpg|lakab dhul, buuraha alab faransa
File:Rockstrata3435.JPG|buur loo jaray wado
File:Rock_Strata.jpg|طبقات صخرية في دبو بيتش، نيو سوث ويلز.
File:Rainbow_Basin.JPG|lakabyo qalqalooca california.
File:OrdOutcropTN.JPG| qarax uu sameeyay dhul oo muujinaya lakabyo
File:Geology_of_Cyprus-Chalk.jpg|lakabyo jeesto ah
File:HeavyMineralsBeachSand.jpg|lakabyo macdan ah hindiya
File:Stratified Island near La Paz, Baja California Sur, Mexico.jpg|maxico


## sidoo kale eeg
* cilmiga lakabka dhulka
* duxul dhagax
* fulkaano

## Tixraac
* Pages of Geologic History
Mahadnaq

**Mahadnaq**, **Mahadcelin** ama **Mahadsanid** (; ) waa dareen oo la dareemo marka wax fiican, kaalmayn ama faa'ido dhacdo.

„Ilaahay wax walba uu kuu sameeyay ugu mahadnaq.”

Bar carruurtaada inay muujiyaan mahadnaq. Xataa carruurta yaryar waxa la bari karaa inay ku mahad naqaan naxariista loo muujiyey.

=Tixraac=

Waa riyaaq gelin qof qofkale wax uqabtay
Ris

**Ris** waa degmo ku taal Gobolka Galgaduud.

Waa tuulo ku taal gobolka galgaduud .

Waxaa dago ceyr, saruur, waceysle
Waa deegaan ku caana nabada iyo deriswanaaga 

Waa deegaan beeraha iyo xoola ku caana .
Dabar go'

**Dabar go**' *<nowiki/>*( , ) waa aad yaraanshiyaha ama joogsiga jiritaanka nooc ama jinsi ka mida noolaha, xiliga uu dhimanayo hala xabo ee ugu dambeeya nooc ka mida noole aad u tiri yaraaday ayaa lagu tilmaamaa Dabar go, xiligaas waxaa oran karaa wuu dabar go'ay, inkastoo noolahaasi uu hore u waayay awoodii uu u lahaa tarmitaanka iyo badashada.

## Qeexid
Dabar go' waa qarsoomida noole jiray, lagana waayo dhulka dushiisa, iyo suuro galnimo la'aanta in dib loo arko, dabar go'a ku dhaca jinsi ka mida noolaha waa in ay baaba'aan oo dhulka ay ka tirtirmaan gabi ahaamba,

## Waxyaabaha keena Dabar go'a

Saynisyahannada ayaa sheega boqolaal Male Awaal oo keeni kara dabar go'a ku dhaca noolaha qaar, hase yeeshee la iskuma waafaqsana, qaar ka mida hadaan sheegno: tartan ka dhexeeya Naasleyda iyo Cudurrada, waxaa kaloo keena ayay sheegaan noolaha oo xasaasiyad ka qaba dhirta ubaxa leh iyo bacriminta ay u sameeyaan Cayayaanku, fikirkaas ayaan macquul ahayn sababtoo ah hadii taasi ay jirto aduunka laguma noolaadeen, oo hada waxaa ku nool bad iyo barriba noole aysan taasi waxba ka dhibaynin.

Hadaba sababaha ugu macquulsan ayaa noqon kara:
* waxaa ka qayb qaata Dabar go'a ugaarsiga lagu hayo noolaha dabar go'aya.

* Fidida degaanka iyo magaalooyinka oo keenaysa in noolahaasi uu waayo meel uu ku noolaado maadaama laga barakiciyay meeshii uu asl ahaan ku noolaa
* waxaa ka qayb qaata is bedelka cimilada iyo wasakhaynta hawada ee warshadaha iyo horumarka Aadanaha,

## Tusaale nooleyaal Dabar go'ay
* Diinaasoor
* Dodo

## Sidoo kale eeg
* Nafley halis ugu jirta Dabar go'a

* Dabar go' wadareed
* Isir sifeyn
Ciddi

**Ciddi  Ciji, Cinji**, ama **Cijo** (; , ) waa cad gees la moodo xalleefsan oo ka baxda faraha foodooda sare, wadardeedu waa Ciddiyo, waa carjow adag oo faraha dadka, xoolaha iyo in badan oo xayawaanka leeyihiin. 

## Faallo
Cidiyuhu wiligood way baxaan hadii aan la jarin, duqooshinka 60 jirka ah cidiyahooda  waxay baxaan 0,1 mm maalintii, kuwa 32 jirka ahna 0,123 maalintii.  Cidiyaha badanaa waa la qurxiyaa oo dumarka ayaa cilaan iiyo walxo kale oo midabo leh ku xardha, iyagoo  ka caawiya ka ilaalinta dildilaaca iyo xanuunada ka soo gaara biyaha ay faraha kula jiraan,

Cidiyuhu waxay ka soo baxaan faraha gacmaha iyo lugaha xayawaanka oo dadku ka mid yahay. Dadku waxay leeyihiin shan cidiyood oo ku afka hore ee faraha gacan kasta iyo lug kasta. Wadarta cidayaha dadku waa labaatan (20) cidiyood.

Xoolaha iyo xayawaanka naasleyda ah cidiyaha ku yaala wey kala duwan yihiin oo kala tiro duwan yihiin taas oo ku xidhan tirada faro ah ee noolahaas leeyahay. 

Xayawaanka duurjoogta ah, sida libaaxa, shabeelka, butida iyo wixii la mid ah, iyo in badan oo gurijoog ah, sida bisada iyo eyga waxay leeyihiin cidiyo dhaadheer oo awood badan taas ooy u isticmaalaan ugaadhsiga isla markaana ku waxyeeleeyaan neefka ay dilayaan. 

## Tixraac

* Your Fingernails—Do You Take Care of Them?