Jabhadda Xoraynta Soomaali Galbeed

**Western Somali Liberation Front ** (Soomaali: Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed; oo loo soo gaabiyo WSLF) waxay ahayd dhaqdhaqaaq wadani ah oo Soomaaliyeed oo u ololeeyay xornimada Ogaadeenya ee ay Soomaalidu degto ee Itoobiya iyo la midowgii Soomaaliya.

Ururka WSLF oo ka soo jeeda shabakado muqaawamo ah oo Soomaali ah oo iska caabiyay taliskii Gumaysiga Itoobiya horaantii 1960-aadkii, WSLF waxay noqotay cududii ugu muhiimsanayd ee ka danbaysay halgankii hubaysnaa ee aayo ka tashiga iyo madaxbanaanida Ogadeeniya intii lagu jiray todobaatanaadkii. In kasta oo uu ahaa dhaqdhaqaaq Soomaali u janjeedha, ururka waxa kale oo ka mid ahaa xubno badan oo ka tirsan qowmiyadaha Harari iyo Oromada ee dadka Muslimiinta Itoobiya oo taageeray qadiyadda Soomaalida.

Jabhadda WSLF waxay aakhirkii heshay taageerada Jamhuuriyaddii Dimuqraadiga ahayd ee Soomaaliya ee uu hoggaaminayey Siyaad Barre , waxayna door muhiim ah ka qaadatay dagaalladii Ogaadeenya ee 1977-78 , iyagoo ka barbar dagaallamayay ciidammada Xoogga dalka Soomaaliyeed (XDS) kaddib markii ay qaadeen duullaan ballaaran oo ay ku doonayeen inay kaga faa’ideystaan ​​guulihii sii kordhayay ee jabhadda WSLF. Inkasta oo guulo hore laga gaadhay, dagaalku waxa uu ku dhamaaday guul-darro istiraatijiyad ah ka dib markii ay soo farageliyeen millatariga Midowga Soofiyeeti iyo Kuuba oo ay Itoobiya wakiil ka ahayd.

Jabhadda WSLF waxay sii wadday hawl-galkeedii 1980-aadkii, balse si tartiib-tartiib ah hoos ayay ugu dhacday kala qaybsanaantii gudaha, waxayna sii xoojisay ololihii jabhadaynta ee Itoobiya , kuwaas oo ay taageerayaan ciidamada Kuuba iyo jabhado Soomaali ah oo la safan dawladda Itoobiya. Sannadkii 1989kii, way joogsatay inay ahaato ciidan jabhadeed oo wax ku ool ah. Inkasta oo ay hoos u dhacday, haddana WSLF waxa ay dhidibbada u taagtay dhaqdhaqaaqyadii ka dambeeyay ee Soomaalida ee gobolka, gaar ahaan Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeenya (JWXO).
## Asalkii hore
Kadib dagaalkii 2aad ee aduunka , madaxda Soomaalida ee deegaanka Soomaalida waxay si joogta ah ugu ololaynayeen inay ka tashadaan gumaystaha Itoobiya , hase yeeshee codsigoodii waxaa si joogta ah uga dhego adaygay maamulada Imbaraadooriyadda iyo Qaramada Midoobayba  Dagaalkii ka dib, Ingiriisku waxa uu Ogaadeenya ku wareejiyey dawladdii Imbaraadoor Xayle Salaase . Qaybo ka mid ah gobolka ayaa magac ahaan ku hoos jiray xukunka Imbaraadooriyadda Xabashida tan iyo markii Menelik uu fidiyey dabayaaqadii 1880-aadkii. Intaa waxaa dheer, ingiriisku waxa uu sidoo kale ku wareejiyay dhulalka bariga ka xiga magaalada Jigjiga oo aan waligood maamulin Gumeysiga Itoobiya. 
### 1960kii kacdoonkii
Dabayaaqadii 1940-kii iyo 1950-aadkii, waxaa deegaanka Soomaalida ka dhismay ururo Soomaaliyeed oo qarsoon, waxayna ujeedadu ahayd in gobolka laga xoreeyo gumeysiga Itoobiya Sannadkii 1963-kii, waxaa dillaacay jabhaddii ugu horreysay ee gobolka. Ururkan oo loo yaqaan 'Nasrallah' ama Jabhadda Xoreynta Ogaadeenya, wuxuu ku billaabay 300 oo nin, wuxuuna markiiba baray ilaa 3,000 Ciidanka Imperial ee Itoobiya ayaa qaaday olole ballaaran oo lagaga hortagayo kacdoonka xagaagii iyo dayrtii 1963. Dawladihii Imbaraadooriyaddu waxay qaadeen aargoosi intii lagu jiray ololihii jabhadaynta, oo ka koobnaa madaafiic waaweyn oo lagu garaacay magaalooyinka Soomaalida ee Gobolka, taasoo keentay inuu si xawli ah u xumaado xidhiidhkii Boqortooyada Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Soomaaliya , ugu dambayntiina waxay keentay in 6dii dagaal 19 . Sannadihii xigay, dhaqdhaqaaqyada kacdoonku waa sii socday, laakiin hoos ayay u dhaceen dabayaaqadii 1960-meeyadii, cadaadisyo uga yimid labada dawladood ee Itoobiya iyo Soomaaliya. Muqaawamada Nasrallah ayaa aas aasay Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed ee mustaqbalka Imbaraadoor Selassie wuxuu caawimo ka dalbaday Maraykanka iyo Israa'iil si loo cabudhiyo Soomaalida u halgamaysa xornimada gobolka Ogaadeenya
Intii u dhaxaysay 1965 iyo 1975, Nasrallah waxa uu bilaabay in uu xoogga saaro dhisidda aasaaska siyaasadda iyo diblomaasiyadda ee halgan kale oo xornimo doon ah. Ururku wuxuu xafiis ka furtay magaalada Muqdisho iyo dalalka Carabta ee ay danaynayaan sida Ciraaq iyo Suuriya Muqaawamada Soomaaliyeed ayaa dhaqdhaqaaqyo ka waday gobolka tan iyo markii jabhadda oo wadata calanka Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed ay billaabeen howlgal 1974-kii
## Taariikhda
### Sameynta
1969kii ayaa urur cusub oo xornimo bilaabay samaynta Horraantii 1970-meeyadii waxa la arkay dhaqdhaqaaqa xoraynta Ogaadeenya oo sii xoogaysanaya aasaaskii Nasrallah,  inkasta oo ururkii asalka ahaa uu si tartiib tartiib ah u burburay. Iyadoo taas laga duulayo ayaa jabhadihii ruug-caddaa ahaa iyo dhalinyaro waxgarad ah oo ka soo jeeda gobolka Ogaadeeniya oo ku jiray dawladdii Siyaad Barre waxay u ololeeyeen sidii ay Soomaaliya u taageeri lahaayeen dib u curashada halgankii hubaysnaa Kadib markii taliskii millatariga ee Dergiga ay rideen taliskii Halie Selassie , xaalada Ogadenia way ka sii dartay. Isla muddadaas waxaa Ogaadeenya ka dhacay abaar aad u daran oo ka dhalatay dhibaato baaxad leh. Dergigi wuxuu door biday in uu cabudhiyo wararka xaaladda gobolka ka jira halkii uu gurmad u fidin lahaa, waxaana sii kordhay dulmigii millatari ee gobolka. Markii 1974 iyo 1975 ay isa soo tarayeen, cadaadis uga yimid Somalida Ogadeeniya ayaa si xawli ah ugu soo kordhay dawladii Siyaad Barre  Sannadkii 1975kii, dawladda Soomaaliya waxay ku qanacday inay taageerto dhaqdhaqaaqa Dib-u-habayn muhiim ah ayaa la sameeyay muddadan, oo ay ku jirto go'aanka lagu dooranayo magac cusub. Dood adag ayaa ka dhalatay in ururka loo magacaabo Jabhadda Xoraynta Ogaadeeniya ama Soomaali Galbeed, iyadoo ugu dambayntiina la doortay  Dowladda Itoobiya ayaa sheegtay in ururka xoreynta Falastiin (PLO) uu tababaro jabhadaha Soomaalida.
Bishii Janaayo 1976kii, waxaa meel 100 km waqooyi-galbeed ka xigta magaalada Muqdisho lagu qabtay shirweynihii guud ee bulshada Soomaali Galbeed. Waxaa la doortay guddi ka kooban shan iyo labaatan xubnood oo hoggaamin doona ururka WSLF, Cabdullaahi Xasan Maxamuud ayaa noqday hoggaamiyihii ugu horreeyay ee ururka markii hore loo aasaasay ururka. Isla sanadkaas, waxaa si degdeg ah loo sameeyay xeryo tababar oo ku baahsan Ogaadeenya iyo Soomaaliya WSLF waxay bilawday ururkii dhalinyarada Soomaali galbeed oo noqday garabkii dhalinyarada ee WSLF  Madaxwaynihii qaybaha dhalinyarada waxa ahaa Maxamuud Dirir Geeddi  Ururka dhalinyarada ee WSLF wuxuu u dhisi lahaa machadyo loogu talagalay carruurta aan qaan-gaarin ee gobolka
In kasta oo ururadu si cad xoogga u saareen Soomaalida, WSLF waxay taageero ka heshay Muslimiinta Harari iyo Oromoda  Harari badan ayaa ku biiray ururka, iyadoo dhowr uu ka mid yahay Colonel Ezedin Yusuf oo xilal hormood ka ahaa halgankii hubeysnaa Sida laga soo xigtay xisaabaadka WSLF, tiro badan oo ka mid ah jabhadaha yaryar ee Harari waxay ahaayeen "wiilal iyo gabdho" Harari ah, kuwaas oo loogu magac daray kooxda Imaam Axmed ka dib hogaamiyihii Muslimka ee qarnigii lix iyo tobnaad Axmad ibn Ibrahim al-Ghazi.  Ioan Lewis wuxuu xusay in taageerada Muslimiinta Oromada ay muhiimad weyn u leedahay WSLF, ayna ku fidday qaab dhismeedka taliska ururka
### Bilowgii kacdoonka WSLF (1974-1976)
Sanadihii ugu dambeeyay ee taliskii Imbaraadoor Xayle Sellassie waxay WSLF ka bilawday koonfurta WSLF waxay fursad u heshay markii uu Dergigu afgembiyay Xayle Salaase 1974kii kana soo wareegay taageeradii Maraykanka una wareegtey Midowgii Soofiyeeti. Bilowgii dagaal jabhadeed oo buuxa ayaa ku dhawaad ​​isku mar ka dhacay gobollada waqooyi iyo koonfurta bilihii hore ee 1976. Dhammaadkii sanadka, waxa uu ku fiday koonfurta bari ee Bale iyo Sidamo. Dhulku wuxuu ka kooban yahay dhul qallalan iyo dhul buuro iyo buuro leh, waa la yaqaan dagaalyahannada, dadka deegaanka ayaa loo tixgeliyey saaxiibtinimo. Jabhadda oo ka soo duushay meelo kala duwan oo ka tirsan jamhuuriyadda Soomaaliya, waxay si degdeg ah uga gudbeen buuraleyda rafaadka ah. Meel kasta oo ay tagaan, waxay burburiyeen joogitaankii dawladnimo iyagoo burburiyay xafiisyadii dawladda, waxayna si nidaamsan u beegsadeen bilayska iyo maamulka rayidka. Isku soo wada duuboo waxaa jiray guutooyin afraad ama Soomaali "Afar Gaas" oo ka tirsan dhaqdhaqaaqa WSLF  Bilowgii 1977, WSLF waxay bilowday inay kordhiso weerarada ka dhanka ah ciidamada Itoobiya  Guutada Koowaad waxa loo yiqiin "Duufaan". Guutada labaad waxa loo yaqaanay " Axmed Gurey " waxayna ahayd guutada ugu wayn ee WSLF. Guutada saddexaad waxa loo yaqaanay “Horyaal”, guutada afraadna waxa loo yaqaanay “Ciil Tire”. Guuto kasta waxaa loo qoondeeyay inay galaan furimaha kala duwan ee deegaanka Soomaalida Itoobiya .
Sannadkii 1976-kii, dawladda Soomaaliya waxay samaysatay dhiggiisa WSLF si ay uga dagaallamaan deegaannada Oromada , waxayna ugu yeertay Jabhadda Xoraynta Soomaalida (SALF), oo ay hawl-galkeedu ahayd gobollada Bale , Sidamo , iyo Carsi , halkaas oo ay ku doodday in lala midoobo Soomaaliya ama la sameeyo dawlad madaxbannaan. Wako Gutu iyo Shekih Hussein ayaa ka mid ahaa ragii caanka ahaa ee qoomiyada Oromada ee ku biiray SALF, kuwaas oo wax yar ka hor ka sara maray ciidanka xoraynta Oromada ee OLF. Soomaaliya waxay labada kooxoodba ku qalabaysay hubkii Midowga Soofiyeeti, waxayna horaantii 1977-kii u dirtay 3,000 oo askari oo ka tirsanaa ciidankii Soomaaliya si ay jabhado ula dagaallamaan WSLF
### Kordhinta (1976-1977)
Horraantii 1977dii, marka laga reebo magaalooyinka si istiraatijiyad leh ugu yaal waddooyinka muhiimka ah iyo isgoysyada, WSLF waxay si hufan u maamushay inta badan dhulka hoose ee Ogaadeenya . Jabhaddu waxa ay adeegsatay xeelado ku dhufo oo ka dhaqaaq ah, iyaga oo ciidamada Itoobiya ku bartilmaameedsan jiray meelaha ay u nugul yihiin, ka dibna waxa ay isku dhex milmeen dad u badan dadka deegaanka oo taageersan ama la dhacsan. Xeeladahaasi waxay meesha ka saareen niyadda ciidamada Itoobiya, waxayna ku qasbeen inay dib ugu gurtaan dhufaysyo iyo xeryo. Ciidanka Itoobiya ayaa isku arkay in ay ku kooban yihiin magaalooyin garaafyo ah oo intooda badan la go’doomiyay. Iyadoo isku day kasta oo lagu doonayo in lagu weeraro magaalooyinkan gadiidleyda ah lagu martiqaado dab-damis xun oo ka imanaya difaacayaasha Itoobiya, isu socodka magaalooyinka ayaa noqday mid halis ah. Gaadiidka ciidamada iyo kuwa rayidka ayaa u baahday galbiyayaal hubeysan, oo inta badan ku dhaca weeraro gaadmo ah ama ay la kulmaan miinooyin. February 11, 1977, weerar gaadmo ah oo caan ah ayaa ka dhacay agagaarka Horakelifo ( inta u dhaxaysa Dhagaxbuur iyo Jigjiga ), waxaana ku dhintay 25 askari iyo saraakiil, 24 kalena waa lagaga dhaawacay, waxaana lagu burburiyay baabuur gaashaaman iyo baabuur. Isla wakhtigaas, ciidan booliis ah ayaa lagu xasuuqay meel aan ka fogayn Filtu . Hakadkaan ku yimid xadhkaha sahayda ayaa keenay dib u dhac joogta ah oo gaadiidkii xeryaha. Marka laga soo tago in ay saameyn ku yeelatay niyadda ciidamada, waxaa sidoo kale dhacay falal jabhadeyn ah oo loogu talagalay in lagu waxyeeleeyo dhaqaalaha. Xagaagii 1977kii, dagaalyahannada WSLF waxay burburiyeen dhowr xarumood oo muhiim ah, waxayna 1-dii Juunyo qarxiyeen jid tareen oo isku xira caasimadda Itoobiya iyo dekedda Jabuuti. Hab-nololeedkan muhiimka ah ee dhaqaalaha, oo sida caadiga ah gacanta ku haya 70 boqolkiiba dhoofinta Itoobiya iyo 50 boqolkiiba alaabteeda, ayaa weli shaqaynaysa illaa Agoosto
Markii hore oo ka koobnayd 5,000 oo jabhado ah, WSLF may awoodin inay la wareegto magaalooyin waaweyn ama saldhigyo muhiim ah oo ay gacanta ku hayaan ciidamada Itoobiya xilliyadii hore ee kacdoonku

Juun 1977 waxa la arkay WSLF oo ololaheeda kor u qaaday. Saddexda magaalo ee waaweyn ee Ogaadeenya oo kala ah Jigjiga , Diridhaba iyo Harar dhamaantood waxaa ka dhacay weerarro soo noqnoqday. Wadooyinka isku xira magaalooyinka ayaa si joogta ah loo dhibaateeyay waxaana burburay buundooyinka muhiimka ah. Si loo ilaaliyo jidka tareennada ee Jabuuti iyo Addis waxa uu Dergigu kumannaan askari oo ka tirsan ciidanka ilaalada ka ah ku daad-gureeyey khadadka tareennada muhiimka ah ee isku xidha Itoobiya iyo badda. Inkastoo dadaalkaas WSLF ay si guul leh u jartay khadka tareenka. Bishaas, Jabhadda WSLF waxay ku guulaysatay inay ciidammada Itoobiya ka saarto inta badan Ogaadeenya oo ay dhufeysyada Harar, Diridhaba iyo Jigjiga ku dhufato. Siyaad Barre waxa uu go’aansaday in uu dagaalka sii xoojiyo isaga oo ka qayb-galinaya ciidamada Soomaaliya isaga oo aaminsan in ay taasi u ogolaanayso WSLF in ay dhabarka u ritaan guulihii ay gaadheen oo ay awood u siiyeen in ay si buuxda uga go’aan Ogaadeenya June 13, 1977, ilaa 5,000 oo askari oo XDS ah ayaa ka soo tallaabay xadka, iyagoo weerar abaabulan ku qaaday bartilmaameedyo gaar ah oo Ogaadeenya ah. Askartan ayaa iska siibay calaamadihii ay wateen, waxayna iska soo dhigteen jabhado ka tirsan howlgalka. Ciidamada XDS oo ka amar qaata saraakiisha ciidamada XDS waxay weeraro ku qaadeen fariisimo ay ciidamada Itoobiya ku sugnaayeen, iyagoo madaafiic iyo gantaallo ku garaacay magaalooyinka Goday , Dhagaxbuur iyo Kebri Dahar . Si kastaba ha ahaatee, weerarkaas ayaa la iska caabiyay iyadoo uu jiro khasaare xooggan. Magaalada Goday oo kaliya waxaa lagu dilay 300 oo ka tirsan jabhadda WSLF iyo 14 sarkaal oo sare oo ka tirsan XDS. Waxaa soo shaac baxay khilaafaadkii ka dhex jiray ciidanka gaar ahaan qabiilka Ogaadeenya . Duullaankaas foosha xun ka dib, waxaa la go’aamiyay in lagu duulo Itoobiya si loo taageero jabhaddii WSLF.
### Dagaalkii Ogaadeen (1977-1978)

Bishii Luulyo 13, 1977, Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (XDS) waxay ku duuleen Itoobiya si ay u caawiyaan WSLF. Dowladda Soomaaliya ayaa diiday in ay dagaal ku dhowaaqdo, iyadoo taa beddelkeeda ku adkeystay in warbaahinta ay sheegtay in dhammaan dhaq-dhaqaaqyada ciidan ay qaadeen WSLF. Jabhadda WSLF waxay ku kacday falal qaran dumis ah, taasoo wiiqday dhaqdhaqaaqii ciidamada Itoobiya. Bishii Sebtembar 1977kii, XDS/WSLF waxa ay qabsadeen 90% Ogaadeenya iyadoo lagu sii xoojinayo imaatinka ciidanka XDS oo u badnaa kuwa gaashaaman iyo kuwa mootooyinka ah , waxay WSLF la wareegtay Jigjiga September 1977  Madaxweynihii hore ee Soomaaliya C/llaahi Yuusuf Axmed ayaa sheegay in guutooyinka WSLF ay ahaayeen kuwo aad u xoog badan, kana mideysan wax kasta oo khilaaf ah” mar uu wareysi siinayay warbixintii hore ee BBC World Service Cabdisalaan Harari Arrintaas waxa taageeray waraysi uu la yeeshay hoggaamiyihii hore ee Cuba Fidel Castro .  Bishii Nofeembar iyo bilawgii xilli-roobaadka, WSLF waxay u diyaargarowday inay qabsato magaalada Harar . Si kastaba ha ahaatee, horraantii 1978dii dawladda Itoobiya waxay heshay hub cusub oo qalabkii Midowga Soofiyeeti, waxaana hormood u ahaa ciidamada Kuuba ee dagaalka kula jira, waxay ku guulaysatay inay dib u riixdo ciidamadii SNA/WSLF.
Sida laga soo xigtay saxafiga iyo taariikhyahanka millatariga ee Ingiriiska Mark Urban , "Intii uu hogaaminayey Xasan Maxamuud, WSLF waxay qaaday olole aad u qurux badan, laakiin si ka duwan Ereteriya, waxay ku guuldareysteen inay fahmaan muhiimadda ay leedahay in halgankooda dibadda laga soo bandhigo." Indho-indheynta magaalooyinka oo ay WSLF arrintan si dhab ah u daba gashay, waxa laga yaabaa inay awooday inay hesho qaar ka mid ah hubka muhiimka ah ee looga baahan yahay inay iska difaacaan duqeymaha cirka . 

Dagaalkii Ogaadeenya ka bacdi waxay ciidanka gumaysiga Itoobiya si buuxda gacanta ugu hayeen muddo aad u kooban Intii lagu guda jiray shirweynihii 11-kii Maarso 1978, madaxa WSLF Cabdullaahi Maxamuud Xasan wuxuu ku dhawaaqay in inkasta oo ay ka baxeen ciidamadii Soomaaliya ee la geeyay si ay u taageeraan, haddana horgallada ay sii wadi doonaan halgankoodii xoreynta.
### Kacdoonkii Dagaalkii Ogaadeen (1978-1984)
Bishii Juun 1978dii, Jabhadda WSLF waxay guul weyn ka gaartay markii ay dib ula wareegtay magaalada Goday , waxayna dishay 300 oo askari oo Itoobiyaan iyo Kuuba ah halka ay curyaamiyeen saldhigga keliya ee hawada ku yaallay  Xagaagii 1978kii, WSLF waxay dib ula wareegtay gacan ku haynta inta badan baadiyaha Ogaadeenya, ciidanka Itoobiya waxay ku ekaayeen magaalooyinka iyo waddooyinka. 1979-kii ayaa roondo iyo roondo ay ku guuleysteen in ay yareeyaan dhaqdhaqaaqa fallaagada laakiin waxay ku guul-darreysteen inay sifeeyaan fallaagada. Dhammaadkii 70-meeyadii, WSLF waxaa lagu qiyaasay in ay lahayd ciidan gaaraya 18,000 oo nin, sidaas darteed waxay noqdeen jabhaddii labaad ee ugu weyneyd Itoobiya, oo ay ugu horreyso Jabhadda Xoreynta Shacabka Eritrea (EPLF)
Xabashidu waxay bilaabeen inay adeegsadaan Jabhadda Dimuqraadiga Badbaadada Soomaaliyeed ee dhawaan la sameeyay si ay uga caawiyaan ugaarsiga dagaalyahannada WSLF Warbixin ay soo saartay hay'adda sirdoonka dhexe ee Soomaaliya oo ku saabsanayd dhaqdhaqaaqii dibad-baxa Soomaalida oo la daabacay horraantii 1979-kii ayaa lagu sheegay in jabhadda SSDF ay si liidata uga hortagtay dagaalyahannada WSLF ee dagaalka. Waxaa la arkay in WSLF ay taageero ka heshay aqlabiyadda shacabka Soomaaliyeed iyo in SSDF rabitaankeeda la dagaalanka kooxda ay saameyn xun ku yeelatay isku daygii ay ku raadinaysay taageerada shacabka  Intii lagu guda jiray 1979, garabka Isaaq ee WSLF, Afraad , waxay dagaal la galeen ciidamadii ugu weynaa ee qabiilka Ogaadeen ee WSLF ka dib dhacdo uu dagaalyahan WSLF geystay kufsi kaas oo isu beddelay dil iyo rabshado kale.
### Ololaha ka dhanka ah kacdoonka Itoobiya
Horraantii 1980-aadkii, dawladda Itobiya waxay Ogaadeenya u beddeshay aag ciidan oo aad u ballaadhan, iyada oo fulinaysa duqaymo aan loo meel dayin iyo barnaamijyo dib-u-dejin ah. Wariyayaashii ajnabiga ahaa ee booqday gobolka inta lagu jiro wakhtigan waxay arkeen 'laba bulsho' oo adag, iyadoo dadka Soomaaliyeed ay si xooggan ugu aqoonsan yihiin 'Soomaali Galbeed'. Taliskii Dergigu wuxuu kaloo hindisay abaaro macmal ah iyo macaluul si loo wiiqo iska caabinta Soomaalida ee gumeysiga Itoobiya ee Ogaadeenya.      Markii WSLF ay wajahday weerarro baaxad leh oo ay ciidammada Itoobiya iyo Kuuban ku qaadeen dagaalka ka dib, waxa lagu reebay hub fudud iyo hoobiyeyaal si ay ula dagaalamaan diyaaradaha qumaatiga u kaca iyo baabuurta gaashaaman ee ka hawlgala dhul bannaan. Dawladda Itoobiya waxay bilawday siyaasad ku saabsan xaalufinta iyo dib u dejinta Soomaalida si loo wiiqo saldhigga bulsho ee WSLF. Isla mar ahaantaana, waxay soo bandhigeen kumanaan Amxaaro , Tigree ah , iyo Oromo degay si ay u xoojiyaan xukunka Itoobiya ee gobolka
Bishii Agoosto 1980, taliskii Dergiga wuxuu bilaabay olole ballaaran oo ka dhan ah kacdoonka oo loo yaqaan "Operation Lash" si uu uga sifeeyo Ogaadeenya. Ciidanka Itoobiya waxay soo dhoobeen lix qaybood oo ka kooban 60,000 oo nin oo uu madax u ahaa Merid Negussie . Kadib markii ay ciidamo soo dhoobeen xuduudka Soomaaliya si ay u xanibaan meelaha laga shakiyo ee laga soo galo iyo kuwa ka baxaba, waxaa meesha soo galay ciidamada Itoobiya, iyagoo kala eryay, hareereeyay, kana saaray jabhadii. SALF way kala tagtay, halka WSLF ay u suurtagashay inay u baxsadaan waqooyiga Soomaaliya. Taariikhyahanka Itoobiya Gebru Tareke ayaa sheegay in December 1980, Ogaden laga sifeeyay jabhado Intii ay socdeen hawlgalladaas Itoobiyaanku waxay u adeegsadeen jabhadda SSDF inay weeraraan xeryaha WSLF ee gudaha Soomaaliya
1981kii, dagaaladii u dhexeeyey WSLF iyo ciidamada Itoobiya ayaa sii socday. Nawaaxiga Harar iyo Jigjiga ayaa ciidanka WSLF waxa ay dagaal ba’an kula galeen ciidamada Itoobiya. Dagaalka ayaa sidoo kale ka dhacay agagaarka Kebri Dahar waxayna WSLF sheegtay inay jartay wadooyinka waaweyn ee isku xira magaalooyinka Taliskii Mengistu waxa kale oo uu bilaabay in uu taageero ururkii SNM oo garab ka helay SSDF si ay ula dagaalamaan WSLF. Dagaalkii ka dhashay ee dhexmaray SNM iyo WSLF wuxuu ahaa shay muhiim u ah istiraatijiyadda Itoobiya, si looga faa’iidaysto kala qaybsanaanta qabiilka ee ka dhex jirta bulshada Soomaaliyeed, lana gaadhsiiyo WSLF dharbaaxadii ugu dambaysay. 1982kii ilaa 1984kii, SNM oo taageero ka helaysa ciidamada Itoobiya, waxay dagaal ba’an kula galeen jabhaddii WSLF ee waqooyi galbeed Soomaaliya. Bishii Disembar 1984kii SNM waxay qaadday duullaan ay WSLF ku qasabtay inay ka baxaan saldhigyadii dambe ee ay ku lahaayeen waqooyiga Soomaaliya. 
### Hoos-u-dhac, dhismihii ONLF iyo joojinta hawlgalladii (1984-1989)
Sannadihii ka dambeeyay dagaalkii Ogaadeenya , qaar badan oo ka mid ah taageerayaasha ururka WSLF waxay ka niyad jabeen ururrada ku tiirsanaanta Muqdisho waxayna ka niyad jabeen muuqaallada caalamiga ah ee halganka Ogaadeenya ka socda oo ah mid xuduud u ah Itoobiya iyo Soomaaliya. Koox dhalinyaro ah oo ka tirsan ururka WSLF ayaa ku biiray ururka ONLF sannadkii 1984. Ururkan cusub ayaa isla markiiba dawladdii Siyaad Barre ka mamnuucday
Intii ka hartay 1980-meeyadii WSLF waxa ay ku jirtay xaalad is-marinwaa ah oo awoodi wayday in ay balaadhiso hawlgallada, taas oo ay ugu wacan tahay jabhadihii Soomaalida ee cadawga ahaa oo u adeegi jiray ciidamada Addis Ababa. Heshiis bishii April 1988 ay wada galeen Itoobiya iyo Soomaaliya waxa uu keenayaa in uu dhammaado hawlihii ururka, maadaama ay dawladda Soomaaliya ka baxday taageeradii oo ay xaddidday  Madaxweyne Siyaad Barre wuxuu ka tanaasulay sheegashada Soomaali Galbeed (Ogaadeeniya), isagoo u sheegay hoggaanka WSLF in ammaanka Soomaaliya uu halis ku jiro, kana mamnuucay inay ku dhaqaaqaan falal ka cadhaysiinaya Addis Ababa Heshiiskii 1988-kii lala galay Mengistu wuxuu sii xoojiyay mucaaradnimada gudaha ee Barre ee Soomaaliya, gaar ahaan gudaha qabiilka Ogadeen  WSLF, ONLF iyo ururrada kale ee xoreynta ayaa cambaareeyay siyaasadda cusub ee arrimaha dibadda ee Muqdisho.  Sannadkii 1989kii, WSLF waxay joojisay inay jabhad wax ku ool ah ka ahaato Itoobiya. 
## Tixraac
Itoobiya, oo ah Daraasad waddan ah

Cadowgayga Cadawga: Dagaalka Wakiil ee Siyaasadda Caalamiga ah

Jabhadihii iyo Gooni-goosadka Itoobiya: Iska caabinta Gobolka ee Nidaamka Marxist

Mudane Danjire Maxamuud Dirir, Wasiirka Dhaqanka & Dalxiiska, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya Nolol Siyaasadeed iyo Diblomaasiyadeed

Xarumaha Deegaanka: Wada-xaajoodka Dhulka iyo Aqoonsiga Harar iyo Jijiga laga soo bilaabo 1942

[Geeska Ku Hawlgelinta Diblomaasiyadda Dhaqaalaha Khaliijka iyo Ganacsiga Dawladeed ee Xidhiidhka Gobolka](https://books.google.com/books?id=wyngEAAAQBAJ&dq=somali+abo+liberation+front+(SALF)+AND+Harari+assistance,+the+Somali+military+invaded+Ethiopia&pg=PA118)

Kacdoonka Bulshooyinka ay Hoggaaminayaan Awood-qaybsiga Qowmiyadeed: Daraasad Isbarbar-dhig ah oo lagu sameeyay Dhaqdhaqaaqyadii Jabhadda ee Itoobiya, 1974-2014

"Laga soo bilaabo Lash ilaa Xiddigta Cas: Burburkii Ka Hortagga Kacdoonka Itoobiya, 1980-82"

Itoobiya: Labada Xudduud ee u dambeeya

Hubka Geeska: Siyaasadda Amniga Mareykanka ee Itoobiya iyo Soomaaliya, 1953-1991