Sheekh Madar

**Madar Ahmed Shirwac,** oo ku magac dheeraa **Sheekh Madar**
()
Waxa uu ahaa hogaamiye siyaasadeed/diimeed Soomaaliyeed qarnigii 19aad, dib-u-habeeye bulsho, ganacsade iyo faqih, waxaana loo yaqaanaa aasaasaha Hargeysa. Waxa uu ka soo jeeday qaybta Yunis Nuh ee beesha weyn ee Sa'ad Muse Habr Awal Isaaq. Aaskaaguna hadda waa xus iyo meel barakeysan oo Suufi ku taalla magaalada.
## Taariikh nololeedka
### Nolosha hore
Madar waxa uu ka dhashay qoys tujaar ah oo ku nool magaalada Berbera , waxa uu aabbihii ka kafaala qaaday in uu diinta muddo 20 sano ah ka barto magaalada Harar . Harar waxay ahayd xarunta barashada Islaamka ee Geeska , waxayna ahayd magaalo aad looga yaqaanay qabiilkiisa Habr Awal oo gacanta ku hayay ganacsigii faa'iidada badnaa ee ilaa Berbera oo xidhiidh adag la lahaa imaarada Harar . Markii uu dhamaystay waxbarashadiisii ​​Sheekh Kabiir Khaliil oo ka mid ahaa saddexdii culimaa'ud ee Harar ugu sarraysay ayaa kula taliyey in uu maanta Hargeysa ka sameeyo shir ay ku midaysan yihiin Qaadriyada .
### Hargeysa u guur

Badhtamihii Qarnigii 19-aad ee Hargeysi iyo nawaaxigeeda waxa ay ahayd goob colaadeed oo reeraysan oo duullaan lagu soo qaaday gaadiid la doonayey in ay maraan  Madar oo ay weheliyaan shuyuukhda kale ee suufiyada ayaa aasaasay Jamaacada weyn ama jameecada weyn ee Hargeysa. Jameecada cusub waxay u hogaansantay amarkii Qaadiriyada ee 900 sano jir ahaa ee uu aasaasay Sheekh C/qaadir Gilani , waxayna soo kordhiyeen dhaqamo cusub oo Hargeysa gelinaya hiigsiga inay noqoto magaalada ugu wayn Somalida Somaliland iyo magaalada labaad ee ugu badan ee Somalidu degto ilaa hadda Hargeysa iyo nawaaxigeeda waxay lahaayeen ciid ku habboon iyo biyo ku filan oo beeralayda ah, haddana reer-guuraaga ayaan ka faa'iidaysan xaqiiqadan. Madar oo ay weheliyaan madaxda kale ee Jamca weyn ayaa soo bandhigay beerista hadhuudhka iyo dhismaha cusub ee guryaha rasmiga ah iyo samaynta masaajidka weyn ee 1883 .
Jameecadu waxay samaysatay xudunta soo jiidatay xoolo dhaqato kale inay soo degaan magaaladan soo koraysa. Sidoo kale, colaadaha qabaa'ilka waa la yareeyay iyadoo bulshada cusub ay ku guulaysteen inay ku midoobaan hayb diimeed la wadaago halkii ay si adag ula jaanqaadi lahaayeen qaab beeleed. Isagoo Sheekhu ku guulaystay hawshii uu u igmaday sayidkiisii ​​Sheekh Kabiir. Culimaa’udiinka Jameecadu waxay isku xilqaameen in naafada gobolka ay iyaga hoos geeyaan.

### Berbera dood
Berbera tariqadii Qaadiriyada ee la aasaasay waxa dhawaan lagu loolami doona tariqa cusub. Sheekhii ugu caansanaa Dariiqada Saalixiyada waxa uu ahaa Mohammed Abdullah Hassan oo Berbera yimid 1895kii oo dhisay masjid u gaar ah oo faafin ka bilaabay. Waxa uu aad uga soo horjeeday qaadka iyo tubaakada oo labaduba ay ogolaadeen Qaadiriyiinta. Laga soo bilaabo khilaafaadyo kale, wuxuu u imaan lahaa inuu ka doodo madaxda ugu sarreysa Qaadiriyya sheikhs of Berbera including Aw Gaas and Xaaji Ibrahim Xirsis. Sheekh Madar oo ahaa hogaamiyihii Qaadiriyada Soomaaliyeed ayaa lagu casuumay inuu ka qeyb galo 1897-kii, dood adag ka dib, tariikhdii Qaadiriyada waa ay ku guuleysatay, waxaana la diiday Maxmuud Cabdalla Xasan. Maamulka Ingriiska ayaa u fiirsaday qaska iyo qalalaasaha sidaas darteedna looga saaray magaalada. Kala qaybsanaantu waxay ahayd mid qoto dheer, labada dhinacba waxay ku eedeeyeen kan kale inuu yahay bidco , Maxamuud Cabdalla Xasan wuxuu sii wadi doonaa inuu sameeyo dhaqdhaqaaqii Daraawiishta ee Salihiyya ku salaysan laba sano uun ka dib doodaha qayb ahaan qayb ka mid ah canaanashada heerka Qaadiriyada.
### Saamaynta & dadaallada Itoobiya-diidka ah

Isaga oo ah oday muxtarim ah iyo nabadoon Sheekh Madar ah ayaa si mug leh u maroorsaday beesha Habr Awal , taasna waxa garwaaqsaday baarlamaanka Ingiriiska oo ka horyimid dhaqdhaqaaqii Saalixiya Derwish oo si weyn u carqaladeeyey ganacsigii British Somaliland . Maxmiyada waxaa looga baahnaa in ay soo xareyso dakhligeeda si ay u daboosho kharashaadka iyo ganacsiga oo la joojiyo ama la curyaamiyo waxay dhabar jab weyn ku tahay xasilloonida gobolka
Warbixintii Kalfadhiga Baarlamaanka ee 1901 waxa lagaga hadlay saamaynta Madar
Sheekh Madar oo ah madaxa culimaa’udiinka halkan ku sugan ayaa gabi ahaanba garab taagan sharciga iyo kala dambeynta, wuxuuna saameyn weyn ku leeyahay dhankan qabiilada Habr Awal oo dhamaantood ka soo horjeeda kooxda Mullah.
Warar hadda soo baxaya ayaa sheegaya in Mullah uu u dhaqaaqi doono dhanka Odweina . Hargaisa Sheekh Madar waxa uu ku ururinayaa beelaha Aidagalleh iyo Habr Awal si ay uga soo horjeestaan ​​horumarka uu jihadaas ka wado. Sheekhu waxa uu amri karaa dad ku filan oo ilaaliya Hargaisa, waxaanan leeyahay Mullah iskuma dayi doono in uu soo galo ilaa iyo hadda galbeedka
Sidoo kale, Imbaraadooriyadda Xabashida ee sida degdega ah u fidinaysay waxay qabsatay dhul cusub horaantii qarnigan, waxaana qabiilo ka baxsan maxmiyadda loo sacbi-jiray inay abaal-marin u siiyaan General Ras Makonnen Ciidamadiisu waxay u hanjabeen Hargeysa lafteeda oo waxay ku qasbeen qabaa'il inay ka baxaan ilaalintii Ingiriiska. Sheekh Madar oo ay weheliyaan madax dhaqameedyo kale ayaa soo abaabulay kormeerkan iyaga oo ay weheliyaan mas'uuliyiinta maxmiyad si ay u helaan digniin horudhac ah oo ku saabsan weerar khasaare geysan kara. Nasiib wanaag, Makonnen waa la hubiyay, duullaankuna ma hirgelin.
## Dhaxalka

Ka dib dhimashadii Madar 1918 wiilkiisii ​​Yuusuf wuxuu raacay wadadiisii ​​oo wuxuu noqday Sheekh la ixtiraamo sidiisaba. Si kastaba ha ahaatee, inankiisa kale ee Cali Sh Madar Axmed waxa uu door biday in uu noqdo hal-abuur ganacsi oo uu noqdo mid guulaysta oo maal-qabeen ah isagoo u duceeyay Aabihii Sheekh Madar. Sanado ka dib. Ina Cali Sheekh Madar Sh Yuusuf Cali Sheekh Madar ayaa markii danbe noqday Guddoomiyihii 2aad ee SNM, waxaanu ahaa aqoonyahan iyo bare iyo wasiirkii u horeeyay ee arrimaha dibadda Somaliland. Inankii Sh Yuusuf Ibraahim Yuusuf Madar, sidoo kale ahaa Sheekh, wuxuu sii ahaan lahaa dhexdhexaadiyaha dib-u-heshiisiinta xididdada waqooyi ee beelaha waqooyi ka dib dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya ee shirkii Boorama . Ibraahim waxa uu hubiyay matalaad beeleed ku filan si ay nabad waarta uga abuurto Somaliland . [ 20 ]

Hargeysi waxay kortay oo noqotay xarun dhaqan oo firfircoon, waana caasimadda maanta ee Somaliland. Xaafadda caanka ah ee Sheekh Madar ee maanta magaalada Hargeysa ayaa ka mid ah kuwa ugu qadiimsan magaalada, waxaana goobtii jameecada asalka ahayd ay ku dhacdaa deegaankaasi. Isbarasho iyo dib u habeyntii Sheekh Madar waxa ay reebtay saameyn waarta oo ilaa maanta socota. Waxa uu soo bandhigay deegaamayn joogto ah, isaga oo dib u habayn ku sameeyay nolosha reer guuraaga oo ku salaysan in la raaco roobabka iyo daaqa. Marka labaad waxa uu isu keenay dad walaalo ah oo ka soo kala jeeda beelaha kala duwan, waxaanu xertiisa ku jiheeyey dhinaca beeraha, isaga oo wax ka beddelay dhaqankii reer-guuraaga iyo weliba dhaqanka ku dhisan daacadnimada qabiil keliya. Saamaynta uu Sheekh Madar ku soo kordhiyey beeralayda ayaa laga dheehan karaa shirkadaha beeralayda ee ku yaala galbeedka Hargeysa, Gabiley iyo Boorama .
## Tixraac
 Macnaynta Taariikhda Soomaalida: Qaybta 1aad

 Macnaynta Taariikhda Soomaalida: Qaybta 1aad

Encyclopaedia Britannica: Sahan Cusub oo Aqoonta Caalamiga ah

 Bacriminta Rabbaaniga ah: Sii-wadista Isbeddelka Fikirka Qaraabada Xurmada leh ee Waqooyi Bari Afrika

 Macnaynta Taariikhda Soomaalida: Qaybta 1aad

Taariikhda Rasmiga ah ee Hawlgallada Somaliland, 1901-04, Cadad 1

Xiriirka Anglo-Itoobiya, 1869 ilaa 1906: Daraasad lagu sameeyay Siyaasadda Ingiriiska ee Itoobiya

Dhisidda Nabadda ee Maxaliga ah: Daraasadaha Kiis Caalami ah

Macnaynta Taariikhda Soomaalida: Qaybta 1aad