open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canuuni

Canuuni (; ) waa nooc ka mida dhirta ubaxa leh ee la beerto, wuxuu ka midyahay bahda (*pawpaw/sugar apple*) wuxuu ka baxaa wadama kulul, geedkaan ayaa wadamba uu magac u yaqaanaa wuxuuna leeyahay noocyo badan. Geedkaan ayaa noocyo badan leh waxaa ka mida:

## Noocyadiisa
* Canuuni
* Caad

## Tilmaan
Geedka ayaa ka mida bahda saytuunka geedka soomaalidu u taqaan, jirida canuuniga caadka iyo sayntuunka ayaan la kala saari karin, miraha canuuniga ayaa dabo balaaran iyo af dhuuban leh, korku waa xuub jilicsan misana cagaaran oo kurtumo leh, ubucda ama hilibka gudaha waa cadaan, mirihiisuna waa madow,  dhadhankiisu waa macaan wata dhanaan yar.

Miraha Caadka ayaa Canuuniga kaga duwan inay wreegsanyihiin oo kurtumihii fiiqnana aysan lahayn iyo inuu ka macaanyahay canuuniga dhadhan ahaan,

## xanuunada ku dhaca
; 

## Tixraac
Daanyeer

**Daanyeer** ama **Muusekorow**, waa bahal ku nool caalamka, waxoo u badanyahay qaaradaha afrika iyo aasiya.Daanyeerka waa bahal geedaha fuulo, waxoona u dhisanyahay sida biniaadanka.

* “Ape-Men”​—What Were They?
Nin

**Nin** waa Labka (astaan: ♂), marka oo qaan gaaray.
Wixii 15 ka ween, waa nin. waxaa kale oo lagu aqoonsan karaa.. marka oo shuun yeeshto. ama shaarbo iyo gar la soo boxo. Farqiga weyn uu ninka kala duwan yihiin dumarka waa guska iyo xiniinyaha.

* Man
Nabi Idriis

**Nabi Idriis C.S.**waxa uu ka mid yahay nabiyada sharafta leh ee Eebbe kitaabkiisa Qur’aanka Kariimka ah noogu sheegay, Wuxuuna sidoo kale ka mid yahay nabiyada inaan rumeyno nala faray, waxa uuna ilaahey ku tilmaamay inuu ahaa nebi runlow ah. waan qofkii ugu horeeyay ee qalin wax ee qalin wax ku qora iyo dharka tola. Nabi idriis wuxuu ku geeriyooday samada Afaraad waxaana sare u qaaday alle SWT. Naxariis Iyo Nabadgelyo Eebe Korkiis Hayeelo.

* Islām—The Way to God by Submission
Nabiyada iyo Rususha Qur'aanka lagu sheegay

**[[Nebi]]ya iyo [[Rasuul|Rususha]]** uu Ilaahay inoogu sheegay kitaabka Quraanka ah ee lagu soo dejiyay Nebi Muxamed aad ayay lol

badan yihiin. Waxaana ka mid ah: is good

## References
Bajeela

**Bajela** (Soomaali: Bajeela ) waa magaalo ku taal waqooyi-bartamaha gobolka Mudug ee dalka Soomaaliya.
## Tixraac
"Bajeela, Soomaaliya"
Abaarey

**Abaarey** oo hadda lagu magacaabo Cagaaran, waa deegaan ku taalo Gobolka Mudug.
Magaca Abaarey ayaa haatan noqonayo mid gabi ahaanba ka baxayo maskaxda dadka dago gobaladaasi waxaana badalkiisa hirgalay ama hirgalayaba magacii lagu walqalay mudo ka hor ee ahaa Cagaaran, Tuulada Cagaaran ma ahan mid ka turjumayso magaca ay ku caanbaxayso balse mustaqbalka waxay noqon karta mid la soo baxdo bilic iyo barwaaqo waa haddii dadka dago deegaankaas uu arintaasi hirgaliyo si kastaba ha ahaate Cagaaran waxay ku taala meel muhiim u ah dadka Soomaaliyeed iyadoo isku xirto ganacsiga dhamaaan Gobalada ay Soomaalidu dagto sida Gobalka Puntland, Gobalada dhexe e Soomaaliy iyo sidoo kale gobalka Soomaalida ay degto ee Ethiopia, beelaha degan waxaa kamid ah beesha reer bicidyahan iyo beesha horogle
## Cagaaran
Cagaaran waa deegaan dhismahiisa xoog u socdo. Waxaa ku nool, dad gaaraayo 12,456 qof, deegaankaan, ayaa waxaa u jirto  Gaalkacyo dhinaca woqooyiga. Cagaaran dhismihii ugu balaarnaa waxaa la fuliyay may,2000kii,Cagaaran waa magaalo aad mihiim ugu ah xaga ganacsiga waxayna isku xirtaa waqooyiga iyo koonfurta soomaliya, waxay kaloo isku xirtaa dowlad deegaanka somalida ethopia..

## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Xigasho
*Cagaaran
## Tixraac
Bandiiradley

**Banderadley** (Soomaali: Bandiiradley Carabi: بنديردلي ) waa magaalo ka tirsan gobolka Mudug ee maamulka Galmudug. Waxay 70km koonfur-galbeed ka xigtaa magaalada Gaalkacyo, iyadoo ku taal jidka weyn ee isku xira magaalooyinka waqooyiga iyo koonfurta. Magaaladu waxay leedahay dad ku dhow 50,000 waxayna leedahay garoon diyaaradeed u gaar ah.
## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Xusuusin
*Cagaaran
## Tixraac
Badiiradley, Soomaaliya
Bardagool

**Bardagool** waa deegaan ku yaalo Gobolka Mudug. waxaana wada daga beelaha hawiye iyo boqortooyada wayn ee Majeerteen.
Bitaale

**Qeexitaan Degmada Bitaale**

Degmada Bitaale waxay katirsantahay Gobolka Mudug ee Dawlad Goboleedka Galmudug waxayna dhacdaa konton (50km) kilomitir Wuqooyi Bari magaalada Gaalkacyo. Waxaa hoos yimaada deeganada la’isku yiraahdo Caduun oo kakooban in kabdan shan iyo toban (15) magaalo iyo tuulo, laga bilaabo Qorqoora iyo Dhag-kamaqal ilaa Qaydarre, Dhuure ilaa Godod.

Astaanta rasmiga ah ee Degamadu waa mida ku qoran bogga hore ee xeerkan, oo u sameysan, Calanka Galmudug oo lagu kordhiyey Bil, geesahana uga xardhanyihiin Caleemo Doog ah. Astaantaas ayaana loo isticmaalidoona in lagu asteeyo waraaqaha rasmiga ee loo qorayo maamulka Gobolka, Wasaaradaha iyo Hay’adaha caalamiga ah iyo kuwa gudaha I.W.M.
Budbud

**Budbud** waa deegaan ku yaalo Gobolka Mudug,  waa degmo weyn  oo ku taala Koofur Bari ee Gobalka mudug, waxay gaalkacyo u jirtaa ku dhawaad ilaa 80km, BudBud waxaa loogo bixiyey biyaha oo aad u dhaw, haddii dhulka laqodo 1 illaa 2 mitir waxaa helaysaa biyo soo budbud leh sidaas ayay ugu baxday Budbud. dhanka xuduudaha, dhul ahaan qorrax kasoobaxa waa ka xiga tuulada Garacad,

waqooyina waxaa ka xiga tuulooyinka Afburwaaqo iyo Xingod, dhanka Galbeed waxaa ka jira Wisil dhanka koofurna waxaa aad ugu dhow degmada Hobyo oo dhanka badweynta Hindiya xigta. dadka degan waxaa lagu qiyaasaa shankun, dadka degan waxay caan kuyihiin xooladhaqashada haba ubadnaadeena Ariga, waa meel daaqsin fiican leh. Tuuladu waxay leedahay goobo wax barasho sida Dugsi quraamo School hoose iyo dhaxe.
Waxa daga beesha reer nimcaale gaar ahaan cali nimcaale 
## Tixraac
Ciidamada xoogga dalka oo la wareegay magaalo Dalxiiseedka Budbud ee Gobolka Galgaduud

Ciidanka Xoogga Dalka oo la wareegay deegaanka Bud-bud ee hoos taga Maamulka Galmudug

​GALGADUUD: Al Shabaab oo dagaal kula wareegay deegaanka Budbud

## Xiriirinta dibadda
Dagaari

**Dagaari** oo loo yaqaan Balli Dagaar Cuen waa magaalo ku taal waqooyi-bartamaha gobolka Mudug ee dowlad goboleedka Galmudug, waxayna dhanka bari kaga beegan tahay degmada Banderadley.

Qof caan ah oo ka soo jeeday magaaladaas wuxuu ahaa General Cabdixakiin Cabdullaahi (loo yaqaanay Qooje Dagaari) oo ahaa taliyihii 21-aad ee qaybta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed
## Tixraac
"Magacyada iyo xilalka mas'uuliyiintii ku dhintay qarixii Gaalkacyo"

Balli Dagar Uen

"Magacyada iyo xilalka mas'uuliyiintii ku dhintay qarixii Gaalkacyo"
Galbarwaaqo

**Galbarwaaqo** waa degmo ku taala Gobolka Mudug  degmadu waxay hoos tagtay gobolka mudug ee galmudug state, degmadu waxay ku jirtaa degmooyinkii fariisimaha u ahaa uraradii kala duwanaa ee dalka soo maray sida maxkamadihii islaamiga, alshabaab, iyo ehlusuna waljameeca, degmada sidoo kale waxaa dhowr mar ka dhacay dagaalo qaraar oo u dhaxeeya dadka deeganka iyo ururo kala duwan, iyo dagaal beeleedyo deegaankaan wuxuu caan ku yahay beeraha, daaqsinka, iyo ciid solan ah, degmada waxaa degan beesha madhibaan ( mohamud gorgarte )

## Tixraac
Golol

**Golol** waa deegaan ku yaalo Gobolka Mudug. waana deegaan dooxo ah oo biyo badan leh, aadna ugu wanaagsan dhaqashada xoolaha.
Gowlalo

**Gowlalo** waa deegaan ku yaala Gobolka Mudug.Waxay Gowlalo xaduud la wadaagtaa magaaloyinga kala ah; Bandiiradley,Sadex Higlo,Laanwaaley iyo Dhardhaar.
Qaydara

**Qaydaro**  waa magaalo kutaala bariga gobalka Mudug, waxay Gaalkacyo u jirtaa 125km waxayna Hoos Timaada Degmada Towfiiq Ee Gobolka Mudug Puntland 
Qaydaro waxay daris latahay oo ay 30km u jirtaa magaalada Degmada Towfiiq 

## Taariikh
Degitaanka ama Deegamaynta Magaaladan wakhti Dhow ayaa La Deegaameeyey 2009 ayay Qoyskii ugu Horeeyey Degeen.

## Juquraafiga
Waxay dhacdaa dhanka bari ee Gobolka mudug Dhulka Caduunka Loo Yaqaan Gaar ahaan Dooxada Golol 

## Beelaha
Waxaa daga oo u badan beesha Cabdi ciise ee Cumar maxamuud Majeerteen

## Dhaqaalaha
Dhaqaale ahaan Magaaladu waxay Ku Tiirsan tahay Xoolaha Nool Siiba Idaha oo aad Looga Dhaqdo Deegaanada Caduunka Badankii oo Magaaladu Ku taal, Mana Laha wax Beero ah
Nabi Huud

**Nabi Huud C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle, Nebi Huud wuxuu ka dhashay qabiil la yiraahdo Caad oo loo soo direy. Reer caad waxay ahaayeen dadka ugu dheer uguna xoog weyn xiligoodii, waxayna ku faani jireen xoogooda. Hase ahaatee waxay ahaayeen gaalo, oo waxay caabudi jireen sanamyada, weyna difaaci jireen, una dagaalami jireen sanamyadooda dartood. Nebigoodana wey beeniyeen, weyna ku jeesjeesi jireen. Waxay ahayd reer Huud maadaama ay is og yihiin iney ugu xoog weyn yihiin dadka, iney ogaadaan Eebbihii iyaga abuuray inuu iyagana ka xoog badan yahay. Nebi Huudna wuxuu ku oran jirey dadkiisa eraygii ay nebiyada oo dhan ku dhihi jireen dadkooda. Oo wuxuu ku dhihi jirey: Dadkeeyow Eebbe caabuda ma lihidiin Ilaah isaga aan ahayn ee miyeedan cabsanayn. Ka dibna Eebbe ayaa ku laayey dabeel daran gaaladii reer Huud, kuna badbaadiyey Nebi Huud iyo dadkii rumeeyay.

Eber, Aabihii Ibraahim; ina Shelaah iyo Feleg iyo Yoqtaan aabbihiis iyo weliba carruur kale Wakhtigii wiilkiisii Peleg, oo Ceeber cimrigiisu ahaa qiyaastii 191 sano, “dhulku waa qaybsamay.” Tan waxaa laga yaabaa inay tixraac u tahay wareerka Rabbiga ee kuwa dhisaya Baabel iyo munaaraddeeda oo hoos timaada Nimrod.

* Ilaahay Nebiyadiisa Baan Ka Baran Karnaa
Nabi Nuux C.S.

**Nabi Nuux C.S.** wuxuu ahaa Nabi iyo Rasuul ilaahey, qisadiisa waxey Qur'aanka Kariimka ku timid Suuradaha kala ah *Aal-Cimraan*, *Almaa'idah*, *Ancaam* iyo suurad wadata magaciisa ee suuratu *Nuux*, sida Qur'aanka kariimka ah ku sugan waxaa lo diray qoom caabudi jiray Sanamyada, isagoo ugu yeeray iney Ilaahey kaligiis caabudaan ayna iska dhaafaan caabudida sanamyada,

### Digitaankiisa

Nebi Nuux wuxuu ahaa dhowrsane runlow ah, oo Rabbi Yehowah u soo direy dadkiisa inuu hanuuniyo, ugana digo cadaabka Aakhiro isagoo leh: Tolkeeyow Eebbe caabuda mana lihidiin Eebbe isaga aan ahayn waxaan idinkaga cabsanayaa cadaab maalin weyn. Markaas bey waxay ugu jawaabeen: Runtii Nuuxow waad baadiyeysan tahay. Markaas ayuu Nebi Nuux ugu jawaabay: Tolkeeyow ma baadiyeysni ee hase ahaatee waxaan ahay rasuul Eebbe soo direy waxaan idin soo gaarsiinayaa risaalada Eebbehey waana idinla talin oo waxaan Eebbe ka ogahay waxaydaan ka ogeyn. Markuu nebi Nuux ogaadey iney rumeyn doonin intii horey u rumeysey mooyee. Ayuu wuxuu yiri Kii i barbaariyow dhulka ha uga tegin qof gaal ah. Oo wuxuu sii raaciyey haddaad qof gaal ah dhulka uga tegtid waxay baadiyeynayaan adoomadaada mana dhalayaan ku xun oo gaal ah mooyee. Ka dib baa Eebbe faray inuu markab sameeyo, oo uuna markabkaasi saaro lamaane kasta oo ku nool dhulka ay ka mid yihiin mu’miniintii rumeysey, hase ahaatee aysan ku jirin xaaskiisa iyo wiilkiisa oo iyagu waxay ahaayeen gaalo. Dabadeed baa waxaa yimid duufaan oo dadkii gaalada ahaa biyihii ku wada dhinteen.

* Ayaamihii Nuux​—⁠Yaa Dhegeystay Ilaahay? Yaana Dhegeysanin?
*Caasinimadii jirtay ayaamihii Nuux
* Daadkii Waa Laga Badbaaday
* Maxaynu Daadka Weyn ka Baran Karnaa?
Nabi Saalax

**Nabi Saalax C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle, wuxuuna ilaahey Eebbe u soo direy reer Thamuud.
Thamuud waxay caabudi jireen sanamyada ay ka dhaxleen aabayaalkoodii. Reer Samuud waxay isugu faani jireen awoodooda. Dabadeed baa Eebbe u soo direy nebi Saalax inuu ugu bishaareeyo jano hadday rumeeyaan, ugana digo naar hadday rumeyn waayaan, hase ahaatee wey beeniyeen. Waxayna ka codsadeen inuu ula yimaado calaamad ay ku gartaan inuu nebi yahay si ay u rumeeyaan, wuxuuna ula yimid nebi Saalax hal. Wuxuuna faray reer Samuud ineysan dhibin, hase ahaatee waxay ku adkeysteen islaweynidoodii oo dabadeed waxay dileen hashii. Eebbana wuxuu ku ciqaabay qeylo daran, markaas bey halkii ku dhinteen. Waxaana Eebbe halkii ku badbaadiyey nebi Saalax iyo intii rumeysey. Nebi saalax nabadgelyo korkiisa ha ahaatee.

* Ilaahay Nebiyadiisa Baan Ka Baran Karnaa
Nabi Luud C.S.

**Nabi Luud C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle, oo awlaadkiisa gabdhood uu dhalay ka qayb gali jireen dembiga zinada maxramka.

Nabi Luud (N.N.K.H) waxa weeye wiilkii uu adeerka u ahaa Nabi Ibraahim Al-khaliil. waxaana Eebe u diray magaalo la dhaho Saduum, oo iminka loogu yeedho Badda dhimatay.

Qoomkii Nabi Luud waxay ahaayeen gaalo, balse waxa u dheeraa inay ahaayeen qoom akhlaaqda iyo fidrada basharka ka baxay, waxa Ninku ugalmo tagi jirey Nin kale. Waa caado aan hore uga dhicin basharka dhexdiisa iyo xataa xayawaanaadka kale.

Eebe waxa uu abuuray waxa uu ka dhigay lammaane, Raga iyo Dumar sidoo kale xayawaanada, dhirta, roobka iyo makhluuq kasta waxay leeyihiin lamaane waa Lab iyo Dhidig, waxaanu ugu talo galay in labka iyo dhidigu ay is guursadaan oo iskugu tagaan hab ku haboon, laakiin qoomkani way khilaafeen fidrada basharka.

Ficilkan foosha xun waxay ku samayn jireen dadka hortooda, waana layskugu faani jiray,  ceebna agtooda umay arkeyn.

Awowgii Terax iyo ina Ibraahim (Aabraam) walaalkiis Haaraan; markaa, abti Ibraahim.

Waqtigan gudihiisa Luud iyo reerkiisa waxay degganaayeen magaalada Sodom. Luud xaq buu ahaa muuna noqon sida dadka sinada badan ee Sodom. Markuu Yehowah goʼaansaday inuu xukunkiisa ku soo dejiyo magaaladaas wuxuu Luud u soo diray malaaʼigo siday digniin u siiyaan. Malaaʼigihii waxay Luud iyo reerkiisa ku deddejiyeen inay Sodom ka qaxaan oona dib u eegin. Ilaahay samada wuxuu ka soo daayay baruud iyo dab siduu u halaago dadka degganaa Sodom iyo magaalada u dhow oo sharka leh Gomora. Luud iyo labadiisii gabdhood way baxsadeen. Haddaba naagtiisii gadaal bay eegtay malaha iyadoo xiiseynayso waxyaalihii ay ka soo tegeen. Dhega adayggan aawadeed nolosheedii bay ku lumisay.
Nabi Isxaaq C.S.

**Nabi Isxaaq C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle.

Wiilka kaliya ee Ibraahim u dhashay xaaskiisa Saarah. Sidaa darteed, xiriir muhiim ah oo ku jira safka ka soo jeeda Masiixa. Isxaaq waxaa naaskii laga jaqsiiyay qiyaastii 5 sano, wuxuu u fiicnaa sidii allabariga loo bixiyey laga yaabee 25, wuxuu guursaday 40, wuxuu dhalay laba mataano ah markay ahayd 60, wuxuuna ku dhintay da'da 180.

Mid ka mid ah saddexda awoowe ee reer binu Israa'iil Isxaaq Yehowah wuu jeclaa. Isxaaq waalidkiis waxay ahaayeen Ibraahim iyo Saarah. naagtu waa Rebeqah. Waqtigaas kaddib Isxaaq laba wiil buu dhalay waxaana la oran jiray Ceesaw iyo Yacquub.

* Ilaahay Ibraahim iyo Reerkiisii Buu Barakeeyay

* Rebeqah Waxay Doonaysay Inay Yehowah ka Farxiso
Xero Dhagaxley

**Xero Dahab ama ex Xero dhagaxley** waa dagmo ku taalo Gobolka Mudug.waxana daga beesha habargidir Sacad wilba Rer Qurdhaale iyo Rer cabdi
Nabi Yacquub C.S.

**Nabi Yacquub C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle.

Isxaaq laba wiil buu dhalay waxaana la oran jiray Ceesaw iyo Yacquub. Ceesaw qof cibaado laʼ buu ahaa laakiinse Yacquub waxyaalaha quduuska ah buu qiimeyn jiray abaalmar buuna ka helay. Ilaahay Yacquub magaciisa Israaʼiil buu ku beddelay. Laba iyo tobankii wiil uu dhalayna madaxyada qabiillada reer binu Israaʼiil bay noqdeen. Odaygii Yacquub cimrigiisii oo dhan wuxuu ku dhammaystay Masar isagii oo reerkiisii weynaa la jooga. Dhimashadiisii kahor wuxuu sii sheegay Farcanka la ballanqaaday oo ah Badbaadiyaha inuu noqon doono Hoggaamiye awood badan. Wuxuuna yiri inuu ka dhalan doono reerka wiilkiisii Yahuudah. Yuusufna intuunan dhiman wuxuu sii sheegay inuu Ilaahay maalin reerka Yacquub Masar ka saari doono. saari doono. Ina Isxaaq iyo Rebeqah. Eebbe markii dambe wuxuu siiyay magaca Israa'iil, wuxuuna noqday aabbaha dadka reer binu Israa'iil (oo sidoo kale loogu yeero reer binu Israa'iil iyo markii dambe, Yuhuudda). Wuxuu ahaa aabbaha 12 -ka wiil oo iyaga iyo farcankooduba ay ka koobnaayeen 12 -ka qabiil ee ummadda Israa’iil. Magaca Yacquub wuu sii waday in loo isticmaalo qaranka ama dadka reer binu Israa'iil.

* Ilaahay Ibraahim iyo Reerkiisii Buu Barakeeyay
Nabi Yuusuf

**Nabi Yuusuf C.S.** waa Yuusuf bin Yacquub bin Isxaaq bin Ibraahimn waana mid ka mid ah nabiyada Alle.

Kii ugu horreeyey labada wiil ee Yacquub oo ay dhashay xaaskiisii uu jeclaa Raaxeel. Yuusuf waxaa la iibiyay isagii oo addoon ah oo si xaqdarro ah ayaa xabsi loogu riday. Haddaba dabeecaddiisa qaboobayd ma beddelin. Wuu nabad iyo naxariis badnaa isagoon cafis qofna u diidin. Yuusuf wuxuu aabbihiis ka badbaaday qiyaastii 54 sano, isagoo gaadhay da'da 110 sano.

* Ilaahay Ibraahim iyo Reerkiisii Buu Barakeeyay
Nabi Haaruun C.S.

**Nabi Haaruun C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle.

Wiilkii Camraam iyo Jokebed oo ahaa qabiilka reer Laawi, wuxuu ku dhashay Masar 1597 BCE Laawi wuxuu ahaa awowgii Haaruun awowgiis.  Maryan waxay ahayd walaashiis ka weyn, Muuse wuxuu ahaa walaalkiis ka yar saddex sano. Haaruun wuxuu guursaday Elisheba, gabadhii Cammiinaadaab, wuxuuna dhalay afar wiil, Naadaab, Abiihuu, Elecaasaar, iyo Iitaamaar. Wuxuu dhintay 1474 BCE isagoo jira 123 sano. Farcankii Awow awow u ahaa Laawi, oo loo doortay inuu noqdo wadaadka sare ee ugu horeeya Sharciga Muuse. Wiilashii Haaruun waxay hawsha wadaadnimada ka qaban jireen taambuugga iyo macbudka.
*  Sons of Aaron (Wiilashii Haaruun) (en)
* Aaron (Haaruun) (en)
Nabi Daa'uud C.S.

**Nabi Daa'uud C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle.

Adhijirkan, muusikiiste, gabyaa, askari, dawlad, nebi, iyo boqorka ayaa si weyn uga dhex muuqda Qorniinka Cibraaniga. Halkan waxaa ku yaal dagaalyahan aad u kulul oo ku sugan goobta dagaalka oo muujiyey dulqaad dhibaatooyin, hoggaamiye iyo taliye xoog leh oo aan geesinimo lahayn, haddana is -hoosaysiin ku filan inuu qirto khaladaadkiisa oo uu ka toobad keeno dembiyadiisii waaweynaa, nin karti u leh naxariista naxariista iyo naxariista, jecel runta iyo xaqnimada, iyo wax kasta oo ka sarreeya, mid leh kalsooni iyo kalsooni aan kala go 'lahayn xagga Ilaahiisa Rabbiga Yehowah.

* Gabayo Quduus ah oo Qalbi Qaboojis iyo Waxbarid Keena

* Daaʼuud Ma Cabsanayn
Nabi Ilyaas

**Nabi Ilyaas C.S** waa nabi ka mid ah nabiyada Alle.

Mid ka mid ah nebiyadii ugu waaweynaa reer binu Israa'iil. Sida muuqata gurigiisu wuxuu ku yaallay Tishbeh, oo dadka qaar u maleeyeen inay tahay tuulo ku taal dhulka Gilecaad, E oo ka tirsan Webiga Urdun. Xitaa nebiyo shuqullo waaweyn sameeyay sida Eliiyaah iyo Eliishaa baa xitaa dad dhintay soo nooleeyay. 

* Weligaa Ma Cabsatay oo Ma Cidlootay?
*Jehovah Is the Only True God (Yehowah waa Ilaaha kaliya ee runta ah) (en)
Nabi Alyasac C.S.

**Nabi Alyasac C.S.** waa mid ka mid ah nabiyada Alle

Wiilkii Shaafaad iyo nebi Rabbiga qarnigii tobnaad iyo sagaalaad BCE; dhaxalkii nebi Eliiyaah.

Elisha Saw Fiery Chariots—Do You? (Eliishaa wuxuu arkay gaadhifardoodyo dab ah - Miyaad Aragtaa?) (en)
Nabi Yaxye C.S.

**Nabi Yaxye C.S.** waa nabi ka mid ah nabiyada ALLAH Waxaana dilay qowm kii loogu tala galay inuu gaadhsiiyo Diinta alle.
Magaciisu waa *yaxye ibnu zakariye* alle s.w ayaa nabi zakariye ugu bishaareeyay wiilkiisa yaxye kuna sheegay quraanka in aanan
magacaasi hore loogu bixin alle wuxu yiri:  يا زكريا إنا نبشرك بغلام اسمه يحي لم نجعل له من قبل سميا

* Masiixii Baa Imaadday
* Who Was John the Baptist?
* Did John the Baptist Really Exist?
Jilib (xubin)

**Jilib**

Jilibku uma eka shabbaha caadiga ah - in uusan ku foorarin hal dhidib. Dusha sare ayaa is -jiidata oo isku -beddesha marka la eego midba midka kale. Naqshaddan xariifka ahi waxay siisaa jilbaha dhaqdhaqaaqa ugu wanaagsan ee suurtogalka ah - waxay noo oggolaanaysaa inaan soconno, dheeshanno, barafaynno oo aan kaxaynno oo aan samaynno waxyaabo badan oo kale oo badan.

* Irène Hof Laurenceau: An Orthopedic Surgeon Explains Her Faith
* An Orthopedic Surgeon Explains Her Faith
* Knee
Qolfoofta Dadka

**Qolfoofta Aadanaha** (, ) waa lafaha Dadka guud ahaan waxeyna ka koobanyihiin  caadi ahaan 206 laf. axaana isku xira Kala goysyada una sameeya qaabsamayska xagasha, lafaha ilmaha dhashay ayaa ah 270 laf, kuwaasoo yaraada markii uu qofku qaan gaaro iyaga oo noqda ilaa 206 ka dib markii lafo badan ay isku kabmaan, waxaa suuro gal ah in dadku isku tiro lafo noqon waayaan taasoo ay keentay isku kabnaanta lafaha oo kala duwan, qaab samayska lafaha ayaa kala duwan, lafaha ayaa ka samaysan marka hore Carjow iyagoo isu badala marka dambe lafo adag oo kaashiyaamku ku badanyahay.

* Bone​—A Marvel of Strength
Riyo

**Riyo** (; ) waa silsilad male awaal ah oo dhacda inta hurdada lagu gudo jiro, riyada ayaa ku kala duwan isku xirnaasha iyo macquul galkeeda, fasiraada laga bixiyay waxay riyo tahay ayaa lagu kala tagay, dadka qaar baa qaba inay tahay wax nafta bin aadanka isku qanciso inay dhacayaan waxaasoo soo jeedka ay horay ugu waysay, tusaale ahaan qof baa jecel inuu magaalo aado, maadaama soo jeedka maankiisa ay ka guuxayso inuu halkaas aado awoodna u lahayn, riyo ayuu arkayaa ah asagoo meeshaas aaday, taas ayaa la dhihi karaa waa qayb aad u yar oo ka mid ah noocyada riyada, nooc ka mida riyada ayaan macno wayn ku fadhin markii la baraaruga noqonaya wax dad waalan ay ku fakareen oo kale (Qarow, dhelalow)
Waa suurto gal in ay jiraan micno kale oo dad Somalidu u yaqaaniin.

Ilaah mar dambe ma isticmaalo riyooyin si uu dadka ugu gudbiyo farriimaha:

"Waayo, Rabbiga ciidammada oo ah Ilaaha reer binu Israa'iil wuxuu leeyahay, Nebiyadiinna iyo waxsheegyadiinna idin dhex joogaa yaanay idin khiyaanayn, oo idinku innaba ha dhegaysanina riyooyinkiinna aad ku riyootaan. Waayo, magacaygay wax been ah idiinku sii sheegaan, laakiinse Rabbigu wuxuu leeyahay, Anigu iyaga sooma aan dirin."

## Aragtigtida islaamka ee riyada
islaamka ayaa sheegay riyada wanaagsan ee xaqa ah kana soo fushay qof muslin wanaagsan ah inay tahay qayb ka mid ah afartan iyo shan qayb oo ka mid ah nabinimada. nabiga scw ayaa riyada u qaybiyay sadex nooc
* Bishaaro xag alle ka timid oo qofka muslimka ahi arkayo

* Murjin shaydaan ka ahaatay

* Iyo riyo qofka naftiisa wuxuu ugu sheekeeyo ah
**xadiis uu warinayo muslim ayuu nabigu scw leeyahay ('وا (إ إِذَا اقْتَرَبَ الزَّمَانُ لَمْ تَكَدْ رُؤْيَا الْمُسْلِمِ تَكْذِبُ وَأَصْدَقُكُمْ رُؤْيَا أَصْدَقُكُمْ حَدِيثًا وَرُؤْيَا الْمُسْلِمِ جُزْءٌ مِنْ خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنْ النُّبُوَّةِ وَالرُّؤْيَا ثَلَاثَةٌ فَرُؤْيَا الصَّالِحَةِ بُشْرَى مِنْ اللَّهِ وَرُؤْيَا تَحْزِينٌ مِنْ الشَّيْطَانِ وَرُؤْيَا مِمَّا يُحَدِّثُ الْمَرْءُ نَفْسَهُ فَإِنْ رَأَى أَحَدُكُمْ مَا يَكْرَهُ فَلْيَقُمْ فَلْيُصَلِّ وَلَا يُحَدِّثْ بِهَا النَّاسَ )

waxay diintu sharciyaysay  qofkii wax wanaagsan ku riyooda inuu alle ku mahdiyo, kii wax xun arkana inuu acuudsado salaadna tukado, cidna uusan uga sheekayn,

**Imaam al-qurdubi** ayaa kitaabkiisa almufham ku sheegay noocyada riyada wuxuuna leeyahay (**Riyadu** waxay u qaybsantaa **riyo xaq ah**  waana tan nidaamsan oon isku dhex yaacsanayn, waana riyada runta ah nabigaana scw ku magacaabay riyada runleyda ah ama wanaagsan, waana mida dhacdada sax ah u eg, hadii qof fiican uu ku riyoodana ay tahay qayb ka mida waxyiga xag alle ka yimaada, **tan labaad** ayaa ah mid kasoo fushay naf murugaheed ama waxyaabo ay  jeceshahay,  damacna uu ku jiro ka dibna wixii uu rabay uu ku arkayo riyada dhexdeeda, macno ma leh taas, **tan sadexaadna** waa murug, walaac iyo walaahow ama dhibaato iyo cabsiin qofku riyada ku arko shaydaankuna qofka ku waswaasiyo si uu u xumeeyo soo jeedkiis, taasna waxaa lagu magacaabaa **Qarow''', mar mar baa waxaa kulmaya riyada cabsida ah iyo tan shahwada iyadana waa qarow aan macno lahayn).

## tixraac
Ra'iisul wasaare

**Ra'iisul Wasaare** (; ) waa madaxa xukuumadeed ee wadan, dowlad ama dal. Sida caadiga ah, ra'iisul wasaaruhu waxa uu madax u yahay wasiirada oo dhan. Waxaa mararka qaar lagu magacaaba waasiirka kowaad ee dowlad leedahay. 
Si kastaba ha ahaatee, ra'iisul wasaaruhu waxaa inta ugu badan soo magacaaba Madaxweynaha ama Boqorka wadankaasi. Sidoo kale wadamo badan oo caalamka ah "ra'iisul wasaaraha" waxaa si toos ah u doorta shacabka iyo bulshada wadankaasi.

=Asalka Ereyga=
Ereyga "ra'iisul wasaare" ma ahan Af Soomaali, laakiin waa kelmad aan ka soo amaahanay luuqada Af Carabiga. Ereyga "رئيس الوزراء" micnaheedu waa madaxa wasiirada ama "hogaanka wasiirada".

=La Xidhiidha=
* Madaxweyne
* Boqor
* Madaxweyne ku xigeen
* Ra'iisal Wasaare
* Dowlad
* Siyaasad

=Tixraac=
Boqor

**Boqor**, waa Nin ka mid ah Qoyska taariikhda leh, oo amar ku bixisso Dawladdaha. Boqortooyada waxee ka sareesaa Madaxda. Wadamada qaarkood waxee leeyihiin Boqortooyo. Sida wadamada carabta, afrikada, yurubiyaanka, ama aasiyaha. Laakiin waxaa ka badan Kuwa madaxda leh. Wadamada Boqortooyada heesto, waxee leeyihiin raiisul wasaare, oo hogaamiyo wadanka. Badanaa Boqortooyada, maku soo saqajaanto, wadanka ciidankiisa ama dhinaca dhaqaalaha. Waa qoys degen.

* Boqorad
* Boqortooyo
Godeey

**godeey** 
Gode waa magaala ka tirsan dhulka Soomaali Galbeed.
magaalada waxaa degan somali oo 100kiba/98 ah, magaalada waxee ka mid tahay, dhulka soomaaliya oo lagu daray wadanka itoobiyamagaaladan waxa kadhacay dagaalkiii dhex maray Soomaaliya iyo itoobiya
Muuse Yalaxow

**Muuse Yalaxow** waa mid ka mid hogaamiye kooxeedyadii Soomaaliya ee xaruntooda aheyd caasimada Muqdisho marna noqday Wasiirka Ganacsiga Jamhuuriyadda Soomaaliya ee dowladdii Cali Geedi. Xaaji Muuse waxay gaar ahaan shacabka reer banaadir aad ugu xasuustaan nidaamka iyo kala dambeyntii uu bartamihii sagaashameeyadii ka sameeyey degmooyinka Makah iyo Madiinah ama Wadajir iyo Dharkeynley xilli halkaasi ay ka jireen nabadgelyo xumo ay sababeen mooryaan aad u hubeysan oo gaaf wareegi jiray goobaha ganacsiga iyo suuqyada loo adeeg doonto. waxaa kaloo lagu xasuustaa duqeymo iyo dagaalo ka dhacay gabolada kala ah: banaadi &shabeelaha dhexe.
waxaa lagu yaqaanaa in aw yahay qof hadal qaraar oo aan waxba qarin.

.
Busbus

magaciisa labaad waa **Hablobaas**
**Busbus** waa xanuun wato nabro iyo qandho labadaba qofka uu ku dhacana waxaa inta badan u fiican qabayska oo loo badiyo, dhar nadiif ah, gogosha sariirta oo la bedelo habeen walba.
Marinka Qasa

**Marinka Gaza** (Af-Carabi قطاع غزة) waa dhul yar oo ka mid ah dhuka Falastiin, oona lagu xiray shacabka falastiinta. Dadka degen Gaza, waxee garayaan, 1.5 milyan oo qof. Waxeena xuduud la leeyihiin, Masar oo ka xigta Koonfur galbeed, iyo Israaiil oo ka xigta koonfur bari. Sida la xaqiijiyay, guryo badan oo yahuuda leedahay, ayaa laga dhisay, meelo badan oo ka mid ah Gaza, 2005 waxaa dhacday, in ee yahuuda dib uuga laabtaan, guryo dhiska ee ku haayeen caradaas. Laakiinsa wali waxee gacanta ku haayaan, meelo badan oo ka mid ah Gaza, sida garoonka diyaaradaha iyo xeebaha. Yahuuda waxee ku indho adagyihiin in ee gaza ka midtahay dhulka Israaiil. Ayaga oo maalin kasto ku wada, dil iyo isbaarooyiin aad u farabadan.
Daanta galbeed

**Daanta galbeed** (Af-Carabi الضفة الغربية. waa dhul xiran oo ka mid ah dhulka Falastiin. Daanta galbeed, waxaa bariga kaga xiga Wabiga Urdun, dhinaca woqooyiga iyo galbeedka iyo koonfurtaba waxaa kaga dhagan xariiqanta Cagaaran oo israil sameesay sanadka marka oo ahaa 1949kii, waa marka oo dhamaaday, dagaalkii carabta iyo israil 1948ii.
dadka degen Daanta galbeed, waxaa ee garayaan, in ka badan 2,4 miliyan oo qof.
Dhax kujir

**Dhax kujir** waa wadanann laheen wax bad ah. aduunka waxaa ku yaalo, wadamo gaaraayo 44 oo badda ka xirantahay. Dawladdaha qaarkood kuwa u dhaw badda, waxaa dhacday in ee marki hore badda u furnaan jirtay. Laakinsa marka ee gobolo ka xoroobeen, ee ku soo baxeen, wadamo Dhax kujir ah.
tusaale ahaan, xoreentii Eratareya iyo Montenegro, waxee u aqoonsadeen, wadamada Itoobiya iyo Serbia in ee badda arkin. sanadkaan aa ku jirno, badda waa muhiim, markii la fiiriyo, dhinaca dhaqaalaha, iyo kaluumeesiga. 

----
**Wadamada Dhul xiranka ah**
Calooleey

**Calooleey** waa cunto la cuno. waxaa laga sameeyaa, caloosha Lo'da.
calooleey waxee leedahay, brotain aad u badan iyo bakteri jirka u fiican.
cuntadaan calooleeyda ah, waxaa aad looga isticmaalaa, Soomaaliya, ayada oo ah maraq.

## Sidoo kale arag
*Hilib
Noole

::*Bogan waa mid ku saabsan guu ahaan noolaha. Haku khaldin "[[nolol]]"*
**Noole** () waa wax walba oo naf leh, dhaq-dhaqaaqi kara, soo dhasha, jidhkiisu koro isla markaana dhinta. Labada meere ay noole ku nool yihiin waxay kala yihiin Dhulka (ay dadyow degaan) iyo K2-18b (meere) oo ku cirmeerta meeraha K2-18.

## Dulxaadis
Ereyga Noole waxa soo hoos-gala dhamaan wixii naf ku jirto. 

Noolaha waxaa ka mid ah dhamaan xayawaanka oo dadku ka mid yahay, dhirta, baakteeriyada, fungiga iwm. 

Noolahu wuxuu sameeyaa dhaqdhaqaaq iyo xarakaad, waxuuna u baahan yahay hawo, biyo iyo cunto si uu u koro isla markaana u sii noolaado. 
Noolaha qaar, sida geedaha waxay u baahan yihiin awooda ileyska qoraxda si uu u sameeysto cunto isla markaana u sii noolaado. 
noolahu wuxuu leeyahay astaamo kala duwan

Waxa lid ku ah kalmada Ma Noole oo lagu qeexo dhamaan waxyaabaha bila nafta ah. 

Dhoobo baa binuʼaadanka laga sameeyay.

= Qeeybaha Noolaha =

* Xayawaanka
* Dhirta
* Boqoshaa
* Protist
* Protozoa
* Jeertmiska
=Boqortooyooyinka=
Sida la isku raacay waxaa jira ilaa shan (ama lix) kooxood oo ka tirsan boqortooyo (biyoloji), kuwaasi oo kala ah:

= Kala Duwanaanta Noolaha =

= Jiritaanka Noole =

* Rajadee Bay Kuwa Dhintay Leeyihiin?

* Ilaahay Miyuu Ina Daneeyaa?
Boqoshaa

:*Sidoo kale fiiri "[[Fungi]]"*
**Boqoshaa ama** (Mushroom) waa nooc ka mid ah fangaska (fungi) oo ka baxa dhulka ama meelaha qoyan. Waxaa jira kuwo la cuni karo (sida boqor-cadde) iyo kuwo sun ah. Waa cunto nafaqo leh, hodan ku ah borotiin iyo fitamiino.
Fayrus

**Feyrus** (, ) Waa noole jirro wata oo aan noolaan karin ilaa uu helo noole kale oo uu ku dhex noolaado sida dadka, xoolaha iyo dhirta sidaas oo kale ma sii badan karo asaga oo aan helin sedaxdaas qaybood aan soo sheegnay, suurtagalna maaha inaan ku aragnaa isha caadiga ah ama ilays, ee waxaa lagu arki karaa soo dhaweeye loogu talo galay sida **Microscopeka**

* Virus Outbreaks—What You Can Do (Faafitaanka Virus -ka Waxaad Sameyn Karto) (en)

## Nuucyada Virus ta Ama Feyruska

* I: dsDNA viruses (Tusaale. Adenoviruses, Herpesviruses, Poxviruses)
* II: ssDNA viruses (+)sense DNA (Tusaale. Parvoviruses)
* III: dsRNA viruses (Tusaale. Reoviruses)
* IV: (+)ssRNA viruses (+)sense RNA (Tusaale. Picornaviruses, Togaviruses)
* V: (−)ssRNA viruses (−)sense RNA (Tusaale. Orthomyxoviruses, Rhabdoviruses)
* VI: ssRNA-RT viruses (+)sense RNA with DNA intermediate in life-cycle (Tusaale. Retroviruses)
* VII: dsDNA-RT viruses (Tusaale. Hepadnaviruses)
Dublad

**Dublad** ama **Masaf** waa wax caag ama macdan oo la isku dhuubay, waxaa loogu tala galay in lagu shubo wax yaabaha afka yar, si oo geesaha uga daadan. dublada waxaa maanta badanaa lagu isticmalaa baabuurta.
Fara-ka hadal

**Fara-ka hadal** waa luqada ay isticmaalaan dadka dhagoolayaashaa ah.

* Luqadda Calaamadaha Ameerika
* Luqadda Calaamadda ee Kenya
* Dooro Luqaddaada (Muuji Luqadaha Fara Hadalka Keliya)

* Luuqadda Calaamadaha ee Maldives
* Soomaali luqadda dhegoolaha
Afgaanistan

**Afqaanistan** ama **Jamuuriyadda islaamiga Afqaanistan** Farsi جمهوری اسلامی افغانستان) waa wadan dhul xiran oo ku yaalo koonfurta ama bartamaha Aasiya.Wadankaan waxaa ku badan Buuraha, waxoona xuduud la leeyahay wadamada Bakistaan, Iiraan, Turkmenistan, Tadsjikistan, Usbekistan iyo Shiinaha.

Wadankaan caasimadiisa waa Kabul. Magaca afqaanistan waxaa loola jeedaa dhulka afqaanka.

Afgaanistaan waxay leedahay taariikh aad iyo aad u dheer. waxa uu wadankani soomaray dagaalo sokeeye oo aad iyo aad u badan.
afgaanistaan waxaa laogyahy in ay tahy sababta koobaad ee keentay in uu burburo Midowga Sofiyet ilaa xiligii uu dhacay Midowga Sofiyet sanadii 1989 waxa afgaanistraan ka bilaabmay dagaalo sokeeye oo aad iyo aad ubadan ilaa hadana ka socda.

## deegaan ahaan
Deegaanka ay kutaalo afgaanistaan waa dhul buuralay ah waxa ciida afgaanistaan ku yaala buuro aad ubadan afgaanistaan malaha wax dekada anma bada. 
### magaalooyinka uguwaawayn
* kabul oo ah caasimada 
* qandahaar caasimada labaad 
* waharaat 
## Xubin
 
* ADB *
* AIIB *

* IORA * 
* ICAO *

* UNICEF *
* UNESCO *

*Bankiga Aduunka * *

*Qaramada Midoobay * *

## Waddnmaha Degaan Afganistan==:

*  200+*

*  200+*

.
*  200+

*  PR China; 200,000++:[].
Afgaanistaan waxa ay leedahay jawi aad iyo aad uxun xiliga Jiilaalka oo Barafka ayaa aad iyo aad ugadaha.

## hoos u dhaca gobolka
Afganistan waxay ahayd 40-kii sano ee la soo dhaafay colaadaha lala galo quruumaha kale, waxa ay ku xiran yihiin iran sida dadwaynaha,
War saxaafadeed ka soo baxa Afganisatan ayaa muujinaya ixtiraam la'aanta hoggaamiyeyaasha caalamka.

* Pakistan and Afghanistan

* https://news.sky.com/story/justin-trudeaus-lost-twin-abdul-salam-maftoon-finds-fame-in-afghan-talent-show-11608014

## Sido Kale fiiri
* Bakistaan
* Hindiya
* Bangladesh
Dad

**Dad** (; Af-Carabi: شعب) waa wadarta qof. Sidoo kale dad waa tiro badan oo shakhsiyaad ah kuwaasi oo noqon kara qabiil, bulsho, qoomiyad iyo wixii la mid ah. 
Dunida maanta waxaa ku nool dad ka badan 7 bilyan oo qof; kuwaasi oo ku kala nool qaaradaha dunida. Inkastoo bani aadam la isku yahay, hadana dadka dunida ku nool waxay leeyihiin midabo iyo qaabdhismeed xoogaa kala duwan taasi oo ku xidhan cimilada, deegaanka iyo nolosha shakhsigaas ama dadkaasi. Noocyada kala duwan ee dadka waxaa ka mid ah: 
* Dadka Madoow - kuwaasi oo ku dhaqan ama asal ahaan ka soo jeeda qaarada Afrika, Ustareliya iyo qeybo ka mid ah qaarada Aasiya.
* Dadka Cad - intooda u badan ka soo jeeda qaarada Yurub, Waqooyiga Ameerika, Koonfur Ameerika, Ustareliya iyo meelo kale.
* Dadka Cowlan (yellow people ama mongoloid people) - asal ahaan ka soo jeeda qaarada Aasiya (gudaha Bariga Aasiya, Koonfur-bari Aasiya, Siberia iyo Aasiyada Dhexe), Waqooyiga Ameerika iyo Koonfur Ameerika, waxaa ka mid ah "Hindida Cas", "Shiinaha" iyo wixii la mid ah.

Arrimaha ugu weyn oo heysata dadka waa shaqo iyo waxbarashada. Dadka lumo marmar waxay uu jeestaan balwad.

Ilaahay baa wax kasta oo nool abuuray. Ninkii ugu horreeyay Aadan baa la dhahay. Binu'aadankoo dhan waxay ka farcameen Aadan iyo Xaawa.
HTML

**HyperText Markup Language** (HTML) waa nooc ka mid ah luqadda calaamadaynta.  Waxaa loo isticmaalaa in lagu sameeyo boggaga internetka.  Bogagga mareegaha waxaa ku jiri kara qoraal, xiriirin, sawirro, iyo xitaa cod iyo muuqaal.  HTML wuxuu u sheegaa daalacayaasha webka sida ay bogaggu u ekaan karaan.  HTML wuxuu kaloo ku daraa macluumaadka meta boggaga internetka.  Macluumaadka Meta waa macluumaadka ku saabsan bogga mareegaha tusaale, magaca qofka bogga sameeyay.  Daalacashada shabakadu badanaa ma muujiyaan macluumaadka meta.
=Tixraacyada=
*Why HTML is not a programming language?
HyperText

Sideedaba **** (af Ingiriis ahaan waxaa loogu dhawaaqaa [],ama [haaypatekesti] , macnahiisa afka Soomaaliga waa **Farbooddo**) waa habka laisugu xiriiriyo qoraallo, masawirro iyo macluumaad kaleba ayadoo la adeegsanaayo(**') farbooddada waxaa lagu diyaariyaa luqadda **' (HTML) af Soomaali ahaan ah [luqadda qeexista ee farbooddada]
CPU

**CPU** The **Central Processing Unit**

Waa Maxay cpu ama Processor? 

Processor-ku waa qaybta ah matoorka kala socodsiiya hawlaha kumbiyuutarka. Magacyada kale ee processorka loo yaqaano waxaa ka mid ah Microprocessor iyo CPU (Central Processing Unit).
Processor-ku wuxuu ka mid yahay qaybaha ugu muhiimsan kumbiyuutarka waana halka laga cabbiro xawaaraha kumbiyuuutarka, wuxuuna inta badan tilmaan u noqdaa kumbiyuutarka oo dhan. Waxaa laga yaabaa inaad maqasho qof leh "Kumbiyuutarkaygu waa Pentuim II 450" iwm. Taas micneheedu waa in nooca processor-ka kumbiyuutarkaasi uu yahay Pentium II, xawaarihiisuna uu yahay 450 Mhz. Noocayada processor-ka dib ayaan uga hadli doonnaa hadduu rabbi idmo.
    

Xawaaraha processor-ka waxaa lagu cabbiraa inta wareeg ee uu sameeyo halkii ilbiriqsi (seken) waxaana lagu sheegaa waxa loo yaqaan megahertz (Mhz) oo u taagan ilbiriqsigiiba hal milyan oo wareeg. Haddii lagu yiraahdo processor ayuu xawaarihiisu yahay 450 Mhz, waxaa looga jeegdaa in processor-kaasi uu halkii ilbiriqsi sameeyo 450 milyan oo wareeg. Hal wareeg waa cabbirka ugu yar ee wakhtiga processor-ka. Hawl kasta oo uu processor-ku qabtaa waxay ku qaadan kartaa ugu yaraan hal wareeg, laakiin caadi ahaan waxay hawl kastaa qaadataa wareegyo fara badan.

Si uu processor-ku u fuliyo hawl gaar ah wuxuu raacaa oo uu mid mid u fuliyaa waxa loo yaqaan Instructions oo ah tilmaamo ku saabsan tillaabooyinka ay hawshaasi ka kooban tahay. Inta wareeg ee ay processor-ka ku qaadato inuu fuliyo hal instruction ayaa lagu cabbiraa xawaaraha dhabta ah ee processor-ka. Taasina waxay ku xiran tahay nooca processor-ka. Tusaale ahaan processor-radii ugu horreeyay (8086 iyo 8088) wuxuu halkii instruction ku qaadan jiray celcelis ahaan 12 (laba iyo toban) wareeg. Halka maanta processor-rada carsiga ah (Pentium II iyo wixii ka dambeeyay) ay hal wareeg ku fulin karaan saddex instructions iyo wax ka badan. Taasi waxay keenaysaa in laba processor oo uu xawaarahoodu yahay 200 Mhz laakiin uu noocoodu kala duwan yahay ay aad u kala dheereeyaan iyadoo ay ku xiran tahay inta instruction ee uu processor walbaa fulin karo halkii wareeg. Processor walbaa processor-kii uu ka dambeeyay wuu ka dheereeyaa maadaama ay had iyo jeer sii yaraanaysay tirada wareegyada ay processor-ka ku qaadanayso fulinta halkii instruction.
Waxaa jira dhawr arrimood oo saamayn ku leh xawaaraha processor-ka. Arrimahaas kuwa ugu muhiimsan waxaa ka mid ah:
Qof

**Qof** (af-ingiriis: person) waa hal shaqsi, wadarka ama jamaceeduna waa Dad, nurkeeda na wuxuu leeyahay xuquuq, ilaalin, iyo masuuliyado gaar ah oo bulshada ama nidaamka sharciga ah ka dhaxeeya. Qofnimo waxaa lagu gartaa astaamo sida miyir-qab, is-ogaan, garasho, iyo awoodda uu qofku u leeyahay inuu la xiriiro dadka kale. Falsafad ahaan iyo anshax ahaanba, qofnimo waxaa lala xiriiriyaa muhiimad moral ah iyo in qofka la ixtiraamo, iyadoo aan loo eegin da’da, awoodda, ama xitaa nooca uu yahay. Qodobkani wuxuu door weyn ka ciyaaraa doodaha la xiriira ilmo iska soo ridka, xuquuqda xayawaanka, sirdoonka macmalka ah (AI), iyo go’aannada nolosha dhamaadkeeda la xiriira.

Dhinaca sharciga, qofnimo waxaa la siiyaa cid kasta oo loo arko inay leedahay awood ay ku yeelan karto xuquuq iyo masuuliyado – sida caadiga ah bani’aadamka, balse mararka qaarna shirkado ama ururo. Si kastaba ha ahaatee, xuduudaha qofnimadu weli waa arrin dood ka taagan tahay, gaar ahaan marka laga hadlayo dhallaanka aan weli dhalan, xayawaanka, iyo mashiinnada leh sirdoon horumarsan. Doodahan waxay soo saaraan su’aalo adag oo ku saabsan waxa qofnimo sameeya iyo haddii dhammaan dadka la siiyo sinnaan sharci ah iyo ixtiraam.

Waxaa dhici karta jaceyl walaaltinimo dad can qaraabo aheyn at sida walaalaha oo kale isu jeclaadaan kaasi laftarkisu waa nooc kamida ah jaceylka. 

Ilaahay baa wax kasta oo nool abuuray. Ninkii ugu horreeyay Aadan baa la dhahay. Binu'aadankoo dhan waxay ka farcameen Aadan iyo Xaawa.
Muxamed bin Muuse al-Khawaarismi

**Muxamed bin Muuse al-Khwarizmī** waa ninkii alifay xisaabta nooca loo yaqaan aljebra.

## Taariikh
Wuxuu ahaa Muxamed bin Muuse al-khwarizmī barre ku takhakhusey cilmiga xisaabta, cilmul falaga iyo juqraafiga (Barashada dhulka).
Wuxuu dhashay qiyaastii 780 miilaadiga, kuna beegan 164 hijiriga ah.

Wuxuu ku dhashay Khawaarizmi, Uzbakistaan. Wuxuuna dhintey 236 hijriga.
Wuxuu ku noolaa Baqdaad. Wuxuu qorey buug badan.

Waxaa ugu caansan buuga uuqorey, buuga ladhaho Aljebra, wuxuu qorey buugaan sanadkii 820kii.
Waa qeyb kamid ah xisaabta waxaana loo yaqaan ALJEBRA.

Waa walaalkiin Maxamed Faatax.
Waxaad kalasoo xiriir kartaa

* Al-Khwarizmi
* الخوارزمي
Dariishad

**Dariishad**, **Daaqad**, **Shubaako** (, ) waa duleel laga furo darbiyada guryaha si looga helo hawo iyo iftiin, waxaa kaloo loo adeegsadaa in laga arko waxa banaanka ka ah guryaha markii la furo ama aan la furin markay daaqadu muraayad ka samaysantahay,

## Sidoo kale arag
* '''Albaab''' 
* '''Guri'''
Albaab

**Albaab** waxaa la dhahaa irida hore oo guri laga galo. Albaab waxaa loo isticmaalaa labo shay waa in la xiro ama la furo.Albabka waxaa badanaa laga sameeyaa alwaax ama bir, waxoona leeyahay meel laga qabsado iyo meel furaha lagu furo.Meelaha albaabaha laga galo waxaa ka mid ah, Guryaha iyo waxyaabaha tiknologiga sida basaska iyo diyaaradaha ama maraakiibta iyo waxyaabo badan.

„Wuxuuna ku yidhi, Aad u dadaala inaad iridda cidhiidhsan ka gashaan, waayo, waxaan idinku leeyahay, Qaar badan ayaa dooni doona inay galaan, mana kari doonaan.” - isu fidinaynaa si aan Ilaah ugu bogno.

* Doors
Funaanad

::*Boga "[[Garan (dhar)|Garan]] halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Funaanad** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Garan**, waa dhar laga hoos gashado shaaiyada, inta badan malahan galuusyo, sidoo kale inta badan malahan wax jeeb ah. funaanada malahan kuleeti, waxee leedahay qoor aad u gaaban.
## Hordhac
Funaanadu wuxuu ka mid yahay dharka joogtada ah ee rag iyo dumarba isticmaalaan kaasi oo loo xidho in jidhka ka difaaco dhaxanta iyo qaboowga. Sidoo kale, garanka waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, dunida maanta waxaa jira shaqooyinka qaar ay khasab tahay in shaqaaluhu ku soo labistaan koodh. Guud ahaan, garanku waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Shaadhku wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee shaadhasha waxaa ka mid ah raqabada, jeeb iyo galuusyo (badhano) badan oo laabta ku dhex yaala. 
## Magaca
Ereyga ***Garan*** asal ahaan waa mid Af-Ingiriis ah oo waxaan ka soo xiganahay luuqadaasi Ingiriiska ereyga *Garment*. 
## Dharka
**[[Dhar]]ka** (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa **Hu**; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.
## Muuqaalo
 

File:Ww2-oiler-Arnold-R-Fesser.jpg

File:ValerieD'Orazio11.15.08ByLuigiNovi1.jpg
File:TieDyeShirtMpegMan.jpg
File:I'm_not_a_tomboy_—_I'm_just_better_than_you.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Surwaal
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Caws

**Caws** waa dhirta dhulka ka baxada oo xooluhu daaqaan, waxaa kale oo jiro wax ladhoho bal oo lo'da daaqdo waxa lagu magacaabaa wax kasta oo kamida geedaha ama dhira qaar kamida gaar ahaana kuwa gaagaaban ee aan dhaadheerayn amaba aan lahay ee aan samaynayn jirid iyo caleemo. Waxa uu cawsku ka koobanyahay qaybo aad iyo aad ubadan waxa kale oo uu leeyahay magacyo fara badan waxa cuna xoolaha waxa kale oo reer baadiyuhu u isticmaalaan in ay ka samaystaan waxyaabaha lagu dhisto guryaha.
Aljebra

**Aljebra** (Ingiriisi: *[[:en:algebra|algebra]]*, ) waa nooc ka mid ah xisaabta waxaana alifay Muxamed bin Muuse al-Khawaarismi.

## Etimooloji
Erayga **Aljebra** ama *Algebra* waxa laga soo qaatay erey carabi الجبر.

## Qaababka aljebrada

### Is'alegta afar geesle (''quadratic equation'')

### Isla'egta toosan (''linear equation'')

## Johan + Klarissa Sido= kale fiiri
*Shabakadda xisaabiyaha aljebra ee bilaashka ah
:https://tiger-algebra.com 
Johannnnnnnn**####jpoisdgjnprstig naoreohk md oisdfhgo afghfogbsduHGW)=(%/TZw387rt2

## Tixraac
* Al-Khwarizmi, *jw.org*.
* الخوارزمي, *jw.org*.

Johan pomann dasd ist pomannfuiHWROEGISZRJPOBG
Maroodi

**Maroodi** (; ) waa xayawaan ka mid ah duurjoogta ugu xajmiga iyo qarada weeyn noolaha dhamaantiis. Waxaa lagu sheegaa in uu yahay noolaha labaad ee ugu weeyn dunidan - wuxuu ku xigaa Nibiriga - iyo kan ugu weeyn oogada dhulka. 

Maroodigu wuxuu ku noolyahay meelo badan oo dunidan ah oo u badan Africa iyo qaarada Aasiya. 
Sidoo kale wuxuu maroodigu u kala baxaa laba nooc oo kala ah Maroodiga cad oo laga helo qaarada Aasiya iyo Maroodiga madoow oo ku dhaqan qaarada Afrika. Hadaba nooca ku nool qaarada Afrika waa mid ka xajmi iyo qaro weeyn kana foolal dhaadheer maroodiga cad ee Aasiya. 

Maroodiga gabi ahaantiisba waxa uu quutaa dhirta.

PROOT : - D

=Sidoo Kale Fiiri=
*Libaax
*Shabeel
*Duurjoog

=Tixraac=

* The Elephant’s Trunk
Geri

**Geri** (english- giraffe) waa xayawaanka ugu dheer aduunka marka la fiiriyo kuwa dhulka ku nool. Kan ugu dheer qawgiisa waxa uu gaaraa ilaa 5 mitir, culeyskiisane waa 1.100 kg. Geriga waxoo ku noolyahay Afrika, gaar ahaan bariga afrika. Soomaaliya woo ka buuxaa, siiba koonfurta soomaaliya, sidoo kale woqooyiga wuxu waqti hore ku noolaan jirey gobolka Sanaag. Geriga waxaa lagu yaqaanaa, isla socodka sida guutatada ah, waxeena gaarayaan 50 geri marka ee isla soconaayaan. Geriga marka oo daaqaayo, waxoo fiirsadaa, geedaha dhaadheer.
gariga waxoo caleemo ka soo goosan karaa, geedaha qumbaha dhalo ama lagu magacaabo Geed Qumbay, waxaana sii caawin karo, carabkiisa oo gaareeso 45 cm.
Geriga waa xayawaan tuuteesan, waxoo jirka ku leeyahay, dhibco dhibco sida shabeelka ama haramcadka. Geriga badanaa wee dagaaltamaan, ayaga oo qoorta isku duuduubo ama labada gees isku mudaan. Geriga waxoo uur lahaadaa 14 ilaa 15 bilood. ciyaalka marka ee dhalanaayaan neh, dhirirkooda waxee gaarayaan 2 mitir.
geriga waxee ku dhashtaa istaag, marka oo cunuga dhalanaayo neh, dhulka ayoo ku soo dhacaa. saacado kadib neh, geriga woo istaagaa, waxoona raacaa hooyadiis, ilaa 18 bilood. geriga waxoo noqon karaa 25 sano, laakiin kuligood ma ahan, boqolkiiba 50 ama 25 oo ciyaalka ah, ayaa gaari karo da'daas.
Qol

::*Maqaalka *'"Maqsin"** halkan ayaa laga soo toosiyay.''


**Qol** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Maqsin''' waa qeybaha yaryar ee loo sii kala qeybiyo dhismeha. Aqaladu waxay ka kooban yihiin qolal badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Qolka jiifka, Qolka fadhiga, Qolka cuntada (Qolka qadada), Musqul (Suuli iyo Kaniif), Qolka qubeyska, Madbakh (Jiko), Qolka martida, Qolka waxbarashada (Maktabad), Qolka dhaqista (Qolka qasaalada), Qolka keydka iyo kuwo kale.
## Hordhac
Sida badan qolku waa mid ka mid ah unugyasa dhisme ee aqal ama dhisme guri ka kooban yahay. Tusaale ahaan, qolka fadhiga, qolka cuntada, qolka jiifka, qolka martida iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhacda hal qol mararka qaar kaligiis la diso kaasi oo ah aqal hal qol ah.

## Sharaxaad

Dhamaan dhismaha aqalada iyo kuwa waaweyn waxay u sii qeybsamaan waaxyo yaryar oo ka samaysan qolal. Qolku waa afargees ka samaysan dhagax, bir, muraayad, caro iyo wixii la mid ah ee loo isticmaalo dhismaha.
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.
## Muuqaalo
 
File:Japanese youth hostel room.jpg
File:Room_823743.jpg
File:آثاث منزلية في بغداد.jpg
File:Bedroom of the emperor.jpg
File:Gotland-Bunge Museum Hof 17.Jhdt. 25.jpg
File:DIG13757-004 - "Ladies and Gentlemen... the Beatles!" exhibit at LBJ Presidential Library, Austin, TX, 2015-06-10 10.15.36.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Dhisme
* Adeeg bulsho

## Xigasho
Darawal

Waa shakhsi ama qofka xirfadiisu tahay inuu kaxeeyo ama wado baabuurta

=Darawal=

**Darawal** ama **Shufeer** waa qofka awooda uleh inuu koontaroolo ama maamulo gaadiid ama baabuur dul socda oogada dhulka. Darawal waa qof xirfad iyo aqoon u leh inuu baabuur kexeeyo oo si fiican u yaqaana sharciga wadada isla markaana heeysta shahaado ogolaansho oo dowladuhu bixiyaan. Darawalnimadu waxay noqon kartaa shaqo, taas oo ah in qofka dirawalka ahi maamulo baabuur isagu iska lahayn; sidoo kale waxa dhacda in qofku darawal ka noqdo baabuur uu isagu leeyahay. Dunida sabankan aan ku nool nahay waxaa jira noocyo badan oo dirawalo ah. 

Isku soo wada duubo, dirawalnimadu maahan mid sahlan. Waxaa muhiim ah in qofka darawalka ahi noqdo mid caafimaad qaba oo aragiisu fiican yahay isla markaana xilkas ah oo fahansan masuuliyada saaran.
Khalad yar oo dirawalku sameeyo waxay keeni kartaa ineey halis-geliso noloshiisa iyo dhamaan inta la saaran gaadiidkaasi. Sidaasi darteed, Dawladdaha aduunka oo dhan waxay leeyihiin shuruuc iyo qawaaniin u taala darawalka iyo gaadiidka dhamaantoodba, midaas oo keentay in qofku soo maro **Dugsiga Barashada Darawalnimada** iyo imtixaano dhowr ah.

Jiheeynta iyo kaxaynta bushukuleetiga iyo xayawaanada lama odhan karo *darawalnimo*.

= Taariikhda Dirawalnimada waxan yaranteyda kudadaley darawalnimada waxan ahay darawal agtif ah  waxan kuno lahay Mogdisho deg dharkeynley waxan rabaa in aan heer kagaro darawalnimada  call 617479214 =
=Shuruudaha Dirawalka=

= Sharciyada Wadada =

= Xigasho =
* Truck Drivers Find the Road to Life

* سائقو شاحنات يجدون الطريق الى الحياة