open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gows

**Gows** wadar ahaan loo yaqaano **Gowso** (  ) waa laf cad, adag oo afka dadka xaga dambe kaga dhex taala. 

Gowsuhu waxay ka soo baxaan ciridka ku dhex yaala afka. 

Shaqada gowsuhu waa ineey burburiyaan iyo jajabiyaan walxaha afka soo dhexgala iyo ineey qaab u sameeyaan dhabanada. 

Qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa, 20 gows, 4 mici iyo 8 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig.
Bartire

*Background:*    

*Saldanada bartire (barre jidwaaq)bartire Waa Saldanad fac wayn oo baqortoyada Absamme* 

*1.Garaad Yacquub (1175-1238 ) Quwaahade Bartire/Barre  Jidwaaq Absame* 

*2.Garaad Wardi garaad yacquuub (1238-1295)*

*3,Garaad laag garaad  wardi  Garaad Yacquub ( 1295-1333)*

*4,Garaad Yoonis garaad garaad laag garaad wardi (1333-1350)*

*5,Garaad muuse garaad yoonis garaad laag (1350-1381)*

*6,Garaad Yusuf garaad muuse garaad yoonis (1381-1389)*

*7,Garaad Axmed garaad yusuf garaad muuse (1389-1406)*

*8,Garaad cismaan garaad axmed garaad yusuf (1406-1413)*

*9,Garaad dhaaweed garaad cismaan garaad axmed (1413-1426)*

*10,Garaad Nuur garaad dhaaweed garaad cismaan (1426-1440)*

*11,Garaad dhaaweed garaad nuur garaad dhaaweed (1440-1485)*

*12,Garaad Farax-iley garaad dhaaweed garaad nuur (1485-1536)*

*13,Garaad caafi garaad farax -iley garaad dhaaweed 1536-1593)*

*14,Garaad Aw-madar garaad caafi garaad farax-iley (1593-1625)*

*15,Garaad xirsi Farax garaad awmadar garaad caafi (1625-1675)*

*16 Garaad Farax garaad xirsi garaad farax garaad awmadar (1675-1740)*

*17 Garaad Wiil-waal garaad farax garaad xirsi (1740-1805)* 

*18.Garaad cumar garaad Wiil-waal garaad farax ( 1805-1817)*

*19,Garaad Axmed Garaad-wii-waal garaad xirsi (1817-1860)*

*20.Garaad  maxamuud garaad Axmed  garaad wiilwaal (1860-1894)*

*21,Garaad  ibraahim garaad maxamuud garaad axmed (1894-1930)*

*22,Garaad xirsi garaad ibraahim garaad maxamuud (1930-60)*

*23,Garaad dool garaad xirsi garaad ibraahim (1960-1997)*

*24,Garaad maxamed garaad dool garaad xirsi (1997-2011)*

*25,Garaad maxamuud( garaad dool garaad xirsi (2011-2013)*

*26,Garaad kulmiye garaad maxamed garaad dool 2014* 

## '''Bartiraha dega soomaliya'''
50% waa xoolo dhaqato 30% waa magaalo joog (qaasatan Afmadow  Dhoobley kismaayo  bu'aale iyo xagar) 10% waa beeraley, 10% waaxay  ku firdhisanyihiin dhammaan aduunka oo dhan. beeshu waxay xiriir wanaagsan la leedahay beelaha kale ee dariska la ah
Jilibada ay ka kooban tahay beeshu waa Habar Sacad jifooyinka waa sida tan.  

1.Cabdille Guuleed 

2.Xuseen Guuleed 

3.Nuur Guuled  

4.Yusuf Guuleed 

5.Axmed Guuleed 

6.Cali Wacays 

7.Cabdi Wacays  

8.Axmed Wacays 

9.Cilmi Wacays  

10.Xuseen Wacays 

11.Amiin Gaboobe 

12.Nuur Gaboobe  

13.Cusman Gaboobe  

14.Maxamud Gaboobe 

15.Xasan Gaboobe  

16.Xasan Sacad 

17.Axmed Sacad

18.Allamagan Sacad 

19.Cilmi Samatar

Bartiraha kale la dago waa 

1.Reer Salebaan 

2.Laagmadobe 

3.Timacase
Kubadda Koleyga

**Kubadda Koleyga** (*basketball*)

* FIBA 
* Eurobasket
FIBA

HOLA ME LLAMO ADRIAN
Kubadda Kolayga[2] (laga bilaabo kubbadda koleyga Ingiriiska; laga bilaabo dambiisha, 'dambiil', iyo kubbad, 'kubad'), sidoo kale loo yaqaan kubbadda koleyga, kubbadda koleyga, ama kubbadda koleyga si fudud, [n. 1] waa ciyaar kooxeed oo ay ciyaaraan laba kooxood oo ka kooban shan ciyaartoy midkiiba afar toban daqiiqo oo rubuci ah, [4] laba iyo toban daqiiqo rubuci kasta gudaha NBA. Ujeeddada kooxdu waa in ay dhibco ku dhaliyaan kubbadda koofiyadda, giraanta 3.05 mitir (10 cagood) ka sarraysa barxadda kaas oo shabaggu ka soo laadlaadsan yahay. Dhibcaha dambiil walba waa labo ama seddex dhibcood, iyadoo ku xiran booska laga soo tuuray, ama hal dhibic haddii ay tahay tuurasho xor ah sababtoo ah qalad uu sameeyay ciyaaryahan ka soo horjeeda. Kooxda badisa waa kooxda ugu dhibcaha badan.

Kubadu waa in gacanta lagu xidhaa waa inay ahaato mid joogto ah oo xidhiidhsan. Ciyaartoyda, oo sidoo kale loo yaqaan ciyaartoyda kubbadda koleyga, kama dhaqaaqi karaan hal dhinac ilaa dhinaca kale ee kubadda haysta, laakiin waxay ku durayaan dhulka. Kooxda kubbada haysata, ama kooxda weerarka qaadaysa, waxay isku daydaa inay dhibco ku dhaliso toogashada, baabuur wadista, ama dunta, halka kooxda difaacana ay isku daydo inay taas ka hortagto iyagoo kubbadda xadaya ama samaynta baloogyada. Marka darbadii dambiishu ay fashilanto, ciyaartoyda labada kooxood waxay isku dayaan inay qabtaan soo laabashada.
Ciyaarta Teeniska

**Ciyaarta Teeniska** (; ) waa cayaar ka mid ah cayaaraha sportiga sida aad muuqaalka sawirka ka arakto waxaa lagu cayaaraa shabaqa yar ee Gacanta Kaasi oo lagu tuuro kubad aad u yar waana tan loo yaqaano tenis-ka.
Haddii aan wax ka soo qaado dadka ugu caansan ee cayaara waxaa ka mid ah gabadha reer Russia ee Maria Sharapova waxaa kaloo ka mid ah Roger Federer oo u dhashay dalka Switzerland.

* Veli Paloheimo
* Serena Williams

## Isku xidhka
* https://www.madrid-open.com/en/
* https://www.barcelonaopenbancsabadell.com/en/history/
* http://www.tennisplayandstay.com/Federations/Federation-Details.aspx?Nation=DJI 
* https://www.itftennis.com/en/tournament/$15000-djibouti/dji/2018/w-witf-dji-01a-2018/draws-and-results/
* https://www.usopen.org/index.html
Kanaalka Suweys

::*Boga "[[Gacanka Suweys]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Kanaalka Suwees** (; ; *Qanāt al-Suways*) waxa uu ku yaal wadanka Masar, waa meel biyo mareen ah oo isku xirto, Badda Dhexe iyo Badacas, waxaana la furay 1869ii.
iyadoo ujeedadu ay aheyd in ganacsatada Yurub iyo Aasiya ee u fududaato jidkii ee wax ku kala ganacsan jireen, oo ahaa in ee afrika ku soo wareegtaan.

Kanaalka Suwees waa kanaalka ugu dheer adduunka oo ay maraakiibta maraan, Dhirirkiisa waa 162,2 kilomitir, balaciisana waxoo u dhaxeeyaa 300 ilaa 365 mitir.

sameyntiisa waxa ay qaadatay ilaa 10 sano, iyadoo shaqaalihi ka qeybqaatay dhismahiisa aya gaarayeen 1,5 miliyan oo qof, waxaaana shaqadaas ku dhintay 120.000 qof oo shaqaale. mid faransiis oo ingineer ah ayaa soo alifa quditaanka kanaalka suwees, waxaana la dhihi jiray Ferdinand de Lesseps.

=Linkiyo kale=
* Kanaalka Suweys
* What Future for the Suez Canal?

=Tixraac=
Shumac

**Shumac**

shumac waa Shey kasamysan Madoyin kala duwan, waxana loo isticmala Xafladaha  waxaa Lagu soo dhaweya Dadka la xushmeyo
Yeey

**Yeey** (; ) (magaca Saynis: *Canis lupus*) waa xayawaan duurjoog ah oo xoolaha iyo dadka cuna. Yeeygu waa bahal ku nool keymaha meelo badan oo dunida ah ooy ka mid tahay Yurub, Aasiya iyo Woqooyiga Ameerika.

Bahalkaan waxoo ku noolyahay meelaha ee ka baxaan geedaha waaweyn iyo duurka.

## Muuqaalo

File:TAzooAnimal11.jpg|Yeey
File:Dalian Liaoning China Forest-Zoo-01.jpg
File:00 8946 Wölfe im Freigehege.jpg
File:Loups communs DSCF1607.jpg
File:20140812 WOLF IMG 1043.png
File:00 5781 Wolfsrudel.jpg

## Sidoo kale fiiri
*Ay
*Yey
*Bisad
Kiyaawe

**Kiyaawe** ama **Baanad** ( ) waa bir ama qalab gacmeed loogu talo galay xirida iyo furida boolasha lix geesoodka leh, waxay qabataa hawl makaanig oo isku wareeg ah una dhexeeya boolka iyo daadadiisa. waxay leedahay labo af mid furan oo labo gan leh iyo mid giraan ah ama wareegsan.

## samaytiisa
waxaa laga sameeyaa atamyo la isku qasay kana kooban **[[Koroomiyaam|Chromium]]** iyo **[[Fanadhiyaam|Vanadium]],** ka dib waa la tumaa, ka dib waxaa lagu dheehaa **[[Koroomiyaam|Chromium]]** si uu isaga difaaco mirirka ama daxalka.

## Taariikhda

## Noocyada

## noocyada kale makaaniga

## tixraac iyo xigasho
Xoor-dubbur

**Xoorka** (; ) (sidoo kale loo yaqaano "**Xoor Dubbur**") waa xayawaan naasley ah kaasi oo lagu yaqaano dhuuso aad u qudhmuun. Waxaa jira noocyo badan oo xoor ah kuwaasi oo leh midabo kala gedisan, qaarkood midab madoow, halka kuwo kale leeyihiin midab coowlan ama mid isku dhex jir ah.

Intaas waxaa dheer, xoorku waa xayawaan hilibka cuna, wuxuuna inta ugu badan ku dhaqan yahay duurka.

## Muuqaalo
 
File:Striped skunk.jpg
File:Skunkhooded.jpg
File:Chingue (Conepatus chinga) Inao Vásquez 001.jpg
File:Striped skunk Florida 2.jpg
File:Spilogale putorius.jpg



## Sidoo kale fiiri
*Xayawaan
*Duurjoogta Soomaaliya

## Tixraac
Jigjiga

**Jijiga** (; Amxaari: ጅጅጋ) waa caasimadda DDS amaba Soomaali Galbeed ee bariga wadanka Itoobiya.Jigjiga waxay ka tirsan tahay Gobolka Faafan waxayna 80 km (50 mi) dhinaca Bari kaga beegan tahay magaalada Harar. Sidoo kale, magaaladani waxay dhacdaa 60 km (37 mi) dhinaca Galbeed wadanka Soomaaliya.

Waa magaalo taariikhi ah oo kamid kuwa ugu caansan dhulka ay Soomaalidu leedahay,Waana Xarun ganacsi oo muhiim u ah isku xidhka guud ahaanba gobolada Deegaanka Soomaalida iyo Itoobiyada kale sidoo kalena xuduud la leh dalka Soomaaliya gaar ahaan gobolada Waqooyi ee la baxay Soomaaliland waxaana ay kuxidhantahay dekedda weyn ee Magaalada Ber-bera halkaas oo badeecooyin aad ubadan ay kasoo degtaan una gudbaan dalka Itoobiya iyo deegaanka intiisa kaleba.

## Cimilada Jigjiga

 
## Qabiilada degan jigjiga
. Jidwaaq

. Ogaadeen

. Madhibaan

. Sheekhaal

. Ekisho

. Reer Geedoow

. Oromo
Madfac

**madfac** waa gumaca hoobiyaha, waa hubka ugu koowaad, oo dad badan oo soomaali ah, nafta ka qaaday, kan labaad neh waa qorayga AK_47. Madfaca Maalin kasto oo cid Gurigeeda ku soo dhacaa. marka oo qarxaayo neh, halmar oo dad badan nafta kawada qaadaa.!!
Babaay

::*Kani waa maqaal ku saabsan cambe babaayga. Qoraal kale fiir [[Cambe]]



*'Babaay**, **Cambe babaay*' (; ) magaca [[Saynis]] *"Carica papaya"'', waa midho ka mid ah khudaarta ka baxda geedka Karika. Babaayga, sidoo kale loo yaqaano Cambe babaay waa midho bisil oo leh faa'iido iyo nafaqo badan.

=Qoraalo Kale=

=Tixraac=
Goobogali

**Goobogali**, Su'aalo ama imtixaan jawaabta saxda ah laga doorto.

## Tusaale
Isle eg 2x+3=4, xali *x*.
4
10
**<li>0.5</li>**
1.5
8
Imtixaan

** Imtixaan** waa wax la iska qaado, markii aa wax ka baraneesid Iskuulka, waxaana imtixaan ku geli kartaa, wax kasto oo ka baratid iskuulka ama dugsiga.Badanaa imtixaanka waxaa la iska qaadaa, markii ee waxbarashada kuu dhamaan rabo. Qofkii ku baaso imtixaanka waxaa afka soomaaliga lagu dhahaa wuu qalin jabiyay ama way qalin jabisay, micnaheeda waxaa waaye qofkaan wax barashada way u dhamaatay. Imtixaanka iskuulka kaliya laguma galo, waxaa imtixaan lagaaga qaadi karaa, haddii aa Baabuur baraneesid ama Diyaarad ama wixii la mid ah.
]]
Golcas

**Deero** waa nooc kamid ah ugaadha, leh dib gaaban dhinacyadana laba diillimood oo madow ku leh
thumb|Thomsons-gazelle
Duumo

**Malaariyo** **Duumo** waa cudur ay kaneecadu keento.

* Protect Yourself From Malaria
* What You Should Know About Malaria
* DDT


File:Anopheles gambiae mosquito feeding 1354.p lores.jpg|Anopheles
File:MalariacycleBig.jpg|Malaariyo
File:Mosquito Netting.jpg
File:Malaria distribution (de).png|Malaariyo
malaayiin qof ayaa ku jirato sanad walba, markii la isku daray waxaa lagu qiyaasay in sanad kasta ee ku waxyeeloodan in ka badan hal milyan 

oo caruur ah oo kaliya ee ku dhimato gudaha afrika
Cerebellum

**Cerebellum** wa maskaxda qeybteeda danbe. waa meesha xukunta inta badan maskaxda, waxeyna kaloo qeyb ka qaadataa Digniinta iyo Luqadaha, iyo wax ka mid ah dareenka cabsida iyo farxada.

* Your Brain—How Does It Work?
Jirjiroole

**Jirjiroole** (Af-Ingiriisi: Chameleon) waa bahal yar oo qalajista shabaha, oo hadba midab isku yeela. Badankoodu waxay bedeli karaan midabka maqaarkooda si ay u sawiraan, ama inay niyadda u muujiyaan jirjiroole kale.

=Akhriska sii wad=
* Chameleon
* A Clever Chameleon of the Sea
Hambeegar

**Hambeegar** waxaa laga sameeyay, Hilib shiidan iyo roodhi wareegan. waxaana dhaxda uuga jiro, Basal, Yaanyo, Karooto Farmaajo, Qajaar iyo Cansalaato ama begal. korka waxaa uuga daadsan Sisin, magaca (Hambeegar) waxaa laga keenay magaalo ku taalo wadanka Jarmalka, oo la dhoho Hamborg. wadamada qaarkood, hambeegar waxee u adeegsadaan, hilibkasto oo shiishiid ah. hambeegar waxaa aad loogu yaqaanaa, shirkadaha waaween sida makdonalds ama bogerking, kuwaas oo watto battaati, waxyaabo badan oo mac macaan ah. soomaaliya waa laga yaqaanaa hambeegarka, ayaga oo lagasameeyay, hilibka malaayga ama hilib shiishiidka ah, laakiin looma casriyeen sida wadamada galbeedka, ma ogi in laga yaqaano bataatiga la shiilay. maqaayadaha soomaaliya, waxee caan ku yihiin suqaar iyo rooti, baasto iyo suugo aad loo casriyeeyay ama bariis,. cabitaan mushakal ah, oo la dhareereesid, iyo waxyaabo badan oo macaan ayee sameeyaan.
Burris

**Burris** ama **Burus** ,waa shay madaxa ka culus oo badanaa ka sameysan bir  oo loo isticmaalo in musbaar lagu garaaco ama shay lagu burburiyo.
waxaa jiro noocyo kala duwan oo burus ah, oo kala culus. 

## Sido Kale fiiri
* Liska Dhismo
* Gaariga Beeraha
* Gaariga Culus-Backhoe loader
* Babuur Qulus Komatsu HM300
* Europlug
Ganacsi

**Ganacsi** waa soo iibso adna sii iibih intad macash saratoh.
Wuxuna u qeybsama 2nuuc oo kala ah;
1- inad badeecad iibiso iyo.
2- inad services bixisoh.
Wixi inta ka si hadhey waa dhac an lo meel dayin ee ka fogow dhaqalahagana ka ilaasho. 

#Qore_Omer Idiris
Xeeb

**Xeeb**

Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer dhul weynaha Afrika, iyadoo leh bad aad u dheer oo dhererkeedu yahay 3,333 kilomitir (1,880 mi).  
Soomaaliya waxay  xeebteeda ku leedahay dhowr jasiiradood iyo jasiirado, oo ay ku jiraan Jasiiradaha 1.Bajuni kuwa ugu waaweyn yihiin:-
2. Kooyama 3. Inguuni ( vuma ) 4. Jawaay 5. Kufuumbi 6. Juula.
Somaliya Xebahada waxa Ka Mida
Seylac, Berbera, Bareeda, Boosaaso, Beyla { Xaafuun iyo Hurdiya }, Eyl, Hoobyo, Mareeg, Cadale, Warshiikh, Muqdisho, Marka, Baraawe, Kismaayo.
Soqotra

**Jasiirada Suqadara** waxaa ay ku taala Marinka Gardafuul. Waxa ayna xeebaha Soomaaliya u jirtaa 240km. jasiiradan waxa ay ka tirsan tahay wadanka Yemen, waxa ayna ka kooban tahay 4 jasiiradood, mida ugu weyn ayaa ah *Suqadara*.
jasiiradan dadka dagan ayaa asalkooda waxa uu kasoo jeedaa Carab Meheri , , Jasiirada soqotra waxaa degen dad gaaraayo ilaa 50.000 oo qof.

## sido Kale fiiri
* saqutra waa jasiiradda u dhaxeyso somaliya iyo yaman. 
* somaliya waxa ay u jirtaa 300 km  halka ay dalka yaman ay u jirto 500 km .
* madanaa waxaa ku nool soomali iyo carab.
* luuqadaha lagu hadlo waa afka soomaliga iyo afka carabiga.
* waxaa inta badan u badan dadka soomalida.
* waxaa ay inta badan yihiin beeraaley iyo kalumeystayaal.
* Asalkii hore Waxaa daganaa Dad soomali oo Wayna Wada Nooloayen carbta iyo Soomalida Wana dad Tariikh iyo Diin, Dhaqan Ka dhaxeeyo
* waa aniga oo ah mohamed jama harett ( dolow) 
* Somali Degaanka
UNESCO

**United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization** (oo loo soo gaabiyo UNESCO) waa hey'ad ka tirsan ururka Qaramada Midoobay oo qaabilsan Waxbarashada, Seyniska iyo Dhaqanka. Waxaana la aasaasay sanadkii 1945.

## Warka
* https://unpo.org/article/19624
* https://www.bradshawfoundation.com/news/cave_art_paintings.php?id=Laas-Geel-rock-art-site-in-Somaliland

=Sidoo kale fiiri=
* Qaramada Midoobay

* http://www.unesco.org/

=Qoraalo La Xidhiidha=
*Qaramada Midoobay
*Bankiga Aduunka
*Ururka Caafimaadka Aduunka
*Hayada Cuntada Aduunka
*UNESCO
*UNICEF
*ICAO

=Tixraac=
Derg

**Derg** waa xisbi shuuci ahaa oo ka jiray Dalka Itoobiya, **Derg** ayaa macnahiisu yahay Guddi dhinaca luqada Amxaarka.
Guddi

**Guddi**
waa tiro dad ah oo loo xulay hawl gaar ah in ay qabtaan oo loo xilsaaray arimo khaas in maamulaan ama soo xaliyaan
UNICEF

**UNICEF** (loo soo gaabiyey: *United Nations Children's Fund*;  ama *YUNISEF*) waa hayad ka tirsan hayadaha jamciyada quruumaha ka dhaxaysa waxayna qaabilsantahay caruurta waxa la aasaasay sanadii
1946

* Qaramada Midoobay
* http://ww w.unicef.org/

## Qoraalo La Xidhiidha
*Qaramada Midoobay
*Bankiga Aduunka
*Ururka Caafimaadka Aduunka
*Hayada Cuntada Aduunka
*UNESCO
*ICAO

## Tixraac
Reer Baraawe

**Reer baraawe** () sidoo kale loo yaqaano **[[Barwaani]]**, waa dad laga tiro badan yahay oo ku dhaqan meelo ka mid ah koonfurta wadanka Soomaaliya.
## Hordhac
Dadkani waxay deegaan magaalada Baraawe ee Gobolka Shabeellaha Hoose, waxeena ku hadlaan luqad u gooni ah oo la dhoho Af-Baraawani ama (chimini ama chimbalazi), waa lahjad u dhow af-sawaaxiliga . Reer baraawe sidoo kale waxay ku hadlaan Af-tunni iyo af-maxaatiri. Dadka reer baraawe waa dad ganacsato ah, waxayna caan ku yihiin kaluumeesiga. waxyaabaha aad loogu yaqaano reer Baraawe waxaa ka mid ah cuntada macmacaanka ah, sida (Caano baraawe) oo soomaalida aad u xiiseeso, waa macmacaan laga sameeyo caano la karkariyay oo sunkor lagu daray iyo waxyaabo kale, kalarkiisa waxuu noqonaa gaduud, waxaa loo sameeyaa sida xalwada oo kale. Dhinaca musikada khatar ee ku yihiin, laakiin badanaa waxee ku heesaan heesaha af-baraawe, waa sida heesaha xamariga oo kale, wee ka duwanyihiin heeso dhaqameedka.

Dadka Soomaalidu waa kuwa ugu badan ee ku dhaqan wadanka Soomaaliya; ayadoo lagu qiyaasay ilaa 85% oo bulshada ahi ineey tahay Soomaali sax ah, halka inta kale ka soo jeedaan meelo kale oo caalamka ah. 

Intaasi marka laga yimaado Soomaalidu waxay isku qeybisaa reero iyo qabiilo kuwaasi oo guud ahaan ah 4 beelood.

## Bulshada Soomaaliga

Bulshada Soomaaliya waa mashruuc xambaarsan macluumaad badan oo ku saabsan beelaha, reeraha, luuqadaha, tirada bulshada, heerka waxbarasho, caafimaadka, dhaqaalaha, diimaha iyo qodobo kale oo saamayn ku leh bulshada.
## Dadka Soomaalida
Dadka Soomaalid waa bulsho ku dhaqan Geeska Afrika; gaar ahaan wadanka Soomaaliya, Jabuuti, deegaano ka tirsan wadanka Itoobiya, deegaano ka mid ah wadanka Kenya iyo meelo badan oo caalamka ah. Dadka Soomaalida ah waxay ka mid yihiin kooxaha Bulshada Soomaaliya; waana dadka ugu badan bulshada ku nool wadanka Soomaaliya.
Intaas waxaa dheer, dadka Soomaalidu waxay ku hadlaan Af-Soomaali oo kamid ah luqadaha Kushitiga Faraceeda Afro Aasiya.

Soomaalida waxaa kala qaybiyey gumeysigii qarnigii 19aad, kaas oo ukala qaybsaday 5 qaybood oo kala ah: Talyaani Oo haystay Koofurta Soomaaliya; Ingriiska oo haystay Waqooyiga Soomaaliya (Somaliland); Faransiiska oo haystay Xeebta Soomaaliya (Jabuuti); Itoobiya iyo Ingiriiska oo haystay Soomaali Galbeed (Soomaali galbeed); iyo Kenyaoo haystay deegaanka NFD. 
## Sidoo kale fiiri
*Bulshada Soomaaliya
*Dadka Soomaalida
## Tixraac
Salaxleey

**Salaxleey** waa magaalo ku taalo, woqooyiga galbeed ee Soomaaliya, waxeena ka mid aheed, magaalada Hargeysa, intii oo maamulka somaliland ka bedelin.WEBSITEKAN GAL SI AAD U ARAGTO SAWIRO IYO MUUQAALKII UGU DANBEEYEY
WWW.SALLAXLEY.COM
Maxamed Abshir Muuse

**Mohmed Abshir Muuse** waxa uu ahaa sarkaalkii ugu sareeyey ee ciidamada qalabka sida.Gen. Mohamed Abshir waxa uu u wareegay ciidamada Booliiska oo uu mudo badan ahaa talyaha ciidanka booliiska qaranka soomaaliyeed illaa sanadkii 1969 kii markii uu Mohamed siyaad Bare dalka ku qabsadey cinqilaab aan dhiig ku daadan .

Gen. Mohamed Abshir waxa uu hadda ku noolyahay wadanka maraykanka isagoo waayeel ah waxaa uu ahaa hogaamiye ku caan baxay daacad iyo hufnaan Waxaa la xirey xilligii kacaanka isagoo sanooyin badan ku jirey xabsi illaa 1989 la soo daayey
Dubay

**Dubay** ama dubaay (ingiriis: **Dubai**, carabi: **دبي**) wa magaalo ka tirsan 7da imaarood ee Isku taga Imaaraatka Carabta. Magaalada waa magaalo aad u quruxbadan, waana magaalada hormarinteeda aad u soo kordhooso.10 sano ka hor magaalada waxee eheed, Meel saxaaro ah, oo sadax dabaq oo yar yar ku taalay. Markii dhulka lagu arkay saliid, ayee Dubay ku dadaashay, dhismaha magaalada, injineer kasto ayaa kashaqeesto dubay, ayaga oo lacag badan ka helo. dubay waxee ka midtahay, magaalo yaasha ugu casriyeesan, dadka ku nool neh waa dad wada taajir ah. Dubay waxaa kubadan ajnabiga, gaar ahaan, Hindida, soomaali badan xattaa wee degen yihiin.
Qaar badan oo ka mid ah magaalooyinka qadiimka ah ee aagga ayaa ahaa xarumo ganacsi oo u dhexeeya dunida bariga iyo galbeedka. Qaar ka mid ah ceelkii mangrove qadiimiga ahaa, oo taariikhdoodu ahayd 7000 BC, ayaa la helay intii lagu jiray dhismaha tuubooyinka bulaacada ee u dhow magaalada Dubai Internet City. Goobtaas waxaa lagu qariyey ciid ku dhowaad 5,000 oo sano ka hor markii ay xeebta dib uga soo baxday gudaha, taas oo ka mid ah xudduudaha xeebta ee magaalada. [27] Ceramics Pre-Islam ayaa laga helay qarniyadii 3aad iyo 4aad. [29] Ka hor intaan la soo saarin diinta Islaamka, dadka ku nool gobolkaasi waxay caabudeen Bajir (ama Bajar). [29] Kadib faafinta Islaamka ee gobolka, Umayyad Caliph oo ka mid ah adduunka Islaamku waxa ay ku soo duushay koonfurta-bari Arabia waxayna ka saartay Sassaaniyiinta. Maqnaanshaha makhaayadda Dubai ee gobolka Al Jumayra (Jumeirah) waxay soo arkeen dhowr waxyaalood oo ka soo jeeda Mudug. [30]
Abaalmarinta ugu horreysa ee Dubai oo ku taala Dubai ayaa ah 1095 oo ku yaal Buugga Juqraafiga ee Jaamacadda Andalusiyanka Carabta ee Abu Abdullah al-Bakri. [Ganacsiga loo baahan yahay] Ganacsiga gaasta Venetian Gasparo Balbi wuxuu soo booqday aagga 1580, wuxuuna xusay Dubai (Dibei) warshadaha. [30]
Dubai waxaa loo maleynayaa in loo asaasay tuulo kalluumeysi ah horraantii qarnigii 18aad, waxaana jirey 1822, magaalo ka kooban 7-800 xubnood oo ka mid ah qabiilka Baniyas oo ku xiran xukunka Sheikh Tahnoon ee Abu Dhabi. [ 32]
Sanadkii 1833, ka dib markii ay qabsadeen qabaa'ilka, xubno ka tirsan qabiilka Al-Falasa ayaa ka soocay Abu Dhabi waxaana ay isku dhisteen Dubai. Abuu Zubeyr ayaa waxaa hogaaminayey Ubaid bin Saceed iyo Maktum bin Butti oo noqday hoggaamiyeyaasha isku xira Dubai illaa Ubaid uu geeriyoodey 1836-kii, isaga oo Maktum ka tagay si uu u dhisto dhulkii Maktoum.

## Sido kale fiiri

* Imaaraatka Carabta
Addimo-yaqaan

**Addimo-yaqaan** waa dhaqtarka qaabilsan daaweynta cudurrada addimada sida lafaha, Muruqyada, iwm.

* Irène Hof Laurenceau: An Orthopedic Surgeon Explains Her Faith
SMS

**SMS** (afingiriis: SMS, afcarabi: **الرسالة القصيرة**) waa adeega farriimaha gaagaban ee laysu diro ama lays waydaarsado waxana lagasoo gaabiyaya kalmadaha (Short message service) waxana laga qoraa badhamada talfoonka laqaato, kuma koobna kaliya in taleefan gacmeedka laga diro ee sidoo kale waayadaan waxaa adeegsada shirkadaha doonaya in ogaysiino u sameeyaan macaamiishooda, taasoo ay u marinayaan internetka iyagoo iska bixinaya qarash aad u yar, waxay u diri karan hal ilaa boqolaal qof markiiba,

Fariinta gaaban waxay noqotay xayasiin ay ka faaidaystaan shirkadaha isgarsiinta iyagoo u diraya macaamiishooda hadba adeega iyo beec jabinta cusubee ay sameeyeen, ama qalabka shaqada ay ku soo kordhiyeen. 

* What Should I Know About Texting?
Kansar

**Kansar** (; Af-Carabi : سرطان) waa Cudur khatar ah oo lagu dhinto. Cudurkaan jirka oo ku bataa woona ku weynaadaa.cudurka kansarka ah waa cudur lagu dhashto, laakiin kuwo waxaa jiro oo laga qaado waxyaabaha shucaaca sida shucaaca qoraxda oo kale iyo wixii la mid ah. Cudurada Kansar woo kala duwanyahay. waxeena ukala baxaan sida hoostaan ku qoran.
* kansarka jirka
* kansarka baarka
* kansarka mindhicirada caloosha
* kansarka kaadida(sigaarka badan oo la cabo)

## Daweynta
Daaweynta cudurka kansarka aad ayee u adagtahay,Maanta waxaa la daaweyn karaa cudurada kansarka kuwo ka mid ah.

cudurkano waxa uu ku dhacaa xayawaano sida jiirka ,daanyerka iyo eyda
Aqoonmaal (Saynis)

**Saynis** (; ; ) ama **aqoonmaal** waa wax kasta ee ku saabsan aqoon iyo dhaqan gelin
* Saynis ku dhisan qeexitaan iyo ulajeeddo sida fiisikis
* Mid ku dhisan khibarad ee laga qaatay dabiicadda

## Qeexis
Saynisku waa cilmi kasta oo la xaqiijin karo, iyadoo la isticmaalayo tijaabo sayniseed. Xaqiijintiisuna kuma xirna goob, xilli, sidoo kalena sayniska iyo saynisyahanku wax xiriir ah malaha!
Tusaale: haddii la doonayo in la xaqiijiyo in biyuhu samaysmeen ka dib markii labo curriye (labo atam oo haydrojiin ah iyo hal atom oo ogsajiin) ay falgaleen, sida ugu fudud ee loo xaqiijin karo waa in la soo qaataa labadii curriye, ka dibna la falgeliyaa! Maxsuulka mar walba ka soo baxaya tijaabadaas waa "biyo".
Saynisku waa cilmiga ka madax bannaan dhaqanka ay bulsho leedahay iyo waxa ay aaminsan tahay

### Macnaha Sayniska
Saynisku waa waxa lagu kala garto noolaha iyo manoolaha

### Sayniska aan Muuqan waa sida hawada
Hawada lama arkee waa la dareemaa

Hawadu waa ay fidaa marka la kululeeyo

Hawadu waa ay isku soo ururtaa marka la qaboojiyo ama ay qabowdo

### Saynis dadku sameeyeen

### Sayniska Inta uu ka koobanyahay

* Saynis…
* How Science Affects Your Life
Afareey

**Afareey** waa qeyb ka mid ah Maahmaahda laakiin ka kooban afar qeybood.
* Afar layskuma daro: Waan guuri; Waan guursan; Geel baan qaadi; Geenyaan gadan.
* Afar waa afar: Noloshu waa Niyad; Naftu waa qaali; Nacaybkuna waa olol; Nabsigu waa qaraar
* afarlama eego cowro qaawan
Caad roobad calool buuran iyo col soosocda

Afar Afar baa leh 
1-Deeq nin kii baxshaa leh
2-Dal nin kii yaqaan Ba leh 
3-Diina Ninki bartaa leh 
4-Duunyona Ninkii Dhaqdaa leh
Goronyo

**Goronyo** waa shimbir ween oo ku nool Afrika, gaar ahaan bariga afrika.
Goronyada wee kala duwan yihiin. Goronyo waxaa jirta oo ku nool Soomaaliya kaliya, oo la dhoho Goronyo soomaaliyeed. waa shimbir caan ka ah soomaaliya.

* Goronyo - Wikipedia
Cilminafsi

**Cilminafsi** (; ) waa cilmiga iyo barashada maskaxda iyo dabeecada dadka.

sidoo kale cilmi nafsiga waxaa lagu macneeya ain uu saldhig un yahay in qofku isku qaato wax uusan aheeyn
Cilmi nafsigu waa barashada nafta iyo dabeecadeheeda iyadoo laga eegayo dhinacyo badan waxaa la ogaadaa naftu waxay diidayso iyo waxay doonayso iyo siday jawaab uga bixiso waxa la soo dersa oo jawaab bixintaasi isugu jirta mid dareen ah iyo mid hadal ama fal ay u soo gudbiso,haddaba nafba nafta kale sababaha ay uga gedisan tahay marka loo eego dhaqanka iyo dabeecada u gaarka ah waxaa dib loogu celiyaa oo loo sababeeyaa taariikh nololeedkeedii iyo waxyaalihii ay hore ula soo kulantay oo isugu jira deegaanka ay naftaasii ku noolayd iyo dadka ay la soo dhaqantay sidoo kale aqoon iyo waayo aragnimo nooca ay soo kasbatay ilaa iyo taariikh nololeedkeedii iyadoo naftu ku salaynaysa macluumaadka ku kaydsan maskaxdeeda ayaa nooca jawaab bixinteedu ku aroortaa hadba qarada iyo tayada iyo nooca ay kayd ahaan maskaxdeeda ugu hayso,haddaba waxa qofka la soo dersa oo Ingiriisiga la yidhaahdo effect,Carabigana musiir waxa jawaab celinta la yidhaahdaa react(ion)Carabigana mustajaab,waa waxa qofka ku soo derinaya iyo siduu ula dhaqmayo ama jawaab bixintuu keenayo,sidaynu hore u soo tilmaannay jawaab bixinta qaabkeeda iyo dabeecadeedu waxay ku xidhan yihiin oo dib ugu noqonayaan macluumaadka ku kaydsan qofkaa maskaxdiisa ha ahaadeen kuwo cilmi ah ama kuwo waayo aragnimo oo uu soo kasbaday noloshiis

2.cilmo nafsigu waa barashada nafta iyo dabeecadaheeda iyadoo oo loo eegayo dhinacyo tusale ahan waxa lagu ogada naftu waxey dooneyso iyo waxey diideyso iyo sidey jawab oga bixiso waxa la soo dersa oo jawab bixintas iskugu jirto mid dareen ama hadl ah iyo mid ficil ah iskugu jiro sido kale waxa jirta in uu qofku amino wax usan ahayn sida qofka oo aamina inu yahay qof xanuunsan laga yaabe inuusan xanuun hayn hada SaaS ooy tahay maskaxdiisa ayu ka dhaadhiciya 
tusaale ahan aan meel dhaw kaaga so qabto kulliigeen waxbarasho waa soo marnay markii aad wax dhiganaysa maalinka lagu so diro su'aalo oo anaad ka shaqayn waxa dhacaysa inaad dhahdid waan xanuunsanahay haa qofka kasta oo waxbarasho soo maray haa ayu kudhahay 

3.waxa dhacda mararka qaar inu qofka isaga oo wax ubahan inu dhaho Uma baahni sidaas awgeed cilmi nafsiga waa noocyo badan yahay dadka cilmiga nafsiga bartay waxay dhahaan qof waxa lagu garta shakhsiyadiisa sida ficilka hadalka iyo dareen IWM 

]
Biciid

***Biciid*** (; ) waa xayawaan ku dhaqan duurka, kaasi oo ka mid ah bahda naasleyda ee ay qaraabada yihiin goodirka iyo deerada. Sida ugu badan biciidku waxaa asal ahaan laga helaa ilaa maantana aad ugu dhaqan yahay qaaradda Afrika.

Biciid waa nooc ka mid ah ugaarta. wuxuu leeyahay geeso dhaadheer. wuxuu u egtahay sida ri'da oo kale laakiin waa ka weyn yahay.
Qabiil ka mid ah qabaa,ilka Soomaalida gaar ahaan woqooyiga ayaa la yidhaahdaa Biciide ayagoo loogu magac daray biciidka, maadaama biciidku yahay mid fara badan oo ku noolaan jirey Soomaaliya gaar ahaan gobolka Sanaag oo beeshani degan tahay.

Waa antelope saxare ah oo adag. Ugaarsatada ayaa dilay orgigii duurjoogta ahaa ee ugu dambeeyay ee ka badbaaday 1972-kii, laakiin waxaa mahad iska leh dad yar oo ku nool xayawaannada kala duwan, xayawaankan quruxda badan ayaa badbaaday. Hadda waxay si xor ah ugu wareegaysaa dhawr meelood oo la ilaaliyo oo ku yaal Jasiiradda Carabta.

## Sidoo kale eeg
* Eelo
* Dafo
* Garanuug
* Biciid
* Duurjoog
* Naasley
* Libaax
* Kaluun
* Haramcad
* Malaay
* Shimbir
* Shabeel
* Xayawaan
* Waraabe
* Yeey 
* Xamaarato

## Tixraac
* A Closer Look at Today’s Zoos
Ludwik Lejzer Zamenhof

()

* Esperanto
* esperanto-afriko - waxbarasho - qaamuus ''Vortaro esperanto- somala''  
* qaamuus ''internacia lingvo -somala''  
* Ludwik Lejzer Zamenhof
* ''La unua libro''
Boeing

https://www.boeing.com/commercial/737max

**Warshadda diyaaradaha Boeing** waxee ku taalaa dalka Mareykanka.
waa warshadda soo saarto diyaaradaha badankooda aduunka.

* Airbus
Aqriste

**Aqriste** ama Akhriste ( ) waa qof walba oo wax akhriya ha ahaato Buug, Joornaal ama wax kale.

Erayga Ilaahay waa inaan maalin kasta akhrisanno.

* Accurate Reading
* Why Reading Is Important for Children​—Part 1: Read or Watch?

* Maxay Akhrisku Muhiim Ugu Tahay Caruurta—Qaybta 1: Wax Akhriso Ama Daawato?
Hanti maguurto

Hantida maguurtada ah waa dhulka, Beeraha iyo Guryaha.

hantida maguurtada waa hanti an dhamady la heyn

Hantida maguurtada ahi way ka duwan tahay hantida gaarka ah, taas oo aan si joogto ah ugu xidhnayn dhulka, sida baabuurta, doomaha, dahabka, alaabta guriga, qalabka, iyo qalabka beeraha caadiga ah.
Dagaal Dhaqameedka shiineeska

**Dagaal Dhaqameedka shiineeska** waa dagaal dhaqameed oo laga ciyaaro dalka Shiinaha, Dagaalka ugu caansan ee shiineeska waa Kung fu.
Nuujin

**Nuujin**  (, )  waa siinta caanaha hooyadu siiso marka ay caanuhu naaskeeda  ku soo dhacaan, waxaa kaloo lagu magacaabaa lnuujin labada sano ee caruurta la nuujiyo,  waa marka uu xoolaha diyaar u noqdo in la liso ama caano laga maalo. 

waa arin ay maraan naasleyda oo dhan markay wax dhalaan,
Sadaxleey

**Saddexleey** waa qeyb ka mid ah Maahmaahda oo ka kooban saddex qeybood.

**Rag saddex lama raaco:** 
*Ma fikire
*Ma faa'idayste
*Ma foorarsade.

**saddex way ku diirshaan** 

*. Dab*

.dambar idaad

.dood

**saddex waa lagu tarmaa**

*. Hayn cibaado* 

. Hagar la,aan muslin

haye waalid

**saddex waa laysku nacaa**

*. Baryo badan*

.baahi badan 

bukaan badan

**Rag waxa ugu liita:**
*Ma hadle
*Ma heenseeye
*Ma haasawshe.

**Rag waxa ugu liita:**

* Looma maahmaahe

* Looma sheekeeye
* Looma soo gale

**Ragi saddex bay u kala baxaan:**
*Wax tegay ka hadhidii
*Wax jooga ka hadalkii
*Wax soo socdaaaa ka haloosigii.

**Ragu saddex waa iskaga mid**
*Magaca
*Magta
*Muuqa.

**Saddex baa rag u liita:**
*Matoshe
*matashade 
*matashiishe

**Saddex Ilaahey waa karaa, mase suurowdo:**
*Ilaahow guursan maayee wiil i sii
*Ilaahow shaqaysan maayee xoolo i sii
*Ilaahow ku caabudi maayee jannada i gee

**Saddex markaan bartaan ka gaboobay:**
*Dab ollolintiis
*carruur aamusinteed 
*awr carraabintiis

**Saddex wer-werkay kugu kordhiyaan:** 
*Faraska xun
*Naagta xun
*Hoyga xun

**Saddex la lama dego**
*Doqon fiiro taqaan
*Fulay daandaansi yaqaan 
*Bakhiil damac yaqaan

**Saddexna la lama saaxiibo** 
*nin aan rabi aqoon
*nin aan rag aqoon 
*nin aan run aqoon

**Saddex raggu way ku halaagman:** 
*Hami beenah
*Hanti booli ah
*Hooto dagaal
Alwaax

**Alwaax** (; ) (sidoo kale loo yaqaano **[[qori]]**) waa gobol, qeyb iyo waaxyo laga soo jaro jirida iyo qeybo kale oo dhirta ka mid ah. Alwaaxa waxaa asal ahaan laga keenaa qeybaha geedka, waxaana loo isticmaalaa in laga sameeyo agab lagu isticmaalo aqalka, xafiisyada iyo guud ahaan qalabka dadku adeegsadaan. Alwaaxa waxaa laga sameeyaa waxyaabo badan, sida: miiska, kursiga, Armaajada, qeybo ka mid ah baabuurta, albaabada, iyo waxyaabo badan oo ka mid ah agabka maalin walba la isticmaalo.

=Sidoo kale fiiri=
* Geed
* Dhir

=Tixraac=
* Wood That Helps to Keep People Awake!
* Exploring the Age-Old Beauty of Wood
Sariir

**Sariir** (en: bed) waa qayb alaab guri ah oo ay dadku ku seexdaan.  Caadiyan waxa ay leedahay furaash jilicsan oo sariirta saaran.  Sariiro badan ayaa sidoo kale leh go'yaal sariir si ay u daboolaan furaashka iyo go'yaal dheeraad ah oo ay dadku ku seexdaan. Dadku sidoo kale waxay isticmaalaan barkin madaxyada hoostooda.  Sariirtu waxay ku timaadaa cabbirro kala duwan oo ay ku jiraan nafar iyo nafar iyo bar.
Saabaan

**Saabaan** waa alaabta guryaha ama xafiisyada la dhigto, sida kuraasta, miisaska iyo wixii la mid ah.



File:Vrba postelja.jpg|
File:Lundia-hylly.jpg|
File:Table set by tapiovaara.jpg|
File:VOLTAIRE Seat.jpg|
File:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|
File:Hocker (fcm).jpg|
File:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|
File:Vedel childrens furniture gh.jpg|
Digri

**Digri** waa wax la digriyo, micnaha waxaa waaye in la xasuusto ilaaheey, digriga waxaa digriyo dadka muslimiinta.gaar ahaan, wadamada carabta. Soomaaliya aad aa looga Digriyaa. dadbadan ayaa aamin saneen digriga, oo ufahamsan khilaaf, ama in oo qalad yahay.
digriga waxaa la digriyaa galabtigii ama habeenkii.
digriga caanka ka ah soomaaliya waxaa ka mid ah (shiikh cabdi qaadir sheylilaah, uweys axmed waliya allah), waxaa aad looga yaqaanaa, Koonfurta soomaaliya. hadda neh, waxaa dagaal kula jiro wadaadada al shabaab, oo diidan in la digriyo, ayaga oo gacanta ku haayo, koonfurta soomaaliya oo dhan.
Kung fu

**Kung fu** (功夫) waa dagaalka Shiinaha. Nuuca laadka iyo Feedhka. Barashada Kung fu waxee qaadataa waqti dheer, waana barasho aad u adag, waxeena ku tusi kartaa, xooga oo jirka biniaadanka leeyahay. Kung fu waxaa aad loogu yaqaanaa, wadamada Shiinaha, Jabaan ama Tayland.
## Taariikhda Ciyaarta
Waxaa lasheegaa in Ciyaarta maba qaabdagaalka Kunfu uu soo jiray in kabadan 1500 oo sano. Xiligii wadanka Shiinaha ay kajireen dagaaladii sokeeye. Xilagaas oo wadanka Shiinuhu uu kala qaybsanaa. Unakala qaybasanaa laba qaybood oo kala ah Koonfur iyo waqooyi.xiligaas waxaa wadanka Shiinaha yimi hindi buudiyiin ah oo aad iyo aad utiro badan. Waxaanay ahayd xiligii diinta buudigu ay aadka u fidaysay. Markaas ayay hano qaaday ciyaarta kung fu.
Wadno

**Wadno** waa muruq dhiiga ku faafiyo Jirka oo dhan. Waxkasto oo ilaaheey abuuray oo dhiig iyo Xidid leh wadno ayoo leeyahay. Sida Shimbiraha, Xayawaanaadka, dadka, Bulaca ama Raha. Wadnaha waxoo ku yaalaa feeraha dhinaca bidixda, waxoona garaacaa, 60 ilaa 100 jeer halkii minit. Dhiiganeh waxoo gaaraa faryareeyda lugta ilaa madaxa. Wadnaha weeninkiisa, kuwa dadka ku yaalo, waa gacan la kuusay. Wadnaha waxoo leeyahay xidid Koronto ah oo kashaqeesiiso oo dhiiga ku faafiyo, korka biniaadanka iyo xayawaanaadka. Wadnaha waxaa ku daboolan feeraha oo ka sameesan laffo adag. Wadnaha marka oo dhiiga ku faafinaayo xididada, haddii oo duleelka wadnaha xirmo, waxaa dhici karto in laga qaado cudurada, dhiigshubka ah, ama qalalka, wadnaha neh woo istaagi karaa haddii oo dhiiga faafin waayo.

* What’s in a Heartbeat?
Cishe

Salaada Cishe, waa salaada shanaad ee salaadaha faralka ah, waxeyna u dhexeysaa Magribka iyo Subaxa, waxeyna kujirtaa salaadaha fadligooda badanyahay, Nabi Muxamed S.C.W. Wuxuu yiri ninkii tukada labada bardeyn Janada ayuu galayaa, waxayna ka koobantahay 4 rakco.
Salaada cishaha malahan waxaa ka danbeeyo labo rakco oo sunna ah.
## Sidoo kale fiiri
* Subax
* Duhur
* Casir
* Magrib
* Cishe

* Islām​—The Way to God by Submission
Jalaal Daalabaani

**Jalaal Daalabaani** waxa uu dhashay 12 Nofeembar 1933dii, waana madaxweynaha dalka Ciraaq, waa ninkii ugu horeeyay ee kurdi ah ,oo madaxweyne ka noqday wadanka Ciraaq.
Nuur Al-Maliki

**Nuuri al-Maaliki** wuxuu dhashay 20kii Juun, 1950kii, wuxuuna ahaa Ra'iisul wasaarihii hore ee wadanka Ciraaq. Nuur Al-Maaliki waxaa la doortay bisha 20kii Maajo, 2006dii.
Labaaleey

**Labaaleey** waa qeyb ka mid ah anshax  Maahmaahda oo ka kooban laba qeybood.

Laba layskuma daro: bidaar iyo baal taag, baryo iyo ad-adayg. Iyo maahmaahyo kale oo badan.
Maahmaah Xarafka A

waa Maahmaah ka bilaabata Xarafka A
* Aadme la aragyaaba, dhib la arag. 
* Aan wada hadalno waa aan heshiino.
* Aar qoyey dawaco la mood.
* Abaal raaga rag baa leh, mid baaqdana haween baa leh, mid soo dhakhsadana xoolaa leh.
* Abaal dad galaa badan, dad gudaase yar.
* Abeesada tan shanqarta iyo tan aamusan, tan aamusan baa la qaatay.
* Abeesana dhul u eki bay wax ku dishaa waadaadna dad u eki. 
* Abkeey dooli( jiir) diloow, dad nool maas u dahaa.
* Aboorku inta aanu kugu tufin ayaa lagu tufaa
* Abuur iyo waano ,abuur baa horreysey. 
* Adduun i khatal. 
* Adduunyo ka kabo li'id, aakhirana u salaad li'id. 
* Ari been wuu didaa beense ma dhutiyo. 
* Ari jiri ma kala abaal waydo. 
* Ari jiri xil bay wadaagtaa. 
* Ari magantii ma barriiyo. 
* Ari shidho laga daayo. 
* Adoo nabad u balawaara, beloy kaalay lama yari. 
* Aduun wey kii amoodeey ogaaw. 
* Adin waa la dhibaa, ilna waa la dhawraa.
* Af aamusani marti ma sedo.
* Af aanad lahayn ileen aamus lama dhaho. 
* Af aanad lahayn lama qabto. 
* Af ama reer aw mahdi ha ku hadlo ama lo' ha kuu daaqdo.
* Af Daboolan Dahab .
* Af hadlaaba aamus. 
* Af jabtay sideedii ma noqoto. 
* Af jooga looma adeego, adimo lo'aadna looma arooro.
* Af macaan gacan macaan baa dhaanta. 
* Af nooli waa hadlaa Eeyna waa ciyaa. 
* Af waa kane, may lagi aami. 
* Af wax cunay xishoo. 
* Afar gacmood abaar ka daran (Hunguri weyni waa cudur). 
* Afar layskuma daro: Waan guuri; Waan guursan; Geel baan qaadi; Geenyaan gadan. 
* Afar waa afar: Noloshu waa Niyad; Naftu waa qaali; Nacaybku waa olol; Nabsigu waa qaraar. 
* Af-ka nool abooto mudac.
* Afkaad goojaamo kaga keentay kula hadal. 
* Afkii dab yiri ma guban. 
* Afxumo nabad way kaa kaxaysaa colaadna waxba kaagama tarto. 
* Ag-joog, Ninkii xilo doonayowna Xamaro agjoog. 
* Alif kaa xumaaday Albaqra kaama tooso.
* Alla aamin ma iisho. 
* Alle watow wehel uma baahna. 
* Allow nin aan wax ogeyn ha cadaabin.
* Allow aqoon xumo hanagu cadaabin eexna hanooga tagin.
* Ama afeef hore lahow ama adkaysi danbe. 
* Ama waa la muuqdaa ama waa la maqnaadaa.
* Ammaano cirkaa diiday, oo dhulkaa diiday, oo Aadmi baa qaatay. 
* Ammaano kugu raagtey inaad leedahay baad mooddaa. 
* Arrad waa dan, uskagse waa doqonimo. 
* Arrin aan sidii futo riyaad hadaan la feydin, ma fayoobaato.
* Atoorku intiisuu guun ku yahay.
* Awr awr wado iyo nin naagi waddi midna kaama leexdaan. 
* Awr kala guurtay uurar kala guurey baa ka xun. 
* Awrba awrka ka horreeya ayuu saan qaadkiisa leeyahay. 
* Ayax teg eelna reeb
Cayn (Waqooyibari)

Cayn waa carro ku taala darafyada dhinaca galbeed ee Carro Ciideed, waxayna ahayd xarunta ee Darawiish ee  ugu horaysay. Magaalada ugu weyn ee Cayn waa Buuhoodle, magaalo ka mid ah gobol ku yaala Waqooyibari., taasi oo 90 mile bari  xigta magaalada Burco ee  gobolka Togdheer.

Baro taariikhda degmada goljano ee gobolka cayn

=Sharaxaad Kooban=

Gobolka Cayn wuxuu ka kooban yahay 3, Degmooyin Kuwaasi oo kala ah:

* Buuhoodle oo caasimada ah
* Widhwidh
* GOLJANO

= Tixraac =
Xabiib Sharaabi

**Xabiib Sharaabi** waa Fanaan, caan ka ah, dalka Soomaaliya ama guud ahaan dadka soomaaliyeed oo dhan.Fanaanka oo aad loogu yaqaano heesaha macaan ee Banaadiriga iyo weliba kooxda iftin. Sharaabi maanta waxa uu ku nool yahay dalka Sweden, meel u dhow caasimada Stockholm, asiga oo xaaladiisa ay aad u degentahay. sharaabi markiisa hore wuxuu ku noolaa magaalada Toronto ee dalka Canada, laakiin waxaa aad aga helay dalka Swedan. Sharaabi waxoo aad aga heli jiray Tiyaatarka Qaranka. asiga oo wali xiiseenaayo, in oo mar wadankii oo ku laabto, si oo heestii uugu danbeesay ka qaado, laakin rajadaas ee aad u yartahay, madaama oo wadanka dagaalo ka jiro wali. Sharaabi waxuu soo saari rabaa albumo cusub, inta uu joogo Yurub.
sharaabi heeso badan oo macaan ayuu sameeyay, laakiin heesta ugu caansan waa 
* salaama
* Saan Miyaa

Sidoo kale heesaha fanaankan waxaad ka heli kartaa web-ka Maalmo oo webka keedka heesaha somaliyeed
Miraha Mucjisada

**Miraha Mucjisada** ama (Berry Mucjiso) waxoo ka baxaa, galbeedka Afrika, waa Miro marka aa cunto, macaan aad ah kaaga dhigaayo, Liin dhanaanta ama waxa dhanaanka ah. Miraha naftirkiisa, ayaa sida sokorta u dhadhamaayo, miraha waxoo dhaxda ku leeyahay, Hilibkii miraha, marka aa cuntid neh, waxyaabaha dhadhamka ah, ee carabkaaga ku dhagaayaan, markaas neh, waxa dhanaanka ah, ee kuu noqonaayaan wax macaan ah ilaa 15–60daqiiqo.
Miro

**Miro** sidoo kale loo yaqaano **Midho** (  ) waa maxsuulka taranka geedka. Midhuhu waxay ka samaysmaan marka bacariminta ubaxu dhaco, waxaana badhtanka ku jira lafta tafiiranka dhirta. 

Midhuhu waa cunto la cuni karo. Miraha badankooda waxay dhexda
kuleeyihiin hilib macaan oo lacuni karo.

Midhuhu weey kala duwan yihiin, qaarkood waa sun aanu xayawaanku cuni karin, qaar kale aad ayay u macaan yihiin oo bini aadanka iyo noolaha kale ayaa quuta.
Luuqad ahaan midhaha waxaa loo yaqaan kuwa hilibka haragga ama maqaarka hoostiisa ku leh, kana sii hooseeyaan miro (dib loo abuuri karo) sida: tufaaxa, cambaha, liinta, canabka seeytuunka iyo kuwa la midka ah. Dhinaca kale, waxaa jira midho (dalag)kale oo aan loo aqoon midho sida: digirta, galeeyda, masagada, bariiska iyo kuwa la midka ah. 
Midhuhu, sida badan waxaa eey ka sameeysmaan wax ka badan hal ubax oo isu tagay (bacrimay). Ka dib bacrimintaas, midhuhu waxaa uu ka abuurbaa hal ubax si midhuhu uga helo nafaqo joogto ah geedka uu ka abuurmayo. Midhahaas marka uu bilaabmo koritaankiisa, waxaa uu yeeshaa harag ama maqaar si hilibkii gudaha uGu abuurmo ugana xafidmo ciida iyo cayayaanka. Ka dib waxaa uu maraa koritaan badan sida: cagaar aan la cuni Karin iyo inuu weeynaado oo ka dibna bislaado. 

## Miraha beerta Ceeden.
Ilaahay baa miro abuuray.
Aadan iyo Xaawa waxay ku noolaayeen beertii Ceeden. Taasi meel qurux badan bay ahayd oo waxaa ku yaallay webi iyo geedo miro leh iyo xayawaan kala duwan baa ku noolaa. Ilaahay Aadan wuu ka mamnuucay inuu cuno geedka aqoonta wanaagga iyo xumaanta.  Ilaahay wuxuu ku yiri geedaha mid ka mid ah waxba ha ka cunina.
Cirbadii dhimashada

**Cirbadii dhimashada** waa nooc ka mid ah bahda Dabaqaroofka kaas oo ah kan ugu sunta badan aduunka.
haddii oo ku qaniino, ama cirbada kugu mudo, xanuunka dartiis aa ku dhimaneesaa.
Jiis neh woo kaa dhigaa, nervaha dhan oo istaajinaa. Koma neh woo kuu diraa. daqiiqado gudahood ayaa ku dhiman kartaa. Bahalkaan waxaa ku arki kartaa woqooyiga afrika meelaha sahaarada ah, iyo bariga Dhexe. wadamada oo uugu badan yahay, waxaa ka mid ah. wadamada Soomaaliya, Aljeeriya, Tchad, Masar, Itoobiya, Libya, Mali, Niger, Suudaan, Tuniisiya, Ciraaq, Israaiil,Falastiin Urdun, Kuwayt, Lubnaan, Cumaan, Iiraan, Bakistaan, Qatar, Sacuudi Carabiya, Suuriya, Turki, Imaaraatka Carabta, iyo Yemen.
(magaca Cirbada dhimashada, waa magac aa ku qiyaasay) haddii aa bahalkaan dabaqaroofka ah, magac dheeraad uu leeyahay, waa bedeli kartaa.Yaasiin lagama gaare aa u maleenaa, dabaqaroofyada sunta ah waxee ku badanyihiin oo aan ku arkay degmada Daynile
Gobolka Bariga-waqooyi (Kiinya)

**gobolka bariga-waqooyi** (( North Eastern Province))waa gobol kamida wadanka Kiinya, dhamaan dadka kunoolina waa somali.laakiin kama tirsana wadanka Soomaaliya. Waa gobol kamida wadanka kiinya. gobolkan waxa uu wadanka kenya lagu daray, xiligii gumaysiga waxa jirtay in dhamaan dadka kunool gobolkaas laga qaaday cod bixin, cod bixintaas oo dhamaan ay ku raacaeen ama ay ku dooneen dhamaantood, in ay ku biiraan wadanka Soomaaliya, maadama ay yihiin somali lakin taasi madhicin, kadib markii xoog lagu qasbay wadnkaas, waxa dhacday in gumaystihii ingiriisku uu si qasaba u raaciyao dawlada kenya. Dadka kunool gobolka dhamaantood waa somali badankooduna waxay ka soo jeedan somali galbeed iyo jubbaland tiradooduna waxa ay dhantahay.1.762370 tirada ama masaxada uu ku fadhiyo gobolka bariga-waqooyi waa 126.186, gobolku waxa uu ka koobanyahay deegaamo magaalooyinka ugu waawaynina waa ama waxay kala yihin

## magaalooyinka ugu waawayn gobolk
* wajeer
* ceel waaq
* mandheera
* gaarisa
* Lafey

## gaarisa
gaarisa waa caasimda gobolka bariga-waqooyi ee wadanka kiinya, waana magaalda ugu wayn gobolkaas waxa ay leedahay ama katirsan degmooyin iyo xaafado badan oo ay kamidyihiin
borofes
buulo sheekh
buulo bundhe
Gaarisa

**Gaarisa**, waa magaalo ku taalo, dalka kiinya ee gobolka Woqooyi bari.
Magaalada, waxaa degen qabiilada ogaadeen iyo mareexaan, dad qiyaastiisu gaareyso ilaa 200,000. Gaarisa waxaa dhaxmaro wabi dheer oo lagu magacaabo wabitana.

## Dhaqaalaha
Wax soosaarka magaalada gaarris, dhinaca Beeraha iyo Xoolaha ayaa dadka Soomaalida ee Degmadaasi degan si wanaagsan ugama faa'iidaysan jirin waxaayna u beec geyn jireen waxsoo saarka xagga Beeraha iyo Xoolaha Wadanka Kiinya Goboladiisa kale ee uu ka koobanyahay, dadkaasi oo lacag adag ku iibsan jiray inta aay dibadda u iibgeeyaan.

1991 wixii ka dambeeyay soomaali fara badan ayaa ka soo hayaantay dhulkoodii soomaaliya kadib markii halkaasi aay ka dhaceen dagaalo sakeeyo, kuwaasi oo ilbaxnimo badan iyo ganacsi kala duwan baray soomaalida ku dhaqan Gobalka waqooyi Barri, gaar ahaan Degmada Gaarris oo aay ku yaalaan 3 xero oo ku xaraysan Qaxooti fara badan oo dhulkoodii ka doo tagay.

dabayaaqadii sanadkii 2006-da, waxaa gobalka waqooyi bari ee Kiinya ka bilaawday Ganacsiga wax soosaarka Beeraha oo dibadda loo beec geeyo, sida Muuska, Cambaha, Babayga, liin Balbeelmada iwm. taas oo ilbaxnimo iyo ganacsi weyn u abuurtay soomaalida Kiinya.

Soomaalida waxaa caado u ah in aay isku daydaan haddii aay arkaan ganacsi cusub oo aayna horey u arag, taas oo caqab ku noqoto kor u socodkii waxqabadkooda hadda dad badan ayaa ku biiray, dadka soomaalida oo aad u fara badan lagana yaabo in aay beecsharadooda hoos u dhogto

Dadka Dego: Magaalada Gaarisa soomaali ayaa kunool.

## Tixraacyada
Wajeer

**Wajeer** waa magaalo ku taalo gobolka waxaana iska leh qabiilka Ajuuranwaxaa ugu badan lafta walmage iyo waqleWoqooyi Bari ee dalka Kenya, sidoo kale waxay magaalada caasimad u tahay Kawntiga Wajeer iyo degmada Bariga Wajeer. Magaalada waxayna ka mid tahay dhulalka ay Soomalida dagto oo ka tirsan dalka Kiinya.
Magaalada waxaa deggan dad gaaraayo, in ka badan 32,207 qof.
Magaalada Wajeer waxa deggan Islam’s leh qabiilka Ajuuran,oo ah .

Magaaladaan waxa ka dhacay meel u dhaw xasuuq daran oo dad badan oo Soomaali ah lagu laayay waliba si naxariis daro xasuuqaas wuxuu dhacay 1984 meesha xasuuqa ka dhacay oo lagu magacaabo waagala ayaa 15 km (9 mi) ka xigta dhanka galbeed magaalada Wajeer.
Wajeer waa magaaladii ugu horreysay gobolka Waqoyi Bari ee noqoto magaalo. Waa magaalo aad u qurxoon, waana magaalada ugu ballaaran gobolka Waqooyi Bari. Magaalada waxaa deggan beel ka mid ah beelaha samaale oo gardheere. Samaale gaar ahaan waxa deggan dagoodiye. Waxay magaalada mataano la tahay Mandheere oo iyadana ay degganyihiin mid ka mid ah beelaha Gardheere Samaale wa Garre. 

 beenlow
Magaalada ma waxaa dagan dagoodi kaligiis mise karanlaa dagan kir
Dafo

**Dafo** waa shimbir weyn, oo samada ku duulo. Shimbirtaan, waxey cuntaa, hilibka xayawaanka. Dafada waxaa lagu yaqaannaa, in ay inta si aayar ah ugu soo dhawaata dhulka ay dabadeed si xoog ah ku dafto ugaarteeda (badanaa jiir ama hilib).Sawirka waa khalad Dafo ma aha.

* Lessons From the Birds of the Heavens
OGAAL

Waa wargeys madaxbannaan oo ka soo baxa Magaalada Hargeysa. Wargeyska waxa la aasaasay sannadkii 2005. Wargeyska waxa uu ka qoraa barnaamijyo badan oo xiise leh kuwaas oo ay ka mid yihiin

** Bugaag (Sheeko)
*** ROGE (Buug Sheeko xiise badan
*** Maanafaay (Sheeko Jacayl Xiise badan)
*** Saamayntii Dagaalkii Qaboobaa ee Adduunka (21 Century)
***

** Barnaamijyo
*** Saymaha Kursiga
*** Xiddigiska
*** Caafimaadka
*** Madasha Wargeyska (Madadaallo iyo Dhacdooyinka)
*** Mareegaha Taxan
*** Haweenka (Todobaadle Gorfeeya Arrimaha Haweenka)

iyo Qaar kaloo badan

## Eeg waliba
*Ogaal News website