Dhaqan Soomaali

::*Kani waa maqaal ku saabsan dhaqanka Soomaalida. Qoraalo kale fiiri [[dhaqan]] iyo [[Dhaqanka Soomaaliya]].


*'Dhaqanka Soomaalida*' (; ) waa hab nololeedka iyo nidaamka [[dhaqan]] ee dadka [[Soomaali]]da ah; taasi ooy ka mid tahay [[Af Soomaali|luuqada]], [[Cunto Soomaali|cuntada]], [[suugaan]]ta, [[Fanka Soomaalida|fanka]], farshaxanta, habaynta iyo soo bandhiga [[hees|heesaha Soomaalida]], [[ruwaayad]]aha, [[majaajilo]]oyinka u dhaqanka ah [[dadka Soomaalida]] ah meelkasta ooy joogaan, gaar ahaan inta ku dhaqan [[Bariga Afrika]].
Guud ahaan, dhaqanka Soomaalidu waa haybada iyo sharafta u gaarka ah bulsho weynta [[Soomaali]]da meel kastooy caalamka kaga dhaqan yihiin. Sidoo kale, dadka ku hadla [[Af Soomaali]]ga waxay leeyihiin [[fan iyo suugaan]] aad u heersareeya, qani ku ah aqoon iyo xirfad qoto dheer. In kastoo fanka maanta jira yahay mid aad u da' yar wuxuu leeyahay waaxyo iyo noocyo aad u badan. Kuwaasi waxaa ka mid ah [[qaaci|heesaha qaaciga]], [[qaraami]]ga, heesaha jaaska, [[ruwaayad]]aha, [[majaajilo]]yinka, [[filim]]aanta, bandhigyada fanka, qoob-ka-ciyaarka iyo guud ahaan madadaalada ku baxda luuqada [[Soomaaliga]].

Dhaqanka Soomaalidu waa mid soo jireen ahaa kaasi oo jiilal badan iska dhaxleen. Sida taariikhyahanadu sheegeen wuxuu asal ahaan ka sameeysmay nolosha maalinle iyo xidhiidhka bulshada Soomaalidu la sameeysay bulshooyinka jaarka ah (deriska) iyo cilaaqaadka ganacsi iyo waxbarasho ee deegaanada fogfog. Sidoo kale dhaqanka Soomaalidu wuxuu in badan ku salaysan yahay diinta [[Islaam]]ka oo dadka Soomaalida intooda u badan aaminsan yihiin.

=Sharaxaad=
==Hordhac==

Dhaqanka Soomaalidu waa mid soo jireen ahaa mudo aad u dheer, kaasi oo saameyn badan ku leedahay [[bad|dadka baxaarida]] ah ee iskaga gooshi jirtey deegaano badan. Tusaale ahaan, [[Cunto Soomaali]]du waxay salka ku heeysaa meelo badan oo caalamka ah; waxaana ku jira noocyo badan oo laga keenay wadanada jaarka ah sida [[Carab]]ta, [[Bariga Dhexe]] iyo meelo kale oo [[Aasiya]] ah.

==Habka Fanka==

Sida caalamka qiray, dhaqanka Soomaalidu wuxuu qani ku yahay fanka iyo suugaanta. Samayska midhaha fanka ayaa ah mid aad u cajiib badan. Waxaanu fanku inta badan ka turjumaa nolosha iyo Waayaha Bulshada. Dhinaca kale heesaha Af Soomaaligu waa kuwo ka duwan caalamka dhan. Aslakooda waxay heesuhu u dhacaan hab *jiidjiid* isku xidhan ah. Dadka [[qurbe|ajaanib]]ka ah marka ugu horeeysa maqla heeso Soomaaliga waxay ku khaldaan kuwa [[Itoobiya]], [[Suudaan]] ama [[Carab]]ta, laakiin Waxaa markaaba lagu garan karaa laxanka iyo habka ay u dhacayso heesta. Heesaha Waxaa sameeya dhowr nooc oo dad ah, kuwaasi waxaa ka mid ah [[abwaan]]ka, [[laxan]]miistaha, [[fanaan]]ka.

Inta ugu badan heesaha waxaa loo garaacaa qalab kala duwan, sida [[kaban]]ka, [[durbaan]]ka, [[turunbo|turunbada]]. Laakiin wakhtiyadan dambe waxaa inta badan caan ah [[biyaano]]da. 

Si kastaba ha ahaate, deegaanada Koonfurta Soomaaliya iyo meelaha u dhow xeebaha waxaa caan ka ah noocyo kale oo heeso Soomaali ah. Kuwaasi Waxaa ka mida:

*Qalabka la tumo: *narso, mokhoddon iyo masoondhe* (durbaan aad u wayn), *reeme, jabbu iyi yoome* (durbaano yaryar); 
*Qalabka la afuufo: *malkad iyi siinbaar*, *sumaari*, *fuugwo* *buun, muufe iyo gees-goodir*; 
*Qalab shanqadha: *shagal* (qalab biro la isku garaacayo), *shanbaal* (alwaax la tumayo), *shunuuf*, *tenegyo*, 
*Noocyo kale: *shareero*, *kinaandha*, *madhuube*, iyo *seese*.

=Taariikh=

Guud ahaan heesaha aan maanta naqaano ee [[Af Soomaali]]ga lagu qaado waxay soo bilaabmeen 1930meeyihii. Taas macnaheedu ma ahan in dadka Soomaalida heesta aqoonin wixii ka horeeyay 1930kii, laakiin Waxaa wakhtigan bilaabmey heesaha leh [[muusig]]a, [[kaban]]ka, [[durmaan]]ka, [[turunbo|turunbada]] iyo wixii la mid ah. 

Heesaha la qaadi jiray ka soo biloow 1930meeyihii ilaa laga soo gaadho 1970kii waxaa sida guud loo yaqaanaa [[qaraami]], halka kuwa wakhtiyadii 70aadki ka dambeyay isla markaana kaban loo garaacayo loo yaqaano [[qaaci]].

=Noocyada=
Fanka Soomaalida waxaa ku jira noocyo badan, kuwaasi waxaa ugu caansan: [[qaraami]]ga, [[qaaci]]ga, jaaska, saarka, ruwaayada, majaajilada, filimaanta iyo wixii la halmaala.
Waxa hubaal ah in qofkasta ku khalkhalayo farqiga qaaci iyo qaraami. Qaacigu waa nooc ka mid ah heesaha kuwaasi oo la qaado ayadoo ([[fanaan]]ku) fadhiyo, loo garaaco sida badan [[kaban]] iyo sacab kali ah, laakiin qaarkood lagu daro [[durmaan]] ama [[narso]] iyo [[turunbo]]. Si taasi ka duwan, qaraamiga Waxaa la garaacaya noocyo badan oo qalabka muusig ah, fanaaniintu way taagan yihiin ciyaarayaan (isruxayaan) ama way fadhiyaan.

==Qaaciga==

Qaacigu waa nooc ka mid ah [[hees|heesaha Soomaalida]] taasi oo leh dhandhan ka duwan noocyada kale ee [[Suugaan]]ta. Qaacigu waa hees caadi ah oo loo tumayo [[kaban]] ama [[gitaar]], [[durbaan]] iyo [[sacab]] kali ah. Mararka qaar waxaa [[muusig]]a qaaciga lagu daraa [[turunbo]]. Heesaha qaacigu waa kuwo degan, dhandhan fiican leh, oo inta ugu badan si sahlan loo sameeyo.

Fanka Soomaalida waxaa in badan ku jira heeso qaaci ah oo la sameeyay wakhtiyo la baashaalayo.

===Heesaha Qaaciga Caanka===
Heesaha hoos ku xusan waa kuwo dhowr jeer oo kala duwan la qaaday. Waxaa laga yaaba inaad aragtey heesta oo leh muusig ama la soo cusboonaysiiyay. Kuwa aan halkan ku soo bandhigay waa nooc qaaci ah.
**Maandeeq iyo Daa'uud, heesta Daalo 
**[http://masuul.com/hees/a/ahmed-mooge-liibaan_waayaha-aduun.html Axmed Mooge, Waayaha Aduunka]

**Heesta Kabuldheh  wada qaadan Hibo Nuura iyo Saalax Qaasim

=Muuqaal=
Kuwani waa sawiro muujinaya qaabka iyo nidaamka dhaqanka Soomaalida.

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Schild TMnr 2416-234.jpg
File:Somali aqal.jpg
File:Somali Culture.jpg
File:Somali in osmanya.png
File:Somali man Myrrh tree.jpg
File:Tamburo Piatto - Somalia.jpg
File:Bouclier circulaire-Somalie-Musée barrois.jpg
File:Museo antropologico, sezione africa, somalia italiana, capanna.JPG
File:Guntiino1.JPG
File:Dabqaad.jpg
File:Brooklyn Museum 2004.76.6 Pedestal Bowl with Handle Karbun.jpg
File:Brooklyn Museum 2002.31.14 Spoon.jpg


=Qoraalo La Xidhiidha=
*Heeso Soomaali
*gitaar
*turunbo
*narso
*durbaan
*biyaano
*gabay
*hees
*laxan
*muusiga
*qaaci
*qaraami
=Sawiro=
*Fiirogaar: halkan laguma soo bandhigayo dhamaan fanaaniinta, sawiraantani waa qaar ka mid ah bulshada fanka Soomaalida*


File:Hibo Nuura.jpg|Hibo Nuura
File:Cabdi-Tahliil.jpg|Tahliil

File:Xasan.jpg|Xasan Aaden Samatar
File:Falisahd4.png|Falis
File:Saadoaliw1.jpg|Saado Cali Warsame
File:Aar maanta.jpg|Aar Maanta



=Cadaymo=
*
*Ministry of Information and National Guidance, Mogadishu, Somalia (1974). Somali Culture and Folklore
*Mukhtar, Mohamed Haji (2003) Historical Dictionary of Somalia. Scarecrow Press.  ISBN 0-8108-4344-7 
*Puchowski, Douglas (2013). The Concise Garland Encyclopedia of World Music, Volume 1. Routledge, ISBN 9781136095702   

=Linkiyo Banaanka=

* Bclub19
* Markacadey 
* Somali Music
* Interview About Somali Music
* Sawiraan Kabanka Soomaalida iyo Masa 
* Oud Cafe
* shanqadha kabanka

=Tixraac=