open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turki

**Shacabka turkiga** ama **Turki** (), waa Qoowmiyad ugu horaysay dagaan ahaan Turkiga, waana dhulkii ay ka dhisnayd Cusmaaniyiinta halkaasoo ay ku yiileen xarumaha; taasoo ay ku sugnayd wax badan.
Turkiga ama Turki (Turki: Türkler), oo sidoo kale loo yaqaano Turki Turki (Turki: Anadolu Türkleri), waa koox qabiil oo Turkiga ah iyo qurba-joogta inta badan ku nool Turkiga iyo ku hadlida Turkiga, luqada ugu badan ee Turkiga ah. Waxay yihiin qowmiyadaha ugu weyn ee Turkiga ah, iyo sidoo kale faraca qowmiyadeed ee ugu weyn ee luuqadaha Turkiga ah. Qowmiyadaha tirada yar ee Turkiga ah waxay ka jiraan dhulalkii hore ee Boqortooyada Ciraaq. Intaa waxaa dheer, qurba-joogta Turkiga ayaa la aasaasay hijrada casriga ah, gaar ahaan Galbeedka Yurub.

Turki ayaa ka yimid Bartamaha Aasiya oo degay aagagga Anatoliya ee qarnigii 11aad iyada oo loo marey qabsashadii Seljuk Turks, oo la barbar dhigi jiray dadka reer Aasiya. Gobalkaasi wuxuu bilaabay inuu wax ka beddelo mid ka mid ah Giriigga Giriiga ah ee muslimiinta Turkiga ah. Intaas ka dib, Boqortooyada Aasiya waxay u timid inay maamusho badmaaxyada Balkans, Cawadheer, Bariga Dhexe (oo laga reebo Iran), iyo Waqooyiga Afrika intii ay socdeen qarniyo dhawr ah, oo leh ciidan sare iyo ciidan. Boqortooyada waxay sii jirtey ilaa dhammaadkii dagaalkii koowaad ee aduunka, markii ay ka adkaadeen malleeyshiyadii oo ay qaybsadeen. Ka dib dagaalkii Turkiga ee guulaystay ee ku dhamaaday dhaqdhaqaaqii qaran ee Turkiga ee ka soo dagay dhulalkii ugu badnaa ee dhulalkaas, dhaqdhaqaaqa wuxuu suldaanka salka ku dhuftay 1-dii Nofembar 1922kii, wuxuuna ku dhawaaqay Jamhuuriyadda Turkiga 29-kii Oktoobar, 1923-kii. waxay ahaayeen Muslimiin iyo dhammaan Muslimiintii Muslimiintu waxay ahaayeen Turks, laakiin ilaa 1923-kii, inta badan dadka ku nool xudduudaha Turkiga cusub waxay aqoonsadeen Turki.

Qodobka 66aad ee Dastuurka Turkiga wuxuu ku qeexayaa "Turk" sida "qof kasta oo ku xidhan dowlad Turki ah iyada oo loo marayo dammaanadda muwaadinimada"; Sidaa darteed, isticmaalka sharciga ah ee ereyga "Turkiga" sida muwaadin Turkiga ah wuxuu ka duwan yahay qeexidda qowmiyadaha. Si kastaba ha noqotee, inta badan dadka Turkiga ah ayaa ah qowmiyadda Turkiga waxaana lagu qiyaasay 70-75 boqolkiiba.

https://www.worldatlas.com/articles/is-turkey-in-europe-or-asia.html.:•

=Tix=
Qaaradaha

## Qaaradaha uu aduunka ka koobanyahay

* Dunida  8.13 Billion Kofinka

* Ameerikada waqooyi 368 Milyan
* Afrika 1.3 Bilyan
* Yurub 747 Milyan
* Aasiya 4.6 Bilyan
* Ameerikada koonfureed 653 Milyan
* Antiarktis
* Ooshiyaaniya
* Austareeliya
* Ahmed naaji baladweyne 67000
Sido kale wadamada qarbaa manhajkoda waxabarashada ku jirtaa in ay **Raashiya** ama Ruushka qaarad tahay.
Wabiga Shabeelle

**Wabiga Shabeelle** (; ) waa webi ka soo bilaabma deegaanada sare ee Itoobiya ee goobaha Ogadenia, kaasi oo dhexmara koonfurbari wadanka Soomaaliya ilaa uu ka gaadho badda Soomaaliyeed oo uu ku dhamaado. 

Webiga shabeelle waxaa dhinaca waqooyi bari ka xigtaa Baaraxa Addun. Waxaana webiga shabeelle dhinaca koonfur galbeed ka xigtaa Baaraxa Bay-Bakool.

## Dulxaadis
Intaas waxaa dheer in webigani ka soo burqada dhulka sare  buuraleyda wadanka itoobiya isagoo soo aadka koofur bari soomaaliya,aa wabiga ugu dheer dalka Soomaaliya wuxuuna dhaxmaraa gobolada Hiiraan Shabeellaha Hoose iyo Shabeellaha Dhexe. Dhulalka uu maro waxay caan ku yihiin dhulbeereedka.

## Magaalo
Webiga Shabeelle dhererkiisu wuxuu gaaraa ilaa 1500 km. Wuxuuna maraa magaalooyin farabadan oo dalka Soomaaliya kamid ah.
* Beledweyn
* Buulo burte
* Jowhar
* Balcad
* Mahadaay
* Afgooye
* Sablaale
* Qoryooley
* Bariire 
* Awdheegle
* Mubaarak
* Janaale

## Sidoo kale eeg
* Webiga Jubba
Jabaan

**Jabaan** (Af-Jabaan:日本: Nihon ama Nibon magaceeda oo dhameestiran:日本国 :Nibon-koku ama Nihon-koku, waa wadan jasiirado ka sameesan, oo ku yaalo Badweynta Baasifik ee qaarada Aasiya. Wadankaan waxoo daris la yahay Badda Jabaan, Shiinaha, Koonfur Kuuriya, Waqooyiga Kuuriya iyo Ruushka Dadka tiriskii laga qaaday jabaan 1920kii, waxee eheed 55 miliyan oo qoys, sanadka marka oo ahaa 2019 neh waxaa degenaa 126,961,321 oo qoys.

Jabaan waxee ka koobantahay 6,852 jasiiradoo, affarta ugu waa weyn oo boqolkiiba todobaatan daboolo dhulka jabaan waa Honshu, Hokkaido, Kyushu iyo Shikoku. Jabaaniiska waxee iskuugu wacaan (Nihon), luqadooda neh waxee dhahaan (Nihongo). Magaca Nibon micnaheeda waa jabaan laakiin waxee u adeegsadaan, lacagaha, bashqadaha iyo cayaaraha caalamka iyo wax la mid ah. Jabaan waxaa loo micneeyaa wadanka qoraxda ka soo baxdo, 日 (qorax) 本 (soo bax), markii hore jabaan waxaa loogu yeeri jiray magacyo badan, gaar ahaan wadanka ee taariikhda isla leeyihiin ee Shiinaha, waxee jabaan ugu yeeri jireen (yamato 大和). Erayga qorax ka soo baxa waxoo asal ahaan ka imaaday shiinaha, sababtoo ah jabaan waxee ka xigtaa dhinaca bariga markii la fiiriyo qaarad aasiya.
Ereyga Japan ee Japan waa 日本, oo lagu magacaabo Nihon ama Nippon iyo macno ahaan waxa loola jeedaa "asalka qorraxda". Nichi dabeecadda (CH) macnaheedu waa "qorax" ama "maalin"; saldhigga macnihiisu waa "saldhig" ama "asal". Sidaas daraadeed macneheedu waa "asalka qorraxda" waana ilaha caanka ah ee reer galbeedka caanka ah.

Rikoodhkii ugu horreeyay ee magaca Nihon wuxuu ka muuqdaa taariikhda Shiinaha ee taariikhda ah ee hannaanka Tang, Book of Old Tang. Dhamaadkii qarnigii toddobaad, wafdi ka yimid Japan ayaa codsaday in Nihon loo isticmaalo magaca dalkooda. Magacani waxaa laga yaabaa in uu asal ahaan ka soo jeedo warqad loo diray 607 waxaana lagu diiwaan geliyay taariikhda rasmiga ah ee Suudiiste. Prince Shōtoku, Regent of Japan, ayaa u diray ergeyga Shiinaha warqad kaas oo uu ugu yeeray "Boqortooyada Dhulka ee Qorraxdu kacdo" (日 出处 天子). Farriinta ayaa yiri: "Halkan, waxaan ahay, Boqortooyada waddanka qorraxdu soo baxdo, u dir warqad si aad u aragto Boqortooyada dalka ee qorraxdu u eg tahay. 

## Internationale Minatory Fund(I.M.F.:;)
5.19%
.

Dalka Japan waxa uu caan ku yahay dhaqamo qani ah iyo farshaxan dhaqameed. Intaa kaliya maaha, ee Japan waxay magac u yeelatay inay ka mid tahay dalalka ugu marti-gelinta iyo soo dhawaynta badan adduunka.

Waxaas oo dhan, wax la yaab leh maaha in Japan ay ka dhigto waddadeeda meelaha riyooyinka ee dadka intooda badan. Naftaada u fiirso oo ku billow taariikhda qani ah ee Dhulka Qorraxda Soo Baxa xaqiiqooyinkan Japan.

WAR DEG DEG AH
XAQIIQOOYINKA MUHIIMKA AH
XAQIIQOOYIN XIISO BADAN
01 Laga bilaabo 2019, Japan waxay leedahay dad lagu qiyaaso 126,150,000.
02 Jasiiradaha Japan ka kooban yahay waxay ka kooban yihiin 6,852 jasiiradood.
03 Bedka Japan waxa uu ku fadhiyaa 375,000 kiiloo mitir oo laba jibbaaran.
04Japan waa dalka 11-aad ee ugu dadka badan aduunka
05Dalka Japan wuxuu u qaybsan yahay wadar ahaan 47 maamul goboleed oo loo qaybiyay 8 gobol.::. By Ali Dheere.::.!!

## Waddanamha Jabaan

* : 251,000+;

*  129,000,000+++;
GSM

**Habka Isgaarsiinta Caalamiga ee teleefonada gacanta** (Af-Ingiriis **Global System for Mobile Communication** markii la soo gaabiyo GSM (Soo gaabintiisa asalka ah: Groupe Spécial Mobile) waa farsamo iyo shuruuc la dejiyay taasoo sababtay in telefoonada gacanta ee caalamka ee isu soo dhawaadaan oo ay sahlaan in horumarintooda lagawada qaybqaato.

Magaca GSM waa magac loo bixiyey koox la dhisay sanadka markii uu ahaa 1982 looguna talagalay in ay sameyo shuruuc (standard) midaysan, oo noqda mid wada mideeysa dhamaan isgaarsiinta teleefonada gacanta ee qaarada yurub lana siiyo fursad ay wadamada kale kaga faa'ideystaan. Sistamkaasna waxaa loo qorsheeyay in uu ku shakheeyo hirarka 900 MHz.
Isticmaalka teleefonada gacanta waa teknoolojiyada isgaarsiinta uu horemarkeeda aad u socdo dadka dunida ku nool waxaa ka isticmaala inku dhow **30%** (Diseembar 2006) taasoo u dhiganta labo miliyardi oo qof waxaana lagu isticmaalaa 212 dowladood iyo dhullal dowlad raacsan http://www.gsmworld.com/about/index.shtml http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=109&STORY=/www/story/06-13-2006/0004379206&EDATE=..

GSM:ka wuxuu kaga duwanyahay teleefonadii gacanta ee ka horeeyay dhinaca siinyaaleyta (signaling) iyo kanaalada codka oo ah kuwo dhigitaal ah, taasoo keentay in loo aqoonsado jiilkii labaan (**2G**, Second Generation) ee sigaarsiinta teleefonada gacanta.

Helitaanka teleefonada gacanta ku salaysan GSM:ka laga helikaro meelo aad u badan ayaa waxay abuurtay awooda ay shirikadaha teleefonada gacanta (GSM) ay u martigelinkaraan macaamiisha shirikadahakale ee ka jira meelaha ama wadamada aysan shirkadooda ka shaqeynin. Iyadoo la'isticmaalayo farsamada loo yaqaano ***roaming*** oo ka timid ereyga ingiriiska ee ***roam*** oo uu macnahiisu yahay socsocod aanan la qorsheysanin.

### Tusaale Martigelis (Roaming)
Bilaha

:*Kani waa maqaal ku saabsan [[Bil|Bilaha Sanadaha]]. Qoraal ku saabsan bisha fadlan fiiri [[dayax]]. Isticmaalo kale oo ku saabsan bilaha fiiri [[Bil]]*.

**Bil** (astaan: ), weedh **Bilo** ama **Billo** Wadar **bilood** (Ingiriis: month; Carabi: شهر) waa tiro wakhti ah lagu qiyaaso wareega dayaxa, sidoo kale loo isticmaalo xisaabinta wakhtiga sanadka. Sida ku xusan helitaanka culimada sayniska iyo cilmi falaga wareega saxda ah ee hal bil waa 29.53 maalmood oo u dhiganta hal wareeg oo dayaxu ku sameeyay meeraha dhulka.

## Bilaha afka Soomaaliga

Sanadka miilaadiyada wuxuu ka koobanyahay 12 bilood. Magacyada bilahaas afka soomaaliga waxaa loo qoraa sida hoos ku qoran.

## Magacyada Bilaha

* Janaayo 	**Todob**
* Febraayo 	 **Xeys**
* Maarso 	**Diraac**
* Abriil 	 **Seermoweydo**
* Maajo 	Candhoqoys
* Juun 	Gu' yar
* Luuliyo 	 Xagaa-cadde
* Agoosto 	 Xagaa-madoobe
* Sebteembar 	 Karan
* Oktoobar 	 Dambarsame
* Nofeembar 	Deyr-halalood
* Diseembar 	 Dallaalo

## Jadwalka Bilaha

* Hijri

## Tixraac
Janaayo

* Sanadka Miilaadiga bishiisa koowaad. Bisha janaayo waxay ka koobantahay 31 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Jan**.

*27 Janaayo - Maalinta Xusuusta Holocaust ee Caalamiga
Febraayo

* Sanadka miilaadiga bishiisa labaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Janaayo iyo Maarso . Bisha Febraayo waxay ka koobnaan kartaa 28 ama 29 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **feb**. Afartii sanaba mar ayey noqotaa 29 maalmood.

** 21 Fabraayo: Maalinta Caalamiga ah ee Afka Hooyo
Maarso

**Maarso** () waa sanadka miilaadiga bishiisa sedexaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Febraayo iyo Abriil. Bisha Maarso waxay ka koobantahay 31 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Mar**.
Abriil

* Sanadka miilaadiga bishiisa afraad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Maarso iyo Maajo. Bisha Abriil waxay ka koobantahay 30 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Abr**.
Maajo

Sanadka miilaadiga bishiisa shanaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Abriil iyo Juun. Bisha May waxay ka koobantahay 31 maalmood.
Cadale

**Adale** (Soomaali: Cadale ; Talyaani: Cadalei ama Itala ), sidoo kale loo yaqaan Cadaley , waa magaalo xeebeed ku taal koonfurta gobolka Shabeellaha Dhexe (Shabeelaha Dhexe) ee Soomaaliya
.
## Taariikhda
Cadale waxa lagu sheegay Periplus of the Erythraean Sea , oo uu qoray qoraa magaciisa la qariyay oo noolaa qarnigii koobaad ee miilaadiyada markii Masar ay qabsadeen Roomaanku. Cadale wuxuu markaas ka soo muuqday warbixintii Ibnu Batuuta iyo sahamiyayaashii kale ee Andulus. Markii ganacsiga Bariga Afrika, Carabta iyo Hindiya uu sare u kacay sannadihii 1700-1800-aadkii, Cadale waxay soohdinaysay 10-mayl-badeed ee Xeebta Banaadir oo ay sheegan jireen saldanada Cumaan ee Zanzibar. Marka laga reebo 5 mayl-badeed oo Warsheekh u jirta, xariijinta inteeda kale waxaa ka mid ahaa Muqdisho, Marka, Baraawe, iyo Kismaayo - ilaa Zanzibaar. Burburkii dambe ee qalcadda Filonardi waxa kale oo laga heli karaa Cadale. 
Waagii xornimada ka hor ee Soomaalilaan Talyaani , magaalada waxa uu u doortay Vincenzo Filonardi inay noqoto xaruntii uu curiyey "Somalia Italiana". Cadale iyo nawaaxigeeda waxaa ka dhacay iska caabin xooggan oo gumeysi diidka ah oo ay ku dhinteen 40 nin oo Abgaal ah iyo 7 nin oo Talyaani ah oo lagu xusayay taallo ku taal Cadale. 
3-October-2014 magaalada waxaa laga saaray kooxda jihaad doonka ah ee Al-Shabaab oo ay gacanta ku hayaan ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa AMISOM . Al-Shabaab ayaa magaalada qabsaday dhowr sano. Sida ay sheegayaan ilo wareedyo ka tirsan AMISOM, Al-Shabaab ma aysan sameyn wax iska caabin ah, sababtoo ah waxay lumiyeen taageerada shacabka Cadale. 
## Tirakoobka dadweynaha
Cadale waxa ku nool ilaa 14,600 oo qof. Degmada ballaaran ee Cadale waxaa ku nool dad gaaraya 46,720 qof. Abgaal baa degan .
## Sidoo kale eeg
Railway Mogadiscio-Villabruzzi
## Xusuusin
La colonizzazione Europea nell'Est Afrika

Ciidamada Qaranka Soomaaliya iyo kuwa AMISOM oo xoreeyay magaalada Cadale ee gobolka Shabeellaha

"Shacabka Magaalada & Magaalooyinka Soomaaliya"

"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Tixraac
Cadale

Degmooyinka Soomaaliya
Juun

Sanadka miilaadiga bishiisa lixaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Maajo iyo Luuliyo. Bisha Juun waxay ka koobantahay 30 maalmood.
Luuliyo

Sanadka miilaadiga bishiisa todobaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Juun iyo Agoosto. Bisha Luuliyo waxay ka koobantahay 31 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Luu**, waxay kula baxday magaca Luulyo waa bishii ay midoobeen labadii Soomaaliyeed ee Talyaaniga iyo Ingiriisku kala gumeysa jireen waana luul ama dheyman.
Agoosto

Sanadka miilaadiga bishiisa sideedaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Luuliyo iyo Sebteembar. Bisha Agoosto waxay ka koobantahay 31 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Ago**.
Sebteembar

Sanadka miilaadiga bishiisa sagaalaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Agoosto iyo Oktoobar. Bisha Sebteembar waxay ka koobantahay 30 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Seb**.

* Maalinta Caalamiga ah ee Turjumaada, 30 Sebteembar
Oktoobar

Sanadka miilaadiga bishiisa tobnaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Sebteembar iyo Nofeembar. Bisha Oktoobar waxay ka koobantahay 31 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Okt**.
Mošovce

**Mošovce** (1380 oo qof), waa tuulo muhiim ah oo ku taalo bartamaha Slovakia, waxee leedahay meelo badan oo taariikhi ah, waxaana ku dhashtay Abwaanka caanka ah ee Ján Kollár.

## Ka badan iskuxiriir
* www.mosovce.sk
* Yar kutub 
* Wacaal 
* Drienok 

## Masawir

Image:Kastielmosovce.jpg|Adar guri - Mošovce
Image:Kostolmosovce1.jpg|Protestant kaniisad - Mošovce
Image:Kostolmosovce2.JPG|Catholic kaniisad - Mošovce
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|Yar kaniisad - Mošovce
Image:Dom-Mosovce.jpg|Boos guri - Mošovce

Image:Mosovce.jpg|Gaashaan - Mošovce
Image:Vlajka-Mosovce.jpg|Calan - Mošovce
Image:Map_slovakia_mosovce.png|Mošovce - Slovakia
Image:Mapa-Mosovce.png|Mošovce


Commons:Mošovce
Beledweyne

**Beledweyne** () waa caasimad ku taala badhtamaha wadanka Soomaaliya. Magaalada  Beledweyne waxay dhacdaa Degmada Beledweyne, waxayna tahay magaalo madaxda Gobolka Hiiraan. Intaas waxaa dheer, magaalada Beledweyne waxaa dhex mara Webiga Shabeelle, waxaana lagu qiyaasaa in magaaladani tahay mida afaraad ee ugu baaxada weyn magaalooyinka wadanka Soomaaliya.

Beledweyne waxaa dega beelaha kala ah Xawaadle,Gaaljecel, Baadicadde, Jijeele, Habargidir,Sheekhaal Gugundhabe  jareer weyne IWM.

## Hordhac
Baladweyne waxa ay ka mid tahay Magaalooyinka ugu caansan ee dalka Soomaaliya , waxa ay ku taalaa Bartamaha dalka magaalo madaxda Gobolka hiiraan,iyadoo uu soo maro webiga Shabeelle ee ka yimaada dhanka dalka itoobiya, waxa ayna u jirtaa caasimadda Muqdisho 206 Mile , oo u dhiganta ( 335 km) waxa ay u qeybsantaa afar xaafadood oo kala ah October ( Buundo-weyn),Howlwadaag,Kooshin iyo Xaawa –taako ,waxaa dhexmara webiga Shabeelle, dadka degan waxaa lagu qiyaasaa hal milyan iyo bar ruux , waa Magaalada Labaad ee ugu dadka badan dalka Soomaaliya marka laga soo 
tago Magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka , iyadoo sidoo kale ah Magaalada Seddexaad ee ugu bed-weyn (dhul-weyn) dalka . 

Magaalada Baladweyne , waa Magaalo Taariikh fog leh , waxa ay caan ku tahay inay ka soo ban-baxaan siyaasiyiin rugcadayaal ah iyo saraakiil 
milatari , waxaa ka mid ah dadkaasi Madaxweynihii ugu horeeyay ee dalka 
Soomaaliya Aadan Cabdulle Cismaan “Aadan Cadde” ,C/llaahi Cosoble Siyaad
,G/sare Faarax Gubadley . 
magalada waxaa dego qabiilo badan oo oo beesha hawiye ah waxaane 50% degan beesha Xawaadle oo kamid ah beelaha ugu badan ee daga iyo beesha  Galjecel oo 50% degta iyo Gugundhabe
Magaalada waxa ay leedahay Laba buundo oo lagu kala Magacaabo “ Buundoweyn iyo Liiq-liiqato” . Qisadda jacaylka ah ee ka dhacday bilawga todobaatanadii, kuna dhacdey, heesta heesaha soomaaliyeed ugu caasan uu ka alifey, abwaan Maxamed Ibraahim Warsame Hadraawi ayaa magaaladan dadka af-soomaaliga ku hadla oo dhan oona ku koobneyn bulshada soomaaliyeed wada bartey magaaladdan Beledweyn ee aadka u bilicsan.

## Xaafadaha
Beledweyne waxey ka kooban tahay in ka badan 8 xaafadood.
* Oktober (buunto weyn)
* Camalow cusub
* Howlwadaag             
* Raadeer
* Kooshin, iyo
* Xaawo taako

## Sidoo Kale Fiiri
*Beledweyne
*Buuloburde
*Jalalaqsi
*Matabaan
*Ceel Cali

## Tixraac
Cabdullaahi Ciise

**Cabdullaahi Ciise Maxamuud **عبدالله عيسى محمواد waxuu dhashay uuna geeriyooday (1922-1988), Allahaa u naxariistee waxa uu ku dhashay degmada Afgooye ee gobolka Shabeellaha Hoose ee dalka Soomaaliya. Wuxuu ahaa halgamaa door weyn ka ciyaaray madaxbanaanida iyo qaranimada Soomaaliyeed, wuxuu kale oo uu ahaa raiisul wasaarahii ugu horeeyey dalka Soomaaliya ay yeelato ee dowladii daaqiliyada ahayd inta aysan Soomaaliya madaxbanaanida helin. 
## Hordhac
Abdullahi wuxuu ku dhashay magalada afgooye oo gobolka shabeelada sanadu markay ahay  nov 1922.
Abdullahi wuxuu noqday raisulwasaarihii u horeyay ee daakhiliga
Cabdi Indhobuur

**Cabdi Indhobuur** waxa uu ka mid ahaa abwaanadii fara-ku-tiriska ahaa ee loogu jeclaa fanka Soomaaliya. Wuxuuna ku dhashay degmada Gaalkacyo ee gobolka Mudug, Soomaaliya.
1963dii ayuu wuxuu ku biiray ciidaanka booliiska, 1972dii ayuu u soo wareegay Magaalo-madaxda Muqdisho isagoo ka howlgalay Dekadda, kadibna ku soo wareegay kooxda Heegan.

__TOC__Abdi bashiir waxuu ku soo barbaray magaalada Gaalkacyo,waxuuna bartay Quraanka iyo shareecada Islaamka oo uu meel sare ka gaaray oo culumada ay ka mid ahaayeen Macallim Mohamed iyo Macallim Daahir allaha u naxariistee uu ka aflaxay ka dibna dadka reer Gaalkacyood ka ah ku qiimayn jireen aqoontaas alle siiyey.
Abdi waxuu ciidanka ploiceka ka galay magaalada Mgadishu,intii aan loo bedelin Hargeysa 1965,Indhabuur waxuu galay schoolo kala ah Carabi iyo Talyaani oo meel fiican ka gaaray.Waxuu joogay hargeysa 1965-1967 oo uu ka galay school English ah,marka Cabdi waxuu ku hadli jirey sedex luuqadood(Tri-lingual).Ka dib waxaa loo soo bedelay Gaalkacyo oo ay codsatay hooyadayo oo aad u jeclayd Indhabuur si uu ula noolaado,caruurta aan ka mid ahaana oo ula koriyo. Waxuu Cabdi ku sugnaa Gaalkacyo 1968-1972 ka dibna waxaa loo bedelay Mogaishu oo madax ka noqday Kooxdii heegan(1972-1991)ilaa gacan ka xaqdaran ay dishay. Cabdi waxuu ahaa Abwaan,aftahan,aqoonyahan,doodaa aan laga daba hadlin.
Waxaan Indhabuur la noolaa(1972-1974)oo aan dhiganayey dugsigii dhexe ka dib aan ka aaday dugsi sare oo boarding ahaa.
Waxaan Cabdi ahayn walaalo iyo saaxiib dhaw oo aad isku qadariya.
Waxaan Cabdi ku qiimayn jiray sida uu hooyadayo u jeclaa oo u xanaanayn jiray haday noqon lahayd baarinimo,naxariis iyo u jajabnaan,waxaana taas daliil u ah inta hees uu hooyo u tiriyey,tiro afar aan ka xasuusto.
Taariikhda bashiir indhabuur halkan kuma soo koobi karo insha-allah waxaan ka qori doo buug,laakin bal hada aan halkan ku joojiyo.

## Heesihii iyo Riwayaduhuu curiye
Riwaayadihii uu sameeye waxaa ka mid ahaa: 'Guur qayaano' iyo 'Gantaalo jaceyl' oo la soo bandhigay 1978dii. Hasayeeshee waxaa Cabdi Bashiir Indhobuur lagu xasuustaa heeso farabadan oo ilaa maante caan ah. 

Heesahaasi oo iskugujira kuwo Wadani ah iyo kuwo Jacaylba leh, waxaa ka mid ah: * 'Boolisku waa', 'Arligaygoow, 'Heybad waxaad ku leedahay', Maskax gaabnidaa, Isku duubni, Dhabta miyaan ku saaraa, 'Hallow', 'Qaranimo', 'Dal barwaaqo & dadka baahan', 'Adinkiyo awoodayadaay', 'Abaal hooyo', 'Hooyooy wax lagu dhigaa la waayey', 'Midnimo u adeeg', 'Dumarow ha suuroon', 'Subxaan Yaa Qafaar' * iyo kuwa kale oo fara badan.

## Geeridii Cabdi Bashiir
Allahaa u naxariistee Abwaan Cabdi Bashiir Indhobuur waxaa lagu diley xaafada Afisyooni ee degmada Waaberi ee magaalada Muqdisho 15kii December 1990kii. Ayadoo Ay Dileen Maleeshiyaad Taabacsan Maxamed Siyaad Barre
Diseembar

Sanadka miilaadiga bishiisa toban iyo labaad ahna bisha ugu dambeyso sanadka. Bisha Diseembar waxay ka koobantahay 31 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Dis**.

5 Diseembar
Cabdullaahi Caddoow

**Cabdullahi Axmed Caddoow** waa siyaasi iyo diblomaasi rugcaddaa ah ee Soomaaliyeed. Wuxuu ku dhashay 15 Meey 1936, degmada Baraawe ee gobolka Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya. Wuxuu mar ahaa wasiirkii maaliyada (1959-1965). Wuxuu kaloo ahaa danjiraha Soomaaliya ee u fadhiya dalka Maraykanka (1970-1980) hadana (1986-1988). Wuxuu kaloo ahaa wasiirka maaliyada Soomaaliya (1980-1988). Laba jeer ayuu u sharaxnaa xilka madaxweynenimada Soomaaliya, sanadkii 2000 markay socotay shirka dibuheshiisiinta Soomaaliyeed ee ka dhacday degmada Carta ee dalka Jabuuti iyo 2004 marka lagu qabtay dalka Kiiniya
Nofeembar

Sanadka miilaadiga bishiisa toban iyo koowaad, waxayna u dhaxaysaa bilaha Oktoobar iyo Diseembar. Bisha Nofeembar waxay ka koobantahay 30 maalmood, waxaana loo soo gaabiyaa **Nof**.
1977

1976 - **1977** - 1978

__TOC__

## Dhacdooyin
* 27 Juun - Maalintay Jabuuti madaxbanaanida ka qaadatay Faransiiska

* 13 luulyo Dagaakii Xoraynta Soomaali Galbeed ee Soomaaliya iyo Itoobiya ka dhax dhacay

## Dhalashooyin
* Kanye West
* Shakira

## Dhimashooyin
## Madaxda Aduunka
15 Meey

**15 Meey** waa maalinta 135aad ee sanadka kalendarka Gergooriyaanka, 230 beri ayaana ka harte sanadka.

## Dhacdooyon

## Dhalashooyin
* 1936 waxaa dhashay siyaasiga Cabdullahi Axmed Caddoow.
*
## Dhimashooyin

## Maalmaha Dabaaldaga iyo Xuska
27 Juun

**27 Juun** waa maalinta 178aad ee sanadka kalendarka Gergooriyaanka, 187 beri ayaana ka harte sanadka.

__TOC__

## Dhacdooyon
* 1977 - Jamhuuriyada Jabuuti ayaa madaxbanaani ka qaadatay dalka Faransiiska
*
*
*
*
*
*
*

## Dhalashooyin
*
*
*
*
*
*
*
## Dhimashooyin
* bbøbb*
*
* .l,koui
* ,kklytvd
* -lo6v
* ljmloi9
 p908

## Maalmaha Dabaaldaga iyo Xuska
*
*
*
*
*
*
*
Faarax Cali

**Xaaji Faarax Cali Cumar** wuxuu ku dhashay 1907 magaalada Jamaama ee gobolka Jubbada Hoose ee dalka Soomaaliya. Wuxuu Siyaasadda soo gale kadib markii uu ku biiray xisbigii gobanimodoonka ahaa ee SYL 1944. Xilal fara badan ayuu ka soo qabtay dalka oo ay ka mid tahay wasiirka maaliyada Soomaaliya ee ugu horeeye.
Cali Shido

**Cali Shido Cabdi** wuxuu ka mid ahaa halgameyaashii ururkii gobanimodoonka ahaa ee SYL, isagoo gudoomiye ku xigeen ka noqday ururkii SYL. Allahaa u naxariistee Cali Shido wuxuu geeriyooday magaalada Muqdisho 25 9 2006 kadib markii lagu soo booday asagoo 90 jir ah. Marxuumka waxaa lagu aasay Xabaalaha Macalin Nuur ee ku taal KM13 ee duleedka magaalada Muqdisho
Galinsoor

**Galinsoor**, sidoo kale loo qoro **Gelinsoor**, waa magaalo ku taala badhtamaha gobolka Galgaduud ee koonfurta Soomaaliya.

## Hordhac
Magaca Galinsoor micnihiisu waxaa uu yahay Galin oo ah maalin barkeed sida galab ama subax, iyo soor oo ah Martiqaadid Qof marti ah ama dad badan,( Micnaha oo kooban waa si wanaagsan u Martiqaadid iyo soo dhaweyn dad Marti ah) waa magaalo ku taala waqooyiga ee gobolka Galgaduud.Magaaladaan waa magaalo Muhiim ah sababtoo ah waxaa marta wado taariikhi ah oo isku xirta Koofurta iyo Waqooyiga Soomaaliya, Degmada Galinsoor waxaa dega Beelo somaliyeed.

## Taariikh
Galinsoor waa magaalo ka mid ah magaalooyinka maamulka Galmudug, waxayna ku taala Waqooyiga Gobolka Galgaduud, waa magaalo Muhiim ah, waxaana mara laamida isku xira Koofurta iyo Waqooyiga Soomaaliya,magaalada Galinsoor waxaa Waqooyi ka xiga Bandiiradley, Koofurtana Cadaado, Galinsoor waxaa ku yaalo Labo iskuul, hoose dhexe iyo Sare, iskuulka hoose dhexe waxaa loogu magac daray allaha u Naxariistee Gen. Maxamed Faarax Caydiid, Magaalooyinka hoos taga waxaa ka mid ah, Bandiiradley, Dhabad, Mircawleed, Dacdheer, Deeqlo, Gaxandhaale, Dhardhaar, Tuulo Qorax, Wadd iyo Tuulooyin Badan, dadka Degmada Galinsoor waxay nolol ahaan ku tiirsan yihiin Xoolaha nool iyo Ganacsi, Galinsoor waa Magaalo ay daashadeen Colaado sokeeye laakin hadda waxay noqotay magaalada ugu horeysa Gobolada dhexe Xaga ammaanka,Waxbarashada iyo Caafimaadka, waxaana dadaal iyo Juhdi ay galiyeen dadka deegaanka gaar ahaan Jaaliyada Dibada iyo Dhalinyarada, kuwaasoo aas aasay, iskoolo wax lagu barto, General Caydiid Primary and Secondary School ayaa kaalin muuqata ka qaatay Waxbarashada Degmada. 

Hadaba magaalada Galinsoor waxaa dagan beesha  **Habar Gidir** gaar haan **Saleeban & Sacad** .waana magaalo saaran laamiga oo u dhaxeyso magaalooyinka Gaalkacyo iyo Cadaado.

## Tixraac
Galinsoor
Afbarwaaqo

**Afbarwaaqo** waa degmo ka tirsan degmooyinka gobolka mudug waxaana kataliya dadka deegaanka waxaa daga beesha shiikhaal reer samatar caagane iyo beesha reer nimcaali sacad dadka degaanka waa dad aad u jecel horumarka iyo nabada waxay hada ledahay magaaladu Isbitaal iyo Dugsi hoose dhaxe sare iyo adeegyada guud waayo magalaada waa magaalo xadaarad fog leh inkastoo dagaaladii sokeye uu burbuur baaxad weyn iyo sabacad iyo iidaan iyo afweyn iyo tuulooyin badan waxana ka arimiya maamulka galmudug.Degmada Af_barwaaqowaa degmo ka tirsan Degmooyinga gobolka Mudug.
## Hordhac
Magaalada Afarwaaqo waxay hada ledahay isbitaal iyo Dugsi hoose dhaxe  iyo adeegyada guud waayo magalaada waa magaalo xadaarad fog leh inkastoo Dagaaladii sokeye uu burbur baaxad leh sogaaray magaalada. Sidoo kale degmadu waa magaalo facweyn oo ku caan ah barashada diinta islaamka sidoo kale waa magaalo ganacsi af barwaaqo waa degmo caan ku ah biyaha iyo daaqa. (GREEN ZONE) sidoo kale waa Degmo caan ku ah wax soo saaraka dalaga beeraha iyo dhaqashada xoolaha sida geela ariga iyo Lo’da. Xoolaha degmadaan waxaa loo iib geeyaa dhamaan gobolada kale ee dalka iyo waliba dalka Saudi Arabia. Waxaa xiriir ganacsi oo aad u facweyn la leh degmadaan shirkada dhoofinta xoolaha ee indho deero oo ah shirkada kaliya ee heysata ogolaanshaha dhoofinta xoolaha ee deegaanka.
Dadkeedana waxaa lagu qiyaasaa 190000 ilaa 210000 ruux, boqol & sagaashan kun ilaa laba boqol iyo toban kun.waxayna Ku Dhacdaa Goboladda Dhexe .
## Taariikh
Magalladu waa magaalo qaarami ah oo ku xasusinaysa waqtiyo hore sida dawladi dhaxe ee  siyad barre waxana ku yaalla schooladi iyo xabsiyadi waaga ay dhistay dawladi dhaxe ee Soomaaliya. Degmada Af-barwaaqo waa Degmo aad u qurux badan xiliga barwaaqada waxayna leedahay dhir fara badan oo inta badan abaar & aaranba cagaaran. Ugu Danbeyntii Degmada Af-Barwaaqo waxaa Ka socda Horumar badanOoy iska kaashanayaan Dadweynaha Degmada af-barwaaqo iyo qurba joogta ka soo jeeda Degmada Af -barwaaqo.
## Sidoo kale fiiri
*Degmooyinka Gobolka Mudug
## Tixraac
Ibraahim Xasan Caddoow

**Ibraahim Xasan Caddoow**

Ibrahim xasn caddow ,waxuu ahaa aqoonyahan ,siyaasi somaliyeed 
taariikh nololeedLink title
 ibrahim casan cadaw waxaan loo magacaabay 2006 xoghayaha arimaha dibada ee midowgii 
makamadaha islaamigaa , waxuu ku noolaa USA , isagoo maamule ahaan uga soo shaqeeyay
American university oo ku taal Washington Dc ,kadib waxuu ku noqday wadankiisii hooyo
ee Somalia 1999, isagoo maamule kanoqday jaamacada banadir ,waxuuna xiligii maxkamadaha 
islaamigaa u matalay ,wadahalo badan sida kii Khartoum iyo Nairobi , 
kadib dhisitaankii dawladii madaxweyne sharif waxaa loo magacaabay wasiirka tacliinta sare
ee DFKG ,waxuuna deeqo badan oo waxbarasho kahelay dawlado badan ,sida yemen, 

   dhimasho
## Headline text
bishii December 3, waxaa prof cadaw lagu dilay qarax kadhacay hotelka shamow , halkaasoo
uu goob joog ka ahaa ,ardo qalin jabinaysy waxaana halkaas ku dhintay dad badan oo
isugu jiray macalin ,ardo ,iyo wasiiro , qaraxaasoo runtii umada somaliyeed naxdin wayn ku 
abuurey
Afgooye

**Afgooye**  (, ) Waa Degmo  ka Tirsan Gobolka Shabeelaha hoose Waa Magaalo aad u Qurux badan ku Taalo Meel istaraatiiji ah Soddon km(30 km) kaga beegan Galbeedka Magaalada Muqdisho.Tirada Dadka ku Nool waxaa lagu Qiyaasaa ku dhowaad 79,400 oo Ruux.

Degmadu  waxey leedahay dhul beereed aad u baaxad weyn. Bartanka Magaalada Waxaa Mara Wabiga Shabeele oo ah Wabiga  ugu dheer somaaliya Magaaladu Waxey leedahay Laba Buundo oo aad u Qurux badan, Sidoo kale Magaalada waxaa loogu kala goosha doonyo ka Sameysan alwaax oo loogu kala gudbo karo wabiga labadiis dhinac.

Degamadu waxaa ku yaalo  Suuqa ugu weyn ee ka ganacsiga xoolaha nool ee gobolka shabeelaha hoose.

## Xaafadaha& Qabaailka Deegaanka

### Xaafadaha:
Degmada waxey ka koobantahy Xaafado aad u tiro badan hadii aan kasoo qaadano kuwo Caansan Waxaa ka Mida :
# Xaafada **Xaawo taako:** *oo ku taalo dhanka bari ee magaalada waxaa rugta ganacsiga ee degmada*
# Xaafada **21ka Oktoobar:** *oo ku taalo dhanka galbeed ee magaalada*
# Xaafada **Damaleey**
# Xaafada **Dhagaxtuur**
Degmada waxaa hoos imaada Tuulooyin aad u fara badan .

### '''[[Qabiil|Qabaailka deegaanka:]]'''
Degmada Qabaailka ugu badan ee Daga Waxaa ka Mid ah : Galadi  iyo  Bagadi gaar ahaan lafta la yiraah abaasaad iyo Garre Murusade iyo Wacdaan Cismaan .

## Waxbarasha & Caafimaadka:

### '''[[Waxbarashada Soomaaliya|Waxbarashada:]]'''
Nidaamka Waxbarasha Degmada Afgooye waa Mid lamida guud  ahaan wadanka Somaliya, Tan iyo Burburkii dowladii dhexe ee Soomaliya Nidaamka wax barsho ee wadanku waxuu ku jiray xalado aa d u adag blse Waxaa gacanta ku hayay Nidaamka Daladaha..

Dugsiyada Sare ee Ugu Caansan Degmada Waxaa Ka Mida:
# **Aala Yasir** Primary&Secondry School
# **Abii-Musa** Primary&Secondry School
# **Al-Qasimi** Primary&Secondry School
# **Al-Isra** Primary&Secondry School
# **Al-Madina** Primary&Secondry School
#** Al qalam** Primary&Secondry School

### [[Caafimaad|Caafimaadka:]]
Degmadu waxey leedahay isbitaalo caafimaad oo la tacaala bukaanka xanuunsan.

## Taariikh
r. Degmadu waxey soo martay Maamulo kala duwan Mamulkii ugu Xukunka dheeraa waxuu ahaa Maamulkii Saldanada Galadi Oo ka talinayey Ku dhowaad 150 Sano laga soo bilaawo  Dabayaaqadii Qarnigii 17aad ilaa 1910 Taariiqda Miilaadiga. Waa magaalo aad u Nabdoon leh dhul beeraad aad baaxad weyn.

F.G: Wax badan ayaa ka dhiman Qoraalkani Qofkii Xog  ka heysaa Waa ay dhamestiri kartaa.

Fadlan Hala dhowro Nidaamka

## Sidoo kale fiiri
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
*Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Xigasho
*Cagaaran
## Tixraac
Mengista Xayle Maryam

**Mengista Xayle Maryam** waxaa uu ahaa madaxweynihii ugu horeeyay dalka Itoobiya, waxoona ahaa madaxweyne Shuuci ah taariikhda marka ee u dhaxeesay 1974 ilaa 1987.Ninkaan hadda waxoo dhuumasho ahaan ku noolyahay wadanka Simbaabwi. Mengista Xayle Maryam. waxa uu ahaa aasaasihii xisbigii shuuciga haa ee Itoobiya. waxa uu hogaaminayay wadanka Itoobiya xiligii Dagaalkii xoraynta ogaden ee dhexmaray Soomaaliya iyo Itoobiya sanadkii 1977 waxa kale oo uu sabab u ahaa dhimashaddii Anbaradoorkii Itoobiya Xayla Siilaasi
Buulo Burde

**Buuloburde** (), (sidoo kale loo qoro **Buloburti** ama **Bulobarde**), waa magaalo ku taala badhtamaha gobolka Hiiraan ee wadanka Soomaaliya.

## Hordhac

**Buuloburte** ama **Buulaay** (Af-Taliyaani *Bulo Burti*) waa magaalo ku taala gobolka Hiiraan ee bartamaha Soomaaliya.Degmmadwaxaa waxa ay ku taal goob muhiim ah oo ku caan ah dhulbeereed aad u qaalisan waa magaalo aad uquruxbadan marka loo fiiriyo degmooyinka kale ee ku yaallaa gobollada kala duwan oo ka koobanyahay dalka.Waxaa magaalada aad looga helaa caanaha noocyadooda kala duwan.Waa magaalo qaraami ah, waxa lasheegaa ineey tahay magaalo qadiimi ah oo illaa dhoowr qarni jirto. 
 
## Taariikhda degmada
Degmada Buulo-burte waxay ku taalaa dhanka qoraxsin ee Wabiga Shabelle, waxeey muqdisho ujirtaa 220km waagii hore magaalada waxaa la dhihi jiray buuloburte oo macneheedu yahay (Buuladii bacaadka ), lakiin markaan dambe ayaa wuxuu magacaasi isku bedelay buulo Barde (Barde) waa geed wabiga jiinkiiska ka baxo ayna caan ku tahay buuloburte.Buuloburde waxay kaloo ku magacdheertahay Buulaay ama deebleey oo dadkii hore u yaqaaniin. Magaalada Buuloburto waxay caan ku tahay xoolaha sida Ariga, Geela iyo Lo'da, magaaladani waa magaalo laga helo dhammaan dhirta kala duwan ee laga soo saaro wadanka Soomaalia, waa magaalo laf dhabar u ah dadka iyo gaadiidka ku kala safra goballada dhexe iyo gobollada waqooyi. Magaaladan ayaa u muuqato mid ganacsigeedu uu sii balaaranayo lagana yaabo in ay hogaamiso ganacsiga gobolka Hiiraan iyadoo dadkeedana maalinba maalinta ka danbeysa sii badanayo. Waxaa ka dhacay dagaal weyn sanadkii 1922 oo u dhexeeyey askartii talyaaniga iyo kuwii SH Xasan Barsane oo ey dad badani ku nafwaayeen.

## Iskuulada
Buuloburde waxaa ku yaala dugisyo sare iyo kuwa dhexe iyo kuwa hoose iyo kuwa kale, laakiin degmada buulaburde waxaa lagu xasuustaa dowladii maxamed siyaad barre ineey ka soo bixi jireen dad aqoontooda sareeyso xaga waxbarashada xaga isporiga ,waxaan xasuusanaa gobolada dalka Soomaaliya marka loo fiiriyo xaga isportiga waxeey ka soo bixi jireen bahsdfredsssrghcdthfddddankood gobolka hiiraan gaarahaan degmada buulaburde

## Bulshada
Degmada buuloburte waxaa degan dad lagu qiyaaso in ay gaarayaan (?) waxaa ku nool qabaa'il somaliyeed, laakiin ma sheegaan qabiilkooda oo haddii la weediiyo waxa uu kuugu jawaabaa reer b/burte. degmada waxa eey leedahay qisooyin aad ufarabadan halkaanna kuma soo koobi karo,waxaa ay kaloo leedahay Buundo lagu tilmaamo in ee ka midtahay kuwa ugu qatarsan Soomaaliya oo dhan. 

## Sidoo kale fiiri
* Liiska magaalooyinka Soomaaliya

## Tixraac
Qaamuus

:*Sidoo kale eeg: [[Insaykalobeedhiya]]*

**Qaamuus** (; ) waa ereyo badan oo la soo ururiyay kuwaasi oo luuqad (ama af) ku turjumaya luuqad kale. Sida caadiga ah, qaamuusku wuxuu u habaysan yahay nidaamka alifbeetka; taasi oo ka bilaabanta xarafka koowaad ee luuqadaasi. 

Qorista iyo diyaarinta qaamuus waa shaqo aad u badan oo qaadata wakhti iyo maal; waxaana maanta dunida jira qaamuusyo badan oo isku fasira labo ama dhowr luuqadood. Tusaale ahaan, waxaa jira *Qaamuuska Af Soomaaliga iy Ingiriiska*, iyo kuwo kale oo badan.

## Sharaxaad
Qaamuusku waa buug erayga ama luqadaha fasiro. Sidoo kale, waxoo kuu fasiraa ama kuu turjumaa, luqadaha kale.
badanaa qaamuusyaasha waxaa lagu tixay, alifbeetada, si oo u fududaado, radinta xarafka aa raadineesid.

## Sidoo kale fiiri bogagan
* Qaamuus Soomaali-Ingriis-Soomaali 
* Qaamuus Soomaali 
* Soomaali - Français - Soomaali
* Qaamuus Soomaali - Français 
* Mohammed Ali Farah / Dietmar Heck Somali Wörterbuch Deutsch-Somali / Somali-Englisch-Deutsch '''Qaamus Jarmal-Soomaali Qaamus Soomaali-Ingiriis-Jarmal Mohammed Ali Farrah; Dietmar Heck''' © ''Helmut Buske Hamburg 1990/2009 (1990:'' ISBN 3-87118-939-1 ''2009:'' ISBN 978-3-87548-055-9. (www.buske.de) 
* soomali - Ingiriis - talyaani 
* qaamuus Af-esperanto - Af-soomali 
* ttt - www - Qaamuus/''vortaro'' : www. reta-vortaro.de - 61 af 
* a, b, c, lernu.net ''(“Pri la Fundamento“) sawir/qaamuus "bildvortaro", vortaro (30 af /(lingvoj))'' 
* qaamuus - sawir / qaamuus ''bildvortaro'' 
* Liland Brajant ROS Liland Brajant ROS’ - Qaamuuska Af-Soomaali- Af-Esiperaanto 
* Qaamuus: Krause Esperanto- Deutsch (Jarmal), © Helmut Buske Hamburg 1999 ISBN 3-87548-193-3 www.buske.de
* '''Qaamuus''' ,*Krause Deutsch* (Jarmal)-*Esperanto* © Helmut Buske Hamburg 2007 ISBN 978-3-87548-466-3 www.buske.de
* Soomaali iyo 36 luqadood oo kale, arjiga bilaashka ah

## Tixraac
Xarardheere

**Harardhere** (Carabi: هرارديري Soomaali: Xarardheere ) waa magaalo taariikhi ah oo ku taal gobolka Mudug ee dalka Soomaaliya Waa magaalo madax ka tirsan maamulka Galmudug oo xarun u ah Degmada Xarardheere.
## Taariikhda
Magaalada waxaa maamulayay kooxda argagixisada ah ee xiriirka la leh al-Qaacida ugu yaraan 2012 ilaa 2023. 2018, duqeymo dhanka cirka ah oo Mareykanka uu ku dilay 60 dagaalyahan oo ka tirsan Al-Shabaab xero tababar oo ku taal miyi ka baxsan magaalada.  16kii Janaayo 2023, magaalada waxaa dib u qabsaday ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya
## Tirakoobka dadweynaha
Ilaa 2005tii, Xarardheere waxaa ku noolaa ku dhawaad ​​65,543 qof. Sida Galmudug inteeda badan, waxaa ugu horrayn dega dad Soomaaliyeed oo ka soo jeeda beesha Hiraab ee Hawiye .
## Dadka deegaanka oo xusid mudan
*Cabdirashiid Cali Sharmaarke , Madaxweynihii labaad ee Soomaaliya

*Daa’uud Cabdulle Xirsi , Taliyihii ugu horeeyay ee Ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeed

*Maxamed Abshir Muuse , Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed

*Salaad Gabeyre Kediye , Taliyihii hore ee Milatariga Soomaaliya

*Axmed Maxamed Jimcaale , Taliyihii hore ee Ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeed

*Mahad Karate , ku xigeenka Amiirka iyo hogaamiyaha Al-Shabaab Aaminayat
## Tixraac
“Mareykanka ayaa duqeymo dhanka cirka ah waxa uu ku burburiyay xeradii Al-Shabaab ee Soomaaliya,sida ay sheegeen saraakiisha sirdoonka”

"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

"SomaliaReport: Xarardheere's New Prelared President Female President"
Nancy

**Nancy** waa magaalo ku taala dalka Faransiiska.waxa aykatirsantahay Gobolka Lorraine dadka kunool waxa ay gaadhayaan ilaa 410 kun oo qof Taariikhda magaaladu waa mid aad u fog waxa ay kusimantahy 800 sano kahor Dhalashaddii Nabi Ciise C.S
                                                                                                    
## Booqo
* Office de tourisme de Nancy
1969

1968 - **1969** - 1970

__TOC__

Maxamed Siyaad Barre (1969-1991)

## Dhacdooyin

## Dhalashooyin
* Edgardo Franco
* Ayaan Hirsi Ali
* Jay-Z
* Jennifer Lopez

## Dhimashooyin
## Madaxda Aduunka
1991

1990 - **1991** - 1992

sanadkani waxa uu ku bilawday maalin salaasa ah.sanadkan kalandarka chineseka waxa loo yaqaan sanadkii laxda.
    
Maxamad bashiir

__TOC__

## Dhacdooyin

## '''Janaayo ([[January]])'''

* Janaayo 12:- Ururka Qaramada Midoobay ayaa ogolaaday in la xoreeyo dalka Kuwayd iyada oo la adeegsanayo awood milatari.
* Janaayo 15:-
* Waxa dhacay waqtigii ay Qaramada midoobay u qabteen ciidamada Ciraaq in ay kaga baxaan Kuwayd.
* Herald 4 ayaa noqday Boqorka Noorway
* Janaayo 26:-Madaxwaynihii Soomaaliya Maxamed Siyaad Barre ayaa ka baxay qasrigii madaxtooyada ee Villa Soomaaliya.
 
## [[Febraayo]] ([[February]])
* Febraayo 22:- Ciraaq ayaa ogolaatay heshiiskii xabad joojinta ahaa ee uu soo bandhigay Ruushku, laakiin waxa diiday maraykanka.

## [[Maarso]] ([[March]])
* Maarso 31:- doorashadii u horaysay ayaa ka dhacday dalka Albaaniya

## [[Abriil]] ([[april]])

## Dhalashooyin

## Dhimashooyin

## Madaxda Aduunka
Cismaan Keenadiid

**Cusmaan Yuusuf Keenadiid** (, ) wuxuu ahaa nin Soomaali gabayaa, halabuur, qoraa, barre, hogaamiye iyo alife. Cusmaan waxaa si fiican loogu xasuustaa abuurida Farta Cismaaniya oo ka mid ah far-qorkii ugu horeeyay Taariikhda Soomaaliya.

## Taariikh
Cusmaan Yuusuf wuxuu ku dhashay magaalada Gaalkacayo, ee ku taala badhtamaha wadanka Soomaaliya. Cusmaan waxaa dhalay Suldaankii Yuusuf Cali Keenadiid oo ahaa ninkii aasaasay Saldanadii Hobyo. Wakhtiyadii ugu horeeysay noloshiisa wuxuu Cusmaan ku soo qaatey meelo kala duwan asagoo waxbarasho diini iyo maadi ah ku mashquulsanaa. 
Markii aabihii geeriyooday, wuxuu Cusmaan la wareegay hogaanka Saldanadii Hobyo.

Intaas waxaa dheer, Cusmaan wuxuu qoray buugaag badan oo cilmi diini iyo maadi iskugu jira, kuwa ugu muhiimsan waxaa ka mid ah samaynta Far Soomaaliga, buugaag Juquraafi, Cilmi Fallag, Saynis, gabayo iyo taariikh iyo kuwo kale.

## Hordhac
Cismaan Yuusuf Keenadiid wuxuu ka mid ahaa halyayada u reebay ummadda afsoomaaliga ku hadasha summad iyo dhaxal gal qiime leh.

Wuxuu sannadkii 1920kii soo allifay far xuruufo dhammaystiran oo kaabi kara inlagu qoro Af-Soomaaliga. Fartaasi waxay ka mid tahay farihii u horreeyey oo qof soomaali ahi allifo, waayo aqoonyahannadii kale ee ay ka mid ahaayeen Sheekh Yuusuf Al Kawnayn "Aw Barkhadleh", Sheekh Aways, Ibraahim Bin Cabdalle Mayal waxay wax ku qori jireen far carabi la afsoomaaliyeey, oo waxay adeegsan jireen farta carabiga. Waxaa kale oo far gaar ah soo saaray Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur oo isna far gaar ah lahaa.

Fartaas uu Cismaan Yuusuf Keenadiid soo saaray waxaa la yidhaahdaa Cusmaaniya.

## Sidoo kale fiiri
*Sheekh Yuusuf Al Kawnayn
*Sheekh Aways
*Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur
*Farta Cismaaniya

## Tixraac
Taariikh

**Taariikh** waa barashada dhacdadii tagtey iyada oo meeqaam la siinayo falalka aadanaha ee deegaan degan iyada oo sheekada si taxane ah loo tebinayo ilaa laga soo gaaro marxlada markaas lagu jiro. Ereyga asal ahaan waxa uu ka soo jeedaa afka Carabiga. Taariikh waa ururinta, qaabeynta iyo run ka sheega waxa dhacay waayihii hore cabirkii la doono ha la adeegsado sida sanado qarniyo. Taxanaha waqtigii soo jireenka ahaa in laga sheekeeyo keliya ma ahen taariikh ee wax ogaanshaha qaabta dhacdooyinka xaadirka ah ay u muuqdaan ayaa ah "taarikh" maadaama taariikhdii hore ay tahay mid qusaysay dad, meel iyo dhacdo. Dareensanaanta jiritaanka dhacdooyin taariikhi ah waxay sawirmaan ama u sawirmaan dadka qaabeeya taarikhda.iyo dadka taariikhda aqrisan dono
Layli goobalay

LAYLI GOOBALAY (Leelo Goobalay, Laylo Goobalay) waa ciyaar dhaqameed kasoo jeedda bahda ciyaaraha ah ee la isku yidhaahdo Manqala. Manqala waa eray carabi ah oo macnihiisu yahay tirin. Reer galbeedku waxa kale oo ay u yaqaaniin bahdan ciyaaraha ah “Count & Capture Games” amase “Ciyaaraha tiri oo tudhsii”. Marmarka qaarkoodna waxaa lagu naanaysaa “African National Game” amase “Ciyaar Qarameedka Afrika.” Magacan danbe ee hanka wayn waxa ay ciyaaraha noocan ahi ku mutaysateen ku baahsanaanta ay ku baahsanyihiin bulshada Africa oo dhan iyo dadka asalkoodu kasoo jeedo Afrika.

## Tixraac
http://www.redsea-online.com/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=7 Makiinad iswadda oo caiyaarta Layli Goobalay, Jama Musse Jama, Dhaxalreeb I, 2005
Mustaxiil

Mustaxiil Waa magaalo ku taalla xadka Soomaaliya iyo Itoobiya, oo ka mid ah magaalooyinka ugu da'da weyn ee ay Soomaalidu dagto. Waxaa magaaladaasi ay 90km u jirtaa magaalada Beledweyne oo dhanka Soomaaliya ah.
magalada mustaxiil waxaa hoos timaado tuuloyin faradan.
waa magaalo aad u qeyrat badan waxaa dhexmaro Webiga shabeelle.
magalada waxaa dago qabiilada sida jidle, Habar-gidir jijeele, reer ciise,magaalada Mustaxiil oo aan aad uga fogayn Feer-Feer ama u dhaxaysa Magaalada Qalaafe iyo Feer-Feer. Sidoo kale Mustaxiil waxay ka tirsan tahay Gobalka Godey, waana magaalo nasiib u yeelatay inuu maro Webiga dheer ee Shabeelle. Juquraafi ahaan waxay dhacaysaa Koonfur-Bari markii aad joogto Godey ama Qalaafe.

Waxaa kalo magaalada mara jid cadaha weyn ee Jayga ah ee magaalooyinka deegaanka intooda badan dhex mara, sida aad wadada jayga u hayso waxaad gaadhi buundada quruxda badan ee sida fiican loo dhisay, isla markaasna waxaad hoos ugu fooraar sani Magaalaaa qadiimka ah ee Mustaxiil oo qiyaatee caasimada Ogaadeeniya (Godey) ujirta 180km kana xigta dhinaca Koonfur-Bari aadna uguma soo fogo xuduudka soomaaliya oo dadka ganacsatada ah dhaqdhaqaaqoodu inta badan ku xiran yahay.

Magaaalada Mustaxiil ayaa dadkeedu beeraley iyo xoolo dhaqato yihiin intooda badan, sida magaaloyinka kale ee webiga shabeelle maro waxay leedahay dhul beereed aad u wacan oo haddii si fiican loo maal geliyo dabooli lahaa baahi badan oo hadda kajirta deegaanka maagalada hoos yimaada. 

Hase yeeshee ganacsiga kajira magaalada Mustaxiil ayaan ahaayn sida degmooyinka kale aad buuna uga hooseeyaa marka loo fiiriyo Qalaafe oo kaga horeeysa adeega bulshada iyo dhaqdhaqaaqa ganacsigaba. Laakiin degmadu waxay leedahay oo si buuxdana uga shaqeeya xafiisyadii dawladda ee heer degmo oo qayb kastaba leh, sidoo kalena waxay leedahay Schoollo, Xarun caafimaad, Saldhig Boolis, Isgaarsiin casri ah iyo quwad koronto oo shaqeysa lix saacadood.

Magaalada Mustaxiil ayaa waxaa kala qaybiya webiga waxayna leedahay buundo la isaga gudbo oo ay isaga kala gooshaan dadweynaha kunool labada dhinac ee magaalada. Inta badan xiliga roobabka badan ay da,aan waxaa magaalada kusoo fataha webiga oo inta badangodoon kadhiga dadweynaha kudhaqan magaalada.

Magaalada Mustaxiil waxay xuduud la leedahay Feer-Feer, Qalaafe iyo xaduudka Soomaaliya. Dhinaca jidadka waxaa soogasha sadex wado oo kakala yimaada dhinaca Godey/Qalaafe, dhinaca feer-feer iyo dhinaca farlibaax Soomaaliya. Waxay magaaladu caan ku tahay buurta dheer ee (Burdheedi.

Qore:ibraahim cabdi shabeel
Bon

**Bon** waa magaalo 4 ugu weyn Gobolka Awdal, waxay qani ku tahay waxyaabo badan sida Beeraha Iyo Xoolaha Nool, waxaa ku yaal 3 school oo hoose dhexe, iyo School sare. Magaaladu waxaa dagan , Waxay Caan ku tahay Magaaladaasi Hilibka La yidhaah Solayga, oo ah run ahaantii Hilib aad u macaan waxaan odhan karnaa wa magaalada ugu Hilib Karis macaan Awdal waxa daga magaalada beelaha Cali dable reer kaliil reer maxamuud oo dhammaantood ah beesha bahaber celi
Dadka Benaadiriga

**Reer Benaadir** (, ), sidoo kale loo yaqaano **[[Reer Xamar]]** waa bulsho ka mid ah dadka Soomaalida kuwaasi oo ku dhaqan magaalada Muqdisho, meelo badan oo ka mid ah gobolka Banaadir ee wadanka Soomaaliya.
## Hordhac
Dadka Soomaalidu waa kuwa ugu badan ee ku dhaqan wadanka Soomaaliya; ayadoo lagu qiyaasay ilaa 85% oo bulshada ahi ineey tahay Soomaali sax ah, halka inta kale ka soo jeedaan meelo kale oo caalamka ah. 

Intaasi marka laga yimaado Soomaalidu waxay isku qeybisaa reero iyo qabiilo kuwaasi oo guud ahaan ah 4 beelood.

## Bulshada Soomaaliga

Bulshada Soomaaliya waa mashruuc xambaarsan macluumaad badan oo ku saabsan beelaha, reeraha, luuqadaha, tirada bulshada, heerka waxbarasho, caafimaadka, dhaqaalaha, diimaha iyo qodobo kale oo saamayn ku leh bulshada.
## Dadka Soomaalida
Dadka Soomaalid waa bulsho ku dhaqan Geeska Afrika; gaar ahaan wadanka Soomaaliya, Jabuuti, deegaano ka tirsan wadanka Itoobiya, deegaano ka mid ah wadanka Kenya iyo meelo badan oo caalamka ah. Dadka Soomaalida ah waxay ka mid yihiin kooxaha Bulshada Soomaaliya; waana dadka ugu badan bulshada ku nool wadanka Soomaaliya.
Intaas waxaa dheer, dadka Soomaalidu waxay ku hadlaan Af-Soomaali oo kamid ah luqadaha Kushitiga Faraceeda Afro Aasiya.

Soomaalida waxaa kala qaybiyey gumeysigii qarnigii 19aad, kaas oo ukala qaybsaday 5 qaybood oo kala ah: Talyaani Oo haystay Koofurta Soomaaliya; Ingriiska oo haystay Waqooyiga Soomaaliya (Somaliland); Faransiiska oo haystay Xeebta Soomaaliya (Jabuuti); Itoobiya iyo Ingiriiska oo haystay Soomaali Galbeed (Soomaali galbeed); iyo Kenyaoo haystay deegaanka NFD. 
## Sidoo kale fiiri
*Bulshada Soomaaliya
*Dadka Soomaalida
## Tixraac
Bardooddan

bardooddanka (ingiriis: sport) waa madadaallo waqtiga la isku dhaafiyo, marmarka qaarkoodna loo adeegsado in wax la isku baro. Waxay leedahay xeerar la raaco oo la isku ogyahay. Bardooddanaha qaarkood waa caam oo adduunka oo dhan baa laga adeegsadaa, waxaana ka mid ah kubaddaha kala duwan (kubadda cagta, kubbadda kolayga, kubadda shabagga, kubbadda gacanta); dabbaasha, orodka iwm. Waxaase jira bardooddano dhaqameedyo u gaar ah bulshooyinka qaarkood.

Bardooddan soomaalida waxaa ka mid ah shaxda, layli goobalayda (leelo googabalay), riyo ka dhalista, jarta, iyo kuwo kale oo badan. Bardoodanahaas waxaa loo yaqaannaa ciyaar dhaqameedyo waxayna soomaalidu la wadaagtaa bulshooyin kale oo qaaradda afrika ka mid ah.
Dhacdooyinka layaabka leh ee ciyaaraha somalida waxaa kamid ah in uu yahay wiil soomaali ah xidiga kaso muuqday kursiga keydka inta ey dhisantahay hayada bardooddanka ee FIFA, xiddigaan somaliga ah ayaa lagu magacaabaa ISAAQ ABDI MOHAMED oo ah xidig bardooddan kubada gacanta sido kalana ka qeyb galaybtartano caalami ah o ey somaliya ka qeyb gashay ISAAQ mar ey noo suura gashay inan wax weydiino arrintaa ayaa waxa uu noo sheegay inuu aaad ugu faraxsanyhy recordka sido kale uu doonaayo inuu difaacan doono inta uu janis u helayo.

## Bardooddanada Dunida

* FIVB
* FIBA
* FIFA
* ICC
Maalin

**Maalin** () waa cabir ka mid ah halbeega wakhtiga oo ah wakhtiga ileyska
 qoraxdu dul joogo oogada sare ee Dhulka. 

Sidoo kale marka la fiirinayo kalandarka maalmaha *Maalin* waxaa loo yaqaanaa 24 saacadood taas oo lagu xisaabinayo wakhtiga habeenkii. 

Kalandarka Islaamka maalintiisa waxay bilaabataa Qorax soo bax iyada oona dhamaata marka ay qoraxdu dhacdo, dhanka sanadka miilladigana maalinta ay isbedesho habeen barkii.
## Sidoo kale eeg
* Dharaar
* Galab
* Habeen
* Saq Dhexe
* Barqo
* Aroor

## Tixraac