open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cilmiga bulshada

**Cilmiga bulshada** (Social sciences) (علوم اجتماعية) Dhowr laamaha waxbarashada ka mid ah oo darsa xaaladaha dadka iyo saamynta ay ku leeyihiin deegaanadooda ayaa laysku yiraahdaa culuunta bulshada.
Adeegsiga hababka cilmiga ku dhisan ayey laamahani kaga duwanaadeen kuwa kale ee ku saabsan dadka.
Waxa maadooyinkan ka mid ah: dhaqaalaha, culuunta siyaasadda, iyo dembi-baaristaiyo Cilminafsi
Janjeerka dhaqanguurdoonka (Liberalinimo)

**Janjeerka dhaqanguurdoonka** ama **Liberalinimo** ama **murtimaalka xoriyadda** (ingiriis: liberal, liberalism) kalmada labraal waxa ay kasoo goday kalmeda lebra ( Liberal ) waa kalmad laatin ah oo macneheedu yahay (xor) waxa ay ka dhigantahay xoriyad dhamaystiran siyaasad ahaan labraaliyadu hada waa urur ama dhaqdhaqaaq siyaasadeed oo mujtamaca ku dhaxjira. ujeedadoodu waa in laga xoreeyo mujtamaca kormeer xukuumadeed siday ahaato iyo in ay leekaataba.

## taariikhda Liberalinimada

waxa ay hore u martay lebraaliyadu afrtii qarni ee ugu danbeeyay waxa ay soo caan baxday kadib markii ay yurub ka dheceen dagaalo ku salaysan diinta. si loo joojiyo dagaaldaas ayaa waxa la abuuray lebraaliyada oo ah in xukunku uu ka soo boxo shcabka ama qofka muwadaadinka ka ah mabdana waxa keenay faylasuuf yada kala ha Jaan Jaak Roosoo (Jean-Jacques Rousseau) iyo tomas hobis (Thomas Hobbes).

* Falsafadda Xorriyada
Tomas Edison

**Thomas Alva Edison** 1847-1931 waxa uu ahaa ikhtiraacaa mareykanka udhashay oo salkiisi kasoo jeedo wadan Holland, waxa uu kudhashay tuulo lagu magaaco milan oo ka tirsan gobolka Ohio yaraantiisii waxba kamuu baranican u xanaanysay hooyadii kadib tomas waxa uu muujiyay fariidnimo iyo maskax badni halkaas oo uu caalamka kusoo kordhiyay waxyaabo badan oo maanta la aantood aan la joogi karin waxyaabaha uu toams edison alifay waxa kamida lambada.mekrifoonka, madbacada maanta wax lagu daabaco waana qofkii ugu horeeyay ee sameeya sawirada maanta looyaqoono kartoonka ee tvga kasoo baxa 
waxa uu edison alifay in kaban kun shay. waxa uu guursaday laba jeer naagtiisii hore waxa ay dhimatay iyada oo yar.waxaanuu dhalay lix caruur ah waxa uu dhinatay sanadii 1931dii.
## Noloshiisii
Tomas edison waxa uu kudhasahy tuulada milan ee gobolka Ohio ee wadanka mareykanka 11-04-1847 waxa uu kabilaabay shaqada iibinta joornaalada oo uu ku iibinjiray barta ay tareenadu ka baxaan. waxa uu arkay oo soojiitay daabacaada iyo sida waxloodaabaco wuu u samray waanuu bartay sanadii 1862 ayaa waxa uu bilaabay in uu soosaaro jariidad uu ugu magacdaray (Grand Trunk Herald)
wax kasta oo uu sameeyana waxaa mudnaanta koobaad lahayd hooyadii marwo maari taas oo ahayd macalin bara dadka suugaanta iyo gabayada iyo sida wax loo akhriyo.hooyadan aadka u fiicane ayadaa wiilkeeda waxbartay kadib markii macalimiintii dugsigu soo eryeen iyagoo kusheeg dabaal aan waxba baranayn hooyadii waxay u jecleyd si aada.
                                                                                                    

Waxa kale oo uu kasoo sheqeeyay goob laga diro tilifoonada oo kutaala boosteejada tareenada taas oo u sahashay in uu sameeyo aaladii uguhoraysay ee tiligaraaf ah guulo ayuu ka gaadhay shaqadiisa kadib waxa uu u guuray magaalda Boston ee gobolka Massachusetts waxaanuu sanadii 1876 halkaas ka aasaasay xarun cilmi baadhis waxaanuu ku ikhtiraacay aalada looyaqaano Phonograph kaas oo sameeya duubiska codka kadib labo sano waxa uu ikhtiraacay ikhtiraaciisii ugu waynaaa ee ilaa hada lagu xasuusto kaas oo ahaa laambada Lamp (electrical component) dhab ahaantii waxa uu bedelay edeson waxyaabo badan caalamku ediso kahor lambad muulahayn
Jaan Jaak Rosoo

**Jaan Jaak Rosoo** (*Jean-Jacques Rousseau*): 28 juun 1712 Genève (Iswisarland) - 2 luuliyo 1778 Ermenonville (Faransiiska). Waxa uu rooso wax wayn kataray kacaankii faransiiska.

## Yaraantiisii
Jaan Jaak Rooso waxa uu kudhashay magaalda Jineefa caailadiisuna waxa ay kasoo jeeday Faransiiska waxa uu Jineefa kunoolaa mudo gaadhaysa 70 sano hooyadii waxa ay dhimatay kadib markii ay isga dhashay waxaa soo koriyay aabihii aabihii oo ahaa nin dagaal badan maaalin maalmaha kamida kadib markii aabihii uu dagaal galay sanadii 1722kii aabihii waxa uu ka cararay Jineefa markaas waxaa soo koriyay adeerkii.

Sanadii 1728 ayaa Rooso waxa uu ka baxsaday isna Jineefa waxa uu galy nolol aad ux waxaanuu ku fashilmay waxyaabo aad u farabadan sida muusiga waxaanuu inbadan tijaabinayay muusigaa iyo qoraalka kadib waxax yar markii uu jineefa ka carary oo ay dadiisu tahy 15 sano waxa uu rooso la kulamay marwo luwaysa di warans waxaanay marwadaasi ahyd Carmal waxa ay gacanta ku haysay Kaniisada rooso kadib markii uu marwadaa la kulamay waxa ay ku dhalisay in uu kaniisa ka midnoqdo rooso waxa uu sifiican ugusoo baxay muusiga waxaanuu noqday nin aad ucaana.

## Noloshiisii waynaanta
Kadib markii uu roso kamidnoqday kaniisada Kaatooliga waxaa laga qaaday muwaadinimadii uu kulahaa magaalda Jineefa si uu ulasoo noqdo markale muwaadinimadiisii ayuu markale waxa uu kunoqday in uu kamid noqdo kaniisada Borotastanka waxa uu rooso ahaa halka laga raad raaci karo labraaliyadu in ay katimi waayo waxa uu ahaa faylasuuf iyo qoraa si aada ugasoo horjeeday nidaamkii yurubkajray ee kaniisadaha iyo boqortooyooyinka.

* Wikisource

* Kitaabka Quduuska
* Kitaabka Quduuska
Tomas hobis

Tomas Hobis (*Thomas Hobbes*) : 5 abriil 1588 Westport (Ingiriiska) – 4 diseembar 1679 Hardwick Hall (Derbyshire, Ingiriiska). waxa uu ahaa nin ku takhasusay cilmiga matmaatikiska iyo wali waxakale oo uu ahaa faylasoof waxa uu u dhashay wadanka ingiriiska waxa lagu tiriyaa in uu ahaa midkamida kuwii ugu waayanaa dhanka falsafada qarnigii totobiyo tobnaad 

Maanta waxay sidoo kale u aqoonsadaan sida Faylasuuf siyaasadeed, taariikhda, joomateri, anshaxa, falsafada guud qaadataa sida badan uu ku danaynayay. 

Faashimaddu waxay ka sarraysaa Dawladda dhammaan hay’adaha kale ee diiniga ah iyo kuwa madaniga ahba, faylasuuf Ingiriisi Thomas Hobbes oo ahaa kii 17aad, wuxuu ammaanay Dawladda.

Diinta runta ah kama qaybgalaan siyaasadda.

* Wikisource

* Human Rule Weighed in the Balances. Part 6​—Blackshirts and Swastikas
Sokrades

** Sokrades** luqada (giriigaΣωκράτης) waaxa uu faylasoof giriiga oo jiray waayadii hori
waxa uu kamidyahay aasaasayaashii faylasafada ee reer galbeedka waxa uu leeyahay manhajka caanka ah ee looyaqaano ( Elenchus) aad ayaana loo adeegsadaa manhajkan sokrades waxaa lugu adeegsadaa cilmiga barbaarinta 

## taariikh nololeedkiisii

In lafahmo shakhsiga uu ahaa sokrades ama faalo laga bixiyaa way adagtay waayo qoraalo waadixa oo qoran kamuu tagin laakiin inta lahayo waxa lagasoo xigtay ardaydiisii lama hayo qoraalo xadidan oo isagu gacantiisa ku qoray aadna taariikhyahanda way ugu adkaatay taasna waxaa looyaqaanaa (Socratic problem).waxaana ugu horeeya ardaydiisii lagasoo xigatay taariikh nololeedkiisa faylasuufkii waynaa ee afladon (plato) in kasta oon la ogayn kuu ahaa sokrades hadana waxaa lahayaa qoraalo falsafdeed oo isaga ardaydiisii ay u nisbaysay oo maanta caalamka ka caana majirto qoraalo isgu uu qoray oo sheegaysa goortuu qoray iyo halkuu kuqoray toona 

## noloshii sokrades

Waxa laga hayaa hadalo ama qoraalo ka hadlaya isaga sadex meelood kaliya oo kala ah qoraalo ay qoreen afladon iyo faylasuufka kale ee magaciisa la odhan jiray sinifoon labaduba waxa ay ahaayeen ardaydii sokrades waxa kale oo lagaga hadlay masrixiyado ama riwaayado lasoo bandhigay
Dugsi

**Dugsi** waa goob waxbarasho oo ay ardaydu wax ku bartaan oo ay ku bartaan waxyaabo kala duwan dugsigu Waxa uu leeyahay marxalado kala duwan dugsiga xiligiisa ugu horeeya waxaa lagu tilmaamaa ama lagu magacaabaa uulo oo xilagaas wadamada caalamka badidooda waxbarashadu waa qasab. Dugsigu waxa uu u qaybsamaa laba nooc oo kal ah mid ay dawl; adi maamusho iyo mid sigaara loo leeyahay.

## Dirayska dugsiga
Dugsiyo badan oo ʿcaalamkaa kuyaala waḥa ay isticmaalaan ama adeegsadaan dirays u gaara oo ardayda lagaga sooco dadka kale.

## Waxbarashada qasabka ha
Tomahok (gantaal)

**tomahok** waa gantaal kamida kuwa ridada dheer waxa uu beegsankaraa hadafyo aad u fogfog waxa laga dul riridaa ama uu kadulkacaa maraakibta iyo doonyah dagaalka waxaa la isticmaalay dhamaan dagaladii uu maraykanka ka qayb galy
Hiiraan & Midland

Waa Dowlad goboleedka **[[Hiiraan & Midland]]** ee ey ku mideysan yihiin umada Soomaaliyeed ee ku dhool Hiranland. 1991 ayeey aheed markii wadanka **[[Soomaaliya]]** uu lumiyey qarsanimadiisii sidaa dartey ayaay Umada reer Hiiraan u is taageen ineey raadiyaan maamul lagu midaysan yahey oo bad baadiya umada reer Hiranland Mammulkaan ayaa waxaa horyaala Badbaadinta dadka dagaalada iyo abaarahan ku wax yooloobey ee ku nool Hiiraan iyo iney qeeb ka qaato soo celinta Nabadii iyo qaranimadii Dalka uu lahaa iyo midii Hiranland. waxaa madaxa maamulkan loo dhaariyeey **[[Eng. C/qaadir Aadan Jiraabey]]**
Saransoor

Saransoor waxaa ku abtirsada afar beelood oo waa weeyn sida Dagoodiye saransoor,Gaaljecel saransoor Ciise saransoor iyo Massare saransoor 
Waxayna ku abtirsadaan oo dhaley Gardheere Samaale oo ah mid ka mid ah beelweynta Samaaale.abtirsiguna waa sida tan.
Saransoor waxaa dhalay Garjante.Garjante waxaa sii dhalay Gardheere Samaale.
Marka afartaan beelood oo kala ah Dagoodiye saransoor,Gaaljecel saransoor,Ciise Saransoor.iyo Massare saransoor ayaa leysku dhahaa Saransoor waxeyna ku abtirsadaan beelweynta Samaale waxaana dhalay oo aabo u ah Gardheere Samaale.

SARANSOR 

1=Dagoodiye Saransor waxuu dagan yahay kenya ilaa ethopia oo qeyba badan ka dagaa waana belaha soomalida kenya iyo ethopia kuleh matalaada 
Soomaaliyase kuliita.

2=Ciise saransor waa beel kamid ah belaha saransor waxay dagan Dalka  jabuuti somaliya kenya itobiya   waa beel lagu yaqaan dhaqanka somaliyeed waad dad culima aha ganacsato iyo dad dhaqda xoolaha iyo ahna beeraleey 

wwaadad jecel nabada iyo derisnimada waa dad geesiyal ah oo iska dhiciya cidii ku soo gardarooto degano badan ayey daganyihiin dadka iyo deriskana  dhulka ay degan yihiin  kula nool nabad iyo wada noolaasho somali nimo 

3=Masare saransor waa beel kamid ah belahan Saransor beshan waxay dagan tahay ethopia iyo kenya iyo qeybo kamid ah soomalia

4=Gaal-jecel saransoor waa besha ugu badan belaha soomalia dagan Waana Beesha 2aad ee 50% degto magaalada Beledweyne iwm   waana beesha 2aad ugu tirada badan belaha soomalia beshan waxay dagan tahay soomalia iyo kenya ethopia
Balidhiig

**Balidhiig** , oo sidoo kale loo yaqaan **Balli Dhiig** waa magaalo ku taal gobolka Togdheer ee dalka  Somaliland , kuna taal xadka u dhexeeya Somaliland iyo Itoobiya.

## Taariikh
Magaalada Balidhiig waxaa lagu yaqaan in ay saldhig u eheed Dhaqdhaqaaqa Qaranka Soomaaliyeed ee SNM inta ay halgan hubaysan kula jireen kaligii taliye Siyaad Barre . Halyeeyo badan oo SNM ah ayaa ka soo jeeda Balidhiig, oo uu ka mid yahay Wasiirka Arimaha Gudaha Somaliland Maxamed Kaahin Axmed . Madaxweynihii hore ee Jamhuuriyadda Somaliland, Axmed Maxamed Maxmauud Siilaanyo , ayaa isna ku soo barbaaray magaaladan, hooyadiisna sidoo kale way ku noolayd.

## Tirada Dadka
Magaalada Balidhiig waxaa ku nool 30,000 oo qof.  Magaalada waxaa degan qabiilka Habr Jelo gaar ahaan Beesha Reer Daahir ee ka tirsan beel weynta Isaaq .

## Tixraac

## link dibedda
*Geographic Names
Jineefa

**Jineefa** (ama **Jeneefa**, af-Faransiiska Genève, af-Jarmalka Genf) waa magaalo ku taalla waddanka Iswisarland. Waa magaalada labaad ee ugu weyn waddankaas, waxaana lagu qiyaasaa dadka ku nool 206.109. Koonfurta galbeed ee waddankaas ayay ku taallaa, waana magaalada ugu wayn ee qaybta af-Faransiiska lagaga hadlo. Jeneefa waxa ay saldhig u tahay hay'ado badan oo caalami ah oo ka tirsan Qaramada Midoobay, sida Ururka Caafimaadka Aduunka (OMS/WHO), Hay'adda Laanqayrta Cas (International Red Cross) iyo Hay'adda Ilaalinta Xuquuqda Bini'aadanka (Human Rights Watch).

* Michael Servetus

## Linkiyo banaanka ah
*ville-geneve.ch
Biroole

Deegaanka: Abdalla Biroole
Deegaanka Abdalla Biroole wuxu magaalada Kismayo kaaga began yahay qiyaasti 50 kilomitir dhanka Galbeed. Deegaanka Abdalla Biroole waxaa aas aasay Allaha unaxariistee Abdalla Biroole oo Kasoo jeeda Beesha Gaaljecel (Galje’el) gaar ahaan Beesha dheemow mahamud. Deegaan Abdalla waxa dega gaaljecel oo milkila ah siiba Beesha Dheemow mahamud. Deegaankaan wuxu kudhax yeelaa wada isku xirta Buula haaji iyo Kismayo. Deegaankaan wuxu caan kuyahay Ceelka biyaha ee loyaqaano Ceel afweyne. Dadka Deegan waxay caan kuyihin dhaqashada geela oo kaalinta kowaad u ah waxana soo raaca lo’da iyo ariga. Deegaanka waxa kale oo caan kuyahay beeraha.
 
Location: Abdalla Biroole
Abdalla Biroole is a settlement located approximately 50 kilometers west of Kismayo city. It was founded by the late Abdalla Biroole, a member of the Gaaljecel (Galje’el) clan, specifically from the Dheemow Mahamud sub-clan. The area is primarily inhabited and owned by the Gaaljecel clan, with the Dheemow Mahamud sub-clan being the main residents.
The settlement lies along the road connecting Buula Haaji and Kismayo. Abdalla Biroole is particularly known for a famous water well called Ceel Afweyne. The local population is well known for camel herding, which is their main source of livelihood, followed by cattle and goat rearing. Additionally, the area is recognized for its agricultural activities.
Dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya

**Dagaalka sokeeye ee soomaaliya**: waa dagaal bilowmay sanadkii 1988 socdana weli. wuxuu ku bilowmay iskacaabin ka dhan ah taliskii askarta ee uu hogaaminyay siyaad bare. siyaabo siyaasadeed Iyo kuwo dhaqaale owgood waxaa bilowgii sideetameeyadii dhashay jabhado hubaysan oo ka dhan ah taliskii siyaad bare. ka dib toban sano oo ay jabhaduhu Iyo dowladu ay ku dagaalamayeen xuduudda soomaaliya Iyo Ethiopia waxay dhamaadkii 1989 jabhaduhu gudaha usoo galeen dalka, halkaasna waxaa ka bilowmay dagaalka sokeeeye ee ilaa Iyo hadda socda. jabhadahaas waxay kala ahaayeen Somali Nation Movement(SNM), Somali Salvation Democratic Front, United Somali congress Iyo kuwa kale 

Sidii ee qaramada midoobay iyo mareykanka ee uuga baxeen dalka soomaaliya 1993, soomaaliya codkeeda mala maqli jirin.

Wixii ka danbeeyay 2000 dalka waxaa soo galay ciidamo shisheeye, sida kuwa itoobiyaanka iyo ciidamda amisom oo taageero u fidiyo Dawladda maanta jirta ee kumeel gaarka ah, dagaalkii sokeeye ee soamliya waxa uu ahaa mid maslaxad kusalaysan 
              
Runtii Dagaaladii sokeeyay ee soomaaliya waa dagaalo aan dhamaad laheen.waxuuna bilaamay 1991di. Dagaalkaan waxoo dhaliyay degenaasho la'aan iyo nolol la'aan oo 21sano.

Dagaalada intaas oo sano soo jiray, maalinbo maalinteeda kale woo isbedelaayay. Maanta dagaalka waxoo u dhaxeeyaa, dowlad soamlia oo

Dagaaladii sokeeyay waxee dalka u horseeday nolol wanaag laheen iyo dowlad la'aan.Waxoona dalka u kala qeybsamay qeybo badan oo shacabka ee ku doonayaan maamul. Waxaa jirta qeyb soomaaliya ka mid ah oo dagaaladii sokeeyay ku bilaabay, oo maanta rabto in ee goosataan. Dagaaladii gobolada woqooyiga iyo gobolada dhexe.Markii la riday dowladii dhexe neh, dowlad cusub ma imaanin oo dagaalkii meeshiisa oo ka sii socday. Sanad iyo bar ka dib dalka waxaa ka dhacday abaar isla markaas neh waxaa imaaday heyaadaha gargaarka ee qaramada midoobay, waxaana la socday ciidamo dalal badan ka socda oo runtii rabay in ee dalka nabadeeyaan. Ł aakiin waxaa lagu eedeeyay in ee shacabka dilaayaan, isla markaas neh weerar lagala horyimaaday. Ciidamada mareykanka oo ka mid ah kuwa gargaarka ee QM, ayaa bilaabay in ee diyaaradahooda la soo kacaan, waxoona dalka galay dagaal labaad oo nuuc kale ah.Maraykanka iyo qaramada midoobay waxee soomaaliya ka baxee ayada oo dagaal socdo, laakiin qaboowsaday. Markii ee ka baxeen ilaa 2000 soomaaliya codkeeda danbe mala maqli jirin. Sidii ee dowladii dhexe u dhacday ilaa la abaabulo Dawladdahaan federaaliga, soomaaliya ma leheen wax hogaan ah. Dadka wee iska ganacsan jireen.

## Tixraacyada

* Maxaynan Markhaatiyaasha Yehowah Dagaal uga Qaybqaadan?
Wadan Fashilmay

**Wadan Dhacay** waxaa laga wadaa, wadan leheen wax xukun ah ama dowlad shaqeesa, haddii ee wax dowlad leedahay neh malahan awood ee ku maamusho dalka oo dhan. Runtii magaca "wadan dhacay" waa wax aad u foolxun, waxaana badanaa loogu yeeraa (wadamada aadka u danbeeya).Soomaaliya maanta meel kasto waxee la joogtaa magac xumo, sidaas darteed waxaa tusaalo ahaan "wadan dhacay" loogu soo qaataa dalka soomaaliya.
2011

2010 - 2011 - 2012

__TOC__

**Sannadka 2011: "Magaca Yehowah ayay isku hallayn doonaan".**

„Malaayiin dad ah ayaa dhibane u noqday caddaalad darro, dulmi, masiibo dabiici ah, jirro, faqri, dagaal, iyo dembi, waxaan la kulannaa quudhsi, nacayb, iyo cadaadis. In kasta oo ay jiraan dhibaatooyinka dunida Shaydaanka, kama quusanno. Taa beddelkeeda, waan ku faraxsanahay inaan ogaanno in dhawaan Yehowah soo afjari doono dhammaan silica dhulka. Rajadayada iyo kalsoonidayadu waxay ku tiirsan tahay Ilaaheen. Haah, waxaynu magan galnay Yehowah Kaasoo aan waligiis xumaanin kuwiisa daacadda ah.”

## Dhacdooyin
* 18 may waxa Somaliland laga xusay maalinta dib ulasoo nopqoshada qaranimada.
* 23 Juun waxaa Soomaaliya laga doortay ra'isul wasaaraha Cabdiweli Maxamed Cali.
* 26 Juun waxa si aad iyo aad ah looga dabaaldagay dhamaan ama guud ahaan wadanka Somaliland maalinta madax banaanida iyo xornimada Somaliland.
* 4 Oktoobar – 139 qof ayaa ku dhintay qaraxii ka dhacay magaalada Muqdisho.
* 16 Oktoobar – Kenya waxay bilowday faragelin ay ku hayso Soomaaliya.
* Diseembar 16 – Duufaan kuleyl ah ayaa dulmartay jasiiradda Mindanao, taasoo sababtay fatahaadda. In ka badan 1,000 qof ayaa dhintay.
* Musiibo-Fukushima 2011
* Tsunamigii Jabaan ee 2011

## Dhalashooyin
## Dhimashooyin
* Usaama bin Laadin
* Muammar Qadaafi
## Madaxda Aduunka
USC

**USC**, waxey eheed urur siyaasadeed oo ka jirtay dalka Soomaali xaq u dirir ah 
oo riday nidaam kii regime maxamed siyad bare
lkn qabqab lahaal dagaal oo hab qabiil ahaana u daagalamayay ayaa jabhadayn ku bilabay
mudane gen caydiid o
O uu ugu horeyo xukuumadii 

Manafeesto

Jifoyinka:
*1=Hqbar GIDIR 
*2=Murusade
*3=Abgaal
*4=Xawadle
*5=duduble
Goobo

Wareegga goobada waxaa loo yaqaanaa Meeris 

Waxaa jira macnayaal kale ee la xiriira goobada oo loo baahan yahay inaan fahamno. 

Barta-xuddunta
Waa barta ku dhacda bartamaha goobada.	

Gacan
Waa xarriiq ka bilaabma barta- xuddunta kuna dhamaata bar ka mid ah wareega goobada.

Waxaana loo soo gaabiyaa r isla markaana waxa uu la eg yahay dhexroorka barkiis.

:\mathrm{Bed}=\frac{\mathrm{Wareeg Goobo} \times \mathrm{Gacanka}}{2}=\pi r^2

Koorda
Waa xarriiq u dhexeysa laba barood oo wareegga goobada ku taala.

Muhiim ama qasab ma aha in xarriiqdaasi ay marto barta-xuddunta.

Dhexroor
Waa xarriiq u dhexeysa laba barood ee goobada martana barta-xuddunta. 

Waxaana loo soo gaabiyaa d.

Qaanso
Waa xarriiq is wadata oo dul saaran qeyb ka mid ah goobada.

Gabal goobeed
Waxay soo koobtaa inta u dhexeeysa xarriiqa qaansada ee goobada iyo koordaha. Waxaa kaloo la dhihi karaa labada cirif ay ku dhamaadaan xarriiqda qaansada.

Qurub goobeed 
Waa inta u dhexeysa xarriiqda qaansada iyo laba xarriiq ee gacanka kuwaasoo ku xirmaaya labada cirif ee xarriiqa goobada.

 	

Wareega iyo bedka goobada

Wareega = {\pi}. r^2\, = {\pi}.d
Aruba

**Aruba** waa jasiirad aad uyar kana tirsan boqortooyada Holland waxa ay aruba kutaalaa Badda Karabiya Aruba, Bonaire iyo Curaçao sadesdan jasiiradood waxa layskuyidhaahdaa jasiiradaha ABC waana mid kamida jasiiradaha Antillen waxa ay ismaamul hoosaad malaha qaybo maamul oo u gaara sida wasaarado iyo wixii lamida Aruba waxa ay leedahay jawi qalaln oo waa qoraxlay jasiiradan yar waxaa aad u booqda dalxiisayaasha waxa ay masaafo ahaan kakoobantahy 23 klm oo dherer ah caasimaduna waa magaalda oranyastaad.

## Taariikh gaaban
Waxa la cadeeyay in dadkii uguhorayay ee dagay jasiirada Arubay ay ahaayeen (Caquetíos Amerinds )qabiilada arwaka oo kasoo haajirtay dhanka wadanka lajaarka h ama udhaw ee Fanansuwela waana mid kamida dhulka aadka u qadiimka ah ee ay degeen hindidii daganayd waayadii hore ameerika waxa ay orobiyuuntu ogaadeen ama heleen jasiiradan kadib markii, Amerigo Vespucci uu soo cadeeyay in ameeraka ay tahay qaarad cusub Aruba waxa ay mudo qarniya hoos imanaysay wadanka isbayn oo gumaysanayay waxa ay gacanta holland gashay sanadii 1636 ilaa iminkana waxa ay katirsantahay boqortooyada Holland.

* „The islands of Aruba, Bonaire, and Curaçao are known as the ABC islands.”
Lambedusa

**Lambedusa** afka taliyaaniga (Isola di Lampedusa) waa jasiirad ku taala ama kamida wadanka Talyaaniga waa jasiirad aad uyar waxa ay masaafo ahaan tahay 21 klm oo isku wareeg ah waxaa kunool dad gaadhaya 5000 oo qof 170 klm ayay dhanka galbeed ka xigataa jasiirada Sasiiliya maamul ahaana waxay ka tirsantahay w2adanka taliyaaniga waxa kutaalaa badhtama Bada Dhexe waxa ay bada kasaraysaa 133 mtr.

## Taariikh

Wali waxa jasiirada kamuuqda oo yaalaa asaartii ama calaamado muujinaya taariikhda ka hor waxa kuyaala qabriyo aad u qadiim ah waxa kale oo kuyaala guryo ay dhiseen boqortooyadii romaniyiinta
qarniyadii dhexe waxa ay ahyd meel lagu kal gato dadka la adoonsado. kadib markii ingiriiska iyo dawladihii la socaday eey ku adkaadeen dagaalkii ka socday waqooyiga afrika ee kamidka ahaa dagaalkii loabaad eedunida ayay ciidamadii xulafadu duqeeyeen sanadii 1943 halkaas oo ciidamadii taliyaaniga ee joogay ay isdhiibeen. xiliyadan danbe waxa ay jasiiradu caan kutahay dadka muhaajiriinta ah ee kusoo qulqulaya yurub in ay marka uguhoraysa soo caga dhigtaan taas oo ay sababtu tahay udhawaanta ay u dhawdahay xeebaha waqooyiga afrika gaar ahaan wadamada Libiya iyo Tunisiya jasiiradan waxaa soo beegasada sanad walba kumanaan muhaajiriina oo kasoo haajira qaarda afrika
Mig33

Mig33 waa goob lagu wada sheekesto waxay ku taalaa xarunteeda weyn dalka mareykanka waxaana la aasaasay sanadkii 2005
Tuulo

**Tuulo** (ingiriis: town) waa meel ee dad guryo ka sameysteen. Tuulada waxay ka weyn tahay buulo, laakinse ka yartahay magaalo.

Tuulo waa nooc ka mid ah deegaannada aadanaha, guud ahaan ka weyn tuulo laakiin ka yar magaalo.

Shuruudaha lagu kala saaro tuulooyinka ayaa kala duwan adduunka, inta badan waxay ku xiran tahay arrimo sida tirada dadka, dabeecadda dhaqaale, heerka maamulka, ama muhiimadda taariikhiga ah. Gobollo qaar, tuulooyinka si rasmi ah ayaa loo qeexaa iyadoo la adeegsanayo heshiisyo sharciga ah ama magacaabista dowladda, halka kuwa kale erayga loo isticmaalo si aan rasmi ahayn. Tuulooyinka guud ahaan waxay leeyihiin adeegyo isugu imaan, kaabayaasha, iyo maamulka, sida maamullada degmooyinka, waxaana ay u adeegaan sidii xarumo ganacsi, waxbarasho, iyo dhaqan gudaha gobolladooda.
Caag bashiir

**Caag bashiir** waa tuulo dhacda amaba ku taallo waqooyi-bari ee degmada Buulo Burte, Gobolka Hiiraan. Waxaa mara webiga Shabelle waana degaan ku fiican beeraha iyo dhaqashada xoolaha.

Demography:
Caag Bashiir iyo degaannada ku xeeran waxaa dega Beesha Dhoorre ee Faramage Samatalis ee beelweynta Xawaadle.
Hees (tuulo)

**Hees (tuulo)** waa tuulo ku taalo gobolka Hiiraan. Waxana dago beesho xawaadle, wexena caan ku tahay dhulka dooga.
Biriq

**Hilaac** (; ) sidoo kale loo yaqaano **Biriq**, waa maaso aad u weyn oo ka kacdo inta u dhaxeyso Cirka iyo Dhulka ama Badda. Iftiinka biriqda waxaa la dhahaa Hillaac, dhawaaqeeda neh waxaa la dhahaa gugac. Biriqda waxeey ku dhax socotaa hawada, isla markaas neh waxey sameysaa maasooyin kala duwan, waxeeyna molekulka hawada ku badalee Ion isla markaas neh waxey sameysanee jid ee maasada dhaxmarto. Intii ee jidkaas dhaxmareyso waxey molekulka ku badalee Balasma. Jidkaas ee biriqda dhaxmareyso kuleelkeed waxoo u dhaxeeyaa 15.000&nbsp;°C ilaa 30.000&nbsp;°C. Waxeyna 5 jeer ka kuleel badantahay qoraxda.Biriqda waxaa cirka lagu arkaa markii oo roob da'aayo, ama markii oo jawigu aadka u xunyahay, sida markii ee jiraan duufaano roob wadato, mararka kale ee dhaceeso waxaa ka mid ah markii boorka fulkaanada hawado gasho, xattaa markii ee geedo gubtaan oo qaacooda hawada galo, waxaa ka dhalaneeso biriq.

Qiyaastii 1800 duufaano koronto ayaa ka socda adduunka oo dhan. Waxay sii daayaan ilaa 600 oo hillaac ilbiriqsi, kuwaas oo 100 ka mid ah ay dhulka ku dhuftaan. Taasi waa qiyaastii 8.5 milyan oo hillaacyo taabanaya 24 saac kasta.

## Xowliga Hilaaca(Biriqda)

Xowliga biriqda waxaa uu gaadhaa boqolaal kilomitar halkii sekan, waxaa kale oo jirta in xowliga biriqda uu ka dheereeyo iftiinka nalka caadiga ah.

## Tixraac
* Spectacular Sky-Shows
* The Thunderstorm—Awesome King of the Clouds
* Lightning
* Natural Forces
Calanka Jabuuti

**Calanka Jamhuuriyada Jabuuti** waxa uu kakoobanyahay afar midab xaga sare waa ciraad dhanka hoosane waa cagaar waxa baasha bidix ka saaaran kahad cad oo sadex geesood u samaysan oo ay ku dhexjirto xidig cas waxa markii u horaysay la isticmaalay maalintii jabuuti ay heshay madax banaanideeda 27-06-1977.

## Heesta Calanka Jabuuti

* Hinjinne u sara kaca
* Calankaan harraad iyo
* Haydaar u mudateen
* Hir cagaarku qariyayiyo
* Habkay samadu tahayoo
* Xiddig dhiig la hoorshoo
* Caddaan lagu hadheeyaay
* Maxaa haybad kugu yaal
Coomaad

**Coomaad** waa Deegaan ka mida Deegaanada  ugu faca weyn gobolka Hiiraan, waxay ku taalaa waqooyi bari ee xarunta gobolka hiiraan waxeey dhoowr killometer u jirtaa DEG. Matabaaan.Coomaad waxaay ku taalaa dhulka loo yaqaan caduunka waana dhul biyo galeen ah deegaan iyo daaqsin ku caan ah waxaa ku yaal waterhold weyn ama bali aad u weeyn marka uu buuxsamana ugu yaraan 4 bilood ayaa biyaha laga cabaa waxaa kalo aay caan ku tahay geedka miraha macaan aay ka baxaan ee jicibka waxaa kaloo ku duceeysto beesha Agoon Cabdalle oo kamid ah Beelaha Xawaadle, waxaana lagu qalaa dhowrkii sanaba mar 114 ido ah si beeshu aay ugu xirsi xirato coomaad waa meelaha ugu qurxoon gobolka hiiraan marka uu barwaaqada yahay waxaayna caan ku tahay oo kale geedka weyn ee dheenka la yiraahdo kaasoo ku yaal cirifka bariga biyo galeenka
Dheen weyne

have locked 

## faahfaahin
Dheenweyne waxa loogu magac daray geedka ay tuulada caanka ku tahay oo loo yaqaano dheen. Tuulada waxaa ku yaalo skoolo yar-yar oo wax laku barto, waxaa ay kaloo leedahay goobo yaryar oo dhinaca caafimaadka ah. Dadka ku dhaqan oo aan la hayn qiyaas ahaan tiradooda waxaa ay u badan yihiin xoolo dhaqato iyo beeraaleey oo Soomaalidu caan ku tahay meeshana ma ka marna ganacsiga ay tuuladu leedahay.
 
Tuulada muuqaal ahaan iyo deegaan ahaanba waxaa ay u dhaxeysaa buuro waaweyn iyo dhul keymo ah oo ugaartu ka buuxdo isla markaana u roon indhaha dadka socotada ah ee ku dhex safro Gobolka Hiiraan iyo waliba nool Tuulada dheenweyne mustaqbalka dhaw hiigsaneysa horumar ballaaran deegaanka ugu dambeeyntana ay u noqoto Degmo.
 
Deegaanka Dheenweyne waxa daga beesha Xawaadle.
Lafweyn

**Lafweyn** waa tuulo ku taalo Degmadda Jalalaqsi gobolka Hiiraan, waa tuulo leh shacbiyad badan waxayna caan ku tahay xoolo dhaqashada iyo beeraha, waxaa kale oo loo yaqaanaa Tuugaarka, waxayna qiyaastii Dhinaca Bari 3Km ka xigtaa Degmadda Jalalaqsi, Sidoo kale waxaa u dhow Webiga Shabelle oo u jira qiyaastii 2.5Km.
Degmadda waxaa ka soo Jeeda oo caanka ah dalka Soomaaliya, Maxamed Cumar Farax, Aabihii weynaa ee degmadda jalaqsi odayga u ahaa Nuur Warsame Tuugaarey Iyo Cumar Cade, Milkiilaha weyn ee hotelada LAfweyn Palace Hotel iyo Ambassador Hotel Mogadishu.

Xeraale deefow dolow luuq qooneey diidocanaane boholgaras
Beer gadiid

**Beer Gadiid** waa Deegaan Balaaran ku taalo gobolka Hiiraan, hormar ku talaabsatay waxaana dago beesha agoon abdalle ee ka tirsan beelweynta xawaadle Mohamed.
Shaw

**Shaw** Waa Degmo ku taalla gobolka Hiiraan,waxay u dhawdahay degmada [[Jalalaqsi].Waa degmo isku xirta ganacsiga labada gobollada:Hiiraan, bakool,Bay,iyo  Shabeelaha Dhexe.
Waxay ka mid tahay degaanada aad u camirmay ,ka dib dagaaladii sokeeye ee ka dhacay soomaaliya,maadaama anay soomaaliya lahayn dowlad dhexe oo heshiis lagu yahahay,sugina karta ama badbaadin karta(ilaah aa badbaada lehe) dadka soomaaliyeed naftood,maalkooda iyo xoolahooda ayay reer shaw ku tashadeen sidii ay iskood iskugu taagi lahaayeen.degmada wuxuu ilaahay ku manneestay khayraad fara badan ee xoolaha,daaqa,beeraha,iyo khayraadka dabiiciga ah.Waa Doobira Dadka degaanka ku nool,waxay jecelyihiin inay horumariyaaan degaankooda,dhanka dhaqaalaha, waxbarsshada.ganacsiga,dhismaha,isgaarsiinta, gaadiidka iyo wadooyinka.Degmada waxay leedahay suuq ay maalinta khamiista ah isugu yimaadaan ganacsatada xoolaha ee gobolka hiiraan, suuqaasina waa suuqa ugu weyn ee xoolo lagu kala gato maalinta khamiista ah Gobolka oo dhan.waxana ku yallo 2 iskuul waxaana dega beesha qowmiyadda Gaaljecel samoow,qasatan beesha Yaber Caaloofi.
Beergadiid

**Beergadiid** waa deegaan kamida degamooyinka ugu qadiimisan gobolka Hiiraan, waxaay dhanka waqooyi bari kaga beegantahay magalada baladweyne ee xarunta gobolka hiiraan.Beergadiid waxaa maro wadada dheer ee isku xirta magalada muqdisho iyo gobolada dhaxe iyo kuwa waqooyi waaana meel halboowle u ah isku socodka somalia beergadiid waxa ku yaal buuraha caanka ah ee buuraha qabnood waa dhul daaqsin iyo deegaan isugu jira umada ku dhaqan

waxa lagu qiyaasaa 10 kun oo qof degmadu waxaa ku yaal school dugsiga dhex intii aay jirtay dowladii maxamed siyaad bare balse hada waxay nasiib u yeelatay in aay hesho school hoose /dhaxe iyo sare sidoo kale degmadu waxee nasiib uyeelatay in laga dhiso hospital kaasoo iminka dhismihiisu gebo gebo maraa sidoo kale waxee leedahay degmadu suuq weyn oo mar dhaw laga hirgaliyay.degmadaan marka aay barwaaqada tahay habeen meel kale noloshda ku qaado kuma qabaneeyso dhanka bari waxaa ka xiga degeenka coomaad dhanka waqooyi bari waxaa ka xiga degmada matabaan dhanka galbeed waxaa ka xiga deeganka  feer feer dhanka koofur galbeed waxaa ka xiga kalabeyr iyo degmada  jawiil inkastoo deegaamo badan aay kusoo darmeen burburkii ka dib sida quulaale .jiracle .takaraale. .buudo madow Hiiraan]] 
Asal ahan Beergadiid waxa iskaleh 
Beesha Agoon cabdale, ciise jabriil 
Odegii ahay gacal Gadiid, 
Beertii gacal Gadiid sidaas loo dhahay Beergadiid qofka ugu caansan waa SAADAQ MUQTAR XIREY
## Tixraac
Abaar ka taagan deegaano ka tirsan gobolka Hiiraan//2011

## Xusuusin
Beerayabaal

**Beerayabaal** waa tuulo ku taalo gobolka Hiiraan waxaa ayna ka tirsan tahay degmada buulo Burde. beera-yabaal waxa ay caan ku tahay caanaha xoolaha ayadoo tuuladaan berigii hore loogu yeeri jiray tuulo barwaaqo waxaana deegaan ahaan iska leh Beesha Yabaal Xaaji oo kamid ah beelaha Agoon Cabdibile (Madaxweyne) ee beelweynta Xawaadle.
Moqokori

**Moqokori** waa magaalo ku taal Hiiraan, Soomaaliya iyo xarunta Degmada Moqokori. 
## Taariikhda
July 7, 2025, Maleeshiyada Al-Shabaab ayaa dib u qabsaday magaalada ka dib markii laga qabsaday Sebtembar 2022, ka dib kacdoon dadka deegaanka ah oo ay hogaaminayeen dagaalyahanada Macawisley Kadib dagaal culus oo ay qaadeen ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa Macawisleey ayaa gacan ku heynta magaalada waxaa ay sheegeen in Al-Shabaab ay ku dileen ku dhawaad ​​40 askari.
## Dad xusid mudan
*C/llaahi Maxamed Cali , siyaasi

*Yuusuf Axmed Hagar Dabageed , 
siyaasi

*Cali Ibraahim Cabdi [cali jilibey] 
Ganacsade

*Xuseen Macalin weeliye (xuseen kumande) oday dhaqameed
## Tixraac
Hirshabelle oo ansixiyay in lix goobood laga dhigo degmooyin"

"Dagaal Culus iyo Qaraxyo Gawaari laga soo buuxiyay oo Al-Shabaab laga qabsaday Magaalo Muhiim ah oo Soomaaliyeed"
Awdalka Solomon

**Awdalka Solomon** ama **Jasiiradaha Solomon** (Ingiriisiga: Solomon Islands) waa wadan oo wada jasiirado ah, waxey ku yaalaan Ooshiyaaniya. Wadankaan waxoo ka koobanyahay jasiirado aad u badan, waxaana degan 523,000 oo qof. Caasimada wadanka waa Honiara. luqada rasmiga ah ee lagaga hadlaana waa luqada ingiriisiga waxaana guud ahaan maamusha boqorada ingiriiska Elizabeth II. 

## Taariikh

Ujasiiradaha soloman waxa la dagay kahor 3000 dadka kunool qaar kamidi waxa ay gaadheen oo ay tageen 4000 sano kahor helitaankii ugu horeeyay ee lahlayna waxa uu ahaa. Sanadkii 1568 markaas oo lagu tuhunasanaa in ay tahay jasiiradii nabi suleemaan ee uu dahabku kabuuxay qarniyadii 17 iyo 18 waxa iskudady in uu qabsado wadanka isbayn laakiin wuu ku guuldaraystay dhinacyo kamida Jasiiradaha Soloman waxa qabsaday wadanka jarmalka sanadii 1899 sanadkii 1900 waxa halmaamul loosameeyay dhamaan jasiirada solomon halkaas oo ay hoostagyeen jasiirada Fiji oo xarun u noqotay dhanaan jasiiradihii ku yaalay Ooshiyaaniya. Intaas kadib waxa dagay dadyaw kubaaqayay diinta Masiixiyada kuwaas oo u bedelay dhaan dadkii halkaas dagaan Maalinta Kirismaska ​​ee 1942 xiligii lagujiray dagaalkii labaad ee dunida waxaa aad jasiiradahan u duqeeyay ciidamada cirka ee Jabaan waxaana dhaan wadanka soo gaadhay burbur aad u ban waxaa baaba'ay dhaaan beerihii iyo wax soosaarkii intaas kadib sanadii 1945 markii dagaalkii labaad ee dunidu uu istaagay waxa xarunta jasiiradaha kuyaala Badweynta Baasifik oodhan loo wareejiyay xarunta jasiiradaha Solomon magaalda Honiara. 

## Deegaan iyo Gobolo
Jasiiradaha solomon waxa ay u qaybsanyihiin 10 gobol 

# Central
# Choiseul
# Guadalcanal
# Isabel
# Makira-Ulawa
# Malaita
# Rennell and Bellona
# Temotu
# Western
# Honiara, caasimada

## Juquraafi Ahaan

Jasiiradaha solomon waa jasiirado badan oo isu dhawdhaw waxay ku yaalaan bariga jasiirada wayn ee babwa niyuu gini waxa ay kakoobantahay jasiirado aad u badan oo gaadhaya 21 jasiiradood waxa wadankan ka oogma afar foolkaane oo dhaqaaq badan waxa kada roobab aad ubadan waxakale oo uu leeyahay wadankani kaymo roobeed heerkulaka jasiiradahaasi waa 27 ° 

## Dadka

dadka dagan jasiiradahani wxa ay gaadhayaan 538032 waxa ay kasoojeedaan dhamaan dadka kunooli qabiilka looyaqaa malaansiyiin 
%96 waxa haystaan diinta kiristanka
Hargeysa yareey

**Hargeysa yareey** waa degmo ku taalo gobolka Jubbada Dhexe.
magaaladaan waxaa maro wabiga jubba.  Magaaladan waxaa ku ooli jiray wershadii sonkorta ee mareerey, Magaaladan waxaa degan qabiilooyinka kala duwan laakiin asalkeedii waxaa loogu yimid deegaankaas Qabiilka RIIBI da oo ad loogu dhibaateeyey dhulkoodiina si sharci daro ah looga dhacay ka dib markii loola dhaqmay sidii dad Adoon ah oo aan xuquuq lahayn (Modern Slavery), qabiilka Riibi du waa bulshoyar oo sii dabar go,aysa cadaadiska qabiilooyinka Waaweyn ee somaliyeed ugeystaan awgeed waxayna hada ku nool yihiin oo ay ku tirsan tahay noloshoodu Ugaarsiga iyo gurashada miraha roobka ku baxa waana bulsho nugul oo aad loo takooro. Magaaladan waxaa la degay sanadkii 1983-1984 waxaana la dejiyey dad lagasoo raray degmada Dujuuma ee gobolka jubada dhexe si shaqaale ay ugu noqdaan mashruucii sonkorta ee mareerey, waxayna isku xirtaa Magaalooyinka Afmadow, Kismaayo, bu,aale iyo Jilib oo Xamar looga sii gudbo, Hageysa yareey burbur kii dalka ka dib aad ayey u kortay.
Dhasheeg Waamo

**Dhasheeg Waamo** waa tuulo baadiyo ah, waxeena ku taalaa gobolka Jubbada Dhexe.
tuuladaan waxa maro Wabiga Jubba, waxee u dhowdahay magaalada Bu’aale
Qandala

**Qandala** ( sidoo kale loo yaqaan 
**Candala**,  **Andala** , **Bender Chor**, **Bandar Kor** , **Bender Kor** ama **Taba Tege**  waa magaalo deked qadiimi ah oo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee Soomaaliya.

## Dulmar
Qandala waxa ay ku fadhidaa wadhi cidhif ah , kaas oo samaysa deked ilaalin dabiici ah oo ay maraan maraakiibta gacanka cadmeed .  Waxay u jirta 75 kiiloomitir (47 mi) bari ee Bosaaso , 549 kiiloomitir (341 mi) koonfurta Cadan , iyo 475 kiiloomitir (295 mi) galbeed ee Socotra .
Magaaladu waxay ku taallaa maamul goboleedka Puntland ee Soomaaliya. Waa magaalo madaxda degmada Qandala .
Waagii hore Qandala waxa ay ahayd xarun ganacsi oo firfircoon oo ay ku ganacsadaan ganacsatada Geeska Afrika , kuwaas oo ka soo daabuli jiray kana soo dejin jiray badeecadaha sida fooxa , xabagta iyo alwaaxyada udgoon. Naaneysteeda Gacanka Hodonka ("Gulf of Prosperity") waa hadhaagii waagan. 
Intaa waxaa dheer, Qandala waxay la wadaagtaa magaalada qadiimiga ah ee Botiala . Dejinta dambe waxa ay ka kooban tahay dhismo qalcaddii hore , kaas oo indho-indhaysa oo ka talisa afka wadhida hogaamisa gudaha gudaha.
### 2016 ISIL qabashada
26-kii Oktoobar 2016, koox dabley ah oo xiriir la leh ISIL ayaa Qandala ku qabsaday 50 dagaalyahan oo hubeysan kadib dagaal kooban oo ay la galeen ciidamada ammaanka deegaanka, sidaas darteedna waxay noqotay magaaladii ugu horreysay oo lagala wareego kooxda Daacish ee taabacsan Soomaaliya.  BBC News ayaa sheegtay in maleeshiyada ISIL ay isaga baxeen magaalada sababo aan caddayn. Si kastaba ha ahaatee, warbixinta waxaa beeniyay warbaahin kale oo sheegtay inay been abuur tahay. 7-dii December 2016, sarkaal ka tirsan dowladda Soomaaliya ayaa sheegay in ciidamada ammaanka Puntland ay dib ula wareegeen dagaalyahanno xiriir la leh ISIL, ayna dileen 30 maleeshiyo ah. Afar askari oo kale ayaa sidoo kale lagu dilay howlgalkaasi. 
## Tirakoobka dadweynaha
Qandala waxaa ku nool ku dhawaad ​​19,300 oo qof. 
## Waxbarashada
Qandala waxaa ku yaal dhowr xarumo waxbarasho. Sida ay sheegtay wasaaradda waxbarashada Puntland, degmada Qandala waxaa ku yaalla 15 dugsi hoose dhexe. Waxaa ka mid ah Xamure, Dhadar, Turmasaale iyo Gurur
## Gaadiidka
Qandala waxay leedahay deked yar . 

Gaadiidka hawada ee magaalada waxaa u adeega madaarka Candala .
## Xiriirinta dibadda
Candala, Soomaaliya

Khariidadda Degmada Qandala oo faahfaahsan

Shaxda Tijaabada Taatikada, 1: 500,000, oo leh wareegyo joog ah

## Tixraac
"Kooxda la safan Dawladda Islaamka ayaa qabsaday magaalada Soomaaliya, ayay yiraahdeen mas'uuliyiintu

"Dagaalyahannada Dawladda Islaamka ayaa ka baxay magaalada dekedda leh ee Soomaaliya"

Soomaaliya waxay dib uga qabsatay magaalada dagaalyahanada xiriirka la leh IS; 34 ayaa dhintay" 

Dadka Magaalada & Magaalooyinka Soomaaliya

"Puntland - Dugsiga Hoose"

"Shirkii Istanbul ee Soomaaliya 21 - 23 May 2010 - Qabyo qoraalka doodda ee miiska wareegga "Kaabayaasha Gaadiidka"

Macluumaadka garoonka diyaaradaha ee Candala, Soomaaliya (IATA: CXN, ICAO: HCMC)
Bermuda

**Bermuda** ingiriisiga (The Bermuda Islands) waa jasiirado ku taalo Badweynta Atlaantik, waxeyna ka tirsanyihiin dalka Ingriiska. Jasiiradahaan waxey u dhowyihiin wadanka Mareykanka. waa dhawr jasiiradood. 
 
dadka kunool waxaa lagu qiyaasaa 100.000 kuno oo qof caasimdana waxa u ah magaalda Hamilton
Honiara

**Honiara** waa caasimada Jasiiradaha Solomon waxa ay katirsantahay dagmada Guadalcanal. inkastoo ay hadana maamul ahaan ka goantahay dagmada dadka kunooli waxa lagu qiyaasaa 49107 magaaldan waxa ladhisay kadib markii ay baabaday caasimadii hore oo la odhan jiray tolagi xiligii lagu jiray dagaalkii labaad ee dunida waxa lagadhaisay meel u dhaw caasimadii hore waxa sirasmi ah loogu aqoonsaday in ay tahay caasimada jasiiradaha solomon sanadii 1952. waxa ay magaaldu leedahay dakad wayn oo ay kusoo xidhaan maraakiibta waawayni dadka kunool badidoodu waa kiristan waxa iyana kunool dad tiro yar oo haysta diimo kale
Ljubljana

**ljubljana** waa caasimada isloveeniya waana magaalda ugu wayn wadanka isloveeniya waxa kunool dad gaadhaya 278.638 waxa ay kutaalaa badhtamaha wadanka ljubljana waa xarunata dhaqanka ee wadanka islofeeniya. waxa kutaala jaamcada wadanka uguwayn iyo guridhaqameedo aad ubadan waxaa kamida guridhaqameedadaa gurridhaqameedka wadanka iyo ka taariikhda islofeeniya waxa kuytaala magaalda warshado badan oo ay kamidyihiin kuwa soosaara aaladaha korantada kushaqeeya iyo kuwa maryaha sameeya
Botka internetka

**Botka internetka** (; ) (sidoo kale loo yaqaano **web robot**, **WWW robot** ama **[[bot]]**) waa qorshe software kaasi oo lagu borograamiyay in iskeed u qabato howl cayiman ayada oo isticmaalaysa khadka internetka. Sida caadiga ah, botska waxay qabtaan shaqooyin fudud, kuwo culus, kuwo mashquul badan iyo shaqooyin badan oo isku dhex dhafan kuwaasi oo socda mudo dheer ama soo noqnoqonaya. Shaqooyinka qaar ay botsku qabtaan waa kuwo aan lagu aamini karin dadka oo kali ah, halka kuwo kale ay yihiin shaqooyin qaadanaya wakhti aad u dheer.

Guud ahaan, ujeedada iyo shaqada ugu muhiimsan ee botka waa in uu fududeeyo una adeego dadka ayaka oo qabanaya shaqo lagu kalsoon yahay oo khaladkoodu aad u yar yahay.

Sidoo kale, botka interneku waa borograam lagu qoray cilmiga oo cilmi badan leh,waxoo noqon karaa asiga oo atomatik ah ama gacan loogu shaqeesiiyo. Botka waxaa badanaa lagu isticmalaa cayaaraha kombiyutarka. Botyaasha wee kala duwanyihiin, waxaa jiro Robotka oo asiga neh ah kombiyutar la brograameeyay iyo botka Shukaansiga oo ah, program cilmi leh oo kula hadlaayo, sida kuwa ku jiro MSN'ka oo kale. Botka waxaa ku arki kartaa wikipedia, ayaga oo markasto wax bedelo.

=Qoraalo Kale=
* Internet
* Kumbuyuutar
* Kombuyuuterka Dhabta
* Software
* Bot

=Tixraac=
Salo

**Salo** waa magaalo ku taal Finland waxa ay kutaalaa gobolka *Varsinais-Suomi,* dadka dagan magaaladaasi waxa ay gadhayaan 54.987 waxa ay ku fadhidaa dhul lagu qiyaasay 2.168,38 marka loo eego afka Finland kalmada solo waxa ay kadhigantahay kaynta.
Dalai Lama

**Dalai Lama** 1935 ilaa hada waa hogaamiye diineeka ugusareeya buudiyiinta ku nool gobolka tebet ee Shiinaha laga bilaabo sanadii 1959 waxa uu dali lama hayay labo jago oo ah mid hogaamin siayaasadeed ah iyo mid diineed o uu kahayay gobolka tebet ee ismaamul hoosaadka haysta gobokan oo katirsan wadanka shiinaha waana qof aqoon sare ka haysta diinta buudiga qof kasta ama nin kasta oo loodhiibo jagada dlai lama waxa lagu magacaabaa in uu yahay dhaxlihii ama qofkii xukunka ka dhaxlay aasaasihii diinta buudiga ee Gootama buuda waa sida ay u arkaan dadka raacsaniye.ninkan hada jagada haya oo ah kii 14aad waxa uu jagada qabtay sanadii 1940 dadiisuna waxa ay ahyd 4 sano jir waxana uu ku dhashay magaalda shingahay. kalmada dali lama waxa ay kadhigantahay ilaahii boqorka ahaa

## goobta uu daganyahay Dalai Lama

Laga yimaadu xiligii Dalai Lamaamihii 5aad ilaa iminka waxa saldhig u ah magaalda lahasa ee xarunta gobolka tebet 

* Dalai Lama
Qansax dheere

**Qansahdhere** (Maay: Qaasidheeri ,Soomaali: Qansaxdheere ) sidoo kalena loo yaqaano Qansax dheere , waa magaalo ku taal koonfurta gobolka Baay ee dalka Soomaaliya . Degmada ballaaran ee Qansaxdheere waxaa ku nool dad gaaraya 76,714 qof. 

Inta badan dadka deegaanka ee degmada ayaa ka soo jeeda Gelidle, Yantaar, Hubeer, Luwaay iyo qabiilada Emid. Luuqada ugu weyn ee degmada lagaga hadlo waa luuqada Maayga
## Dhaqaalaha
Qansaxdheere waa goob laga ganacsado xoolaha nool maadaama ay ku taal. Maalmaha isniinta iyo jimcaha waxaa magaaladan u yimaada ganacsato ka soo jeeda deegaanada ku xeeran si ay uga ganacsadaan xoolaha nool. Wax soo saarka beeraha ayaa sidoo kale si weyn wax uga tarta wax soo saarka magaalada. Tobankii sano ee la soo dhaafay, beerashadu waxa ay ka soo wareegtay dalagga ugu horrayn una wareegtay dalagga, khudaarta, iyo miraha. Isniinta iyo Jimcaha ayaa leh heerka ugu sarreeya ee dhaqdhaqaaqa dhaqaale marka loo eego maalmaha kale ee toddobaadka. Waxa kale oo jira adeegyo casri ah sida isgaadhsiin, internet-ka, iyo goobo laga dukaameysto.
## Caafimaadka
Qansaxdheere waxaa ku yaalo laba cosbitaal (Tuulada CARUURTA SOS [Isbitaal Qansaxdheere]) iyo laba MCH (MARDO iyo URRO) kuwaas oo inta badan xanbaarsan taageerada nafaqeynta oo qaab loo idmaday.
## Xusuusin
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)" PDF) . UNDP . 21 Sebtembar 2013 .

## Tixraac
Qansaxdheere, Somalia Page
Taleex

**Taleex** waa degmo katirsan Gobalka Sool ee Somalia. Waxa Dega Nur Axmed oo Galool Oriye ah, ee  beelaha Ciid-Nugaal, ama Si'iid Harti ama reer darawiish, oo caasimadda Boqortooyada Diiriye guure ahayd. Sidaas darteed, waxaa Nur Axmed lagu magac dheereeya iney yihiin khaadimka qalcaddii Diiriye Guure, ama Nur Axmed iney yihiin khaadimka daartii Diiriye Guure.

## Taariikhii

Magaalada Taleex waa mandaqadii ugu horeysay  ee kutaal qaarada Afrika, taas oo ay Ciidamadii Ingriisku ay diyaarad ku duqeeyaan. 

Waxaa illaa Iminka ka dhisan Aasaartii Qalcadihii ay ku la haayeen taliskii golaha Diiriye Guure. Diiriye Guure wuu ku guuleystey dagalkii inkiriis isagoo jabshay ciidankii guumaysiga.

Taleex waxaa la dhisay sida aan taariikhda laygu sheegay 1913kii. Waxaana dhisay ninkii dhisay sarta dheer ee Daawad_Eyl.

Dadka taariikhda sheega waxay dhahaan markii uudhisay sarra daawad in la keenay Taleex.

Waxaa la sheegaa oo lagu xusay taariikhda in markii dagaalkii Taleex bilaabanaayay 1918-kii uu socday dhismaha Taleex.

Taas waxay muujinaysaa in dhismaha uu muddo socday.

Waxaa xusid mudan in sarta ama qalcadda Daawad iyo Taleex in lagu dhisay Caano geel. Taasna waxay keentay in uu dhismuhu raago waqti dheerna uu jiro.

Balse oday aan la xiriiray ee reer taleex waxa uu iisheegay in uu deganaa in yar sarta. Taas bedelkeeda oday la dhoho Xaaji Suudi ayaa ku taliyay in Sayidku uguuro dhankaa iyo xeebta Sanaag iyo dhulka Durduri iyo midhisho iyo jiidali.

Balse dadkale waxay sheegaan in Taleex ay ku hadheen ciidanka guddiga Diiriye Guure qeyb ka mida.

Taleex sida eyl ayay taariikhda qadiimiga ah leedahay balse iyada waxaa udheer Waxay noqotay meeshii ugu horeysay Afrika lagu duqeeyo diyaarad guumaysi.

Waxaa iyana jirta meel la dhoho Xalin in ay daganaayeen guurtida Boqor Diiriye Guure ka hor inta aysan uguurin Taleex.

Ciidanka Garaad Deria Guure ka sokow, dadka deegaanka lagu yaqaanay ee sool iyagu  waxay uguureen hareeraha meeshaas.

Walow la sheego duqeyntaas in ay ku dhinteen dad badan sida uu iisheegay oday soomaaliyeed ee reer sool.

Waxaa lasheegaa in uu ku aasan yahay .

1. Diiriye Guure aabbihi

2. Carro Timiro Seed Magan.

3. Iyo kuwo kale 

**DHAQAALAHA.**

Gobolka Sool dhaqaalaha waxa uu ka soogalaa xoolaha nool.

Waxa uu dhulkaas caan ku yahay 

- Geella

- Arrigga

- Gammaanta

lo'da waxaa la sheegaa in ay ku yartahay sababtana waa dhulka oo ah deegaan Sool ah.

**CIMILADDA**

Dhulka soolka waa dhul cimilo dhex dhexaad ah oo aan ahayn kuleyl saa'id ah sida dhulka qaar.
Ururka Dawladaha aan la aqoonsan Wali

**Wadamada aan la aqoonsan iyo Rabitaanka Dadkeeda** Af-Ingiriis *Unrepresented Nations and Peoples Organization* ama (UNPO) waa urur aan dawladi maamulin balse caalami ah. oo shucuubta kamidka ahi gabi ahaantood ay ku dhaqmaan Dimoqraadiyada. waxa ay kakoobanyihiin xubnaha ururkan kujiraa sida wadamada aan wali la ictiraafin ee goonida u taagan ama gobolada lahaysto ama sida gobolada dadkii aslku ulahaa lagu haysto. waxa kamida shuruudaha kuxidhan cidii rabta in ay kusoo biiraan shuruudahan soo socda.
* Waain si siman mustaqbalka loo wadaraadiyaa
* Waa in xubinkasta oo kusoo biiraysaa ay tahay mid dhawrta xuquuqda dadka 
* Waa in xubinkasta oo ururkan kamidi ay dimuquraadiyad ku dhaqantaa
* Waa in la dhiiri galiyaa sidii argagixisada iyo dagaalda loogasoo horjeesanlahaa

## xubnaha kamidka ah

xarunta ururkani waa magaalda Den Haag ee wadanka holland

xubnaha kamidka ah ururkan way badanyihiin balse waxa jire xubno kuleh firfircooni dheeraada oo loo saadalinayo in dhawaanah la ictiraafo waxaana ka mida somaliland. xubnaha u rurku waxa ay yihiin sidan.

### afrika

*  somaliland
* Afrikaners waa cadaanka kunool koonfur Afrika
* baatuu
*  kabinda Angola
* masay
*  ogaden
*  kamaruunta koonfureed
*  Zanzibar Tansaaniya

### aasiya
*  gobolka axwaas Iiraan
*  Assyrian waa shacab ciraaq kunool
* Balochistan Bakistaan
*  waa jamhuuriyada katirsan midawga ruushka
*  turkistannta bari waa gobol shiinaha kamida 
*  Kurdistan kurdistanta ciraaq
* Moors muritaniya
*  Khmer ruuj
*  Taywan
*  Tebet
*  Tufa waa gobol ruushka ka tirsan

### yurub
*  Kosofo

http://www.unpo.org/ wabsaytka rasmiga ah ee ururka]
Dhangaloow

**Dhangaloow** waa miro dhanaan ah oo dhaxda jaale ka ah,miro badan leh. Dhangaloowga waxoo ku macaanyahay cusbada ama sonkor .
Dhangalowga aya la shegay inu ka mid yahay miraha aad ku macaan ee xiiseyan gabdhuhu kaaso ay ka helan dhadhan macan ah iyo dhadhanaansi.
http://fruitlovers.com/Gallery1/LandolphiaComorensis.jpg
Luqadaha Amazighiga

**Luqadaha Amazighiga** (Tamazight) waa luqadaha ee ku hadlaan Dadka Berberiga ee woqooyiga Afrika.
Luqadahaan waxaa aad looga hadlaa wadamada kala ah Marooko iyo Aljeeriya. luqadan waxa kuhadla Dadka Berberiga waxa kale oo lagaga hadlaa meelo kamida yurub oo ay dadka barbarku u hijroodeen gaar ahaan wadanka faransiiska halkaas oo ay yihiin dadka kayimi wadamada aljeeriya iyo marooko ee aslkoodu yahy barbari dadka ugu badan ee farnsiiska hijro kuyimi waxakale oo ay si badan loogahelaa wadamada holland Beljimka jarmalka. Luuqadaha Berberka waxa si weyn u saameeya Carabiga. Sida uu qabo Maarten Kossmann oo ah af-yaqaan reer Berber ah, Carabigu waa qayb muhiim ah oo ka mid ah semantics Berber, kaas oo sidoo kale leh dusha sare ee Finishiyaanka.

* Tamazight
Luqadaha Tashaadiga

**Luqadaha Tashaadiga** waa luqadaha looga hadlo woqooyiga afrika. Waxaana looga hadlaa 5 dal.
Luqada ugu weyn ee tashaadiga waa Af-Hausa.