open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2009

2008 - 2009 - 2010

__TOC__

## Dhacdooyin
Sanadka 2009 waxa uu tixraacayaa sanad gaar ah oo ku jira kalandarka Gregorian-ka, wuxuuna ka bilaabmaa Janaayo 1, 2009, ilaa Diseembar 31, 2009. Waa sanadka 2009-aad ee Common Era (CE) wuxuuna ka tirsan yahay qarniga 21aad. Sanadkan waxa uu ka dambeeyaa 2008 wuxuuna ka horreeyaa 2010.

## Dhalashooyin
## Dhimashooyin
* Michael Jackson

## Madaxda Aduunka
Xinbarwaaqo

## Xinbarwaaqo.
waa magaalo ku taalo gobolka Mudug
magaaladaan Waxaay dhisantahay in ka badan 1700, oo sano waa magaalo tariikh ahaan fac weyn, oo waxyaabo badan lagu xasuusto. Magaalada Xinbarwaqaqo oo ahay magaalo saldhig ciidan u ahayd beesha halkaas dagta ee Obokor-Saleyman ayaa dagaal la gashay Maamulkii gumeysiga Taliyaniga ee ka talinayay Gobolada dhexe gar ahaan hobyo.

Waa Magaalo sii balaaratay waayihii ugu dambeeyay, ka dib markii Qaar ka mid ah ganacsatada iyo dadka deeganku ay ka hir galiyan Hospital iyo iskul wayn iyo Waliba Xarun Ganacsi oo aad u balaran.
Ceelhuur

**Ceelhuur** ama **Elhur** waa magaalo Dhacda Badweynta Hindiya. Taarikkh ahaan Ceelhuur Waa Magaalo Fac Weyn, 
waxa ay dhisaneyd ka badan iilaa1800 dii.

*Magaalada Ceelhuur Sanad Walba waxaa ka dhaca kulan diimaad ku saabsan Siyarada Shiikh Gadaf Maxamud oo ahaa Shiikh Weyn oo aad looga Qadariyo Deegaanada Mudug iyo Galgaduud, Isla Markaan ay Sanadkiiba Mar ay yimaadaan Siyyradiisa.
 
*Sheikha magalada Waa Shiikh C/rashiid Shiikh Maxamed Cawale.oo Asaga aabihii ka dhaxlay Xirta manata uu ku haysto Magalada Ceelhuur ee Gobolka Mudug.

*Dowladii siyaad Bare Waxa ay ku howlanay in magaalada Ceelhuur ay u aqoonsado Dagmo ka dib Markii Saraakiil ka tirsan Kuwa Gobolka Mudug oo kormeer Ku yimid ay ku asteyaan magalo U qalanata Dagmo, Baaxada iyo Quruxda, iyo Ilaha dhaqaalo oo ay laadahay Awgeed.

Magaaladan waxaa daga beesha **Reer Xaaji Saleebaan,Dashame, Obokor ,Rer Cali aadan**

*Waxaan kaso jeedo siyaasiyiin iyo abwaano caan ah sida*

▪︎ raysul wasaare maxamed maxamuud guuleed (gacmadheere) oo reer cali aadan ah

▪︎ Sareeye Gaas ahmed sahal cali oo beesha rer cali aadan ah

▪︎Sareeye guuto cilmi sahal cali oo beesha rer cali aadan ah

▪︎xilidhibaan abdirahman odowaa oo beesha rer cali aadan ah

▪︎Wasiir abdirahman yuusuf xuseen al cadaala oo beesha rer cali aadan ah

▪︎ abwaan gorgor abdi oo beesha rer cali aadan ah

▪︎abwaan idiriis cabdi cabdullahi oo beesha rer cali aadan ah
2008

2007 - 2008 - 2009

__TOC__

Sanadka 2008 waa muddo waqti ah oo ku jirta qarniga 21-aad iyo milenniyumka 3-aad. Waxa uu ka dambeeyaa 2007 kuna soo horeeyaa 2009. Marka loo eego kalandarka Gregorian-ka, 2008 wuxuu ahaa sanad sanadka xasiloon (leap year), oo ka kooban 366 maalin. Waxa uu matalayaa sanad ka mid ah socodka joogtada ah ee waqtiga.

## Dhalashooyin

## Dhacdooyin
* Waxaa isku dhacay Falastiin iyo Israaiil, taasi oo keentay dhimashada 65 Falastiiniyiin iyo 13 Yuhuud ah.

## Madaxda Aduunka
Mareexan rer axmed

Re axmed wa laf ka tirsan  besha sade ama marexan sad u taqanan waxayna dagan gobolka gedo gar ahan deganka b/xawo. geedwayne,shatilow,doolow iyo luq iyo ceelwaq waxa lagu tiriya inay yihiin lafaha misanka culus ku leh besha sade  wana bel hada hormar badan ka samaysay xaga diinta iyo dhaqalahaba
prominet rer ahmed.  xiliban xasan abdi xirey       jamaal xasan sarey-taliyaha cidamada gobalka gedo.                                yussuf dumaal-taliyihi cidanka qaranka somaliyed
waxay daris layihiin beelaha celidheere,  howraarsame iyo Fiqi-Yacquub
rer axmed waxay kamidyihiin belaha ogu dagalka badan ee besha sade.marki laga hadlo difaca gobolka gedo,markan soo qadano dagalki lagu soo weraray besha sade ee gobolka gedo,1991 dagalki dirta iyo digil iyo miriflaha,aykusoqadeen magalada luuq,waxay ahayeen kuwi ogu badnaa ee magalada difacday,sidookale dagalki caydid waxay ahayeen,beshili oogu cad cada ee kaqatay qayb libax,
Saakow

**Saakow** waa magaalo u dhexeysa Bardhere, Diinsoor iyo Bu'aale. Waxaa dega beel weenta digil iyo mirifle gaar ahaan beellaha yantaar,eelaay, geelidle iyo macallinweyne leysaan sido kale waxa dagan beesha Murule iyo beelooyin kale ee Soomaaliyeed . Saakow Waa magaalo intaas oo dhinac laga soo geli karo. Waa magaalo dhan ka ah gol (dhul biyo leh) 

dhanka kalena ka ah wayaan. Hadaba beeraha ku yaala waxkasta ayaa ka baxa sida basasha, sisinta, canbaha iyo qudaarta kale, dhanka wayaantana waxaa ka baxa moordida (haruur), sisinta i.w.m 
. Waxa degmo laga dhigay 1973 xiligii dawladii kacaanka waxaa 40 km dhinaca koofureed ka xiga Danwadaagta Dajuuma oo abaartii dabadheer lasoo dejiyey in ka badan 60,000 oo lag a keeney goboladii waqooyi iyo dhexe,  Degmada waxaa Mara wabiga jubba.
## Sidoo kale eeg
*Taariikhda Soomaaliya

*Jubaland

*Jubbada Dhexe

## Tixraac
Al-Qaacida

**Al-Qaacida** waa urur islaami ah oo xambaarsan fikradda jihaadka, wuxuu abuurmay 1988 ilaa 1989kii iyo horaantii 1990, wuxuu ku baaqaa Jihaad Caalami ah, haatan waxa uu ku badanyahay xarunna u ah wadanka yemem, gaar ahaan gobolada qabiilooyinka koonfurta oo ah dhul buuro leh, kuwaas oo loo yaqaan alqaacidada jasiirada carbeed. 

ururka ayaa hawlo badan qabsaday jihaadyo  waaweyn la beegsaday yoolal murtadiin iyo mid ciidamba oo ku kala yaalla daafaha aduunka ,  haba ugu caansanato weerarkii 11 sebeteembar ee saraha dhaadheer ee maraykanka lagu qaaday , hogaankooda waxoo ahaa Usaama bin Laadin, Al-Qaacida ayaa aaminsan mabda'saxan iyo ficilo khaldan. Waxa ay ku doodaan in ay donayaan in sare ay u qaadayan diinta balse waxay isticmalan ku takrifal awoodeed kaaso ay la beegsadaan maatada oo uu NEBIGA CALIYHI SALATU WASSALAM reebay in la laayo. Waxay daliishadaan aayado quran sax ah balse aan sidii la rabey uga soo bixin

## Taariikh
Alqaacida waa urur arkakaxiso ah oo wahaab ah.Waxeena aaminsanyihiin fikrada ee ka qabaan diintooda islaamka.Al-qaacida waxa la'aasasay sanadii 1988. waxa ay kubaaqdaa Jihaad caalamiya hada waxa ay aad u dagantahay Yaman waxa ay gaysatay weeraro aad u badan oo ay ugu wayntahay weerarkii 11- sibteenbar 2001 weerarkaasi waxa uu kadanbeeyay in dawlada maraykanku ay qaado dagaal ay kumagacawday ladagaalanka argagixisada. waxa laguyaqaanaa alqaacida in ay isticmaasho weerarada isbiimaynta ah iyo weerarada ama qaraxyada iskumarka kadhaca meelo kala duwan. alqaacida waxa ay markasta ku andacootaa in ay beegsanayso goobo ay joogaan xoogag ajanabi ah oo dhulka islaamka kusoo duulay.ururka alqaacida waxa ay rabaan in caalamka islaamka ay kasameeyaan dawlad islaamiya oo fakarkooda kusocota. amaba waxa looyaqaano (khilaafa al-isklaamiya)waxa ay uragtaa alqaacida in uu jiro iskaashi amaba gaashaan buur kiristan ah oo kusoo duushay ciida islaamka waxa kale oo alqaacida ay wax caadiya u argtaa oo ay xalaashatay cidii ku dhimata qaraxyada ay gaystaan xataa hadii goobtaa dad islaam ah oo aan waxba gaysani ay kujiraan.

## Jihaadkoodii Afgaanistaan
markii hore aasaasida alqaacida waxa uu ahaa ladagaalanka shuuciyadii Midowga Sofiyet oo dagaal kusooqaaday wadanka Afgaanistan waxa ay taakulo dhanwalbaleh ka helijireen Maraykanka maraykanka oo markaas u arkayay in ay tahay wax aad u fiican in lahelo dhurdurugsiga dofiyetka wax ka hortaga. isla markaas ay alqaacida kadagaalamaysay wadanka afgaanistaan waxa sii siyaaday carabta kaqaybgalaysay dagaalkaas kuwaas oo labaxay magaca (Afgaan alcarab) amaba carabtii afganistaan.kadib markii uu dhamaaday dagaalkii afganistaan xaalkii wuu isbadalay midawgii sofiyet wuu burburay. saaxiibadii shalay waxa ay noqdeen cadawga maanta alqaacidana waxa ay noqotay urur caalmiya oo jihaad raadisa oo aan ku koobnayn afganistan kaliya waxaana ka midnoqday dhmaaan carabtii ka qayb gashay dagaal sofiyetka iyo afganistan.

## Mustaqbalka
Ilaah wuxuu neceb yahay rabshadaha iyo argagixisada. Ilaah wuxuu ballanqaaday inuu baabi'in doono cabsida iyo rabshadaha iyo inuu nabad ka abuuri doono dhulka.

* Islām​—The Way to God by Submission
Ibrahimxulafo

dad badan aya dhaho ibrahim xulafo waxa uu ku dhashay hargaysa laakin ma ahan mid san ah taasi waxaa uu ku dhashay muqdisho
1958

1957 - **1958** - 1959

__TOC__

## Dhacdooyin
* Bishii Ogosto 3 - Yankee Stadium (1923) intii lagu jiray shirweynihii caalamiga ahaa ee Markhaatiyaasha Yehowah - Doonista Ilaah - 123,707 qof ayaa joogay garoonka, kaas oo lagu sheegay huurada xusuusta. Waxay ahayd tiradii ugu badnayd ee dad ah ee ku sugnaa garoonkan hal dhacdo.

## Dhalashooyin
* Dileita Maxamed Dileita
* Michael Jackson
* John Dramani Mahama

## Dhimashooyin
## Madaxda Aduunka
Euro

**Euro** (calaamad: €; code: EUR) waa lacagta rasmiga ah ee Midowga Yurub. Waqtiga hadda, 19 ka mid ah 27/28 dawladood ee xubin ka ah ayaa isticmaala euro; kooxdan dawlad-goboleedyada waxaa loo yaqaanaa aagga euro. Waa lacagta labaad ee ugu sarraysa suuqa sarrifka lacagaha qalaad kadib markii dollarka Maraykanka ah Euro waxaa loo qaybiyaa 100 senti.

Lacagta ayaa sidoo kale si rasmi ah u isticmaasha hay'adaha Midowga Yurub iyo afar dal oo Yurub ah, iyo sidoo kale iyada oo aan si toos ah looga helin laba qof kale, waxaana markaa loo isticmaalaa maalin walba by 349 milyan oo Yurub ah ilaa 2019 Qaar ka mid ah Yurub, tiro ka mid ah dhulalka dibadda ee xubnaha ka tirsan Midowga Yurub ayaa sidoo kale isticmaala euro sida lacagta. Intaa waxaa dheer, 290 milyan oo qof oo dunida oo dhan ah sida 2018 waxay isticmaalaan lacagaha lacagta euro-da.

Euro waa lacagta labaad ee ugu weyn ee ugu weyn iyo sidoo kale lacagta labaad ee ugu caansan adduunka ka dib marka loo eego US dollar. Laga soo bilaabo Janaayo 2017, oo ka badan € 1.1 trillion oo wareeg ah, euro wuxuu leeyahay mid ka mid ah qiimaha ugu sarreeya ee lacagaha iyo baaqyada wareega adduunka, oo ka sarre maray maraykanka.

Magaca euro waxaa si rasmi ah loo ansixiyay 16 December 1995 magaalada Madrid. Euro waxaa loo soo bandhigay suuqyada maaliyadeedka aduunka sida lacagta lagu xisaabtamayo 1 Janaayo 1999, taas oo bedeshay Qaybta Lacagta hore ee Yurub (ECU) marka loo eego 1: 1 (US $ 1,1743). Qaddarka lacagta euro-da iyo lacagta warqadaha lacagta ayaa la geliyay wareegga 1-da Janaayo 2002, taas oo ka dhigtay lacagtii howl-maalmeedka ee xubnihii asalka ahaa, illaa May 2002-kii waxay gabi ahaanba beddeleen lacagihii hore. Inkastoo euro uu hoos u dhacay US $ 0.83 muddo 2 sano gudahood ah (26 Oktoobar 2000), wuxuu ka sarre maray dakhliga Maraykanka tan iyo dhamaadkii 2002, isagoo ka helay US $ 1.60 18 July 2008.

## Sido kale fiiri
* Midowga Yurub
* Midowga Afrika
* Qaramada Midoobay

## Linkiga caddaynta
*
Birr (lacag)

**Birr** () waa lacagta sharciga ah ee wadanka Itoobiya. Wixii ka horeeyay sanadkii 1976, wadanka Itoobiya waxaa laga isticmaali jirey lacagta *dollarka* taasi oo markii dambe lagu bedelay *birr*ta aan maanta naqaano.

Sida ay sheegtay Bankiga Dhexe Itoobiya lacagta birrta dowladu soo daabacday guud ahaan ilaa sanadkii 2008da waxay ahayd 186 billion birr; taasi oo u dhiganta ilaa $14.7 billion ama €9.97 billion).

## Hordhac

Lacagta birrtu waa lacagta dowliga ah ee wadanka Itoobiya. Birr waa lacagta laga isticmaalo wadanka Itoobiya, waxaayna ka mid tahay lacaga ugu qiimaha badan gobolka Geeska Afrika.


Image:Ethiopan Birr.jpg|Birr



## Shilimaanta

## Linkiga Caddaynta
*  
## Sidoo kale fiiri
*Lacag
*Shilin Soomaali
*Dollar
## Tixraac
Ciraaqi Diinaar

**Ciraaqi Diinaar** (IQD) waa Lacagta wadanka Ciraaq.

Dinar (Arabic: [diːnɑːr]) (Arabic: دينار, [(calaamadda: IQD) waa lacagta Ciraaq, waxaana soo saaray Bangiga Dhexe ee Ciraaq waxaana loo qaybiyaa 1,000 filir (FSL ), inkasta oo sicir-bararka uu soo rogay feylka laga soo bilaabo 1990-kii.
Gabiley

**Gabiley **ama **Gebiley** (Arabic&#x3A; غابيلي&#x200E;&#x200E;), 

Gobalka Gabiley waa Gobalka Todobaad ee Somaliland. 

Gobalka Gabiley wuxuu dhacaa Galbeedka Gobalka Maroodi Jeex ee gaar ahaan Galbeedka Caasimada Somaliland. ee Hargaysa. 

Gobalka Gabiley wuxu caan ku yahay Waxsoosaarka Beeraha iyo cagaarka deegaanka.
## Dhacdaa
Gobalka Gabiley wuxuu dhacaa Galbeedka Gobalka Maroodi Jeex ee gaar ahaan Galbeedka Caasimada Somaliland. wuxu 54&nbsp;km galbeed ka jirtaa  Hargeisa, caasimada Somaliland. Gobolka waxaa woqooyi ka xiga Gacanka Cadmeed,  Galbeed waxaa ka xiga  Awdal koofurna Itoobiya, barina waa Hargeysa

## Taariikh
Gabiley  waa mid ka mida magaalooyinka ugu qadiimsan gobolada waqooyiga soomaaliland markii laga soo tago Zeylac, Berbera iyo Camuud,
Dhagaxaan lagu arkay ayaa sheegaya in goor aan dhwayn meeshaas lagu noolaa.

## Dadka degaanka
Dadka Gobalka Gabiley ku nool waxa lagu qiyaasaa ilaa 135,430 residents.

Gobalka Gabiley waxaa dega beelo kala duwan;

**1**. Jibriil Abokor (Sacad Muuse). **2**. Bahabar Aadan (Maxamed Case Gadabuursi) **3.** Baha-samaroon (Gadabuursi) **4.** Cabdalle Abokor (Sacad Muuse Isaaq) **5.** Madigaan (Madigaan) **6**. Akisho (Akisho) **7**. Gurgure (Gurgure)

## Waxbarashada
Dugsi hoose mar walba way lahayd degmadu, hase ahaatee jaamaca loogu magac daray Tima cadde ayaa la yagleelay 1999

## Adeega Bulshada
Gabiley waxay leedahay isbitaal casriya oo la furay 2010, laakiin magaaladu waxay sii lahayd Isbitaal weyn

2016 waxaa degaanka loo doortay Mahamed-Amiin Omer Abdi. 

## Dadka caanka
* Prof. Ahmed Ismael Samatar (Maxamed Case)
* Prof. Abdi Ismael Samatar (Maxamed Case)
* Dr. Abdirahman Duale Baille (Maxamed Case)
* Sheekh Muhumed Warsame (Reer Dalal)
* Abdillahi Suldaan  Timacade (Reer Hareed)
* Sheikh Ali Bayle (Reer Yonis)
* Mohamed Hasan Abdullahi "Jidhif" (Reer Dalal) 
* Mohamed Abdillahi Kahin "Ogsadey" (Ree Dalal)
* Mo Farah (Deriyahan) 
* Nuh Ismail Tani (Reer Hareed)
* Ibrahim Dheere (Bahabar Adan)
* Fanaanad Aamina Abdillahi Hersi (Bahabar Aadan)

## Tixraac

## Xigasho
* Gabiley - Coordinates

## Lifaaq banaanka
* Gabiley news (Somali)
Bakteriya

**Bakteriya** (; ; loogu dhawaaqo: ) 
waa noole aad u yar (ili-maqabatay ah) kaasi oo ka samaysan hal ama dhowr unug. Sida la ogyahay, noocyada ugu badan ee bakteriyada waxay leedahay midabo iyo dherer kala duwan; qaarkood waa kuwo u samaysan sida goobada, kuwo kale geeso badan leh. usgaga ama jeermiska bakteeriya waa noolayaan aan la sugi karin oo aad u yar yar isha biliaadankuna ma qabato ilaa aalad loo adeegsado way isu tagtaa oo waxa ay isugu aruurtaa meelo ay iyadu iskka leedahay oo u gaara waxa ay ka mudtahay khataraha bini aadamka dhibta wayn kuhaya khaasatan cuduro waawayn oo biniaadamka laaya asal ahaan waxa ay kasoo jeedaan iyada sida xanuuna sanbabka kudhaca ee qaaxoda.

=Asalka=
**Boqortooyo (biyoloji)** (magaca Saynis ***regnum***, wadar ahaan ***regna***) waa heerka labaad ee loo kala saaro noocyada noolaha. Boqortooyadani waxaa loo sii kala jebiyaa kooxo yar-yar oo Saynis ahaan loo yaqaano *Fyla* (Phyla). In kastoo kala qeybinta kooxaha boqortooyada ee biyoloji lagu kala duwan yahay, wadanka Maraykanka iyo Kanada waxay qeybahaasi ka dhigaan ilaa lix kooxood (Xayawaan, Dhir, Fungi, Brotista, Arjaeya, Bakteriya); halka wadanada ay ka mid yihiin Ingiriiska, Hindiya, Australia, Latin Amerika, meelo badan oo Afrika ah iyo wadano kale waxay aqoonsadeen kaliya shan koox oo ka tirsan boqortooyada, kuwaasi oo kala ah: Xayawaanka, Dhirta, Fungiga, Brotistaha iyo Bakteriyada. 

## Qeybaha Boqortooyooyinka

=Tixraac=
K'naan

**Kaynaan Warsame**, waxa uu dhashay sanadku markuu ahaay 1978 waxa uuna ku dhashay Soomaaliya gobalka Banaadir magaalo madaxda Muqdisho 
gaar ahaan dagmada caanka ah ee wardhiigley. Kaynaan ayaa waxa uu ka soo tagay wadankiisa hooyo sanadkii 1991 kii, 
kadib markeey ka baxday meesha maamulkii dowladii dhexe ee Soomaalia, Kaynaan ayaa ah qof heesta dhalashada Kanada, waa Somalian Kanadian. Kaynaan waxa uu qaadaa heesaha loo yaqaano raab, hip hop, pop iyo rock. 

Knaan waxa uu aad uga duwanyahay fanaaniita somaliyeed, markaan sida leyahay waxaan ula jeda xaga tageeraha,
oo waxaa knaan aad looga jecelyahay Aduunka oo dhan, waxa uu ku hesa afkeena Hooyo ka so koow afka Ingriiska. 
kaynaan oo ah nin wadani ah runttina jecel dalkiisa hooyo sida u cadaaday dunida kadib markuu kor u tagay cawaale ama astaanta dalkeena habeen kii la furayay koobka aduunka heesaha kaynaan waxaa laga dheehan karaa af Soomaali badan waxuuna naqso noqday nin laga yaqaan aduunka kaynaan oo dunida ugu jira dalkeena hooyo

Keynaannaan waa muslim ereyga (Keynaan) ayaa ah micnahiisa marka luuqada Ingriiska la eego (traveller), oo ah saffar ama Socoto. 

Kanaan waxa uu sheegay, in u soo qaadi doono sanadkaan, heeso micno iyo murti ay ku dheehantahay, isaga oo sheegay in heesihiisu ay noqon doonaan kuwo laga iibsado, meelo badan oo dunida ah.

Knaan ma qaado heesaha Ingriiska kaliya, waxoo qaada, heesaha Soomaaliga xataa. 
knaan waxa uu magac ween u soo hooyay, dhamaan bulshada ween oo Soomaaliyeed, meel kasto ee dunida ka joogaan.
Maalintii la furaayay koobka kubada cagta ee Aduunka 2010 (af-Ingiriis: *[[FIFA]] World Cup 2010*) ee Koonfur Afrika, ayuu waxoo ka heesay, hees, lamagac baxday Waving Flag.

Heesta Knaan ayaa aduunka laga dawanaayay, asiga oo canlanka soomaaliya kor luxaayo. Heesta (Waving flag) asiga ayaa soo alifay, asiga ayaa ne laxanka.
k'naan ayaa sheegay mar eey laanta afka somaliga ee BBC'da wareessatay, in uu marka uu alifayay hestaan uu niyada ku hayay, 
Somalia. Knaan ayaa ILAAH heybad u siyay luuqeenta, alifida iyo laxamenta heesaha.
 
Taasi oo ah, inuu ku heeso Luqada caalamiga, ee isku fahmaan aduunka,waa luqada ingriiska. 
Knaan ayaa u muuqdo inuu gali doono booskii, oo u baneeyay heesaalihii Caanka ahaa oo xad gudbay, king of pop Michael Jackson.

## Album
Knaan waxa uu soo saray in kudhaw 5 album, wxaana ka mid ah :-
* 2004: My Life Is a Movie
* 2005: The Dusty Foot Philosopher (BMG Music) 
* 2007: The Dusty Foot on the Road (Wrasse Records) 
* 2009: Troubadour (A&M/Octone)
* 2012: Country, God or the Girl (A&M/Octone)

## [[Extended play|EP]]
* 2012: More Beautiful Than Silence
Salaad Jeelle

**Salaad Jeelle** wuxuu ahaan jiray wasiir ku xigeenkii gaashaandhiga ee Dawladda kumeelgaarka Soomaaliya, wuxuuna ka mid ahaa wasiiradii dowladdii Cabdullaahi Yuusuf Axmed.
Keysaneey

**Keysaneey** waa isbitaal caan ah oo ku yaala Degmada Kaaraan, kaas oo wax u qabta dadka soomaaliyeed ee dhibaateysan markii hore wuxuu ahaan jiray xabsi waxaana isbitaal loo bedelay kadib markii ay burburtay xukuumadii dhexe ee Soomaaliya isbitaalkani wuxuu faa'iido weyn u noqday dadkii ku waxyooloobay dagaaladii sokeeye ee ka dhacay magaalada Muqdisho.
Windows Vista

Windows Vista waa nooca 6aad ee nidaamka hawlgalka Microsoft Windows ee Microsoft.  Waa bedelka Windows XP.  Inta la samaynayo, waxa loo yaqaan *Longhorn*.  Bishii Luulyo 28, 2005, Microsoft waxay bixisay magaceeda dhabta ah, kaas oo ahaa Windows Vista.  Siideynta asalka ah ee Windows Vista waa la taageeray ilaa Abriil 13, 2010;  Isticmaale kasta oo Windows Vista ah wuxuu u baahan yahay inuu rakibo Xidhmada Adeegga 2 si uu u helo balastar iyo taageero taariikhdaas ka dib.  Adeegga Xidhmada 2 ee lagu rakibay Windows Vista, Microsoft waxay soo afjartay taageerada guud Abriil 10, 2012 ka dibna waxay joojisay taageeridda Windows Vista guud ahaan Abriil 11, 2017.
=Qoraalada=
**Home Basic Edition*
**Home Premium Edition*
**Starter Edition*
**Business Edition*
**Enterprise Edition*
**Ultimate Edition*
=Taarikhda=
Windows Vista waxaa loo sii daayay beddelka Windows XP. Si kastaba ha ahaatee, Windows Vista ayaa ah mid aad u xiiso yar sababtoo ah nidaamka qalliinka ee culus.
=Akhriska sii wad=
*Windows Vista
=Tixraacyada=
----
Windows XP – Windows Vista – Windows 7
----
Wardere

wardere ama wardheere waa beel ka tirsan beelaha leelkase 
reer wardheere waxay degaan meelo badan oo ay ka mid yihiin gobolada soomaliya,kenya iyo usa ama ameerika waxayna ka badanyihiin ilaa 5000 (shan kun) oo qof
Madaxweyne

**Madaxweyne** (; ; ) waa madaxa ugu sareeya ee dowlada wadan ama dal. Sida caadiga ah, madaxweynuhu waxa uu madax u yahay dhamaan xubnaha dowlada oo dhan. Waxaa mararka qaar dhacda in ra'iisul wasaaruhu ka awood sareeyo madaxweynaha. 
Si kastaba ha ahaatee, madaxweynuhu waxaa inta ugu badan ku soo baxaa doorasho shacabka ama golle.

Dhinaca kale, ereyga "madaxweyne" waxaa sidoo kale isticmaala ururada madaxa banaan, shirkadaha ganacsiga iyo xisbiyada; kuwaasi oo macnaha ereygu u taagan yahay "qofka ugu sareeya ururkaasi ee go'aanka ugu dambeeya gaadhi kara".

= Sharaxaad =
Madaxweyne waa taliyaha ugu sareeya ee dowlad kaasi oo ku soo baxa doorasho shacab ama golle. Madaxweynuhu wuxuu talada heyn karaa wakhti go'an oo inta ugu badan u dhexeysa 4 sano ilaa 8 sano. Inta ugu badan dowlada caalamku waxay leeyihiin madaxweyne iyo madaxweyne ku xigeen kuwaasi oo talada la wareega wakhti isku mid ah. Hadii madaxweynaha wax gaadhaan ama geeriyoodo waxaa talada dalkaas la wareega madaxweyne ku xigeenka.

=La Xidhiidha=
* Madaxweyne
* Boqor
* Madaxweyne ku xigeen
* Ra'iisal Wasaare
* Dowlad
* Siyaasad

=Sidoo kale fiiri=
* Madaxweyneyaashii Soomaaliya
*Madaxweyneyaashii Khatumo

=Tixraac=
Yuusuf Alqardaawi

thumb|right|Sh. Yuusuf Alqardaawi
shiikh yuusuf al qardaawi waxa uu dhashay (9/9/1926) waxa uu ku dhashay.magaalada. saftu aturaab oo ku taala wadankla masar, qardaawi waxa uu quraanka xafida isaga oo aan gaadhin toban jir kadib. waxa uu ku biiray. jaamacada aadka u caanka ah ee alasharu shariif. halkaas. oo markii uu kaqalin jabinayay uu ahaa ama uu galay kaalinta labaad ee boqortooyadii masar ee xiligaas.marwalba waxa uu ahaa ka ugu horeeya dadkii ama ardaydii. uu wax ladhiganayay. sanadkii 1953. ayuu noqday macalin bara ardayda luqada carabiga.

## dhacdooyin noloshiisa
---------------------------------------------------------------------------------------------------

abihiis waxa uu dhintay isaga oo jiray laba sano. kadib waxaa soo koriyay adeerkii.waxa laxidhay qardaawi dhawr jeer waxa lagu xidhayay kamid ahaantii uu kamid ahaa dhaqdhaqaaqii ikhwaan almuslimiin.markii ugu horaysay waxa laxidhay sanadii 1949. oo ahayd xiligii boqortooyadu masar katalinaysay.kadib sadex jeer ayaa laxidhay xiligii madaxwayne jamaal cabdinaasir..
sanadii 1961.ayuu qardaawi usafray dhanka dawlada qadar.halkaas ayuu kanoqday maamulaha machadka diinta ee uhu waun wadanka gadar.sanadii 1977.ayuu qardaawi waxa uu helay dhalashada wadanka qadar, shiikhu waxa uu guursaday laba dumara takoobaad waamasriyad magaceeduna waa iscaad cabdi jawaad. waxa uu guursaday 1958. waxayna u dhashay afar gabdhood iyo sadaex wiil.talabaad waxa ay ahayd aljeeriya oo waxa ay isku barteen xili uu wax kadhigi jiray wadanka aljeeriya. magaceeduna waa. asma.waxa ay usoo shaqaysay tilifeeshinka caanka ah ee al jazeera. oo ay kasii dayn jirtay barnaamij la odhanjiray dumarka oo kaliya 
hada waa madaxa culimada islaamiga ah ee caalimaga ah
waxaa uu shiikhaasi caan ku yahay.kahadalka arimaha islaamka.sida falastiin Soomaaliya.afgaanistaan.oo aanuu marnaba afka kadhigin shiikhu waxa uu aad uga qayb qaatay kacaankii lagu riday maxamed xusni mubaarik

## jaaisadihii uu qaatay
---------------------------------------------------------------------------------------------------

waxa uu qaatay jaisada bangig islaamiga ah ee horumarinta islaamaka 1990
jaaisada boqor fahad 1993

qore;maxamed calanle muse

## Dhimashiisa
shiiqa waxa oo ku dhintay dalka Qadar 26 Sebtembar 2022 
## Xigasho
Sheekh Mukhtaar Abu-Zubeyr

Ahmed Abdi Godaneأحمدعبد جودني dhashay10 July 1977
Hargeisa, SomaliaDied1 September 2014 (aged 37)
Hawaay, SomaliaEthnicitySomaliKnown forEmir of Al-ShabaabReligionIslam (Salafism)Military careerAllegiance

 Al-Itihaad al-Islamiya
(1990's-2006)

 Islamic Courts Union
(2006-December 2007)

 al-Qaeda

 Al-Shabaab
(December 2007–2014)Years of service1990s–2014RankEmir of al-Shabaab[1]Battles/wars

Somali Civil War

War in Somalia*Sheekh Mukhtaar Cabdi Raxmaan Abu Zubeyr*' waa amiiraka Xarakada Mujaahidiinta Alshabab ee Al-Qaacida la xiriira.Abu Zubeyr waa nin da' yar oo asal ahaan ka soo jeeda gobollada Waqooyiga Soomaaliya, ama ba Jamhuuriyadda gooni isutaagga ee Somaliland. Beel ahaan waxa uu ka soo jeedaa Beesha Isaaq.Saraakiil ka tirsan DFKMG ayaa sheegay in magaca rasmiga ee Abu Zubeyr uu yahay (Axmed), aabahiisana la yiraahdo (Cabdi Godane).Abu Zubeyr waa nin gabyaa ah oo aad isku qariya, sawiradiisa rasmiga ahna illaa iyo hadda lama haayo.
Sablaale

**Degmada Sablaale** waa degmo ku taal Koonfur Bari ee gobolka Shabeellaha Hoose Degmada ballaaran ee Sablaale waxaa ku nool dad gaaraya 143,055 qof Dadka ku nool                         

Sablaale                        

oyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Tixraac
Sablaale
Korshe

korshe waa beel ka tirsan beelaha tanade oo ku abtirsada daarood waxayna si aad u degaan itoobiya waxyna ka badan yihiin ilaa hal milyan oo qof. In 1978 when the oromo started to invaded the somalis, and come help for the generals meeting in Hargaysa, somalia. Korshe, marrehan, gari konbe, and akishe.
Angola

**Angola** oo sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyada Angola waa wadan ku yaala koonfurta qaarada Afrika oo koonfur xad kala leh wadanka Namibiya, dhinaca waqooyi xad kala leh Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo, dhinaca bari waxu xad kala leeyahay wadanka Saambiya iyo badweeynta Atlaantik kaga taal galbeed.

Waxaa magaalo madax u ah caasimada Luanda oo dhinaca ku heeysa Badwaynta Atlantika.

Wadanka Angola wuxuu xubin ka yahay Midowga Afrika, Wadamada ku Midoobay Luuqada Bortuqiiska, Midowga Latinka iyo Ururka Horumarinta Bulshoyinka Koonfur Afrika.

Tirada shacabka wadanka Angola waxa lagu qiyaasay 18,056,072 sanadkii (2012) kuwaasi oo ka kooban qoomiyada Ovimbundu (oo ku hadla luuqada Umbundu) ineey bulshada ka yihiin 37%, qoomiyada Ambundu (oo ku hadla luuqada Kimbundu) waa 25% bulshada wadanka, halka qoomiyada Bakongo la dhaho eey 13% ka yihiin bulshada wadanka Angola. Inta soo hadhay oo ah 32% waa dadka laga tirada badan yahay (waxaana ka mid ah qoomiyadahaasi Chokwe, Ovambo, iyo Mbunda). 

## Xubin

*Midowga Afrika

*Bankiga Aduunka
*Qaramada Midoobay

*Hayada Cuntada Aduunka
*Ururka Caafimaadka Aduunka
*Ururka iskaashiga  Aduunka

## Waddnamha Le deggan Angola

*  400+

*  100+

*  520+ 

*  200+ 

## Taariikhda

### Diinta

Inta u badan shacabka wadanka Angola waxay aaminsan yihiin diinta Kiristaanka. 

## Dhaqanka

## Juqraafiga
Botswana

**Botswana** waa dal aan bad laheyn oo ku yaala Qaarada Afrika Qeybteeda Koofureed. Dadka u dhashay Botswana waxaa lagu magacaabaa "Botswana", Dalkaan waxaa gumeystay Ingiriiska 
waxeyna Xornimadeeda qaadatay 30 September 1966. waxey xaduud la leedahay Koonfur Afrika dhinaca koofur iyo Koofur bari, Namibie dhinaca Galbeed iyo Waqooyigaba, Zimbabawe dhinaca Waqooyibari, iyadoo meel yar kal kulanta Saambiya.
## Magaaloyinka
*Gaborone
*Kanye (en) 
*Francistown (en)

## Gobolada
*Gobolada Botswana

## Juqraafi
*Saxaraha Kalahari

## Dhaqaale
*Dheeman
Gaana

Taariikhda iyo meesha uu ka soo jeedo magaca Gaana.
jamhuuriyadda Gaana waa wadan ku yaal Afrikada Galbeed Caasimaddiisu waa Magaaladda Akra ,Bedkiisu waa 238.540km2 Dadkiisana waxaa lagu qiyaasay 27.043.093 (qiyaastii 102 qof halkii km2)waxay xuduud la leedahay galbeed Costa d'Avorio,waqooyi Burkina Faso,koonfur gacanka Guinea,Dhulkii loo ya qiinay xeebtii dahabiga wuxuu xurnimada ka qaatay Boqortooyadii Ingiriiska sanadkii 1957 wuxuuna noqday wadankii ugu horreeyay ee saxaraha ka hooseeya,ee xornima qaata.
gaana waxa uu xornimada siisay somalia kadib ciidan uu usoo diray ciidan military ah ooxoogan.
## Xubin
* Midowga Afrika
* Qaramada Midoobay

## Waddnamha degaan Ghana
* : 2,000++
* : 1000+
* : 1000
*  3000+
* 1000+
*  4000+
 1000+
Maali

**Mali**(waa wadan kamida wadamada kuyaala galbeedeka Afrika xuduudaha maali waa sidan dhanka waqooyi waxa kaga aadan wadanka Aljeeriya barigana waxa kaxiga wadanka Nayjar. dhanka koonfurta waxa kaxiga wadamada. Burkina Faso iyo Xeebta Foolmaroodi waxa kale oo dhanka galbeed ay maali xuduudo kala wadaagtaa wadamada. Sinigaal iyo mauritania. badka ay maali ku fadhido waxa lagu qiyaasaa, 1,240,000km².tirada dadka kunooli qiyaastii waa, 14.5 milyan oo qof 
caasimaduna waa magaalda Bamako. waxa ay maali ka koobantahay sideed gobol oo waawayn xuduudeeda waqooyi waxa ay soogaadhaa badhtamaha Saxaarawayn. laakiin dhanka waqooyi oo ah halka dadka ugubadani ay kunoolyihiin waxa mara wabiga Wabiga Nijer dhaqaalaha ugubadan ee wadankuna waa beeraha iyo xoolaha. waxa kale oo maali laga hela waxyaabo dabiiciya sida dahabka yuraaniyoomka iyo xadiidka. farnsiisku waxa uu maali qabsaday dabayaaqadii qarnigii sagaal iyo tobnaad.

## Xubin

* Ecowas

* Midowga Afrika * *

* Qaramada Midoobay * *

## Warka
* https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-51511686
* https://www.aljazeera.com/news/2021/7/20/knife-attack-mali-interim-president-assimi-goita
* https://www.aljazeera.com/news/2021/7/27/niger-village-attack-leaves-at-least-14-dead

w:en:Niger River
w:en:Niger Inland Delta
Namibiya

Namibia (/ nəmɪbiə / (ku dhawaad ​​codka maqalkiisa), / næ - /), [17] [18] si rasmi ah Jamhuuriyada Namibia (Jarmal: ku saabsan codkan Republik Namibia (caawimo); afrikaanka: Republiek van Namibië), waa waddan koonfurta Afrika oo xudduuda galbeedku yahay Atlantic Ocean. Waxay u dhaxeysaa xudduudaha dhulka leh Zambia iyo Angola oo waqooyiga, Botswana oo ah bariga iyo koonfur Afrika ilaa koonfurta iyo bariga. Inkastoo aysan xuduud u lahayn Zimbabwe, wax ka yar 200 mitir oo ah webiga Zambezi (dhab ahaantii baaxad weyn oo Botswana ah si ay u gaarto xudduudaha Botswana / Zambia) ayaa kala tagta labada dal. Namibia waxay xornimadeeda ka heshay Koonfur Afrika 21-kii Maarso 1990-kii, ka dib Dagaalkii Namibiyaanka ee Madax-bannaanida. Magaalada caasimadda ah iyo magaalada ugu weyn waa Windhoek, waana waddan ka tirsan Qaramada Midoobay (UN), Bulshada Horumarinta Koonfurta Afrika (SADC), Midowga Afrika (AU), iyo Commonwealth Nations.

Namibia, waddanka ugu qaalisan ee ku yaala Afrika ee ka hooseeya Saharaha [19], wuxuu degenaa tan iyo wakhtiyadii hore by dadweynaha San, Damara iyo Nama. Tan iyo qarnigii 14aad, dadka soo galey Bantu waxay yimaadeen qeyb ka mid ah Bantu. Tan iyo markaas ka dib kooxaha Bantu wadar ahaan, oo mid ka mid ah loo yaqaano dadka Ovambo, ayaa hareeyay dadweynaha dalka tan iyo dabayaaqadii qarnigii 19aad, waxay soo saareen aqlabiyad.

**Namibiya** waa wadan ku yaalo koonfurta hoose ee qaarada Afrika. wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada Angola, Botswana, Saambiya iyo Koonfur Afrika.Magaalo madaxda wadankaan waa Windhoek

*  Namibia’s Mobile Sculptures
KwaZulu-Natal Province

**KwaZulu-Natal** waa gobol ku yaalo dalka Koonfur Afrika.Gobolkaan waxaa la abaabulay 1994ti. Caasimada gobolka waa Pietermaritzburg. Gobolkaan waxaa looga hadlaa Af-Zulu

*Somali Degaanka
Western Cape Province

**Western Cape Province**,  (Afrikaanka: Wes-Kaap; Xhosa: iNtshona-Koloni) waa gobol Koonfur Afrika ah, oo ku yaal xeebta koonfur galbeed ee dalka. Waa tan afraad ee ugu ballaaran sagaal gobol oo leh aag gaaraya 129,449 oo kiilomitir oo isku wareeg ah (49,981 sq mi), iyo kan saddexaad ee ugu badan, oo lagu qiyaasay 6.6 milyan oo qof oo ku nool 2018. [3] Qiyaas ahaan saddex meelood labo meel dadkaas deggan waxay ku nool yihiin aagga caasimadda ee Cape Town, oo sidoo kale ah caasimadda gobolka. Western Cape waxaa la aasaasay sannadkii 1994-ka qayb ka mid ah Gobolka Cape Cape.
* http://www.westerncape.gov.za/
Northern Cape Province

**Northern Cape Province**, Koonfur Afrika.
Waqooyiga Cape (Afrikaanka: Noord-Kaap, Tswana: Kapa Bokone; Xhosa: uMntla-Koloni) waa gobolka ugu weeyn ee degaanka Koonfur Afrika. Waxaa la abuuray 1994 markii gobolka Cape Cape la kala qaybiyay. Magaaladu waa Kimberley. Waxaa ka mid ah Kalahari Gemsbok National Park, oo ka mid ah Seeraha Kgalagadi Transfrontier Park, oo ah goob caalami ah oo lala wadaago Botswana. Waxa kale oo ka mid ah Augrabies Falls iyo gobollada dhirta alamarka ee Kimberley iyo Alexander Bay. Gobolka Namaqualand ee galbeedka ayaa caan ku ah Namaqualand daisies. Magaalooyinka koonfureed ee De Aar iyo Colesberg, oo ku yaal Great Karoo, ayaa ah kuwa ugu weyn ee gaadiidka u dhexeeya Johannesburg, Cape Town iyo Port Elizabeth. Waqooyi-bari, Kuruman waxaa loo yaqaana saldhiga idaacada iyo sidoo kale guga sanesiga, Eye ee Kuruman. Webiga Orange wuxuu u dhexeeyaa gobolka, isaga oo xuduud u leh xudduudaha gobolka oo ku yaal koonfur-bari iyo Namibiya ilaa galbeed. Wabiga sidoo kale waxaa loo isticmaalaa in lagu waraabiyo beero canab ah oo badan oo ku yaal gobolka xeebta ee u dhow Upington.

Dadka ku hadla afafka Afrika waxay ka kooban yihiin boqollaal ka sareeya dadka ku nool Waqooyiga Gabban marka loo eego gobol kasta oo kale. Afarta afrika ee waqooyiga Waqooyiga Afrika waa Afrikaans, Tswana, Xhosa, iyo Ingiriisi. Dadka laga tirada badan yahay waxay ku hadlaan luqadaha kale ee rasmiga ah ee Koonfurta Afrika, iyo dad yar oo ku hadla luqadaha asalka ah sida Nama iyo Khwe.

Xogta gobolka, Sa ǁa .aμsi 'uμsi ("Waxaan aadi karnaa nolol ka wanaagsan"), waxay ku taal luqadda Nuuru ee Naqniin (ǂKhomani). Waxaa la siiyay 1997 kii by mid ka mid ah afafka ugu dambeeya ee luuqada, Ms. Elsie Vaalbooi ee Rietfontein, oo tan iyo markii uu dhintay. Waxay ahayd markii ugu horeysay ee rasmiga ah ee koonfurta Afrika ku taala luqadda Khoisan. Kadib, Koofur Afrika oo ah shuruuc qarameed, oo ah! KE e | xarra ǁke, waxaa laga soo qaatay afarta waqooyiga Cape.
=Akhriska sii wad=
* http://www.northern-cape.gov.za/
Charles De Gaulle

**Charles De Gaulle** (Lille 22 Nofeembar 1890 - Colombey-les-Deux-Églises 9 Nofeembar 1970), madaxweyne Faransiiska (1958-1969).

* Fondation Charles De Gaulle
Nayjar

**Nayjar**, oo sidoo kale loo yaqaano **Niger** ayaa waa waddan aan wali lahayn dhul galbeedka Afrika oo loo yaqaano River Niger. Niger waxaa u dhaxeeya Liibiya waqooyi-bari, Chad oo bariga, Nigeria iyo Benin koonfur, Burkina Faso iyo Mali galbeedka, iyo Aljeeriya galbeed. Niger waxay ku dabooshaa aag gaaraya 1,270,000 km2 (490,000 sq mi), taas oo ka dhigaysa waddanka ugu weyn ee galbeedka Afrika. In ka badan 80% dhulkeeda waxay ku taala xeebta Sahara. Dadka ugu badan ee Muslimiintu ku nool yihiin 21 milyan oo qof ayaa ah kuwa ugu badan ee ku yaal koonfurta iyo galbeedka dalka. Magaalada caasimadda waa jameyl, oo ku taalla geeska koonfur galbeed ee Niger.

**Niger** waa dal soo koraya, oo si joogto ah ugu tiirsan hoosta hoose ee "Index of Human Development Index" (HDI); waxaa lagu magacaabay 187th 188 dal sannadka 2015. Inta badan qaybaha aan degaanka ahayn ee dalka ayaa halis ugu jira abaaro goos-goosad ah iyo dhul-beereed. Dhaqaalaha ayaa xoogga saaraya haqab-beelka, iyada oo qaar ka mid ah beeraha dhoofinta ee koonfurta bateen, iyo dhoofinta alaabta ceeriin, gaar ahaan macdanta yuraaniyaanka. Niger waxa ay wajahayaa caqabado adag oo ku aaddan horumarkooda sababtoo ah mowqifkeeda, dhul-beereedka, beeraha aan baaxad laheyn, sicirka bacriminta sare ee aan laheyn dhalashada xakamaynta, iyo natiijada ka dhalatay, heerka tacliinta saboolka ah iyo saboolka dadkeeda, , daryeelka caafimaadka oo liita, iyo deggaanka deegaanka.

**Nayjar** waa wadanka ku yaalo qaarada Afrika

* The Niger​—A River That Feeds Many Nations
Senegaal

**Sinigaal** (Af-Faransiis le Sénégal‏) waa wadan kuyaala galbeedka qaarada Afrika si rasmiyana waxa loogu magacaabaa (*République du Sénégal*) wadankani magaca waxa uu kahelay wabiga lagu magacaabo Sinigaal ee hareeraha kamara Sinigaal waxa ay xad kuleedahay Badwaynta Atlaantiga waxa ay xuduudo la leedahay wadama Mauritania Gambiya iyo wadanka Guinea waxa kale oo ay xuduud la leedahay wadanka Mali wadankan waxa horay u gumaysan jiray wadanka Faransiiska.

Sinigaal waxay masaaxo ahaan ku fadhidaa dhul lagu qiyaasay 197,000 oo isku wareeg ah dadka kunooli waxa ay gaadhayaan 13.7 milyan oo qof Dakar waa caasimada Sinigaal waxa ay kutaalaa dhanka Galbeed ee wadanka waxa ay sadex boqol oo klm u jirtaa xeebaha Badweynta Atlaantik magaalada Dakar waxa ay noqotay caasimada Sinigaal sanadii 1960 kadib madaxbanaanida.

## Xubin

* Ecowas

* Midowga Afrika * *

* Qaramada Midoobay * *

## Waddamnaha la Deggan Senegalese’s

* : 25,000+

*  2,500+.:

*  21,500+.:

* : 25,000+:.

## Taariikh

Islaamku waxa uu Sinigaal galy qarnigii 11aad waxa islamka wadanka Sinigaal soogaadhsiiyay qabiilada looyaqaano[sanaahija]] oo kudhaqan galbeedka Afrika gaar ahaan Mauritania magaca Sinigaal waxaa lagasoo qaatay luqada walaf ee sida aadka ah loogaga hadlo wadamo badan oo kamida galbeedka Afrika
waxeeey xurnimada qaadatay 20-07-1960 waxaa gumeesan jiray wadanka faransiiska wuuxuu bilowday gumaytaha faransiiska dagaalo badan kadib 1922 sinigaal waa wadan faqiir ah
Jad

**Jad** waa wadan oo kuyaala qaarada afrika, waxaa bari ka xiga suudaan woqooyi Liibiya, galbeed Niger iyo Nigeria, koonfur cameron iyo central africa, waxaa koonfur galbeed ka saaran Harada Jad. Caasimada wadanka waa N'Djamena, 1.284,000 km² (496,000 sq mi), Jad waa waddanka 22aad ee ugu weyn dunida. Wax yar ayey ka yar tahay Peru oo waxoogaa ka badan tan Koonfur Afrika ah  Chad wuxuu ku yaallaa waqooyiga dhexe ee Afrika, oo u dhaxeeya waddooyinka u dhaxeeya dhulalka 7 ° iyo 24 ° N, iyo 13 ° iyo 24 ° E. 

Sawiradan astronot ayaa ka muuqda mid ka mid ah tobankii ugu badnaa oo ah harooyin biyo ah oo badan oo ku yaala xeebta Ounianga ee ku yaala wadnaha xeebta Sahara ee waqooyiga bari ee Chad.
Chad waxa uu ku xiran yahay Waqooyiga Liibiya, oo ah bariga Sudan, oo galbeed ka soo jeeda Nayjar, Najeeriya iyo Kameroon, iyo koonfurta dalka Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika. Caasimadda waddanku waa 1,060 kilomitir (660 mi) oo ka soo jeeda dekedda ugu dhow, Douala, Cameroon.  Sababtoo ah masaafadaas oo ka timid badda iyo cimilada ugu badan ee cawska, dalka Chad waxaa mararka qaarkood loogu yeeraa "Dhimashada wadnaha Afrika".

Qaab-dhismeedka jirka ee ugu weyn waa wabiyaal ballaaran oo ku yaal waqooyiga iyo bariga ee xeebaha Ennedi Plateau iyo Mountain Tibs, oo ay ka mid yihiin Emi Koussi, Vulkaano aan wali lahayn oo gaadhaya 3,414 mitir (11,201 ft) oo ka sarreysa heerka badda. Harada Jad, ka dib markii waddanku magaciisa la yidhaahdo (oo magaciisa laga soo qaado magaca kanuri ee "harada"), waa hadhaayada haro weyn oo haysa 330,000 oo kiilomitir oo isku wareeg ah (130,000 sq m) oo ka mid ah Chad Basin 7,000 oo sano ka hor. Inkasta oo qarnigii 21-aad uu daboolo 17,806 kilomitir oo isku-wareeg ah oo kaliya (6,875 sq m), goobteeduna waxay ku xiran tahay isbeddellada xilliyeed ee cimilada, harada waa qoyaanka labaad ee Afrika ugu weyn.

## Juqraafiga



### Magaalooyinka
Magaalooyinka ugu waaweyn Jad waa:
#N'Djamena - 704,200
#Moundou - 136,900
#Sarh - 100,100
#Abéché - 72,500
#Kélo - 41,500
#Koumra - 35,400
#Pala - 34,600
#Am Timan - 28,200
#Bongor - 27,100
#Mongo - 27,100

## Luqadaha
Luuqadaha rasmiga ah ee Jad waa Carabi iyo Faransiiska, laakiin in ka badan 100 luqadood iyo lahjado  ayaa lagu hadlaa.  Doorka muhiimka ah ee ganacsatada Carbeed iyo baayacmushtarka awgeed, Jad Carabiga waxa ay noqotay *lingua franca*, luqad loogu talagalay in dhammaan la isticmaalo.
## Waxbarasho
Dhigashada dugsiga hoose ayaa looga baahan yahay Jad, in kasta oo qiyaastii 50% carruurta ay dhigtaan dugsiga. Aqoonta dadka waaweyn waa 35% kaliya.

Jaamacadda N'Djamena waxay bixisaa waxbarasho sare.

## Xubin
* AIIB *
* Comesa *

* Midowga Afrika * *

* Qaramada Midoobay * *

## Tixraacyada
* “Standing Firm As One Flock” in Chad
*UNICEF
Togo

**'Jamhuuriyadda Toguu**. Dalka Togo waxa uu kamid yahay wadamada qaarada Afrika gaar ahaan kuwa ku yaala dhinaca galbeed ee kusii jeeda badwaynta Atlantiga. Dalka Togo wadamada xuduudaha la wadaaga waxa kamid ah Benin iyo Ghana, dhinaca koonfureedna waxa kaga taxan bada Atlantiga. Caasamida dalka waxa layidhaa Lome, waxana ay ku talaa xeebta koonfureed.
Bedka: Bedka dhulka dalka Togo waxa lagu qiyaasaa 21,924.81, oo (mayl laba jibaaran) una dhiganta 56,785.00, oo (kiiloo mitir laba jibaaran). Baaxada dhulka uu ku fadhiyo dalka Togo waxa lagu qiyaasaa ku dhawaad bobolka (Virginia) ee dalka Maraykanka.

## Dadka
Dadka ku dhaqan dalka Togo waxa ay kor u dhaafaan 6-milyan oo ruux. Waan tirakoobkii la sameeyay sanadkii 2010-kii. Inkasta oo dalka ay ka jiraan cuduro dilaa ah oo hoos u dhigi kara korodhka dadka reer Togo hadana saadaasha dadka ee sanadka 2050-ka waxa lagu qiyaasay in gaadhi doonto in kabadan
9-milyan oo ruux.
## Afka
Luuqadaha lagaga hadlo dalka waxa kamid ah Faransiiska, Ewe iyo Mina gaar ahaan labadan luuqadoo ee danbe waxa lagaga hadlaa dhinaca koofureed ee dalka. Waxa kale oo jira luuqadaha Kabye iyo Dagomba oo ay ku hadlaan badiba dadka ku dhaqan dhinaca waqooyi.
Aqoonta: Dadka aqoonta leh ee reer Togo waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 51.7% kaid ah tirada guud ee dadka ku dhaqan jamhuuriyada Togo.
## Diinta
Diimaha ay kala haystaan dadka ku dhaqan dalka Togo waxa ugu mugwayn oo shacabka ugu badani ay aaminsanyihiin diimaha kasoo jeeda dhaqnka dadkii hore waxana haysta dad gaadhaya boqolkiiba
59%, diinta Kiristanka, waxa haysta dad lagu qiyaaso boqolkiiba 29%, diinta Islaamkana, waxa aaminsan oo Muslimiin ah boqolkiiba 12%.
Cimriga: Celceliska cimriga dadka reer Togo Raggu waxay jiraan 52-sano, dumarkuna waxa ay gaadhaan 56-sano.
Dawlada: Qaabka ay ku shaqayso Dawladda dalka Togo waa nidaamka caalamiga ah ee jamhuuga iyo habka xisbiyahda badan (Government Type republic under transition to multiparty democratic rule).
Lacagta: Lacagta laga isticmaalo dalka waxa layidhaa 
Communaute Financiere Africaine franc waxana magaceeda loo qoraa (CFAF).
Warshadaha: Warshadaha dalka Togo waxa lagu farsameeyaa alaab ay kamid yihiin Sibidhka, Dunta, Sharaabka iyo waxayaabo lamid ah.
* Togo Visa Dalalka
## Beeraha
Beeraha dalka waxa kabaxa oo laga beera dalagyo ay kamid yihiin Galayda, Coffeega, Cudbiga, Cassavanaha, Digirta, Bariiska iyo Hadhuudhka. Sidoo kale dadka reer Togo waxa ay aad ula soo baxaan khayraadka badan oo uu ugu horeeyo kaluunku. Dhulka la isticmaalo ee dalka waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 38% kamid ah cabirka guud ee dalka Togo.
Khayraadka: Khayraadka dabiiciga ah ee dalka waxa kamid ah macdanaha ay kamid yihiin phosphates, limestone iyo marble.

* w:fr:Lomé
* w:en:Lomé
Jili

**Jili** ama **Jamhuuriyadda Jili**. waa wadan ku yaala xeebaha Badweynta Baasifik ee Koonfur Ameerika. waxa ay jili kamid ahayd boqortooyadii Inka waxa ay kamidtahay dawladaha koonfurta maraykanka. dadka kunoli waxa ay isugu jiraan dad kahadhay gumaystihii isbayn iyo dadka asl haan meesh adagan wadanka jili waxa kunool dad gaadhaya ilaa 12 malya oo qof waxa ay jili fidsantahay masaafo gaadhaysa ilaa (756,626) klm oo isku wareega caasimada jili waa magaalada santiyaago

## Deegaan ahaan

Wxa ay kutaalaa galbeedka koonfur ameerika xeebaha jili waxa ay ku fidsanyihiin, Badweynta Baasifik waxa ay xuduudo la wadaagtaa wadama Peru oo waqoyi kaga taala iyo wadanka Boliifia oo kaxiga dhanka waqooyi bari iyo wadeanka Arjantiina oo dhanka bari kaxiga 

## Dhulka

Dhulka wadanka jili waa dhul dherer ah oo dhereren oo aan lahayn balac aad u wayn laakin leh dherer aad u dheer waxa kaly oo uu wadanka jili leeyahy buuro aad ubadan waxa kamida buuaha jili kuyaala buuraha andees

## Dadka
Dadka asl ka ahi waa dadka hindida ameerika kadib markii ay isbayn halkaas qabsatay waxa isdhexgalay dadkii horay u daganaa halkaas iyo gumaystihii 

## Nidaamka siyaasadeed
Wadanka jili waxa uu madaxbanaanidiisa qaatay sandii 1818 waxa ay heleen xukuumadii ugu horaysay ee dumuquraadi ah sanadii 1865 dastuurkii ugu horeeyay waxa la sameeyay sanadii 1925.

* Saxifraga umbrosa

* Roma (qaran)
Peru

**Beru** ama **Jamhuuriyada Beru** waa wadan ku yaalo galbeedka koonfur Ameerika. wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada Ikwadoor, Kolombiya, Barasiil, Boliifiya, iyo Chili **Beru** waa waddan dimoqraadi ah oo u qaybsan 25 gobol. Waxaa lagu sifeeyay sida suuqa soo koraya [9] oo leh heerka sare ee horumarinta aadanaha [10] iyo heer dhexdhexaad ah dhexdhexaad ah [11] oo leh saboolnimo sababa 19 boqolkiiba. [12] Waa mid ka mid ah dhaqaalaha ugu caansan gobollada oo leh celcelis koror ah oo ah 5.9% [12] waxana uu leeyahay mid ka mid ah heerka ugu sarreeya ee warshadaha adduunka ee celceliska 9.6%. [13] Hawlaha dhaqaalaha ee ugu weyn waxaa ka mid ah macdanta, wax soo saarka, beeraha iyo kalluumeysiga; oo ay weheliyaan qaybo kale oo sii kordhaya sida isgaarsiinta iyo biyotechnology. [14] Waddanku wuxuu ka kooban yahay qayb ka mid ah Pacific Pacific Pumas, oo ah koox siyaasadeed iyo dhaqaale oo wadamada ka mid ah wadamada ku yaala Latin America ee Pacific Pacific kuwaas oo wadaagaya isbeddellada guud ee kobaca wanaagsan, aasaaska dhaqaalaha ee xasillooni-darrada, maamul-wanaajin iyo furfurnaan ku-socoshada caalamka. Peru waxay ku tiirsan tahay xorriyadda bulshada [15] waxana ay leedahay heerka saddexaad ee ugu hooseeya ee dilalka Koonfurta Ameerika; waa xubin firfircoon oo ka mid ah Iskaashiga Dhaqaalaha ee Asia-Pacific, Isbahaysiga Hawlaha Baasifigga, Iskaashiga Dib-u-dejinta iyo Iskaashiga Caalamka; waxaana loo tixgeliyaa awood dhexe. 

Peru waxay leedahay dad badan oo isku dhafan oo ka badan 31 milyan, oo ay ku jiraan Amerindians, Yurubiyaanka, Afrikaan iyo Asians. Luuqada ugu weyn ee lagu hadlo waa Isbaanish, inkastoo tiro badan oo Peruvians ah ay ku hadlaan Quechua, Aymara ama luuqado kale oo afka hooyo ah. Tani waxay isku dhafan tahay dhaqanka dhaqameed waxay keentay kala duwanaansho kala duwan oo ay ka mid yihiin farshaxanka, cunnada, suugaanta, suugaanta iyo muusikada.

## Daadka Degaan Peru
*  5000
*  1000+
*  500+

## Xubin
* IADB
* Qaramada Midoobay
* IMF
* Mercosur

## sido kale fiiri
Boliifia
Kolombiya

**Kolombiya** (República de Colombia) Waa jamhuuriyad kutaala, Ameerikada koonfureed. Dahnka waqooyi waxay xuduud kala wadaagtaa, Badda Karabiya. Dhanka bari waxa kaga aadan wadamada Fanansuwela iyo Barasiil dhanka koonfureedna waxa kaga beegan wadamada Peru iyo Ikwadoor galbeedkana Banama iyo Badweynta Baasifik. Caasimad waxa u ah Bogota.

## Magaca Kolombiya
Magaca kolonbiya waxa uu kasoojeedaa magicii ninkii helay Ameerika Kristoffer Kolombus
## Dadka kunool
dadka kunool kolonbiya &58 waa dadka looyaqaano Mestiso oo ah dad iska dhal ah oo ay iska dhaleen dadkii asal ahaan kolonbiya daganaan jiray ee hindida ahaa iyo gumaystihii Isbayn.waxa kale oo kunool dad Afrikaan ah iyo dad iyana carab ah. Kolonbiya waxa kunool dad gaadhaya. ilaa 11435,393,0350
## Luqadaha
Dadka kolonbiya. Badankoodu waxa aykuhadlaan luqada Af-ka isbayn.waana luqada rasmiga h ee wadanka aad iyo aadna waa loo ilaaliyaa.Luqadahii dadkii loogutagay Kolonbiya ee hindida haa dhamaantood way lumeen oo waydabar go'een.
## Ciidaha iyo Maalmaha fasaxyada
* 1 Janaayo Maalinta xuska sanadka cusub.
* 11 Febraayo maalinta soobixitaanka.
* 22 Maarso Maalin diimeed
* 1 Maajo Maalinta shaqaalaha ee caalamiga ah
* 20 Juun maalinta madaxbanaanida.

## Xubin
* Qaramada Midoobay
* IADB
* Mercosur

## Dhaqaalaha
Dahqaalaha wadanka Kolonbiya waxa uu kutiirasanyahay beeraha iyo wixii kasoogo'a beeruhu waa shaqada rasmiga ah ee ayqabtaan dadka salka ah maba dadka sal haan lahaanjiray wadanka Kolonbiya. 
Waxa labeeraa dhulka wadanka Kolonbiya %4 kaliya. Kolonbiya waa wadanka labaad ee ugusoo saarka badan Bunka waxyaabaha kale ee uu wadanka Kolonbiya soosaaro waxa kamida Muuska Bariiska, iyo Cudbiga.		
 
* Columbia
Fanansuwela

**Fanansuwela** waxa uu ku yaalaa wadankani ameerikada waqooyi. Caasimadiisu waa Karakas. Waxa hada kataliya madaxwayne Nicolás Maduro.