Xijaab

Xijaabka Islaamku waa dharka daboolaya dhammaan jirka haweeneyda iyo qurxinteeda, taasoo u diidaysa dadka aan maxramka ahayn inay arkaan wax jirkeeda ka mid ah ama qurxinteeda ay isku qurxinayso. Xijaabku waa mid ka mid ah waajibaadka ku waajibka ah shareecada Islaamka marka ay gabadhu gaadho da'da waajibka, tusaale ahaan da'da ay gabadhu ku aragto caadada oo ay gaadho da'da dumarka. Dhanka luqad ahaan, macnaha xijaabku waxa uu ku wareegayaa qarinta, ka hortagga iyo ka-hortagga, wax-iska-celinta, oo ah in la daboolo, iyo naag xijaaban, oo loola jeedo naag xijaab ah. Waxaana ku soo aroortay suuradda Maryam aayadda 17-aad: 
فَٱتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًۭا فَأَرْسَلْنَآ إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًۭا سَوِيًّۭا

turjumaada: "oyna ka yeelatay xaggeeda astur, oon u dirray xaggeeda ruuxannagii (jibriil), oo isugu shabahay dad eg."

oo ah: “ waxayna ka qaadday ehelkeedii xijaab. oo iyadii ka qariyey iyaga iyo dadkaba.

Daliilo badan oo Qur’aanka iyo Sunnada ka mid ah ayaa tilmaamaya in xijaabku waajib yahay, isla markaana ay isku raaceen haweenkii mu’miniinta ahaa laga soo bilaabo waagii Nebi Muxamed ilaa waagii khulafadii suubban ee la hanuuniyey iyo wixii ka dambeeyeyba, welina lagu dhaqmi jiray xataa ka dib. Dawladdii Islaamka oo la kala diray badhtamihii qarnigii afar iyo tobnaad ee hijriyada, ummadduna waxay isku raacsan tahay oo aanay ka hor imanayn, qarniyadii aynu soo dhaafnayna hal qof oo muslim ah ayaa ku jiray, ha ahaado mid hore ama ha ahaado, ha ahaado mid hore u sii socday iyo ha ahaado mid dhaxal gal ah. sidaas darteed shaqada muslimiinta oo dhan waa soo noqnoqonaysay qarniyadii oo dhan, waxaana la isku raacsan yahay in haddii haweeneydu ay muujiso waxa ay ku waajibtay inay daboosho, markaas ay ku kacday arrin xaaraan ah oo ay tahay inay u towbad keento Eebbe weyne.

Waxaa jira dalal ka mamnuuca ama xaddidaya xirashada madaxa ama waxa loo yaqaan xijaabka ee xarumaha dowladda sida jaamacadaha, dugsiyada ama xarumaha dowladda. Sida Faransiiska iyo Turkiga hore - waagii Ataturk - iyo Tunisia - xilligii Bourguiba iyo Ben Ali -. Iyadoo ay jiraan dalal iyo ururo kale oo ku soo roga muwaadiniintooda iyo xitaa haweenka ajnabiga ah, sida Iran, iyo hadda dhaqdhaqaaqa Taliban ee Afgaanistaan, ka dib markii ay mar kale la wareegeen.

Islaamku waxa uu dahaadhka u xidhay dhawr arrimood, sida aayadda 59-aad ee suuradda Al-Axzaab ku sheegaysa ujeeddada xijaabka oo ah: {taasaa idiinku dhaw in laydin aqoonsado oon laydin dhibine, Eebana waa dambi dhaafe Naxariista ah.} si loo ilaaliyo loona ilaaliyo haweenka mu’miniinta ah. tuso dhawrsanaantooda, kana ilaali kuwa faasiqiinta ah inay dhibaateeyaan. Iyo qawlka Eebbe ee ah: “Kaasi waa u daahir quluubtiina iyo quluubtooda”, waxaa ku sugan calaamad muujinaysa inay xidhiidh ka dhexeeyaan waxay ishu aragto iyo waxa qalbigu ku xidhan yahay, Islaamkana in la iska indho tiraado, markaas. in ninka ajnabiga ah uu gabadhu kula dhaqmo in aanay ahayn mid la mid ah muuqaalkeeda iyo quruxdeeda, balse ay tahay mid dadnimadeeda iyo akhlaaqdeeda ku salaysan, taas oo keenta in ay hesho xuquuqdeeda iyada oo aan la takoorin.

Qaar badan oo ka mid ah haweenka ku nool dalalka caalamka ayaa lagu sameeyo takoor ka dhan ah xirashada xijaabka, iyadoo qaar badan oo ka mid ah haweenkaasi laga hor istaagay inay xirtaan xijaabka, waxaana haweenkaas qaarkood loo geystay dhibaato, xitaa laga eryay shaqada, iyadoo laga mamnuucay inay galaan goobaha bulshada qaarkood. , iyo in lagu weeraro waddooyinka, iyadoo ay adag tahay in arrintan tirokoob sax ah laga helo, hase yeeshee, kiisaska takoorka ah ee la soo sheegay ayaa jira oo sii kordhaya.

1-da Febraayo sannad kasta waxaa loo aqoonsaday "Maalinta Xijaabka Caalamiga ah", iyadoo dhaqdhaqaaqayaasha Mareykanka "Nazma Khan" ay billowday hindisahan, kaasoo sabab uga dhigay hindisahan isagoo leh: "Si aan nacaybka adduunka uga saarno, waa inaan baranaa inaan aqbalno. kuwa kale iyo dhammaan khilaafaadkooda.” Haddaba walaalayaal marka aad dooranaysaan inaad xidhato xijaabka maalintan oo aad la garab taagan tahay haweenka muslimka ah, waxaad gacan ka geysanaysaan sidii aad uga hortagi lahaydeen takoorka lagu hayo dumarka xijaaban, waxaase ka sii muhiimsan inaad ogaan doontaan in xijaabka hoostiisa uu jiro. qof, qalbi iyo naf sida dadka kale.

## Macnaha luqadda
Xijaabka afku waxa uu ka dhigan yahay dabool, xannibid iyo ka hortag, xididkuna waa xannibay. Oo (waardiyaha ama albaabka) waxaa loogu yeeraa (visor) sababtoo ah wuxuu ilaaliyaa meesha uu ilaalinayo oo ka hortagaya in la galo, sidoo kale waxaa loogu yeeraa muuqalka isha sababtoo ah waxay qarinaysaa fallaadhaha isha. Erayga (xijaabka) waxa uu Qur’aanka kariimka ah ku sheegay meelo dhawr ah, taas oo macnaheedu yahay xayndaab diidaysa kulanka laba shay ama saamayntooda.

Xilligan aynu joogno ereyga (xijaabka) waxa loo adeegsadaa madaxa oo kaliya, halka erey bixinta ama fiqhiga ay ka dhigan tahay dhar daboolaya dhammaan jirka. Erayga xijaabna xilligaan la joogo waxa loo adeegsadaa in wejiga la qariyo oo keliya, halka xagga sharcigana ay ka dhigan tahay in madaxa la daboolo.

## Ahmiyadda ay luqadda Carabiga u leedahay fahamka Qur’aanka

Aqoonta luqadda Carabiga ayaa ka mid ah agabka ugu muhiimsan ee lagu fahmayo laguna tafsiiro qur’aanka kariimka ah, maadaama uu Qur’aanka ku soo degay af carabi, markaa waxaan shaki ku jirin in aanay sax ahayn in la fahmo oo la tafsiiro mooyee. isku carrab. Sababaha keenay khaladka tafsiirka qur’aanka iyo leexashada fahamka aayadaha qur’aanka kariimka ah iyo kutubta sharciga ah waxa ka mid ah aqoon la’aanta guud ahaan cilmiga afka carabiga oo uu ka mid yahay qoraalka afka. isku xidhka, syntax, macnaha, iyo bayaanka. Waxa taas ka danbeysa hab-dhaqankooda oo Carabtu u adeegsan jireen wacdigooda iyo gabayadooda, iyo aqoon la’aanta Carabtu ujeeddooyinka ay ka leeyihiin erayadooda iyo suugaanta afkooda. Maadaama saxaabadu ay ka sarreeyaan fahamka Qur’aanka kariimka iyo garashada xaqiiqadiisa marka loo eego kuwa raacsan, kuwa raacsanina ay ka awood badnaayeen kuwii iyaga ka dambeeyey.

Culimadii Islaamku waxay garwaaqsadeen muhiimadda ay luqadda Carabigu u leedahay fahmidda iyo tafsiirka qur’aanka kariimka ah waxayna ka digeen in kitaabka Eebbe lagu tafsiiro iyagoon carabi aqoon. Mujaahid bin Jabr waxa uu yidhi: “Ma bannaana in qof Ilaahay iyo maalinta qiyaamaha rumeeyey uu ku hadlo kitaabka Eebbe haddii aanu aqoon u lahayn afafka Carabta”. Sheekh Al-Islaam Ibnu Taymiyahna wuxuu yidhi: “Markii Eebbe kor ahaaye ku soo dejiyey kitaabkiisa afka Carabiga, ee uu Rasuulkiisa ka yeelay mid u gudbiya kitaabka iyo xikmadda af carabigiisa, kana yeelay kuwii ka horreeyey diintan kuwo ku hadla; Ma jirin hab diinta lagu maamulo oo lagu garto oo aan ka ahayn in afka la xakameeyo, iyadoo la og yahayna ay diinta ka mid noqotay, marka laga fiirsado hadalkana waxaa u fududaatay dadkii diintu inay gartaan diinta Alle, loogana dhawaado in la aaso. xagga diinta, oo ay u dhow yihiin inay u ekaadaan hor-u-maadkii hore ee Muhaajiriinta iyo Ansaarta, dhammaan arrimahooda... Carrabkana waxaa lagu barbar dhigaa waxyaabo kale: xagga cilmiga iyo akhlaaqda, sababtoo ah caadooyinka waxay saameyn weyn ku leeyihiin waxa Eebbe jecel yahay iyo waxa uu necbahay, waana sababta ay shareecadu sidoo kale la timid dhaqankii kuwii hore ee ka horeeyay, afkooda iyo camalkooda, iyo nacaybka laga qabo in laga tago dadka kale iyada oo aan loo baahnayn ».

Sidoo kale waa in uu turjumaanku aqoon u leeyahay ilo iyo dhinacyo kale oo uu cuskanayo tafsiirkiisa oo aan ka ahayn luqadda oo keliya, sida Sunnada Nabiga, sababaha waxyiga, macnaha Qur’aanka, tibaaxaha ku xeeran khudbada waqtiga waxyiga, iyo ilo kale oo aan afka laga qaadan karin. Al-Qurtubi wuxuu yiri:

“Qofkii aan ku xukumin macnaha muuqda ee tafsiirka oo bilaaba dhimista micnaha iyadoo la fahmayo luqadda Carabiga, wuxuu galayaa khaladaad badan, wuxuuna gali doonaa kooxda u fasirta qur’aanka ra’yi, gudbin iyo maqal. ma jiro wax lagu beddelo macnaha muuqda ee tafsiirka marka hore, si isaga looga ilaaliyo qodobbada khaladka ah, ka dibna fahamka iyo ka-goynta ayaa balaadha.

## Daliil u ah baahida loo qabo xijaabka

Culumo-sharciyeedka iyo culimadu waxay ku tiirsan yihiin dhowr aayado oo ku jira Qur’aanka Kariimka ah iyo Sunnada Rasuulka si ay u sharraxaan xijaabka. Dr. Shawqi Allam (Muftiga Monastery ee Masar, ahna borofisar ku takhasusay cilmiga sharciga iyo shareecada ee jaamacadda Al-Azhar) waxa uu arrintan ku yidhi:

“Waxa sharci ah oo ay isku raaceen culimadii ugu horraysay iyo kuwii ugu dambeeyey ee ummadda Islaamka, mujtahaadkeeda, imaamyadooda iyo fiqigeeda, in xijaabka gabadha muslimadda ahi uu waajib ku yahay dhammaan dadka qaangaadhka ah ee gaadhay da’da qaangaadhka, taas oo ah da'da ay haweeneydu aragto caadada, oo ay gaarto da'da haweenka. Marka laga hadlaayo waajibka in la daboolo oo aan intaas ahayn, ma jiro qof Muslim ah oo qarniyo soo maray, mid ka horreeyay iyo mid ka dambeeya toona, maadaama uu yahay xukun ku cad kitaabka iyo sunnada cad, ummadduna isku raacsan tahay. , shaqada Muslimiinta oo dhan waxay soo noqnoqonaysay qarniyadii hore laga soo bilaabo waagii sayidkeen Rasuulku SCW iyo ehelkiisa iyo asxaabtiisa, waxaana la isku raacsan yahay in haddii ay haweeneydu muujiso waxa ay tahay. waxaa ku waajib ah inay daboosho, kadibna waxay ku kacday arrin xaaraan ah, waana inay u toobad keentaa Eebbe weyne.

## Erayada xijaabka

Sharci-yaqaannadu waxay aaminsan yihiin iyagoo daliishanaya Qur’aanka Kariimka ah iyo Sunnada Nabiga, inay jiraan shuruudo ay tahay in lagu daboolo xijaabka, sida ay qabaan Golaha Ifta ee Masar iyo Golaha Sare ee Arrimaha Islaamka Shuruudaha. xijaabku waa:

* Si loo qariyo cawrada naagta marka laga reebo wejiga iyo gacmaha, sida ay qabaan qaar:

Imaamyada iyo culimaa’udiinka muslimiinta oo dhan waxay ku midaysan yihiin – cid ka leexanna ma jirto – in wejiga iyo gacmaha haweeneyda mooyaane, ay waajib ku tahay in lagu daboolo dadka aan maxramka ahayn hortiisa. Al-Jaczir wuxuu yiri:- Cawrada haweeneyda sida Shaaficiyada iyo Xanbaliyiinta ay qabaan waa dhammaan jirkeeda, mana bannaana inay xubin jirkeeda ka mid ah ku muujiso ragga ajnabiga ah hortooda, haddii aysan jirin baahi loo qabo arrintaas. , sida takhtarka jooga, kan guursada, marag-furka maxkamadda horteeda, iyo wax kala iibsiga, marka ay bannaan tahay in wejigeeda la muujiyo.” Iyo calaacashadeeda. Cawrada haweeneyda sida ay dhaheen Xanafiyada iyo Maalikiyadu waa dhammaan jirka haweeneyda marka laga reebo wejiga iyo gacmaha, sidaas darteed haweeneydu waa u bannaan tahay inay wejigeeda iyo gacmaheeda ku qaawiso waddooyinka iyo hortooda. niman maxaram ah. Laakiin waxay xaddideen oggolaanshahan xaaladda amniga fidnada. Laakin haddii ay muujinta wejiga iyo gacmaha ay keento fidno quruxdooda dabiiciga ah awgeed, ama qurxinta ay ku jiraan, sida midabada iyo budada oo inta badan la marsado si loo qurxiyo noocyada dahabka, markaas waa in la daboolaa.

* Waa inay ahaataa dhumuc weyn oo mugdi ah si aanay u muujin waxa jidhka ka hooseeya:

Maxaa yeelay xijaabka ujeeddadiisu waa qarin, haddaanu xijaab ahayn lama odhanayo xijaab, waayo aragga ma hor istaago, aragtidana ma madoobaado, maxaa yeelay nabigu sallallaahu calayhi wasallam wuxuu yidhi muxuu yidhi. Muslim wuxuu yiri: “Laba nooc oo ah dadka naarta ah oo aanan weli arag: Dumar xiran, qaawan, oo u janjeera, madaxoodana sida buunsha geela u janjeero, Jannada ma galayaan, mana udgoonayaan. oo udgoonkiisa laga heli karaa sidaas-iyo-sida fog.” Iyo qisadii safar shan boqol oo sano ah. Iyo Macnaha uu yidhi:- (Dhar iyo Qaawan) oo ah: Sawirka loo xidho, oo dhab ahaan qaawan, sababtoo ah waxay xidhaan dhar aan jidhka daboolin, oo aan asturin cawrada. . Ujeeddada lebbisku waa qarin, haddii maraduna aanay dedan, qofkii lahaa waa qaawan yahay. Iyo Macnaha: U iilashada Quluubta Dadka, una Jeedaan Socodkooda, kuna Jahawareersan Fidno iyo Fidmo. Macnahana (sida faaliyaha oo kale) macneheedu waa: timaha ayay madaxa ku hagaajiyaan ilaa ay ka noqdaan sida cawska geela oo kale.

* Waa in ay ahaataa mid dabacsan oo aan cidhiidhi ahayn, mana aha in ay qeexdo jidhka:

Taasna waxaa sabab u ah xadiiskii hore ee ku saabsanaa (Haweenka dhar-xidhan iyo kuwa qaawan) iyo waxa dumarka xijaaban qaarkood ay ku dhaqmaan xidhashada dhar qeexaaya dhexda iyo laabta, sida shaati-gale iyo goon-gooyo, xataa haddii ay dheer yihiin, ma buuxiyo shuruudaha. xijaabka saxda ah.

* Labbisku waa inuusan u ekaan dharka ragga:

Xadiithka uu Al-Xakiim ka soo weriyey Abuu Hureyrah, Eebbe haka raalli noqdee: “Nabigu wuxuu lacnaday ninka xidha dharka dumarka, iyo naagtii dharka ragga xidha.” Isaguna, naxariis iyo nabadgalyo Eebbe korkiisa ahaataye. korkiisa ha ahaato, waxa uu ku yidhi Bukhaari iyo Tirmidi iyo odhaahdii uu yidhi: (Ilaahay ha naclado kuwa xun-xun iyo dumarka aan xishoodka lahayn) oo ah kuwa ku dayda labiska iyo qaabkooda.

* Waa inaanay noqon wax la isku qurxiyo, ama aanay noqon mid dhalaalaya oo midabbo soo jiidasho leh oo soo jiidanaya dareenka:

Waayo, Eebbe kor ahaaye wuxuu yidhi: “Ma soo bandhigaan qurxintooda waxa muuqda mooyee” macnaha “waxa ka muuqda” macneheedu waxa weeye si aan ku talagal ahayn ama ula kac ah.