Cabdullaahi Axmed Cirro

**Abdullahi Ahmed Irro** (Soomaali: Cabdullaahi Axmed Cirro; dhashay 7-kii Juun 1937 – geeriyooday 24-kii Janaayo 2022, Carabi: عبد الله أحمد إرو), oo sidoo kale loo yaqaan Cabdullaahi Axmed Yuusuf Cirro, wuxuu ahaa macallin sare oo ciidan Soomaaliyeed iyo janaraal Wuxuu kaalin muhiim ah ka qaatay aasaaska Akadeemiyadda Qaran ee Istiraatiijiyadda.
## Sanadaha hore
Cirro waxa uu ku dhashay magaalada Kismaayo ee koonfurta Soomaaliya , waxa uu ka dhashay qoys Majeerteen ah oo Harti Daarood ah  Cirro aabbihii Axmed Yuusuf Cirro iyo laba adeerkiis waxay ka mid ahaayeen ciidamadii gumaystaha Talyaaniga. Waxay ka mid ahaayeen dhalinyaradii Migiurtinia oo si qasab ah loo askareeyay ka dib markii ay dhacday xukunkii waqooyiga Majeerteen Sultanate (Migiurtinia) iyo Saldanada Hobyo (Obbia) intii lagu jiray ololihii la wareegidda "Northern Sultanates', duullaankii Faashiistaha ee 1922 ilaa 1929 ee uu hogaaminayey Cesare Maria De Fasito Mussol ee National Party. Cirro hooyadiis, Zhabah Xoosh Ellie, waxay ahayd inanta uu dhalay wazir ka mid ah salaadiinta Obbio 
Cirro waxa uu intiisii ​​ugu fiicnayd ku qaatay Muqdisho ,  oo uu wax ku bartay dugsiyo hoose iyo sare oo Talyaani ah. Intaa ka dib waxa uu wax ku bartay machadka tababarka macalimiinta ee degaanka ee Instituto Universario Della Somalia, isagoo si sharaf leh ugu qalin jabiyay. Cirro markuu dhammaystay waxbarashadiisii ​​waxa uu dhawr sannadood ku soo shaqeeyay dabayaaqadii 1950-aadkii oo uu macalin ka ahaa. 
## Xirfadda ciidamada
### Tababarka
Markii ay Soomaaliya xornimada qaadatay 1960-kii, Cirro waxa uu ku biiray ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed ee curdinka ah (XDS), isagoo noqday sarkaalkii 32-aad ee ciidankaas. 
Cirro waxa uu tacliin ciidan ku qaatay Akademiyada Ciidanka Masar ee Qaahira 1961kii .​​​ Cirro ka dib waxa uu dib ugu soo noqday Somaliya oo uu ka soo shaqeeyay xafiisyadii taliskii dhexe iyo agaasinka qorshaynta ee Daa'uud Cabdulle Xirsi , Siyaad Barre 1960kii, ka dibna uu ka soo shaqeeyay Maxamed Cali Samatar iyo Cabdillaahi Maxamed Fadil 
Cirro iyo saaxiibadii kale ee garabka bidix u janjeera ayaa markii dambe la dhigey Akademiyada Ciidanka ee Frunze ee Moscow (Военнаяакадемия им М. В. Фрунзе), oo ah machad sare oo Soofiyeedka oo loo qoondeeyey saraakiisha ugu aqoonta badan ciidamadii Warsaw Pact iyo xulafadooda Halkaa, waxa uu ku takhasusay Qorshaynta Istaraatiijiga ah oo ku qoray maqaallo badan oo ku saabsan istiraatijiyadda, hawlgallada iyo dagaalka casriga ah, isaga oo xoogga saaraya Difaaca Qaranka ee firfircoon. Cirro waxa uu soo saaray dhawr qoraal oo Carabi iyo Ruush ah oo uu ku lafo-guray dagaalladii caadiga ahaa ee Afrika , Aasiya iyo Laatiin Ameerika . Cilmi-baadhista Cirro oo si heersare ah uga soo qalin jebisay Frunze, waxa ay diiradda saartay xeeladihii kala duwanaa ee la adeegsaday dagaalkii Shiinaha iyo Hindiya ee 1962-kii iyo dagaalladii Indo-Pakistan ee 1965-kii  Cirro ugu dambayntii waxa uu dhamaystay tabobarkii ugu adkaa ee taliska sare ee Frunze, ka dibna waxa uu qaatay shahaada dhakhtarnimo ee milatariga (кандидат наук) oo uu kormeeray istiraatijiyadda millatariga Soofiyeedka Alexei Radzievsky  Soomaalidii kale ee ka qalin jabisay machadyada ciidamada Frunze waxaa ka mid ahaa Maxamed Cali Samatar , Salaad Gabeyre Kediye ,Cabdullaahi Yuusuf Axmed , Cabdullaahi Maxamed Fadil , Cali Xuseen iyo Maxamed Farrax Caydiid
## Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed
Cirro ayaa markii uu Soomaaliya ku soo laabtay waxa uu soo qabtay xilal kala duwan oo ka tirsan ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed. Waxa uu ka soo shaqeeyay qaybta qorshaynta iyo hawlaha, isaga oo madax ka ahaa agaasinka qorshaynta marka laga reebo jagooyin la mid ah oo uu ka soo qabtay qaybaha 21aad iyo 60aad.  Cirro waxa uu ka shaqeeyay sidii uu u gaadhi lahaa ciidanka XDS oo uu ka gaadhay darajada Gaashaanle Sare . 1970-meeyadii waxa uu ahaa taliye ku xigeenka qeybta 21-aad iyo taliyaha qeybta 60-aad.
### Dagaalka Ogaadeeniya

1977-kii oo uu hogaaminayey Jeneraal Maxamed Cali Samatar , Cirro iyo saraakiil sare oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya ayaa loo igmaday inay dejiyaan istiraatijiyad qaran oo loogu diyaar garoobayo ololaha Ogaadeenya ee Itoobiya  Tani waxay qayb ka ahayd dadaallo ballaaran oo lagu doonayay in lagu mideeyo dhammaan dhulka ay Soomaalidu degto ee gobolka Geeska si loo mideeyo Soomaaliweyn ( Soomaaliweyn ).
Kornayl C/laahi Axmed Cirro waxa uu Taliye u ahaa Cutubyo ka tirsan Ciidammada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee Jiidda Godey ku sugnaa, intii uu socday dagaalkii Ogaadeenya, waxana uu hoggaaminayey qabsashadii magaaladaas 24-kii July 1977-kii 
Godey ayaa waxaa ilaalinayey ciidamada Itoobiya qaybtooda 4-aad, kuwaas oo fadhigoodu ahaa shan saldhig oo ciidamada deegaanka ah Difaacyadii Xabashida waxaa si dhab ah loo baabi'iyay dagaalkii Godey ka dib , 489 kaliya ayaa 2,350 nin ku soo laabtay Harar, inta kale waxaa loo malaynayay inay dhinteen Ciidamada qaybta 60-aad ee Col Cirro ka amar qaata waxay ka koobnaayeen guutada 2-aad ee gaashaaman oo ku qalabaysan T-54 MBT, Lugta iyo sidoo kale guutada 36-aad ee Madaafiicda iyo Guutada Taangiyada oo ku qalabaysan T-34 MBT. 
Itoobiya waxay qiratay khasaarihii Godey iyo faragelinta tooska ah ee ciidamada Soomaaliya bishii Luulyo 1977. Ka dib, Midowgii Soviet Socialist Republics (USSR) waxay Itoobiya la saxeexatay heshiis hub ah oo dhan 385 milyan oo doolar horaantii Sebtembar. Hubkii Midowga Soofiyeeti ee Soomaaliya u soo dhoofin jiray ayaa la sheegay inuu gebi ahaanba joogsaday dabayaaqadii bishii Sebtembar 1977  Intii uu hoggaaminayey Cirro, guutooyinkii qaybta 60-aad ee Soomaaliya waxay ku guulaysteen inay jabiyaan qaybtii 4aad ee Itoobiya ee Godey, taasoo keentay inay burburto oo ay gebi ahaanba joogsato sidii ciidan hawleed. Qabsashadii Godey waxay kaloo u sahashay in dhinaca Soomaalida uu xoog ku qabsado dhulka Ogaadeeniya, oo uu xooggiisa isugu geeyo, una sii gudbo gobollada kale ee Itoobiya  Cutubyo ka tirsan 60-aad ee Soomaaliya ayaa qabsaday Qasrigii Imperial ee Xayle Salase halkaas oo ay ku qabteen saraakiil sare oo Itoobiyaan ah. Sidoo kale dagaalkii Godey waxaa lagu dilay duuliye diyaaradeed oo u dhashay dalka Sweden oo lagu magacaabo Carl Gustaf von Rosen 
Kadib hawlgalkii Godey ee lagu guulaystay ayaa Cirro waxaa loo magacaabay Hogaanka Sare ee Qaybta 60-aad Waxa loo xilsaaray hawl-qabadyo abaabul iyo abaabul oo kala duwan oo ay ka mid yihiin guutooyin ciidan oo kala duwan oo ka kala tirsan qaybaha Koonfureed, oo ay ku jiraan lix guuto oo ciidanka lugta ah oo loo waday dhinaca Negele , oo Godey ka shishaysa una jihaysan Bali iyo Sidamo . Cirro waxa kale oo loo igmaday bixinta taakulaynta saadka iyo farsamada, taas oo qayb ka ah qorshayaasha degdega ah ee taliska koonfureed. Markii uu sidaas sameeyay, waxa uu ka horyimid Professor Frunze hore, Vasily Ivanovich Petrov , oo ahaa Ciidanka Cas General ee loo xilsaaray caawinta iyo dib u dhiska Ciidanka Itoobiya . 
In kasta oo ay taageero aan gabasho lahayn ka heleen Cuba , USSR , Yementa Koonfureed iyo Jarmalka Bari , haddana waxay ku qaadatay muddo ku dhow saddex sano in ciidammada Itoobiya ay si buuxda gacanta ugu dhigaan gobolka Godey. Sarreeye Guuto Demissie Bulto , Taliyihii Ciidanka Kacaanka Koowaad, ayaa Godey ka soo kabsaday bishii Nofembar 1980, ku dhawaad ​​saddex sano iyo bar tan iyo markii ay Ciidanka Soomaaliya qabsadeen July 1977 .
Talo soo jeedin ka timid wasaaradda gaashaandhigga qaranka, Cirro waxa uu madaxweyne Barre guddoonsiiyey bilad sharafeedka Soomaaliyeed. Biladdan ayaa lagu maamuusay abaal-marintii kala duwanayd ee uu guddoomiye Cirro u fidiyey ciidamada Milateriga Soomaaliya. Cirro waxa uu ka noqday Janaraal ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed
## Khilaafkii Warbaahinta 1978kii
Sida uu sheegay C/llaahi Hantiwadaag madaxii hore ee Radio Muqdisho, Wakaaladda Wararka Soomaaliyeed ee SONNA ayaa 25-kii bishii July sanadkii 1977-kii u galbisay magaalada Godey koox wariyayaal caalami ah, maalin kadib markii ciidamada Soomaaliya ay qabsadeen magaalada Godey. Col.Cabdalla Axmed Cirro ayaa magaalada Godey kula kulmay waftiga saxafiyiinta ah. Qaar ka mid ah saxafiyiinta Talyaaniga ayaa Cirro su’aalo waydiiyey in uu yahay sarkaal Soomaali ah oo darajada Kornaylka ah ama Janaraal iska dhigaya taliyaha WSLF. Weriyaha Talyaanigu wuxuu ku adkaystay in Talyaanigu si fiican u yaqaanno Soomaalida, Cirrona aanay suurtogal ahayn inuu xubin ka noqdo jabhadda Itoobiya la dagaallamaysa. Macnuhu waa in ciidankii caadiga ahaa ee Soomaaliya ay ku duuleen Itoobiya
## Isku daygii afgambi ee 1978-kii
Sannadkii 1978-kii, burburkii ka soo gaadhay ololihii Ogaadeenya ee la laalay wuxuu ku dhammaaday isku dayo ay dhawr sarkaal oo ka tirsan ciidammada Soomaaliya isku dayeen inay afgembiyaan maamulkii Siyaad Barre . Sida ku cad xasuustii Marxuum Gaashaanle Sare Cabdilaahi Yuusuf Axmed, Cirro waxa uu ku wargeliyay Shabakad isgaarsiineed oo ammaan ah in uu fashilmay inqilaabkii . Isgaadhsiinta la faafiyay waxa ay ka koobnayd laba weedh oo qoraal ah oo ay ku qoran tahay "Xaaskii waa la iska tuuray", taariikhdu markay ahayd 11:00 subaxnimo, April 9 , 1978  inta badan dadkii gacan ka geystay shirqoolka afgambiga ayaa lagu helay danbi waxaana dil toogasho ah ku fulisay maxkamada ciidamada qalabka sida; laakiin qaar kale oo uu ku jiro Gaashaanle Sare Cabdullaahi Yuusuf Axmed oo ka qalin jabiyay Akademiyada Ciidanka ee Frunze ayaa u suurtagashay in ay dibadda u baxsadaan. Hogaamiyihii inqilaabka Kornayl Maxamed Cismaan Cirro waa la xidhay oo dil toogasho ah lagu fuliyay.
Gaashaanle Sare C/laahi Cirro ayaa xabsiga loo taxaabay waxaana maxkamada ciidamada qalabka sida la horgeeyay Taliyaha Ciidanka Booliska Qaranka General C/laahi Matukade  waxaana la sii daayay dhawr sano ka dib ka dib markii ay Maxkamadu ku weyday cadaymo la taaban karo oo ku saabsan wada shaqayntii uu la lahaa Maxamed Cismaan Cirro
## Sanadihii dambe 1979-1990

C/llaahi Cirro ayaa ka dib waxa uu Bare ka ahaa Istiraatiijiyada Machadyo kala duwan oo Ciidanka Soomaaliya ka mid ahaa sanadihii sideetamaadkii Sidan oo kale, wuxuu gacan ka geystay isku-dubaridka Akadeemiyada Qaranka ee Istaraatiijiyadda, wuxuuna gacan ku lahaa dejinta manhajka tababarka istiraatijiyadeed ee saraakiisha sare ee ciidamada, golayaasha la-talinta madaxweynaha iyo sharci-dejinta. Waxa kale oo uu door hoggaamineed ka qaatay samaynta iskaashi shaqo oo uu la yeeshay dhawr dugsi oo Masar ku yaalla (1983), Faransiiska (1984) iyo Maraykanka (1984). 
Cilmi-culus, Cirro intii uu qaan-gaaray waxa uu ahaa dhexdhexaad siyaasad ahaan. Wuxuu diiday dalabyo kala duwan oo lagu doonayay in lagu biiriyo kooxaha mucaaradka ah ee bilaabay in ay abuurmaan ololihii Ogaadeeniya ee ay ka mid ahaayeen Jabhadda Dimuqraadiga Badbaadada (SSDF), Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed (SNM) iyo United Somali Congress (USC) oo ay hoggaaminayeen saaxiibadiisii ​​hore ee Cabdullaahi Yuusuf Axmed , Cabdulqaadir Koosaar iyo Maxamed Farrax Caydiid , siday u kala horreeyaan.
## Dagaalkii Sokeeye ka dib
Jeneral Cirro, waxa uu ku noolaa magaalada Vienna ee gobolka Virginia , waxaanu mararka qaar ka qayb qaadan jiray dadaallada lagu abuurayo bulsho nabad ah oo ka dhacda Afrika. Waxa uu ka mid ahaa 30 sarkaal oo Soomaali ah oo ay QM ku casuuntay inay la taliyaan Qaramada Midoobay. Cirro iyo asxaabtiisu waxay bixiyeen dukumeenti qaabaysan si wax looga qabto xeeladaha caqabadaha amniga muddada gaaban iyo tallaabooyinka dhisidda awoodda muddada-dheer labadaba. 
## Geerida
Sida laga soo xigtay The Washington Post , General Cirro wuxuu ku dhintay January 24 2022 gurigiisa oo ku yaala Falls Church, Virginia. Sababta dhimashada ayaa lagu sheegay inay tahay kelyaha oo istaagay
## Sidoo kale eeg
*Maxamed Cali Samatar

*Xuseen Kulmiye Afrax

*Cabdullaahi Maxamed Fadil

*Cali Mataan Xaashi

*Ismaaciil Cali Abokor

*Cabdirisaaq Maxamuud Abuubakar

*Salaad Gabeyre Kediye

*Cabdullaahi Yuusuf Axmed

*Muuse Xasan Sheekh Sayid Cabdulle

*Maxamed Cismaan Cirro

*Daahir Aadan Cilmi
## Tixraac
"Taariikhda Deegaanka ee Itoobiya"

"Ku lug lahaanshiyaha Soviet-ka ee dagaalka Ogaden" 

"Laga soo bilaabo Lash ilaa Xiddigta Cas: Khaladaadka Kahortagga Kacdoonka ee Itoobiya, 1980-82",Joornaalka Daraasaadka Afrikada Cas

"Taariikhda Duulimaadyada Iskaa wax u qabso ee Swedish: Luutnantti Carl-Gustaf Ericsson von Rosen"

"Saamaynta Ka Soo Horjeedka Faragelinta Shisheeyaha ee Dagaalka Sokeeye: Dagaalkii Sokeeye ee Itoobiya iyo Ogaadeenya, 1976-1980"

"Cabdullaahi Hantiwadaag oo ku saabsan Taariikhda Soomaaliya, Radio Muqdisho iyo Dagaalkii Ogaadeeniya"

“WAR-SAXAAFADEED: Saraakiil sarsare oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya oo ku kulmaya Washington, DC”

## Xiriirinta dibadda
Halgan iyo Shirqoolkii: Xusuus-qor (Halgan iyo Hagardaamo: Taariikh Nololeed)

"Dagaalkii Ogaadeenya - Casgarkii XXX-aad"

"Saamaynta Ka Soo Horjeedka Faragelinta Shisheeyaha ee Dagaalka Sokeeye: Dagaalkii Sokeeye ee Itoobiya iyo Ogaadeenya, 1976-1980"

"Dhimashada bulshada"