open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galmo

::*Kani waa maqaal ku saabsan isku-tega labka iyo dhediga noolaha.*

**Galmo**, **[[Wasmo]]** (ingiriis: sex; carabi: جنس) waa iskutega labka iyo dhediga noolaha si ay u tafiirmaan isla markaana u raaxeystaan. Tafiiranka galmada waxaa ka mid ah marka ay isgaadhaan manida (shahwada) raga iyo ukunta dumarka, taasi oo suurta-gelisa abuuranka unugyo cusub oo farsamaha Ilaahay ku noqda nolol.

**Zinā** waa galmo u dhexaysa laba qof **aan is qabin**, ama aan isku guursan si waafaqsan sharciga Islaamka, **waana** **dambi** **weyn** oo diinta Islaamka si cad u mamnuucday.

Galmada waa mid jaadad  badan inkastoo jaadka ugu caansani uu yahay isu taga lab iyo dhadig iyagoa oo adeegsanaya xubnaha ku haboon ee soo jireenka ahaa sida 'Siil iyo gus .
Magacyada Allah

::*Kani waa maqaal ku saabsan magacyada Alle (s.w). Bogag kale fiiri [[Alle]], [[Allah]] iyo [[Ilaahay]]. Boga [[99ka Magac ee Ilaahay]] halkan ayaa laga soo toosiyay.*

**Magacyada Ilaahay**, **[[99ka Magac ee Ilaahay]]** ( **') waa [[magac]]yada [[Ilaahay]] ee ku xusan [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah iyo [[sunna]]ha [[Rasuul]]ka (s.c.w)..

Sida laga soo wariyey [[xadiis]]ka [[Nabi Muxamed]] (n.n.k.h) magacyada Ilaahay ma ahan kuwo la soo koobi karo, laakiin [[99ka Magac ee Ilaahay]] waa kuwo ka mid ah sharaxaada ''awooda'' iyo ''astaamaha'' Alle (s.w). [[Xadiis]] uu [[nabi]]ga ka soo weriyey [[asxaabi]]ga Cabdilahi ibn Mascuud wuxuu sheegay in magacyada Ilaahay qaarkood laga qariyey [[dad|aadamaha]] sababtoo ah maskaxdoodu maba qaadi karto.



Ilaahay wuxuu ku yidhi kitaabka Quraanka: “اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى” “Ilaahay, alle kale ma jiro Asaga mooyee, wuxuu leeyahay Magacyo sharfoon” ([[suurad|surat Dặh, Ayad 8aad]]).

Marka la tixraaco diinta Islaamka, [[Nabi Muxamed]] (c.s.w) ayaa soo ururiyey magacyada Alle, taasi ooy ku xusan tahay [[xadiis]]yo badan. In badan oo Magacyada Alle ah waxay ku xusan yihiin [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka, qaar kale waxa laga dhex helay xadiisyada, qaar badana waxay ku dhex jiraan labadoodaba. 
Xadiis la isku raacsan yahay oo "saxiis Muslim" ah waxaa uu sheegaya:
::[[Abu Hurayra]] waxuu soo weriyey inuu maqlay [[Nabi]]ga [[Alle]] ([[Naxariis iyo Nabadgelyo Korkiisa Ha Ahaato]]ee) oo leh: "Waxaa jira sagaashan-iyo-sagaal magac oo Alle; qofkii xafida wuxuu toos u galayaa [[Jano|Janada]]. Waxaan idiin xaqiijinayaa in Ilaahay yahay [[kinsi]] (Alle waa kali waana kinsi) wuxuuna jecel yahay tirada kinsiga ah." 
::::—Waxa soo wariyey Muslim ibn al-Hajjaj Nishapuri ''Waa xadiis Saxiix Muslim ah''&nbsp;

::::الرسول محمد  فقال: "إن لله تسعة وتسعين اسما، مائة إلا واحدا، من أحصاها دخل الجنة"

=99ka Magac ee ilaahey 



<br clear="all" />
{|  id="toc" style="margin: 0;background:#ffffff;" width="100%" align="center" 
!  align="left" style="background:#BFFF00;" width="200"  align="center" |[[99ka Magac ee Ilaahay]]
! align="right" rowspan="1" width="5%"| 
|-
  الله الرحمن  الرحيم الملك  القدوس السلام المؤمن المهيمن العزيز الجبار المتكبر الخالق البارئ المصور الغفار  الغفار الوهاب  الرزاق الفتاح العليم  القابض  الباسط الخَافِض الرافع المعز المذل السميع البصير الحكم العدل اللطيف  الخبير الحليم العظيم الغفور الشكور العلي  الكبير الحفيظ المقيت الواسع الحسيب   الجليل الكريم الرقيب  المجيب الحكيم الودود المجيد الباعث الشهيد الحق الوكيل القوي المتين الولي الحميد المحصي المبدئ المعيد المحيي المميت الحي القيوم الواجد الماجد الواحد الاحد الصمد القادر المقتدر المقدم  المؤخر الأول الأخر الظاهر الباطن الوالي المتعالي البر التواب المنتقم العفو الرؤوف مالك الملك ذو الجلال والإكرام المقسط الجامع  الغني  المغني المانع الضار النافع النور الهادي البديع الباقي الوارث الرشيد الصبور

=Tixraac=






= **External links:''' =

* Magacyada ilaahay 99 af somali
Luuqad (Af)

::*Kani waa maqaal ku saabsan luuqadaha dadka guud ahaan. Qoraalo kale fiiri [[Luuqad Soomaali|Luuqado Badan]].
::*Haku khaldin boga lahjad.

Baarran ama luuqad (; ; , *lãnŵeyj*) waa awooda iyo nidaamka suurto geliya in dadku isfahmaan ayagoo ku wada hadlaya shanqadha codka. Luuqadu waa nidaam u gaar ah bulsho isku deegaan ah, asal ah, qabiil ama qolo, iyo isku wadan ah. Luuqadu waxay ka mid tahay waxyaabaha mucjisada ah ee u gaarka ah bani aadamka, tasi oo suurta gelisa ineey labo qof ku xidhiidhaan isla markaana isku fahmaan shanqadha iyo jabaqda codka ee ka soo baxaya afkooda.

Aqoonyahanada caalamku waxay aad ugu murmaan sidii baarranaha aduunku ku bilaabmeem. Qaar ka mid ah waxay aaminsan yihiin in luuqaduhu ka soo unkameen dareenka dadka, halka kuwo kale shegaan in luuqadu ka soo bilaabantey waayo-aragnimo loo yeeshay shay ama marxalad.

Si kastaba ha ahaatee, ilaa maanta ma diiwaan gashana dhamaan luuqadaha caalamka lagaga hadlo, laakiin waxaa lagu qiyaasaa tiro u dhaxaysa 5,000 ilaa 7,000 luuqadood taasi oon lagu darin lahjada kala duwan ee luuqad leedahay.
Guud ahaan, casriga maanta iyo xadaarada caalamka ayaa waxay wakhti xaadirkan suurto-gelisay in dadku awoodaan ineey duubaan codka luuqadaha, qoraan, sawiraan ama nashqado kale u sameeyaan. Intaas waxaa dheer, waxaa jira dadaalo badan oo la rabo in lagu sameeyo turjumaad caalami ah oo u dhaxaysa luuqadaha kala duwan ee caalamka.

Luuqada caalamiga ah ee bulshooinka caalamku guud ahaan aqoonta u wada leeyihiin waa Ingiriiska, taasi oo lagu sheego ilaa 26% bulshada caalamku ineey fahmi karaan ama ku hadli karaan.

* Dooro Luqaddaada (1044 luqado)
Memfis, Tennessee

::*Kani waa maqaal ku saabsan magaalada Memphis, Tennessee, Maraykanka. Haku khaldin magaalada [[Memfis, Masar]]*
::*Halkan waxaa laga soo toosiyay "Memphis" iyo "Memfis".*

**Memfis** (ingiriis: Memphis; carabi: ممفيس) waa caasimad ku taala koonfurgalbeed ee gobolka Tennessee wadanka Maraykanka. Caasimadani waa saldhiga dowlada Degmada Shelby ee laga maamulo gobolka Tennessee. 
Caasimada Memfis waxay leedahay bulsho dhan 653,450 (sida lagu ogaaday tirokoob dowlada Maraykanku sameeysay sanadkii 2013ka), taasi oo Memfis ka dhigeysa caasimada ugu weyn gobolka Tennessee, deegaanda dhinaca ku haya Webiga Mississippi, mida sadexaad ee ugu baaxada weyn gobolka "Koonfurbari Maraykanka", iyo caasimada 23aad ee ugu wayn wadanka Maraykanka.

Caasimada Memfis iyo nawaaxigeeda metropolitan, midaasi oo lagu daro deegaano ka mid ah gobolada Arkansas, Mississippi iyo Tennessee, waxay leedahay bulsho aad u balaadhan oo dhan 1,316,100 (sida lagu sheegay tirokoob dowlada dhexe Maraykanku samaysan sanadkii 2010ka). Tani waxay Memfis ka dhigeysaa caasimada ugu dadka badan gobolka Tennessee.

Waxaa intaas dheer, caasimada Memfis waa mida ugu da'da yar dhamaan magaalooyinka gobolka Tennessee, waxaana la aasaasay 1819kii ka dib markii dowlada Maraykanku qorsheeysay dhisitaanka caasimada. 
Magaca magaaladan waxaa laga soo xigtey caasimad qadiimiga ah ee ku taala wadanka Masar ee la yidhaahdo Memfis, Masar. Shacabka ku dhaqan magaalada waxaa lagu magacaabaa *Memfiyaan*, waxayna aad caan uga tahay deegaanda "Badhtamaha Koonfuta Maraykanka".

=Bulshada Memfis=

Marka la tixraaco tirokoobt ay sameeyeen Ururka Bulshada Maraykanka sanadihii 2006da ilaa 2008, noocyada bulshada ku dhaqan caasimada Memfis waxay ka koobnaayeen sidan:

* Madoow ama Afrikan Ameerikan: 62.6%
* Cadaan: 31.7% (Caadnka ahayn-Hispanik: 29.5%)
* Hispanik ama Latino (dhamaantood): 5.0%
* Aasiyaan: 1.7%
* Dadka Asalka Ameerika: 0.2%
* U dhashay Hawai ama Gasiiradaha Baasifika: 0.1%
* Noocyada kale: 2.7%
* Dhalay mid ama labo qolo: 1.2%

Sida lagu ogaadey tirokoobta sanadkii 2010ka waxaa Caasimada Memfis ku dhaqnaa 652,078 dad ah iyo 245,836 aqal. 
Deegaanada sida ay dadku ugu dhaqan yihiin waxaa lagu sheegay 2,327.4 qof halkii kilomitir (898.6/km2). Taasi oo lagu sharaxo in 271,552 aqal degan yihiin 972.2 sq&nbsp;mi (375.4/km2). 
Bulshada ku dhaqan magaalada Memfis waxaa ugu badan Dadka Madoow oo noqonaya ilaa 63.33%, waxaa ku xiga Dadka Cad 29.39%; tiro yar oo Aasiyaan ah oo u dhiganta 1.46%, tiro gaadhaysa 1.57% Dadka Asalka loogu yimid Maraykanka. Waxa magaalad ku dhaqan tiro aad u yar oo ka soo jeeda gasiiradaha Hawaii iyo gasiiradaha Baasifiga iyo tiro aad u kooban oo Latino ah. 

=Magaalooyinka Maraykanka=

=Tixraac=
Honolulu, Hawaii

::*Kani waa maqaal ku saabsan magaalo ku taala gasiirada Hawaii ee dalka Maraykanka. Degmada fiiri [[Honolulu|Degmada Honolulu]]*

**Honolulu** ( or ; *honoˈlulu*) waa magaalo-madaxda iyo caasimada ugu shacabka badan ee gobolka Hawaii. 

Sidoo kale, caasimadani waa fadhiga dowlada ee caasimada Honolulu ee Degmada Honolulu. Guud ahaan, gasiiradaha Hawaii waxay caan ku yihiin dalxiiska iyo tamashlaha, caasimada Honolulu oo ku taala jasiirada Owahu ayaa ah magaalada ugu weyn ee ugu horeeysa deegaan ahaan. Waxaa intaasi dheer, Caasimada Honolulu waa xarun Ciidanka Xooga dalka Maraykanka taasi ooy ku taalo Dekeda Pearl Harbour ee caanka ku ahayd duqayntii diyaaradaha ciidamada cirka ee wadanka Jabaan goortii lagu jirey Dagaalkii Labaad ee Aduunka. Deegaankani waa mid ka mid ah xarumaha milatari ee ugu wayn ciidamada Maraykanka, halkaasi ooy ku hayaan hub iyo ciidan aad u badan.
Intaasi waxaa dheer, Caasimada Honolulu waa xarun ganacsi taasi oo kulmisa safarada galbeedka iyo bariga ee dhex mushaaxaya Badweynta Baasifik. Waxay ku caan baxdey soo dhawaynta, dalxiiska, hidaha iyo dhaqanka daka u dhashay Hawaii, cuntooyinka, madaalada, tumashada iyo tamashlaha.

Honolulu waa meesha ugu fog ee galbeedka iyo koonfurta qaarada Ameerika iyo caasimadaha Maraykanka. In kastoo sida caadiga ah loogu yeedho kaliya Honolulu ama naaneysaha kale, dowlada Maraykanku waxay u aqoonsan tahay "Caasimada Honolulu" si looga sooco dhamaan waxyaabaha kale ee la xidhiidha magaca. 
Caasimada Honolulu waa gasiirado leh ganacsi xoogan oo ku dhex yaala Badweynta Baasifik. 

Bulshada ku dhaqan Caasimada iyo Degmada Honolulu gabi ahaan waa 390,738 qof (sida dowlada dhexe Maraykanku sheegtay tirokoob ay sameeysay sanadkii 2010ka), halka shacabka marka lagu daro nawaaxigeeda ay noqoneyso ilaa 953,207.

Ereyga *Honolulu* micnahiisu waa "hooyga dekeda" ama "dekeda degan" (calm port). 
Inta la ogyahay waxaa lagu sheegaa magaca magaaladan inuu ka soo jeedo qabiilka Kou, ee deegaanka ku dhaqan. 
Caasimada Honolulu waxay magaalo-madax u ahayd gasiiradaha Hawaii tan ilaa 1845kii goortaasi oo lagu soo daray maamulka wadanka Maraykanka.

=Muuqaalka Honolulu=


File:Port d'Hanarourou by Louis Choris.jpg|Caasimada Honolulu
File:George Henry Burgess - 'Queen Street, Honolulu', watercolor over graphite painting, 1856, Honolulu Academy of Arts.jpg|Farasmagaalaka Honolulu
File:Honolulu Chinatown fire of 1900.jpg|Dab ka kacay xaafad ka mid ah caasimada
File:Honolulu (satellite photograph - 22 12 2009).jpg|Muuqaal hawada sare ee caasimada
File:Honolulu - NASA.jpg|Sida Honolulu u muuqato marka laga soo sawirey cirka sare
File:Honolulu Downtown.jpg|Farasmagaalka Honolulu
File:Hawaii State Capitol, Honolulu.jpg|Magaalo madaxda Hawaii
File:DFC Galleria in Waikiki.jpg|Muuqaal magaalada Honolulu


=Magaalooyinka Maraykanka=

=Tixraac=
San Fransisko

::*Kani waa maqaal ku saabsan magaalada San Fransisko, Kaliforniya, Maraykanka.
::*Boga "San Francisco" halka ayaa laga soo toosiyay.

**San Fransisko** (), sida dowliga ah loo yaqaano **Caasimada iyo Degmada San Fransisko**, waa xarunta dhaqanka, ganacsiga, dhaqaalaha, maalgashiga ee Waqooyiga Kalifornia iyo mida kali ah ee leh nidaam Caasimad iyo Degmo isku xidhan oo wada shaqeeya taasi oo ku taala gobolka Kalifornia, ee wadanka Maraykanka. Caasimada San Fransisko waxay leedahay dhul baaxadiisu dhan tahay 46.9 mayl labo laaban  (121 km2)

* The Golden Gate Bridge​—50 Years Old

=Magaalooyinka Maraykanka=

=Tixraac=
Gunagado

Gunagado waa magaalo dhacda Banka Bari ee gobolka jarar deegaanka somaalida dalka Ethiopia 
Gunagado waxay kamid tahay dagmooyinka ugu wawayn ee gobolka jarar 

Gunagado waxay ka kooban tahay dhul daaqsimeed beero iyo dhul xooluhu daaqaan oo qaali dhagax Caan ku ah 

Shacabka gunagado tirsigii ugu dambeeyey waxaa lagu sheeegay 150,000

Dagmada gunagado waxay ka kooban tahay 19 qabalay (tuulo) 4 waa magaalada gudaheeda  15kalena waxay kuyaalaan korka 

1 farmadow 
2 magaalocad 
3 Bali sareedo 
4 cadaadlayowga 
5 qararo 
6 miirta 
7 Bali dhuure
8 lafoole 
9 bulxan
10 madheedh
11 kortag Dheere
12 duud dhurwaaga
13 goblay 
14 qaloocan 
15 duudcade
Xaga waxbarashada dagmada gunagado waxay kamid tahay dagmooyinka ugu wanaagsan  gudaha magaalada waxaa kuyaala 4 school  2 Hoose/dhexe mid Hoose iyo mid dhexe 
Iyo 15 school oo kuyaala dhamaan tuulooyinka aan kor kusoo sheegay 

Xaga caafimaadka wali Mayna gaadhin heerkii ay ubaahnayd waxaa kuyaalaa 3 health centre 

Xaga biyaha way wanaagsan tahay waxay ka cabta tuubada dheer ee kamtimada Birqod 

Waxaa dagga qabiilka ree Haaruun (gaar ahaan beesha ree Doolaal)  

Qoraalkan wali dib uhayn iyo dhamaystir ayaa ku Socda
Gego diyaarad

::*Kani waa maqaal ku saabsan guud ahaan Gegada Diyaaradaha.




*'Gego Diyaarad*' (; ) waa [[deegaan]] loo qorsheeyay in ay ku soo degaan, ku nastaan, lagu hagaajiyo, ka duulaan [[diyaarad]]aha qaada [[dad]]ka iyo alaabta. Sida caadiga ah gego diyaarad waxaa laga sameeyaa agagaarka [[magaalo]]yinka iyo [[caasimad]]aha waaweyn ee ku dhaqan yihiin bulsho badan. Waxaa sidoo kale jira gegooyin diyaaradeed oo si khaas ah loo leeyahay. or a [[helipad]],

Guud ahaan, gego diyaarad waxay ka kooban tahay wado diyaaraduhu ku soo degaan ama ka duulaan, dhismo dheer oo loo yaqaano *tower'', dhismeyaal lagu xareeyo diyaaradaha iyo agabkooda, dhimeyaal ay ku nastaan ama sugaan dadka raacaya ama ka soo dega diyaaradaha, iyo goobo loo qorsheeyay amniga iyo maamulka gego diyaaradeed. Gegooyinka qaar, gaar ahaan kuwa aadka u waaweyn, waxay leeyihiin dhimeyaal badan oo kala sareeya kuwaasi oo suurtogeliya in diyaarado aad u badan oo qaarkood aad u waaweyn yihiin ka soo degaan ama ka duulaan.
Sidoo kale, gegooyinka diyaaraduhu waxay leeyihiin goobo loogu talogalay adeega bulshada sida adeega caafimaad ee degdega ah, qolal lagu nasto, musqulo, makhaayado, goobo taleefanada laga dirsado, tukaano waaweyn iyo meelo kale oo ganacsi. Waxaa intaas dheer, adeega amaanka iyo ilaalada oo intooda badan hoostegta adeega dowlada iyo mararka qaar shirkado gaar ah.

In kastoo kuwa ugu badan ku yaalaan deegaanada oogada dhulka, waxaa jira gegooyin diyaaradeed oo ku yaala biyaha dushooda sida xeebaha, webiyada, harooyinka iyo biyaha kale ee baaxada leh. Gegooyinka noocaas ah waxaa loo yaqaanaa Saldhig Diyaaradaha Biyaha (seaplane base).

Inta ugu badan gegooyinka diyaaradaha caalamka waxaa iska leh ama gacanta ku haya maamulada dowlada deegaankaasi ama wadankaasi.
## Sidoo kale fiiri
*Gegada Diyaaradaha Borama
*Gegada Diyaaradaha Muqdisho
*Baligubadle

## Tixraac
Safarka Wakhtiga

::*Kani waa maqaal ku saabsan fikrada Safarka Wakhtiga. Bogag u micno dhow fiir [[Wakhti]]

*'Safarka Wakhtiga**, **Socdaalka Wakhtiga''' (; ) waa fikrad ah in qof ama dad u socdaalaan labo goor oo wakhtiga ah ayagoo isticmaalaya qalab ama aalad u suurtogelisa safarkaasi. Fikirka ah in lagu dhex socdaalo wakhtiga waa mid mudo dheer ku soo jirey taariikhda aadamaha waloow aanu ilaa hada suurtogal ahayn.

Socdaalka Wakhtigu waa marka qof ama dad ka tegaan wakhti xaadirka una safraan wakhti la soo dhaafay ama mid soo socda ayagoo isticmaalaya mashiin.
San Antoniyo, Teksas

::*Kani waa maqaal ku saabsan magaalada San Antoniyo, Tegsas ee wadanka Maraykanka.*

**San Antoniyo** ( micnaha Isbaanish: "Saint Anthony") sida dowliga ah loo yaqaano **Caasimada San Antoniyo** waa caasimada 7aad ee ugu bulshada badan wadanka Maraykanka iyo tan 2aad ee ugu dadka badan gobolka Tegsas ee Maraykanka, taasi oo leh bulsho dhan 1,409,019. 

=Magaalooyinka Maraykanka=

=Tixraac=
Arkansas

::*Kani waa maqaal ku saabsan gobolka Arkansas, Maraykanka.*
::*Boga "[[AR]]" halkan ayaa laga soo toosiyay.


*'Arkansas''' () waa gobol dhaca deegaanada koonfureed ee wadanka Maraykanka.  
Magaca gobolkan waxaa laga keenay luuqada Siouan ee dadka asal ahaan loogu tegay deegaankaasi ee Quapaw. Gobolka Arkansas wuxuu leeyahay deegaan kala duwan oo leh buuro, dhul joogiisu hooseeyo, keymo, dhul aad u daaq badan iyo meelo badan oo lamadegaan ah.
Sidoo kale gobolku wuxuu leeyahay webiyo waawayn ooy ka mid yihiin Webiga Mississippi iyo Webiga Arkansas Delta.

=Gobolada Maraykanka=

=Tixraac=
Shigni

::*Kani waa maqaal ku saabsan Besbaaska Shiidan. Bogag kale fiiri [[Basbaas]].


*'Shigni*' waa [[basbaas]] shiidan (ridqan) oo lagu darsado [[cunto|cuntada]].
Shigniga ama basbaaska shiidan waxaa laga isticmaalaa dhamaan dunida, in kastoo lagu kala duwan yahay qaabka loo sameeyo. Tusaale ahaan, dadka [[Soomaalida]] ah waxay inta badan ka sameeyaan [[basbaas]], [[basal]], [[tamaandho]], [[liin dhanaan]] iyo mararka qaar oo lagu daro [[toon]]. Wadanada [[Maraykanka]] iyo [[Yurub]] waxaa caan ka ah *"Shigniga Macaan"'' kaasi oo ah iskudarka basbaas, basal iyo geedo kale oo macaaneeya.

Guud ahaan, shigniga waxaa loo isticmaalaa in uu cuntada dhadhan fiican u sameeyo, wuxuuna ka kooban yahay in ka badan 50% basbaas.

=Khudaarta=
Khudaarta maalin walba dadku isticmaalaan waxaa ka mid ah kuwo la kariyo iyo kuwo bisil oo sideeda lagu cuno. Isku soo wada duub hoos waxaad ku arki qaar ka mid ah guud ahaan khudaarta.


=Qoraal kale=
*Dhadhanka iyo samayska Shigniga 

=Tixraac=
Liin Beydarin

::*Kani waa maqaal ku saabsan Liin beydariinta. Bogag kale fiiri [[Liin Macaan]], [[Liin Dhanaan]], [[Liin Qarboosh]] iyo [[Liin Bambeelmo]]
::*Boga "Beydariin" halkan ayaa laga soo toosiyay.

**Liin Beydariin** (, sidoo kale: *Naartjie*) waa nooc ka mid ah liinta taasi oon lahayn wax siidh ah ama lafo ah. Liin beydariintu waxay kaga duwan tahay liin macaanta way ka yar tahay mar ahaan, sidoo kale qolofta ama dahaarka sare ee liin beydariintu waa mid si fudud looga qaadi karo marka la rabo in la cuno, sidoo kale waxay leedahay dhanaan ka badan liin macaanta, taasi ka yar liin dhanaanta.

Si la mid ah liin macaanta ayaa liin beydariintu waxay leedahay midab oranji mararka qaar casaan xiga mararka qaarna aad huruud u ah. Sidoo kale liin beydariintu waxay leedahay hilib aad u dhadhan macaan oo jilicsan. Marka bahda liinta laga hadlayo waxaa aad iskugu dhow liin macaanta iyo liin beydariinta sababtoo ah waxay leeyihiin midab aad iskugu eg, dhadhan aan kala fogayn iyo bixitaanka geedaha oo aad iskugu qaab dhow.

Si kastaba ha ahaatee, geedka liin beydariintu wuxuu ka soo jeedaa wadanka Shiinaha asal ahaan, halkaasi oo lagu beeran jiray mudo dhowr kun oo sano ah.
Liin beydariintu waxay dunida inteeda kale soo gaadhay qarnigii 18aad wixii ka dambeeyay, goortaasi oo gumeystihii reer Yurub ee qabsaday wadanada koonfurbari Aasiya soo gaadhsiiyay Afrika, Yurub iyo labada Ameeriko.

In kastoo maanta laga beero wadamo badan oo caalamka ah, wadanka Shiinaha ayaa lambar kow ah soo saarida iyo dhoofinta liin beydariinta caalamka.

=Taariikh=

Dhamaan noocyada liintu waxay ka soo tafiirmeen geedka "genus" ee Saynis ahaan loo yaqaano *Sitrus*. Taasi micnaheedu waa in dhamaan noocyada kale (sida Liin Dhanaanta, Liin Qarbooshta iyo Liin Bambeelmada) ka soo tafiirmeen geedka Jenus ee liin macaanka.

Sida lagu xusay taariikhda geedka liinta waxaa markii ugu horeeysay lagu isticmali jirey koonfurta wadanka Shiinaha oo la aaminsan yahay ineey tahay meesha ay asal ahaan ka timidey, iyo deegaano ka mid ah wadanada Koonfurbari Aasiya. Waxaa beerashada geedka la dadku bilaabeen ilaa 2500 sano C.H (Ciise Hortii).

Dhinaca qaarada Yurub waxaa la sheegay in nooc liin dhanaanta ah lagu isticmaali jirey wadanka Talyaaniga taasi ooy ka sameeyn jireen daawooyinka iyo walaxaha la isku dhayo. Waxay liintu aad ugu fiday qeybaha kale ee qaarada Yurub qiyaastii qarnigii 16aad, wakhtigaasi oo beerashada liintu aad u koobnayd.

Waxaa qaaradaha Ameerika soo gaadhsiiyay liinta sahamiyayaashii boqortooyada Isbayn. Kiristofer Kolumbus ayaa la aaminsan yahay inuu geedka liinta ka beeray agagaarka deegaanka loo yaqaano Hispaniola.

=Muuqaalka=

=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Geeri

::*Kani waa maqaal ku saabsan guud ahaan dhimashada.
::*Boga "dhimasho" halkan ayaa laga soo toosiyay.

**Geeridu** sidoo kale loo yaqaano **dhimasho** (; Af-Carabi: موت) waa marka naftu ka baxdo jidhka noole. Sharaxaada Sayniska ee geerida, sidoo kale loo yaqaano *dhimasho*, waa dhamaadka shaqada bayoloji ee suurtagelisa nolosha walax nool. Taasi micnaheedu waa istaagayso wada shaqeynta xubnaha jidhka iyo wixii ku dhexjira. Sida caadiga ah dhimashada waxaa keena waxyaabo badan waxaana ugu caansan gabowga, nafaqodarada, xanuunada, isdilitaanka (suicide), xasuuqida ama dilka (homocide), gaajada iyo baahida, biyola'aanta sidoo kale loo yaqaano haraadka, shilka, dhaawaca iyo wixii la halmaala. 

Jidhka noolaha geeriyooday wuu qudhma isla wakhtiyar ka dib dhimashada, wuxuuna ku darsamaa carada. Laakiin waxaa mudo dheer sii jira lafaha iyo ilkaha kuwaasi oo meelaha qaar la helo lafo ama ilko jira kumanaan sano.

Guud ahaan geeridu waa mid xaq ah, sida diinta Islaamka ah ku xusan qof walba sugaysa. Geeridu waa albaabka iyo wadada nolosha aakhiro, waa mid lama huraan ah. 
Sidoo kale dhimashado waa arin murugo badan, naxdin, welwel, cabsi, iyo marooradilaac ku keenta qoyska iyo qaraabada laga geeriyooday. Guud ahaana waa mid aadamuhu neceb yahay.

Sidaas daraaddeed markaannu dhimanno, jiritaankeenna wuu dhammaadaa. Kuwii dhintay ma fekeri karaan, wax ma sameyn karaan oo waxna ma dareemi karaan.

Waxaa taariikhda lagu sheegay in tirada dad ah ee dhimatay tan iyo biloowgii aadamaha ay ka badan tahay tirada maanta nool. Taas macnaheedu waa in dad ka badan 7 bilyan (dadka maanta ku nool aduunka) ay horey u geeriyoodeen.

Dhimashadu waa cadow oo kale. Boqortooyada Ilaahay baa dhimashada baabbiʼin doonta. Ma aha inaan ka cabsanno kuwa dhintay. Kuwa dhintay waxba ma oga, waxba ma dareemaan, ma ina arki karaan, waxba ma ina gaarsiin karaan. Ma aha inaan caabudno kuwa dhintay. Yehowah wuxuu leeyahay awoodda uu kuwa dhintay ku soo sarakiciyo. Dhowaan dunida jannay noqon doontaa. Kuwii dhintay waa la soo sarakicin doonaa. Mar dambe ma jiri doonaan gaboobid, curyaannimo iyo dhimasho.

=Qoraalo La Xidhiidha=
*Aakhiro
*Nolol
*Jano
*Cadaab

=Tixraac=
* Maxaa Nagu Dhici Doono Markaan Dhimanno?

* Death
Ceel afwayn

**Celafweyn** wa magalo kutaala gobolka Sanaag ee Somaliland.

ceelafweyn degmo taariikhi ah oo ku taariihki ah oo ku taala gobolka sanaag waana degmada ugu facaweyn gobolka sanaag waxaayna leedahay taariikh aad u dheer oo taagnayd ka awoow ka awoow
Waxa dega beelaha Muuse abokor habarjeclo 60% iyo Sacadyoonis habaryoonis 40%,Ceel Afweyn waxa Aasaasay beesha biciide gaar ahaan beesha facaweyn ee  boho Faarax.
Basali

::*Kani waa maqaal ku saabsan midabka basaliga. Haku khaldin boga [[Basal]]


*'Basali''' (; ) waa midab casaan badhxan ah, kaasi oo inta badan lagu arko ubaxa.  Midabka basaliga ah wuxuu magaciisa ka helay khudaarta basasha oo u midab eg yahay.
Sida lagu ogaaday macluumaad bulshada ah oo lagu sameeyay wadano badan ooy ka mid yihiin qaarada Afrika, Ameerika iyo Yurub midabka buniga ah waxaa inta ugu badan uu astaan u yahay jacaylka, quruxda, ixtiraamka, caashaqa, dareenka, tixgalinta, macaanida, ilmonimada, dumarnimada iyo xubiga saa'idka ah. Waxaana inta ugu badan isticmaala ama dhar ka tosha dumarka da'da dhexe ah (15 sano ilaa 45 sano). 
Marka lagu daro midabka madoowga ama buniga waxay ka turjumeeysaa ayay dad badani yidhaahdeen shukaansi iyo haasaawe.

Midabka basaliga ah waxaa markii ugu horeeysay la isticmaalay qarnigii 17aad.

=Muuqaal=

File:Dianthus.jpg|Midabka basaliga ah waxaa magaca ingiriiska looga soo amaahdeg ubaxa pink loo yaqaano.
File:Rosa Queen Elizabeth1ZIXIETTE.jpg|Wadanada Yurub intooda badan waxaa midabkan loo yaqaanaa rosa, taasi oo dhinaca ku heeysa ubaxa rosa
File:Cherry blossoms in the Tsutsujigaoka Park.jpg|Ubax biqley. 
File:Greater Flamingoes (Phoenicopterus roseus) in flight W IMG 0081.jpg|Basaliga waxaa inta ugu badan la socda xiiso saa'id ah
File:Pink 1963 Cadillac.jpg|
File:Pink gothlolita.jpg|


=Midabo Kale=

=Tixraac=
* Light and Color

* Color
Sareen

::*Kani waa maqaal ku saabsan Sareenka. Maqaalo kale fiiri [[Hadhuudh]], [[garow]], [[masago]]


*'Sareen*' (; ) waa xubin ka mid ah [[dhir]]ta [[cows]]leyda ah ee dhasha [[midho|midhaha]] [[firiley]]da ah, taasi oo ka baxda meelo badan oo dunid ah. Sareenka waxaa loo isticmaalaa [[cunto]] ahaan, in kastoo wadano badan oo caalamka ahi u isticmaalaan ineey ku quudiyaan [[xoolo|xoolaha la dhaqdo]].

=Asalka Geedka=


Geedka sareenka oo [[Saynis]] ahaan loo yaqaano *Avena sativa'' wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa deegaanada Carada Nafaqada leh ee Bariga Dhow iyo Bariga Dhexe ee deegaanada Badhtamaha iyo Galbeedka qaarada Aasiya. Beerashada geedkan waxaa lagu qiyaasaa ilaa 5,000 taasi oo dadka iyo xooluhu u isticmaali jireen quud ahaan (cunto).
Geedka iyo midhaha sareenku waxay qaraabo yihiin heeda iyo qamadiga.

=Beerista Sareenka=

Sareenku wuxuu maanta ka baxaa meelo badan oo caalamka ah, gaar ahaan deegaanada cimilada qaboow. Si ka duwan geedaha garowga, qamadiga iyo heeda geedka sareenka korintiisu uma baahna kuleyl iyo roob badan midna; hadana sidaas ay tahay hadii uu helo biyo badan iyo cimilo dhexdhexaad ah sida ugu fiican ayuu u koraa.

=Muuqaalka=

Image:Haverkorrels Avena sativa.jpg
Image:Haverplant Avena sativa.jpg
Image:Haver_plant_bloeiend_Avena_sativa.jpg
Image:Haver bloeiend Avena sativa.jpg
Image:Haver Avena sativa ligula2.jpg|ligula
File:Avena_sativa_001.JPG
File:Avena_sativa_002.JPG
File:Avena_sativa_003.JPG
Image:Oats9834.jpg|Beeraha sareenka Kalifornia, Maraykanka
File:Avena sativa, Haver.jpg|Midho la gurayo ee sareenka
File:Avena sativa, Haver rijp.jpg|Biseyl
Image:Haferfeld 01.JPG|
Image:Avena sativa L.jpg
Image:Kaura.jpg
Image:Avena-sativa.jpg
Image:Avena_sativa_II.jpg
Image:Avena sativa55.jpg
Image:Haferflocken.jpg|



=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
* Oats Are Good for You
Firiley

::*Kani waa maqaal ku saabsan guud ahaan midhaha firida.
::*Boga "firi" halkan ayaa laga soo toosiyay

**Firi** (; ) waa midho yaryar, qalalan, adag, siidh ah, kuwaasi oo (qaarkood) qolof sare ama dahaar maqaar leh oo ka baxa geedo gaaban iyo kuwo u dhow geedka cowska. Midhaha firileyda ah waxaa quuta oo cunto u tahay dadka iyo xoolaha. 
Midhaha firida waxaa ka mid ah bariiska, qamadiga, garowga, heeda, sareenka, digirta, hadhuudhka iyo kuwo kale oo badan.

Midhaha firileyda waxaa laga beeraa dhamaan qaaradaha caalamka, waana cuntada ugu badan ee dadka iyo xooluhu quutaan. Firileyda waxaa laga sameeyaa daqiiqda, canjeerada, sabaayada, malawaxa, buskudka, keega iyo noocyo badan oo kala duwan oo laga cuno dhamaan caalamka.

Firileydu waa xubin ka mid ah dhirta cowsleyda ah ee dhasha midhaha firida ah, taasi oo ka baxda meelo badan oo dunid ah. Midhaha geedahan waxaa loo isticmaalaa cunto ahaan, in kastoo wadano badan oo caalamka ahi u isticmaalaan ineey ku quudiyaan xoolaha la dhaqdo.

=Midhaha=

Dhamaan midhaha firida waxay xubin ka yihiin qoyska cowska. Midhaha firidu waxay leedahay dahaar iyo qolof ku dhegan midhaha waxayna leeyihin kaarbonhaydarate badan iyo awood.
Qaar ka mid ah midhaha firida laga beerto caalamka:

* sareen
*garow
*bariis
*galley
*qamadi
*hadhuudh
*masago
*heed 
*shunburo
*digir
*misir

=Muuqaalka=

Image:Haverkorrels Avena sativa.jpg
File:Ab food 06.jpg|midhaha galleyda
Image:Haverplant Avena sativa.jpg
File:Gerstenkoerner.jpg|midhaha heeda
File:Gerstenkoerner.jpg|
File:Rice grains (IRRI).jpg
File:Rye grains.JPG|

Image:Haferflocken.jpg|
File:Rye grains.JPG
File:Lens culinaris seeds.jpg
File:Sunflowers seeds.jpg



=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
* How were hand mills used in ancient times?
Shunburo

::*Kani waa maqaal ku saabsan Shunburada. Maqaalo kale fiiri [[Hadhuudh]], [[garow]], [[masago]], [[digir]]



*'Shurburo*' (; ) [[Saynis]] ahaan loo yaqaano *"Cicer arietinum"* waa [[midho]] [[firi]] ah oo ka baxda geedka loo yaqaan ganbanzo. 
Shunburadu waxay xubin ka tahay [[dhir]]ta qaniga ku ah [[nafaqo|nafaqada]] [[borotiin]]ka ee [[firiley]]da ah, taasi oo ka baxda meelo badan oo dunid ah.
Sida lagu ogaaday [[cilmi]]baadhis aarkiyooloji ah, geedka shunburada waxaa laga beeran jiray caalamka wakhti aad u dheer oo lagu qiyaasay ilaa [[sanad|7,500 sano]] deegaano ka mid ah [[caro|deegaanada Carada Nafaqeysan]] ee Bariga Dhexe.



=Taariikh=

Geedka shunburada waxaa laga beeran jirey caalamka wakhti aad u dheer, taasi oo loo isticmaali jirey cunto ahaan. Asal ahaan geedku wuxuu ka soo jeeda [[Aasiya|qaarada Aasiya]], gaar ahaan deegaanada leh [[nafaqo|Carada Nafaqada]] leh.
Dhowr [[cilmi]]baadhis oo meelo kala duwan lagu sameeyay waxaa lagu ogaaday in meesha ugu taariikhda fog ay tahay deegaano ka mid ah Bariga Dhexe, halkaasi oo ilaa 7,500 sano ka hor lagu beeran jirey. Cilmibaadhis kale waxay sheegtay in ilaa 3,500 sano ka hor laga beeran jirey Shunburada deegaanada [[Turkiga|koonfurta Turkiga]].

Qiyaastii [[C.H|800 sano C.H]] (Ciise Hortii) ayaa geedku soo gaadhay deegaanada [[Afrika|Waqooyiga Afrika]] halkaasi oo mudadii xigtay ay uga soo gudubtey qaaraa Afrika iyo [[Yurub|Koonfurta Yurub]]. 
Sidoo kale, qoraalo la sameeyay sanadkii 1793 oo ka waramayay geedka [[bun]]ka ayaa waxaa laga dhax helay maqaalo ka hadlaya shunburada ka baxda wadanka [[Jarmalka]], waxaana la odhan kara iney wadankaasi gaadhay wakhti aad uga horeeyay taariikhda kor ku xusan.

=Muuqaalka=
<gallery  perrow=" " widths="150" heights="150" caption="Muuqaalada Shurburada">
File:Chickpea_pods.jpg
File:Cicer_arietinum_HabitusFruits_BotGardBln0906a.jpg
File:whitegreen-chickpea.jpg
Image:Cicer arietinum HabitusFruitsFlowers BotGardBln0906.jpg|
Image:Cicer arietinum HabitusFruits BotGardBln0906a.jpg| 
File:Cicer_arietinum_001.JPG|
File:Cicer_arietinum_003.JPG| 
File:Cicer_arietinum_004.JPG| 
File:Hummus from The Nile.jpg|
File:Potaje de garbanzos y collejas5.JPG|
File:Chakhchoukha9.JPG|
File:Choleindia.jpg|
File:Halua of Chickpeas.jpg|
File:Aesthetic Fried Gram.jpg|
File:Chickpea.jpg|
File:Fabaceae (seeds)20100315 04.jpg|
Image:Cicer arietinum Taub129.png
Cicer arietinum noir MHNT.BOT.2017.12.2.jpg|*Cicer arietinum noir'' - Museum specimen


=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Misir

**Misir** (; ) magaca Saynis yahay *"Lens culinaris"* waa geed leh midho firiley ah oo la qoys ah bahda digirta.

Miraha misirtu waa kuwo yaryar, wareegsan sida goobada, khafiif ah, qolof ama dahaadh sare oo fudud leh, isla markaana midabo kala duwan leh taasi oo ku xidhan deegaanka, carada, nafaqada geedku helo iyo cimilada. Geedka misirku wuxuu gaadhaa ilaa 40 sentimitir dhererkiisu, midhahiisuna waxay ku dhex jiraan qolof wareegsan.

=Taariikh=

Misirku wuxuu ka mid ahaa cuntada dadku cunaan wakhti aad u dheer, wuxuu xataa ka horeeyay dheriga. Sida lagu ogaaday baadhitaan ay sameeyeen culimo aarkiyoolojiis ah, waxaa geedka misirka lagu beeran jirey deegaanada carada nafaqada leh ee Bariga Dhexe iyo Bariga dhow ee galbeedka qaarada Aasiya wakhti imika laga joogo 9,500 sano ilaa 13,000 sano.

Dhinaca kale, midabka midhaha misirku waa kuwo kala duwan, waxaana ka mid ah huruud, casaan, casuus, oranji, madoow iyo cagaar. Sidoo kale, qarada iyo xajmiga misirku waa kala duwan yahay; waxaa jira qaar aad u yaryar, kuwo dhexe iyo kuwo waaweyn.

=Soo Saarka=

Geedka misirku wuxuu adkeeysi u leeyahay abaaraha, waxaana laga beeran karaa meel kasta oo caalamka ah. Hay'ada Cuntada Aduunka ee Jimciyada Quruumaha warbixin ay soo saartay sanadkii 2013ka waxay sheegtay in caalamka oo dhani soo saaray 4,975,621 mitir ton oo misir ah. Wadana ugu sareeyay soo saarka iyo beerista misirka waxay ahaayeen isla sanadkaasi 2014ka Kanada, Hindiya iyo Turkiga.

Dhinaca kale, qiyaastii wax ku dhow rubuc misirka caalamka waxaa soo saartey wadanka Hindiya, kaasi oo inta ugu badan lagu isticmaalay isla wadankaasi. Sidoo kale, wadanka Kanad ayaa iyadna noqotey mida koowaad ee ugu dhoofinta badan misirka caalamka. Warbixin tirokoob ah oo dowlada wadanka Kanada soo saartay ayaa lagu xusay in sanadihii 2009 ilaa 2010, wadankaasi soo saaray tiro misir ah oo dhan 1.5 milyan mitir tons. 

=Muuqaalka=

File:Reife_Linsenpflanzen.JPG
File:Illustration Lens culinaris0.jpg
File:Lens culinaris Sturm8.jpg|
File:Illustration_Lens_culinaris0.jpg|
File:87 Ervum lens L.jpg|
File:Mafate Marla lentils dsc00647.jpg|
File:Lens culinaris.jpg|
File:3 types of lentil.jpg|
File:Lens culinaris seeds.jpg
File:Masoor dal.JPG
File:Lentilles Beluga.jpg|
File:Ab food 15.jpg



=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Garow

::*Kani waa maqaal ku saabsan garowga. Boga "Hadhuudh" halka ayaa laga soo toosiyay.



*'Garow** (; ) (sidoo kale loo yaqaano **Hadhuudh''') waa xubin ka mid ah dhirta cowsleyda ah ee dhasha midhaha firileyda ah, taasi oo ka baxda meelo badan oo dunid ah.
Geedka garowgu wuxuu aad uga baxaa qaarada Ustareliya, qeeybo ka mid ah qaarada Afrika, wadano ka mid ah qaarada Aasiya, Ameerika iyo gasiirado ka tirsan Badweynta Hindiya iyo Badweynta Baasifik.

Geedka hadhuudhka wuxuu ka baxaa caro nafaqo fiican leh, wuxuuna u baahan yahay biyo dhowr bilood ah, iyo qorax badan; taasi waa sababta wadanka Soomaaliya looga beero garowga wakhtiga gu'ga ah oo kali ah. Hal nooc oo ka mid ah garowga ayaa loo beertaa midho ahaan; halka dhamaan noocyada kale ee geedaha gorowga u baxaan si dabiici ah, sii loo daaqsiiyo xoolaha. Midhaha geedaha garowga aan helin cimilo diiran oo ku filan waxay noqdaan kuwo madoow oo yaryar; halka kan ku baxa ileyska qoraxda iyo biyaha roobku noqdo kan ugu midho badan ee fiican.

=Muuqaalka=

File:Sorghum.jpg



=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Heed

**Heed** (; ) magaca sayniska *Hordeum vulgare* L., waa qayb ka mid ah dhirta cowsleyda ah ee bixisa midhaha xabada firida ah. Heeda waxaa markii ugu horaysay taariikhda laga beeran jirey buuroleyda Tibet, ka dibna waxay  u soo gudubtey qaarada Aasiya, Afrika iyo Yurub. Sidoo kale, heedu waxay ka mid tahay dhirta cowska u eeg waana mida loogu beerashada badan yahay caalamka. Tan iyo wakhtiyadii hore, heeda waxaa dadku u isticmaali jireen cunto ahaan, in xoolaha la quudiyo, in laga sameeyo khamriga, in laga sameeyo cabitaano khafiif ah iyo sharaabyo kala duwan. 

Intaas waxaa dheer, waxaa heeda laga diyaariyaa nooc ka mid ah maraqa bilaa duxda ah, canjeerada iyo noocyo badan oo rooti ah. Midhaha heeda waxaa lagu yaqaanaa ineey yihiin kuwo caafimaad leh, socodiiya caloosha, nafaqo iyo awood siiya xubnaha jidhka.

Sida ay sheegtay Hay'ada Cuntada Aduunku, sanadkii 2007da heedu waxay mida afaraad ee ugu soo saarka badneyd midhaha firileyda ah, taasi oo wadanada caalamku soo saareen ilaa 136 milyan ton heed ah, isla markaana laga beeray deegaan dhan 566,000 kilomitir labo jibaaran (219,000 mayl labo jibaaran).

=Bayoloji=

Geedka heedu wuxuu xubin ka yahay dhirta cowsleyda ah. Geedkani isaga ayaa isbacarimiya, wuxuuna leeyahay jiinisyo ka kooban 14 koromosoom. Noocyada geedaha ay ka soo tafiirantay heedu waxay si xoogan uga baxaan xoogaga iyo banaanada deegaanda carada nafaqada leh ee Galbeedka Aasiya iyo Koonfurbari Afrika. 

Si kastaba ha ahaatee, cilmibaadis lagu sameeyay asalkii hore iyo raadraaca geedka heeda ayaa wuxuu iskugu biyo shubtay wadanka Tibet oo noqotey meeshii ugu horeeysay ee geedka heeda lagu dhaqan jirey wakhti aad u badan ka hor.

=Dhaqasho=

Heeda duurjooga ahi waxay leedahay qolof yuuban, goorta ay qaangaadho qoloftaasi way ka hadhaa, waxaana soo baxa firida oo kali ah. Si taasi ka duwan, heeda la dhaqdo ama dadku beeraan ma lahan qoloftaasi yuuban, taasi oo markaasi ka dhigeeysa fudeeyd goortii la goosan lahaa waa marka eey bislaato ee. Qolof la'aanta heeda la dhaqdo waxaa keenay midowga labo jiinis kuwaasi oo kala ah Bt1 iyo Bt2; waana astaan ay leeyihiin dhamaan heeda dadku beertaan.

=Muuqaalka=

File:Various_grains.jpg
File:Hordeum-barley.jpg
File:Barley.jpg
File:Grass_hay_by_David_Shankbone.jpg
File:Bsissa_09.JPG
File:BarleyEars.JPG
File:Beer wuerzburger hofbraue.jpg
File:Barley-Turkyurdu Village-Gaziantep-ali riza.jpg
File:Barley_(Hordeum_vulgare)_-_United_States_National_Arboretum_-_24_May_2009.jpg



=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
* Barley
Loos

::*Kani waa maqaal ku saabsan Looska.





*'Loos**, **Lows*' (; ) magaca [[Saynis]] *Arachis hypogaea*, waa [[midho]] qolofley ah, adag, dahaar iyo qolof leh, kaasi oo ka tirsan [[dhir]]ta loo yaqaano *"Fabaceae"''. Sida la ogyahay waxaa geedka looska la dhaqan jirey oo laga beeri jiry dooxada Baraguay. 
Loosku waa midho iyo geed sanadle ah, taasi micnaheedu waa in loosku dhalo hal mar sanadkii. Dhererka geedka loosku wuxuu gaadhaa dherer dhan ilaa 50 sentimitir (1.0 ilaa 1.6 ft). Caleemaha geedkani waa kuwo u baxa si kalajeed ah, waxayna leeyihin dhumuc dhan 7 sentimitir (⅜ ilaa 2¾ in) iyo baladh dhan 3&nbsp;sentimitir (⅜ ilaa 1&nbsp;inji).

Dhinaca kale, caleemaha geedka loosku waa kuwo balaadhan, 2 ilaa 4 sentimitir (0.8 ill 1.6 inji) (¾ ilaa 1½ inji), midabkoodu waa huruud casaan xiga.  
Waxaa jira noocyo badan oo loos ah, kuwaasi oo ku kala duwan muuqaalka, dhadhanka, dhumucda iyo midabka. Guud ahaan midhaha geedka loosku waxay ka baxaan xididada geedka, waxaana ku daboolan qolof la kala jebin kara laakiin difaac uga ah xasharaadka iyo dulinka. 
Midhaha geedka looska waxaa loo isticmaalaa cunto fudud ahaan, waxayna leeyihiin borotiin iyo nafaqo badan kaasi oo jidhka dadka iyo xayawaanku u baahan yahay.

=Muuqaalka=

File:Arachis hypogaea Flower.jpg|
File:Peanut stalks.jpg|
File:Peanut harvester.JPG|
File:Arachis hypogaea1.jpg
File:Arachis hypogaea2.jpg
File:Arachis hypogaea3.jpg
File:Peanut_9417.jpg
File:Peanuts.jpg
File:Peanuts.JPG
File:Arachis_hypogaea_001.JPG
File:Arachis_hypogaea_002.JPG
File:Arachis_hypogaea_003.JPG
File:Arachis_hypogaea_006.JPG
File:Arachis_hypogaea_007.JPG
File:Arachis_hypogaea_004.JPG
File:Arachis_hypogaea_005.JPG



=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Takfi

::*Kani waa maqaal ku saabsan takfida. Boga "[[boodo]]" iyo "[[tagfi]]" halkan ayaa laga soo toosiyay




*'Takfi**, **Tagfi**, **Boodo*' () waa [[cayayaan]] yaryar midabo badan oo kala duwan leh, meelaha qaar ku nool [[caro|carada]], [[dhir]]ta iyo [[xayawaan]]ka taasi oo qaniinta noolaha ay saaran tahay si ay uga hesho [[dhiig]] ay ku noolaato. [[Cilmi]]ga u khaaska ah ee barashada takfida iyo boodada waxaa afka qalaad lagu yidhaahdaa *acarology*. Marka la fiiriyo noolaha ku dhaqan carada dhexdeeda, takfidu waxay ka mid tahay kuwa quuta noolaha kale oo kali ah, taasi oo u baahan dheecaan noole organik ah si ay u si noolaato.

Takfidu waxay leedahay lix lugood oo gaagaaban, kuwaasi ooy u isticmaasho booditaanka. Gobolada koonfurta [[Soomaaliya]] waxaa looga yaqaanaa *boodo''.

Guud ahaan takfida iyo noocyo badan oo kale waxa loo yaqaanaa "dulin" (parasite) sababtoo ah waxay ku dul nool yihiin noole kale, isla markaana ay cunto ka sameeystaan noolaha ay ku dul dhaqan yihiin.
Takfidu waxay qaraabo dhow la tahay shillinta.

=Noocyada=

Boodadu waxay ka mid tahay cayaanka ku nool meelo badan oo kala duwan, sababtoo ah xajmigooda yar, quudashada dheecaanka iyo dhiiga noole kale iyo qaabdhismeedka jidhkeeda.
Sidoo kale, takfidu waxay ku noolaan kartaa deegaano cimilo iyo kheyraad duwan, sida biyaha korkooda, geedaha iyo xayawaanka. Inta ugu badan takfida la yaqaano waxay ka tirsan tahay dulinka, cayaaan ku dul nool noole kale. Waxaa lagu cabirey ineey aduunyada ku nool yihiin ilaa 48,000 nooc oo takfi ah, kuwaasi oo ku kala duwan qaab dhismeedka, midabka, qarada ama xajmiga, quudashada iyo guud ahaan astaamaha.

=Muuqaal=

File:Sarcoptes scabei 2.jpg
File:Eriophyes tiliae tiliae.JPG|thumb|upright|left|Nooc ka mid ah takfida ku dhaqan dhirta

=Qoraalo Kale=
*Kaneeco
*Tukhaan
*Duqsi
*Baranbar
*Shillinta
*Gofane

=Tixraac=
Shillin (dulin)

::*Haku khaldin lacagta [[Shilin Soomaali|Shillinka]] ee wadanka Soomaaliya
::*Kani waa maqaal ku saabsan Shillinta. Boga "gofane" halkan ayaa laga soo toosiyay 

**Shillin**, **Gofane** (; ) magaca Saynis *"Parasitiformes*" waa cayayaan yaryar midabo badan oo kala duwan leh, meelaha qaar ku nool carada, dhirta iyo xayawaanka taasi oo qaniinta noolaha ay saaran tahay si ay uga hesho dhiig ay ku noolaato. Tukhaanku waa cayayaan ka mid ah dulinka kaasi oo quuta dhiiga iyo dheecaanka noole kale.

Shillintu wuxu leeyahay lix lugood oo gaagaaban, kuwaasi ooy u isticmaasho guurguurashada iyo socodka. 

Guud ahaan shillinta iyo takfida noocyo badan oo kale waxa loo yaqaanaa "dulin" (parasite) sababtoo ah waxay ku dul nool yihiin noole kale, isla markaana ay cunto ka sameeystaan noolaha ay ku dul dhaqan yihiin.
Shillinta iyo takfida waxay isku yihiin bah la isku yidhaahdo *"Akarina"*. 

Qaniinyada shillintu waxay keentaa barar iyo xanuun jidhku dareemo, hadii ay badato qaniinyada dulinkaasi waxay isku bedeshaa xanuun. Marka laga reebo carada iyo geedaha, shillintu wuxuu inta ugu badan ku dul nool yahay dhiiga iyo dheecaanka xayawaanka naasleyda, shimbiraha, xamaaratada iyo beri-biyoodka, kuwaasi oo isku sii gudbiya. 

Dhinac kale marka laga eego, khubaro cilmibaadhis ku samaysay waxay sheegeen in shillintu faa'iido u leeyahay deegaanka asagoo ka badbaadiya dhirta qaar iyo cowska in la dhameeyo.

Wadanka Soomaaliya shillinta la yaqaano waxay gashaa xoolaha la dhaqdo, waxayna aad caan ugu tahay baadiyaha. Shillinta ku dhaqan gobolada Waqooyiga Soomaaliya waa mid yaryar, midabkeedu casaan ama madoow xigo, ku dhegta wixii ay aragto ee nool taasi oo dhiiga ka dhuuqda noolahaasi.
Sidoo kale, gofane waxaa loo yaqaanaa shillinta nooc ka mid ah oo xoogaystay ama ka dhergay dhiig badan, laakiin guud ahaan shillinta ka tirsan.

=Noocyada=

Shillinku waxu ka mid yahay cayaanka ku nool meelo badan oo kala duwan, sababtoo ah xajmigooda yar, quudashada dheecaanka iyo dhiiga noole kale iyo qaabdhismeedka jidhkeeda.
Sidoo kale, shillinku wuxu ku noolaan kartaa deegaano cimilo iyo kheyraad duwan, sida biyaha korkooda, geedaha iyo xayawaanka. Inta ugu badan shillinka la yaqaano waxay ka tirsan tahay dulinka, cayaaan ku dul nool noole kale. Waxaa lagu cabirey ineey aduunyada ku nool yihiin ilaa 9,000 nooc oo tukhan ah, kuwaasi oo ku kala duwan qaab dhismeedka, midabka, qarada ama xajmiga, quudashada iyo guud ahaan astaamaha.

Guud ahaan, shillinku wuxuu qaraabo dhow la tahay takfida.

=Muuqaal=

File:Adult deer tick(cropped).jpg
File:20140704-TickWaitingOnGrassBlade-CentralMA-USA.JPG
File:Ixodes scapularis.jpg
File:Non-stop Tick (6368338667).jpg
File:Bunch of Ticks (Ixodidae) (6888651168).jpg
File:Deer tick life cycle -4.png

=Qoraalo Kale=
*Kaneeco
*Tukhaan
*Duqsi
*Baranbar
*Shillinta

=Tixraac=
Kaabaj

::*Kani waa bog ku saabsan kaabajka. Maqaalo kale fiiri [[Saladh]]



*'Kaabaj**, **Kaabash*' (; ) magaca [[Saynis]] *Brassica oleracea'' waa dhir caleen cagaaran mararka qaar casuus leh, sanadle ah (sanadkii hal mar dhasha midho), ka mid ah khudaarta caleenta duuban ee miisaanka leh.
Midhaha kaabashku wuxuu sida badan u leeyahay miisaan 0.5 ilaa 4 kilogiraam (1 ilaa 9 lb), inta badan waa cagaar, casuus iyo cadaan, caleemo balaadhan oo duuban leh. Si la mid ah saladhka, khudaarta kaabashku waa mid leh caleemo badan oo isa saaran iyo isku dul duuban, kuwaasi oo iskugu xidhan hab cajiib ah.

Ilaa hada lama hayo taariikh cad oo ku saabsan meesha asal ahaan kaabashku ka soo jeedo, laakiin waxaa la ogyahay in 1,000 Ciise Hortii kaabashka lagu beeran jirey meelo ka mid ah qaarada Yurub. Xidhmada khudaarta kaabashku wuxuu ku baxaa wakhti ku dhow hal sano, goorta uu bislaado waa laga gooyaa, hadii la rabo in tafiir laga reebo qaar ayaa lagu dhaafaa carada si ay u baxaan sanadka xiga, kuwaasi oo yeesha iniinyo lagu beeri karo meelo kale.

Sida ay ku soo warantey Hay'ada Cuntada Aduunku, guud ahaan sanadkii 2011ka waxaa wadanada caalamku soo saareen ilaa 69 milyan mitir ton oo kaabash ah. Kalabadh tiradaasi waxay ka baxdey wadanka Shiinaha oo aad looga isticmaalo geedka.

=Muuqaalka=

File:Aesthetic Cabage.jpg
File:Students in Karatina Special School - Kenya.jpg
File:Au marché - chou.JPG
File:Bangkok Pak Khlong Talat P1100373.JPG
File:Big Cabbage.jpg
File:Cabbage - മൊട്ടക്കൂസ് 03.JPG
File:Cabbage 001.jpg
File:Cabbage (3741604131).jpg
File:Annual catalogue of Jos. F. Dickmann's high-class garden, field and lfower seeds - seed, grain, implements and fertilizers of all kinds (1896) (18236645380).jpg
File:Cabbage - മൊട്ടക്കൂസ് 02.JPG
File:Cabbage 171543-480x360 (4810843969).jpg

File:Cabbage and Carrot Poriyal.jpg


=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
Bunni

**Bunni** ama **Buni** (; ) waa midab madoow khafiif ah oo eg jiridka dhirta .
Midabka buni wuxuu ka midabow isku dhaf ah; marka rinjiga la sameeynayo waxaa la iskudaraa casaan, madoow iyo huruud kuwaasi oo si fudud u soo saara midabka buniga. 

Sidoo kale waxaa buniga laga sameeyn karaa iskudarka midabada buluuga, huruuda iyo casaanka. Dhinaca kale, midabada dhalada telefishanka waxaa laga sameeyaa casaan iyo cagaar kali ah, taasi oo soo saarta buni jaamud ah.
Si kastaba ha ahaatee midabka buniga waxaa loo yaqaanaa inuu yahay midab dabiici ah oo matala nolosha dabiiciga ah, sababtoo ah carada, geedaha dhirta iyo in badan oo [xoolaha ah ayaa midabkani leh, kuwaasi oo taageera nolosha [dadka. Intaas waxaa dheer, timaha dadka, bu'da indhaha iyo midabka maqaarka jidhka ayaa buni ah.

Guud ahaan, waxa meelo badan oo caalamka ah looga yaqaana midabka buniga ahi inu matalo faqiirnimo, bisaarad, abaar iyo gaajo.

=Muuqaalka=

File:Kufra-space-radar.jpg|
File:Sachertorte DSC03027.JPG|
File:Espresso-roasted coffee beans.jpg|
File:Large botti size oak barrels in Chianti.jpg|
File:US Navy 020913-N-0659H-003 CPO pinning ceremony.jpg|
File:Mesteno.jpg|
File:Amber Bernstein many stones.jpg|
File:Blondie (7452174860).jpg|
File:Caramels.jpg|
File:Photograph.sept1895.jpg|
File:Monk church of transfiguration.jpg|
File:OcherQuarry Rustrel.jpg|
File:Stagnogley.JPG|
File:Russet_potato.jpg|
File:Royal Winter Fair Wool.jpg|
File:Triple Alliance.png|
File:Talpa europaea MHNT.jpg|
File:Beige wool texture.jpg|
File:Monteriggioni0001.jpg|



=Midabo Kale=

=Tixraac=
* Light and Color
* Color
Faxfax (cunto)

::*Kani waa maqaal ku saabsan maraqa. Haku khaldin [[suugo|suugada]].
::*Halkan waxaa laga soo toosiyay boga "faxfax"

**Faxfax** (; ) waa dareere ka mid ah cuntada dadka taasi oo ka samaysan biyo, khudaar, midho, hilib, xawaash iyo noocyo kale oo geedo ah.
Faxfaxu waa cunto la diyaariyo, waxa sida badan laga sameeyaa iskudarka biyo, khudaar (barandho, basal, tamaandho, kaabaj, toonta iwm), hilib (sida hilibka xoolaha, digaaga iyo kaluunka), xawaash iyo noocyo kale oo midho iyo khudaar ah. Faxfaxa waxaa lagu kariyaa dheri ama digsi si loo helo dhadhan fiican wuxuu qaataa xoogaa wakhti ah.

Sida caadiga ah, faxfaxa waxaa loo qeybiyaa labo nooc: *faxfax fudud* ama *maraq fudud*; iyo *faxfax culus* ama *maraq culus*. Maraqa fudud waa mid ka sameeysan biyo iyo xoogaa yar oo khudaar ah, isla markaana qaata wakhti aad u kooban. Halka maraqa culus ka sameeysan yahay hilib, khudaar badan iyo xawaash kala duwan. 

Maraqa kaligiis waa la cabi karaa, sidoo kale waxaa lagu darsadaa cuntada. Marar badan waxaa lagu cunaa rootida, canjeeroda, sabaayada iyo noocyada kale ee cuntada ah.

=Muuqaalka=

File:Romanian potato soup.jpg
File:Yemenite beef leg soup.jpg
File:Tom Yum Soup.JPG
File:Borscht with bread.jpg
File:Soup shp.jpg
File:Vegetable beef barley soup.jpg
File:Pea-soup-with-tortilla.jpg
File:Okroshka, Rostov-on-Don, Russia.jpg
File:Red borscht, Rostov-on-Don, Russia.jpg


=Qoraalo La Xidhiidha=

=Tixraac=
* Soup