open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiniin

**Kiniin**' ama **Kiniini** ama **Kaniini** (Ingiriis: Tablets afcarabi : **مضغوط دواء**) waa walax kimiko ka samaysan isku dhisyo dhowr nooc ah, taas oo loogu talo galay ineey la dagaalanto xanuun. 
Dawada kiniinka waxa laga qaataa afka kaas oo caloosha taga ka dib markuu milmo raaca xididada dhiiga. 

## Samaynta kaniiniga:
waxaa lagu sameeya qalab heer sare ah oo loogu talo galay ka samaynta budo daaweedka cabiran ee ay ku jiraan maadoyin cayiman culays iyo cabirba wax sida kaniiniga ah iyadoo loo marayo cadaadin iyo isku dhajin qaab samys leh, sida hadba toornada qalabka loogu farsameeyo. 

kaniinigu waa shayga ugu sahlan ee xanuunsanuhu u qaadan karo daawo maadaama afka uun laga cunayo.
* Guud ahaan, dawadu waxay u kala baxdaa labo nooc: mid dareere ah, sida sharoobooyinka; iyo mid adke yaryar ah sida kiniinka. 

Intaas waxaa dheer, daawada waxa laga sameeyaa dhirta, macdanta, xoolaha, kimikooyin la isku darey iyo xataa waxyaabo laga keeno badaha. 

## faahfaahin
kaniinka waxaa lagu tiriyaa waxyaabaha ugu badan oo ay gadaan farmashiyeyaasha wadamada caalamka. kaniiniga sida badan afka ayaa laga laqaa, qaar baase u diyaarsan in la calaaliyo ingiriis **Chewable Tablets,** qaarna waxaa la hoosgaliyaa carabka **sublingual tablets,** qaar kalana way karaan oo biyo ayaa lagu ridaa si ay ugu milmaan dabadeedna loo cabo biyahaaas, ingiriis **effervescent tablets**  af carab**i** ا**لفوارة.**

## socnaanta kaniiniga iyo wax tarkiisa:
* fududaanta in lagu liqo biyo aad u yar.
* dhib li'ida qaadashadiisa culays la'aan , shirkada oon samyntiisa dhib badan ka maraynin iyo rarida ama safrintiisa oo sahlan
* waxyaabaha qaabkaas u samaysan oo ka sugnaansho badan markii dareere laga dhigo.
* waxaa la samayn karaa wax aad u badan hal mar waliba qarash yar markii la barbar dhigo qaababka kale ee daawada loo sameeyo.
* waxaa fudud in ay qarsato urka iyo dhadhanka daawada ee dhibka ku ah qofka xanuunsan.

* waxaa lagu dahaari kara xuub ha hor tagaya inuu biyahay ku milmo kaniingu

* waa la macaanayn karaa hadii daawado qaraar badantahay.
* sando badan badan baa la kaydin karaa ilaa 2-5 sano.
* iyo faaiidooyin kaloo badan.
Mariid

**Mariid** () waa isbedel ku dhaca qayb ka mid ah ama gebi ahaan jidhka dadka, xoolaha iyo xayawaanka, taas ooy keento cuduro ay dhaliyaan bakteriya, fayras ama funji iyo wixii la mid ah. 

Si xanuunka looga bogsada iyo caafimaado, bukaanku wuxuu qaataa noocyo kala duwan oo daawo ah. 

=Sidoo kale=
*Cudur
*Bakteriya
=Tixraac=
Ugaadhsi

**Ugaadhsi**, **Ugaarsi** () waa shaqada iyo khiyaanada lagu qabto ama dilo xayawaan duurjoog ah. 

Qofka wax ugaadhsanaya waxaa loo yaqaanaa Ugaadhsade. 
Dad badan oo wax ugaadhsanaya waxaa loo yaqaanaa Ugaadhsato.

Ugaadhsiga iyo qadhaabsigu waa labada hab ee dadku isticmaali jireen tan iyo qarniyo badan ka hor ilbaxnimadii aadamaha. 

Marka la ugaadhsanayo waxaa la isticmaalaa hub kala duwan. Wakhtiyadii hore waxaa la isticmaali jirey leeb iyo qaanso, laakiin dunidan casriga ah maanta waxaa la isticmaalaa qori, madi, waran iyo noocyo kale oo hub ah. 
Laakiin qofka qadhaabsatoda ah waa mid xirfad iyo aqoon fiican u leh dhirta, sababtoo ah midhaha qaar waa sun lagu dhinto.
Madaxkuti

**madaxkuti** waa xayawaan  aad u wany oo duurjoog ah, taas oo ka mid ah xayawaanka naasleyda ah.
Butidu waxay u eegtahay eyga waana hilibcun, ugaadhsata xoolaha, dadka iyo kaluunka. 

Butidu waa xayawaan ku nool dhulka cimilada qaboow leh ee jooga sareeya sida buuraha. Waxayna u badan tahay qaaradaha Koonfur Ameerika, Waqooyiga Ameerika, Yurub, Aasiya iyo labada cidhif ee dhulka. 

Guud ahaan, butidu waxay leedahay jidh wayn, labo lugood oo awood badan, labo gacmood oo cidiyo dhaadheer, af soo taagan oo shan miciyood ku yaalaan iyo timo dhogor badan oo ku dahaaran jidhka. 

Sanka Butidu waa mid meel dheer wax ka urin kara. Sidoo kale, butidu waa xayawaan adkeysi badan u leh qaboowga ayadoo **Butida Cad** eey ku nooshahay cidhifyada dhulka. 

Inkastoo noocyo badan oo butida ka mid ah tafiir go'een, maanta waxaa jira sideed nooc oo buti ah kuna kala nool daafaha dhulka. 

* Bear

= Taariikhda Butida =
=Noocyada Butida=
Inta la yaqaano ee nool maanta waa sideed nooc oo buti ah. Waxaa ka mid ah: Butida Cad, Butida Cas, Butida Cowlan, Butida Gaaban, Bandha, Butida Qoraxda iyo Butida Islothka.

## Butida Cad

**Butida Cad** waa nooc ka mid ah xayawaanka jidhka wayn leh ee ku nool Cidhifka Waqooyi iyo Cidhifka Koonfureed ee dhulka. 

## Butida Cas

**Butida Cas** waa nooc ka mid ah butida taas oo laga helo waqooyiga Aasiya, sida Shiinaha iyo Ruushka. 

## Butida Cowlan

**Butida Cowlan** waa xayawaan aad u wayn oo ku nool keymaha iyo buuraha joogoodu sareeyo. 
Butidani waxay ku nooshahay keymaha Rainforest ee Koonfur Ameerika. 

## Butida Gaaban

**Butida Gaaban** waa nooc ka mid ah butida, laakiin ka gaaban dhererka. Butidan oo inta badan laga helo qaarada Aasiya iyo meelo ka mid ah keeymaha Tayga ayaa waxay leedahay dhogor aad uga dheer dhogorta noocyada kale ee butida. 

## Butida Qoraxda

**Butida Qoraxda** waa nooc ka mid ah butida oo inta badan ku nool wadanada cimiladoodu diiran tahay. 

## Bandha

**Bandha** ama (Panda) waa buti jidhkeedu aad u wayn yahay, isla markaana leh cidiyo dhaadheer ooy ku waxyeelayso xoolaha ay ugaadhsanayso. Noocan waxaa laga helaa bariga iyo badhtamaha wadanka Shiinaha iyo meelo ka mid ah dalka Ruushka, waxaanay leedahay raadka bisada oo kale (cat-foot). 
## Butida Isloth

**Butida Isloth** ama (Sloth Bear) waa nooc butida ka mid ah oo aad ugu muuqaal eeg eyga, jidhkeeduna ka yar yahay noocyada kale ee butida. Noocan waxaa laga helaa meelo badan oo Aasiya iyo Koonfur Ameerika ka mid ah. 
## Muuqaalo


File:Ursus arctos syriacus.jpg|Butida Cowlan
File:Ursus_thibetanus_3_(Wroclaw_zoo).JPG|Butida gaaban ee midabka madoow ee Aasiya.
File:Ursus_maritimus_-Rio_Grande_Zoo,_New_Mexico,_USA-8a.jpg|Butida cad ee ku nool cidhifyada dhulka.
File:Spectacled_Bear_-_Houston_Zoo.jpg|Butida cas
File:Sun_Bear_7.jpg|Butida Qoraxda.
File:Giant_Panda_2004-03-2.jpg|Bandha waa buti xoog badan leh.
File:Sloth_Bear_Washington_DC.JPG|Butida Slothka.


=Tixraac=

* Bear
Leeb

**Leeb** (carabi: سهم taliyaani: freccia ingiriis: arrow) waa ul dhuuban oo ka samaysan alwaax ama bir kaas oo lagu xidho qaanso ka dib la rido ayadoo lala shiishayo bar ama meel. 

Marka la tixraaco Taariikhda aadamaha, Leebka iyo qaansadu waa hub la isticmaali jirey tobanaan qarni ka hor wakhtigii ilbaxnimadu bilaabantey. 

Leebka iyo qaansadu waa labo shey oon kala hadhin, sababtoo ah waa la isla isticmaalaa. 

Wakhtiyadii hore leebka iyo qaansada waxaa loo isticmaali jirey in lagu ugaadhsado.
Sanab

**Sanab**

**Sanab** sidoo kale loo yaqaano **Sanam** (ingiriis: Statue) waa sawir sadex-gees leh(dherer, balac iyo joog) oo loo eekaysiiyay dad, xoolo, xayawaan iyo wax kale.

Inta u badan sanabka waxaa laga sameeyaa qof caan ah, sida boqor, boqorad, qof geesi ah iyo wixii la mid ah si loogu xasuusto. Sidoo kale waxaa jira sanamyo la dhiso kuwaas oo astaan iyo calaamad u ah magaalo, deegaan, shirkad ama urur. 

Ilaahay wuu mamnuucay sanam caabudid.
Ilig

**Ilig** wadar ahaan loo yaqaano **Ilko** (   Amxaari: ጥርስ) waa laf cad, adag oo afka dadka, xoolaha iyo in badan oo xayawaanka ku dhex taala. 

Ilkahu waxay ka soo baxaan ciridka ku dhex yaala afka. Ilkaha balaadhan ee dhumucda wayn waxaa loo yaqaanaa Gowso, halka miciyuhu yihiin kuwo dhaadheer oo fiiqan. 
Afarta ilig ee hore ee dhabanka sare ku yaala waxaa lagu magacaabaa 4ta fool. 

Shaqada ilkuhu waa ineey burburiyaan iyo jajabiyaan walxaha afka soo dhexgala sida cuntada iyo ineey qaab u sameeyaan dhabanada. 

Qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa, 20 gows, 4 mici iyo 8 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Si ka duwan dadka, xayawaanku wuxuu leeyahay ilko af badan oo aad u fiiqan, kuwaas oo si fudud wax u kala jari kara. Xayawaanaadka bada, sida Libaaxbadeedku wuxuu leeyahay ilko miinshaar ah. 

= Ilkaha Dadka =

Cilmiga barashada, daawaynta iyo fahanka ilkaha iyo ciridka aadamaha waxaa loo yaqaanaa "Dental". 
Ilkaha oo dhamaantood ah 32, ayaa waxa loo kala saaraa Ilkaha sare iyo ilkaha hoose.
 
Ilmaha yar ee dadku wuxuu leeyahay 20 ilig, laakiin qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa, 4 fool, 20 gows, 4 mici iyo 4 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Ilkuhu waxay ku dhex yaalaan ciridka sare iyo kan hoose ayagoo ku wareegsan daanka bidix ilaa midig. 

Ilkuhu waxay yihiin xubnaha ugu adag jidhka dadka. 

## Samaysanka iyo Koritaanka Ilkaha

Ilkaha dadku waxay ka mid yihiin waxyaabaha ugu cajabta badan ee jidhka bani-aadamka. Inta u badan ilmaha dadku ma lahan ilko markeey soo dhashaan - tiro yar ayaa ilko la soo dhasha - laakiin bilo ka dib, ilko yaryar ayaa u soo baxa ilmaha. 

5 Sanno ilaa 10 sanno markuu ilmuhu jiro ayaa ilkihii yaryaraa ka dhacaan oo ilko cusub oo awood badan kana waawayn kuwii hore u soo baxaan ilmaha. 
Ilkuhu waxay ka samaysmaan unugyo carjow ah kuwaas oo wakhti ka dib adkaada awoodna yeesha. 

## Qaabdhismeedka Ilkaha

Si la mid ah xayawaanka intiisa kale, ilkaha dadku waxay dhex qotomaan ciridka kuwaas oo ciridka kula jira in ka badan inta muuqata. 

Lakabka ugu sareeya ilkaha waa mid laf cad oo aad u adag, taasi oo suurtogelisay in si fudud ilkuhu wax u burburiyaan. 
Qolofka sare ee ilkaha waxaa ka hoosee carjow adag oo loo yaqaano Dentin taas oo ayada lafteedu aad u adag. 

Dentin waxaa ka hooseeya jiidh yar oo ciridka ka mid ah oo ay dhex socdaan xidido dhiiga kor iyo hoos u dhex wada ilkaha. 

## Xanuunada Ilkaha

= Ilakaha Xayawaanka =

* Gum Disease—Are You at Risk?
*  How You Can Protect Your Smile
* TEETH
Libaaxbadeed

**Libaaxbadeed** ama **[[Libaax Badeed]]** (  ) waa kaluun dheer, wayn oo bada ku dhex nool kaas oo cuna hilibka xayawaanka iyo kaluunka. 
Xayawaanku waxay ku yaallaan badda cas iyo badda Hindiya, waxay kalluumeysi ku leedahay bada Hindiya ee kuyaalka Siofa.

* Was It Designed? The Shark’s Skin (en)

= Noocyada Libaaxbadeedka =

Noocyada libaaxbadeedku way kala duwan yihiin, qaarkood aad ayay u waawayn yihiin, kuwo kalena waa yaryar yihiin. 

Libaaxbadeedka laga helo badaha Soomaaliya waxaa ka mid ah:

* **Dhagocad**
* **Canwar** ama **Canweer**
* **Baalaley** iyo
* **Jeerjeer**

= Qaab-dhismeedka Libaaxbadeedka =
Ilmo

**Ilmo**

**Ilmo** (ingiriis: infant) waa dhalashada noole ilaa uu ka gaadho qaangaadh. 
Ilmaha dadka wuxuu ku qaangaadhaa 15 sano marka diinta Islamka la raacayo, laakiin wadanada reer galbeedka ilmuhu wuxuu ku qaangaadhaa 18 sano. 

## Fiiri
*waayeeltooyo
* Cunug
Qaangaadh

**Qaangaadh** ama **hanaqaad** sidoo kale loo yaqaano **Qaangaar** (ingiriis: Adult) waa marka qofku gaadho bilowga dhamaystirka koritaanka xubnaha jidhka.
 
Ilmaha dadka wuxuu ku qaangaadhaa 15 sano marka diinta Islamka la raacayo, laakiin wadanada reer galbeedka ilmuhu wuxuu ku qaangaadhaa 18 sano. 

Marka labka dadku qaangaadho wuxuu yeeshaa muruqyo dhamaystiran, timo badan oo wejiga, kilkilooyinka iyo kaadi-haysta korkeeda ka soo baxa. Sidoo kale, ragu waxay yeeshaan biyaha manida oo dhamaystiran. 

Dhinaca kale, dhediga dadku markey qaangaadh noqoto waxay yeelataa naaso ka soo taagan laabta, timo kilkilooyinka iyo kaadiheysta korkeeda ah, iyo dhiiga caadada ama xaydka loo yaqaan ee dumarka ka yimaada. 
Qofta dumarka ahi markeey qaangaadh noqoto waxaa diyaar noqda ugxanta ilma-galaha. 

* Carruurtaada Sida Wax Loo Baro
Waran

**Waran**

**Waran** (ingiriis: Spear) waa ul dheer, dhuuban oo afka hore ku leh bir ama shey kale oo fiiqan. 

Waranku wuxuu leeyahay af dhuuban oo muda ama dalooliya meesha lagu tuuro.
Dhaban

**Dhaban** sidoo kale loo yaqaano **[[daan]]** (  ) waa xubno ka mid ah wejiga dadka kaas oo u dhexeeya dhegaha, indhaha hoostooda, sanka iyo afka ilaa laga gaadho meesha u hooseysa wejiga.
Sida caadig ah dadka waxay leeyihiin labo dhaban kuwaas oo kala ah dhabanka midig iyo kan bidix. 

Inta u badan xayawaanka naasleyda ah oo dadku ka mid yahay, dhabanadu waa hilib jilicsan kaasi oo kala bixi kara marka afka la kala qaado iyo marka cunto badan afka ku dhex jirto. 
Dhabanada gudahooda waxaa ku yaala dahaar yar oo khafiif ah kaas oo marka tijaabo DNA laga qaadayo laga helo. 

Dhabanada labka dadka waxaa dul saaran timo badan kuwaas oo loo yaqaano gadh. 

* Maahmaahyadii:

„Laakiin waxaan idinku leeyahay, Sharka ha hor istaagina, laakiin ku alla kii dhabanka midig kaa dharbaaxa, kan kalena u jeedi”

* CHEEK
Midig

**Midig**

**Midig** (ingiriis: Right) waa ka soo horjeedka bidix. 

Dadku waxay leeyihiin midig iyo bidix. Gacan midig iyo mid bidix.
Gadh

**Gadh**

**Gadh** sidoo kale loo yaqaano **Gar** (ingiriis: Beard) waa timo badan oo wejiga dadka kasoo baxa inta u dhexeeysa dhegaha, indhaha hoostooda, sanka iyo afka ilaa laga gaadho meesha u hooseysa wejiga ama dhuunta.

Gadhku wuxuu ku soo baxaa marka qofku qaangaadh noqdo, inkastoo dadka qaar ugu soo baxo markeey labaatan sano kor u dhaafaan.

Inkastoo gadhka ragu kala duwan yahay, laakiin inta u badan waa timo ka soo bilaabma dhegaha agtooda ilaa afka hoostiisa ayagoo daboolaya labada dhabanba. 

Dadka qaar waxay leeyihiin gadh wayn oo qariya dhamaan labada daan afka dushiisa iyo hoostiisa ilaa dhuunta laga gaadhayo. 
 
Raga qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo xoogaa timo ah oo afka hoostiisa ku yaala ayagoon dhabanada wax timo ah ku lahayn. 

Sidoo kale, niman badan ma laha wax gadh ah waxaana loo yaqaanaa gadhmalays.

* BACKBITING
Gadhmalays

**Gadhmalays** 

**Gadhmalays** sidoo kale loo yaqaano **Garmalays** (ingiriis: Beardless) waa nin gadh iyo shaarbo midna lahayn. 

Sida caadiga ah, labka dadku waxay leeyihiin Shaarbo iyo gadh ku wareegsan dhabanada weji]ga ilaa dhuunta dusheeda. 
 
Raga qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo xoogaa timo ah oo afka hoostiisa ku yaala ayagoon dhabanada wax timo ah ku lahayn. 

Sidoo kale, niman badan ma laha wax gadh iyo shaarbo toona waxaana loo yaqaanaa gadhmalays.
Huguri

**Hunguri**

**Hunguri** (ingiriis: Throat) waa tuunbada dhex marta qoorta ayadoo ka bilaabanta dhuunta dadka, xoolaha iyo xayawaanka.

Hunguriga waxaa loo kala qaybiyaa labo: hunguriga neefta iyo hunguriga cuntada.
Daylight saving time

**Daylight saving time**

**Daylight saving time** oo af-Soomaali noqonaysa **Badbaadinta Wakhtiga Iftiinka Maalinta** waa nidaam la isticmaalo xiliga gu'ga ah si wakhtiga maalinta u dheeraado ayadoo wakhtiga saacada laga reebayo hal saac. 

**Badbaadinta Wakhtiga Iftiinka Maalinta** waxaa laga isticmaalaa wadanada reer galbeedka ah.
Dhuun

**Dhuun** (  ) waa afka hore ee tuunbada huguriga ee dhex marta qoorta dadka, xoolaha iyo xayawaanka.

Dhuuntu waa meesha ay ku kala qaybsamaan hunguriga neefta iyo hunguriga cuntada. Sidoo kale, dhuuntu waa waa meesha hergabka, dureyga iyo dhuun-xanuunku ku dhacaan.
Qaybta 7 ee curiye

G 6aad  G 8aad

thumb|Curiyaha Teknetiyaam.

**Guruubka 7aad** waa qeybta 7aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Manganiis (Mn), Teknetiyaam (Tc), Reheniyaam (Re) iyo Bohriyaam (Bh). 
Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals.
Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah.
Qaybta 3 ee curiye

G 2aad  G 4aad

**Guruubka 3aad** waa qeybta 3aad ee safafka Diwaanka Curiye.  Ahmed Dhidha wuxuu Ku dhashay degmada kaaraan
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Iskaandhiyaam (Sc) iyo Itriyaam (Y) waa lagu daraa guruubkan, laakiin inta xubinta koowaad ahi waa Lanthanum (La), Aktiiniyaam (Ac), Luteetiyaam (Lu), iyo Lawreensiyaam (Lr). 

Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Curiyayaasha ku jira guruubkan 3aad dhamaantood waa Transitional Metals.
Heerka 5 ee curiye

**Heerka 5aad ee Diwaanka Curiye** waa laynka 5aad ee jadwalka Diwaanka Curiye. 

Safkan 5aad waxaa ku jira 18 curiye taas oo ku bilaabanta Rubiidhiyaam (Rd) kuna dhamaata Siinoon (Xe).
Qaybta 12 ee curiye

G 11aad  G 13aad

**Guruubka 12aad** waa guruub curiye kimiko ee qeybta 12aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Sinki (Zn), Kaadmiyaam (Cd), Meerkuri (Au) iyo Kobernishiyaam (Cn). 
Qeybtan waa guruubka ugu dambeeya biraha Transitional Metals ee guruubka d-block.

Sadexda curiye ee si dabiici loo helo guruubkan waa Sinki, Kaadniyaam iyo Meerkuri, kuwaas oo loo isticmaalo jaandiga laga sameeyo xadhkaha korontada, alaabaha elektarooniga sida taleefanka, fiidhiyowga, mobilelada iwm. 

Biraha ku jira guruubkan waxay ka mid yihiin macdan aad u muhiim ah.
Heerka 4 ee curiye

**Heerka 4aad ee Diwaanka Curiye** waa laynka 4aad ee jadwalka Diwaanka Curiye. 

Safkan 4aad waxaa ku jira 18 curiye taas oo ku bilaabanta Botashiyaam (K) kuna dhamaata Kiribtoon (Kr).
Halogen

**Halogen** 

**Halogen** sidoo kale loo yaqaano **[[Guruubka 17]]aad** waa guuto curiyeyaal hawo, dareere iyo adke ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka heerkulku caadiga yahay, curiyeyaasha hawoda ah waa midab casaan ah, kuwa dareeraha ahi waa cagaar, halka kuwa adkaha ahi leeyihiim midab madoow ah. 

Guruubkan Halogenska waa shan curiye ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Foloriin (F), Koloriin (Cl), [Boromiin]] (Br), Aaydhiin (I), iyo Astatiin (At). 

Neefaha Halogenska waa guutada kali ah ee dhamaan 118da Curiye laga helo sadexda marxaladood ee walaxda - adke, dareere iyo hawo. 
Dhinaca kale, dhamaan xubnaha halogenska waxay noqdaan asiidh (acid) markey la falgalaan Haydarojiinta, waxaana laga soo dhex saaraa macdanta cusbada. Dhamaantood waa sun.
Qaybta Nitrogen

G 14aad  G 16aad

**Guruubka 15aad** ama **[[Biniktojiin]]** (Pnictogen) sidoo kale loo yaqaano **Guruubka Nitrojiinta** waa guruub curiye kimiko ee qeybta 15aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Nitrojiin (N), Fosforos (F), Aarsenik (As), Antimony (Sb), Bismuth (Bi) iyo Ununbentiyaam (Uup).
Soomaaliyeed

**Soomaaliyeed** waa shey, qof ama wax dalka iyo dadka Soomaaliya ama qoomiyada Soomaalida ee geeska Afrika iska leeyihiin. Ama waa magaca guud ee u dhaxeeyo Qowmiyada Soomaalida.
3

Sannadka **3** (MIV) wuxuu ahaa sanad boodbood ah oo ka bilaabmaya Sabtida kalandarka Luuliyaan.

## Dhacdooyinka

## Dhalashada

## Dhimashada
Heerka 3 ee curiye

**Heerka 3aad ee Diwaanka Curiye** waa laynka 3aad ee jadwalka Diwaanka Curiye. 

Safkan 3aad waxaa ku jira 8 curiye taas oo ku bilaabanta Sodhiyaam (Na) kuna dhamaata Aargon (Ar).
Manganiis

**Manganiis**

**Manganiis** (ingiriis: Manganese) astaanta (Mn) waa curiye kimiko oo leh lambar atom labaatan iyo shan ah. 
Curiyaha Manganiis waa bir ka tirsan biraha dhexe ee loo yaqaano *Transitional Metals*ka. Birtan waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo kaligeed ah, midabkeeduna yahay madoow. 

Birta Manganiis waa mid muhiim u ah warshadaha jaandiga, ayadoo marka lagu daro biro kale soo saarta **Jaandiga aan Daxaloobin** ama (stainless steel). 

Curiyaha Manganiis markay la falgalsho birta fosforos waxaa soo baxa isku dhis loo yaqaano manganesefosfayt kaas oo lagag hor tago daxaleeysiga biraha kale. 
Sidoo kale, markay Manganiistu la falgasho Ogsajiinta waxaa loo isticmaalaa midabeeye ahaan.
Niyoon

**Niyoon** (ingiriis: Neon) astaanta (Ne) waa curiye kimiko oo leh lambar atom toban ah. 
Curiyaha Niyoon waa neef ka tirsan guruubka 18aad ee neefaha loo yaqaano Neefaha Gobta (Noble Gases). 

Neefta Niyoon waa mid bilaa midab ah, bilaa ur ah marka heerkulku caadiga yahay, isla markaana leh labinlaab cufka hawada caadiga ah. 
Curiyahan Niyoon waxaa la helay sanadkii 1898 ayaa waxay tahay neefta afaraad ee ayadoo qalalan ku dhex jirta hawada, waxa ka horeeya Nitrojiinta, Ogsajiinta, Aargonta iyo isku dhiska Kaarboob-labo-ogsaydh oo kali ah. 

Iskudhisyo ay Niyoontu ka mid tahay waxaa lagu isticmaala laydhka iyo laambadaha. 

Niyoon wuxuu dareereyaa -246.048 °C (-411 °F) wuxuuna ku qaboojiyaa heerkul kaliya 21/2° hoose.

## Tixraac
Roodhiyaam

**Roodhiyaam**

**Roodhiyaam** (ingiriis: Rhodium) astaanta (Rh) waa curiye kimiko oo leh lambar atom afartan-iyo-shan ah. 
Curiyaha Roodhiyaam waa bir, adag, nuuraysa oo leh midabka naxaasta oo dhalaalaysa ama iftiimaysa. 

Roodhiyaamta waxaa la helaa ayadoo ah hal nooc oo isotope ah, kaas oo ah 103Rh. Markay birta dabiiciga ee xorta ah tahay, waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo bir adke ah oo u qaab dhow jaandiga. 
Sidoo kale, waxaa la helaa ayadoo isku dhisyada *Rhodplumsite* iyo *Bowieite* ah. 

Curiyahan wuxuu ka tirsan yahay birta loo yaqaano *Transitional Metals*ka. 
Waxayna ka mid tahay biraha ugu qaalisan macdanta laga helo dhulka. 

Roodhiyaamta oo uu helay sanadkii 1803 saynisyahan William
Hyde Wollaston, ayaa waxay adkeysi fiican u leedahay daxalaysiga, waxayna ka mid tahay Biraha Balaatiiniyaamka loo yaqaano. 

Marka lagu daro curiyeyaal kale, 80% Roodhiyaamka waxaa loo isticmaalaa biraha laga sameeyo gaadiidka. 
roodiyam waxa kamid tahay lixda birood ee loo yaqaano PMG taasoo macmaheedu yahay platinum metal group,
Kobalti

**Kobalti**

**Kobalti** (ingiriis: Cobalt) astaanta (Co) waa curiye kimiko oo leh lambar atom labaatan-iyo-todoba ah. 
Curiyaha Kobalti waa bir, adag, oo laga helo Qolofka dhulka ayadoo ku ladhan macdano kale. 

Kobalti markay kaliga tahay waa bir adag, cuf wayn leh, midabka naxaasta oo casuus ku jiro leh. 

Macdanta Kobalti ku dhex jirto tan iyo wakhtiyadii hore ayaa loo isticmaali jirey isku qurxin iyo in lagu dahaadho walxaha kale.
Iskaandhiyaam

**Iskaandhiyaam**

**Iskaandhiyaam** (ingiriis: Scandium) astaanta (Sc) waa curiye kimiko oo leh lambar atom labaatan-iyo-kow ah. 

Curiyaha Iskaandhiyaam waa bir, adag, oo laga helo Qolofka dhulka ayadoo ku ladhan macdano kale. Iskaandhiyaam waxay ka mid tahay biraha *Transitional Metals*.
Siinoon

**Siinoon**

**Siinoon** (ingiriis: Xenon) astaanta (Xe) waa curiye kimiko oo leh tiro atom kontan-iyo-afar ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 18 ee Diwaanka Curiye iyo neefta loo yaqaano **Noble Gases**. 

Curiyaha Siinoon waa neefta bilaa ur, bilaa dhadhan iyo bilaa midab ah taas oo aad ugu liidata falgalka isku dhisyada. 

Siinoonta dabiiciga ah waxay la helaa ayadoo kala ah sideed isotope, kuwaas oo qaar ka mid ahi, sida isotopeka 40Xe, yihiin radioactive khatar badan. 
Isotopeka Siinoon-135 waxaa laga sameeyaa qarax-dhexaadka Nukliyeerka (nuclear fussion). 

Isticmaalada kale ee iskudhisyada Siinoonta laga sameeyo waxaa ka mid ah tooshashka, laambadaha iyo guud ahaan waxyaabaha iftiima.
Booron

**Booron**

**Booron** (ingiriis: Boron) astaanta (B) waa curiye kimiko oo leh lambar atom shan. 
Curiyaha Booron inta u badan waxaa laga hela oogada dhulka asagoo ah isku dhisyo badan, laakiin markuu kaligii yahay waa *'Bir La Mood* aad u khafiif ah isla markaana leh midab cowlaan ah. 

Macdanta Boron ee carada laga dhex helo waxaa u badan iskudhisyada *Borax* iyo *Kernite* kuwaas oo inta badan leh midab madoow ah. 

Iskudhisyada Boron iyo macadanta silika waxaa laga sameeyaa dhalooyinka, muraayadaha iyo quruuradaha.
Liithiyaam

**Liithiyaam**

**Liithiyaam** (ingiriis: Lithium) astaanta (Li) waa curiye kimiko oo leh lambar atom sadex ah. 
Curiyaha Liithiyaam waa bir jilicsan, khafiif ah markey kaliga tahay, leh midabka naxaasta oo cad, waxayna ka tirsan tahay guruubka 1aad ee **[[Birta Alkali]]** (Alkali Metal) ee jadwalka Diwaanka Curiye. 

Dhinaca kale, Liithiyaam waa birta ugu fudud xaga miisaanka iyo cufka dhamaan biraha oo dhan. Si la mid ah biraha kale ee guruubka Birta Alkali, Liithiyaam waa curiye aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha curiyeyaasha kale. Sidoo kale liithiyaam waa mid si dhaqso badan u ololi karta. 

Sababtoo ah waa mid aad u falgal badan, birta liithiyaam lama helo ayadoo kali ah, laakiin inta u badan waxaa laga hela oogada dhulka ayadoo ah isku dhisyo badan.
Aargon

**Aargon**

**Aargon** (ingiriis: Argon) astaanta (Ar) waa curiye kimiko oo leh tiro atom toban-iyo-sideed ah. Waxay ka tirsan tahay guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye iyo neefta loo yaqaano Neefta Gobta (Noble Gas). 

Curiyaha Aargon waa neefta sadexaad ee ugu badan hawada cirka sare ee dhulka. 

Isku dhisyada neefaha Aargon ku jirto waxaa loo isticmaalaa laxaamada iyo waxyaabaha la dhalaalinayo ee warshadha waawayn. 

* “Architectural Units of the Universe”
Kiribtoon

**Kiribtoon** (; ) astaanta (Kr) waa curiye kimiko oo leh tiro atom sodan-iyo-lix ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye iyo neefta loo yaqaano Neefta Gobta (Noble Gas). 

Curiyaha Kiribtoon waa neefta bilaa ur, bilaa dhadhan iyo bilaa midab ah taas oo ka mid ah hawada cirka sare ee dhulka. 

Isku dhisyada neefaha Aargon ku jirto waxaa loo isticmaalaa laambadad dhaadheer, iftiinka kamaradaha wax lagu sawiro iyo siyaabo kale oo badan.
Beriiliyaam

**Beriiliyaam**

**Beriiliyaam** (ingiriis: Beryllium) astaanta (Be) waa curiye kimiko oo leh tiro atom afar ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye iyo birta loo yaqaano **[[Birta Alkalineta Dhulka]]**. 

Beriiliyaam miisaankeeda iyo adeygeedu wuu sii kordhaa marka ay la falgalsho curiyeyaasha Aayron, Naxaasta, Kobaltiga, Nikelka iyo Alumiiniyaamta ayadoo soo saarta isku dhisyo beriiliyaam awood badan. 

Sababtoo ah miisaankeeda iyo tirada atomkeeda oo hooseeya, Beriiliyaamta waxaa loo isticmaalaa Raajada lagu sawiro feedhaha iyo lafaha jidhka dadka.
Istoroontiyaam

**Istoroontiyaam**

**Istoroontiyaam** (ingiriis: Strontium) astaanta (Sr) waa curiye kimiko oo leh tiro atom sodon-iyo-sideed ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye iyo birta loo yaqaano **[[Birta Alkalineta Dhulka]]**. 

Curiyaha Istoroontiyaam waa bir miisaan fudud leh, dhalaalaysa, midabka naxaasta oo huruud ah leh, isla markaan aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha curiyayaasha ay la kulanto. 

Si la mid ah xubnaha ay la guruubka tahay, inta badan lama helo atomyo Istarooniyaam oo xor ah, mar kasta iskudhis ayay ka mid tahay. 
Isotopeyada qaar, sida 90Sr waa radioactive khatar badan kaas oo laga helo carada dhexdeeda.
Baariyaam

**Baariyaam**

**Baariyaam** (ingiriis: Barium) astaanta (Ba) waa curiye kimiko oo leh tiro atom konton-iyo-lix ah. Waa curiyaha shanaad (5) ee guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye iyo birta loo yaqaano **Birta Alkalineta Dhulka**. 

Curiyaha Baariyaam waa bir miisaan fudud leh, dhalaalaysa, midabka naxaasta oo madoow ah leh, isla markaan aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha curiyayaasha ay la kulanto. 

Si la mid ah xubnaha ay la guruubka tahay, lamaba helo atomyo Baariyaam xor ah, mar kasta iskudhis ayay ka mid tahay. 
Macdanta ugu badan ee Baariyaamta laga helo dhulka waa isku dhisyada *Barite* oo ka samaysan Baariyaam Salfayt (BaSO4) iyo *Whiterite* oo ah iskudhi Baarium-Kaarbonayt (BaCo3), kuwaas oo labaduba aan ku dhex milmin biyaha. 

* “Architectural Units of the Universe”
Yuuriya

yuuriya m.dh (kiim.) Adke cad oo wiriqaysan 
oo ku milma biyaha CO(NH2), yuuriya waa 
maxsuulka naytaroojiineed ee ugu dambeeya 
qashinsaarka naasleyda
Turunbo

**Turunbo** waa ul ka samaysan alwaax ama qori oo la afuufo si ay shanqadh cod muusiko u samayso.

* The Sounds of Music in Ancient Israel
Boromiin

**Boromiin**

**Boromiin** (ingiriis: Bromine) astaanta (Br) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-shan (35).
Curiyaha Boromiin waa neef ka tirsan neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye. 

Sida caadiga ah, curiyaha Boromiin lama helo ayadoo kali ah ee inta badan isku dhisyo cusbo ah ayay ka tirsan tahay. Waxa ka mid ah falgalada ay la sameyso Aaydhiinta iyo Koloriinta kuwaas oo ah milixda caadiga ah ee cuntada lagu darsado. 

Dhinaca kale, Boromiintu waa curiye si dhakhso badan u milanta, taas darteed in badan oo boromiin ah waxa laga helaa biyaha badaha. 

Iskudhisyada curiyahan oo loo yaqaano *Boromaaydh* waxaa laga sameeyaa sunta xasharaadka, iskudhisyada miithayn iyo sheeyo kale oo badan.
Foloriin

**Foloriin**

**Foloriin** (ingiriis: Fluorine) astaanta (F) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sagaal (9).
Curiyaha Foloriin waa neef ka tirsan neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye. 

Heerkulka caadiga ah, curiyaha foloriin waa neef huruud ah taas oo u dhisan malakuyuul labo-atom ah F2. Sidoo kale, foloriintu waa curiyaha ugu miisaanka fudud dhamaan curiyayaasha halogenska; isla markaana waa tan 24aad ee ugu badan Koonka iyo tan 13aad ee ugu badan sameyska qolofka dhulka. 

Foloriinta waxaa la helay sanadkii 1529, maantana isku dhisyada ay ku jirto waxa lagu iibiyaa lacag ka badan US$15 bilyan sanadkii.
Astatiin

**Astatiin** (ingiriis: Astatine) astaanta (At) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu (85) tahay sideetan-iyo-shan.

Curiyaha Astatiin waa bir la mood mararka qaar lagu daro neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye. 

Astatiinta waxa laga helaa oogada dhulka ayadoo radioactive isotopeskeedu yahay mid cimri gaaban. Jaada kali ah ee leh isotope dagan waa astatine210 taas oo cimrigeedu yahay 8.50 saacadood. 

Isotopeka astatine211 ayaa dadku u isticmaalaan ganacsi ahaan. 

* “Architectural Units of the Universe”
Jermaaniyaam

**Jermaaniyaam**

**Jermaaniyaam** (ingiriis: Germanium) astaanta (Ge) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-labo (32).
Curiyaha Jermaaniyaam waa bir la mood ka tirsan curiyayaasha guruubka 14aad ee Diwaanka Curiye. 

Jermaaniyaam waa adke, midab cagaar cad leh taas oo lagu tiriyo Guruubka Kaarboonka, isla markaana leh falgal kimiko oo la mid ah curiyeyaasha Tin iyo Silikoon ooy jaar yihiin shaxda Diwaanka Curiye. 

Atomyada Jermaaniyaamta saafiga ah waa gudbiyo kulka iyo korontada, waxayna si fudud ula falgashaa Ogsajiinta. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay saynisyahan Jarmal ah Clemens Winkler sanadkii 1886 kaas oo ugu magac daray wadankiisa.
Aarsenik

**Aarsenik**

**Aarsenik** (ingiriis: Arsenic) astaanta (As) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-sadex (33).
Curiyaha Aarsenik waa Bir la Mood ka tirsan curiyayaasha Guruubka 15aad, (Pnictogens), ee Diwaanka Curiye. 

Aarsenik waa adke, midab cagaar madoow leh taas oo inta badan la helo ayadoo iskudhisyo ka mid ah, inta badan Salfarta.
 
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay saynisyahan Albertus Magnus sanadkii 1250. 

Isku dhisyad Aarsenik iyo Naxaasta waxaa laga sameeyaa jaandiga ku dhex jira beeytariga baabuurta iyo sheeyo kale oo kul iyo koronto gudbiyeyaal ah. 
Neefta Aarsenik waa mid sun ah oo noolaha neefsada waxyeelayn karta. 

* A Matter of Conscience
Neefta Gobta

**Neefta Gobta (Noble Gas)** 

**Neefaha Gobta** (ingiriis: **Noble Gas**) waa guuto curiyeyaal neef ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka xaalada caadiga ah dhamaantood waa hawo bilaa ur, bilaa midab ah kuwaas oo leh falgal hooseeya. 

Neefaha gobta ah waa lixda curiye ee guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Hiliyaam (He), Niyoon (Ne), Aargon (Ar), Kiribtoon (Kr), Siinoon (Xe) iyo curiyaha radioactiveka ah Raadhoon (Rn). 

Hab-dhaqanka neefaha gobta ah waxaa lagu ogaan karaa dersida qaabdhismeedka atomkooda, qolofkooda sare iyo isku dhisyada ay sameeyaan. 
Barta dhalaalida iyo kululeynta neefahan waa mid isku dhow taas oo ka hooseysa 10 °C (18&nbsp;°F); taas micnaheedu waa farqi yar oo heerkul ah ayay dareere ku noqon karaan. 

Niyoon, Aargoon, Siinoon, iyo Kiribtoon waxaa laga soo dhex saaraa hawada cirka, halka hiliyaamta laga dhex helo neefaha dabiiciga ee shidaalka laga soo saaro.
Guruubka 17

G 16aad  G 18aad

**Guruubka 17aad** waa **[[Halogen]]ka** oo ah guuto curiyeyaal hawo, dareere iyo adke ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka heerkulku caadiga yahay, curiyeyaasha hawoda ah waa midab casaan ah, kuwa dareeraha ahi waa cagaar, halka kuwa adkaha ahi leeyihiim midab madoow ah. 

Halogensku waa shan curiye ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Foloriin (F), Koloriin (Cl), [Boromiin]] (Br), Aaydhiin (I), iyo Astatiin (At). 

Neefaha Halogenska waa guutada kali ah ee dhamaan 118da Curiye laga helo sadexda marxaladood ee walaxda - adke, dareere iyo hawo. 
Dhinaca kale, dhamaan xubnaha halogenska waxay noqdaan asiidh (acid) markey la falgalaan Haydarojiinta, waxaana laga soo dhex saaraa macdanta cusbada. Dhamaantood waa sun.
Gaaliyaam

**Gaaliyaam**

**Gaaliyaam** (ingiriis: Gallium) astaanta (Ga) waa curiye kimiko oo leh tiro atom sodon-iyo-kow ah. 
Curiyahan oo ka mid ah guruubka 13aad waa bir daciif ah taas oo bir jilicsan, miisaan fudud, midabka naxaasta oo madoow xiga leh isla markaana ah adke kala jabi kara marka heerkulku hooseeyo. 

Birta curiyahan Gaaliyaam oo laga helo qolofka dhulka ayaa mar kasta ka mid ah macdan ka sameeysan isku dhisyo kala duwan, sida iskudhiska gaaliyaam(III) oo ah macdan curiyaha Sinki ku jiro, iyo bauxite oo ku jirto curiyayaal badan. 

Haddii gacanta lagu hayo wakhti fiican, curiyaha Gaaliyaam way dhalaali sababtoo ah barta dhalaalka curiyahan waa 29.76&nbsp;°C (85.57&nbsp;°F) oo kali ah. 
Tani waxaaba ka sii dhalaalid og iskudhisyada gaaliyaam ka midka tahay, sida jaandiga *galinstan* (68.5%
gaaliyaam, 21.5% indiyaam, iyo 10% tin) taas oo leh bar-dhalaalid aad u hooseysa oo ah −19&nbsp;°C (−2&nbsp;°F). Bar-dhalaalidani waa mid ka hooseysa barta biyuhu ku noqdaan adkaha ee 0&nbsp;°C. 

Iskudhisyada Gaaliyaamta waxaa loo isticmaalaa sheeyada Elektarooniga, sida mikrowayfka, infararedhka, iyo furayaasha korontada.

Kiimikooyinka sunta ah, sida cadmium sulfide iyo gallium arsenide, ayaa loo adeegsadaa soosaarka unugyada.

## Tixraac
Guruubka 1

**Guruubka 1aad** > G 2aad
 

**Guruubka 1aad** waa **[[Birta Alkali]]** oo ah guuto curiyeyaal bir ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Guruubka Birta Alkali waa lix curiye ee guruubka 1aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Liithiyaam (Li), Sodhiyaam (Na), Botashiyaam (K), Rubiidhiyaam (Rb), Kaasiyaam (Cs) iyo Faransiyaam (Fr). 

Curiyayaasha safkan guruubka 1aad waxaa loo yaqaanaa s-block sababtoo ah dhamaantood waxay leeyihiin elektaroono qolof-sare u wareega *s* (s-orbital). 

Sidoo kale, curiyeyaasha Birta Alkali waxay leeyihiin dhaqan isku dhow: dhamaantood waa bir iftiimaysa, jilicsan, isla markaana aad u firfircoon oo leh falgal degdeg ah. Dhamaantood waxa lagu kala jari karaa [midi]da jileec darteed, si dhakhso badan ayayna u [daxaleeystaan sababtoo ah waxay la falgalaan Ogsajiin. 

Firfircoonida falgalkooda darteed, ayaa waxa lagu dhex keeydiyaa saliida si looga ilaaliyo hawada, waxaana sida dabiiciga ah la helaa ayagoo isku dhisyo kala duwan ah sida cusbada. 
Sidoo kale, curiyeyaasha birta alkali waa milme si fudud ugu dhex milma biyaha.
Milme

**Milme**

**Milme** (ingiriis: Solute) waa sheyga sameeya millan marka lage dhex daro Mille. Tusaale ahaan, marka sonkor (milme) lagu dhex daro biyo (mille) waxaa soo baxa biyo macaan (millan).
S-block

**S-Block**

S-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeyaasha ku jira 2da guruub ee ugu horeeya guruubyada jadwalka Diwaanka Curiye. Kuwaas oo ka bilaabmaya guruubka 1aad iyo guruubka 2aad ee loo kala yaqaano Birta Alkali iyo Birta Alkalineta Dhulka.

S-block curiyeyaasha ku jira waa kuwo intooda badan firfircoon oo leh astaamo iyo calaamado ka duwan dhamaan guruubyada kale ee Diwaanka Curiye.

In kastoo ay ku jiraan khaanado kale, Haydarojiin iyo Hiliyaam waxaa lagu tiriyaa guruubkan s-block.

Dhaqanka iyo astaamaha s-block waxay la xidhiidhaa tirada atomic ee curiyuhu leeyahay, midaas oo sii korodha marka la sii dhexgalo diwaanka curiye.
Labada guruub ee s-block waxay leeyihiin tirooyinka atomik ee hoos ku xusan:

: Group 1:
:: Haydarojiin (Z=1), Liithiyaam (Z=3), Sodhiyaam (Z=11), Botashiyaam (Z=19), Rubiidhiyaam (Z=37), Kaasiyaam (Z=55), Faransiyaam (Z=87).
: Group 2:
::Beriiliyaam (Z=4), Magniisiyaam (Z=12), Kaalshiyaam (Z=20), Istoroontiyaam (Z=38), Baariyaam (Z=56), Raadhiyaam (Z=88).

= Xigasho =

*Did the Elements Come About by Chance?
Daxal

**Daxal**

**Daxal** (ingiriis: Rust) waa isbedel midabka iyo muuqaalka biraha ku yimaada taas ooy keento falgalka birta iyo hawada gaar ahaan ogsajiinta ka dhex dhaca. 

Inta u badan biruhu waxay daxaleystaan marka qoyaan biyo iyo hawadu isku helaan.
Mille

**Mille**

**Mille** (ingiriis: solvent) waa sheyga lagu dhex daro milmaha si loo helo Millan. 
Tusaale ahaan, marka sonkor (milme) lagu dhex daro biyo (mille) waxaa soo baxa biyo macaan (millan).
Faransiyaam

**Faransiyaam**

**Faransiyaam** (ingiriis: Francium) astaanta (Fr) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-todoba. 

Curiyaha Faransiyaam waa bir ka tirsan curiyayaasha guruubka 1aad, (Birta Alkali), ee Diwaanka Curiye. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay saynisyahan Faransiis ah Marguerite Perey sanadkii 1939kii, kaas oo ugu magac daray wadankiisa. 

Faransiyaam waa bir ka tirsan birta alkali taas oo leh midab cowlaan-, jilicsan, miisaankeeduna yahay 223. 

Si la mid ah curiyayaasha ay la guruubka tahay, Faransiyaam waa mid aad u firfircoon oo si degdeg ah ula falgalsha hawada, biyaha iyo dhamaan curiyayaasha ay la kulanto. 

Curiyaha faransiyaam sida dabiiciga ah waxa la helaa asagoo radioactive khatar badan ah, midaas oo wakhtigii hore loo yaqaaney **actinium**. 

Faransiyaam waa curiye aad ugu yar oogada dhulka, waxaana lagu qiyaasaa inta u dhaxaysa 20 g ilaa 30 g in laga heli karo carada intii mudo ahba.
Guruubka 2

G 1aad  G 3aad

**Guruubka 2aad** waa **[[Birta Alkalineta Dhulka]]** (Alkaline Earth Metal) oo ah guuto curiyeyaal bir ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Guruubka Birta Alkalineta dhulka waa lix curiye ee guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Beriiliyaam (Be), Magniisiyaam (Mg), Kaalshiyaam (Ca), Istoroontiyaam (Sr), Baariyaam (Br) iyo Raadhiyaam (Ra). 

Curiyayaasha safkan guruubka 2aad waxay soo galaan s-block sababtoo ah dhamaantood waxay leeyihiin elektaroono qolof-sare u wareega *s* (s-orbital). 

Marka heerkulku caadiga yahay, Birta Alkalineta Dhulku waa adke, dhamaantoon leh midabka naxaasta oo iftiimaya, isla markaana leh falgal firfircoon.
Guruubka 4

G 3aad  G 5aad

**Guruubka 4aad** waa qeybta 4aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Titaaniyaam (Ti), Sirkooniyaam (Zr), Haafniyaam (Hf) iyo Rutherfordium (Rf). 

Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Guruubkan curiyayaasha ku jira waxay ka tirsan yihiin Transitional Metalska.
Guruubka 5

G 4aad  G 6aad

**Guruubka 5aad** waa qeybta 5aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Fanadhiyaam (V), Dubniyaam (Db), Niyobiyaam (Nb) iyo Tantalum (Ta). 

Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Dhamaan curiyeyaasga guruubkan waxay ka mid yihiin Transitional Metalska.
D-block

**D-Block**

D-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeyaasha ku jira 9ka guruub ee ka bilaabma guruubka 3aad ilaa guruubka 12aad. 
Curiyeyaasha d-block waxaa sidoo kale loo yaqaanaa Transitional Metal. 

D-block curiyayaasha ku jira waxay leeyihiin tiro atomik ka bilaabanta s2d1 (Guruub 3) ilaa s2d10 (Guruub 12). Tusaale ahaan, Cr waa s1d5 (ma ahan s2d4); sidoo kale, birta Guruubka 11waxay noqonayaan s1d10 (ma ahan s2d9), taasi oo dhamaystireysa qolofka-d (d-subshell) ee Guruubka 11aad.

= Xigasho =
Koroomiyaam

**Koroomiyaam**

**Koroomiyaam** (ingiriis: Chromium) astaanta (Cr) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay labaatan-iyo-afar (24). 
Curiyaha Koroomiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 

Curiyahan waa adke la kala jabin karo oo leh midab cagaar iftiimaya taas oo leh bar dhalaalin aad u sareeysa.
Kaasiyaam

**Kaasiyaam**

Haku khaldin curiyaha Kaalshiyaam. 

**Kaasiyaam** (ingiriis: Caesium) astaanta (Cs) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay kontan-iyo-shan(55).
Curiyaha Aarsenik waa bir ka tirsan curiyayaasha guruubka 1aad, ([Birta Alkali]), ee [Diwaanka Curiye. 

Kaasiyaam waa bir, midabka dahabka oo iftiimaya leh, ka tirsan birta alkali, isla markaana dareere noqota marka heerkulku gaadho 28 °C (82&nbsp;°F) .
Si la mid ah Sodhiyaamta iyo Botashiyaamta, curiyaha Kaalsiyaam waa mid aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha hawada, biyaha iyo curiyeyaasha kale. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay labo saynisyahan ee kala ah Robert Bunsen iyo Gustav Kirchhoff sanadkii 1860.
Rubiidhiyaam

**Rubiidhiyaam** (ingiriis: Rubidium) astaanta (Rd) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-todoba (37).
Curiyaha Rubiidhiyaam waa bir ka tirsan curiyayaasha guruubka 1aad, (Birta Alkali), ee Diwaanka Curiye. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay labo saynisyahan ee kala ah Robert Bunsen iyo Gustav Kirchhoff sanadkii 1861. 

Rubiidhiyaam waa bir ka tirsan birta alkali taas oo leh midab cowlaan-cad, jilicsan, miisaankeeduna yahay 85.4678. 
Si la mid ah curiyayaasha ay la guruubka tahay, Rubiidhiyaam waa mid aad u firfircoon oo si degdeg ah ula falgalsha hawada, biyaha iyo dhamaan curiyayaasha ay la kulanto. 

Curiyaha Robiidhiyaam sida dabiiciga ah waxa la helaa asagoo ah labo isotope: 85Rb mid leh isotope degan, iyo 87Rb oo ah radioactive. 

Maadaama Robiidhiyaamtu si fudud u uumi baxdo, waxaa loo isticmaalaa waxyaabo badan ooy ka mid tahay *laser*ka.
Fanadhiyaam

**Fanadhiyaam**

**Fanadhiyaam** (ingiriis: Vanadium) astaanta (V) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay labaatan-iyo-sadex (23). 
Curiyaha Fanadhiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 5aad ee Diwaanka Curiye.
Siiborgiyaam

**Siiborgiyaam**

**Siiborgiyaam** (ingiriis: Seaborgium) astaanta (Sg) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boql-iyo-lix (106). 
Curiyaha Siiborgiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan d-block. 

Curiyahan Siiborgiyaam oo leh hal isotope oo daga 271Sg ayaa wakhtiga noloshiisu tahay 3.8 daqiiqo oo kali ah. Sidoo kale, wakhtiyo dhoweyd waxaa la helay isotope Siiborgiyaam aan dhamaystir 269Sg kaas oo xoogaa yar ka cimri dheer, 4.2 daqiiqo.
Raadhiyaam

**Raadhiyaam** (ingiriis: Radium) astaanta (Ra) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-sideed (88).
Curiyaha Raadhiyaam waa bir ka tirsan Birta Alkalineta Dhulka ee guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye. 

Raadhiyaamta saafiga ah waxay leedahay midab cad, laakiin waxay inta badan la falgalshaa Ogsajiin taas oo u yeesha midab madoow ah. 
Dhamaan isotopeyada Raadhiyaam waa radioactive leh cimri dhan 1610 sano. Isotopeka kali ah ee leh elektaroono dagan waa raadhiyaam-226. 

Curiyaha Raadhiyaam waxaa helay labo saynisyahan Marie Curie iyo Pierre Curie sanadkii 1898.
Molybdenum

**Molybdenum**

**Molybdenum** (ingiriis: Molybdenum) astaanta (Mo) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-labo (42). 
Curiyaha Molybdenum waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan d-block. 

Curiyahan Molybdenum waxaa dadku aqoon u lahaayeen tan iyo qarniyo badan, laakiin sanadkii 1781kii ayaa curiye ahaan loo aqoonsaday. 

Molybdenumta lama helo ayadoo kaligeed ah, laakiin waxaa la arkaa ayadoo ah macdano ku ladhan Ogsajiin. 
Molybdenumta marka laga sifeeyo isku dhisyada ay ku jirto, waxaa soo baxa bir adag, leh midab cagaar-madoow xiga, waana curiyaha 6aad ee leh bar dhalaalinta ugu sareeysa.
Tungsten

**Tungsten**

**Tungsten** (ingiriis: Tungsten) astaanta (W) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-afar (74). 
Curiyaha Tungsten waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan d-block. 

Magaca curiyahan Tungsten wuu ka yimid ereyga tung sten ee luuqada Iswidhishka taas oo macnaheedu yahay *dhagax culus*. 

Tungsten lama helo ayadoo kali ah ee mar walba waxay ka mid tahay isku dhisyo kala duwan, waxaanay leedahay midab cagaar-madoow ah iyo bar dhalaalin (melting point) aad u sareeya.
Itriyaam

**Itriyaam**

**Itriyaam** (ingiriis: Yttrium) astaanta (Y) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-sagaal (39).
Curiyaha Itriyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 3aad ee Diwaanka Curiye. 

Itriyaamta saafiga ah waxay leedahay midab cagaar-madoow xiga oo iftiimaya.
Curiyaha Itriyaamta lama helo ayadoo kali ah, inta badan isku dhisyo macdan oo kala duwan ayay ku jirtaa, halka isotope ee dagan waa 89Y. 

Curiyahan Itriyaam waxaa laga helay tuulad Yttrerby ee dalka Iswidhan sanadkii 1787, waxaa helay saynisyahan Carl Axel Arrhenius kaas oo ugu magac daray tuuladii uu ka helay. 

Isticmaalka ugu caansan ee curiyaha Itriyaam waa isku dhiska *Phosphors* oo laga sameeyo dhalooyinka muuqaalka ee vidoe-ga.
Sirkooniyaam

**Sirkooniyaam**

**Sirkooniyaam** (ingiriis: Zirconium) astaanta (Zr) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan (40).
Curiyaha Sirkooniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye. 

Magaca Sirkooniyaam waxaa laga keenay macdanta *Zircon*, oo ah isha ugu muhiimsan ee Sirkooniyaamta, taas oo micnaheedu yahay *dahab-la-mood*.
Rutherfordium

**Rutherfordium**

**Rutherfordium** (ingiriis: Rutherfordium) astaanta (Rf) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-iyo-afar (104).
Curiyaha Rutherfordium waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 267. 

Curiyahan Rutherfordium lama yaqaano midabkeeda, lamana helo si dabiici ah laakiin laabka (laboratory) ayaa lagu sameeyaa ayadoo radioactive leh isotope aad u kacsan 267Rd. 

Curiyahan waxaa loogu magac daray fisigisyahan Ernest Rutherford, waxaanay ku jirtaa curiyayaasha lagu daro guutada d-block.
Haafniyaam

**Haafniyaam**

**Haafniyaam** (ingiriis: Hafnium) astaanta (Hf) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-labo (72).
Curiyaha Haafniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaankeedu yahay 178.49. 

Curiyahan Haafniyaam waxay leedahay midab madoow iftiimaya, iyo falgal kimiko oo u dhow Sirkooniyaamta. Inta badana waxaa la helaa ayadoo ku jirta macdanta Sirkooniyaamta. 

Curiyahan waxaa loogu magac daray caasimada dalka Denmark ee Copenhagen oo luuqada Latinka lagu dhaho Hafnia. Maadaama haafniyaamtu tahay gudbiye dabka iyo korontada waxaa laga sameeyaa xadhkaha korontada iyo sheeyo kale oo korontada la xidhiidha.
Tantalum

**Tantalum**

**Tantalum** (ingiriis: Tantalum) astaanta (Ta) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-sadex (73).
Curiyaha Tantalum waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 180.94788. 

Curiyaha Tantalum waxaa markii hore loo yaqaanay Tantalium, magacaas oo laga soo xigtan sheekooyin hore ee Giriiga, Tantalus. 
Birtani waa mid aad ugu yar dhulka, leh midab cirdhow cagaar ku dhex jiro, taas oo adkeysi fiican u leh daxaleysiga. 

Birta Tantalum inta badan waxaa laga sameeyaa qalabka laabka (laboratory) lagu isticmaalo, in lagu dahaaro biraha kale ee jaandiga, iyo sheeyada elektarooniga sida Taleefanka Gacanta, Dvdga, Koombuyuutarka, ciyaaraha videoga iyo wixii la mid ah.
Niyobiyaam

**Niyobiyaam**

**Niyobiyaam** (ingiriis: Niobium) astaanta (Nb) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-kow (41).
Curiyaha Tantalum waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 5aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 92.906788. 

Curiyaha Niyobiyaam waxaa markii hore lahaa astaan (Cb), waana bir leh midab cagaaran, jilicsan, oo ka mid ah biraha guruubka d-block. 

Curiyaha Niyobiyaam wuxuu leeyahay hal falgal aad ugu dhow birta Tantalum ee isku safka yihiin.
Dubniyaam

**Dubniyaam**

**Dubniyaam** (ingiriis: Dubnium) astaanta (Db) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-iyo-shan (105).
Curiyaha Dubniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 5aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 268. 

Curiyaha Niyobiyaam waxaa loogu magac daray magaalad Dubna ee ku taala dalka Ruushka, meeshaas oo markii ugu horeeysa laga helay. Birtan waa mid aad culus oo ka mid ah biraha guruubka d-block.