open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Macawiisley

**Macawiisley** () ama **qofka nashiran**  ama **qofka caadiga ah** waa qof matala celceliska xubnaha bulshada marka loo eego hab-nololeedka, heerka bulshada, doorbidyada dhaqanka, iyo aragtida guud ee nolosha. Qofkani ma aha xubin ka tirsan dadka sar-sare (elite) ama kooxaha aadka u gaar ah ama u takhasusay. Badanaa wuxuu ku jiraa heerka dhexe ama fasalka shaqaalaha ee bulshada, wuxuuna ku hawlan yahay hawlo maalinle ah sida shaqo, nolol qoys, madadaalo, iyo ka qaybgalka adeegsiga warbaahinta iyo badeecadaha caanka ah.

Dhaqanka ahaan, qofka caadiga ah wuxuu inta badan haystaa aragtiyo iyo caadooyin la wadaago oo ku saleysan waxa bulshada badideeda aamminsan tahay. Doorbidyadoodu waxay u janjeeraan dhanka waxyaabaha caan ah sida madadaalada, moodada, iyo hababka isgaarsiinta. In kasta oo aysan ka maqneyn garaad ama shakhsiyad gaar ah, haddana qofkani si guud looma aqoonsado inuu leeyahay guulo la yaab leh, fikrado hal-abuur leh, ama xiiseyno gaar ah. Siyaasadda iyo suuq-geynta dhexdooda, qofka caadiga ah waxaa badanaa loo adeegsadaa in lagu cabbiro aragtida dadweynaha, dabeecadaha macaamiisha, ama taageerada doorashooyinka.

Af ingiriis ahaan, erayo la mid ah sida "Average Joe", "everyman", "normie", ama "regular person" ; ama af Soomaali ahaan "Faarax" (lab) ama "Xalimo (dheddig), ayaa si af-suuq ah loogu isticmaalaa in lagu tilmaamo noocan qofka ah, inkasta oo eray walba uu leeyahay macne gaar ah ama niyad gaar ah. Qofka caadiga ah wuxuu tusaale u yahay heer-dhexaadka bulshada, isagoo u adeega in lagu cabbiro ama lagu barbar dhigo dadka aadka u caanka ah, dadka laga tirada badan yahay, ama kuwa awoodda leh. Waa shakhsiga aasaasiga ah ee laga tixraaco daraasadaha bulsho, suugaanta, iyo falanqaynta siyaasadeed.
Nidar

**Nidar** (af-ingiriis: oath) waa ku dhaarashada Qur'aanka Kariimka ah waa ficil culus oo xambaarsan mas'uuliyad weyn, waxaana qofku ku muujinayaa daacadnimadiisa ama runta hadalkiisa isagoo ka dhiganaya Qur'aanka kitaabkii Alle ee barakaysnaa. Ficilkani waxa uu badanaa ka dhaca xaalado sharci, diini ama xitaa kuwa gaar ah, halkaas oo qofku gacanta saaro Qur'aanka isla markaana uu ku dhawaaqo nidar rasmi ah – sida inuu sheegi doono runta ama uu gudan doono waajibaad gaar ah. Marka qofku Qur'aanka ku dhaarto, waxa uu ballan qaad ka samaynayaa ma aha oo kaliya dadka hortiisa ama sharciga, balse sidoo kale hortiisa Alle, taas oo ka dhigaysa dhaarta mid xambaarsan culays diini iyo mid anshaxeed. Nidarkaasi waxay muujinaysaa in qofku uu si buuxda u fahamsan yahay cawaaqibka ka dhalan kara hadalkiisa ama ficilkiisa, isla markaana uu diyaar u yahay inuu qaado masuuliyadda ka dhalata – ha ahaato mid adduunyo ama mid Aakhiro. Bulshooyin badan oo Muslimiin ah ayaa aad uga fiirsada dhaarista Qur’aanka, waxaana si weyn loo aaminsan yahay in si been ah lagu dhaarto Qur’aanka ay tahay dembi wayn oo lagu xadgudbayo sharciga Alle iyo kalsoonida bulshada.

## Tixraac
Reer dudub-dheere

reer dudub dheere waa jilib kamid ah beelaha reer horogle ee madhibaan, reer dudub dheere asalkoodi waxay deganaan jireen degmada dagaari oo ay iyagu lahayeen maanta lkn dadkale degan yihiin, iyo degmada bandiiradley.

Beeshaan malahan wax reer miyi ah ama reer guuraa waa wada reer magaal, waa dadkii hore ee reer magaalka ahaa ee gobolka mudug deganaa waligood, maanta waxay degan yihiin galkacyo xafada garsoor meesha loo yaqaan cagaar wayne oo ay tan iyo aas aaskii galkacyo ah degan yihiin, 

Reerku waxay saaid u degan magalada xamar, waxaa ka dhashay rag caan ka aha gobolka mudug inkasta oo qaarkood dhibteen sida

. Cali caato 

. Xirsi naas weyn

. Qoryo laqe
Malaasle

degmada malaasle waa degmo u dhaxaysa bacaad weyn iyo jariiban degmadaan waa degmooyinkii dhismay 1960kii wixii ka dambeeyey, hada waa degmo aad u saxmad badan, degmada asalkeeda waxaa aas aasay oo loogu magac daray oday malaas la oran jirey oo ahaa beesha reer horogle ee madhibaan.

Kuwaas oo iskaga hiloobey waayihii dambe oo u wareegey dhulka howdka iyo galkacyo oo ay hada aad u degaan, beeshaan waxay caan ku yihiin xoola dhaqashada, lkn maanta waxaa degan malaasle jifada reer mahad ee cumar maxamuud ee majeerteen
Lightshot

**Lightshot** waa barnaamij sawir qaade ah oo loogu talagalay nidaamyada hawlgalka Windows iyo macOS. Waxay la mid tahay shaqada caadiga ah Qalabka Snipping Tool ee Windows Vista iyo Windows 7, laakiin waxay bixisaa awood tafatir sare leh iyo qalab ku habboon in si degdeg ah loogu daabaco sawirada internetka.

Barnaamijku wuxuu si toos ah u beddelayaa ficilka caadiga ah ee badhanka PrtScr, isagoo joojinaya cadaadiskiisa si degdeg ah loo bilaabo. Isticmaaluhu wuxuu si fudud u dooran karaa meesha la rabo ee shaashadda hal gujis.

Lightshot waxay taageertaa furayaasha kiiboodhka kala duwan ee dhammaan hawlaha aasaasiga ah. Isku darka caanka ah Ctrl + C si loo koobiyo iyo Ctrl + S si loo badbaadiyo sawirka ayaa si gaar ah ugu habboon.

Intaa waxaa dheer, codsigu wuxuu kuu ogolaanayaa inaad Google ka raadiso sawirro la mid ah muuqaalka sawirka la qabtay.

Lightshot wuxuu diyaar u yahay Windows iyo macOS, iyo sidoo kale plugin loogu talagalay daalacashada Mozilla Firefox, Internet Explorer iyo Google Chrome. PNG, JPEG iyo BMP waxay taageertaa kaydinta faylasha saddex qaab.

## Dhibaatada sirta

Helitaanka sawirrada lagu soo geliyo server-ka waxaa lagu bixiyaa xiriiro gaagaaban, kuwaas oo jilayaasha (lambarada eber ilaa sagaal iyo xarfaha alifbeetada Laatiinka) ay u dhigmaan jaantusyada isku xigxiga ee sawirada la soo geliyay. Adigoo si fudud baaskiil ku dhex maraya xiriiriyeyaashan, isticmaale kasta wuxuu heli karaa sawirrada isticmaaleyaasha kale. Waxaa ka mid ah, sawirro ay ku jiraan xogta shakhsiga ah, sawiro gaar ah, iyo macluumaad kale oo, haddii si cad loo soo bandhigo, khatar gelin kara milkiilayaasha sawirka.

## Ilaha
Yoocada

**Yoocada**  waa deegaan  ku taala xuduudka bariga ee dawladda Waqooyibari  dhinaca xagalka bari ; waxay ka mid taahay gobolka Sool .
Sugoow rooble

Sugoow Rooble
Sugoow Rooble waa beel ka tirsan laanta Gaaljecel Samoow oo ku nool meelo badan oo ka tirsan Soomaaliya. Beeshan ayaa caan ku ah ka qayb qaadashadeeda halgankii hubeysnaa, siyaasadda, iyo dhaqaalaha, gaar ahaan ganacsiga xoolaha, oo ay ku xooggan yihiin, iyagoo inta badan ku maalgashaday dhaqashada geela.

Tirada iyo Dhaqaalaha

Tirada dadka lagu qiyaaso beeshan waa ku dhowaad 2,946,000 qof, iyadoo dhaqaalaha guud lagu qiyaaso $200 milyan. Dhaqaalahaas inta badan waxa lagu maalgeliyay xoolaha, gaar ahaan geela, oo ah il dhaqaale muhiim u ah bulshada.

Taariikhda Halganka

Sugoow Rooble waxay soo saartay halgamayaal taariikhi ah oo door weyn ka qaatay difaaca dalka iyo shacabka. Waxaa ka mid ah:

Salax Cali Faarax – Ninkii gacanta ku dhigay keydkii hubka ugu weynaa ee Soomaaliya ee ku yaallay Balidoogle intii lagu jiray burburkii dowladdii Soomaaliya. Balidoogle ayaa haatan ah xarunta ugu weyn ee ciidamada milatariga.

Nuux Aadan (Nuux Jilboow) – Halgamaa caan ku ahaa hogaaminta iyo difaaca bulshada.

Guuroow Aadan (Guuraaw Dheere) – Hogaamiyihii ciidankii difaaca Koonfurta Soomaaliya.

Abuukar Sharooke – Geesi ku geeriyooday dagaalka ka dhacay Goobaanle, Shabeellaha Dhexe.

Nabadoonadii Taariikhda

Beeshan waxay leedahay taariikh dheer oo nabadoonimo. Nabadoonadii ugu caansanaa waxaa ka mid ahaa:

Mahad Farsole

Boroow Cali Gassed

Nabadoon Shiiq Hiraab

Nabadoon Maxamed Cismaan (Maxaadeey Baroore) – Nabadoonka haatan xilka haya.

Ka Qaybgalka Siyaasadda

Sugoow Rooble waxay kaalin muuqata ku leeyihiin siyaasadda Soomaaliya, iyagoo soo saaray xildhibaano iyo siyaasiyiin saameyn ku leh. Waxaa ka mid ah:

Xildhibaan Maxamed Deep Saneey

Siyaasiyiin kale oo ka soo jeeda beesha kana shaqeeya heer qaran iyo deegaan.

Deegaannada Ay Degaan

Beeshan waxay ku nool yihiin ku dhawaad 30 magaalo oo waaweyn oo ku kala yaal gobollada Soomaaliya. Magaalooyinka ugu caansan waxaa ka mid ah:
Balad Aamiin, Goobaanle, Qobyaxaas, Raso, Mukeyle, Ceelware, Wardheen, Dheen, Nasaro, Cilaanle, Showli Dheere, Bakale, Ceel Boore, Buraamaale, Buule Bare, Ceel Cadoow, Cumoow Cali, Ceel Baay, Beer Cade, Maseereey, Maceey, Tuureey, iyo magaalooyin kale oo badan.

Dhaxalka iyo Saameynta

Sugoow Rooble waa beel leh dhaxal taariikhi ah oo ku saleysan halgan, nabadeyn, iyo horumar dhaqaale. Saameyntooda ayaa muuqata dhanka dhaqaalaha xoolaha, siyaasadda gudaha, iyo difaaca bulshada.
Soomaaliya Kubedka

Soomaaliya Kubedka waddanak

* FIFA
* CAF

## kubedka somalia

* 2009  **1-0** Tanzania
* 2021  **2-1** 
* 2008  2-3 
* 2025 **0-0** 
* 2026 Mauritius 0-1 AFCONQ27

## Dharka kubedka somalia
*  **addidas**
*  **AZ sports**

* GK	Abdirahman Mohamud	1 January 2001 (age 24)	5	0	Somalia Dekedaha
* GK	Ibrahim Ahmed Hussein	23 December 2005 (age 19)	1	0	Somalia Waxool
* GK	Aleeleya Sheikh Saeed		0	0	Somalia Mogadishu City
* DF	Abel Gigli	16 August 1990 (age 34)	11	1	Italy Correggese
* DF	Mohamud Ali	8 July 1994 (age 31)	10	0	Wales Llandudno
* DF	Yonis Farah	4 September 1999 (age 25)	9	0	Kosovo FC Mitrovica
* DF	Ayman Mohamed Hussein	12 December 2000 (age 24)	8	0	Somalia Horseed
* DF	Fahad Mohamed	21 March 2000 (age 25)	5	0	Finland SalPa
* DF	Ali Mohammed Omar	14 September 1999 (age 25)	2	0	Northern Ireland Larne
* DF	Abdulle Abdullahi	3 November 2006 (age 18)	2	0	Somalia Dekedaha
* DF	Suleyman Sidali	2 October 2004 (age 20)	0	0	Somalia Dekedaha
* MF	Ahmed Hirabe	12 December 1997 (age 27)	12	0	Somalia Horseed
* MF	Abdulsamed Abdullahi	19 January 1997 (age 28)	10	0	Serbia Novi Pazar
* MF	Mukhtar Suleiman	10 August 1998 (age 27)	10	0	Netherlands SV Spakenburg
* MF	Ibrahim Ilyas	5 March 2000 (age 25)	6	0	Tanzania KMC
* MF	Aweys Adan	14 June 1995 (age 30)	5	0	Somalia Dekedaha
* MF	Mohamed Omar	22 January 1999 (age 26)	2	0	United States San Antonio FC
* FW	Mohamed Awad	7 May 1994 (age 31)	12	1	Malta Sliema Wanderers
* FW	Sak Hassan	21 March 2001 (age 24)	11	2	England Wealdstone
* FW	Yusuf Ahmed	24 April 1997 (age 28)	10	1	Australia Avondale
* FW	Issa Adim Abatari	13 February 2002 (age 23)	6	0	Somalia Mogadishu City
* FW	Ali Adem Musse	1 January 1996 (age 29)	6	0	Canada Cavalry
* FW	Mahad Shine	19 August 2001 (age 23)	6	0	Somalia Horseed
* FW	Bilal Habib	21 November 2000 (age 24)	2	0	Australia Altona Magic

## sido kale fiiri
*Somalia kubedka iyo FIFA Arab cup

## sido kale fiiri
* CECAFA
* CAF
Waddanka Jarmal kubedka

**Waddanka Jarmal kubedka**

* FIFA
* UEFA

## Dharka jarmalka
 **addidas**

## Kubedka Jarmalka
2025  **0-2**  **WCQ2026**

* 1	GK	Marc-André ter Stegen	30 April 1992 (age 33)	44	0	Spain Barcelona
* 12	GK	Oliver Baumann	2 June 1990 (age 35)	4	0	Germany TSG Hoffenheim
* 24	GK	Alexander Nübel	30 September 1996 (age 28)	2	0	Germany VfB Stuttgart
* 2	DF	Waldemar Anton	20 July 1996 (age 29)	8	0	Germany Borussia Dortmund
* 3	DF	Robin Koch	17 July 1996 (age 29)	14	0	Germany Eintracht Frankfurt
* 4	DF	Jonathan Tah	11 February 1996 (age 29)	37	0	Germany Bayern Munich
* 6	DF	Joshua Kimmich (captain)	8 February 1995 (age 30)	101	8	Germany Bayern Munich
* 15	DF	Thilo Kehrer	21 September 1996 (age 28)	28	0	France Monaco
* 18	DF	Maximilian Mittelstädt	18 March 1997 (age 28)	14	1	Germany VfB Stuttgart
* 22	DF	David Raum	22 April 1998 (age 27)	28	0	Germany RB Leipzig
* 23	DF	Robert Andrich	22 September 1994 (age 30)	18	0	Germany Bayer Leverkusen
* 5	MF	Pascal Groß	15 June 1991 (age 34)	15	1	Germany Borussia Dortmund
* 7	MF	Felix Nmecha	10 October 2000 (age 24)	4	1	Germany Borussia Dortmund
* 8	MF	Leon Goretzka	6 February 1995 (age 30)	61	15	Germany Bayern Munich
* 14	MF	Karim Adeyemi	18 January 2002 (age 23)	8	1	Germany Borussia Dortmund
* 17	MF	Florian Wirtz	3 May 2003 (age 22)	31	7	England Liverpool
* 19	MF	Leroy Sané	11 January 1996 (age 29)	70	14	Turkey Galatasaray
* 20	MF	Serge Gnabry	14 July 1995 (age 30)	51	22	Germany Bayern Munich
* 21	MF	Robin Gosens	5 July 1994 (age 31)	24	2	Italy Fiorentina
* 25	MF	Aleksandar Pavlović	3 May 2004 (age 21)	5	1	Germany Bayern Munich
* 26	MF	Tom Bischof	28 June 2005 (age 20)	1	0	Germany Bayern Munich
* 9	FW	Niclas Füllkrug	9 February 1993 (age 32)	24	14	England West Ham United
* 11	FW	Nick Woltemade	14 February 2002 (age 23)	2	0	Germany VfB Stuttgart
* 13	FW	Deniz Undav	19 July 1996 (age 29)	6	3	Germany VfB Stuttgart
Waddanka Fransiska kubedka

**Waddanka Fransiska kubedka**

* FIFA
* UEFA

## kubedka fransiska
*  **2025**  2-1 iceland

## dharka kubedka
 **nike**

* 1	GK	Alphonse Areola	27 February 1993 (age 32)	5	0	England West Ham
* 16	GK	Mike Maignan	3 July 1995 (age 30)	32	0	Italy Milan
* 23	GK	Lucas Chevalier	6 November 2001 (age 23)	0	0	France Paris Saint-Germain
* 2	DF	Benjamin Pavard	28 March 1996 (age 29)	55	5	Italy Inter Milan
* 3	DF	Lucas Digne	20 July 1993 (age 32)	52	0	England Aston Villa
* 4	DF	Valentin Rosier	19 August 1996 (age 28)	0	0	Spain Osasuna
* 5	DF	Clément Michelin	11 May 1997 (age 28)	0	0	Spain Racing Santander
* 15	DF	Ibrahima Konaté	25 May 1999 (age 26)	23	0	England Liverpool
* 17	DF	Jules Kounde	12 November 1998 (age 26)	42	0	Spain Barcelona
* 19	DF	Pierre Kalulu	5 June 2000 (age 25)	1	0	Italy Juventus
* 21	DF	Lucas Hernandez	14 February 1996 (age 29)	39	0	France Paris Saint-Germain
* 22	DF	Théo Hernandez	6 October 1997 (age 27)	38	2	Saudi Arabia Al Hilal
* 6	MF	Mattéo Guendouzi	14 April 1999 (age 26)	14	2	Italy Lazio
* 8	MF	Aurélien Tchouaméni	27 January 2000 (age 25)	41	3	Spain Real Madrid
* 13	MF	Manu Koné	17 May 2001 (age 24)	8	0	Italy Roma
* 14	MF	Adrien Rabiot	3 April 1995 (age 30)	53	6	France Marseille
* 18	MF	Charles Boli	31 August 1998 (age 26)	0	0	Cyprus Apollon Limassol
* 7	FW	Ousmane Dembélé	15 May 1997 (age 28)	56	7	France Paris Saint-Germain
* 9	FW	Marcus Thuram	6 August 1997 (age 28)	30	2	Italy Inter Milan
* 10	FW	Kylian Mbappé (captain)	20 December 1998 (age 26)	90	50	Spain Real Madrid
* 11	FW	Michael Olise	12 December 2001 (age 23)	8	2	Germany Bayern Munich
* 12	FW	Randal Kolo Muani	5 December 1998 (age 26)	31	9	France Paris Saint-Germain
* 20	FW	Bradley Barcola	2 September 2002 (age 22)	14	2	France Paris Saint-Germain
* 24	FW	Désiré Doué	3 June 2005 (age 20)	3	0	France Paris Saint-Germain
* 25	FW	Rayan Cherki	17 August 2003 (age 21)	2	1	England Manchester City
Abwaan Qaasim

**Axmed Ismaaciil Diiriye**, oo si weyn loogu yaqaanay magaca gabaygiisa **"Qaasim"**, wuxuu ka mid ahaa abwaannada Soomaaliyeed ee ugu caansan qarnigii 20-aad iyo bilowgii qarniga 21-aad. Waxaa uu caan ku noqday gabayadiisa dhaqameed ee leh miisaan adag iyo macno falsafadeed, kuwaas oo inta badan ka hadla nolosha, dhaqanka, iyo cadaalad darrada bulshada. Gabaygiisa ugu caansan waa *Macaan iyo Qadhaadh*, oo loo tixgeliyaa mid ka mid ah maansooyinka ugu qiimaha badan ee casriga Soomaaliyeed.

## Taariikh Nololeed
Axmed Ismaaciil Diiriye wuxuu ku dhashay gobolka Togdheer xilligii gumaysigii Ingiriiska ee British Somaliland (sanadkii dhashadiisa si rasmi ah looma hayo). Dhalinyaranimadiisii, wuxuu ka shaqeeyay maamulka degmada Oodweyne intii lagu jiray xilligii gumaysiga. Waxaa uu si weyn ugu soo baxay hal-abuurka gabayada dhaqameed, isagoo ku tababtay qaabka **gabayga miisaanka adag** oo aad uga qoto dheer marka loo eego maansooyinka magaalada ee caanka ahaa xilligaas.

## Hal-abuurnimo
Qaasim waxaa lagu xusuustaa:
* Adeegsiga Alliteration (hal-xiraale la isku xiriiriyo xarafka hore ee erayada)
* Mawduucyo ka hadlaya falsafadda nolosha, cadaalad darrada, iyo xaaladaha bulshada
* Xirfad uu ku dhex geliyo tusaalooyin iyo mala-awaal dhaqameed

## ''Macaan iyo Qadhaadh''
*[[Macaan iyo Qadhaadh]]* waxaa loo tixgeliyaa shaqadiisa ugu caansan, waxaana lagu turjumay luqadda Ingiriisiga. Gabaygu wuxuu ka tarjumayaa is-dhexyaaca wanaagga iyo xumaanta ee ku dhex jira qofka bini’aadamka ah iyo bulshada guud ahaan. Waxaa loo arkaa mid ka mid ah gabayada Soomaaliyeed ee ugu turjumaadda badan, waxaana lagu daray buugaag iyo daraasado ku saabsan suugaanta Afrika iyo afka Soomaaliga.

## Saameyn iyo Dhaxal
Qaasim wuxuu ka mid ahaa "codadka dadka la dulmay" ee suugaanta, isagoo had iyo jeer diiradda saara arrimaha bulshada. Hal-abuurkiisa ayaa lagu xusuustaa:
* Ilaalinta qaabka gabayga dhaqameed ee Soomaaliyeed
* Ka hadalka siyaasadda iyo arrimaha bulshada si aan toos ahayn balse qoto dheer
* Saameyn uu ku yeeshay jiilalka dambe ee abwaannada Soomaaliyeed

## Geeri
Axmed Ismaaciil Diiriye “Qaasim” wuxuu geeriyooday dabayaaqadii qarnigii 20-aad (sanad sax ah lama hayo), isagoo ka tagay dhaxal suugaaneed oo weli lagu faano.

## Tixraacyo
Wadlaan qabiil

----

= Wadalaan (qabiil) =
**Wadalaan** waa jilib ka mid ah **beelaha Hawiye** ee Soomaaliyeed, gaar ahaan laanta **Gorgaate**. Waxaa sidoo kale lagu yaqaan “Wadalaan Gorgaate.”

## Abtirsiin
Wadalaan waxay hoos yimaadaan qabiilka Hawiye sida tan:

* Hawiye
** Gorgaate
*** Maxamed Gorgaate → (madhibaan, boon, gaboiye, iwm.)
*** Maxamuud (Daame) Gorgaate → (oo ka soo baxay Hiraab: Abgaal, Habargidir, iwm.)
*** **Wadalaan Gorgaate**
*** Silcis Gorgaate

Sidaa darteed, Wadalaan waa **walaal la ah Abgaal iyo Habargidir (Hiraab)**, maadaama dhammaantood ay hoos yimaadaan Gorgaate.

## Deegaan
Beesha Wadalaan waxay ku badan yihiin:

* **Shabeellaha Hoose:** Ris, Lafoole, Afgooye, God Gobash, Jaziira, iyo tuulooyin kale.
* **Banaadir (Muqdisho):** Degmooyin kala duwan oo caasimadda ah.
* **Galgaduud:** Ceeldheer, Coosweyne, Galcad, Budbud, Ceel Wadalaan, Meexaan, Cali Afrax, iyo tuulooyin kale.

## Xiriir Qabiil

* Wadalaan waxay xiriir dhow la leeyihiin **Abgaal** iyo **Habargidir** (oo ka wada tirsan Hiraab, Maxamuud/Daame Gorgaate).
* Waxay qayb muhiim ah ka yihiin **Hawiye** **.**

## Tixraacyo

* I. M. Lewis, *A Modern History of the Somali*
* Daniel Compagnon, *Somalia: The Collapse of the State*

* *Africa*.

----
----
ByteDance

**ByteDance** waa shirkad tignoolajiyada internetka Shiinaha oo xarunteedu tahay Haidian, Beijing. Waxyaalaha xiisaha leh ee doorsooma ee **ByteDance Ltd** waxaa lagu daray Jasiiradaha Cayman. 

Waxaa aasaasay Zhang Yiming, Liang Rubo, iyo koox kale 2012, ByteDance waxay soo saartay abka wadaagga fiidyaha TikTok/Douyin . Shirkaddu sidoo kale waa horumariyaha madal wararka ee Toutiao, app-ka tafatirka fiidiyowga ee CapCut, iyo Lemon8 oo ah barnaamijka moobiilka ee wadaaga fiidiyowga .

ByteDance waxa ay soo jiidatay dareenka sharciyeynta iyo warbaahinta dalal dhowr ah oo ku saabsan amniga, ilaalinta, iyo walaacyada faafreebka .

## Tixraacyo
Shirkad si gaar ah loo haysto

Shirkad si gaar ah loo haysto (ama si fudud shirkad gaar loo leeyahay ) waa shirkad saamiyadeeda iyo xuquuqdeeda ama waajibaadkeeda aan loo soo bandhigin rukhsad dadweyne ama aan si guud looga gorgortamin suuqyadooda liiska ku jira. Taa baddalkeeda, saamiyada shirkadda waa la bixiyaa, la leeyahay, la iibiyaa ama lagu beddelaa si gaar ah, oo sidoo kale loo yaqaan " over-the-counter " Shuruudaha la xidhiidha waa urur aan liiska ku jirin, shirkad aan la soo xigan iyo sinnaan gaar ah .Shirkadaha sida gaarka ah loo leeyahay ayaa inta badan caan ka ah marka loo eego kuwa kale ee ganacsigooda guud balse weli muhiimad weyn ayay ku leeyihiin dhaqaalaha adduunka . Tusaale ahaan, 2008dii, 441 shirkadood oo gaar loo leeyahay ee ugu waaweyn Maraykanka waxay ku xisaabtameen $1.8 trillion oo dakhli ah oo ay shaqaaleeyeen 6.2 milyan oo qof, sida laga soo xigtay
*Forbes* . 

Guud ahaan, dhammaan shirkadaha aan dawladdu lahayn waxa loo kala saaraa shirkado gaar loo leeyahay. Qeexitaanku waxa uu koobayaa shirkadaha guud ee ganacsiga iyo kuwa gaarka loo leeyahayba, maadaama maalgaliyayaasha ay yihiin shaqsiyaad.
PayPal

**PayPal Holdings, Inc.** waa shirkad tiknoolajiyad maaliyadeed oo caalami ah oo Maraykan ah oo ku shaqeysa nidaamka lacag-bixinta onlaynka ah ee inta badan wadamada taageera xawaaladaha onlineka ah. Waxay u adeegtaa sidii beddelka elektarooniga ah ee hababka waraaqaha caadiga ah sida jeegagga iyo dalabaadka lacagta. Shirkaddu waxay u shaqeysaa sidii lacag-bixiyeyaal loogu talagalay iibiyeyaasha internetka, goobaha xaraashka iyo kuwa kale oo badan oo ganacsi iyo shirkado isticmaala.

Waxaa la aasaasay 1998 sida Confinity, PayPal waxay si guud u dhex martay IPO 2002. Waxay noqotay kabid gebi ahaanba la iska leeyahay ee eBay dabayaaqadii sanadkaas, oo lagu qiimeeyay $1.5 bilyan.  Sannadkii 2015, eBay waxay ka saartay PayPal saamilaydeeda. PayPal waxay noqotay shirkad madax-bannaan mar kale.  Shirkaddu waxay ku jirtay kaalinta 143rd 2022 *Fortune* 500 ee shirkadaha ugu waaweyn Mareykanka dakhli ahaan. Ilaa 2023, PayPal waa xubin ka mid ah Isbahaysiga MACH .

## Tixraacyo
Labile

degmada labile waa degmo qadiimi ah degmadaan waxay ku wanagsan tahay isku socodka gaadiidka gobolada doollo, jarar iyo togdheer, degmadaan waxay dhacdaa bartamaha gobolka doollo, waana santar hoostaga degmo galaadi, magaladaan waxaa aas aasay reer guuraa ragii bineeyey ee deegaameyey waxaa kamid ahaa.

. Xirsi fuundi

.abdi dhigane

. islaan xasan

. Sagal gamadiid liibaan

. Cabdi dhigane

. Abdi jama samatar ( cabdiwaal )

. Cawil faarax cilmi ( cawil faragaab )

Ragaan dhamaantood waxay ahayeen hal bowlihii magallada waxayna kasoo qaateen door mihiim ah inkasta oo intooda badani dunida macsalaameeyem allah ha unaxriiztee, wadankuse wuxuu ahaa lama degaan omos ah, oo hanfiga iyo waraabuhu dugsi ka dhigto, maanta markii la eego waa degmo 20kun oo qof ku nooshahay, dadku waxay cabaan barkado, inkasta oo hada riigag laga taagey, magaladaan waxaa wada dega reer bicidyahan iyo reer horogle.
Horogle

Degmada horogle waa degmo kala barta gobolka mudug gaar ahaan magalada galkacyo iyo degmada xarfo, waliba waxay xigtaa dhan galkacyo.

Degmadaan waxaa degan beesha reer horogle ee madhibaan, deegaankaan waxaa sabaasha oo biyo usoo doonta geella ugu badan gobolka mudug iyo nawaaxigeed
Ugaas

**Ugaas** waa hoggaamiye dhaqameed Soomaaliyeed oo bulshada u qaabilsan mideynta, xallinta khilaafaadka iyo ilaalinta xeerarka dhaqanka. Ugaasnimadu waa hay’ad dhaqan oo soo jireen ah, waxaana badanaa lagu dhaxlaa qoys ama qolo gaar ah, inkasta oo deegaano qaarkood ugaaska lagu doorto hab gole dhaqan.

Ereyga “Ugaas” waxaa mararka qaar loo adeegsadaa si lamid ah hogaamiyeyaal dhaqameed kale oo Soomaaliyeed, sida Suldaan, Garaad, Boqor ama Malaaq, iyadoo ku xiran deegaanka iyo beesha uu ka dhashay.

## Doorka Ugaaska

*Xallinta iyo dhexdhexaadinta khilaafaadka bulshada.

*Ilaalinta iyo fasiraadda xeer dhaqameedka.

*Ka qayb qaadashada nabad-dhisidda iyo heshiisiinta.

*U noqoshada astaan mideysa bulshada uu hoggaamiyo.
Madarsame

**Madarsame** (Somali : Madarsame ; Carabi : مدرسامي ), oo sidoo kale loo yaqaan *Abokor Musa* waa beel ka mid ah beelaha Soomaaliyeed, oo ka mid ah beelaha ugu waaweyn ee Soomaalida, kana mid ah beelaha ugu caansan beesha Isaaq.
Bangiga Premier

**Bangiga Premier** waa bangi ganacsi oo waafaqsan shareecada Soomaaliyeed oo gaar loo leeyahay . Waxaa lagu daray Soomaaliya 2013-kii, waxaana shati siiyay Bangiga Dhexe ee Soomaaliya 2014.

Wuxuu ahaa bangigii ugu horreeyay ee Soomaaliya ee oggolaada kaararka deynta Master Card iyo la shuraakowga Visa .
=Taariikhda=

Premier Bank waxa la furay May 21, 2015   
sida shareecada ay qabto maalgashadayaasha Somalida ah ee khibrada u leh bangiyada ee ka kala socda South Sudan, Djibouti iyo Kenya. Munaasabadda furitaanka bangigan ayaa waxaa si rasmi ah u furay madaxweynihii hore ee Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud .
Bangigu waxa uu laamo ku leeyahay Muqdisho iyo sidoo kale Hargeysa Somaliland . 
Premier Bank oo kaashanaya MasterCard iyo SWIFT waxay siisaa macaamiisheeda maxalliga ah adeegyada maaliyadeed ee khadka tooska ah ee caalamiga ah.
Guddoomiyaha Bankiga Premier, Jibriil Xasan Maxamuud ayaa ku dhawaaqay intii uu socday shirkii Muqdisho Tech Summit 2018 lacag hal milyan oo dollar ah oo loogu talagalay shirkadaha teknoolojiyadda Soomaaliyeed.

=Tixraac=
"Annaga nagu saabsan"

"MasterCard Oo Noqotay Shabakad Lacag-bixineed Caalami Ah Oo Soo Gala Soomaaliya" //MasterCard iyo Premier Bank. 3 Juun 2015

"Premier Bank oo si rasmi ah albaabada ugu furay Soomaaliya

"Premier Bank Hadda Hargeysa Somaliland"//May 28, 2017

"Bangiga, oo ah xarun maxalli ah oo daah-furtay lacag dhan 1-milyan oo doollar oo loogu tala-galay bilowgayaasha Soomaaliya"// 26 Oktoobar 2018.

"Kobcinta bilowga ah ee Soomaaliya iyadoo Premier Bank uu ku dhawaaqay sanduuqa $1m"
Bangiga Caalamiga ah ee Dahabshiil

**Dahabshil Bank International** ( DBI ) oo loo yaqaano Dahabshiil Ganacsiga Caalamiga ah Banki waa bangi xaruntiisu tahay magaalada Hargeysa ee Somaliland .

Bangiga Caalamiga ah ee Dahabshiil waa mid ka mid ah bangiyada waaweyn ee Jabuuti. Waa qayb ka mid ah DGH Kooxda Dahabshiil .
Bangigu waxa uu heli karaa maalgashi shisheeye oo toos ah oo la taaban karo oo ka yimaada gobolka Gacanka Faaris . 

## Taariikhda
Horaantii 2009 waxay noqotay hay’ad si rasmi ah looga aqoonsan yahay Somaliland . Baanka ayaa isla sannadkaas dabayaaqadiisa laantiisii ​​ugu horreysay ka furay magaalada Hargeysa ee caasimadda dalka.
Laga bilaabo Noofambar 2014, Dahabshil Bank International waxa ay soo saartay 70 milyan oo dollar oo deymo ah oo loogu talagalay dhinacyada maaliyadda, xoolaha, beeraha, caafimaadka iyo waxbarashada. Sida uu sheegay Maareeye Cabdirashiid Maxamed Siciid, Baankani waxa uu qorshaynayaa in uu laamo dheeraad ah ka furo deegaamada kale ee Somaliland. 
## Adeegyada
Bangigu waxa uu macaamiishiisa siiya ganacsi iyo bangi caalami ah, iyo sidoo kale bangiyada gaarka ah iyo kuwa gaarka loo leeyahay. Waxa kale oo ay dejisaa badeecadaha kala beddelashada.
Dahabshiil Bank International waxa uu xubin ka yahay hay’ado iyo kooxo ganacsi oo caalami ah oo ay ka mid yihiin: 

*Suuqa Guud ee Bariga iyo Koonfurta Afrika

*Wakaalada Damaanadqaadka Maalgelinta Dhinacyada Badan
## Tixraacyo
"Dalka martida loo yahay"//2 Noofambar 2014.

ganacsi oo si rasmi ah uga furmay Somaliland//2 December 2014

"Bangiyo"//Dahabshiil Bank International . 2 Noofambar 2014

## Xiriirinta dibadda
Mareegta rasmiga ah
Cali Jimcaale Axmed

**Ahmed Ali Jimcaale** (Soomaali : Axmed Cali Jimcaale ) waa qoraa Soomaaliyeed , kasoo ka soo jeeda beesha Maxamuud Hiraab ee Duduble Hawiye .

## Taariikh nololeedka
Axmed waxa uu Doctor of Philosophy ka qaatay Jaamacadda California, Los Angeles (UCLA). Hadda iyo guddoomiyihii hore ee suugaanta isbarbardhigga ee kulliyadda Queens, Jaamacadda Magaalada New York , wuxuu dhigaa koorsooyin ku saabsan suugaanta Afrika, Bariga Dhexe, iyo Yurub. Gabayadiisa iyo sheekooyinkiisa gaagaaban ayaa sidoo kale loo turjumay dhowr luqadood, oo ay ku jiraan Jabbaan iyo afafka lagaga hadlo Yugoslavia hore . Buugaagta uu qoray waxaa ka mid ah Hal-abuurka Soomaaliya (Red Sea Press, 1995), Daybreak Is Near: Literature, Clans, and the Nation-State in Somalia (Red Sea Press, 1996), iyo Fear Is a Cow (Red Sea Press, 2002).
Axmed wuxuu hadda wax ka dhigaa suugaanta isbarbardhigga ee Queens College iyo Xarunta Qalinjabinta ee Jaamacadda Magaalada New York .
## Tixraac
Queens College - Waaxda Suugaanta Isbarbardhigga - Cali Jimcaale Axmed
Samiira Xaashi

**Samiira Xaashi** waa gabar Soomaali-British model ah, u dhaqdhaqaaqa arrimaha bulshada iyo shaqaale bulsho oo fadhigeedu yahay London.

## Xirfad, firfircooni iyo hawlo kale
Samiira Xaashi waxay u guurtay Ingiriiska iyadoo 3 jir ah iyada iyo hooyadeed Luul Musse iyo ayaydeed Faadumo markii ay billowday dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya.  Waxay bilawday moodelaynta iyada oo 17 jir ah ka dib markii ay si joogto ah u joojiyeen wakaaladaha qaabaynta.  Waxay tan iyo markaas samaynaysay sawirada sawirada caadiga ah, tifaftirka, bandhigyada moodada, ololayaasha moodeelka iyo dariiqyada dayuuradaha ee xayaysiinta.  Waxay kaloo ka qaybqaadataa cayaartaa.  Waxay ahayd ku guulaysta abaal marinta Fashion4 Africa 2011. 
Waxaa laga duubay filim dokumentari ah oo ku saabsan waddankeeda ay u dhalatay oo ay la leedahay BBC3.  Filimkan ayaa waxa ay kaga hadashay gudniinka Fircooniga ah ee Gabdhaha iyo qaadashada kale oo ay ku sheegtay in uu dhibayo Soomaaliya.  Markii ay ku soo laabatay London, waxay olole ay kula jirto Save the Children, si ay arrimahan oo kale u xusaan, tiri "Waxay diyaarinayeen gabdho Soomaaliyeed oo aad u badan, argoosi iyo jeer u muuqday inay la yaaban yihiin inay ka mid yihiin taariikhdeenna iyo dhaqankeenna.  keeno, markaa wax walba ayaa isbedeli doona - marka ay dhacdo in la sameeyo gudniinka
## Sidoo kale eeg
Ayaan Cilmi
## Tixraac
Promota: Samiira Xaashi//waxa la helay 6 December 2013

"Xiddigaha | Wararka | Filimada BBC-da Wiilyar oo Reer London ah oo ku soo laabtay Muqdisho - hadda daawo!"

Ku soo laabashada Soomaaliya, Samiira Xaashi

"daawashada xalay - Ka baxso meesha ugu khatarta badan aduunka"

"Xulashada TV-ga Caawa: Dawacooyin, Ka baxso Dagaalladii Soomaaliya aafeeyey, 70-meeyadii"//30 April 2012 - 10 Janaayo 2019 

"Gudniinka fircooniga ah ee dheddigga: 'Hooyadu waxay u baahan yihiin inay yiraahdaan maya'

## Xiriirinta dibadda
Samira Xaashi Blog
Saaciida Xaaji Diriye xirsi

**Saida Hagi-Dirie Herzi** (dhashay c.  1950 ) waa qoraa Soomaaliyeed . Sheekooyinkeeda gaagaaban ee af-ingiriisida, oo adeegsada sheeko-nololeedka-hoosaadka iyo hal-ku-dhegyada dhuuban si ay ugaga hadasho arrimaha bulshada ee dalkeeda hooyo ee Soomaaliya , ayaa si weyn loo soo koobay.

## Nolosha hore iyo waxbarashada
Saida Hagi-Dirie Herzi waxay ku dhalatay Muqdisho , Soomaaliya, 1950-meeyadii. 
Iyadoo caruur ah ayaa lagu sameeyay gudniinka fircooniga ah . Dhaqankan ayaa ah mid ku dhow guud ahaan Soomaaliya balse si weyn ayaa looga dhaliilay caalamka. Herzi ayaa hadhow si naqdin leh dib ugu eegi doonta khibradda qoraalkeeda. 
Herzi waxay dhigatay Jaamacadda King Abdulaziz ee magaalada Jeddah ee dalka Sacuudi Carabiya , halkaas oo ay ka qaadatay shahaadada koowaad ee jaamacadda ee suugaanta Ingiriiska. Ka dib waxa ay shahaadada Masterka ka qaadatay Jaamacadda Maraykanka ee Qaahira . 
## Qoraal
Herzi waxa uu ka mid ahaa qorayaashii Soomaaliyeed ee ugu horreeyay ee soo saaray sheekooyin af-Ingiriisi ah. Shaqadeedu waxay la xiriirtaa arrimaha-siyaasadeed-bulsheed ee Soomaalida iyadoo adeegsanaysa muraayad dumar ah, u doodista xuquuqda haweenka iyo ka-hortagga gudniinka fircooniga ah iyo musuqmaasuqa dawladda. 
Sheekadeeda ugu horeysay ee la daabacay, "Against the Pleasure Principle", ayaa markii hore lagu daabacay 1990 joornaalka Index ee Faafreebka , maadaama ay jirtay walaac ah in sawirka arxandarada ah ee gudniinka fircooniga ah ee sheekada la faafreebo. Sheekadu waxay ka kooban tahay qaybo ka mid ah taariikh-nololeedyada, maadaama Herzi lafteedu ay hoos imanaysay habraaca. "Ka-hortagga Mabda'a Raaxada" ayaa markii dambe lagu soo koobay meelo kale, oo ay ku jiraan 1992-kii anthology Gabdhaha Afrika (waxaa sameeyay Margaret Busby ). 
1992-kii, sheekada Herzi ee "Dowladda Sixirka" waxaa lagu daray Buugga Heinemann ee Sheekooyinka Gaaban ee Casriga ah ee Afrika (waxaa tafatiray Chinua Achebe iyo CL Innes ).  Sheekada ayaa markii dambe loo doortay in la sii daayo iyada oo qayb ka ah taxanaha Cradle ee Raadiyaha BBC ee 2012. 
Sheekooyinkeeda kale waxaa ka mid ah "The Barren Stick", oo markii ugu horreysay la daabacay 2002-dii.
Herzi waxa kale oo uu English ka baray Jaamacadda King Abdulaziz . Hadda si buuxda uguma noola Soomaaliya, taas beddelkeeda waxa ay wakhtigeeda u kala qaybisay dalal dhawr ah, oo ay ku jiraan Ingiriiska, Maraykanka iyo Kenya. 
## Tixraac
"Gudniinka Fircooniga ah ee Gabdhaha, Musuqmaasuqa Siyaasadeed, iyo Xuquuqda Haweenka ee Saida Hagi Dirie Herzi's ' Against the Pleasure Principle', 'Dowladda Sixirka', iyo 'Usha Maqniinta'"

"Qoritaanka xafladaha haweenka: Excision ee suugaanta Afrikaanka ah ee khibradda leh"

"Soomaaliya: Xogta Dalka ee Tirakoobka Gudniinka/Goynta Gabdhaha" 

" Kacitaanka Qudhaanjadu: Afrikaan iyo Afrikaan Ameerikaan ah oo ku saabsan ka saarista xubinta taranka haweenka 1960-2000 , waxaa qoray Elisabeth Bekers"//Franklin, Sabine Iva (Guga 2012)
Maryan Axmed Cali

Maryan Ahmed Ali ( Soomaali : Maryan Axmed Cali ) waa siyaasi ka soo jeeda Puntland , horayna u soo noqotay wasiirka horumarinta haweenka iyo arrimaha qoyska ( MoWDAFA ). Waxay ka mid noqotay golihii wasiiradda ee madaxweynihii hore ee Cabdiweli Gaas Mudadii ay xilka haysay waxay ka hadashay xadgudubyada ku salaysan jinsiga , gaar ahaan marka la eego dhimashada hooyada iyo dhallaanka. Sidoo kale intii ay xilka haysay ayay ahayd markii la furay shaybaadhka dambi-baarista Puntland, iyadoo si cad loogu taageeray sharci-fuliyayaasha si loo maxkamadeeyo kufsiga badan. Tan iyo markii ay soo noqotay wasiirka haweenka ee hadda. 

Bishii Disembar 2018 waxay daah-furtay Qorshaha Waxqabad ee Puntland. Isla bishaas waxay daah-furtay ka qaybgalka Puntland ee maalinta caalamiga ah ee ciribtirka tacadiyada ka dhanka ah haweenka . Natiijadii doorashada 2019-ka, waxaa xilka ku guuleysatay Aamina Xaaji Cismaan .Dabadeed waxay isu sharaxday inay noqoto madaxa xafiiska xuquuqul insaanka Puntland, balse waxaa ku guuldaraystay Mar Siciid Muumin
## Tixraac
"Madaxwaynaha Puntland Oo Xadhiga Ka Jaray Wasiirkiisa Cusub"//Garowe Online . 2017 . 2023-02-26 

"Marwada Madaxweynaha Puntland oo hogaamineysa dagaalka ka dhanka ah dhimashada hooyada iyo dhallaanka | Qaramada Midoobay ee Soomaaliya"//somalia.un.org .  2023-02-26

"Dhammaadka 'Dhaqanka Aamusnaanta': Soomaaliya waxay heshay Shaybaarkii ugu horreeyay ee Dambi-baadhiseed si wax looga qabto Kiisaska Kufsiga iyo Xadgudubyada ku salaysan Jinsiga"//NewsGram . 15ka Sebtembar 2017 .  2023-02-26

"Madaxweynaha Puntland oo magacaabay 36 wasiir si loo soo dhameystiro golaha wasiirada"//www.hiiraan.com . 2025-04-02

(Faarax (2018-12-19) "Wasaaradda haweenka ayaa daah-furtay siyaasadda qorshaha waxqabadka carruurta Puntland"//Puntland Post . 2023-02-26

Nageeye, Axmed (2018-12-07). "Wararkii ugu dambeeyay, Somalia, Caasimada Online, Hiiraan, Jowhar, Garoowe, Somaliland, Puntland, Jubbaland"//Muqdisho Online. Caasimada Muqdisho .  2023-02-26 .

Faarax (2018-11-21)“Wasaaradda Haweenka ee Dowladda Puntland ayaa u dabaal-dagtay Maalinta Caalamiga ah ee Carruurta”//Puntland Post . 2023-02-26

"Soomaaliya: Madaxweynaha cusub ee Puntland oo magacaabay gole wasiiro oo liita"//Garowe Online . 30ka Juun 2020 . 2023-02-26

" Difaacaha Xuquuqda Aadanaha Puntland – Manaal Relief Foundation"//2023-02-26
Caasha Luul Maxamuud Yuusuf

**Caasha Luul Maxamuud Yuusuf** waa abwaanad Soomaaliyeed oo casri ah, waxayna musaafuris ku nooleyd dalka Britain in ka badan 25 sano.

Ururinta labada-luqadood ee Soomaaliga-Ingiriisi- ka-soo-galootiga Badda waxaa loo magacaabay mid ka mid ah buugaagta gabayada ee sannadka 2017 oo ay wada leeyihiin Jeremy Noel-Tod iyo Carol Rumens .  Yuusuf waa gabadh ku xeel dheer maanso- maanso ku xeel dheer oo ay raggu hal-abuuraan, waxay aad u yaqaana noocyo badan oo maansada Soomaalida ah sida gabay oo adeegsata hab-raac iyo qaafiyad si ay dooddeeda u dhex-dhigto.  Waa qof caan ka ah bulshada qurba-joogta Soomaaliyeed iyada oo la shaqaynaysa Youtube Channel-keeda iyo fariimaha silsiladda ah ee Whats Appka. Sidoo kale waa daadihiyaha barnaamij ka baxa TV-ga Soomaaliyeed ee fadhigiisu yahay dalka Ingiriiska. 
## shaqeeya
Tahriibka Badda: Tahriib . Waxaa tarjumay Clare Pollard , Saciid Jaamac Xuseen iyo Maxamed Xasan 'Alto'. Buugaagta Bloodaxe , 2017.
Dhadhan: Dookh . Waxaa tarjumay Maxamed Xasan 'Alto', Clare Pollard Xarunta Turjumaada Maansada , 2012.
## Tixraac
"Save to Exile: Momtaza Mehri on Asha Luul Mohamud Yusuf's memory's work's memory | Gabay London"//Febraayo 2018. 

Carol Rumens buugaagta gabayada ugu wanaagsan ee 2017//3 December 2017

"Save to Exile: Momtaza Mehri on Asha Luul Mohamud Yusuf's memory's work's memory | Gabay London"//2020-01-18
Saciid Saalax Axmed

Said Salah Ahmed (Soomaali : Saciid Saalax Axmed , Carabi: سعيد صالح أحمد ) 
waa abwaan Soomaaliyeed, abwaan, aqoonyahan iyo filim sameeye.

## Nolosha
Saciid Saalax waxa uu horay u ahaa macalin biology-ga Soomaaliya . 1984-1985, Axmed waxa uu agaasimay filimkiisii ​​ugu horreeyay ee muuqaal ah, The Somali Darwish (alt. The Somalia Dervishes ), iyadoo Amar Sneh uu soo saare ka ahaa. Miisaaniyada oo dhan $1.8 milyan , 4saac iyo 40-daqiiqo ee xamaasada waxa loo qoondeeyay siyaasadii boqorkii Daraawiishta Diiriye Guure ,yacnii Dhaqdhaqaaqii Daraawiishta .Wadahadalka filimka waxaad ku maqli kartaa toddoba luqadood: Soomaali , Carabi , Talyaani , Ingiriis , iyo saddex lahjadood oo gobol. Filimka waxaa ka mid ahaa jilaagii Mohammed Abdullah Hassan oo ahaa amiirkii Diiriye Guure, Sheikh Osman Mohamoud Omar, waxaana ka soo muuqday boqolaal jilayaal iyo xubno kale.
Bilawgii dagaalkii sokeeye ka dib, Axmed waxa uu u haajiray Minnesota . Dabadeed waxa uu qoray buuggii carruurta ee Saamiga Libaaxa , kaas oo saldhig u ahaa riwaayad suugaaneed Soomaaliyeed oo uu labadooduba qalinka ku duugay, soona saaray Masraxa Dhagaxtuur .
Qaar ka mid ah gabayadiisa waxaa Ingiriisi u turjumay Xarunta Turjumaada Maansada. 
## Tixraac
"Ka faa'iidaysiga halyeyga qaranka Soomaaliyeed waxay saldhig u noqotaa filimada"

"Bandhigga Caalamiga ah ee Buugaagta Shanaad ee Hargeysa"

Qaamuuska aflaamta afrikaanka ah

"Siciid Saalax Axmed"

"Siciid//www.poetrytranslation.org . Waxaa laga kaydiyay asalka 2020-08-06 .  2016-04-15 .
Fartuun Aadan

**Fartuun Abdisalaan Adan** ( Soomaali : Fartuun Aadan , Carabi : فرتون آدن ) waa gabar u dhaqdhaqaaqda arrimaha bulshada . Waa maamulaha guud ee Xarunta Nabadda iyo Xuquuqda Aadanaha ee Elman .

## Nolosha gaarka ah
Aadan wuxuu ku koray Soomaaliya . Waxaa guursaday Elman Cali Axmed oo ka mid ah ganacsatada deegaanka iyo nabadoon .  Lamaanuhu waxay lahaayeen afar gabdhood. 
Sannadkii 1996-kii, xilligii uu socday dagaalladii sokeeye , ayaa Aadan ninkeedii lagu dilay meel u dhow guriga qoyska ee koonfurta Muqdisho .  Aadan ka dib wuxuu u haajiray Kanada 1999. 
Sannadkii 2007, waxay ku soo noqotay Soomaaliya si ay ugu dooddo nabadda iyo xuquuqda aadanaha. 
Nofeembar 20, 2019, maamulka deegaanka ayaa xaqiijiyay in gabadheeda Almaas Elman , oo sidoo kale Soomaaliya ugu soo noqotay samafale, lagu toogtay gaari ay saarneyd, meel u dhow garoonka diyaaradaha ee Muqdisho.
## Xirfad
Aadan waa madaxa fulinta ee Xarunta Nabadda iyo Xuquuqul Insaanka ee Elman , oo ah NGO xarunteedu tahay Muqdisho oo loo aasaasay in lagu maamuuso saygeedii.  Waxay u shaqeysaa sidii Agaasimaha Fulinta ee ururka, halka gabadhooda Ilwaad ay ka garab shaqeyso. 
Iyada oo u maraysa xarunta, waxay sidoo kale wax ka aasaastay Walaasha Soomaaliya, oo ah barnaamijkii ugu horreeyay ee dalka ee lagu caawiyo dhibanayaasha xadgudubka galmada.
## Abaalmarinada
Sannadkii 2013, Aadan waxa la guddoonsiiyey Abaalmarinta Haweenka Geesinimada leh ee Caalamiga ah oo ay bixisay Wasaaradda Arrimaha Dibedda ee Maraykanka . 
Sannadkii 2014-kii, waxay sidoo kale abaal-marin ka heshay dawladda Jarmalka oo ay ku mutaysatay shaqadii ay ka haysay Xarunta Nabadda iyo Xuquuqda Aadanaha ee Elman. 
Fartuun Aadan, oo ay weheliso gabadheeda Ilwad Elman ayaa ka mid ahaa musharrixiinta u sharraxan abaal-marinta Aurora Prize for Baraaruga Aadanaha ee 2017. 
## Tixraac
"Kufsiga iyo cadaalad darada: Haweeneyda jabisay gidaarka aamusnaanta ee Soomaaliya"

"Documento - Somalia: Amnistia Internacional condena el asesinato de un pacifista"

"Ku guuleystayaasha Abaalmarinta Haweenka Geesinimada Caalamiga ah ee 2013

"Walaalaha Canada ee ku sugan jiida hore ee dib u dhiska Soomaaliya"

"SOOMAALIYA: Shirka jaraa'id ee toddobaadlaha ah ee dawladda ee horumarka"//14 December 2014

Allaha u naxariistee Samafale Soomaali-Canadian ah oo lagu toogtay xarunta Muqdisho”

## Xiriirinta dibadda
Walaasha Soomaaliya
Yaasiin Cismaan Keenadiid

**Yasin Osman Kenadid** ( Soomaali: Yaasiin Cismaan Keenadiid , Carabi : ياسين عثمان كينايديض ) (1919–27 November 1988 [ citation need ] ) wuxuu ahaa aqoonyahan, qoraa iyo af- soomaali . Waxa uu ahaa aqoonyahan suugaaneed saamayn ku leh, isagoo qoray qaamuus heersare ah oo afka Soomaaliga ah .

## Qoyska iyo magaca
Yaasiin wuxuu ka tirsanaa qoyska Keenadiid. Waxa ay qaraabo yihiin Cali Yuusuf Keenadiid oo ahaa Suldaankii labaad ee Saldanada Hobyo Aabihii, Cismaan Yuusuf Keenadiid , waxay walaalo ahaayeen Cali Yuusuf iyo curiyaha farta Cismaanya 
## Taariikh nololeedka
Keenadiid waxa uu ku dhashay Hobyo (Obbia) ee Soomaaliya sanadku markuu ahaa 1919. Waxa uu galay dugsi qur’aan ilaa uu shan iyo toban jirsaday. Ka dib waxa uu u soo wareegay magaalada Muqdisho , isaga oo wax ka bartay dugsiyada Talyaaniga iyo Carabiga oo uu ku bartay Ingiriisiga. 
Keenadiid waxa uu gacan ka geystay sidii loo heli lahaa Bulshada Afka iyo Suugaanta Soomaaliga.  Waxa kale oo uu ka mid ahaa saddex iyo tobankii aasaase ee ururkii dhalinyarada Soomaaliyeed ee SYL, waxa uuna xubin ka ahaa Guddigii Qaranka ee Afka Soomaaliga ee go’aamiyay halbeegga higgaadda Soomaaliga casriga ah.
## shaqeeya
Buugga Keenadiid ee ugu caansan waa qaamuuska oo ahaa qaamuuska keliya ee af-soomaaliga ah muddo tobanaan sano ah:

Qaamuuska Af-Soomaaliga, 1976 Mogadishu/Firenze, Wasaradda Hiddaha iyo Taclinta Sare,
Akademyaha Dhaqanqa.

Waxa kale oo loo yaqaana aqoonyahan suugaaneed oo saamayn leh:

1984 Ina Cabdille Xasan iyo waxqabadkiisii ​​suugaaneed, Naples , Istituto Universitario Orientale
## Tixraac
David D. Laitin (1 May 1977)Siyaasadda, Afka, iyo Fikirka: Waayo-aragnimada Soomaalida
Masjidka Cali Jimcaale

**Masjidka Cali Jimcaale** (Af-Ingiriis: Ali Jimale Mosque) waa masjid ku yaalo Xamar, Soomaaliya.

## Taariiq
Masjidka Cali Jimcaale waa masjid casri ah oo qaadi karo ilaa 5,000 oo qof.  Masjidka wuu u dhawyahay Gegada Diyaaradaha ee Aadan Cadde. Ganacsadaha Ahmed-Nur Ali Jimale $12 milyan wuu bixiyay. Dhulka lagu kor dhisay dowladda federaalka ee soomaaliya way diibtay. 

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, raysalwasaaraha Xamse cabdi barre iyo boqolaad oo qof way ku dukadeen salaada Ciid al-Adxa.

## Tixraac
Diyaarada Maandeeq

Diyaarada Maandeeq Air oo ah diyaarad ay leedahay Soomaaliya ayaa fadhigeedu yahay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho . Shirkaddu waxa ay duullimaadyo gudaha ah oo qorshaysan ka samaysa gudaha Soomaaliya iyo adeegyo caalami ah oo ay ku tagto waddamada deriska ah ee Geeska Afrika oo ay ku jirto Kenya. 

## Taariikhda
Shirkadda Maandeeq Air waxaa la aas aasay sanadkii 2015-kii, waxaana aasaasay ganacsade Soomaaliyeed oo lagu magacaabo Shuceyb Cali Warsame. Duulimaadyadu waxa ay hawshooda bilawday Oktoobar 15, 2015, iyada oo markii hore bixinaysay adeegyo duulimaad oo gudaha ah oo isku xidha magaalooyinka kala duwan ee Soomaaliya . 
Bishii Sebtembar 2024, Maandeeq Air waxa ay ku fiday duulimaadyo caalami ah, iyada oo bilawday adeegyo qorshaysan oo u dhexeeya Muqdisho iyo Nairobi , Kenya. 
Laga bilaabo 2025, Maandeeq Air waxa ay maamushaa raxan ay ka mid yihiin Fokker 50 iyo Fokker 70 , iyada oo ilaalinaysa in ay bixiso adeegyo la isku hallayn karo oo dhinaca duulimaadka ah ee Soomaaliya iyo dalalka deriska ah. 
## Hawlgalka diyaaradaha
Laga bilaabo Juun 2025, Maandeeq Air waxay ka hawlgashaa diyaaradahan soo socda: 

## Tixraac
"Shirkadda Maandeeq Airlines Oo Ay Soomaali Leedahay Oo Duulimaadyadii Ugu Horreeyey Qaadey"

"Nagala Soo Xiriir – Hawada Maandeeq"

"Shueib Ali Warsame: CEO and Founder of Maandeeq Air"

"Diyaaradda Maandeeq Oo Qaadatay Duulimaad Caalami Ah"

"Shirkadda Maandeeq Airlines oo ay Soomaali leedahay ayaa duulimaadkii ugu horreeyay ee caalami ah ku duulay"

"FokkerNews Issue 82 (Oktoobar 2024) – Skyward Express waxay bilaabaysaa duullimaadyo Nairobi–Daar-es‑ Salaam"

"Somalia's Maandeeq Air safes Fokker 50 Capacity"

"Somalia's Maandeeq Air Charter F70 Capacity"
Degmada Ceel Afweyn

El Afweyn District (Somali : Degmada Ceelafweyn ) waa degmo ka tirsan gobolka Sanaag ee Somaliland. Caasimaddeedu waa Ceel Afweyn.

## Dadweynaha

Degmada waxa degan 50% beesha Biciide ee Muuse abokor , Habar jeclo iyo sidoo kale beelaha Sacad Yoonis ee Habar yoonis , Garxajis oo dhamaantood ka tirsan beesha weynta Isaaq .

## Sidoo kale eeg

Qaybaha maamulka Somaliland

Gobolada Somaliland

Degmooyinka Somaliland

Soohdinta Soomaaliya iyo Somaliland
## Tixraac
Khariidadda maamulka degmada Ceel Afweyn

Degmooyinka Soomaaliya

## Xiriirinta dibadda
Qaybaha maamulka Somaliland

Qaybaha maamulka Somaliland waxa loo habeeyey saddex heer oo kala sareyn ah. oo ka kooban 6 Gobol iyo 22 Degmo Degmooyinka ayaa iyaguna ka kooban tuulooyin. Sidoo kale, caasimadda Hargeysa waxay leedahay sharci u gaar ah (sharciga caasimadda) oo ka duwan xeerka qeexaya qaybinta maamulka. Qaybaha maamul - goboleed ee dalka waxa lagu dhisay Xeerka Somaliland Lr.23 / 2002

Somaliland waa dawlad iskeed ugu  dhawaaqday madaxbannaanida Geeska Afrika oo aan laga aqoonsanayn , caalamkuna u arko inay ka mid tahay Soomaaliya .
## Taariikhda
Ka hor March 21, 2008, dawladda Somaliland waxay sii waday adeegsiga lixda gobol ee maamul ee ay Soomaaliya ka arrimiso markii ay midoobeen: Awdal, Waqooyi Gelbeed, Sanaag, Sool, Togdheer, Saaxil. 22-kii bishii March ee isla sannadkaas, Madaxweyne Daahir Rayaale Kaahin waxa uu soo saaray “War-saxaafadeedka Madaxtooyada”, isagoo ku dhawaaqay in la sameeyay 6 degmo oo cusub oo maamulka ah iyo 16 xaafadood oo ka soo jeeda qaybihii hore ee maamulka.  May 15 ee isla sanadkaas, Madaxweynuhu wuxuu ku dhawaaqay aasaaska degmada 13-aad ee maamulka. Bishii June 2014, Madaxweynaha Somaliland Axmed Maxamed Maxamuud ayaa ku dhawaaqay in la samaynayo degmadii 14aad ee maamulka iyo 4 xaafadood. Degmada cusub ee maamulka loo magacaabay Xaysimo waxay ka kooban tahay Sur iyo Sanaag oo bari ah. Si kastaba ha ahaatee, qeybsiga maamul ee ay soo dhiseen labada madaxweyne ma aysan ansixin Baarlamaanka.
## Qeybaha heerka koowaad
Sida ku cad xeerka dawladaha hoose ee 2019, Somaliland waxay u qaybsantaa lix gobol ( Soomaali: Gobolo ; Carabi : مناطق ). Dhulka gobolku waxa uu ku salaysan yahay British Somaliland iyo State of Somaliland qaybsanaan maamul, ma aha mid ku salaysan xilligii Midowga

## Qaybaha heerka labaad

Waxaa jira 22 degmo ( Af-Soomaali : Degmo ; Af-Carabi : مقاطعة ). hoos yimaada gobolka. Degmo kasta waxaa lagu qiimeeyay A, B, C, iyo D iyadoo loo eegayo tirada dadka, miisaaniyada, iyo dhaqaalaha. Ka ugu sarreeya waa darajada A. Degmada ay ku taallo caasimadda gobolku mar walba waa fasalka A (qodobka 9aad ee sharciga dawladda hoose). Gobolka ugu degmooyinka badan waa Awdal , Sool , dhanka kale gobolka ugu yar waa Saaxil .

## Tixraac
"Sharciga Dawladda Hoose"

"Axdiga Ku Meel Gaarka ah ee Jamhuuriyadda Soomaaliya"

Sahanka Qiyaasta Dadweynaha ee UNFPA

"Madaxweynaha oo Gobol Cusub U Magacaabay Baligubadle. | Harowo.com - News and Analysis"
Gudoomiyaha Gobolka Maroodi Jeex

**Guddoomiyaha gobolka** Maroodi Jeexwaa madaxa fulinta ee gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, wuxuuna hoggaamiyaa laanta fulinta ee gobolka. Guddoomiyayaasha gobollada waxaa xilka u magacaaba Madaxweynaha Soomaaliland. Guddoomiyaha hadda ee Maroodi Jeex waa Maxamed Axmed Caliin

## Sidoo kale eeg
Maroodi Jeex

Siyaasada Somaliland
## Tixraac
"Madaxweyne Muuse Biixi oo Xilal Cusub magacaabay"
Degmada Gabiley

**District Gabiley ** ( Soomaali: Gobalka Gabiley ) waa Gobol ka tirsan Dalka Somaliland , Xarunta Gobalku waa Magaalada Gabiley . 

## Tirakoobka dadweynaha
Degmada balaadhan ee Gabiley waxa ku nool dad dhan 1,101,99. Waxa lagu tiriyaa in ay tahay degmada ugu korodhka badan ee dadka ku nool Somaliland, taas oo ay ugu wacan tahay dhul barwaaqo ah. 
Degmada Gabiley waxaa degan dad ka soo jeeda qowmiyada Soomaalida. Degmadan ayaa waxaa dega beelaha Jibriil Abokor iyo Abdalla Abokor oo ka tirsan beesha Sacad Muuse Habar Awal ee Isaaq sido kale waxa dega beelaha Bahabar Aadan iyo Reer Maxamed oo ka tirsan beesha Maxamed case ee Gadabuursi  
## Magaalooyinka
Inta badan dadka ku nool degmada waxay degeen 300 oo sano ee ugu dambeeyay. Magaalooyinka waaweyn iyo kuwa yaryar ee degmada Gabiley ayaa ka badan marka loo eego magaalooyinka kale ee Somaliland.  Magaalooyinka waaweyn:

Allaybaday

Arabsiyo

Gabiley , xarunta degmada

Tog Wajaale

Kalabaydh

Xuushalay

Magaalooyinka yaryar:

Agabar

Bus

Ceel Bardaale

Ishagudban
## Beeraha
Inta badan wax soo saarka cuntada Somaliland waxa laga helaa gobolkan, taas oo ka dhigaysa ilaa 85% ilaha cuntada Somaliland . Waxa uu beeraa tufaax, liin, muus, dalagyo, galley, galley, qamadi, shaciir, digir, liin, digir, lawska, baradhada, yaanyada, basasha, toonta, kaabajka, karootada, qaraha, babayga, iyo noocyo kale oo badan oo khudrad iyo khudaar ah.
## Tixraac
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

"Refworld | Soomaaliya: Warbixin ku saabsan hal-abuurka qowmiyadeed ee Gabiley (Gebiley) 1987-1988"

"Deegaannada Siyaasadeed iyo Dhismaha Dawladnimo: Qadiyadda Somaliland"

Degmooyinka Soomaaliya

Xasan Cali Jaamac yaa u daneeya Soomaaliya

## Xiriirinta dibadda
Map-maamuleedka Degmada Gabiley