Qaansuu alguuri

**al-ashraf abu nasri qaansuu alguuri alsharkasi (***afka carabiga: *'الأشرف أبو النصر قانصوه الغوري** **الجركسي)**'' oo ka mid ah boqorada mamaaliikta ee bujiyiinta, wuxuu ka mid ahaa adoomada [[ashraf qaaytibaay]], wuu xureeyay waxa uuna kamid dhigay ilaaladiis gaarka ah, kadib dhoor jago ayuu qabtay  xiligii ashraf janbulaad waxaa loo magacaabay waziir, waxaa loo doortay suldaanka [[Dawladii Mamaaliikta|mamaaliikta]] 906 H ku beegan 1501 xilkaas uu haayay ilaa lagu waayay [[dagaalkii maraj daabiq]] 1516. Wuxuu aad u daneenjiray dhismaha, asigoo ka tagay dhismooyin badan sida wakaalada alguuri, kooxda alguuri


== Qabashadiis xilka ==
Wuxuu xilka qabtay xilli duruufo adag ee wajaheesay dawlada, waxaa xoogeestay talyaasha mamaaliikta ayagoo bilaabay inay salaadinta kee doonaan doortaan hadana mudo yar kadib siibaan 1496 ilaa 1501 shan suldaan ayaa la siibay, [[alcaadil duumaan baay]] markee siibeen waxay magacaabeen qaansuu alguuri  ayagoo is dhahaayay waa qof da' ah lixdan jira inaa siibtaan wey fududahay, waxay kufariisiyeen carshiga asigoo oonaya dalbanaayana inee dilin hadee nacaan xukunkiisa uu diyaar u yahay inuu iskiis uga dago, balse qaansuu alguuri  markuu xilka ku fariistay wuxuu la yimid waji cusub waxa uuna ku guuleestay qaar badan oo ka mid ah talyaashi inuu masaafuriyo iyo in awooda dawlada si buuxda uu gacanta ugu dhigo, wuxuu soo rogay canshuur badan markii [[Burtuqaal|burtaqiiska]] ee heleen jid cusub oo uga maarmeen inuu ganacsigooda maro [[masar]]

== La dagaalanka burtaqiiska ==
wuxuu ahaa burtaqiiska inuu helay jidka ra'su rajaa saalix 1488 taasi oo keentay inuu ka wareego marinka ganacsiga yurub dhanka [[masar]] oona soo gaarto qasaaro culus intaas kuma sii harin [[Burtuqaal|burtaqiiska]] ee wuxuu burtaqiiska qabsaday dakado dhaca [[cumaan]] [[Bariga Afrika|bariga afrika]], [[iiraan]], [[yaman]] iyo [[hindiya]] waxayna sameesteen qalcado adag, muslimiinta meelahaas daga ayee u geesteen dhibaatooyin badan, dawladaha islaamka ee [[hindiya]] ayaa garab ka dalbay mamaaliikta, usduulka mamaaliikta oo hogaamiye ka ahaa [[xuseen kurdi]] ayaa u dhaqaaqay [[hindiya]] 1507 , mamaaliikta iyo dawlada kajaraad ee hindiya oo iskaashanaya ayaa ku jabiyeen [[Burtuqaal|burtaqiiska]] [[dagaalkii shawl]] 1508   balse [[Burtuqaal|burtaqiiska]] oo careesan ayaa soo rogaal celiyay waxa uu kaga adkaaday mamaaliikta [[dagaalkii diyuu]] 1509, usduulka mamaaliikta ayaana ku burburay dagaalka. 

Dagaalada ee mamaaliikta laga galeen burtaqiiska Kaliya mamaaliikta waxay ku guuleesteen [[Baddacas|bada cas]] inay ka hor istaagaan [[Burtuqaal|burtaqiiska]], burtaqiiska waxa uu noqday awooda heesata ka ganacsiga  [[Badweynta Hindiya|badweynta hindiya]] 

== Dagaalkii maraj daabiq iyo yoolka qaansuu alguuri ==
Mamaaliikta iyo [[Dawlada Cosmaniya|cusmaaniyiinta]] markii hore xiriirkoodu aad buu u fiicnaa balse [[furashada Qusdandiiniya]] iyo guulaha waaween ee [[Dawlada Cosmaniya|cusmaaniyiinta]] gaareen kadib waxay u arkeen [[Dawladii Mamaaliikta|mamaaliikta]] inay qalqal galineeso maqaamkeeda hogaaminita caalamka islaamiga , intii uu [[bayazid labaad]]  suldaan ka ahaay cusmaaniyiinta xiriir fiican ayee yeesheen xitaa markuu caasiyay [[ququud]] oo yimid [[masar]] qaansuu alguuri ayaa ka shaqeeyay inuu la hishiiyo aabihiis  , balse markuu qabtay [[Saliim koowaad|saliim]] xilka waxay isku bedeshay saaxiibtinimadood colaad, [[Saliim koowaad|saliim]] oo damacsanaa mideynta caalamka islaamiga ayaa ku eedeeyay [[Dawladii Mamaaliikta|mamaaliikta]] inay dhabarka ka toogeen markii uu ku maqnaa la dagaalanka [[Dawlada Safawiyiinta|safawiyiinta]],

[[qaansuu alguuri]] oo ku sifeesnaa qof daalim ah xoolaha umada xaq dara ku cuna waxay keentay in dadka ay ka raadsadaan cadaalad [[Dawlada Cosmaniya|cusmaaniyiinta]], culumada [[xalab]] ayaa [[Saliim koowaad|saliim]] ka dalbay inuu soo gaaro, [[kheyr bek]] oo ahaa taliyaha [[xalab]] ayaa hoos kala xiriiray [[Saliim koowaad|saliim]] waxaa magaalooyin badan u goosteen dhanka [[Dawlada Cosmaniya|cusmaaniyiinta]], suldaan [[Saliim koowaad|saliim]] ayaa ciidankiis la soo aaday [[Dawladii Mamaaliikta|mamaaliikta]], [[qaansuu alguuri]] asna wuu soo baxay waxaana la socday khaliifka [[Dawladii Cabaasiyiinta|cabaasiyiinta]], qaadiyaasha [[afarta madhab]] iyo culumada [[Suufi|suufiyada]]  , waxay labada ciidan ku kulmeen maraj daabiq 1516 , dagaalka markuu kululaaday [[kheyr bek]] dib u baxay, ciidanka [[Dawladii Mamaaliikta|mamaaliikta]] ayaa kala daatay qaansuu alguuri ayaa isku dayay inuu isku keeno balse wax kama tarin, [[Dawlada Cosmaniya|cusmaaniyiinta]] ayaa ku guuleesteen dagaalka khaliifka cabaasiyiinta **almutawakil calalaah''' ayaa lagu qabtay dagaalka,

qaansuu alguuri ayaa la waayay meeshuu ku dambeeyay waa leesku qilaafay, xogaha qaar ayaa leh waxaa ku dhacay cudurka faalij uu horay u qabay biyo ayuu cabay markiiba wuu dhintay, qaarna waxay leeyihiin inuu ka naxay madfac ku ag dhacay uuna jiiftay geed hoostiis durbadii uu ka dhintay isla saacadaas, qaar waxay leeyihiin wuu is dilay

Dagaalka kadib waxay weesay mamaalikta dhamaan magaalooyinka shaam sida xalab dimishiq, beetul maqdis, ximsa iyo andaakiya.

Hal sano kadib 1517 waxay galeen cusmaaniyiinta masar ayagoo dileen suldaankii xilka uga dambeeyay qaansuu duumaan baay, waxaa sidaas ku dhamaatay dawladii mamaaliikta
## xigasho