Tirakoobka daljoogaha Soomaaliya

**Tirakoobka daljoogaha** ama **qolqoljooga** ama **qoraxjooga** **Soomaaliya** (; ) ama * waa mashruuc xambaarsan macluumaad badan oo ku saabsan [[beel]]aha, reeraha, [[Af Soomaali|luuqadaha]], tirada bulshada, heerka waxbarasho, caafimaadka, dhaqaalaha, diimaha iyo qodobo kale oo saamayn ku leh bulshada.


==Kooxaha Bulshada==
===Soomaalida===
Dadka [[Soomaali]]da waa bulsho ku dhaqan [[Geeska Afrika]]; gaar ahaan wadanka [[Soomaaliya]], [[Jabuuti]], [[Soomaali Galbeed|deegaano ka tirsan]] wadanka [[Itoobiya]], deegaano ka mid ah wadanka [[Kenya]] iyo meelo badan oo caalamka ah. Dadka Soomaalida ah waxay ka mid yihiin [[Bulshada Soomaaliya|kooxaha Bulshada Soomaaliya]]; waana dadka ugu badan bulshada ku nool wadanka [[Soomaaliya]].
Intaas waxaa dheer, dadka Soomaalidu waxay ku hadlaan [[Af-Soomaali]] oo kamid ah luqadaha [[Luqadaha Kushiitiga|Kushitiga]] Faraceeda Afro Aasiya.

Soomaalida waxaa kala qaybiyey gumeysigii qarnigii 19aad, kaas oo ukala qaybsaday 5 qaybood oo kala ah: [[Talyaani]] Oo haystay Koofurta [[Soomaaliya]]; [[Ingriiska]] oo haystay Waqooyiga [[Soomaaliya]] (Somaliland); [[Faransiiska]] oo haystay Xeebta [[Soomaaliya]] (Jabuuti); [[Itoobiya]] iyo [[Ingiriiska]] oo haystay Soomaali Galbeed (Soomaali galbeed); iyo [[Kenya]]oo haystay deegaanka NFD.
===Baajuuniga===
Dadka Baajuuniga waa [[dad]] laga tiro badan yahay oo ku dhaqan [[Gasiirada Baajuuni]]ga, xeebaha ku hareersan wadanka [[Kiinya]], iyo [[Bulshada Soomaaliya|meelo ka mid ah]] Koonfurta wadanka [[Soomaaliya]]. Tirokoob laga soo xigtay [[QM|Ururka Qaramada Midoobay]], dadka Baajuuniga ah waxaa lagu qiyaasay wax ku dhow 100,000 qof kuwaasi oo intooda ugu badan ku nool yihiin wadanka [[Kiinya]]. Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku nool tiro lagu qiyaasay ilaa 20,000 qof kuwaasi oo intooda ugu badan ku dhaqan koonfurta dalka.
===Baantuuga===


Dadka Baantuuga sidoo kale loo yaqaano *'Jareer**, **Gosha**, iyo **Mushunguli**, waa [[dad|dad laga tiro badan]] yahay oo ku dhaqan koonfurta wadanka [[Soomaaliya]], meelo u dhow [[Wabiga Jubba]] iyo [[Wabiga Shabeelle]]. Dadkani waxay asal haan ka soo jeedaan [[dadka Baantuuga]] kuwaasi oo asal ahaan ku dhaqan koonfurbari qaarada [[Afrika]]. Dadka Jareerta Soomaaliya waa kuwo lagu keenay wadanka nidaam [[gumaysi]] ah.
===Benaadiriga===
Reer Benaadir sidoo kale loo yaqaano **Reer Xamar** waa bulsho ka mid ah dadka [[Soomaali]]da kuwaasi oo ku dhaqan magaalada [[Muqdisho]], meelo badan oo ka mid ah gobolka [[Banaadir]] ee wadanka [[Soomaaliya]].
===Barwaani===
Reer baraawe sidoo kale loo yaqaano **Barwaani''', waa dad laga tiro badan yahay oo ku dhaqan meelo ka mid ah koonfurta wadanka Soomaaliya.
Dadkani waxay deegaan magaalada Baraawe ee Gobolka Shabeellaha Hoose, waxeena ku hadlaan luqad u gooni ah oo la dhoho Af-Baraawani ama (chimini ama chimbalazi), waa lahjad u dhow af-sawaaxiliga . Reer baraawe sidoo kale waxay ku hadlaan Af-tunni iyo af-maxaatiri. Dadka reer baraawe waa dad ganacsato ah, waxayna caan ku yihiin kaluumeesiga. waxyaabaha aad loogu yaqaano reer Baraawe waxaa ka mid ah cuntada macmacaanka ah, sida (Caano baraawe) oo soomaalida aad u xiiseeso, waa macmacaan laga sameeyo caano la karkariyay oo sunkor lagu daray iyo waxyaabo kale, kalarkiisa waxuu noqonaa gaduud, waxaa loo sameeyaa sida xalwada oo kale. Dhinaca musikada khatar ee ku yihiin, laakiin badanaa waxee ku heesaan heesaha af-baraawe, waa sida heesaha xamariga oo kale, wee ka duwanyihiin heeso dhaqameedka.

## Beelaha
### Reeraha iyo Qabiilada

Dadka Soomaalidu waa kuwa ugu badan ee ku dhaqan wadanka Soomaaliya; ayadoo lagu qiyaasay ilaa 85% oo bulshada ahi ineey tahay Soomaali sax ah, halka inta kale ka soo jeedaan meelo kale oo caalamka ah. 

Intaasi marka laga yimaado Soomaalidu waxay isku qeybisaa reero iyo qabiilo kuwaasi oo guud ahaan ah 4 beelood.

=Qoraalo Kale=
* Soomaaliya
* Dadka Soomaalida
* Geeska Afrika

=Tixraac=