Awaaji gooni-isu-taaga Somaliland

**Awaajiga** ama **iclaan** **gooni isu Taaga Somaliland** (oo si rasmi ah uso **celisay Somaliland** ) waxaa ku iclaamay 18-kii May 1991 Salaadiin Soomaaliyeed oo ka kala socday Isaaq, Reer-Darawiish, Ciise, Gadabursi, Warsangali iyo Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaaliyeed ee SNM .     Gudoomiyihii SNM, dhawaana noqon doona Madaxweynihii ugu horeeyey ee Somaliland  kaas oo ka yimi xornimadii ay heshay 26 June 1960 Boqortooyada Ingiriiska iyo Waqooyiga Ireland . 

## Gundhig
### Geeddi-socodka Nabadda Waqooyiga

Ka dib markii ay SNM awood u yeelatay inay maamusho Woqooyi-Galbeed Soomaaliya, ururku si dhakhso ah ayuu u doortay in la joojiyo dagaalka iyo dib-u-heshiisiinta beelaha aan Isaaqa ahayn.  Shir nabadeed ayaa ka dhacay magaalada Berbera intii u dhaxeysay 15kii ilaa 21kii Febraayo 1991kii kaasoo soo celiyey kalsoonidii iyo kalsoonidii ka dhaxaysay beelaha Waqooyiga halkaas oo hoggaankii SNM wadahadal kula yeeshay wakiilo ka socda beelaha Issa, Gadabursi, Madigaan, Reer-Darawiish iyo Warsangeli .    Tani waxay ahayd gaar ahaan tan iyo markii beelaha aan ahayn Isaaqa la sheegay inay inta badan ku xirnaayeen taliskii Siyaad Barre ayna ku dagaalameen dhinaca Isaaqa ee ka soo horjeeday. 

Shirkani wuxuu aasaas u ahaa "Shirweynihii weynaa ee Beelaha Waqooyiga" kaasoo ka dhacay magaalada Burco intii u dhaxaysay 27kii Abriil iyo 18kii May 1991kii kaasoo ujeedkiisu ahaa nabadaynta Waqooyiga Soomaaliya. Ka dib wadatashi ballaaran oo dhex maray wakiillada qabaa'ilka iyo hoggaankii SNM, waxaa la isku raacay in Waqooyiga Soomaaliya (oo ahaan jirtay Dawladdii Somaliland ) ay kala noqon doonto midowgeeda tabaruca ah Soomaaliya inteeda kale si ay u samayso " Jamhuuriyadda Somaliland "  In kasta oo ay rajo ka qabeen beelaha Waqooyiga dhexdooda in laga dhaxli doono horraantii 1961, SNM ma lahayn siyaasad cad oo arrintan ku saabsan bilowgii.  Si kastaba ha noqotee, ujeeddooyin kasta oo waddaniyeed oo ka mid ahaa xubnihii iyo taageerayaashii SNM si lama filaan ah ayaa loo beddelay iyadoo la tixgelinayo xasuuqii lagula kacay taliskii Barre. Sidaas darteed, in la xoojiyo dacwadda dhaxalka iyo dib ula soo noqoshada madax-bannaanida dhulka Jamhuuriyadda Somaliland .  Garaad Cabdiqani Garaad Jaamac oo hogaaminayey waftigii Reer-Darawiish ayaa markii ugu horaysay miiska saaray kiiska dhaxalka. 

## Xuduudaha
::*Sidoo kale eeg: [[Dhulka Biritishka ee Somaliland]]

Xuduudaha ay ku dhawaaqday iclaanka ayaa ah xuduudaha British Somaliland ee ay dhistay Ingriiska sanadkii 1884. In kasta oo maamul goboleed ka tirsan Soomaaliya uu sheegto xuduudaha bariga Somaliland ee Sool iyo Sanaag, Somaliland waxay maamushaa 80% Sool iyo Sanaag. 

==Bayaanka Madaxbanaanida==
::*Sidoo kale eeg: Saxeexida Baaqa Madaxbanaanida Somaliland

Bishii May 1991, SNM waxay ku iclaantay gooni isu taagga " Somaliland " iyo sameynta maamul kumeel gaar ah oo Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur loogu doortay inuu xukumo muddo labo sano ah.   Xubno badan oo hore uga tirsanaan jiray SNM ayaa fure u ahaa dhisida dowlada iyo dastuurka.

Bishii Meey 1993kii "Shirweynihii Boorama" ayaa dhacay si loo doorto madaxweyne iyo Madaxweyne-ku-xigeen cusub.  Shirka waxaa ka soo qayb galay 150 oday oo ka soo jeeda beelaha Isaaq (88), Gadabuursi (21), Reer-Darawiish (21), Warsengali (11) iyo Ciise (9) beel oo uu taageeray SNM.  Sidaas darteed, shirku wuxuu siiyay dawladda Somaliland sharciyeyn maxalli ah oo ka baxsan gobolladii Isaaq ugu badnaa SNM, gaar ahaan tan iyo markii magaalada Boorama ay ku badnaayeen Gadabuursi . 

Shirkan, wufuuddu waxay isku raaceen in la dhiso madaxweyne fulin ah iyo sharci dejin laba aqal ka kooban oo lagu doortay madaxweynihii labaad ee Somaliland Muxammad Xaaji Cigaal . Cigaal ayaa mar labaad dib loo dooran doonaa 1997. 

## Saxeexida Baaqa Madaxbanaanida
::*Sidoo kale eeg: [[Saxeexida Baaqa Madaxbanaanida Somaliland]]*

Saxiixa Baaqa Madax-bannaanida Somaliland wuxuu dhacay go'aankii 5-tii May ee shirkii weynaa Burco. Shirkii labaad ee qaran ee 18-kii May, Golaha Dhexe ee SNM, oo ay taageerayaan kulan ay yeesheen odayaasha matalayay beelaha waaweyn ee gobollada waqooyi, ayaa lagu iclaamay dib-u-soo-celinta [Jamhuuriyadda Somaliland] ee dhulkii hore ee gaabnaa -waxaa madaxbanaan Gobolka Somaliland waxayna u sameysay dowlad dal ay iskeed ugu iclaantay.   

### Liiska saxiixayaasha

Toddoba iyo toban Soomaali ah Salaadiin oo ka kala yimid Sool, Sanaag, Awdal, Woqooyi Galbeed iyo Togdheer ayaa saxeexay Baaqa Madax-bannaanida Somaliland.

Woqooyi Galbeed
: 1. Suldaan Maxamed Suldaan Faarax   
:2. Sh. Ibraahim Sh. Yuusuf Sh. Madar (Guddoomiyihii guurtida Isaaq)
: 3. Suldaan Cabdi SH. Ahmed
: 4. Suldaan Maxamed Suldaan Cabdiqaadir
: 5. Suldaan Saxardiid Suldaan Diirye
: 6. Suldaan Ismaaciil Muuse
Togdheer
: 7. Suldaan Yuusuf Suldaan Xirsi                                                                                                                               
:8. Suldaan Cali Muuse
Sanaag
: 9. Suldaan Rashiid Suldaan Cali
: 10. Suldaan Ismaaciil Suldaan Mahamed
: 11. Axmed Shiikh Saalah
Sool
: 12. Shiikh Daahir Xaaji Xasan
: 13. Axmed Xirsi Cawl
: 14. Garaad Cabdiqani Garaad Jaamac
:
Awdal
: 15. Suldaan Mahamed Jama
: 16. Shiikha Muuse Jaamac
: 17. Hasan Cumar Samatar
: 18. Mahamed Warsame Shiil.

## Golihii Wasiiradda ee ugu horreeyay ee Somaliland (1991)

]

Markii ugu horreysay dawladda Somaliland waxa madax ka ahaa Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur oo ah [Madaxweynaha Somaliland] iyo Xasan Ciise Jaamac oo ah Madaxweyne-ku-xigeenka Somaliland. Golihii ugu horreeyay ee wasaaradaha ee ay ansaxiyaan Golaha Dhexe SNM wuxuu ahaa
sida soo socota:

Wasaaradda Arimaha Gudaha iyo Dowladaha Hoose
: 1. Saleebaan Maxamed Aadan
Wasaaradda Arrimaha Dibadda
: 2. Sheekh Yuusuf Sh. Cali Sh. Madar
Wasaaradda Maaliyadda ]
: 3. Ismail Mohamoud Hurry
Wasaaradda dib u dhiska & dhaqan celinta
: 4. Hasan Adan Wadadiid
Wasaaradda Difaaca
: 5. Maxamed Kaahin Axmed
Wasaaradda Ganacsiga
: 6. Daahir Maxamed Yuusuf
Wasaaradda Caddaaladda
: 7. Axmed Ismaaciil Cabdi
Wasaaradda Caafimaadka 
: 8. Abiib Diiriye Nuur
Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska 
: 9. Cabdiraxmaan Aw Faarax
Wasaaradda Xannaanada Xoolaha & Kalluumeysiga 
: 10. Omer Eisa Awale
Wasaaradda Qorshaynta
: 11. Jaamac Rabile Good
Wasaaradda Tamarta & Macdanta
: 12. Maxamed Cali Caateeye
Wasaaradda Hawlaha Guud iyo Guryeynta
: 13. Mahdi Cabdi Amarre
Wasaaradda Ganacsiga 
: 14. Cismaan Aadan Dool
Wasaaradda Xannaanada Xoolaha & Kalluumeysiga 
: 15. Yaasiin Axmed Xaaji Nuur
Wasaaradda Isgaarsiinta iyo Teknolojiyada
: 16. Mohamoud Abdi Ali Bayr
Wasaaradda Deegaanka iyo Horumarinta Reer Miyiga
: 17. Saciid Maxamed Nuur
Wasaaradda Madaxtooyada
: 18. Yuusuf Maxamed Cali
Wasaaradda Arimaha Gudaha
: 19. Axmed Jaambiir Suldan
Ku-xigeenka Wasaaradda Difaaca
: 20. Daahir Sheekh Cabdillaahi
Ku-xigeenka Wasaaradda Maaliyadda
: 21. Aadan Jaamac Saxar
Ku-xigeenka Wasaaradda Cadaaladda
: 22. Sheekh Maxamed Jaamac Aadan

## Madaxbanaanida Boqortooyada Ingiriiska ay ka heeshay Somaliland
::*Sidoo kale eeg: [[Dawladii Somaliland (1960)]]


Kani waa nuqul ka mid ah warqadda ay [[Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanka]] [[Christian Herter]] ay dirtay


Waana tan waraaqda ay [[Elizabeth II]] u dirto dadka reer [[Somaliland]] maalinta madax-bannaanida.



Waxaa sidoo kale jiray cabsi laga qabay isku dhacyo lala yeesho dadka ku nool Itoobiya. 


Bishii Juun 26, 1960, Maxmiyaddii hore ee [[Dhulka Biritishka ee Soomaaliya|British Somaliland waxay]] muddo kooban qaadatay madax-bannaanida iyada oo ah [[Maamulkii Somaliland (1960)|Dawladdii Somaliland]], iyada oo [[Dhulka Ilaalada Somaliland|Territori-ka Somaliland ay]] raaceen shan maalmood ka dib.   Maalintii xigtay, bishii Juun 27, 1960, Golaha Sharci-dejinta ee dhawaan la shiray ee Somaliland waxay ansixiyeen sharci si rasmi ah ugu oggolaanaya midowga Qaranka Somaliland iyo Gobollada Amaanada ee Somaliland 1dii Luulyo 1960. 

[[Maxamed Cigaal|Muxammad Xaaji Ibraahim Cigaal]], oo hore xubin aan rasmi ahayn uga soo noqday Golihii Fulinta ee maxmiyaddii hore ee British Somaliland iyo Hoggaamiyaha Ganacsiga Dowladda ee Golaha Sharci dejinta, wuxuu noqday Ra'iisul Wasaaraha Dawladda Somaliland intii lagu guda jiray qorshihiisii kala guurka ee ay ula midoobi lahayd Amaanada Territori of Somaliland oo hoos timaaday maamulkii Talyaaniga, [[Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya|Talyaanigii]] hore [[Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya|ee Somaliland]] . 

Intii ay jirtay, Dawladda Somaliland waxay aqoonsi caalami ah ka heshay 35 dal,  oo ay ka mid ahaayeen [[Shiinaha]], [[Masar]], [[Itoobiya]], [[Faransiiska]], [[Gaana]], [[Israaiil|Israel]], [[Libiya|Liibiya]], [[Midowga Sofiyet|Midowgii Soofiyeeti]] . The [[Gobolada Isku Tegay ee Ameerika|States United]] [[Xoghayaha Arimaha Dibada|Secretary of State]] [[Christian Herter]] diray fariin hambalyo,    iyo [[Boqortooyada Ingiriiska|Kingdom United]] u saxiixay heshiis dhowr dal Somaliland ee Hargeysa on June 26, 1960.  

== Aftida dastuurka Somaliland ==
::*Sidoo kale eeg: 2001 Afti u qaadista dastuurka Somaliland''

31-kii May, 2001 afti loo qaaday qabyo-qoraalka dastuurka oo xaqiijinaya madax-bannaanida Somaliland ee ka [Soomaaliya]] Laakiin aftida waxaa ka horyimid dawladda Soomaaliya umana horseedin wax aqoonsi caalami ah.

## Sidoo kale eeg
* Dawladii Somaliland (1960)
* Dhulka Biritishka ee Somaliland
* Somaliland

## Tixraacyo