open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ordofisiyaan

Ordofisiyaan (Af-Ingiriisi: Ordovician), kaas oo ah kan labaad ee lixdii xilli ee Balyuuzoik iyo xilli koror, oo ka soo jeeda 485.4 ± 1.9 ilaa 443.8 ± 1.5 milyan sano ka hor, muddo ku saabsan 41.6 milyan oo sano.  Waxa ka horreeya Kambriyan, waxa ku xiga Siluriyaanka.

=Akhriska sii wad=
*Ordovician

=Tixraac=
*Gudaha Af Carabi Wikipedia
Barmiyaan

Barmiyaan (Af-Ingiriisi: Permian), lixaad ee lixdii xilli ee Baleyosoyig Era iyo xilli koror, ayaa laga kordhiyay 298.9 ± 0.15 ilaa 251.902 ± 0.024 milyan sano ka hor, muddo ku saabsan 46.998 milyan sano.  Waxaa ka horreeya kaarboon, oo ay ku xigaan seddexda.

=Tixraac=
Saddexaad

Saddexaad (Af-Ingiriisi: Triassic), oo ah kan ugu horreeya uguna gaaban saddexda da'da ee Mesozoik iyo xilli koror, oo ka soo jeeda 251.902 ± 0.024 ilaa 201.3 ± 0.2 milyan sano ka hor, muddo ku dhow 50,602 milyan sano.  Waxaa ka horreeya Barmiyaan, waxaana ku xiga Juuraasiik.  Bilawgeeda iyo dhammaadkeeda waxa lagu asteeyay dhacdooyin waaweyn oo dabargo’ ah.

=Tixraac=
*Gudaha Af Carabi Wikipedia
Juuraasiig

Juuraasiig (Af-Ingiriisi: Jurassic), kaas oo ah kan labaad ee saddexda da'da xilliga Mesozoyik, oo ka bilaabmaya 201.3 ± 0.2 ilaa ≈ 145 milyan sano ka hor, muddo ku dhow 56.3 milyan sano oo uu ka horeeyey Saddex-geesoodka, oo uu ku xigo Nuurad.  Juuraasiik waxaa loo yaqaan da'da xamaaratada.  Bilawgeedii waxa lagu asteeyay dhacdadii dabar goynta ee Jaamacada-Juuraasiik.  Waxaa jira laba dhacdo oo kale oo dabar-goyn ah inta lagu jiro xilligaan: baabi'inta Balenbachian-Torsian ee Juuraasiig hore, iyo dhacdadii Tethonian ee dhamaadka;  Bilawgii Juuraasiig-ka, Pangea wuxuu bilaabay inuu u kala qaybiyo laba qaybood oo dhul ah: Laurasia ee waqooyiga, iyo Gondwana ee koonfurta.  Waxay abuurtay xeebo badan, waxay ka beddeshay cimilada qaarad qalalan una beddeshay qoyan, waxayna badashay saxare badan oo qalalan ee xilligii Saddexaad una badashay kaymo roobaad oo qurux badan.

=Tixraac=
*Gudaha Af Carabi Wikipedia
Nuurad (da'da)

**Nuurad** (Af-Ingiriisi: *Cretaceous*) waa xilli juqraafiga ah oo ku fidsan qiyaastii 65 ilaa 145 milyan sano kahor wakhtigan xaadirka ah.  Sida xilliyada juqraafiga kale ee da'da weyn, sariiraha dhagaxyada ee qeexaya bilowga iyo dhammaadka si fiican ayaa loo aqoonsaday, laakiin taariikhaha saxda ah ee bilawga iyo dhammaadka muddada lama hubo dhowr milyan oo sano.  Nuurad waxaa loogu magac daray sariiraha tamaashiirta ah ee ballaaran ee laga helay Nuurad Sare ee England iyo Yurub ku xiga.  Xilliga Nuurad wuxuu raacayaa Juuraasiig waxaana ku xiga Balyuusiin.  Nuurad waa xilliga ugu dambeeya ee Mesosoyig.

Dhamaadka Nuurad waxaa lagu calaamadeeyay dhacdo weyn oo si weyn loo darsay, Nuurad-jaamacadeed dhacdo baabi'in ah.

Intii lagu jiray Nuurad, Baleyosoyig-hore Mesosoyig qaarad sare ee Pangea waxay dhamaystirtay kala-goynta qaaradaha casriga ah inkasta oo jagooyinkoodu ay aad uga duwan yihiin hadda.  Badweynta Atlaantigga ayaa ballaaratay, Gondwana waxay u kala jabtay Antarktika, Australia, Afrika iyo Koonfurta Ameerika.  Hindiya iyo Madagaskar waxay weli ku dheggan yihiin Afrika.  Qaaradaha dhexdooda, bad-gacmeed ballaadhan ayaa ka gudubtay badhtamaha Waqooyiga Ameerika ka dibna waxay bilowday inay dib u gurato iyadoo kayd badeed qaro weyn leh ay dhexda u dhexayso sariiraha dhuxusha ee muhiimka ah.  Soo-gaadhista kale ee muhiimka ah ee Nuurad waxay ka dhacdaa Yurub iyo Shiinaha. 

Dhulka, dhirtu waxay noqotay mid casri ah in kasta oo cawska hadda meel walba laga heli karo aanu kobcin ilaa dhammaadka muddada.  Dhirta ubaxu waxay ahayd mid baahsan.  Konifer way u roonaadeen, sida ay maanta sameeyaan.  Wakiilada ugu horreeya ee geedo badan oo casri ah-*fig*, *sycamore*, magnolia tusaale ahaan -- waxay ka muuqdaan Nuurad.  Dhulka, naasleyda waxay ahaayeen kuwo yaryar iyo qayb yar oo ka mid ah xayawaanka.  Xamaaratada ayaa u badnaayeen xayawaanka iyo gaar ahaan diinosoor.  Badaha, fallaadho, Qarash casri ah iyo kalluunka ayaa noqday wax caadi ah.  Shimbiraha casriga ah ayaa kobcay.  Xamaaratada badda ayaa koray.  Inkasta oo xubno badan oo ka mid ah xayawaannada badda ay u muuqdeen kuwo casri ah ama ka yar, tiro noocyo ah oo ay ku jiraan cephalopod-ka qolofka badan (dhammaan *ammonite*, *nautilid* badankooda) iyo sidoo kale cawska samaynta lohod sassy ayaa la waayay ama ku dhow dhammaadka Nuurad.  Xayawaanka waaweyn waxaa ka mid ah, Diinosoor, iyo dhammaan xamaaratada badda marka laga reebo qoolleyda iyo yaxaasyada ayaa la waayay dhammaadka Nuurad.

=Qayb hoosaadka=
Nuurad waxay leedahay 12 qaybood.
## Nuuradka hore
*Berriasiyaan
*Falanginiyaan
*Hauterifiyaan
*Barremiyaan
*Abtiyaan
*Albiyaan

## Nuuradka dambe
*Senomaniyaan
*Turoniyaan
*Soniasiyaan
*Santoniyaan
*Kambaniyaan
*Maastrigtiyaan

=Tixraac=
*Ku arag Ingiriis
Laurasia

Laurasia waxay ahayd qaarad sare oo ka go'day Pangea ka dibna u kala qaybsantay Eurasia iyo Waqooyiga Ameerika.
=Sido kale fiiri=
*Gondwana
Baleyojiin

:*sidoo kale eeg: [[Baleyosiin]]*

Baleyojiin (Af-Laatiin: Paleogene), kii ugu horreeyay ee saddexda xilli ee Senosoyig, wuxuu ka socday 66 ilaa 23.03 milyan sano ka hor, muddo ku dhow 42.97 milyan sano.  Waxaa ka horreeya Nuurad of Mesosoyig, oo ay ku xigto Neojiin.  Waxaa loogu yeeri jiray Dugsiga Hoose ama Hore (Af-Laatiin: Hore ama Jaamacad Hoose), laakiin magacaabistaani waa duq, maadaama waayihii saddexaad uu daboolay xilliga ay hadda dabooleen waayihii Balyuujiin iyo Niujiin, laakiin looma aqoonsana inay tahay erey fasalka rasmiga ah.  Muuqaalka ugu caansan ee xilligaan waa kobcinta iyo kala-duwanaanta naasleyda yaryar iyo kuwa fudud oo loo beddelo koox weyn oo xayawaanno kala duwan ah ka dib dhacdadii baabi'inta Nuurad-Balyuujiin ee soo afjartay xilligii hore ee Nuurad.  Xilligani wuxuu ka kooban yahay xilliyada soo socda (qaababka): Balyuusiin, Iusiin, iyo Uligusiin.  Dhammaadkii xilligii Balyuusiin (55.5/54.8 milyan sano ka hor) waxaa lagu calaamadeeyay heerkulka Balyuusiin-Iusiin oo aad u daran, taas oo ah mid ka mid ah xilliyada ugu muhiimsan ee isbeddelka heerkulka caalamiga ah inta lagu jiro Senosoyig, taas oo ay jireen khalkhal ku yimid wareegga wareegga badaha iyo jawiga, taas oo keentay in ay dabar-go'aan dad badan oo benthic foraminifera ah oo ku yaal badda moolka iyo berriga, kuwaas oo saameyn weyn ku yeeshay naasleyda.

=Tixraac=
*Af-Carabi ''Wikipedia''.
Marka (Degmo)

**Merca District** (Soomaali: Degmada Marko) waa degmo ku taalla koofur-bari gobolka Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya. Caasimadda degmada waxay ku taallaa magaalada Marko.
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda

Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Marka
Abuu cabaas alsafaax

**Amiirul mu'miniin Abuu cabaas cabdulaahi ina Maxamad ina cali ina cabdulaahi bin cabaas** (afka carabiga: **أمير المؤمنين أبو العباس عَبْد الله بن محمد بن علي بن عَبْد الله بن العباس القرشي)**    oo loo yaqaan "**alsafaax**" yacnii dhiig daadiye, waa khaliifka koowaad ee cabaasiyiinta  kadib dhicitaankii umawiyiinta, waxaa loo caleemo saaray khilaafda 132H oo ku beegan 750 miilaadi

## Horaantiisa
wuxuu ku dhashay xumeema oo ka tirsan maanta urdun 104H ku beegan 721 xiligii umawiyiinta halkaas oo ku barbaaray kuna sugnaa ilaa marwaan ximaar uu ka dilay Ibraahiim al imaam  kadib wuxuu u qaxay saga iyo qooskiisa ciraaq gaar ahaan kuufa.

### Dacwada cabaasiyiinta
waxay bilaabatay dacawada cabaasiyiinta sanadkii 100H, waxaana idibada u aasay oo mudo maamulaayay muxamad bin cali aabaha abuu cabaas, si qarsoodi ah ayaa dadka loogu yeeraayay inay garab istaagaan cabaasiyiinta, muxamad bin cali wuxuu dhintay 125H waxaana hogaaminta kaga dambeeyay wiilkiis Ibraahiim al imaam, markuu dhintay hishaam bin cabdilmalik 743 waxaa sii xumaatay xaalada dawlada umawiyiinta, cabaasiyiinta oo ka faaideesanaya ayaa labalaabeen dacwada, sanadkii 129H ayuu amray Ibraahiim al imaam in la muujiyo dacwada, abuu Muslim khuraasaani ayuuna u diray mandiqada khuraasaan, waxa uuna faray la dagaalanka umawiyiinta, Abuu Muslim khuraasaani waxa uu gaaray guulo badan meelo badan ayuu qabsaday, laakin waxaa dhacday marwaan ximaar inuu gacanta ku dhigo Ibraahiim al imaam xabsigana dhigo, intaa la xerin Ibraahiim al imaam wuxuu u dardaarmay abuu cabaas alsafaax inuu hor boodo dacwada una raro qoyskiisa ciraaq.

## Qabashadiis xilka
Ibraahiim al imaam xabsiga ayuu ku dhintay 132H, abuu cabaas alsafaax wuxuu u soo guuray kuufa, ciraaq. Kacdoonka cabaasiyiinta wuxuu soo hooyay guulo badan khuraasaan iyo ciraaq ayaa ka baxday gacanta umawiyiinta, sanadkii 132H ku beegan 750 ayaa abuu cabaas alsafaax magaalada kuufa loogu doortay khaliifka cabaasiyiinta ee koowaad 

## Dhimashadiis

Abuu cabaas wax badan xilka kuma sii raagin, waxa uudhintay sanadkii 754 cudurka furuqa ayuuna u dhintay 

## Xigasho
Gondwana

Gondwana waa magac qaarad mala awaal ah oo ka go'day Mesozoik dambe.  Gondwana waxaa ku jiray qaaradaha dhirta badhkii koonfurta casriga ah ee Antarktika, Australia, Afrika iyo Koonfurta Ameerika iyo sidoo kale jasiiradda weyn ee Madagaskar, iyo (malaha) qayb hoosaadka Hindiya.
=Siido kale fiiri=
*Laurasia
Ashraf qaaytibaay

**suldaan ashraf qaaytibaay almaxmuudi aldaahiri (**afka carabiga: **قايتباي المحمودي الأشرفي، ثم الظاهري، أبو النصر، سيف الدين)** wuxuu ahaa suldaanka mamaaliikta intii u dhaxeesay 1468 ilaa 1496

## Taariikhdiisa

## Dhaxalkiisa
Saalax ayuub

**boqor saalax ayuub ina boqr kaamil maxamad ina boqor caadil abuubakar ina ayuub** (afka carabiga: **الملك الصالح نجم الدين أيوب بن الملك الكامل محمد بن العادل أبي بكر بن أيوب‌)** oo lagu naaneeso **aabaha furashooyinka** (**أبو الفتوح**)  waxa uu ahaa kan tobaad ee boqorada ayuubiyiinta ee masar  waxa uuna taliyay intii u dhaxeysay 1240 ilaa 1249 waana kan aasasay mamaaliikta bada waayihiisa dambe waxa uu wajahay weerarkii saliibiga ee todobaad uu hogaaminaayay luwiiska sagaalaad boqorka faransiiska dagaalka 

__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Michel Micombero

Michel Micombero (1940-1983) waxa uu ahaa kaligii-taliyihii Burundiiyo taliyihii xasuuqa ka dib markii uu afgambi ku qabsaday boqorkii Ntare V, isaga oo ku dhawaaqay jamhuuriyadda 1966-kii, 1972-kii waxa Burundi ka dhacay xasuuq loo geystay qowmiyadda Hutu, waxaana xukunka ka tuuray Jean-Baptiste Bagaza oo uu musaafuris u aaday Soomaaliya ka dib markii uu martiqaad ka helay Siyaad Barre.  Micombero waxa uu u dhintay wadne xanuun isaga oo da'diisu hore tahay 43 jir.
Welcome To Momoland

***Welcome to Momoland*** waa albamka kooxda gabdhaha Koonfur Kuuriya ee Momoland. Waxa la sii daayay Nofeembar 10, 2016

Si loo horumariyo albamka, kooxdu waxay ku soo bandhigtay barnaamijyo muusig oo dhawr ah, sida *[[M Countdown]]* iyo *[[Inkigayo]]*. 

## Tixraac
Ibraahiim al imaam

**Ibraahiim bin maxamad bin cali cabdulaahi bin cabaas** oo loo yaqaan  (afka carabiga: **إبراهيم الإمام) Ibraahiim al imaam,** waa walaalka labada khaliif abuu jacfar almansuur iyo abuu cabaas alsafaax, wuxuu ku dhintay xabsiga umawiyiinta safar 131H
Abuu Muslim khuraasaani

**Abuu Muslim khuraasaani** hogaamiyaha kacdoonka cabaasiyiinta ee riday khilaafda umawiyiinta, waxa uu noqday gudoomiyaha gobolka khuraasaan, abuu jacfar almansuur ayaa dilay 755tii
Hishaam bin cabdilmalik

**Hishaam bin cabdi malik khaliifkii umawiyiinta (**afka carabig: **أبو الوليد هشام بن  عبد الملك الأموي القرشي),** waa khaliifka tobanaad ee umawiyiinta, waxa uu xilka haayay intii u dhaxeesay 724 ilaa 743, xiligiisa waxay gaartay dawlada umawiyiinta heerkeedii ugu sareesay balaarsiga, Faransiiska meelo ka tirsan ayee muslimiinta gaareen laakin dagaalkii billaadu shuhadaa baa joojiyay.
## Taariikh nooleedkiisa
Hishaam bin cabdi malik waxa oo ku dhashay magaalada Dimishiq oo ahayd caasimada umawiyiinta 72H/691, Hooyadii waxaa la oran jiray faadumo binti hishaam oo ree banii makhzuum ahayd, macluumaatka ku saabsan hishaam ka hor khilaafda ayaa ah mid gabaabsi ah, kutubta taariikhda wax badan kama sii sheegeeso.

Hishaam waxa uu bilaabay in uu muujiyo hamiga khaliifnimada markii uu dhintay walaalkii Suleymaan sanadkii 717. Dardaaranka suleymaan ayaa ahaa ina adeekiis cumar bin cabdicaziiz inuu noqdo khaliifka soo socda, markii la shaaciyay magaca cumar bin cabdicaziiz hishaam wuu diiday inuu aqbalo, laakiin wuxuu ku qasbanaaday inuu tixgeliyo amarka uuna aqbalo.

Yaziid bin cabdi malik ayaa markuu xilka qabtay ka dhigay hishaam dhaxal suge, waxa uuna ku shardiyay in wiilkiis waliid bin Yaziid uu noqdo khaliifka ku sii xige.

## Khilaafadiisa
Sanadkii 105H/724 ayaa loo doortay khilaafda asigoo jira 34 sano.

## wax qabadkiisa

## Dhimashadiis
Hishaam wuxuu dhintay 6 Febraayo 743 (6 Maalmadoone 125 Hijriyada). Wiilkiisa, Maslama  ayaana tujiyay salaaddii janaasada. Hishaam waxa uu isku dayaayay in uu  wiikiisaan Maslama ku bedelo khilaafada booska Waliid bin Yaziid oo ay ka soo muuqatay  faasiqnimo ka xanaajisay culamada sida imaam zuhri, Isku daygii ugu horreeyay ee Hishaam, ka dib Xajkii 735, si uu ugu qanciyo al-Walid II inuu ka tago maslama ama, beddelkeeda, inuu sameeyo maslama al-Walid II beddelka waa la diiday.

## Xigasho
Kuufa

**kuufa** waa magaalo kutaal ciraaq, waxay maamul ahaan hoos timaadaa gobolka najfa waxeyna  ka fogtahay caasimada baqdaad 156 km camal, 230kun oo qof ayaa lagu qiyaasay dadkeeda 2014tii 

## Xigasho
Tataarka

waa qowmiyado mangooliyaan ah kuwaas oo ku soo duulay wadamo badan oo caalamka ka mid ah qarniyadii labo iyo tobanaad iyo sedex iyo tobanaad
Mustacsim bilaah

**Abuu Cabdil-Majiid “mustacsim bilaah” Cabdullaahi bin mansuur mustansir bilaah** (afka carabiga: **أبو عبد المجيد "المستعصم بالله" عبد الله بن منصور المستنصر بالله** ), wuxuu ahaa kii ugu dambeeyay khulafada cabaasiyiinta ee baqdaad, wuxuu taliyay intii u dhaxeesay 1242 ilaa 1258, hawlaakuu oo wata tataarka ayaa ku duulay baqdaad oo dudunshay waxa oona dilay dad kor u dhaafaya Hal milyan oo ku juro mustacsim bilaah

## Xigasho
Cizudiin Aybuk

**Al-suldaan almucizu Cizudiin aybuk** (afka carabiga:  **الملك المعز عز الدين أيبك الجاشنكير التركماني الصالحي النجمي)** waa kan ugu horeeyay boqorada dawlada Mamaaliikta, sanadkii 1250 ayuu noqday suldaan kadib markii ay xilka uga dagtay shajaru duri noqotayna xaaskiis, asalkiisu waa turkumaan, magaciisa wuxuu ka koobanyahay labo qeyb erayga "ay" oo laga wado dayax iyo ereyga "bak" oo laga wado amiir

## Qabashada xilka

## La loolamida ayuubiyiinta

## Dhamaadka
Qorax madoobaadka 21 Juun 2020

Waa qorax madoobaad sanadle ah oo dhacay 21 Juun, 2020. Marka dhexroorka dayaxu ka weyn yahay qorraxda, qorrax-madoobaadku waa wadar, isagoo xiraya dhammaan qorraxda tooska ah, maalintana u beddeleysa mugdi;  Laakin waxa ay ku dhacdaa dariiq cidhiidhi ah oo dhulka dushiisa ah, dayax-madoobaadka aagga dariiqan (kun kiilomitir ballac ahaan) waa qayb ka mid ah madoobaad.  Haddii dhexroorka dayaxu ka yar yahay dhexroorka qoraxda, qorax-madoobaadku wuxuu u muuqdaa mid sanadle ah;  Tani waxay ahayd muuqaalkiisa Kathmandu, Nebal iyo Taywan, wuxuuna u muuqday mid gebi ahaanba xiiran.

=Sawir=

=Tix=
*كسوف الشمس ٢١-٦-٢٠٢٠ - *Af Carabi Wikipedia*.
Alciz bin cabdisalaan

**Abuu Muxamad Cizu-Diin Cabdi Caziiz bin Cabdi Salaan Al-Shaafici** oo lagu naaneesi jiray "*Suldaanka culumada iyo iibiyaha boqorada"* (Af-Carabi; ***سلطان'' ''العلماء*** *و*'بائع الملوك**' ) wuxuu noolaa 577H\1181-660H\1262, waxa uu ahaa Caalim iyo Garsoore Muslim ah oo si fiican ugu xeeldheeraa Usuulu fiqiga iyo tafsiirka waxa uu gaaray darajada ijtihaadka , waxa uuna ahaa qof aa xaqa la gamban in badan ayeena boqorada isku dhaceen.

## Taariikhdiisa
Magaciisa oo dhameystiran waa Cabdi Caziiz bin Cabdi Salaan bin Abii Qaasin bin Xasan bin Maxamad bin Muhadab, wuxuu ka soo jeedaa Banuu Suleym oo ka tirsan qabiilada aadka u caansan.

Wuxuu ku dhashay Dimishiq sanadkii 577H ama 578H, Dimishiq waxey ahayd waqtigaas hormuudka aqoonta ayadoona kulmisay culumadii ugu magaca dheerayd casrigaas, dadka ayaana meelo fog fog uga soo doonan jiray cilmiga, laakin shiiqa sida taariikdiisa ka muuqata wuxuu billaabay raadinta cilmiga asigoo da'diisa weyntahay, yaraantiisa iyo duruufaha uu ku soo koray ayeena Kutubta taariikhda xusin waxaase cad in qoyskiisa ay danyar ahaayeen.

wuxuu u jeestay 

## Cizudiin iyo boqorada

## Shiiqyaalkiis iyo xertiis

## Kutubtiisa
## Xigasho
Duumaan baay

**Al-ashraf  abuu nasri duumaan baay** (afka carabiga; **الأشرف أبو النصر طومان باي)** waa kii ugu dambeeyay boqorada mamaaliikta, waxa lagu daldalay albaabka zuweyla hortiisa 922H\1517

## ka hor xilka

## Qabashada xilka

## Iska caabinta cusmaaniyiinta

## Dilkii duumaan baay
Imaaradaha anaadool

**Imaaradaha anaadool**  waa imaarado yar yar oo turki ahaa kuwaas oo qaab qabiileed ku dhisnaa, waxey soo baxeen labo goor; markii koowaad waa dagaalkii mulaadkarad kadib waxaana tirtiray salaajiqada ruum, markii labaadna waa kadib burburkii salaajiqada cusmaaniyiinta ayaana awooday inee mideeyaan oo dhamaan tirtraan.

## Imaaradaha xiligii koowaad

## Imaaradaha xiligii labaad
Ibnuqayim aljoozi

**abuu cabdulaahi shamsu diin Maxamad  bin abii bakar bin ayuub aldimishqi alxanbali** oo loo yaqaan **ibnu qayim aljoozi,**  erayga "**qayim**" afka carabiga waa maamule "**aljoozi"** waa madaraso  madaraso uu aabihiis ka ahaa maamule, waa caalim Muslim ah kana mid ahaa dadka ugu cad cad madhabka xanbaliga waxaa u shiiq ahaa ibnu teymiya oo la ahaa saaxiib dhaw ee na kala harin.
Ayatullah Reza Hosseini Nasab

**Ayatullah Reza Hosseini Nasab**, (Taariikhda Dhalashada: 1960),  wuxuu ahaa Imaamka Xarunta Islaamka Hamburg. Laga soo bilaabo 2003, waxa uu ahaa Madaxweynaha Ururka Shiicada ee Canada.

## Daabacaad

Waa qoraaga in ka badan 215 buug oo ka hadlaya fiqiga Islaamka, Fikirka Shiicada, Philosophy, Sharciga iyo macquulka. 

Buugaagtiisa qaar ka mid ah waa sida soo socota:

* Shareecada Islaamka
* Nabinimada
* Imaam Xuseen
* Islaamka Casriga ah
* Shiicadu waxay ku jawaabtay
* Islaamka iyo Muusiga
* Islaamka iyo Dimuqraadiyadda
* Mabaadi'da macquulka ah
* Falsafadda
* Garsoorka
* Dhalinyaradii. 

## machadyada

Waxa uu in ka badan 20 xarumood ka sameeyay Canada, [Jarmalka], iyo Switzerland. 

## Tixraacyo
Imaam dahabi

**Al-imaam Shamsu Diin Abuu Cabdullaahi Maxamad bin Axmad bin Cusmaan bin Qaymaaz Al-Dahabi,** wuxuu noolaa 673H\1274-748H\1348, waana Imaam Muxadis, waliba taariikhyahan ah oo ku noolaa Dimishiq xiligii Dawladii Mamaaliikta

## Taariikhdiisa
Asal ahaan Imaam ka wuxuu ahaa Turkumaani. wuxuuna dhashay bishii Rabbical aakhar sanadkii 673H. Ibnu xajar wuxu sheegay inuu dhashay bishaan 3deedii. waxa ku dhashay Damishiq wuxuu ka dhashay qoys diineed.

### '''Shuyuukhdiisa:'''
Sheekhu waxa uu ka dhagaystay culima fara badan sida: Abil Macali al abraquuhi, Ibnu Daqiiq al ciid, Sharafu diin Addimyaadi, Ibnu Teymiyah, Xaafidul Mizzi, Albarzaali iyo qaar kaloo badan.

Imaamu waxa uu ahaa caalim ku takhasusay culuum badan haba ugu sii badnaado Cilmiga xadiiska sheekhul Qurra'a Jamaalu diin abii Isxaaq Ibraahim ibnu Daa'uud Alcasqalaaniyy.

Waxaa lagu tiriyaa Imaamu akhriyey Mu'arakhiinta (taariikhyahanada) Islaamka kuwa ugu waaweyn, sidoo kale imaamku wuxuu ahaa xaafid ka mida xufaada cilmiga xadiithka kuwooda ku xeel dheer cilmiga cilmigaas marka laga hadlayo **رواية ودراية** . la yaab maleh haduu noqdo mid amaantiisu ay gaartay dhamaan dadka musliminta waxa lagu amaanayana waa wanaaguu la yimid iyo cilmiguu uga tagay musliminta.

wuxuu si qoto dheer ubartay imaamku itqaaniyayna xadiithka wuxuu ahaa mid kala yaqaan xadiithka Cilada leh(Aljarx watacdiil). Sidoo kale yaqaanay Axwaasha xadiithk iyo warqaduu soo maray xadiithku ee dadkii ka sameeyay sideey wax u turjumayeen . Wuxuu kaloo imaamku kala sawiray qarsoon eelaga dhex heli karo xadiithka iyo taariikhdiisaba.

Wuxuu ururiyay imaamku, badan oo ka mida xadiithka faaido badana u leh umada musliminta ee ka danbeysa isaga maadaam uu ahaa Imaamku mid aqoon durugsan u yeeshay cilmul xadiithka. Casrigii waxa lagu tiriyaa inuu ahaa qofka ugu wax ka qorid badan marka laga hadlayo cilmul xadiithka wuxuu kaloo ururiyay taariikhda islaamka waxay ka qoreen culimadii markii hore ku sameyey dib u gaar ahaan kuwa muxadithiinta.(kuwa xadiiska ka hadla). Imaamka Wuxuu Allah ku manaystay Fahmad dheeri ah iyo maskax furan waxa baahi filan Siduu caan uga dhex noqday zamankii iyo kuwii ka dambeeyayba .

kadib markuu bartay cilmiga qiraa,aatka imaamku isagoo ku bartay cilmiga cilmiga yara wuxuu Alifay kitaab la odhan” **التلويحات في علم القراءات** ” iyo kitaab kaloo la معرفة **القراء الكبار** mashquulid uu ku mashquulaa Cilmul xadiithka, sababtoo ah ,siduu sheegay Ibnu Aljazariy

Imaamku wuxu waqtigiisa oo dhan siiyay u adeegida cilmul xadiith wuxuna ka qoray kana afilay kutub aad u badan

Mu'alafaadka imaamka waxa ka faa'i jiray dhaman muslimintii nooleyd wakhtigasii isagoo u soo dhoofi jreen dartiis si ay uga qaataan cilmiga ilaahay ku galadeystay ka dhagaysto kana akhristaan ​​,kana qaataan nusakh (copy).
### Kutubadiisa
تاريخ الإسلام

سير أعلام النبلاء

طبقات الحفاظ

طبقات القراء

مختصر تهذيب الكمال

التجريد في أسماء الصحابة

الميزان في الضعفاء
Arzanjaan

**arznjaan** (afka turkiga; **Erzincan**)‏ waa magaalo ku taal tukiga waana magaala madaxda gobolka arzanjaan ee dhaca bariga turkiya, dadka magaalada waxay u badan yihiin turki suni ah, waxaa dega tiro kurdi calwiyiin ah oo badan, 
## Taariikhda
sooyaalka magaalada waa mid aad u fog waxey ka soo bilaabanee ka 1000 sano ka hor miilaadiga, waxaa soo xukumay dawlado badan, oo ka mid yihiin biriizanda iyo boqtooyada faaris, waqtigii cusmaan bin cafaan ayee muslimiinta furteen, xabiib bin maslama ayaana furtay,  hase ahaatee magaalada waxey noqotay goob ay ku hardamaan muslimiinta iyo ruum mudo dheer, dagaalkii mulaadkarad kadib waxey u gacan gashay turkida, waxaana ka taliyay imaarada mankuujiyiinta, sanadkii 1228 suldaan caaludiin keyqubaad ayaa soo afjaray imaarada, waxa oona ku qabsaday magaalada, khawaarzimiyiinta ayuuna ku jabiyay dagaal 1230kii, burburka salaajiqada kadib magaalada waxaa qabsaday banuu aartiin, dawladii quraa qooyloo ayaa sii qabsatay 1410

## Cimilada

## Xigasho
Jasiirada Rodos

waa jasiirad gariiga raacsan ee dhacda bada dhexe waxary u dhawdahay xeebaha koofureed ee turkiya, jasiirada waxay caan ku tahay taalada rodos oo ka mid ahaa todobada yaab ee dunida, 2019 tirada dadka ee jasiirada waxaa lagu sheegay 130,000 kuwaas oo 55,000 oo kamid ah ay ku noolyihiin magaalo madaxda  rodos,

## taariikhda jasiirada
Imbiraadooriyada Biizantiin

**imbiraadooriyada** **biizantiin** ama **rimintooyada ruum** ama **rimintooyada roomanka bari**  (afka gariiga; **Βασιλεία** **Ῥωμαίων**)  waa dawlad kirishmis ah oo soo baxday kadib markay u qebsantay imbiraadooriyada roomanka labo qaybood oo kala ahaa roomanka bari iyo roomanka galbeed, midaan dambe waxay duntay duntay qarnigii shanaad miilaadi, roomanka bari waxey sii jireen kun sano ilaa ee cusmaaniyiinta furteen Qosdandiiniya 1453, waxyna ahayd sii socoshada imbiraadooriyadii roomanka, waxey ilaalisay dhaqanka iyo ilbaxninmada roomanka, mudadii ee jirtay waxey ahayd awooda dhaqaale iyo mida milatari ee ugu weyn yurub, caasimadeed Qusdandiiniya waxey ahayd tan ugu horeesa magaalooyinka kirishmiska xaga hormarka iyo aqoonta, waxeyna u ahayd xarun diimeed kirishmiska bari.  

## Taariikhda

## Xunka

## Dhaxalka

## Xigasho
Andaakiya

**Andaakiya** (afka trkiga; Antakya) waa magaalo fac weyn oo dhacda daanta bari ee wabiga caasi, waxey 30 millimetre ka fog tahay xeebta bada dhexe, waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu muhiimsan dhulka shaam, furashada muslimiinta ka hor waxey ahaan jirtay caasimada dhulka shaam, sidoo kale waxey ahmiyad ween u leedahay kirishmiska

## Taariikhda

## Xigasho
Ceelgardi

Ceel-Gerdi waxay ku taala meel 25 km bari ka xigta magaalo madaxda gobolka Saaxil ee Berbera. Waa dhul aad u qurux badan oo dalxiiska caan ku ah, Waxaana dagta beesha Habarjeclo ahaan faarax Cabdille (reer raage &Hassan Daahir)

## Tixraac
Makaahiil isaaq

## Beelaha Makahiil Isaaq
**Beesha Makahiil** waa **qabiil weyn oo Soomaaliyeed** oo ka tirsan beesha Sacad Muuse, faraca Subeer Awal, oo isaguna ka tirsan beelaha waaweyn ee Isaaq. Beesha Makahiil waxay leedahay taariikh qoto dheer, dhaqan hodan ah, suugaan fac weyn, iyo hogaamin bulsho oo soo jireen ah. Waxay caan ku tahay culimo, abwaano, aqoonyahanno, ganacsato, iyo odayaal dhaqameed.

### Subeer Awal
Subeer Awal waxa uu dhalay lix wiil:

* Sacad Muuse
* Ciise Muuse
* Cadale Muuse
* Cigale Muuse
* Afgaab Muuse
* Cabdi Muuse

Beesha Sacad Muuse, oo ay Makahiil ka tirsan tahay, waa faraca ugu ballaaran ee Subeer Awal.

* Abdiraxmaan Farah Jaamac (Guribarwaaqo), qoraa, wariye, hal-abuur iyo Wasiirkii hore ee Warfaafinta Somaliland.

* Xuseen Jaamac Rooble (Xaaji Gujis), abwaan, fanaan, jilaaga masraxiyadda iyo hal‑abuur faneed oo caan ka ahaa Somaliland.

* Feysal Omar Mushteeg, macalin, fanaan, hal-abuur ka qayb qaatay musicals, iyo ninkii Hal abuurkii  heesaha qaraamiga ah iyo subciska Soomaaliyeed.

* **Xasan Xaaji Cabdilahi (Xasan Ganey)** – Abwaan Soomaaliyeed oo caan ku ah suugaanta iyo dhaqanka.

#### Culimo iyo Aqoonyahan
Waxaa kale oo kasoo baxay:

* Culimo faafinta diinta Islaamka ku caan ah
* Aqoonyahanno waxbarashada iyo cilmi-baarista ku xeel dheer
* Caaqilo iyo xeer-beegayaal dhaqanka ka shaqeeya

### Doorka Bulshada
Beesha Makahiil waxay door weyn ku leedahay:

* Ilaalinta dhaqanka
* Nabadaynta iyo xalinta khilaafaadka
* Waxbarashada iyo caafimaadka
* Ganacsiga iyo horumarinta deegaanka
* Ka qaybqaadashada siyaasadda iyo samafalka bulshada

## Beesha Makaahiil Isaaq
**Beesha Makahiil** waa qabiil taariikhi ah oo fac weyn, lehna sumcad suugaan, diin, dhaqan iyo dad wax-gal ah. Waxay qayb weyn ka yihiin beesha Sacad Muuse, laf-dhabarta Subeer Awal. Degmada Bulxaar waxay matalaysaa xaruntooda dhaqameed ee ugu weyn.

## Tixraacyo


## Xigashooyin Dibadda

* Lewis, I.M. (1999). *A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa.* James Currey.
* Mukhtar, M. H. (2003). *Historical Dictionary of Somalia.* Scarecrow Press.
* Walls, M. (2011). *State Formation in Somaliland: Bringing Deliberation to Institutionalism.* UCL.
* Markus Hoehne (2015). *Between Somaliland and Puntland: Marginalization, Militarization and Conflicting Political Vision.*
* Somaliland Census and Demographic Data. Ministry of National Planning. https://slministryofplanning.org/
Liiska qorax madoowaad ee qarniga 21aad

Tani waa liiska qorax-madoowaadyada intii lagu jiray qarnigii 21aad

=2001-2010=
=2011-2020=
=2021-2030=
## 21 Juun 2020

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

## 14 Diseembar 2020

## 10 Juun 2021

## 4 Diseembar 2021

## 30 Abriil 2022

## 25 Oktoobar 2022

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

## 20 Abriil 2023

## 14 Oktoobar 2023

## 8 Abriil 2024

## 2 Oktoobar 2024

## 29 Maarso 2025

## 21 Sebteembar 2025

## 17 Febraayo 2026

## 12 Agoosto 2026

## 6 Febraayo 2027

## 2 Agoosto 2027

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

## 22 Luuliyo 2028

## 14 Janaayo 2029

## 12 Juun 2029

## 11 Luuliyo 2029

## 5 Diseembar 2029

## 1 Juun 2030

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

## 25 Nofeembar 2030

=2031-2040=
=2041-2050=
=2061-2070=
=2071-2080=
=2081-2090=
=2091-2100=
Dagaalkii mulaadkarad

**Dagaalkii** **mulaadkarad** (af turki; **Malazgirt** **Meydan** **Muharebesi**) af carabi; **معركة ملاذكرد**) waa dagaal dhex maray imbiraadooriyada biriizanda iyo salaajiqada muslimiinta, 26 agoosto 1071, khasaaraha weyn ee ka soo gaaray briizanda dagaalka iyo in la qabsaday imbiraadoorkeeda romaanoos iv ayaa door muhiim ah ka ciyaaray daciifnimada xukunka biriizanda ee anaadool iyo in turkida kusoo qulqulaan anaadool .

## Hordhaca

## Dagaalka

## Saameynta dagaalka

## Xaga dhaqanka

## Xigasho
Ruknudiin mascuud

**Ruknudiin mascuud** ama **mascuud koowaad** wuxuu ahaa suldaankii salaajiqada ruum laga bilaabo 1116 ilaa dhimashadiisa 1156

## ku loolamida xilka
Qilij arsalaan markoo ku dhintay dagaalkii mowsil sanadkii 1107 dawlada way kala qebsantay, wiilkiis curudka Malik shaah wuxuu ku jiray xabasi, xaaskiis ayaa qabsatay maltaay wiil yar oo dogrol la dhaho ee dhashay ayaa suldaan laga dhigay, labada wiil kale mascuud iyo carab; mascuud wuxuu ku ag noolaa sodogiis gaazi bin guumushtakiin amiirka daanishmandiyiinta, carabna quunya ayuu joogay, Malik shaah ayaa dib u soo laabtay 1109kii waxaana u suura gashay inuu quunya galo oona noqdo suldaan, waxa uuna xabsiga dhigay labadiis walaal carab iyo mascuud, dagaalo qaraar ayuuna la galay biriizanda oo ahayd inee ku soo fiday dhulka dawlada, labadiisa walaal ayaa xabsiga ka baxsadeen mascuud oo taageero ka helaayo sodogiis gaazi bin guumushtakiin ayaana ku guuleestay inuu dilo walaalkiis Malik shaah 1116 

## Qalbashada xilka
markale ayee dawlada kala qeybsantay mascuud wuxuu qabsaday caasimada iyo meelo kaloo yar, walaalkiis carab wuxuu qabsaday ankara iyo qasdamuuni, walaalkiis kale dogrol oo masuul ka ahaayen hooyadiis iyo ninkeeda blak artaqi wuxuu heestay maltaay , waxaana walaalaha ka dhex bilaawday colaad daran, mascuud markii hore wuxuu diirada saaray la dagaalanka biriizanda waxa uuna ku guuleestay inuu ka soo ceshado dhul badan , sanadkii 1114 gaazi bin guumushtakiin ayaa fursad ku helay maltaay waa uuna qabsaday asigoo garab ka helaayo mascuud, waxa uuna diiday lahaanshaha salaajiqada ee magaalada, carab ayaa aad uga carooday arintaas wuxuuna ku eedeeyay mascuud inuu qiyaanay dawlada oona ilaalin karin dhulkeeda, 1116 weerar xoogan ayuu ku qaaday caasimada mascuud ayaa ka gurmad dalbay biriizanda, carabna amiirka arman ayuu garab ka dalbay, dagaalo adag ayaa dhex maray kuwaas oo ku soo dhamaaday inuu guuleestay mascuud, inkastoo mascuud uu kaligiis soo haray hadana wuxuu ku sii hoos noolaa gaazi bin guumushtakiin ilaa uu ka dhintay 1135.

## Ka hortagida weerarka labaad ee saliibiyiinta
imaarada ruhaa oo ka mid ahayd imaaradaha kirishmiska ayaa waxaa qabsaday zankiyiinta waxaana ka dhashay weerar saliibi oo cusub weerarkan waxaa hogaaminaayay boqorka faransiiska luwiis todobaad iyo boqorka jarmalka konraad sedexaad, mascuud ayaa ka hortagay waxa uuna u geestay baaba' xun ciidanka jarmalka, boqorkooda wuu dhaawacmay xitaa, faransiiska ayagana khasaaro xoogan buu gaarsiiyay inkastoo ku guuleesteen inee u gudbaan shaam, mascuud waxa oo isbahaysi la sameeyay nuurudiin zanki haraadiga imaarada ruhaa ayeena ku qaadeen weeraro aa kala joogsi laheen ugu dambeyn way la wareegeen weyna kala qeybsadeen 

## Dhimashadiisa
Mascuud wuxuu u baxay la dagaalanka amiirka armiiniya tuuruus labaad markuu ka soo laabtay wuu dhintay 1156 xilkana waxaa qabtay qilij arsalaan labaad.
## Xigasho
Waasmunster

Waasmunster waa degmo ku taal gobolka Beljim ee Bariga Flanders.
=Sharaxaad=
*Sannadkii 2007 dadku waxay ahaayeen 10329.
*Waxay ku taal 51°06 Waqooyi, 04°05 Bari.
=Tixraac=
Hotot-en-Auge

Hotot-en-Auge waa bulsho.  Waxaa laga helaa gobolka Basse-Normandie ee waaxda Calvados ee waqooyi-galbeed ee Faransiiska.
Billy Bingham

William Laurence Bingham, MBE (5 Agoosto 1931 - 9 Juun 2022) wuxuu ahaa kubbadda cagta caalamiga ah ee Waqooyiga Ayrland iyo maamulaha kubbadda cagta.
=Tix=
Neojiin

Neojiin (Af-Laatiin: *Neogene*), qaybta dambe ee xilliga Saddexaad, oo ka kooban xilliyadii Miosiin iyo Bliyosiin, ama nidaamka dhagxaanta la dhigo inta lagu jiro.

Xilliga Neojiin waxaa ku jira inta u dhaxaysa 23 milyan iyo 2.6 milyan oo sano ka hor waxaana ku jira Miosiin (23 milyan ilaa 5.3 milyan sano ka hor) iyo Bliyusiin (5.3 milyan ilaa 2.6 milyan sano ka hor).  Niujiin, oo macneheedu yahay "dhalasho cusub," ayaa loo qoondeeyey si loo xoojiyo in badda iyo fosil-ka dhulka ee laga helay marxaladdan wakhtigan ay aad ugu dhow yihiin midba midka kale marka loo eego kuwii hore, oo loo yaqaan Balyuujiin (66 milyan oo sano ka hor) 23 milyan oo sano ka hor).

Erayga Neojiin waxaa si weyn looga isticmaalaa Yurub sida qayb juquraafi ah, waxaana si sii kordheysa looga isticmaalaa Waqooyiga Ameerika, halkaas oo xilliga Senosoyig dhaqan ahaan loo qaybiyay saddexaad (66 ilaa 2.6 milyan sano ka hor) iyo afar-geesod (2.6 milyan sano ka hor) .

=Tixraac=

## Xiriirinta dibadda
*Neogene - Britannica
Afar-geesood

Muddada afar-geesood waa muddada juqraafiga laga soo bilaabo dhammaadka Bliyusiin qiyaastii 1.6 milyan oo sano ka hor ilaa hadda. Afar-geesoodka waxa uu ka kooban yahay laba xilli-geoloji: Xilligii Barafka iyo Huuluusiin.

Erayga afar-geesood (afaraad) waxaa soo jeediyay Jules Desnoyers 1929 si uu wax uga qabto sedimen ee Seine Basin ee Faransiiska oo u muuqday mid si cad uga yar dhagxaanta muddada jaamacadda.  Muddada afar-geesood waxay daba socotaa muddada jaamacadda waxayna ku fidsan tahay waqtigan xaadirka ah. Muddada afar-geesood waxay si aad ah u dabooshaa muddada baraf dhawaanahan oo ay ku jirto dib u gurasho baraf ee ugu dambeysay.

Muddada afar-geesood ee 1.6 milyan ah waxay ka dhigan tahay muddada ay jireen bini'aadamka la yaqaan.  Qulqulka qaarada shaqo kuma laha muddo aad u gaaban.  Cimiladu waxay ahayd mid ka mid ah barafka muddadyeedka kaas oo barafka qaaradaha ay u guuraan koonfurta ilaa 40° loolka.  Dhowr xayawaan oo cusub ayaa soo kacay, mar kale waxay u badan tahay inay sabab u tahay muddada juqraafi ahaan gaaban ee muddadan.  Waxaa jiray dabar-goyn weyn oo ku yimid naasleyda waaweyn ee gobollada waqooyi dhammaadkii xilligii Barafka. Noocyo badan oo ay ka mid yihiin bisadda saber, mammoth, mastodon, *Glyptodonts*, iwm. ayaa ka dabar-go’ay adduunka oo dhan.  Xayawaanno kale oo ay ka mid yihiin fardo, geel iyo shabeel ayaa dabar go’ay Waqooyiga Ameerika.
=Tixraac=
*Quaternary
51 Pegasi b

51 Pegasi b, sidoo kale loo yaqaan *Bellerephon* ama 51 Peg b, waa meeraha ka baxsan qoraxda ee ugu horreeya ee la helay isagoo ku wareegaya xiddigta ugu muhiimsan, 51 Pegasi.  Michel Mayor iyo Didier Queloz ayaa ku dhawaaqay daahfurka 6 Oktoobar 1995.  Waxay u jirtaa 50 sano iftiin ah jihada kooxda Pegasus.
=Tixraac=
Casqalaan

Casqalaan (Af-Carabi: عسقلان) waa magaalo ku taal Israa'iil ama la haysto Falastiin.

=Taariikhda=
Casqalaan qadiimiga ah waxaa iska lahaa filistiin.
=Tixraac=
A (alifbeet)

A, ama a, waa xarafka ugu horreeya iyo shaqalka ugu horreeya ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, A waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga أ ama ء.

=Noocyada=
A
----
A a ɑ
=Tixraac=
B (alifbeet)

B, ama **b**, waa xarafka labaad ee alifbeetada qoraalka Laatiinka. Gudaha Af-Soomaali, B waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ب.

=Noocyada=
B
----
B b
=Tixraac=
C (alifbeet)

**[[|C]]**, ama **c**, waa xarafka saddexaad ee Ingiriisi iyo ISO xarfaha Laatiinka aasaasiga ah. Gudaha Af-Soomaali, C waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ع.

=Noocyada=
C
----
C c

=Tixraac=
D (alifbeet)

D, ama **d**, waa xarafka afraad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, D waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga د.

=Noocyada=
D
----
D d
=Tixraac=
E (alifbeet)

E, ama **e**, waa xarafka shanaad iyo xarafka shaqalka labaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO.

=Noocyada=
E
----
E e
=Tixraac=
F (alifbeet)

F, ama **f**, waa xarafka lixaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, F waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ف.

=Noocyada=
F
----
F f
=Tixraac=
Qilij arsalaan labaad

**cizudiin qilij arsalaan labaad bin mascuud** af turki; **Kılıç ArslanI II**) (af faarisi **قلج** **أرسلان** **دوم**) waa suldaanka salaajiqada ruum intii u dhaxeesay 1156 ilaa 1192

## Qabashada xilka
Mascuud wuxuu u baxay la dagaalanka amiirka armiiniya tuuruus labaad markuu ka soo laabtay wuu dhintay 1156 xilkana waxaa qabtay qilij arsalaan labaad, waxaa bilaawday dagaalo u dhaxeeya dawlada iyo daanishmandiyiinta blase nuurudiin zanki oo arkaayay in is khilaafka muslimiinta uu awood siinaayo cadawga ayaa dhaxdhaadin sameeyay , markale ayuu khilaafka soo laabtay hadana culumada iyo wax garadka ayaa hishiis sameeyeen, hishiiska ka dib  qilij arsalaan labaad wuxuu ku duulay biriizanda, waxa uuna ka qabsaday magaalooyinka laarinda iyo saliiqiya, balse mudadii u dhaxeesay 1159-1161 waxa uu kala kulmay biriizanda jab is daba jooga ugu dambeyn wuxuu aqbalay hishiis dhigaayay shuruudo adag .

## soo afjarida  daanishmandiyiinta
mudadii uu hishiiska socday Qilij arsalaan wuxuu xooga saaray soo celinta awooda dawlada waxaana u suura gashay 1574 inuu qabsado imaarada siiwaas oo daanishmandiyiinta ka mid ahayd, imbiraadoorka biriizanda ayaa arkay inuu fursad siiyay qilij arsalaan waxa uuna dalbaday dhulka daanishmandiyiinta, markii loo diiday dagaal ayuu soo qaaday Qilij arsalaan ayaa awooday inuu ku jabiyo dagaalkii miryokifaaloon, khasaaro adag ayuuna gaarsiiyay . Sanadkii 1177 waxa uu qabsaday imaarada maltaay oo ugu dambeesay daanishmandiyiinta, sidaas ayee dawlada ku noqotay awooda muslimka kaliya ee ka jirta anaadool .

1179 qilij arsalaan  wuxuu dagaal ku qaaday ayuubiyiinta, hase yeeshee jab ayuu kala kulmay salaaxudiin ,

## Weerarkii sedexaad ee saliibiyiinta
Weerarkii sedexaad ee saliibiga ayaa ku yimid dhulka dawlada, waxaana hogaamiya ka ahaa feridriik barboosa boqorka jarmalka, wuxuu doorbiday Qilij arsalaan inuu ka gambado laakin wiilkiis Qudbudiin ayaa la dagaalay waxeyna qabsadeen quunya 1190 , hase yeeshee boqorka jarmalka ayaa isaga baxay magaalada Shan bari ka dib waxa uuna dalbaday in sahay la siiyo jidkana loo furo.

## kala qeybinta dawlada iyo dhimashadiisa
Sanadkii 1186 waxaa ku dhacay qilij arsalaan cudurka faalij waxa uu ku fakaray inuu ilmihiis oo ahaayeen kow iyo toban u kala qeybiyo dawlada, taasi oo qalad weyn ahayd waxaa mariiba ka dhex bilaawday walaalaha khilaaf iyo dagaalo, qilij arsalaan ayaa gadaal dambe ka ogaaday qaladkiisa wuxuu bilaabay inuu dib usoo mideeyo asagoo madax ka dhigaayo wiilkiis gayaasudiin kiikhisroof , hase ahaatee asoo ku guuleesan buu dhintay 1196, wiilkiis suleymaan ayaa awooday inuu dhamaan ka adkaado  laakin 1204 laakin shan bari ka dib wuu iska dhintay  

## Xigasho
G (alifbeet)

G, ama **g**, waa xarafka toddobaad ee ISO alifbeetada Laatiinka ee aasaasiga ah. Gudaha Af-Soomaali, G waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga غ.

=Noocyada=
G
----
G g
=Tixraac=
Pesantren

Pesantren ama *pesantrian* (*[[:id:pesantren]]*) waa mid ka mid ah nidaamyada waxbarasho ee Indunisiya.  Pesantren waa machad dhaqameed Islaami ah oo ay ardaydu ku wada nool yihiin waxna ku bartaan macalinka ku magac dheer *kiyai* isla markaana leh hool ay ardaydu seexdaan.  *Santri* waxay ku yaalaan dhismo sidoo kale bixiya masaajid lagu cibaadeysto, meel wax lagu barto, iyo hawlo kale oo diineed.  Dhismahan waxaa badanaa lagu hareereeyaa gidaar si uu awood ugu yeesho inuu la socdo gelitaanka iyo ka bixista ardayda si waafaqsan xeerarka khuseeya.

=Xiriirka dibadda=
* Pesantren Virtual, Pesantren Era Digital 
* Pustakapesantren.com, Pustaka Pesantren  
* Pondok Pesantren.net, Pendidikan Diniyah dan Pesantren, Kementerian Agama RI 
* Rabithah Ma'ahid Islamiyah Nahdltul Ulama, Asosiasi Pesantren Indonesia
* Pesantren Virtual, Pesantren Era Digital 
* Pustakapesantren.com, Pustaka Pesantren  
* Pondok Pesantren.net, Pendidikan Diniyah dan Pesantren, Kementerian Agama RI 
* Rabithah Ma'ahid Islamiyah Nahdltul Ulama, Asosiasi Pesantren Indonesia
H (alifbeet)

H, ama **h**, waa xarafka sideedaad ee alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, H waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ه/ه‍.

=Noocyada=
H
----
H h
=Tixraac=
I (alifbeet)

I, ama **i**, waa xarafka sagaalaad iyo xarafka shaqalka saddexaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo ISO alifbeetada Laatiinka ee aasaasiga ah.

=Noocyada=
I
----
I i
=Tixraac=
J (alifbeet)

J, ama **j**, waa xarafka tobnaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, J waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ج.

=Noocyada=
J
----
J j ȷ

=Tixraac=
K (alifbeet)

K, ama **k**, waa xarafka kow iyo tobnaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, K waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ك.
=Noocyada=
K
----
K k
=Tixraac=
L (alifbeet)

L, ama **l**, waa xarafka laba iyo tobnaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, L waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ل.

=Noocyada=
L
----
L l
=Tixraac=
Dhirta xididdada dhiigga

Tracheophyta
Siluriyaan dhexe - Hadda
Athyrium filix-femina
Boqortooyo             Plantae
*Klaad*             EmbryophytaPolysporangiophyta**Tracheophyta**

Dhirta xididdada dhiigga, ama tracheophyta, waa dhir leh unugyo gaar ah si ay biyaha, macdanta, iyo wax soo saarka Habka Samayska Cuntada ku gaarsiiyaan geedka.  Waxay ka mid yihiin filicophyta, bryophyta, equisetum, dhirta ubaxa, konifer, iyo jimicsiyada kale ee jimicsiga.

Kaladogaraam-ka sida ku cad Buugga Nolosha waa:

## Tixraac
#"DCA report ", *www.catalogueoflife.org*.
Interlingua

Interlingua waa luqad la dhisay iyadoo la adeegsanayo kelmado laga helo inta badan luqadaha Galbeedka-Yurub.  Waxaa sameeyay IALA- koox dad ah (oo loo yaqaan Alexander Gode) oo ka shaqaynayay in ka badan 20 sano, waxayna dhammeeyeen oo ay daabaceen qaamuuskii ugu horreeyay 1951. Interlingua waxaa la abuuray iyada oo ku saleysan luqadaha: Ingiriisi,  Faransiis, Isbaanish, Boortaqiis, iyo Talyaani.

=Tixraac=
*A Grammar of Interlingua  by Alexander Gode & Hugh Blair
*(Danish) (Interlingua) http://www.interlingua.dk/
Suleymaan bin cabdilmalik

**abuu ayuub Suleymaan bin cabdilmalik** (afka carabiga; **أبو أيوب سليمان بن عبد الملك بن مروان الأموي القرشي)**
Waliid bin cabdilmalik

**Abuu cabaas Waliid bin cabdilmalik bin Marwaan** (afka carabiga; **أبو العباس** **الوليد بن عبد الملك بن مروان الأموي القرشي**) waa khaliifka umawiyiinta sanadihii 86\705 ilaa 96H\715,  waxaa dhalay cabdilmalik bin Marwaan, waqtigiisa waxay dawlada gaartay heerkeedii ugu fiicnaa, waxaa muslimiinta furteen andalus, bukhaara, samraqanda, dhulka sindi iyo kaashgara, waxeyna dawlada noqotay tii ugu balaarneed taariikhda. Waliid sidoo kale waxaa uu badiyay dhismooyinka, waxa uu dhisay masjidka umawiyiinta sidoo kale masjidka nabiga iyo masjidka aqsaa ayuu balaariyay, waxa uu xooga saaray daryeelka bulshada, caawinta masaakiinta iyo naafada. 

## Taariikhdiisa

## Furashooyinkiisa

## wax qabadkiisa

## Dhimashadiisa

## Qoyskiisa
Louis XIV

**Louis XIV** Waxa uu ku dhashay Saint German gudaha [[5 Sebtembar 1638 wuxuuna ku dhintay Versailles 1 Sebtembar 1715.
Waxa uu boqor ka ahaa Faransiiska iyo Navarre, muddo 72 sano ah, isagoo heysta xukunkii ugu dheeraa taariikhda, xukunkiisa waxaa astaan ​​u ah dagaallo iyo astaamiyad xooggan.

* http://www.royal.gov.fr
Sharcinimada

Erayga sharci micnihiisu waa wax wanaagsan oo sax ah.  Sababta ay wax u saxan yihiin waxay noqon kartaa sababtoo ah waxay raacayaan sharciga, diintu waxay tiraahdaa waa sax, ama laga yaabee inay dabiici ahaan sax tahay.  Waxaa laga yaabaa in dadku ay ku heshiin waayaan waxa saxda ah, sababtaas darteed waxaa laga yaabaa in ay ku heshiin waayaan waxa "sharci" yahay iyo waxa "sharci ah".  Waxaa jira laba adeegsi oo kala duwan oo ereyga "sharcinimada"
=Sharci siyaasadeed=
=Carruurta iyo qoysaska=
=Tixraac=
Megingjörð

**Megingjörð** waa suunka ee khuraafaadka Nordik oo Thor xidho.  Sida laga soo xigtay suugaanta Norse, suunka ayaa Thor ka dhigaya mid xoogan.
Meroux

Meroux waa bulsho hore.  Waxaa laga helaa gobolka Bourgogne-Franche-Comté ee waaxda Territoire de Belfort ee waqooyi-bari ee Faransiiska.  1dii Jannaayo 2019, waxaa lagu biiriyay degmada cusub ee Meroux-Moval.

=Tixraac=
Seefudiin quduz

**almalik mudafar seefudiin quduz maxamuud bin mamduud** (afka carabiga; **الملك المظفر سيف الدين قُطُز محمود بن ممدود**), waa suldaanka mamaaliikta, waana halyeygii ku jabiyay tataarka dagaalkii ceynu jaaluut kana xureeyay dhulka shaam, xilka waxa uu haayay wax ka yar hal sano, sanadkii 1260 ayaa la dilay   

## Horaantiisa
wuxuu ku dhashay magaalada samarqanda xiligiidawlada khawaarzimiyiinta, qoyska talada haayay ayay is ku dhawaayeen, aabihiis mamduud wuxuu ina adeer la ahaa Suldaanka khawaarzim calaaudiin, tataarka ayaa ku soo duulay oo dumiyay dawlada khawaarzimiyiinta, aabihiis mamduud wuxuu ku shahiiday dagaalada, quduz oo xiligaas yaraa waxaa qafaashay tataarka, waxaana adoon ahaan looga gaday mid ka mid ah hantiilayaasha shaam, wax barasho ayuu helay quraanka iyo xadiiska ayuu bartay, mudo ka dib mid talyo ah oo dawlada ayuubiyiinta ka mid ahaa ayaa iibsaday, quduz wuxuu ka mid noqday ciidankii la dagaalamaayay gaalada, tababro fiican ayuu qaatay, Suldaanka ayuubiyiinta saalax ayuub oo aad ugu dadaalaayay iibsashada adoomaha ayaa soo gatay, wuxuuna ku daray adoomihiisa, quduz wuxuu sii watay tababarka ilaa uu noqday mid jago fiican gaaray.

## Qabashada xilka

## La dagaalanka tataarka

## Dilkiisa

## Shaqsiyadiisa
## Xigasho
Kiikhisroof koowaad

**suldaan gayaasudiin kiikhisroof koowaad bin qilij arsalaan labaad** (afka faarisiga**; غياث  الدين  كيخسرو یکم  بن قلج ارسلان دوم** ), waxa uu ahaa kan ugu yaraa ilmaha qilij arsalaan labaad ee kow iyo tobanka ahaa, waxa uu fuulay carshiga salaajiqada ruum labo jeer, (1192-1196) iyo (1205-1211) waxa uu gaarsiiyay dawlada meel fiican magaalo xeebeedka andaaliya ayuu furtay 1206dii, waxa uu ku dhintay dagaal uu la galay niiqiya 1211, 

## Taariikhdiisa

## Dhimashadiisa

## Xigasho
Saint-Georges-du-Bois, Sarthe

Saint-Georges-du-Bois waa bulsho.  Waxaa laga helaa gobolka Pays de la Loire ee waaxda Sarthe ee galbeedka Faransiiska.
East End Park

East End Park waa garoon kubbadda cagta oo ku yaal Dunfermline, Fife, Skotland.

Garoonku wuxuu hadda ku ciyaaraa martigelinta ciyaaraha gurigooda ee kooxda heerka koowaad ee Skotland, Dunfermline Athletic Club.
Engi

Engi waxay ahayd degmo, degmada Glarus Süd iyo gobolka Glarus ee Iswisarland.

=Tixraac=
* Official website of Engi 
* The History of the Citizen Families of Engi (GL) and their Development
Melody

**Melody** ; Janaayo 4, 2006) waa heesaa iyo heesaa reer Brazil ah, Melody waxa ay caan ku noqotay beentoodii.
Melody waxaa loo arkaa mid ka mid ah carruurta Brazil ee ugu saameynta badan intarneedka.
Sanadka 2022 Melody wuxuu noqonayaa fanaanka ugu da'da yar Latin America si uu u gaaro darajada Spotify ee ugu sareysa 200 ee heesta Pipoco. 

## Tix
Ma'muun

**abuu cabaas cabdulaahi ma'muun bin haaruun** **rashiid** (afka carabiga; **أبو العباس عبد الله بن هارون الرشيد**) waa kan todobaad ee khulafada cabaasiyiinta, wuxuu taliyay laga bilaabo 813 ilaa uu ka dhintay 833, waqtigiisa waxaa hormaray aqoonta iyo afkaarta maadaama uu qeyb ka geesan jiray,

## Taariikhdiisa

## xigasho

## Xigasho
Safiina najaa

**Safiina najaa** (afka carabiga; **سفينة النجاة**) waa kitaab ku saabsan fiqiga shaaficiyada, gaar ahaan qeybta cibaadada, waxaa alifay saalim bin sumeyr al xadrami oo ahaa shiiq ree yaman ah

## Warbixin ku saabsan qoraaga kitaabka
Saalim bin cabdulaahi al-xadrami wuxuu ku dhashay tuulada **dii asbax** oo ka mid ah tuulooyinka hoos yimaada xadramuut, wuxuu wax ka bartay aabihiis macalim cabdulaahi bin sacad bin sumeyr, quraanka ayuu xifdiyay qirooyinkiisa kala duwan, culuumta sharciga wuxuu ka bartay culumada xadramuut ka buuxeen sida sayid cumar bin saqaaf alsaafi, sayid cumar bin zeyn bin sumeyd, iyo kuwo kale.

Culuumta ayuu fidiyay oo aqriyay xir badan ayaa ku soo hoobatay, waxaa ugu weynaa sayid xabiib cabdulaahi bin daaha al-hadaar iyo faqiih cali bin cumar baaguuza.

Shiiqa shareecada ka sokoow siyaasada qeyb ayuu ku lahaa, suldaan cabdulaahi bin muxsin ayaa ka yeeshay shiiqa la taliye, markuu dhageesan waayay suldaanka taladiisa wuu xanaaqay shiiqa wuxuuna u safray hindiya kadibna jasiirada jaawa, halkaas ayuu joogay ilaa uu ka dhintay 1271H\1855.

wuxuu ka mid ahaa shiiqa dadka wanaagsan, xuska alla ayuu joogteen jiray quraanka aqrintiisana wuu badin jiray, waxaa la dhahaa inuu dhameen jiray quraanka asigoo ku jira dawaafka.

## Sharaxyada kitaabka
* **kaashifatu sajaa** waxaa alifay muxamad nawawi jaawi
* **nasbul mairqaat** waxaa alifay shiiq cabdilhaadi daalaati 
* **neylu rajaa** waxaa alifay aqoonyahanka axmad bin cumar al-shaadiri 
* **gaayatul-munaa** uu alifay maxamad bin cali bin maxamad baacadiya
* **manaaral-hudaa** waxaa alifay maxamad bin axmad caamuu
* **kashufu dujaa** waxaa alifay cabdirizaaq bin cabdicaziiz al-xuseyni
* **wasiilatu rajaa** uu qoray shiiq xasan bin cumar shiiraazi
* **sulam rajaa** waxaa qoray cusmaan maxamad saciid tankal
* **nasiimul** **xayaat** uu qoray shiiq cabdalla bin ciwad bin mubaarak bukeyr 

## Gayiga soomaalida

## Xigasho
## sidoo kale fiiri
* safiina salaad
* riyaad bdiic
* durbahiyya