Ceerigaabo

Ceerigaabo ( Somali: Ceerigaabo , Carabi : عيرجابو ), sidoo kale loo higaadiyay sida  Ceerigaabo, waa magaalo madaxda iyo magaalada ugu weyn gobolka Sanaag ee Somaliland.  

## Asalka erayga
*Magaca Ceerigaabo waxa uu ka kooban yahay laba qaybood oo kala ah Ceeri oo qeexaya meel ay biyuhu ku ururaan, iyo gaabo (gaaban), oo macneheedu yahay gaaban iyo mid hoose.  Ceeri waxa kale oo ay noqon kartaa soo gaabinta ceeryaan, erayga af-soomaaliga ee ceeryaamo/ ceeryaan.  Magaca Ceerigaabo waxa laga yaabaa inuu tilmaamayo ceeryaamo sudhan oo daboolaya magaalada
*Liiska magaalooyinka Somaliland
*Gobolka Sanaag

## Taariikhda
Deegaanka Ceerigaabo waa dhawr qarni.  Deegaanka ku xeeran waxa loo malaynayaa in uu dhisay Madigan Dir. Ceerigaabo Casriga ah waxa dhidibada u taagay beesha Muuse Ismaaciil oo ka mid ah beelaha Habr Yuunis si ay u noqoto ceel-guri oo ay maraan reer-guuraaga iyo safarrada. Aagga guud waxaa lagu tilmaamaa qabuuro taariikhi ah oo tiro badan, oo ay ku aasan yihiin abtirsiinyo kala duwan oo Soomaaliyeed.
### 1945kii Sheekh Bashiir Jabhad

Jabhaddii Sheekh Bashiir 1945-kii waxay ahayd jabhad ay halgamayaashi islaam ku qaadeen magaalooyinka Burco iyo Ceerigaabo ee maxmiyaddii hore ee British Somaliland oo ka soo horjeeday maamulkii Ingiriiska bishii July 1945-kii oo uu hoggaaminayey Sheekh Bashiir oo ahaa hoggaamiye diimeed Soomaaliyeed.
2-dii bishii July ayaa Sheekh Bashiir waxa uu magaalada Wadaamagoo ku ururiyay 25 ka mid ah xertiisa oo uu ku soo raray gaadhi xamuul ah oo uu ku soo qaaday agagaarka magaalada Burco, halkaas oo uu hub ugu qaybiyay kala badh xertiisa.  Habeenimadii 3-dii July kooxdan ayaa gudaha u galay magaalada Burco, waxaanay rasaas ku fureen ciidanka ilaalada xabsiga dhexe ee magaaladaas, kuwaas oo ay buux dhaafiyeen maxaabiis loo xidhay mudaharaadyo hore.  Kooxdan ayaa sidoo kale weerar ku qaaday guriga guddoomiyaha degmada Burco, Gaashaanle Sare, taasoo sababtay dhimashada askari ka tirsan ciidanka booliska ee Gaashaanle Rugta, ka hor intii aanay u fakarin Buur-dhabe oo ah buur istaraatiiji ah oo koonfur-bari ka xigta magaalada Burco, halkaas oo cutubka yar ee Sheekh Bashiir ay fadhiisiyeen dhufays, isla markaana ay difaac ka galeen iyagoo filaya weerar rogaal-celis ah oo uu Ingiriisku ku soo qaadi doono.
Ololihii Ingiriiska ee ka dhanka ahaa ciidamadii Sheekh Bashiir ayaa noqday mid dhicisoobay ka dib markii dhowr jeer laga adkaaday iyadoo ciidamadiisu ay kolba meel u guurayeen, kana fogaadeen meel kasta oo joogto ah.  Wax yar ka hor ayaa socdaalku ka baxay deegaanka, warku waxa uu si xawli ah ugu socday reer-guuraaga Soomaaliyeed ee ku teedsan bannaanka.  Dagaalku waxa uu daaha ka rogay maamulkii Ingriiska oo bahdilay.  Dawladdu waxay ku soo gebogebaysay in duullaan kale oo isaga ka dhan ah aanu waxba tarayn;  waa in ay dhistaan ​​wado tareen, wadooyin sameeyaan oo ay si wax ku ool ah u qabsadaan guud ahaan ilaalinta, haddii kale ay gabi ahaanba ka tagaan gudaha.  Koorsadii dambe ayaa la go’aamiyay, waxaana bilihii ugu horreeyay ee 1945-kii laga noqday jagooyinkii hore, maamulkii Ingiriiskana wuxuu ku ekaa xeebta magaalada Berbera.Sheekh Bashiir waxa uu xaliyay khilaafyo badan oo ka dhex jiray qabaa’ilka deegaankaas ku dhaqan, kuwaas oo u diiday in ay isku duulaan.  Guud ahaan waxa loo malaynayay in uu khilaafyada ku xaliyo shareecada Islaamka oo uu ku soo ururiyo taageerayaal xooggan.
Sheekh Bashiir ayaa baaq u diray culimaa’udiinka ku dhaqan magaalada Ceerigaabo, waxaanu ugu baaqay inay kacaan oo ay ku biiraan jabhadda uu hoggaamiyo.  Culimaa’udiinka iyo sidoo kale shacabka reer Ceerigaabo ayaa u hogaansamay baaqiisa, waxayna magaalada Ceerigaabo ka soo abaabuleen dad aad u tiro badan oo ku hubaysan qoryo iyo warmo, kacdoonna ka sameeyay.  Maamulka Ingriiska ayaa si degdeg ah oo adag uga jawaabay, iyaga oo gurmad u diray magaalada, rasaasna ku furay kooxihii hubaysnaa laba "ficil maxalli ah" iyo sidoo kale xidh-xidhay hoggaamiyeyaasha diinta ee magaalada.Maamulka Ingiriiska ayaa qoray ciidamo Hindi iyo Koonfur Afrikaan ah oo uu hoggaaminayay Jeneraalka Booliska James David, si ay ula dagaalamaan Sheekh Bashiir, waxaana qorshahan sirdoonku uu ahaa in gacanta lagu soo dhigo isagoo nool.  Maamulka Ingriiska ayaa abaabulay ciidan booliis ah, aakhirkiina 7dii Luulyo waxay ka heleen Sheekh Bashiir iyo qaybtiisii ​​oo difaac ka gadaashay dhufaysyadooda buuraha Bur Dhab.  Ka dib markii ay isku dhaceen Sheekh Bashiir iyo taliyihiisii ​​labaad, Caalin Yuusuf Cali oo lagu naanaysi jiray Qaybdiid ayaa la dilay.  Jabhad saddexaad ayaa la dhaawacay waxaana lala qabtay laba kale oo jabhad ah.  Inta kale waxay ka carareen dhufaysyadii oo kala yaaceen.  Dhinaca Ingiriiska waxaa iska horimaadka ku dhintay Jeneraalka Booliska oo hoggaaminayay ciidamada Ingiriiska iyo tiro ka tirsan ciidamada Hindiya iyo Koonfur Afrika, waxaana ku dhaawacmay askari boolis ah.In kasta oo geerida Sheekh Bashiir iyo xertiisa ay iska caabin kala horyimaadeen maamulka Ingiriiska ayaa weli ka socda Somaliland, gaar ahaan magaalada Ceerigaabo oo ay dhimashadiisu iska caabin hor leh ka abuurtay magaalada iyo magaalada Badhan, isla markaana keentay in weerarro lagu qaado ciidammada gumaystaha Ingiriiska ee degmada oo dhan, isla markaana lagala wareego hubkii laga soo qaaday dhismihii miyiga.
### Dhacdooyinkii u dambeeyay
May 2024 waxa Ceerigaabo ka dhacay jabhad.  Ciidanka Booliska deegaanka oo kali ah inay damiyaan dhacdadaas, ayaa waxa gacan ka geystay qaybta 3aad ee Ciidanka Qaranka, waxaanay muddo saddex habeen ah soo afjareen.  In ka badan 50 dhallinyaro ah ayaa la xiray.  Badhasaabka Gobolka Sanaag Axmed Cabdi Muuse, ayaa ka digay in dhalinyarada la xidh-xidhay la horgeyn doono sharciga, balse aanay waalidkood ka caban
## Juqraafiga
### Deegaanka

10 kiiloomitir ama 6.2 mayl dhinaca woqooyi ee magaalada ayaa ah hadhaaga kaynta juniper, oo ku socota cidhifka saqafka sare ee ka muuqda Gacanka Cadmeed.  Xirmada ayaa qiyaastii 2,000 mitir ama 6,560 cagood ka sarraysa heerka badda, halkaas oo waddada Ceerigaabo ka soo baxda ay hoos ugu dhacdo ilaa xeebta.  2 kiiloo mitir ama 1.2 mayl galbeed ka xigta, waxay kor u kacdaa meesha ugu sarraysa ee Somaliland Shimbiris.  Soo jiidashada maxalli ah ee caanka ah, shirku wuxuu ku fadhiyaa meel sare oo ku saabsan 2,470 mitir ama 8,100 cagood oo ka sarreeya heerka badda.  Waxa kale oo waddo ka baxda Ceerigaabo ilaa buurta Daallo.  Buurta ugu sarreysa, badda waxaa lagu arki karaa marka laga reebo magaalada qadiimiga ah ee Xiis oo ku taal meel u dhow.Ceerigaabo waxa kale oo ay hoy u tahay xoolo iyo dhir badan.  Duurjoogta deegaanka u dhashay waxaa ka mid ah shabeelka, waraabaha fiiqan, dhurwaaga xariijimaha ah, dawacyada dhabarka madow, gerenuk, hamadryas baboon, warthog saxare ah, bajaar malabka, gorayada Soomaalida iyo maro Warsangli ah.
### Cimilada
Marka loo eego kala soocida cimilada Köppen, Ceerigaabo waxay leedahay nooc khafiif ah oo cimilo-yar oomane ah.  Guud ahaan magaaladu waxay sanadka oo dhan aragta kulayl siman, iyadoo cimilo ahaan ugu yar Somaliland oo dhan.  In kasta oo ay ku taal kulaylaha, joogga sare awgeed, heerkulku dhif buu dhaafaa 30 °C ama 86 °F.  Habeenku inta badan waa qabow xilliga xagaaga iyo qabowga xilliga jiilaalka.  Tani waa sifo lala wadaago meelo aad u yar oo adduunka ah;  meelaha caanka ah ee leh cimilo la mid ah waa Sanca ee Yemen ama Arequipa ee Peru.  Magaaladu waxay heshaa celcelis ahaan wax ka hooseeya 450 milimitir ama 18 inji oo roob ah sannadkii.  Celceliska heerkulka bishii wuxuu u dhexeeyaa 14.3 ° C ama 57.7 °F bisha Disembar ilaa 19.7 °C ama 67.5 °F bisha Luulyo.  Heerkulka ugu hooseeya ee ugu yar mararka qaarkood wuu taabtaa ama gooyaa 0 °C ama 32 °F.
## Tirakoobka dadweynaha
Sanadkii 1997, Matt Bryden wuxuu sheegay in dadka ugu badan ay yihiin Habr Yoonis iyo qabiilka Habr Je'lo ee Isaaq.
Sannadkii 2009-kii, Sawir-qaade & Aqoonyahan Chantal Heijnen waxa uu sheegay in Ceerigaabo ay ku nool yihiin dad lagu qiyaasay 180,000.
Sannadkii 2013 kii, waxa la sheegay in magaalada Ceerigaabo ay degan yihiin dad gaadhaya 30,000 oo qof, isla markaana ay degan yihiin afar beelood oo kala ah Habr Jeelo, Habar Yoonis, Warsangali, iyo Dhulbahante oo tiro yar oo qabiilo kale ah.
## Waxbarashada
Waxbarashada sare ee Ceerigaabo waxa bixiya Jaamacadda Bariga Afrika (EAU), oo lixdeeda laamood ku leh magaalada.  Jaamacada Sanaag waxa kale oo ay bixisaa shahaado jaamacadeed iyo shahaado jaamacadeed, jaamacada Gollis waxa ay leedahay laan iyo kuliyado badan.  Jaamacadda Queen of Sheba waxay siisaa haweenka Sanaag koorsooyin shahaado bilaash ah iyo tiro xaddidan oo meelo adduunka oo dhan ah oo qaab fogaan ah.
## Maamulka
Arrimaha magaalada waxa maamula maayarka Ceerigaabo.  Canshuuraha waxaa qaada oo ururiya golaha deegaanka ee degmada laga bilaabo 1999. Magaalada ayaa isku xidha magaalada Burco ee xarunta gobolka Togdheer iyo sidoo kale dalka intiisa kale iyadoo la marayo wadada Siilaanyo.
## Adeegyada
Magaaladu waxay hoy u tahay ururka Boy Scouts.  Scouts oo ay sameeyeen sannadkii 2005-tii maamulka gobolka Sanaag ayaa ka qayb-qaata hawlo kala duwan oo ay ka mid yihiin barnaamijkii 2006-dii ee tababar ku saabsan maamulka, nabadda iyo hoggaaminta.
## Dadka deegaanka oo xusid mudan
Abdullahi Qarshe - Aabaha Fanka Soomaaliyeed.

Jaamac Cali Korsheel – Guddoomiye ku xigeenkii hore ee Golihii Sare ee Kacaanka

Abdullahi Jama Mahamed
Orodyahanka masaafada dhexe.

Shay Mire Dacar - Fanaanka iyo Fanaanka Soomaaliyeed

## Tixraac

Somaliland: UN-ta Iyo Barnaamijkeeda JPLG-ga Ayaa Agoon Ka Dhigay Ceerigaabo.

Soosaarayaasha  Marleen.  (2012-01-20).

Faarax "Barwaaqo", Cabdiraxmaan (2003).

"Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf. W/Q: Prof Yaxye Sheekh Caamir | Laashin iyo Hal-abuur"

"Xummata Ayaxa": Qarannimada caanka ah ee 1945-kii Kacdoonkii La-dagaalanka Ayaxa ee Gumeysiga Somaliland" Mohamed, Jama (2002) 

Guddida Nabadgelyada Gobolka Sanaag Oo Ka Hadlay Shaqaaqadii Ka Dhacday Ceerigaabo.  Hiiraan  online  2024-06-22.

Shirkadda Mannion Daniels Limited waxay ku saleysantahay Maraykanka.  20 Juun 2013.