open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
K2-18b (meere)

**k2-18b** () waa meere ee la helay saynis ahaan meeri cusub oo si aad ah uga duwan dhammaan kuwii hore loo arkay, waxaana loo bixiyay magaca K2-18b. Meerahan wuxuu ku yaal meel fog oo ka tirsan cirka, qiyaastii 140 sano-iftiin ka fog dhulka, wuxuuna ku wareegaa xiddig iftiin yar leh oo loo yaqaano K2-18. Waxa ugu yaabka badan ee meerahan ka dhigaya mid gaar ah waa iftiinka uu leeyahay habeenkii — dhulka meerahan wuxuu iftiimaa midab guduudan oo jilicsan. Cilmi-baarayaashu waxay aaminsan yihiin in macdanaha gaar ah ee ku jira oogada meeraha ay nuugaan iftiinka maalintii, ka dibna si tartiib ah u sii daayaan habeenkii, taasoo keenta muuqaal cajiib ah oo dhalaalaya. Cirka meeraha sidoo kale waxa ku jira daruuro ka samaysan boor la mid ah dhagaxyaalaha yaryar ee dhalaalaya, taasoo ka dhigaysa cirka inuu u ekaado bandhig iftiin ah. Waxa kale oo cirka sare ku qulqulaya baraf waaweyn oo sabeynaya, kuwaas oo sababo la xiriira cuf-is-jiidadka hoose iyo cadaadiska hawada ay hawada ku dul sabbaynayaan si deggan.

Waxaa sii xiiso badan waxa dhici kara gudaha meeraha K2-18b. In kasta oo dusha sare aad u qabowdahay, gudaha meeraha waxaa lagu ogaaday inuu kulul yahay oo firfircoon, iyadoo calaamado muujinaya foolkaanayaal dhulka hoostiisa ka jira la helay. Waxaa suurtogal ah in biyaha dareeraha ahi ay hoosta dhulka ka jiraan, taasoo fure u noqon karta suurta-galnimada nolosha. Waxa intaas dheer, waxaa hawada meeraha laga helay calaamado kiimiko ah oo si joogto ah isugu celceliya — taasoo muujin karta in laga yaabo in nooleyaal ku dhuumaaleysanayaan gudaha. In kasta oo aan weli la xaqiijin karin, haddana xogtan cusub waxay abuurtay dareen weyn oo xiise leh oo ka dhex jira bulshada cilmi-baarista. K2-18b waa wax ka badan dhagax barafaysan oo hawada ku dul wareegaya — waa meeri dhalaalaya, sir badan xambaarsan, oo laga yaabo inuu haysto nolol qarsoon oo weli aan la helin.

## Qoraalol la mid ah
* Cilmiga xidigaha
* Bahda qoraxdu midaysay
* Qorax
* Koon
* Neefaha Waawayn
* Meere

 

## Tixraac
Shabeel

**Shabeel** (  ) waa xayawaan ka mid ah Bahda Bisadda kaas oo cuna hilibka, isla markaana ku nool duurka. 
Shabeelku waa mukulaal weyn oo ku nool Afrika iyo Aasiya.
Shabeelka wuxuu ku noolaan karaan jawi kasto, meelaha roobka badan, buuraha dhaadheer iyo keymaha waaweeyn. 
Shabeelka qaaradda Aasiya wuxuu leeyahay xariijimo huruud iyo madoow ah, laakiin noocyada ku nool qaaradda Afrika wuu ka midab duwan yahay. 
Sidoo kale, waxaa jira Shabeel midabkiisu caddaan yahay oo loo yaqaanno **Shabeelka Cad**. 
Bahda Bisadda waxaa la isku yidhaahdaa xayawaanno badan oo duurjoog ah kuwaas oo dhammaantood leh qaabdhismeed jidhka bisadda. 
Waxaana ka mid ah: bisadda, guduudanaha, libaaxa (aarka iyo goosha), harimacadka iyo kuwo kale oo leh qaabdhismeedka bisadda. 

## Fiiri
*Shabeel Aasiyaan

## Tixraac
Lucbad

Alaab cayaareed, qalab carruureed, alaab-alaabey ama **lucbad** (af-ingiriis: toy) shay lagu ciyaaro waa shay loo isticmaalo si gaar ah ujeeddo madadaalo ah. Tusaalooyin sahlan waxaa ka mid ah dhagxaanta ciyaarta, ciyaaraha looxa, iyo boombalooyinka. Qalabka ciyaarta badanaa waxaa loogu talagalay carruurta, inkasta oo qaar badan loogu talagalay dadka waaweyn iyo xayawaanka. Qalabka ciyaarta waxa uu sidoo kale bixin karaa faa’iidooyin wax ku ool ah, sida jimicsi jireed, wacyi dhaqan, ama waxbarasho aqooneed.

Sidoo kale, shayada caadiga ah ee wax tar leh, gaar ahaan kuwa aan hadda loo isticmaalin ujeeddadoodii hore, waxaa loo isticmaali karaa qalab ciyaareed. Tusaalooyin waxaa ka mid ah carruur ka dhisanaysa qalcad sanduuqyada baakadaha quraacda iyo duubabka waraaqaha cadayga, ama ilmo yaryar oo ku ciyaaraya kontoroolka TV-ga oo jaban.

Ereyga "qalab ciyaareed" sidoo kale waxa uu tilmaami karaa shay wax-tar leh oo loo iibsaday madadaalo darteed halkii looga baahnaa, ama waxyaabo qaali ah oo loo tixgeliyo lagama maarmaan, balse qiimahooda sare uu badankiisu yahay awoodda ay u leeyihiin inay qofka lahaanshihiisa ku farxiyaan – sida baabuurta raaxada, mootooyinka qaaliga ah, kombuyuutarrada ciyaaraha loogu talagalay, iyo taleefannada casriga ah ee heerka sare ah.

## Tixraac
Gobaadsi

**Gobaadsi** () waa inaad qof siiso xaqiijin (ama aqoonsi); waxay la micno tahay inaad garato oo aad aqbasho dareenkooda, fikirradooda, ama waaya-aragnimadooda adigoon xukumin. Waa nooc ka mid ah muujinta naxariista, oo aad qofka tusineyso in dareenkooda la fahmi karo oo la aqbali karo, xitaa haddii aadan si buuxda ula qabin. Tani waxay noqon kartaa hadal—tusaale ahaan markaad dhahdo, “Taasi runtii way adkeyd”—ama ficil, sida inaad indhaha isqabtaan ama aad si deggan u garab istaagto. Gobaadsi waxay dadka ka dhigtaa kuwo dareema in la maqlay oo la ixtiraamay, taasoo xiriirka sii xoojisa.

Marka qof la siiyo gobaadsi, wuxuu u badan yahay inuu si fudud u furfuro oo uu si daacad ah u muujiyo dareenkiisa. Waxay caawisaa in la dejiyo xaaladaha kacsan, hoos u dhigto culayska dareenka, lana dhiso kalsooni. Dhanka kale, haddii qof la inkiro ama la yareeyo dareenkiisa (taasoo ah in la diido gobaadsi), wuxuu dareemi karaa kelinimo ama in la diiday. Sidaas darteed, bixinta gobaadsi waa aalad awood leh oo xiriir kasta ka dhigta mid caafimaad leh. Waxay abuurtaa meel ammaan ah oo la isku fahmi karo, waxayna qofka dareensiisaa in dareenkiisu yahay mid sax ah oo muhiim ah.

## Sidoo kale eeg
* Jacayl
* Nacayb
* Collaytan
* dareen

## Tixraac
Andrew Tate

**Andrew Tate** waa olole ragnimo ee baraha bulshada oo ah nin u dhashay Ingiriiska iyo Mareykanka, sidoo kalena horey uga soo shaqeeyay xirfadda kickboxing-ga, wuxuuna caan ku noqday joogitaankiisa muranka badan leh ee baraha bulshada. Waxaa lagu dhashay Washington, D.C. sanadkii 1986, wuxuuna ku koray Mareykanka iyo UK. Wuxuu caan ka noqday dunida isboortiga isagoo ku guuleystay dhowr horyaal caalami ah oo kickboxing ah, taasoo sal u noqotay kalsoonida iyo qaabka ad-adag ee uu kaga muuqdo internet-ka.

Kadib markuu ka fariistay isboortiga, Tate wuxuu diiradda saaray ganacsiga iyo abuurista muqaalyo online ah. Isaga iyo walaalkiis Tristan ayaa bilaabay ganacsi ku saleysan adeegyada webcam-ka, waxayna sidoo kale abuureen barnaamijyo waxbarasho oo internet-ka ah sida “Hustler’s University,” kaasoo markii dambe loo bixiyay “The Real World.” Ganacsiyadan ayaa kusoo jiitay taageerayaal badan, gaar ahaan dhalinyarada ragga ah ee xiiseynayay hal-abuurka, madax-bannaanida dhaqaale, iyo dhaqanka raganimada dhaqameed.

Saameynta Andrew Tate ee internet-ka waxay ku dhisan tahay hadallo toos ah oo dhiirrigelinaya guusha, doorka ragga, iyo sida qofku isagu isku filnaado. Farriintiisu waxay inta badan isku dartaa dhiirrigelin la xiriirta guusha nolosha iyo muhiimadda xakamaynta, sumcadda iyo awoodda. In kasta oo dad badani dhaleeceeyaan oo ay ku eedeeyaan inuu faafinayo afkaar xun, haddana taageerayaashiisu waxay u arkaan inuu yahay cod ka duwan kuwa kale oo dhiirrigelinaya karti iyo rabitaan. Si kasta oo loo arko, Tate wuxuu weli ka mid yahay dadka ugu saameynta badan ee kaga jira baraha bulshada dhinaca horumarka shaqsiga iyo nolosha.
Robotka galmada

**Robotka galmada** (af-ingiriis: "sex bot", "sex robot") waa aalad ama mashiin casri ah oo la mid ah bani’aadamka, kaas oo leh sirdoon macmal ah (AI) iyo agab u eg maqaarka bini’aadamka si uu u sameeyo falal galmo iyo isdhexgal dareen leh. Robot-yadani waxay ka bilaaban karaan mannequins sahlan oo leh dhaqdhaqaaq fudud ilaa qalab aad u horumarsan oo awood u leh inuu la sheekaysto, wax barto, xitaa muujiya jawaabaha dareenka si uu u bixiyo waayo-aragnimo dhab ah oo ka badan kaliya raaxada jirka.

Faa’iidooyinka robot-yada galmada waxaa ka mid ah in ay bixiyaan hab ammaan ah oo gaar ah oo dadka u oggolaanaya in ay sahamiyaan galmadahooda iyaga oo aan halis ugu jirin cudurrada galmada lagu kala qaado ama dhaawacyada dareenka. Waxay sidoo kale noqon karaan saaxiibo u ah dadka kaligood ah, waayeelka, ama dadka naafada ah, iyagoo siinaya taageero dareen iyo yareynaya kalinimada. Intaa waxaa dheer, dad badan ayaa rumaysan in robot-yada noocan ah ay kaalin ka ciyaari karaan yaraynta dambiyada galmada iyagoo bixinaya ikhtiyaar kale oo badbaado leh.

## Fiiri
*Lucbad saxaaxda

## Tixraac
Rasul ibn Cali

**Rasul ibn Cali** (,) waa halyeey Soomaaliyeed oo Burtuqaal ee damacsanaa inuu xeebta Soomaaliyeed gumaysto ka falceliyay. 

## Geesiga Rasul ibn Cali: Difaacihii Xeebaha Benaadir
Sanadkii 1542-kii, dabeylo gumeeysi ah ayaa ka kacsanayay xeebaha Suweyli ee Badda Hindiya. Saldanadda Ajuuraan waxay ahayd awood xooggan oo Islaami ah oo xukumaysay qaybo badan oo ka mid ah Geeska Afrika, gaar ahaan magaalooyinka xeebaha sida Baraawe iyo Muqdisho. Laakiin hadda, Boqortooyada Bortaqiiska, oo ka timid Yurub, waxay doonaysay inay jebiso awoodda Islaamka ee xukumaysay baddaas.

Waxaa ka dhex kacay geesi la oran jiray Rasul ibn Cali, oo ahaa taliyaha ciidan badeed Soomaaliyeed, xeel-dheere dagaal, iyo nin cilmiga diinta iyo falsafadda ku soo barbaaray qasriga Ajuuraan.

## Dagaalkii Baraawe
Markii ciidamadii badda ee Bortaqiiska uu hoggaaminayey João de Sepúvelda ay ku soo xoomaan magaalada Baraawe, waxay filayeen in ay si sahlan ku qabsan doonaan. Laakiin Rasul ibn Cali wuxuu horey u diyaariyey difaac adag. Isagoo adeegsanaya aqoontiisa ku aaddan dabeylaha xilliga badweynta (monsoon-ka), wuxuu waqtiga dagaalka la jaanqaadiyey dabeylaha kasoo dhacaya bariga, taasoo adkaysay in maraakiibta Bortaqiiska si fiican u dhaqaaqaan.

Wuxuu u isticmaalay doonyo Soomaaliyeed sida dhow iyo baggalo, kuwaasoo dhaqso badan oo si sahlan uga dhex shaqayn kara xeebaha. Ciidankiisu waxay wateen qoryo yar-yar oo kor laga rakibay (midfa) iyo askar badeed aad u tababaran. Waxay weeraro lama filaan ah ku qaadeen maraakiibta cadowga, iyadoo qaar ka mid ah laga daba galay xeebaha dhagaxa leh ee ay kusoo dhacaan.

Kadib saddex maalmood oo dagaal ah, Rasul wuxuu hoggaamiyey weerar habeenimo, isagoo adeegsanaya fallaadh gubanaya iyo xeelado dagaal oo xilli dambe ah. Bortaqiiska waa laga adkaaday, magaalada Baraawe-na way sii badbaaday.

## Dagaalkii Todobada doon
Guusha ugu caansan ee Rasul ibn Cali waxaa lagu xasuustaa sheekada lagu magacaabo "Dagaalkii Todobada Dhow", halkaas oo uu la dagaalamay ciidan badeed Bortaqiis ah oo aad uga tiro badnaa. Sida ay sheegaan gabayada, Rasul ibn Cali iyo ciidankiisa waxay u adeegsadeen qiiq iyo dhagaxyo dab ah oo lagu ganay maraakiibta cadowga. Dagaalku wuxuu ka dhacay meel u dhow Kismaayo, waxaana lagu jebiyay Bortaqiiska.

Guushan waxay suurtagelisay in mar kale la furo marinadii ganacsiga, Rasul ibn Cali na wuxuu noqday halyeey lagu xasuusto xeebaha Soomaaliyeed.

## Dhaxalka Rasul ibn Cali
Rasul ibn Cali waxaa lagu xasuustaa suugaanta Soomaaliyeed sida "Libaaa Xeebta Benaadir" yacne, Libaaxa Badda. In kastoo aan la garaneyn meel uu ku aasan yahay, magaca iyo sheekadiisa waxay ku sii noolyihiin heesaha xeebaha iyo gabayada. Qoysas badan oo ku nool Marka ayaa sheegta inay ka soo farcameen geesigaas weyn ee badbaadiyey dalkiisa.

## Sidoo kale fiiri
*Taariikhda Soomaaliya
*Saldanadii Cadal
*Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
Gaashaanbuursiga Isimtooyada Maqdi

**Gaashaanbuursiga Isimtooyada Maqdi** (Carabi: ; ; waxay aheyd isimtooyo xukumi jirtay deegaano badan oo ka tirsan gobolada bakool ilaa Afdheer ee qarnigii 14 ilaa qarnigii 18.

## Dhaqaalaha

## Sidoo kale eeg
*Saldanadii Cadal
*Boqortooyadii Walashma
*Saldanadii Ajuuraan
*Ifat Sultanate

## Tixraac
Pindad Komodo

babburka ulus ciddanka , dulka banaan samayanta indonesia asia ku dow bari asia daadka , ciddanka babuurka ulus
Dalalka OIF

**Dalalka OIF**

https://www.francophonie.org/

dallaka waddnaka fransiska lugad hadalka macaduwan , waddananamha fransiska waddanka hukumka jiray

## waddanamah
* egypt
* djibouti
* vietnam
* morocco
* tunisa 
* senegal 
* burkina faso
waddnamha kale
Jinaabobaxa siilka

**jinaabobax siilka** (ingiriis; female ejaculate, female ejaculation) waa dareencelin jireed iyo biyabbaxa dumarka  marka haweeneydu si dabiici ah u sii dayso dareere yar oo ka yimaada kaadi-mareenka (meesha kaadidu ka soo baxdo) inta lagu jiro kacsanaanta galmada ama marka ay gaarayso shahwo. Dareerahan badanaa waa mid cad ama caddaan u dhow, wuxuuna ka duwan yahay kaadida. Waxa uu dhici karaa marka meel gaar ah oo jirka ah, sida G-spot-ka, la taabto ama la kiciyo. Ma aha dhammaan dumarka oo sidaas sameeya, waana arrin caadi ah haddii ay dhacdo ama aanay dhicin.

## Marjac
Qarraaf

**Qarraaf** (ingiriis: kerb crawler, john, trick) waa qof lacag ka bixiya adeegyo galmo oo uu ka helo qof kale, oo badanaa loo yaqaan shaqaale galmo ama dhillo. Is-weydaarsigan caadi ahaan waxa uu ku salaysan yahay lacag ama alaabo la siiyo beddel ahaan hawl galmo oo noocyo kala duwan leh. Macaamiishu waxay ka imaan karaan bulshooyin kala duwan, sababaha ay u raadiyaan adeegyadaasna way kala duwan yihiin — qaar waxay doonayaan wehel, qaarna raaxo galmo, ama labadaba. Inkastoo shaqada galmadu sharci tahay ama la aqbalo meelo ka mid ah dunida, meelo kalena way ka mamnuuc tahay, shuruucda ku saabsan arrintan ayaana mararka qaar beegsan karta macaamiisha iyadoo ku xiran waddanka ama gobolka.

Qarraaf ee gaadhi waa nooc ka mid ah macaamiisha oo si tartiib ah u kaxeeya gaari, isagoo maraya waddooyin ama xaafado gaar ah oo lagu yaqaan shaqaalaha galmada ee waddooyinka jooga, isagoo raadinaya inuu helo qof uu lacag siiyo si uu u helo galmo.

## Tixraac
Tutankhamun

**Tutankhamun**, oo af-ingiriis inta badan loo yaqaan King Tut, wuxuu ahaa wiil aad u yar oo boqor ka noqday Masar qadiim ah in ka badan 3,000 oo sano ka hor markuu jiray qiyaastii 9 sano! Wuxuu xukumayay muddo gaaban wuxuuna dhintay isagoo wali dhalinyaro ah, qiyaastii 18 ama 19 sano jir, laakiin wuxuu caan weyn noqday kumanaan sano kadib markii qabrigiisii la helay sanadkii 1922 isagoo ku dhow inuu ahaado mid aan la taabanin, kana buuxay hantiyaal cajiib ah sida maaskaro dahab ah, dahab, iyo taallooyin qarniyo qarsoonaa. Qabrigiisa wuxuu noqday mid ka mid ah waxyaabihii ugu yaabka badnaa ee taariikhda laga helay sababtoo ah wuxuu dadka ka caawiyay inay wax badan ka bartaan sida ay Masaaridii hore u noolayeen, waxa ay aaminsanaayeen, iyo sida ay u aasayeen boqoraddooda. In kasta oo uusan ahaa boqorkii ugu awoodda badnaa xilligii uu noolaa, maanta wuxuu noqday faraacigii ugu caansanaa dunida sababtoo ah waxyaabihii layaabka lahaa ee laga helay qabrigiisa iyo sirta ku wareegsanayd noloshiisii gaabnayd iyo geeridiisii degdega ahayd.

## tixraac
Xeebta Berbera

**Xeebta Berbera**

xeebta berbera somaliland magallotyinka , xeebta baadca , iyo cuntoka , xeebta dalalisxka
Ammaanka Garoonka Diyaaradaha

ammaanka garoonka diyaaradaha

Amniga garoonka diyaaradaha ee laga bilaabo baarkinka iyo hubinta baasaboorka gudaha, amniga garoonka shaqada 24 saac iyo ka shaqeynta hubinta bacaha iyo dadka ka hor duulista.
Babuur Diyaarad - Pushback

**Babuur Diyaarad - Pushback**

Baabuurka matoorka ee loogu talagalay dhaqaaqista diyaaradaha ka dib iyo ka hor duullimaadyadu waxay bixiyaan dhaqdhaqaaq ay diyaaraduhu u guuraan meelo kale
Maxamed faarax jaamac Maxamed yare

Maxamed yare wuxu ahaa mujaahid ka tirsana snm kanaso qayb qaatay dagaladi dhoqoshay burco wadamago iyo warirdaad marki danbe wuxu ahaa ciidanka ka shaqeeya amaanka isago ka caan ahaa magalada burco oo wadan jiray gaadhi jeep qori saran yahay
Jaamac Axmed Ismaaciil ( Haburburin)

Wuxu ahaa mujaahid qayb ka aha ciidamadi snm sidoo kale wuxu marki danbe ahaa ganacsade weyn oo gobolada bariga geeyn jiray qaadka
Sh mukhtaar aadan

Alah how naxariste wuxu ahaa imaamki hore iyo muadim [masjidka madiina indha deero]ee magalada burco mudadi u dhaxaysay 2006 ilaa 2023  wuxu bartay culumta shareecada islaam isago ka qayb qaatay dhismaha masaajid fara badan oo ku yaalay geyiga somalida
Deyrta guriga gadaasheed

**Deyrta guriga gadaasheed** () waa beerta ama deyrta dambe ee guriga waa aagga bannaanka ee ku yaalla dhabarka dambe ee dhismaha ugu weyn ee guri deggenaan ah. Caadi ahaan, waa qayb ka mid ah dhulka gaarka ah ee guriga la leh, waxaana loo adeegsadaa sidii meel lagu nasto, lagu ciyaaro, ama lagu qabto hawlo dibadda ah. Iyada oo ku xiran baaxadda iyo qaabka guriga, beerta dambe waxay noqon kartaa meel caws ah oo fudud ama meel si fiican loo habeeyey oo leh beero, dariiqyo, qalabka carruurtu ku ciyaarto, barkado, ama kuraas bannaanka ah. Inta badan, beerta dambe waxaa lagu wareejiyaa derbiyo ama xayndaab si loo helo asturnaanta iyo amniga. Dad badan waxay u adeegsadaan beertooda dambe beeralay, kulan-yaal, karin dibadda ah, ama inay si fudud ugu nastaan deegaanka dabiiciga ah. Deegaanka miyiga iyo xaafadaha magaalooyinka yaryar, beerta dambe way ballaaran tahay oo hawlo badan baa laga qaban karaa, halka magaalooyinka waa weyn ay ka yaraato, balse haddana ay weli tahay meel gaar loo leeyahay oo muhiim ah.

## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Aqal
* Dabaq
*Deyrta guriga hore

## Xigasho
Deyrta guriga hore

**Deyrta guriga hore** () waa beerta ama deyrta guriga hortiis, iyo qeybta dhulka ka mid ah ee ku taalla hortiisa guriga, taasoo u dhaxaysa guriga iyo waddada ama laamiga. Waa meel muhiim ah oo loo isticmaalo ujeeddooyin qurxin iyo adeegyo kale oo nololeed.

Hortaanka badanaa waxaa laga sameeyaa ama lagu qurxiyaa dhir, doog cagaaran, ubaxyo, geedo yaryar, ama waxyaabo kale oo bilicda guri kor u qaada. Waxa kale oo laga heli karaa jidad yar yar oo laga maro albaabka hore ama dariiqyada baabuurta, sida wadada laga galo guriga.

Hortaanka guriga wuxuu qeyb weyn ka yahay muuqa guud ee guriga marka la fiiriyo bannaanka, wuxuuna saameyn ku leeyahay sida dadka kale u arkaan guriga, gaar ahaan marka la iibinayo ama la qiimeynayo. Sidoo kale, hortaanku wuxuu yeelan karaa xayndaabyo, geedo dhaadheer ama derbiyo yar yar oo calaamadeeya xuduudda dhulka.

Qurxinta iyo qaabka hortaanka gurigu waxay ku xiran tahay dhaqanka deegaanka, xeerarka dhismaha ee degmada, iyo rabitaanka mulkiilaha guriga.

## Sidoo kale fiiri
* Dhisid
* Aqal
* Dabaq
*Deyrta guriga gadaasheed

## Xigasho
Xaaji jaamac Cawad Cali( Indhadeero)

Wuxu ahaa ganacsade xoolaha nool. Dhoofiya sido kale wuxu ahaa oday somaaliyeed oo sama talis ah wuxu la dhashay cabdi cawad indha deero
Korneyl Xasan Cabdi Khayre

Wuxu ahaa wasiir hore taliye ciidanki ingriiska u maamulayay jeelka mandheera wuxu ahaa aasaasihi xisbigi 60ki ee kulmiye cominsoon taarikh dhamaystiran
Diinta cawaanta ee Punt

Diinta cawaannimada Punt (ingiriis: Puntic polytheism) haddii dib loo dhiso si ay u noqoto nidaam iimaaneed gooni ah, waxay u badan tahay inay sal ku lahayd caabudidda dabeecadda iyo xurmeynta awoowayaal hore. Dhirta myrrh iyo frankincense-ka oo ku baxda si dabiici ah ayaa laga yaabaa in loo arkay inay yihiin meelaha ay ku sugan yihiin ruuxyo ama ilaahyo, iyadoo lagu samayn jiray cibaado si loo xurmeeyo awoodaha nolosha siiya dhulka iyo waxyaabaha dabiiciga ah. Buuraha, webiyada, iyo badda ayaa laga yaabaa in lagu tixgeliyo meelaha ay ka dhacaan isbeddelada ruuxiga ah, ama hoyga awoodaha sare. Waxyaabaha lagu bixin jiray allabaryada sida fooxa, baruurta xoolaha, iyo hadhuudhka ayaa la gubi jiray si loogu diro ruuxyada, iyadoo udugga kor u kaco uu yahay dariiq u dhexeeya bani’aadamka iyo adduunka ruuxa. Dad gaar ah sida wadaaddo ama daaweyneyaal ruuxi ah, rag iyo dumarba leh, ayaa laga yaabaa inay ahaayeen kuwa la xiriira ruuxyada, iyagoo adeegsanaya ciyaar, hees, iyo fooxa si ay u ilaaliyaan is-waafajinta nolosha iyo nabadda bulshada.

Ilaahyada Punt waxay u badan tahay inay ahaayeen kuwa si toos ah uga tarjumaya deegaanka iyo xayawaanka la deggan—ilaahyo isku-dhafan leh astaamo ugaarsi sida shabeel, mas, ama haad. Ilaahyadani waxa laga yaabaa inaysan ahayn shakhsiyaad gaar ah oo leh astaamo kala soocan, balse ay ahaayeen muuqaal isbeddelaya oo ka tarjumaya xilliyada sanadka, bacriminta dhulka, roobka, ama cudurrada. Awoowayaashii hore ayaa sidoo kale laga yaabaa in loo tixgeliyo ilaaliyeyaal iyo la-taliye ruuxeed, iyadoo la la xiriiri jiray iyaga iyadoo loo marayo fikir ama saadaalin. Dhaqamada aaska waxay u badan tahay inay ku lug lahaayeen in maydka loo aaso isagoo sida ilmo uur ku jiro ah, laguna dhajiyo agab dabiici ah, taas oo astaan u ah in qofku ku laabto ilmo-galeenka dhulka. Diinta Punt waxay ahaan lahayd mid aan lahayn xarun dhexe, si dabacsan u socota, laguna sii wado af iyo dhaqan — sheekooyin, heeso, iyo xilliyeedyo cibaado oo ay qabiilooyinka iyo odayaasha bulshada si joogto ah u gudbiyaan, kuna salaysan dhaq-dhaqaaqa dhulka, badda, iyo cirka.

## Qoraalo Kale
* Markhaatiyaasha Yehowah ee Soomaaliya
* Soomaaliya
* Dadka Soomaalida
* Geeska Afrika

## Tixraac
Korjoognimo

Korjoognimo (af-ingiriis: supremacy) waxa loola jeedaa xaaladda ama darajada ah in qof, koox, qaran, qabiil ama ummad ay ka sarrayso kuwa kale marka la eego awood, xukun, sumcad, ama tayo, iyadoo inta badan la micno ah in ay heystaan gacanta sare ama xukun buuxa. Waxaa lagu arki karaa meelo kala duwan sida siyaasadda, ciidan ahaan, qowmiyad ahaan, sharci ahaan, ama dhaqanka, iyadoo markaas hal dhinac uu helo ama sheegto inuu ka sarreeyo kuwa kale, si dabiici ah ama sharci ahaanba. Fikraddani waxay inta badan la xiriirtaa nidaamyo darajo iyo kala sarrayn ku dhisan, gaar ahaan marka ay ku lug leedahay aragtiyo sida midabtakoorka ama qaran-jaceylka xad-dhaafka ah, halkaas oo la sheegayo in dad gaar ah ay yihiin kuwo ka mudan ama ka wanaagsan kuwa kale. Marka laga hadlayo siyaasadda ama sharciga, "supremacy" waxay sidoo kale tixraaci kartaa awoodda ugu sarreysa, sida marka la yiraahdo dastuurka ayaa ka sarreeya dhammaan sharciyada kale. In kasta oo fikraddan mararka qaar si aan eex lahayn loogu adeegsado in lagu qeexo cidda hoggaanka haysa, haddana inta badan waxay xambaarsan tahay macne ka tarjumaya sinnaan la’aan, cadaalad darro, iyo takoor ku wajahan kuwa aan la haynin awooddaas, taasoo ka dhigaysa eray culus oo muran dhalin kara iyadoo ku xiran sida loo adeegsado.

## tixraac
Ciidanka cilmaaniga ee RSF

**Ciidanka RSF** (ingiriis: Rapid Support Force)  waa koox cilmaaniyiin iyo cunsuriyiin argagixiso ah oo jabhadaysan, oo ka tirsan wadanka Suudaan oo dabadhilif u ah Imaaraatka Carabta, waxaana hoggaamiya Mohamed Hamdan Dagalo (Hemedti), waxayna ka soo farcameen maleeshiyaadka Janjaweed ee ku caanbaxay xasuuqii ay ku camalfaleen Darfur. RSF waxay ku dhisan tahay mabda’ ah kaladuwanaansho ku saleysan sarraynta iyo korjoognimada dirtiriska Carabta, iyaga oo si nidaamsan u beegsaday beelaha aan Carabta ahayn – gaar ahaan kuwa ku sugan Darfur iyo galbeedka Suudaan – iyagoo geystay xasuuqyo, barakicin qasab ah, kufsi, iyo falal kale oo loo aqoonsaday xasuuq qaranimo. In kasta oo aan si rasmi ah loogu magacaabin koox argagixiso ah, ficiladooda rabshadaha xad-dhaafka ah iyo adeegsiga cabsi si ay awood ugu yeeshaan dadka rayidka ah waxay RSF ka dhigayaan koox argagixiso u dhaqanta. RSF waxay u shaqeysaa sidii mashiin dagaal qabiil ku dhisan, waxayna doonayaan in ay ku muujiyaan awood Carabeed dalka Suudaan oo ah bulsho isugu jirta qoomiyado kala duwan.

## Tixraac
Jaceylka iyo diinta Islaamka

**Diinta islaamka maxay ka titiri jaceylka** 

Jacaylku waa dareen bini’aadanimo ah, sida cabsi, farxad ama murugo. Diintu ma diidin inaad qof jeclato, laakiin:

·        Waxaa laga doonayaa xakameyn, edeb, iyo sabir.

·        In jacaylkaas lagu hago waddada saxda ah – oo ah guur iyo xalaalnimo.

Xadiiska Nabiga ﷺ:

**"ما رأى للمتحابين مثل النكاح."**

*(رواه البيهقي)*

Turjumid :Ma jirto wax lamid ah guurka oo lagu wanaajiyo laba is jecel."

**Jacaylka xadgudubka leh ama xaaraanta ah waa mamnuuc**

·        Jacayl la socda xiriir qarsoon (zinaa)

·        La sheekaysiga si xun ah, ama ku ciyaarida qalbiga dadka

·        Dareen kugu riixa dambi ama isdaba marin

Allaah wuxuu yiri:

وَلَا تَقْرَبُوا۟ ٱلزِّنَىٰٓ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ فَـٰحِشَةًۭ وَسَآءَ سَبِيلًۭا ٣٢

*"Ha u dhowaanina zinaa, waayo waa ficil ceeb ah oo aad u xun."* (Surat Al-Isra 17:32)

### 3. Jacaylka ugu wanaagsan waa mid lagu dhiso guur
**Qur’aanka wuxuu yidhi**:

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦٓ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا لِّتَسْكُنُوٓا۟ إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةًۭ وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَتَفَكَّرُونَ ٢١

*"Waxaa idinka mid ah Aayadiisa, inuu idiinka abuuray xaasas idinka mid ah, si aad ugu heshaan degganaansho, wuxuuna dhex idiin dhigay jacayl (mawaddah) iyo naxariis (rahmah)."*

(Surat Ar-Ruum 30:21) 

### 🕊️ 4. Jacaylka Ilaahay iyo Nabiga ﷺ waa kan ugu sarreeya
·        Jacaylka ugu weyn ee la rabo waa **jacaylka Ilaahay (Allaha) iyo Rasuulkiisa ﷺ**.

·        Jacaylkaas waa mid hagaya qalbiga, nolosha, iyo dhammaan xiriirrada kale.

Nabigu ﷺ wuxuu yiri:

«لا يؤمن أحدكم حتى أكون أحب إليه من نفسه وولده والناس أجمعين

*"Midkiin mid kale ma rumaysto ilaa uu iga jeclaado isaga laftiisa, iyo dadkaba."*

(Bukhari & Muslim)
Dhaqdhaqaaqa waafaq-laawaha

**Dhaqdhaqaaqa waafaq-laawaha** (af-ingiriis: non-aligned movement) waa urur caalami ah oo la aasaasay xilligii Dagaalkii Qaboobaa, gaar ahaan dalal aan dooneynin inay is-xirtaan laamaha Mareykanka iyo xulafadiisa ee NATO ama Midowga Soofiyeeti iyo xulafadiisa ee Warsaw Pact. Halkii ay ka noqon lahaayeen kuwo ku xiran labada superpower, dalalkan waxay doonayeen inay noqdaan kuwo madax-bannaan oo aan ku lug yeelan dagaalka adduunka ee labada awood. NAM waxaa si rasmiga ah loo aasaasay sanadkii 1961kii markii la qabtay Shirkii Belgrade, oo ay soo qabanqaabiyeen shakhsiyaad sida Josip Broz Tito ee Yugoslavia, Jawaharlal Nehru ee Hindiya, iyo Gamal Abdel Nasser ee Masar. Dhaqdhaqaaqaasi wuxuu ka dhashay tartanka daran ee u dhexeeya Mareykanka iyo Midowga Soofiyeeti, waxaana lagu soo bandhigay waddo saddexaad oo dalalka doonaya inay ka fogaadaan dagaalka ideoolojiga ee ka dhexeeya labada awood weyn.

Mabda’a aasaasiga ah ee Dhaqdhaqaaqa Waafaq-laawaha waxay diiradda saarayaan in aan lagu faragelin arrimaha gudaha ee dalalka kale, is coexistiin nabadeed, iyo dhiirrigelinta madaxbannaanida iyo sinnaanta waddamada. Dhaqdhaqaaqa wuxuu sidoo kale u taagnaa ka hortagga gumeysiga iyo imperialism-ka, gaar ahaan Afrika iyo Aasiya, wuxuuna taageeray barnaamijyada qaranka ee disarmament-ka iyo nabadda adduunka. NAM waxay ahayd dadaal lagu taageerayo madaxbannaanida siyaasadeed iyo dhaqaale ee dalalka soo koraya, kuwaas oo intooda badan ahaa dalal cusub oo madax-bannaani ka helay dagaalkii labaad ee adduunka. Waxa uu u baahnaa in dalalkan la siiyo madal ay ku muujiyaan danahooda iyagoo aan lagu dhiirrigelin siyaasad ahaan labada superpower ee Dagaalkii Qaboobaa.

Markii ugu sareysay, Dhaqdhaqaqa Waafaqlaawaha wuxuu ka koobnaa in ka badan 120 xubnood, kuwaas oo badankood ka yimid Afrika, Aasiya, Bariga Dhexe, iyo Latin America. Dalalkan waxay dhiseen hal-abuurnimo midaysan si ay uga hortagaan cadaadiska dibadda ee labada xulafadood ee Galbeedka iyo Bariga. Inkastoo dhaqdhaqaaqa uu lahaa doorka muhiimka ah xilligii Dagaalkii Qaboobaa, isagoo kor u qaaday midnimada adduunka Saddexaad isla markaana siinayay cod dalalka cusub ee madax-bannaan, saameyntiisu waxay hoos u dhacday tan iyo markii uu dhammaaday Dagaalkii Qaboobaa. Burburkii Midowga Soofiyeeti iyo isbeddelka siyaasadeed ee caalamka ayaa si weyn hoos ugu dhigay muhiimadda NAM.

Inkastoo arrintan, Dhaqdhaqaaqa Waafaqlaawaha wuxuu weli jiraa maanta, inkastoo saameyntiisa ay yaraatay. Wuxuu wali qabanqaabiyaa shirar joogto ah si looga hadlo arrimaha sida horumarka adduunka, xuquuqda aadanaha, iyo nabadda. In kasta oo dhaqdhaqaaqa aanu hadda sida uu ahaa xilligii Dagaalkii Qaboobaa, haddana wuxuu weli muhiim u yahay madal lagu horumarinayo iskaashiga dalalka soo koraya iyo wadahaagooda xiisaha guud ee caalamiga ah.

## Tixraac
Faarax guul samatar

faarax gulleed samatar wuxuu ahaa fanaan aad looga yaqaan gayiga somalidu degto, fanaanku wuxuu ku dhashay gobolka mudug magalada galkacyo, halkaas oo uu kasoo jeedey raas ahaan, fanaanku wuxuu kasoo jeede beesha reer horogle
Sheekhaal guudle

Sheekhaal Guudle waa farac ka tirsan beelaha Sheekhaal, oo iyaduna ka mid ah beelaha Soomaaliyeed ee asal ahaan sheegta in ay kasoo jeedaan Ahlul Bayt—qoyska Nabi Maxamed (NNKH)—ama culimo ka soo jeeda waddamada Bariga Dhexe ee soo guuray Soomaaliya qarnigii dhexe iyo wixii ka dambeeyay.

### Asalka iyo Taariikhda:

* Sheekhaal Guudle waxa ay kamid tahay beelaha Sheekhaal, kuwaas oo leh faracyo kala duwan sida: Sheekhaal Looboge, Sheekhaal Gendershe, Sheekhaal Aw Qudub,Sheekhaal jasiira,iwm.
* Guudle waa beel ka mid beelaha Sheekhaal ee ku abtirsado Faqi Cumar, waxayna deggaan gobolo ka mid ah gobolada Soomaaliya, sida:
** **Shabeellaha Dhexe**
** **Shabeellaha Hoose**
** **Muqdisho**
** Qaar ka mid ah gobollada Jubbooyinka iyo Bay/Bakool

### Dhaqan iyo Diin:

* Sida beelaha kale, Sheekhaal-Guudle waa dad caan ku ah diinta Islaamka, waxaana jira culimo iyo wadaaddo kasoo jeeda beeshan.
* Sheekhaal Guudle waxay door muuqda ku lahaayeen fidinta diinta iyo barbaarinta bulshada Soomaaliyeed ee xagga diinta.

### Siyaasad iyo Bulsho:

* Beesha Sheekhaal Guudle waxay ka mid yihiin beelaha Soomaaliyeed ee door ka ciyaara arrimaha bulshada iyo siyaasadda,waxayna qeyb ka aheyd dhisida dowlad-goboleedka hirshabeelle,waxayna ku leedahey kursi ka mid ah kuraasta baarlamaanka iyo wasiir ka mid ah wasiirada xukuumada hirshabeelle.
* Qaar ka mid ah xubnaha beesha ayaa ka soo baxay xagga maamulka, waxbarashada,ganacsiga, iyo cimiga beeraha.
Yuucnaanta ragga

**Yuucnaanta ragga** (;)  waa erey af-suuq ah oo loo adeegsado in lagu tilmaamo foocnaanta, kuusnaanta yuucnaanta ama buurnaanta xubnaha taranka ragga — sida ugxan-sidaha (xiniinyaha) iyo mararka qaar guska — marka uu labisku aad u cidhiidhi yahay, sida surwaal-xidhka, joggers, ama funaanado dhuuban. Ereygan waa ka-soo-horjeedka dumarka ee loo yaqaan "cameltoe", waxaana la yiraahdaa wuxuu la mid yahay muuqaalka faraha lugta mooska (moose), taas oo laga arki karo labada dhinac ee xubinta taranka ragga marka ay dhar cidhiidhi ahi muujiyaan. Badanaa waxaa loo adeegsadaa si kaftan ama qosol leh, waxaana loo tixgeliyaa inuu tilmaamayo qalad dhar ah ama mararka qaar muujin ujeedo leh oo nin doonayo inuu tuso jirkooda. Inkasta oo uu ereygu si ballaaran uga muuqdo dhaqanka caanka ah iyo madadaalada, haddana wuxuu sidoo kale ka hadli karaa mowduucyo waaweyn sida wacyiga jirka, heerarka bulshada, iyo sida loo arkay ragga ee la xiriirta labiska iyo muuqaalka. In kasta oo aan hadalkaan si buuxda u ceebeyneyn, haddana waa erey aan rasmi ahayn oo laga fogaado in lagu adeegsado goobaha shaqada ama xaaladaha xasaasiga ah

## Muuqaalo
 
File:Boxerbriefs.jpg
File:Ereccion.jpg


## Sidoo kale fiiri
* Surwaal
* Shaadh
* Noocyada Dharka iyo Hu'ga

## Tixraac
Heqanefer

**Heqanefer**, oo sidoo kale loo yaqaan Hekanefer, wuxuu ahaa sarkaal sare oo ka tirsanaa boqortooyadii cusub ee Masar, xilligii uu boqorka ahaa Tutankhamun. Wuxuu hayay jagada “Guddoomiyaha Miam” (magaalada Aniba ee maanta), taasoo ahayd magaalo muhiim ah oo ku taallay Koonfurta Nubia. Xilligaa, boqorrada Masar waxay qabsadeen Koonfurta Nubia, waxayna maamulkooda ku xoojiyeen iyagoo u magacaabay madaxda deegaanka inay noqdaan taliyeyaal ama guddoomiye goboleedyo.

Heqanefer waxaa laga yaqaanaa qabrigiisa oo laga helay Toshka, inkastoo uu si xun u burburay. Qabrigaas waxaa lagu muujiyay isagoo si buuxda u labisan hab Masri ah, taasoo ku habboonayd doorkiisii dowladeed ee Masar.

Si kastaba ha ahaatee, Heqanefer wuxuu sidoo kale ka muuqdaa qabriga taliyaha ugu sarreeya ee gobolka Kush, oo la oran jiray Amenhotep (Huy). Halkaas waxaa lagu sawiray isagoo ah Nin Nubian madow ah, oo xiran dharka dhaqanka Nubia, isla markaana u keenaya hadyado boqorka Masar. Wuxuu ka mid ahaa wafdi Nubian ah, balse isagaa kali ah magaciisa la xusay, taasoo muujinaysa inuu ahaa qof si gaar ah muhiim u ah.

Labadan sawir ee gebi ahaanba kala duwan ee Heqanefer – mid Masri ah oo qabrigiisa ku yaal, iyo mid Nubian ah oo ku yaal Masar gudaheeda – waxay dhalisay dood cilmiyeed oo ku saabsan aqoonsiga dadka deegaanka Nubia iyo sida ay ula qabsadeen dhaqamada Masar iyo Nubia labadaba.
Hamada saxaaxda

**Hamada saxaaxda** (ingiriis: libido , sexual appetite) waa cabbirka rabitaanka galmada iyo cabbirka qooqnimo guud ee qofku u qabo galmo ama kacsi. Waa arrin dabiici ah oo adag, waxayna la xiriirtaa dhinacyo badan oo nolosha ah sida hormoonnada (sida testosterone iyo estrogen), kiimikada maskaxda, caafimaadka maskaxda, daalka, walbahaarka, iyo xiriirka lammaanaha. Hamada saxaaxdu wuu kala duwanaan karaa qof ilaa qof, wuxuuna is beddeli karaa waqtiga iyadoo loo eegayo da’da, caafimaadka jirka, xaaladda nafsiyeed, ama cadaadiska nololeed. In kasta oo hamada saxaaxda caafimaad qaba lagu xiriirin karo nolol wanaagsan, hamada saxaada hooseeya ama mid aad u sarreeya ma aha dhibaato ilaa uu qofka dhib ku hayo ama uu saameyn ku yeesho xiriirkiisa ama noloshiisa.

Dhinaca cilmi-nafsiga, gaar ahaan aragtida Sigmund Freud, hamada saxaaxda waxa uu leeyahay macne ka ballaaran rabitaanka galmo. Freud wuxuu ku qeexay hamada saxaaxda inuu yahay tamarta ku jirta dareenka nolosha, oo uu ugu yeedhay "Eros," taasoo aan kaliya maamulin rabitaanka galmada balse sidoo kale dhiirrigelisa dhaqanka bani’aadamka, hal-abuurka, iyo horumarka shakhsiga. Xagga aragtidan, hamada saxaaxda waxaa loo arkaa inuu yahay xoog muhiim ah oo kaxeeya inta badan dhaqdhaqaaqa maskaxda aadanaha. In kasta oo cilmi-nafsiga casriga ah uu si qoto dheer u eegayo arrintan, isagoo tixgelinaya saameynta jirka, maskaxda, iyo bulshada, haddana fikradda Freud ee hamada saxaaxdu waxay dhidib u taagtay fahamka rabitaanka iyo kicinta bani’aadamka.

## Fiiri
*qooqnimo
*Hamada saxaaxda
Ugaastooyada Webi

**Ugaastooyada Webi** (ingiriis: Webi Ughasate)  waxay ahayd boqortooyo Soomaaliyeed oo ku taallay halka ay maanta tahay deegaanka Soomaalida ee Itoobiya dhinaceeda koonfur. Waxay jirtay laga bilaabo qiyaastii 1820 ilaa 1933, waxayna ahayd boqortooyadii badashay ama ka dhexlay Ugaastooyada Maqdi.

Intii u dhaxaysay 1895 ilaa 1920, Ugaastooyada Webi waxay iskaashi dhow la lahayd Garaad Diiriye Guure, oo ahaa hogaamiyihii Garaadtooyada caasimadeeda ahayd Taleex, ee ka soo horjeeday gumaysiga iyo ballaarinta Ingiriis, Talyaani iyo Itoobiya ee Geeska Afrika.

Boqortooyada Webi iyo tan deriska la ahayd ee Saldanadii Imi waxay ka mid ahaayeen boqortooyadii ugu dambeysay ee Soomaaliyeed ee la qabsado. Labaduba waxaa lagu daray boqortooyadii Itoobiya marka uu Haile Selassie dullaan ku qaaday Soomaalida sanadkii 1933.
Dhaqanhabaab

**Dhaqanhabaab** ()   wuxuu tilmaamayaa burburinta ula kac ah ee nidaamyada dhaqameed, diimeed, iyo bulsho ee koox gaar ah oo dad ah. Tan waxaa ka mid ah dadaallada lagu tirtirayo afka, caadooyinka, cibaadada, nidaamyada waxbarashada, iyo qaab-dhismeedka qoyska ee bulshadaas. Marka la barbar dhigo xasuuqa jirka ee dadka lagu laayo si toos ah, xasuuqa dhaqanka wuxuu beegsanayaa aqoonsiga iyo hab-nololeedka dad gaar ah, iyadoo ujeedadu tahay in la baabi'iyo ama la mideeyo si ay u noqdaan qayb ka mid ah bulsho kale oo ka awood badan, iyada oo aan si toos ah loo dilin.

Tusaalooyin ka mid ah xasuuqa dhaqanka waxaa lagu arki karaa taariikhda, sida carruurta loo geeyay iskuullo qasab ah si loo tirtiro dhaqankooda asalka ah, mamnuucista afafka hooyo, burburinta goobaha barakaysan, ama la-dagaallanka dhaqamada iyo nidaamyada hoggaamineed ee dhaqameed. Inkasta oo eraygan aanu weli si rasmi ah uga mid ahayn sharciga caalamiga ah ee dambiyada, gaar ahaan Xeerka Qaramada Midoobay ee Xasuuqa, haddana wuxuu si isa soo taraysa uga muuqanayaa doodaha caalamiga ah, iyadoo loo arko qayb muhiim ah oo ka mid ah ololayaasha gumaysiga ama xasuuqa guud ee dad gaar ah lagu hayo.

## Fiiri
*dhaqan-hoosaad
*Hab-dhaqameed duurxul

## Tixraac
Ibka naaska

**Ibka naaska** (ingiriis: nipple) waa gedef, buro ama fuqo yar oo bartamaha naasaha ku yaala.

## Naaska Aadanaha
Ibka Naaska aadanaha waa buro yar oo ka taagan dusha naasaha, taasoo caanaha uga soo gudbisa qanjirrada naaska marka la nuujinayo ilmaha. Ragga iyo dumarkuba waxay leeyihiin ib naaso, balse ibka naaska wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa jirka dumarka gaar ahaan marka ay nuujinayaan. Ibka Naaska waxaa ku wareegsan aag madow ama bunni ah oo la yiraahdo areola, kaasoo leh qanjirro saliidaha soo daaya si ay u jilciso una ilaaliso maqaarka inta lagu jiro nuujinta. Ibka Naaska dumarka waxaa ka furma marinnada caanaha (5 ilaa 15), kuwaas oo caanaha uga soo gudbiya qanjirrada gudaha ilaa dusha sare. Ibka Naasku wuxuu aad ugu xiran yahay dareemayaasha jirka, wuxuuna si weyn uga falceliyaa taabashada, kulaylka, iyo isbeddelada hormoonnada. Marka laga reebo shaqadiisa dabiiciga ah, naasku sidoo kale wuxuu leeyahay muhiimad dhaqan, quruxeed, iyo galmo oo ku kala duwan bulshooyinka.

## Naaska Xoolaha
Xoolaha, gaar ahaan xoolaha naasleyda ah ee la dhaqdo sida lo’da, ariga, doofaarka, iyo idaha, ibka naasku waa qayb muhiim ah oo ka tirsan nidaamka naas-nuujinta ama naas-liska, kaasoo caanaha loogu gudbiyo ilmaha ama looga miirto si dadku u isticmaalaan. Naasaha xoolaha—kuwaasoo badanaa loo yaqaan teats afka Ingiriisiga ama naaso—waxa ay ku kala duwan yihiin tiradooda, cabirkooda, iyo meeshay ka yaallaan iyadoo ku xiran nooca xoolaha. Tusaale ahaan, lo’da waxay leeyihiin afar naas oo ku yaalla udubka, halka doofaarku leeyahay ilaa 12 ilaa 14 oo dhinacyada caloosha ah. Xooluhu kuma laha naaso muuqda sida aadanaha, balse waxay leeyihiin naaso si fiican ugu habboon nuujinta iyo liska. Naasaha xoolaha ayaa muhiim u ah korinta dhallaanka xoolaha iyo dhaqaalaha dadka, waxayna sidoo kale yihiin meel muhiim ah oo lagu daryeelo caafimaadka naaska (sida ka hortagga cudurka mastitis) iyo kor u qaadidda wax-soo-saarka caanaha. Naasaha xoolaha waxay muujinayaan sida ay u habboon yihiin baahiyaha nuujinta badan ama liska joogtada ah ee xoolaha la dhaqdo.

## Sii eeg
*Axalka siilka
Faaraxadeed

Bah faaraxad waa jilibka ugu badan reer horogle waana sarta iyo saamaha beesha, waxaa ka dhashay faarax guulled samatar faarax golxo.
Burco Mudaharaad 2025

**Burco Mudaharaad 2025**

Somaliland

* **ama**: **Burco** 
* **ama**  **alabka burco**

* Dilka: **6**
* dawac **18**

Mudaharaadyo siyaasadeed oo ka dhacay magaalada Burco ee Somaliland , iyadoo ay boolisku dileen qaar ka mid ah muwaadiniinta oo qaylo dhaan keenay iyo , rabshado hanti lagu burburiyay oo ahaa mudaharaad yar oo aan badnayn , oo ay ciidamada boolisku aad uga cabanayeenMudaharaad rabshado wata oo ay sameeyeen dad dambiilayaal ah oo khasaare u gaystay wadooyin iyo dhismayaal isla markaana loo adeegsaday dhagxaan , dambiilayaal badan oo ka dhacay gobolka burco ee somaliland ayaa iska hor imaad dhex maray ciidamada nabad sugida oo qoryo u adeegsaday mudaharaadayaal rabshado watay

## warka
* https://hornobserver.com/articles/3323/Somaliland-Police-Kill-6-18-Others-Injured-During-Violent-Burao-Protest
* https://horseedmedia.net/somalia-violent-protest-in-burco-somaliland/405138/
* https://hornpulse.com/2025/05/15/tension-erupts-in-burco-somaliland-protesters-demand-priority-for-their-own-prisoners/
Saayir-yar

**saayir-laa'aan** (ingiriis: disadvantaged, underprivileged) waa xaalada qofka hanti ama hiil lahayn, ama qofka dhibaatooyinka ku jira waa qof wajahaya caqabado waaweyn oo xaddidaaya fursadaha iyo tayada noloshiisa marka loo eego dadka kale ee bulshada dhexdeeda. Caqabadahani waxay noqon karaan saboolnimo, waxbarasho la’aan, naafonimo, takoorka, ama ku noolaan bulsho aan haysan adeegyo ku filan. Sababtoo ah caqabadahaan, waxay badanaa la dhibtoonayaan helitaanka baahiyaha aasaasiga ah sida daryeel caafimaad, hoy joogto ah, cunto nafaqo leh, iyo waxbarasho tayo leh. Tani waxay abuuri kartaa wareeg ay kheyraadka iyo fursadaha yar yihiin mid isu xiran, taasoo ka dhigaysa qofka inuu ku adkaado in uu xaaladdiisa horumariyo.

Intaa waxaa dheer, dadka saayir-la'aan la kulma waxay la kulmi karaan takoor bulsho iyo cidlo, taasoo saameyn ku yeelan karta caafimaadkooda maskaxeed iyo dareenkooda. Waxaa laga yaabaa inay dareemaan kalinimo ama in laga reebo bulshada sababtoo ah asal ahaan ama xaaladdooda, taasoo sii yareyneysa fursadaha ay bulshada uga qayb qaataan si buuxda. Haddii aan la helin taageero ku filan ama tallaabooyin lagu caawinayo, dadka saayir-la'aan qaba badanaa waxay ku sii jirayaan xaalado caqabad ku ah korriinkooda shaqsiyadeed iyo ka gaadhista kartidooda buuxda.

## Fiiri
*Saayir-la'aan
*Dabaqad mujtamac
Gogoldhaaf maxrameed

**Gogoldhaaf maxramka**, **gogoldhaaf-xigaalnimo**, **Zinada maxramka**, **gogoldhaaf maxrameed** , **qoys-jante** , **qoysjantenimo** (ingiriis: incest)  waa galmo dhex marta laba qof oo qoys isu ah, oo si dhow isugu xiran oo xagga dhiigga ama xidhiidh sharci ah, kuwaas oo aysan suurtagal ahayn in ay is guursadaan ama ay galmo yeeshaan si waafaqsan dhaqanka, shareecada, ama sharciga. Xiriirradan waxaa ka mid ah waalid iyo ilmo, walaalo, iyo xigto dhow oo kale. Sino-xigaalnimo waxaa si weyn u cambaareeya bulshooyinka, diimaha, iyo nidaamyada sharciga sababtoo ah waxay jabinaysaa xeerarka bulshada, waxayna keeni kartaa dhibaatooyin hidde-side ah iyo burburka nidaamka qoyska. Diinta Islaamka, sino-xigaalnimo waxaa lagu qeexaa sida zinā ma‘a al-maḥārim—taas oo ah sino lala yeesho kuwa si joogto ah diinta uga mamnuucday in la guursado, sida ku cad Aayadda Qur'aanka ee Suurat An-Nisaa 4:23. Kuwaas waxaa ka mid ah hooyada, walaasha, gabadha, habaryarta, eedada, iyo xigto kale oo dhow. Sino-xigaalnimada waxaa loo arkaa dambi aad u weyn oo ka khatar badan sinooyinka kale, waxaana laga yaabaa in ciqaabteedu noqoto mid aad u adag. Islaamku wuxuu arkaa sino-xigaalnimada mid dhaawac weyn u geysanaysa xurmada qoyska iyo anshaxa bulshada.

## tixraac
Hab-dhaqameed duurxul

**Hab-dhaqameed duurxul** () waa dhaqato aan ku tiirsanayn kaabayaal ama adeegyo guud ee Afrika badanaa waxay ka dhacdaa meelaha miyiga ah ama goobo fogfog oo aan lahayn koronto dadweyne, biyo la keeno tuubooyin, ama nidaamka bulaacadaha. Guryaha waxaa inta badan laga dhisaa agabyo deegaanka laga helo sida leben dhoobo ah, alwaax, ama caws, waxaana loo dhisaa si ay ugu habboonaato cimilada deegaanka. Baahiyaha tamarta waxaa lagu daboolaa qalab qoraxda ku shaqeeya (solar), mararka qaarna matoor ayaa loo adeegsadaa gurmad ahaan. Biyaha waxaa laga helaa ceelal, biyo roob uruurin, ama biyo laga soo saaro dhulka. Nadaafadda waxaa lagu maamulaa suuliyo god ah ama suuliyo compost ah, waxaana biyaha wasakhda ah dib loogu isticmaalaa waraabinta. Helitaanka internet-ka waa xaddidan, laakiin mararka qaar waxaa la isticmaalaa shabakadaha moobaylka, gaadiidkuna inta badan wuxuu ku saleysan yahay baaskiil, mooto, ama socod.

Nolosha maalinlaha ah waxay ku tiirsan tahay is-ku filnaansho iyo nolol waara. Qoysasku waxay beertaan cunto ay ka mid yihiin galley, cassava, khudaar, iyo miro, waxayna dhaqdaan xoolo sida ri', digaag, ama lo' si ay u helaan hilib, caano, iyo ukun. Cuntada waxaa lagu kariyaa dhuxul ama alwaax, waxaana lagu kaydiyaa si dhaqameed sida qalajinta ama uduugista, maadaama qaboojiye yar yahay ama aanu jirin. Xirfadaha muhiimka ah waxaa ka mid ah beeraley, hagaajinta qalabka, daawada dhaqanka, iyo ganacsi ku saleysan is-weydaarsi. Noloshu waa mid xadidan, adag, laakiin sidoo kale waxaa ku jirta madaxbannaani iyo xiriir qoto dheer oo la leh deegaanka iyo bulshada deegaanka ku xeeran.

## Fiiri
*dhaqan-hoosaad
*Hab-dhaqameed duurxul

## Tixraac
Hilbawadaag

**Hilbawadaag** ama *laxmi*' () waa xidhiidhka dhiigga qoys ahaan, wuxuuna tilmaamayaa xidhiidhka dabiiciga ah ee ka dhexeeya dad wadaaga awoowayaal ama waalid, sida waalidka, walaalaha, iyo ehelka sida adeerka, habaryarta, iyo ayeeyada. Waa xidhiidh ku saleysan hidde-side (genetics) iyo asal qoys, waxaana inta badan lagu gartaa masuuliyado bulsho, xaqa dhaxalka, iyo kaalinta qoyska ee dhaqamada badan. Xidhiidhkan dhiigga wuxuu ka duwan yahay xidhiidhyada guurka ama korsashada, maadaama uu ka yimaado xiriir toos ah oo asal ahaan ah.

= Xigasho =
Ganthaal Doha 2025

**Ganthaal Doha 2025**

* dilka:**0**
* dawac:**00**
* Ama:Qatar
* Ama:Iiraan

Iran ayaa weerar rogaal celis ah ku qaaday saldhigyada ciidamada Maraykanka ee ku yaala qaarada Asia , kadib markii Maraykanku duqeeyey goobaha nukliyeerka ee IranLama sheegin wax khasaare ah oo soo gaaray magaalada, waxaana Iran ay gantaallo u adeegsatay inay bartilmaameedsato magaalada Dooxa, kaddib markii Israa'iil iyo iiraan uu dhex maray dagaal gantaallo ah oo waxyeello u geystay magaalooyinkeeda.

## warka

* https://organiser.org/2025/06/24/298956/world/indian-embassy-in-qatar-calls-for-vigilance-as-iran-escalates-conflict-with-missile-attack-on-us-military-base-in-doha/
*https://www.france24.com/en/live-news/20250623-iran-vows-retaliation-for-us-strikes-as-israel-keeps-up-attacks
* https://www.bangkokpost.com/world/3056165/iranian-retaliation-against-us-forces-could-come-soon-us-officials-say* 
* https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20250624_07/
* https://www.bangkokpost.com/world/3056650/trump-announces-ceasefire-between-iran-and-israel

## sido kale fiiri
* Muranka Dunida Waddanamaha
Shirkad salidka

shirkad salidka

* **ama**: **waddanka leh**
* **ama**: **shirkad kofkinka leh**
* **ama**: **oil salidka blocs**
* **ama**: **ceelaha salidka dulka hoose**

* Eni
* chevron
* total energys
* genel energy
* cpc taiwan
* Exxon mobil
* saudi aramco
* spc
* sinopec
* equinor
* dno
* Crescent petroleum
* Maurel and prom
Shirkad Quick

Shirkad Quick

* ama: cuntoka daxo
* ama: europe shairkad

Silsilad cunto degdeg ah oo Belgium ah oo iibisa shiilan iyo ruxul iyo cunto, lagu sameeyo Yurub
Caaqil faarax x diiriye

Waa jiif caaqil ka guud ee beesha looge maxamed sidoo kalena aabihi wuxu ahaa caaqilku hore ee looge maxamed waa mid kamida cuqaasha reeryoonis ee weli dhaqanki wanagsan haysta isago ka mid ahayn arimaha siyaasada
Ceelasha Daloolinka CPC Taiwan Somaliland

**Ceelasha Daloolinka CPC Taiwan Somaliland**

Explortation / Production in somaliland of crude oil commodity 

* **Ama**: **sl10 /sl13**
* **Ama**: **Somaliland**

* Ceelaha: **Toosan wells Commodity**

*  **Xagar Prospect  qishn**

*  **Qudhac prospect qishn**

*  **Daggan Prospect qishn**

*  **Saafi Prospect qishn**

*  **Toosan Prospect qishn**

*  **Hayira Seeps qishn**

*  **Galool Prospect qishn**
ceelaha toosan salidka dulka hoose ceelaha cpc taiwan ka mid dallonyinka, Ceelasha Shidaalka ee sl10 sl13 ee gobolada Somaliland oo lagu qiyaaso 2 bilyan oo barrle , cpc shirkad shidaal qodis ah oo laga qodayo gobolada Somaliland oo ku taal toosan oo laga qodi doono saliida cayriin , xogta shidaalka ee toosan oo la helay iyo xogta gobolada shidaalka

**cpc taiwan warka**
* https://www.cpc.com.tw/en/News_Content.aspx?n=2705&s=69406
* https://www.ftlsomalia.com/somaliland-holds-oil-exploration-talks-with-taiwans-opic-and-genel-energy/
* https://somalilandstandard.com/taiwanese-oil-firm-to-drill-somalilands-first-oil-well-in-mid-2024/
* https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/12/22/2003769973
* https://africaoilgasreport.com/2021/12/farm-in-farm-out/taiwans-cpc-farms-into-sl10b13block-in-somaliland/
* https://www.somalilandcurrent.com/cpc-expects-to-start-oil-exploration-in-somaliland-as-early-as-2023/
## Sido kale firi
* Liska Salidka Mawduucyada
* Salidka Bahadhamal
* Toosan Prospect SL13/SL10
* Birka salidka Dulka Hoose
* Xagar Prospect SL13/SL10