open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalabaydh, Maroodi Jeex

Kalabaydh waa magaalo ka tirsan gobolka Maroodi Jeex) ee Somaliland , waxayna fadhisaa isgoysyada wadooyinka waaweyn ee isku xidha Gabiley , Wajaale iyo Boorama

## Tirakoobka dadweynaha
Guud ahaan dadka ku dhaqan magaalada Kalabaydh waa 50,000 oo qof waxaana ugu horrayn dega beesha Jibriil Abokor oo ka tirsan beesha Sacad Muuse ee Habar Awal Isaaq .
## Tixraac
1:Buug-gacmeedka Horumarka Dhaqaale iyo Siyaasadeed ee Soomaaliya ee Dhowaan Buugga 1aad Xogta Istaraatiijiga ah

2:Dimoqraadiyad Xoolo dhaqato: Daraasad lagu sameeyay Xoolo-dhaqatada iyo Siyaasadda oo ka mid ah Soomaalida Waqooyi ee Geeska Afrika, IM Lewis, b.109.
Degmada Hargeysa

Hargeisa District ( Soomaali: Degmada Hargeysa ) waa Degmo ka tirsan Gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland Caasimadeeduna waa Hargeysa . Degaanada kale ee degmada waxaa ka mid ah Daarbuduq .

## Sidoo kale eeg
Qaybaha maamulka Somaliland

Gobolada Somaliland

Degmooyinka Somaliland
## Tixraac
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Hargeysa
Degmada Berbera

**Berbera District** (Soomaali: Degmada Barbara ) waa degmo ka tirsan gobolka Saaxil ee Somaliland. Caasimadeedu waxay ku taal Berbera.

## Bulshada ku dhaqan
Waxa dega dad ka soo jeeda beelaha Habar Awal , Garxajis , Habar Jeclo oo ka mid ah beelaha Somalida Isaaq iyo Beelaha Basaneeyo ee beesha Makaahiil, Bahabar Muuse ee beesha Maxamed case oo ka mida beelweynta Gadabuursi 

## Sidoo kale eeg
Qaybaha maamulka Somaliland

Gobolada Somaliland

Degmooyinka Somaliland
## Tixraac
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Berbera
Degmada Sheekh

**Sheikh District** ( Soomaali: Degmada Sheekh ) waa degmo ku taal gobolka Saaxil ee Somaliland . Caasimaddeedu waxay ku taal Sheekh. Degmadu waxay ka tirsanayd gobolka Togdheer ilaa 1998-kii, markii degmada Sheekh lagu daray gobolka Saaxil. 

## Dulmar
Sheekha waxaa dega dad ka soo jeeda qowmiyadda Ciise Muuse , oo leh magacyo qabiil oo ah jufooyinka Mohammed Ciise si gaar ah loo matalo sido kale waxa dega Muuse Ismaaciil oo ah beel ka mida beel weynta habar Yoonis ee Isaaq iyo Beelaha kala ah Basaneeyo oo ka tirsan beesha Makaahiil , Bahabar Muuse oo ka tirsan beesha Maxamed case ee Gadabuursi. 
Sida meelo badan oo kale oo ka tirsan gudaha Somaliland, Sheekh waxa lagu tilmaamaa dhismayaal taariikhi ah oo tiro badan iyo muuqaalo buuraley ah.
## Sidoo kale eeg
Qaybaha maamulka Somaliland

Gobolada Somaliland

Degmooyinka Somaliland

## Tixraac
"Qorshaha Horumarinta Gobolka Saaxil 2014"

"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

"Degmooyinka Soomaaliya"

"Sharciga Dawladda Hoose"

IM Lewis : dadyowga Geeska Afrika

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Maabka Maamulka Degmada Sheekh
Degmada Ceerigaabo

**Erigavo District** ( Soomaali: Degmada Ceerigaabo ) waa degmo ku taal bartamaha gobolka Sanaag ee Somaliland Waa degmada ugu weyn uguna dadka badan Sanaag. Caasimadeedu waa Ceerigaabo.

## Tirakoobka dadweynaha
Tirada guud ee dadweynaha degmada Ceerigaabo waa 220,546. Degmada waxaa dega ugu horrayn dad ka soo jeeda qowmiyadda Soomaalida. Inta badan waxaa dega qabiilka Habar Yoonis ee waqooyiga. Waxaana u badnaa beesha Muuse Abokor ee Habar Jecelo iyo Habar Yoonis oo ka tirsan beelaha Garxajis oo labaduba ka tirsan beesha Isaaq ee beesha Isaaq.
## Magaalooyinka iyo Tuulooyinka

Damala xagare

Maydh - Magaalo deked qadiimi ah.

Yubbe – Waxa jira saldhig ciidan oo Somaliland leedahay.

Armaale

Guud Caanood

Heis - Magaalo xeebeed taariikhi ah.

Qaʽableh - Goobo qadiimi ah oo badan iyo qabuuro qadiimi ah.

Yufle

Midisho

Fiqifuliye

Gelweita - Goob qadiimiga ah iyo goobta farshaxanka dhagaxa muhiimka ah.

Dayaxa

Jiidali

Wacdariya - Tuulo xeebeed
## Tixraac
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

asalka

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Ceerigaabo

Degmooyinka Soomaaliya
Degmada Fiqifuliye

**Fiqifuliye District** waa degmo ku taal koonfurta gobolka Sanaag ee Somaliland . Caasimaddeedu waxay ku taal Fiqifuliye .

## Tixraac
"Puntland - Dugsiyada Hoose"Wasaaradda Waxbarashada Puntland  26 May 2013 .
Degmada Godobjiiraan

**Godobjiran District** ( Soomaali : Degmada Godobjiraan ) waa degmo ku taal waqooyi bari gobolka Nugaal ee Puntland , waa maamul-goboleed heersare ah oo ka madax-bannaan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Magaalo madaxda degmada waa Godobjiiraan . Maqaamka degmada Godob-jiiraan ayaa ah mid laga isticmaalo Puntland oo kaliya, balse kuma jirto nidaamka federaalka Soomaaliya, halkaasoo Godob-jiiraan ay tahay tuulo ka tirsan degmada Jariiban ee gobolka Mudug ee Puntland.

Degmada Godobjiiraan oo ay samaysay dowladda Puntland ayaa lagu xaqiijiyay qodobka 2-aad ee "Xeer Nr. 04 ee 15 August 2023 oo ku saabsan wax ka bedelka xeerka doorashada golayaasha deegaanka ee Dowladda Puntland "
Godobjiiraan waa maqaam "C" degmada, taas oo macnaheedu yahay Goluhu wuxuu ka kooban yahay 21 xubnood.
Qodobka 120(3) ee dastuurka Puntland ayaa dawladda siinaya masuuliyadda calaamadaynta xuduudaha gobollada iyo degmooyinka Puntland.  Isku dayga xadaynta ayaa la sameeyay 2022 laakiin waxaa ku jiray khaladaad badan iyo habka calaamadaynta ee la doortay ayaa ka dhigtay mid aan suurtogal ahayn in xogta loo rogo khariidado.  Sidaa darteed, ma jiraan maab awood leh oo degmooyinka Puntland ah, marka laga reebo caasimadaha degmooyinka inta badan ma cadda degmada tuulo gaar ah ayaa ku taal ama degmooyinka xuduud wadaaga. Maadaama ay degmooyinku sidoo kale u shaqeeyaan sidii degmo doorasho, tani waxay ku siinaysaa cabbir dabacsanaan. Laakin kala cadeyn la'aanta ayaa ka dhigaysa kala qaybsanaanta maamulka Puntland qalab aan la isticmaali karin oo ay leedahay dowladda Soomaaliya ee qaranka ama hay'adaha dibadda. QM, tusaale ahaan, wali waxay isticmaashaa qaybihii hore ee maamul ee Soomaaliya. Sidoo kale Wikipedia
## Dugsiyada
Degmada Godobjiiraan waxaa ku yaala 7 dugsi hoose dhexe oo mid ka mid ah uu Godobjiiraan laftiisa ku yaalo, 6 ka mid ah wuxuu ku yaalaa tuulooyinka hoos yimaada degmada Dhoobo-cantuug, Warguduud, Suuban, Ceelxagar, Dhinowda iyo Jiifle.        Khariidadaha Google ayaa sidoo kale muujinaya dugsi sare oo ku yaal tuulada weyn ee Godobjiiraan (somali: Dugsiga sare).
## Tixraac
: "Akhriso soohdimaha degmooyinka iyo Gobolada Puntland ee ay u joojiyeen Deni"

Liiska Dugsiyada Hoose ee Puntland

## Xiriirinta dibadda
Isku xirka khariidadaha Qaramada Midoobay ee dhammaan gobollada iyo degmooyinka (rasmiga ah) ee Soomaaliya halkan iyo halkan
Degmada Tiyeeglow

**Tiyeglow District** ( Soomaali: Degmada Tayeeglow ) waa degmo ka tirsan Koonfur-galbeed ee gobolka Bakool ee dalka Soomaaliya . Caasimaddeedu waa Tiyeegloow.

## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Tiyeeglow
Degmada Ceelbarde

**El Barde District** ( Soomaali: Degmada Ceel-Barde ), waa degmo ka tirsan Koonfur Galbeed ee gobolka Bakool ee Soomaaliya . Caasimadiisa waa Ceelbarde .

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Ceelbarde
Degmada Xudur

**Hudur District** ( Soomaali: magaalada xudur ) waa degmo ku taal Koonfur Galbeed gobolka Bakool ee dalka Soomaaliya . Caasimadeeda waa magaalada Xudur .

Laga soo bilaabo 2000, magaalada Xudur waxaa ku noolaa ku dhawaad ​​12,500 oo qof. Degmada Xuddur ee ballaadhan waxay lahayd dad tiradoodu dhan tahay 93,049 qof.
## Tixraac
"Shacabka Magaalada & Magaalooyinka Soomaaliya"

"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Xudur
Rab Dhuure

**Rab Dhuure** oo sidoo kale loo yaqaano Rabdhuure waa magaalo ku taal Koonfur Galbeed ee gobolka Bakool ee dalka Soomaaliya isla markaana xarun u ah degmada rabdhuure . Rabdhuure ayaa ka mid ah shanta degmo ee gobolka Bakool ee maamulka Koonfur Galbeed .

## Taariikhda
Bishii Maarso 2014, ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya oo kaashanaya guutada Itoobiya ee AMISOM ayaa magaalada ka qabsaday Al-Shabaab .  Weerarku wuxuu qayb ka ahaa howlgallada milateri ee ay ciidamada huwanta ah ku doonayeen inay kooxda nabad-diidka ah kaga saaraan deegaannada ay kaga harsan yihiin Koonfurta Soomaaliya ee ay gacanta ku hayaan. 
Sida uu sheegay ra’iisul wasaare C/weli Sheekh Axmed , dowladdu waxay intaas ka dib bilowday dadaallo lagu xasilinayo deegaannadii dhawaan la xoreeyay oo ay ka mid ahaayeen Xudur , Waajid iyo Buurdhuubo . Wasaaradda gaashaandhigga waxay si joogto ah u hubinaysay dadka deegaanka, waxayna siinaysay taageero saadka iyo amniga si loo gaarsiiyo gargaarka. Intaa waxaa dheer, Wasaaradda Arrimaha Gudaha ayaa loo diyaariyay inay taageerto oo ay dejiso barnaamijyo lagu caawinayo maamulka iyo amniga deegaanka. Wasiir ku xigeen iyo culimo dhowr ah ayaa sidoo kale loo diray afarta magaalo si ay u agaasimaan una kormeeraan qorshayaasha xasilinta ee dowladda federaalka.
Sebtembar 17, 2023 Al-Shabaab ayaa weerar gaadmo ah ku qaaday ciidamada Itoobiya iyagoo sheegay inay dileen in ka badan 250 askari.
## Tirakoobka dadweynaha
Degmada ballaaran ee Rabdhuure waxaa ku nool dad gaaraya 57,652 qof."Gobollada, degmooyinka iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)" (PDF) . UNDP . La soo celiyay 21 Sebtembar 2013
Dadka dagan degmada ayaa ah beesha Ligse Arap oo iyaduna ah beesha ugu badan gobolka Bakool.
## Xusuusin
"Soomaaliya: Ciidamada Itoobiya oo dagaal culus kula jira Al-Shabaab, magaalada Rabdhuure ayaa laga saaray"

"Soomaaliya: Dowladda Federaalka iyo Ciidamada AMISOM oo iska-hor-imanaya Al-shabaab"

"SOMALIA: Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu martigeliyay kulan uu la yeeshay dublamaasiyiinta Beesha Caalamka oo ku saabsan dadaallada xasilinta"

## Tixraac
Rab Dhuure
Degmada Bayla

Bander Beila (Soomaali:Bander Beyla ) waa (magaalada Bayla ) , sidoo kale loo yaqaano Bander Beyla (Talyaani: Bander Beila ) waa degmo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee Puntland waa magaalo qadiimi ah oo u dhaw badweynta Hindiya waana buuro leh dhismayaal qadiimi ah. Gobolka Beyla waa kaluumaysi isku dhaf ah (Yemen) tiro yarna waxay leeyihiin beero. Waa gobol nabdoon oo boolisku ku yar yahay
## Tixraac
" Bandar Beyla waa maxay?"

" " Bandar Beyla waa maxay?" InterMaareeyaha . Laga soo kaydiyay asalka 2021-06-30   2021-06-24 .

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Bandar Beyla
Degmada Burtinle

Burtinle District (Soomaali: Degmada Burtinle ) waa degmo ku taal waqooyi bari gobolka Nugaal ee dalka Soomaaliya . Caasimadeeda waa Burtinle.

## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Burtinle
Degmada Caluula

**Alula District** ( Soomaali: Degmada Caluula ) waa degmo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee dalka Soomaaliya Caasimadeeda waxay ku taal Caluula Degmadani waxay ka kooban tahay Raas Caseyr, oo ah cidhifka waqooyi bari ee Geeska Afrika . Waqooyi-bari, waxay ku wajahan tahay kanaalka Raas Caseyr .

Habeenimadii 27kii Agoosto 2017 diyaarado shisheeye oo aan haybtooda la aqoonsan ayaa duqaymo ka gaystay deegaan xeebeedka gobolka Bari oo u dhow Caluula, halkaas oo ay ku laayeen xoolo badan iyo khasaare soo gaadhay dad xoolo dhaqato ah. Inkastoo ciidamada Mareykanka ay inta badan duqeymo noocaan oo kale ah ka geystaan ​​Soomaaliya , laguna beegsado Al-Shabaab iyo ISIL , ayaa haddana madaxda deegaanka waxay sheegeen inaysan jirin saldhigyo ay maleeshiyaadkaasi ku lahaayeen deegaanka duqeynta lagu garaacay.
## Magaalooyinka
Caluula

Xaabo

Bereedo

## Tixraac
"Diyaaradaha dagaalka ee shisheeyaha ayaa duqaymo ka fuliyay waqooyi bari Soomaaliya"

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Caluula/Caluula
Degmada Iskushuban

**Iskushuban District** (Soomaali: Degmada Iskushuban ) waa degmo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee dalka Soomaaliya. Caasimadeeda waxay ku taal Iskushuban.

## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Isku-shuban
Degmada Qandala

**Qandala District**(Soomaali: Degmada Qandala), oo sidoo kale loo hingaadiyo Candala District, waa degmo ku taalla gobolka Bari ee woqooyiga-bari Soomaaliya. Caasimaddeedu waa Qandala (Candala).

## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Qandala
Xirsi Cismaan

Xirsi Cismaan

1, Caynaasher Hersi

1.1 Sugule Caynaashe waa (17 jifo)

1.2 Guutaale caynaashe (16 jifo)

1.3 Xirsi Caynaashe

1.4 wacays Caynaashe

1.5 Butiye Caynaashe

1.6 OmerCaynaashe

1.7 Ahmed Caynaashe

1.8 Samaale Caynaashe

1.9 Maygaag Caynaashe

1.10 Suubaan Caynaashe

1.11 cabdi Caynaashe

1.12 Kooshin Caynaashe

1.13 Liibaan Caynaashe

1.14 Faarax Caynaashe

1.15 Ciise Caynaashe

1.16 Liibaan Caynaashe

1.17 Guuleed Caynaashe

2. Cali Xirsi

2.1 Warsame Cali

2.2 Shirwac cali

3. Saeed Hersi

3.1 Wayd siciid 

3.2 warsame siciid (waraabe)

3.3 Cigaal siciid

3.4 Cabdi siciid

4. Cabdi xirsi

4.1 Cawad cabdi

4.2 Diriye Cabdi

4.3 BA baasla

5. Yuusuf Xirsi

5.1 Gobdoon (rer gobdon)

6. Faahiye Hirsi

7. Warsame Xirsi

8.Xildiid Xirsi
Degmada Rako

**Degmada Rako** waa degmo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee dalka Soomaaliya. Caasimadeeda waxay ku taal Rako 
.
## Tixraac
"Puntland - Dugsiyada Hoose" Wasaaradda Waxbarashada Puntland . 26 May 2013 .
Raas Filuuq

**Ras Filuk** ( Soomaali: Bolimoog , Carabi: رأس فيلوك ), sidoo kale loo yaqaano Raas Maroodi , waa dhul madaxeed ku yaala waqooyi bari gobolka Bari ee dalka Soomaaliya. Waxay ku taallaa gobolka Puntland .

## Asalka erayga
Ras Filuk (ama Ras Fil ) waxaa loola jeedaa Madaxa Maroodiga ee Carabiga . Taas beddelkeeda waxa loo yaqaan Jebel Fil , oo u tarjumaysa Buur Maroodiga ( Jebel oo macneheedu yahay buur af Carabi ah ).
## Goobta
Ras Filuk waxa uu ku yaalaa waxa uu ku xigaa Marinka Gardafuul . Waxay dhacdaa 39 nautical miles (45 miles) galbeedka Cape Guardafui , 7 nautical miles (8 miles) galbeedka Caluula iyo 52 nautical miles (60 miles) bari ka xigta Qandala .
## Taariikhda
Ras Filuk, dartiis darbiyada dhaadheer ee ku soo qulqulaya gacanka cadmeed, waxay ahayd muuqaal juquraafi ah oo caan ah maraakiibta maraya cidhifka Geeska Afrika . Waxay u badan tahay Elephas Mons ee qadiimiga. 
April 8, 2013, dawladda Puntland waxay ku dhawaaqday abuuritaanka gobol cusub oo la wadaaga Ras Filuk iyo Cape Guardafui , oo loogu magac daray Gardafuul . Waxaa laga soo saaray gobolka Bari , wuxuuna ka kooban yahay saddex degmo, wuxuuna xarun u yahay Caluula .
## Sidoo kale eeg
Taariikhda Badmareenka Soomaalida

Juqraafiga Soomaaliya
## Tixraac
1:Juqraafiga Strabo: Suugaanta la turjumay, oo qoraallo leh , Cajalada 74-76 ee maktabadda qadiimiga ah ee Bohn, (G. Bell & wiilasha: 1889), p.200.

2:James Bruce, Safarro uu ku ogaanayo Isha Niilka, sannadihii 1768, 1769, 1770, 1771, 1772, & 1773 , (William Sleater: 1791), p.81.
Degmada Buurhakaba

**Burhakaba District** (Soomaali: Degmada Buurhakaba) waa degmo ku taalla gobolka Bay ee koonfurta Soomaaliya. Caasimaddeedu waa Buurhakaba
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Buurhakaba
Degmada Tawfiiq

**Degmada  Tawfiiq** waa degmo ku taal waqooyiga iyo bartamaha gobolka Mudug ee maamul goboleedka Puntland Caasimadeedu waxay ku taal Tawfiiq
## Tixraac
Gudoomiyaha Awdal

**Gudoomiyaha Awdal** waa madaxa fulinta ee gobolka Awdal ee Somaliland , isaga oo hogaaminaya laanta fulinta ee gobolka . Gudoomiye gobolada waxa xafiiska u magacaabaya madaxweynaha Somaliland . Gudoomiye Awdal ee hadda xilka haya Muxumed Xasan Jaamac
## Liiska gudoomiyaasha

## Sidoo kale eeg
Awdal

Golaha Wasiirada Somaliland
## Tixraac
Muxumed Xasan Jaamac

**Muhumed Xasan Jaamac Mihile** (Soomaali: Muxumed Xasan Jaamac Mixille), oo sidoo kale loo yaqaano Xoday, waa siyaasiga Somaliland oo hadda ka shaqeeya Guddoomiyaha Gobolka Awdal tan iyo Janaayo 2025.

Sidoo kale wuxuu ka soo shaqeeyay Ku-xigeenka Guddoomiyaha Gobolka Togdheer ee Somaliland intii u dhaxaysay 29-ka Juun 2020 ilaa 25-ka Juun 2023.
Xoday sidoo kale wuxuu ka soo shaqeeyay Maayir Ku-xigeenka Burao laga bilaabo Janaayo 2012 ilaa Juun 2021.
## Tixraac
"Madaxtooyada JSL" 

"Camuud Oo Soo Dhaweeyey Maxamed A. Caalin, Badhasaabka Cusub Ee Gobolka Awdal 

"Madaxweyne Biixi Oo Xil Ka Qaadis Iyo Magacaabis Sameeyay"

"Madaxweyne ku-xigeenka Jamhuuriyadda Somaliland Oo Kormeeray Mashaariic Horumarineed Oo Laga Hir-geliyay Burco + Sawiro"

"Gudoomiyaha Gobolka Sanaag oo ka Hadlay Roob Duufaan iyo Dabeylo Wata oo Dumiyay Guryo Badan"
Degmada Jamaame

**Jamame District** (Soomaali: Degmada Jamaame) waa degmo ku taalla koonfurta gobolka Jubbada Hoose ee Soomaaliya. Caasimaddeedu waa Jamaame. Degmadan waxaa inta badan dega beesha Biimaal.
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda Maamulka ee Degmada Jamaame
Amiir Nuur Secondary

Amiir Nuur Secondary (Af Ingiriis Amir Nur Secondary) waxay ku taal Garbahaarrey, xarunta Gobolka Gedo . Dugsiga waxaa loogu magac daray Amiirkii Harar qarnigii 13aad oo ay leeyihiin awoowayaal badan oo hadda deggan Garbaharey. Waxaa la furay May 5, 2008. Iskuulku waa mid ka mid ah kuwa ugu darajada sarreeya dugsiyada sare/sare ee Soomaaliya, wuxuuna ahaa dugsiga keliya ee ardayda ugu badan ka galeen 100-ka sare.

## Tixraac
" Wararka Allgedo Online"Laga soo kaydiyay asalka 2011-07-07.

Jaantuska 3.5. Helitaanka waxbarasho ayaa ugu sarreeya ardayda New Zealand marka ay ka baxaan dugsiga markay da'doodu tahay 18"  

## Xiriirinta dibadda
Amiir Nuur Secondary
Degmada Baraawe

**Barawa District** (Soomaali: Degmada Baraawe) waa degmo ku taalla koonfur-bari gobolka Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya. Caasimaddeedu waa Baraawe (Brava).
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee degmada Baraawe
Degmada Afmadow

Afmadow waa degmo ka tirsan Jubbada Hoose ee Soomaaliya Xarunta degmada waa Afmadow Waxaa markii ugu horreysay la aasaasay magaalo ahaan 1896.
## Tixraac
Maabka Maamulka Degmada Afmadow

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Afmadow
Degmada Dhuusamareeb

**Dusmareb District** Soomaali; Degmada Dhuusamareeb) waa degmo ku taalla bartamaha gobolka Galguduud ee dowlad-goboleedka Galmudug ee Soomaaliya. Caasimadda degmada waa Dhuusamareeb, waxaana sidoo kale ay tahay caasimadda maamulka ee dowlad-goboleedka Galmudug iyo gobolka Galguduud. Dadka dega degmada badankoodu waa Soomaali ka tirsan beesha Hiraab, gaar ahaan laanta Habargidir.

Weerar jidgal ah oo loo aaneeyay al-Shabaab ayaa lagu dilay 13 askari oo ka tirsan ciidamada ammaanka magaalada Dhuusamareeb 6-dii February, 2021, wax yar kadib markii lagu dhawaaqay in uu burburay wadahadaladii ku saabsanaa doorashada madaxweynaha Soomaaliya ee 2021-ka .
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmada Ceel Buur

**El Buur** (Soomaali: Degmada Ceelbuur ) waa degmo ku taal bartamaha gobolka Galguduud ee dalka Soomaaliya. Waxay ka tirsan tahay maamul goboleedka Galmudug ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
## Tixraac
"Faahfaahinta Degmada Galmudug - Qiimaynta Qoyska | Barokaca Dabagalka Matrix"

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Ceel Buur
Degmada Ceeldheer

**El Dher District** (Soomaali: Degmada Ceel Dheer, Carabi: عيل طير) waa degmo ku taalla koonfur-bari gobolka Galguduud ee Soomaaliya.
## Tirakoobka dadweynaha
Ceel dheer waxaa dega inta badan beesha Abgaal oo ka mid ah beelaha Hawiye, iyadoo beesha Waceysle ay u badan tahay beesha Sahal oo ka tirsan beesha Wacbudhan
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Ceeldheer
Degmada Baardheere

**Bardhere District** (Soomaali: Degmada Baardheere ) waa degmo ku taal koonfur galbeed gobolka Gedo ee dalka Soomaaliya  Markii ugu horreysay waxaa laga dhigay degmo siyaasadeed 1941 Toban sano iyo badh ka dib, 1956 doorashooyinkii guud , baarlamaanka Soomaaliya ayaa loo codeeyey in la hirgeliyo 1960-kii, marka xornimada la helo. Waxaa laga soo doortay degmooyinka Baardheere iyo Luuq 

Xarunta maamulka degmada waa magaalada Baardheere . 
## Tixraac
"Maabka Tixraaca Soomaaliya - Degmada Baardheere"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Baardheere
Degmada Beled Xaawo

**Beled Hawo District** (Soomaali: Degmada Beled Xaawo ) Degmada Beled Xaawo ee Koonfurta Gobolka Gedo ee Soomaaliya Caasimadeeda waa Beled Xaawo.

Sannadkii 2000 guddoomiyaha degmada waxaa loo magacaabay Nuur Mataan Cabdi
## Tixraac
Geeska Afrika. 12. Machadka Nolosha & Nabadda. 2000. p. 18.

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Beled Xaawo
Degmada Ceel Waaq

**El Wak District** (Soomaali: Degmada Ceel Waaq ) waa degmo ku taal koonfur galbeed gobolka Gedo ee dalka Soomaaliya Caasimadiisa waa Ceelwaaq

Degmada ayaa waxaa soo wajahay Mareexaan iyo Garre xiisado siyaasadeed oo salka ku haya gacan ku heynta magaalada Ceelwaaq.   
Xataa inta u dhaxaysa guri (mareexaan) kooxaha Mareexaan waxa bartamihii 2012 ka taagnaa xiisad ku saabsan qaybsiga kuraasta baarlamaanka. 
2012, khilaafka siyaasadeed iyo kan milatariga ayaa ka socday degmada:
Iska horimaad joogto ah oo u dhexeeya Ciidanka Qaranka Soomaaliya iyo Ciidanka Kenya /AMISOM ee ka dhanka ah Al-Shabaab
Colaadda kheyraadka ee Garre iyo Mareexaan Cali Dheere
Colaad dhuleed oo u dhaxaysa Uurmidig iyo Reer Yuusuf (Mareexaan), inkastoo ay socdeen dadaallo nabadeed
Khilaafaadka ku saabsan qaybinta gargaarka, ee u dhexeeya bulshada, hay'adaha aan dowliga ahayn , iyo maamulkii hore ee ku-meel-gaarka ahaa ee maamul-goboleedka . Waxaa socday dadaallo lagu xallinayo balse laguma guuleysan.
## Tixraac
""Laga soo bilaabo Guntii, Gobollada Koonfureed: Aragtiyo loo marayo Falanqaynta Khilaafaadka iyo Khariidaynta Jilayaasha Siyaasadda ee Muhiimka ah""

p. 22. Waxaa laga kaydiyay asalka(PDF) 2019-07-14 .  2020-03-31 .

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Ceel-waaq
Degmada Caabudwaaq

**Abudwak District** (Soomaali: Degmada Caabudwaaq) waa degmo ku taalla bartamaha Soomaaliya. Waxay ka koobantahay qaybta galbeed ee gobolka Galgaduud waxayna ku teedsan tahay xuduud aan la aqoonsan.
## Tirakoobka dadweynaha
Sida ku cad liiska xildhibaanada Galmudug ee la soo saaray bishii June 2015, Caabudwaaq waxaa u matalaya Mareexaan .
### Garoonka Diyaaradaha Caabudwaaq
Gaadiidka Cirka ee Caabudwaaq waxaa u adeegta Garoonka Cabudwaaq . Dayactirka weyn ee xarunta ayaa la bilaabay sanadkii 2011-kii, kaas oo ay maalgaliyeen qurbajoog Soomaaliyeed oo ka soo jeeda gobolka. Duulimaadkii ugu horeeyay ee garoonka cusub wuxuu ambabaxay 11 October 2012. 
Bishii September 2017, Wargeys ayaa qoray in diyaarad dooneysay inay ku degto garoonka Caabudwaaq la rasaaseeyay, balse guddoomiyaha degmada Caabudwaaq ayaa beeniyay. 
December 2020, wafdi uu hoggaaminayo Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Maxamed Xuseen Rooble oo gaaray Degmada Caabudwaaq ee Gobolka Galgaduud ayaa sheegay in Dowladda Federaalka ay bixineyso lacag dhan labo boqol oo kun oo dollar ($200,000) oo lagu dhisayo wajiga labaad ee garoonka diyaaradaha degmada Caabudwaaq. Wajiga koowaad ee dhismaha garoonka diyaaradaha Caabudwaaq oo dhererkiisu dhan yahay 3 KM ayaa waxaa si madax banaan u soo gaba gabeeyay dadka deegaanka. 
Bishii Juun 2021, Garoonka Diyaaradaha ee Caabudwaaq ayaa dib loo furay kadib labo maalmood oo uu xirnaa kadib markii maleeshiyaad hubeysan ay ka mamnuuceen diyaaradaha in ay soo degaan. 
Bishii Disembar 2022, Duulimaadka Shimbiraha Buluugga ah ee Havilland Dash 8-400 oo xamuul ah oo ka yimid Muqdisho ayaa waxaa soo gaaray burbur ku yimid qalabka sanka ee midig iyo midka midig markii uu ka soo degayay Caabudwaaq. Waxaa saarnaa lix shaqaale ah iyo xamuul siday rar qaad ah . Gear failure ayaa la rumeysan yahay inay tahay sababta.
## Tixraac
"Akhriso"Liiska Xildhibaanada Baarlamaanka Galmudug Oo La Shaaciyay Kadib Markii Ay Dhacday" 

"Garoonka diyaaradaha ee Caabudwaaq hadda waa u diyaar in la isticmaalo, ayay yiraahdeen mas'uuliyiintu

"Gudoomiyaha Degmada Caabudwaaq Mahad Cumar "Waa been abuur ma jirto diyaarad lagu abadeeyay magaalada Caabudwaaq" 

" Xukuma Rooble Oo $200,000 Ku Bixinaysa Dhismaha Garoonka Diyaaradaha Caabudwaaq – VIDEO"

"Garoonka Diyaaradaha Caabudwaaq oo dib Loo furay, ka dib Maalmo uu xirnaa"

"Shil: Shimbir Buluug ah DH8D oo ka dhacay Caabudwaaq Dec 17th 2022, burburka gear iyo dalxiiska runway"

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Caabudwaaq
Degmada Garbahaarey

**Garbaharey District** (Soomaali: Degmada Garbahaarey) waa degmo ku taalla gobolka Gedo ee Koonfurta Soomaaliya Caasimadda degmada waa Garbaharey.
## Tirakoobka dadweynaha
Degmada waxaa degan inta badan beesha Reer Amiir Nuur oo ka tirsan beesha Mareexaan. Waxay saldhig u ahayd Siyaad Barre, Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, ka dib markii laga saaray Muqdisho Jannaayo 1991. Durdur ku teedsan magaalada geeskeeda ayaa barara xilliyada roobka, mararka qaarna waxay hakiyaan isu socodkii magaalada iyo kuwii ka baxayayba.
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Garbahaareey
Degmada Doolow

**Dolow District** (Soomaali: Degmada Doolow ) waa degmo ku taal koonfur-galbeed gobolka Gedo ee Soomaaliya. Caasimaddeedu waa Doolow 
Doolow Soomaaliya waxay galbeed ka xigtaa degmada Doolow Cado ee Itoobiya Inta u dhaxaysa labada xaafadood ee webiga daawa.
## Nidaamka Maamulka
Nidaamka maamul ee ka jira magaalada Doolow ayaa asal ahaan hoostaga maamulka gobolka Gedo iyo ciidanka qaranka Soomaaliyeed iyadoo aan inta badan xafiisyadii dowladda dhexe laga furin gobolka Gedo balse ay u hoggaansamaan amarka tooska ah ee ka soo baxa dowladda.
## Tixraac
"Maabka Maamulka Degmada Doolow"(PDF) . 22 Febraayo 2012.

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Doolow
Degmada Qasaxdheere

**Qasahdhere District** Soomaali:( Degmada Qansaxdheere ) waa degmo ka tirsan gobolka Baay ee koonfurta dalka Soomaaliya . Caasimaddeedu waa Qansax dheere 

Bishii Jannaayo 2008-dii, xilligii Itoobiya ay Soomaaliya qabsatay , waxaa saldhig ka sameystay jabhado ka tirsan Midowga Maxkamadaha Islaamka , waxayna ku dhawaadeen inay la wareegaan guud ahaan degmada. 
## Tixraac
"Ciidamada ka socdaCiidamda Birmadka oo saaka lagu arkay Degmada Qasax Dheere ee Gobolka Baay" Ceegaag Online ( Af-Soomaali ). 17 January 2008 .  2024-07-24 .

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Qasaxdheere
Degmada Luuq

**Luuq District** (Soomaali: Degmada Luuq) waa degmo ku taalla koonfur-galbeed gobolka Gedo ee Soomaaliya. Caasimadda degmada waa magaalada Luuq

Luuq waa magaalo taariikhi ah oo marti galisay dagaalo badan oo dhex maray Dagaalkii Luuq (1896-1900) halkaas oo boqortooyadii Gasaargude / Boqortooyadii Geledi (ciidanka Gobron) ay kaga adkaadeen Menelik II.
Luuq iyo waa Suldaan Gasaargude waxa lagu faahfaahiyay hawsheeda :Ugo Ferrandi buugiisa *Lugh, emporio commerciale sul Giuba* ee la qoray 1903. 1990-meeyadii. 
Luuq hadda waa magaalo dhaqamo kala duwan leh oo ay ku nool yihiin beelo badan oo ay ka mid yihiin Rahweyn (Gasargude, Malinweyne, Gawaweyn iwm) iyo Mariixaan (Howraarsame, Reer Axmed, Reer Xasan iwm).
Gedo waxa ay ku biirtay isbaheysiga maxaakiimta Islaamiga ah bilowgii dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya , waxaana maxkamadaha shareecada deegaanka ay ku guuleysteen in degmada Luuq ay ka dhigaan mid ka mid ah meelaha ugu nabdoon Soomaaliya sanadihii sagaashamaadkii. 
## Tixraac
Lugh, emporio commerciale sul Giuba

Fahamka is-burburinta Soomaaliya: Aqoonsiga, Islaamka iyo NabadayntaMarka la barbar dhigo Maxkamaddii ugu horreysay ee Muqdisho, Sheekh Maxamed Xaaji Yuusuf iyo Sheekh Maxamuud A. Nuur waxay degmada Luuq ee Gobolka Gedo ka hirgeliyeen Maxkamad cusub oo Islaami ah sannadkii 1992. Maxkamaddan ayaa ka guul badan tii isku dayga Muqdisho. Aqoonyahannadan ayaa ku guuleystay in deegaanka laga sameeyo deegaan ammaan ah, waxaana in muddo ah, 1992-kii illaa 1997-kii degmada Luuq ay ahayd goobta ugu ammaanka badan Soomaaliya.

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Luuq
Degmada Beledweyne

**Baladweyne District** (Soomaali: Degmada Beledweyne ) waa degmo ku taal bartamaha gobolka Hiiraan ee dalka Soomaaliya Caasimadeedu waa Beledweyne Degmada waxaa inta badan degan Xawaadle
## Tixraac
"Qaybta IV Profile"(PDF) . amisom-au.org . 2 Maarso 2024 .

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee degmada Beled Weyne
Degmada Buuloburde

**Buloburde District** (Soomaali: Degmada Buulo Burte ) waa degmo ku taal bartamaha gobolka Hiiraan ee dalka Soomaaliya Caasimadeeda waxay ku taal Buuloburde

## Xaafadaha Buuloburte
*Octobar
*Hanti-wadaag
*Indhaceel
*Bag abeeso
*Madiino
*Wadajir
*Xaaji buube

## Tixraac
Degmooyinka Soomaaliya

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Buuloburde
Degmada Jalalaqsi

**Jalalaqsi District** (Soomaali: Degmada Jalalaqsi ) waa degmo oo ku taal bartamaha gobolka Hiiraan ee dalka Soomaaliya Waxay caasimad u tahay Jalalaqsi
## Tuulooyinka
Bilaal

Jalalaqsi
## Tixraac
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Jalalaqsi
Buuraha dooy

**Buurta kurus**

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/IMG.JP.jpg

Tan kuu muuqataa waa buurta ugu dheer ee degmada diinsoor, waxaana la yiraahda kurus ama buurshiidle waxay u egtahay sidii kuruska geela waana sababta loo yiri, waxay degmadu ka xigtaa dhanka koonfur galbeed, qiyaas ahaan magaalada waxay u jirta 2.5km, buurtani waxay uga duwantahay buuraha kale ee dalka inay ka baxaan dusheeda dhammaan dhirta laga helo gobollada soomaaliya.
Buurta kurus waxay la xiriirtaa buuraha silsilada ah ee la yiraahdo qardhaas kuwaas oo ku hareeraysan degmada diinsoor koonfur bari iyo galbeed.
Isma Rabo

Isma Rabo waa tuulo ku taalla, bariga magaalada Qallaafe, gobalka Qallaafe, ee DDS. Waxaa mara webiga Shabeelle, kaasoo dadka degan u suurageliya beerashada dalagyada kala duwan, ee sanadka oo dhan. Waxaa dega beesha Reer Geedoow, gaar ahaan Reer Muuse.
Reer Shabeelle

Reer Shabeelle waa dad beeraley iyo xoola dhaqato ah, oo ku tiirsan webiga caanka ah, ee sita magacooda ee Webiga Shabeelle.
Sheekhtooyo

Sheekhtooyo waa nidaam dowladeed oo Islaami ah, kaas oo madaxa ugu sarreeya uu yahay Sheekh. Nidaamkan wuxuu isku daraa hogaamin diineed iyo siyaasadeed, iyadoo go’aannada dowliga ah lagu saleeyo shareecada Islaamka.

## Sheekha

Sheekha waa hogaamiyaha ugu sarreeya ee Sheekhtooyo. Mas'uuliyadiisu waa laba dhinac oo muhiim ah:

1. Arrimaha diinta
   
* Hagidda bulshada si waafaqsan shareecada Islaamka.

* Dhiirrigelinta waxbarashada diined iyo dhaqanka Islaamiga ah.

*Xalinta khilaafaadka diineed iyo la-talin bulsho.

2. Arrimaha siyaasadda

* Hogaaminta maamulka iyo fulinta siyaasadaha dowladda.

* Ilaalinta sharciga iyo nidaamka Islaamiga ah.

* Ka shaqeynta horumarinta bulshada iyo sugidda amaanka guud.

## Astaamaha Nidaamka

* Hogaamiyaha ugu sarreeya waa Sheekh, oo isku haya awood diineed iyo mid siyaasadeed.

* Waxaa jira golayaal talo-bixin iyo fulin oo ka qayb qaata maamulka iyo go’aan qaadashada.

* Nidaamku wuxuu dhiirrigeliyaa waxbarashada, ilaalinta nabadda iyo horumarinta bulshada.

* Xilka ugu sarreeya ee ee Sheekhnimada waxaa lagu helaa dhaxaltooyo. Waalidka ayaa u gudbiya caruurtiisa, xubin ka tirsan qoyskiisa ama xigtadiisa.

## Saameynta Bulshada
Sheekhtooyo waxay bulshada u fududeysaa helitaanka nidaam caddaalad ku dhisan oo Islaami ah, isla markaana dhiirrigeliya horumar, waxbarasho iyo ilaalinta qiyamka diinta iyo dhaqanka suubban.
Degmada Matabaan

**Mataban District** (Soomaali: Degmada Matabaan) waa degmada ku taalla bartamaha Hiiraan, oo loo yaqaan Lanqeyrta Matabaan, waana gobolka ka tirsan Dawlad Goboleedka Hirshabeelle ee Soomaaliya.

Waxay 75 km u jirtaa magaalada Baldweyne ee xarunta gobolka Hiiraan
## Tixraac
https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/S_2019_884_E.pdf

"Warbixin: Halgamayaashii Soomaaliyeed ee Xagjirka ahaa ee ku soo qulqulaya Gobollada Dhexe"

"Aqriso magaca iyo beelaha ay kasoo kala jeedaan Wasiirada Hirshabeelle"

https://geographics3.org/geographic_names/nameamazonaws.php?uni=com/ww-4571098&fid=5785&c=somaliaarticle-cache-1/so/Cayr

"Qaabka Qabiilada Sh/Dhexe iyo Hiiraan Ay u helayaan Xildhibaanada oo la soo Saray"

"Mataban, Soomaaliya - Magacyada Juqraafiga, khariidad, isku-duwayaasha juqraafiga"
Maxaas

**Mahas** (Soomaali: Maxaas ) waa magaalo ku taal bartamaha dalka Soomaaliya ee gobolka Hiiraan waana xarunta Degmada Maxaas ee bari.

## Taariikhda
4-tii Janaayo 2023, al-Shabaab laba qarax oo baabuur ayaa dilay 35 qof.
3-dii Sebtembar 2023, waxaa magaalada booqday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud si uu dib u habeyn ugu sameeyo ciidamada deegaanka
ka dib markii dhowaan laga adkaaday Al-Shabaab .
7-dii Agoosto 2024, Howlgalka Midowga Afrika ee Ku Meel Gaarka ah ee Soomaaliya (ATMIS) ayaa ku wareejiyay Saldhigga Howlgelinta Maxaas Horudhac (FOB) ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (SNAF) taasoo qeyb ka ah wejiga Saddexaad ee socda. 
27kii Luulyo 2025, al-Shabaab ayaa la wareegay magaalada. Sida ay sheegeen dad goob joogayaal ah ciidamada dowladda ayaa xalay si lama filaan ah isaga baxay, waxaana dadka deegaanka ay sheegeen in maleeshiyaadka Macawisleeyda ah ee deegaanka ay filayeen weerar dhanka Waqooyi ah balse Al-Shabaab taa badalkeeda dhanka koofureed ay uga soo dhaqaaqeen, taasoo lama filaan ku noqotay magaalada. 
## Tixraac
"Warbixinta Xaaladda Daacuunka/AWD-da toddobaadlaha ah - Soomaaliya, Toddobaadka Epidemiological Toddobaadka 32 (7-13 Agoosto 2023)"

"Qaraxyo Baabuur Soomaali ah: Qoys ka kooban sagaal qof ayaa lagu dilay weerar ka dhacay Hiiraan"

"Madaxweyne Xasan Sheekh oo gaaray degmada Maxaas"//2023

“Madaxweynaha Soomaaliya Ayaa Sheegay In Howlgallada Ka Dhanka Ah Al-Shabaab Ay Sii Socon Doonaan Ilaa Guusha U Dambeyso//6 Sebtembar 2023 .

 “Howlgalka Midowga Afrika ee Ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya (ATMIS) ayaa ku wareejiyay Saldhigga Howl-galka Maxaas ee horudhaca ah (FOB) ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (SNAF)”

"Madaxweynaha Soomaaliya Oo Gaaray Addis Ababa Iyadoo Al-shabaab Laga Qabsaday Magaalo Muhiim Ah"//27 Luulyo 2025
Degmada Guriceel

**Guriel District**  (Soomaali: Degmada Guriceel ) waxay ka mid tahay degmooyinka gobolka Galguduud ee bartamaha Soomaaliya Caasimadeeda Guriceel waa magaalada labaad ee ugu weyn gobolka Galguduud ee bartamaha dalka Soomaaliya. 
## Tuulooyinka, iyo magaalooyinka
Degmada Guriceel waxay leedahay 120 tuulo, magaalooyin iyo magaalo.
Liiska tuulooyinka, magaalooyinka iyo magaalada Guriceel ee degmada Guriceel.

*Guriceel (Caasimada)

*Wara-Dhuumaale

*Ceel Dheere

*Dhagaxyaale

*Diiriye hasan

*Dooyaale

*Cali xasan

*Barlef

*Dabare

*Cali Jir

*Godwil

*Iluule

*Ramaale

*Ceelbaraf

*Gala-qoryaale

*Bulbul

*Kora goys

*Habar-Cirir

*Ina Cabad

*Guuleed bogcad

*Gofado

*Xajinle

*Dabaydley

*Lanle

*Maroodile

*Labiley

*Yanyaley

*Ceel-habred

*Beenyaley

*Dhanforaris

*Qootalo

*Balihowd

*balidaqaf

*Xabadale

Calaale

*Fooley

*Mareerey

*Jicle

*Xersi lugey

*Dumaaye

*Ilix

*Afcegag

*Bar Siyable

*Tosan Dher

*Sina Dhaqo

*Labi Dulle

*Isma Dhaqo

*lamo Fanax

*Tulo Cano

*Galqoryaale

*Yibirsuge

*Gabuun

*Daarood Ceynshe

*Qaydar

*Ribadle

*Lan Ijaabo

*Buuhoodle

*Dabeyl

*Kadhakole

*Ariqaraf

*Balli-Dhig

*Garasle

*Balli Sharaf

*Xodale

*Golangole

*Miiryahudle

*Iidow

*Hertis

*Xulfadi axmed gurey

*Gaduud shiid

*Cilmi Joowle

*Dudubley

*Labi Hiiraan

*Dadale

*Odaale

*Balicad

*Cilmi jowle

*Lamo

*Walomooge

*Jora Jowhar

*Salaxdhadhab

*Bobdheere

*Bole

*Dabare

*Buulo Shiikh

*Lebi Dulo

*Degayaare

*Farmalagle

*Goragiyahor

Iyo tuulooyin kale, magaalooyin iyo magaalooyin kale oo badan.
## Maqaalo
**Degmada Guriceel Baadiyaha**

## Tixraac
"Arrimaha Bulsho-Demographic iyo Dhaqaale ee la xidhiidha iyo ka qaybgalka haweenka da'da taranka"

http://mptf.undp.org/document/download/5463 

http://allafrica.com/stories/201403080083.html
Degmada Moqokori

**Degmada Moqokori** waa degmo ka tirsan Hiiraan Soomaaliya 
caasimaddeedu waa Moqokori
## Taariikhda
Deegaanka Moqokori ayaa 4-tii June 2023 golaha wasiirada Hirshabeelle ay gaarsiiyeen heer degmo 
## Tixraac
"Golaha Wasiirada Hirshabelle oo ansixiyay in lix goobood laga dhigo degmooyin"

MoqokoriBerita Koruptor. La galiyay Luulyo 15, 2012.
Reer Geedoow

Reer Geedoow waa beel katirsan Reer Shabeelle, oo kunool gobolka Qallaafe, guud ahaan dhulka Soomaaliweyn iyo qaar kamid ah wadamada geeska Afrika.

## Taariikh

## Hogaanka

## Deegaanada

## Sidoo kale eeg
* Qallaafe
* Mustaxiil
* Feerfeer

## Xigashooyin
Reer Muuse

Reer Muuse waa beel-hoosaad katirsan beesha Reer Geedoow ee beelaha Reer Shabeelle ee dadka Soomaalida. Kuwaasoo degan DDS gaar ahaan gobolka Qallaafe iyo deegaanada kale ee Soomaaliweyn.

## Taariikh

Reer Muuse waa lafta ugu taariikhda dheer ee Reer Geedoow. Waxa ay caan ku yihiin geesinimada, ad-adeyga iyo hoggaaminta bulshada. Qarnigii 17-aad iyo 19-aad, waxay kaalin muhiim ah ka qaateen dhismaha iyo difaaca saldanado iyo ilbaxnimooyin ka hana qaaday hareeraha webiga Shabeelle, gaar ahaan gobolka Qallaafe.

Reer Muuse waxa ay ahaayeen dad si weyn ugu caan baxay beeraha, xoolo-dhaqashada iyo ganacsiga.  Waxa ay xiriir ganacsi la lahaayeen deegaannada u dhow ee gudaha Soomaaliya iyo Itoobiya.

Reer Muuse waxa kale oo lagu xusuustaa in ay ahaayeen lafdhabarta hoggaaminta beesha Reer Geedoow, iyagoo soo saaray culumo, nabaddoonno,) iyo madax dhaqameedyo caan noqday, kuwaas oo magac iyo maamuus weyn ku yeeshay gudaha iyo dibadda gobolka Qallaafe.

## Ugaasyada soo maray

Reer Muuse waa beel-hoosaadka iska leh ugaaska guud ee beesha Reer Geedoow. Waa dhaxal, waxaana iska leh  jilibka Reer Xuunshoow. Waxa ay kala yihiin ugaasyada soo maray:

1. Ugaas Cabdi-Kuuye Maxamuud Xidig.

2. Ugaas Sahal Ugaas Cabdi-Kuuye Maxamuud Xidig.

3. Ugaas Maxamed Ugaas Sahal Ugaas Cabdi-Kuuye Maxamuud Xidig. Ugaaska hadda.

## Deegaanada

Reer Muuse waxay ku badan yihiin gobolka Qallaafe iyo hareeraha webiga Shabeelle. Deegaanada ugu waaweyn waxaa ka mid ah:

* Kurtumaaleey — xarunta ugu weyn ee Reer Muuse 

* Buula Malis

* Balada Aamin

* Yaasiin Laawe

* Dhuun-Gal

* Isma Rabo

* Maroodiley (Dabeyl-Yaaboow)

* Dariiqo

* Arjac

## Sidoo kale eeg

* Reer Shabeelle

* Reer Geedoow

* Aaroow

* Gabiible

* Abtoow

* Cabdulle

## Xigashooyin
* Wareysiyo lala yeeshay taariikhyahannada Reer Muuse (2022).
* Xog afka ah oo laga ururiyey odayaasha iyo culimada Reer Muuse ee magaalada Qallaafe.
Degmada Kismaayo

**Kismayo District** (Soomaali: Degmada Kismaayo ) waa degmo ka tirsan gobolka Jubbada Hoose ee koonfurta Soomaaliya. caasimaddeedu waa Kismaayo.
## Tixraac
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Kismaayo
Degmada Afgooye

**Afgooye District** (Soomaali:Degmada Afgooye) waa degmo ku taal Koonfur Bari ee Gobolka Shabeellaha Hoose (Shabeelaha Hoose) ee dalka Soomaaliya Caasimadeeda waxay ku taal Afgooye
## Tixraac
Maabka maamulka Degmada Afgooye

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Afgooye
Degmada Kurtunwaarey

**Kurtunwarey District** (Soomaali: Degmada Kurtunwaarey) waa degmo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose ee koofur-bari Soomaaliya Degmadan waxaa inta badan dega beesha Raxanweyn.
## Tixraac
## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka ee Degmada Kurtunwaarey
Degmada Qoryooley

**Qoriyoley District** (Soomaali: Degmada Qoryooley) waa degmo ku taalla koofur-bari gobolka Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya. Caasimadda degmada waa Qoryooley. Sannadkii 2005, degmada waxay lahayd 134,205 qof oo deggan. Magaca "Qoryooley" wuxuu micnihiisu yahay “sameeyaha qoriga” ama “qoriga-tume”.

## Tixraac
"Gobollada, degmooyinka, iyo dadkooda: Soomaaliya 2005 (qabyo)"

Degmooyinka Soomaaliya

Map-maamuleedka Degmada Qoriyoley
Af-Shabeelle

Af-Shabeelle waa lahjada ay ku hadlaan beelaha  Reer Shabeelle,  lahjadaasoo kamid ah Af-Soomaaliga, laanta **Maxaa tiriga**.

Af-Shabeelle waxaa aad loogaga hadlaa gobolka Qallaafe iyo guud ahaan meelaha ay degaan beelaha Reer Shabeelle.
Waa lahjad ku adag inta badan in ay fahmaan, dadka aan u dhalan beelaha    Reer Shabeelle.

Tusaalle: Af-Shabeelluhu waxaa walaal lab ah lagu yiraahdaa **Umboow**, halka walaal dheddig ahna lagu yiraahdo **Umbaay**.

## Tixraac
* Warbinada taariikhyahannada beelaha Reer Shabeelle ee Qallaafe (2024)
Xaglagooye

**Xaglagooye**  (ingiriis: diagonal)  waa xagal iyo xariiq toosan ama jihada isku xirta geesaha iska soo horjeeda ee qaab-dhismeedka, ama socod ku socda xagal u dhexeeya jihoyinka waaweyn, sida inaad isku mar kor iyo dhinac u dhaqaaqdo. Ma aha jiho keliya, balse waa isku darka labo jiho.
Degmada Sablaale

**Sablale District** (Soomaali: Degmada Sablaale) waa degmo ku taalla gobolka Shabeellaha Hoose ee koonfur-bari Soomaaliya. Caasimaddeedu waa Sablaale. Degmada Sablale oo ballaaran waxaa ku nool guud ahaan 143,055 qof.

## Tixraac

## Xiriirinta dibadda
* Degmooyinka Soomaaliya
* Khariidadda maamulka degmada Sablaale
Degmada Bu'aale

**Bu'ale** ama **Bu'aale** (Soomaali: Bu'aale ) waa magaalo beeralay ah oo ku taal Jubbada Dhexe (Jubbada dhexe) ee dalka Soomaaliya iyo magaalo madaxda dowlad goboleedka Jubaland ee Soomaaliya.
## Taariikhda
Xilligii qarniyadii dhexe, Bu’aale iyo nawaaxigeeda waxa ay ka tirsanaan jireen Boqortooyadii Ajuuraan ee ka talin jirtay inta badan koonfurta Soomaaliya iyo bariga Itoobiya , dhulkeeduna waxa uu ka bilaabmayaa Hobyo oo waqooyi ah, ilaa Qelafo oo galbeed ka xigta, ilaa Kismaayo oo ku taal koonfurta.
Xilligii hore ee casrigan, Bu’aale waxa ka talinayey Saldanada Geledi . Boqortooyadii ugu danbeyn waxa ay ku biirtay maxmiyadkii Italian Somaliland 1910kii sidoo kale 5 sano ka dib xoriyada ka dib 1960kii, magaaladu waxa ay noqotay xaruntii rasmiga ahayd ee Bu'aale.
## Juqraafiga

### Goobta
Bu'aale waxay ku taalaa dooxada jubba ee koonfurta bari ee soomaaliya. Degsiimooyinka u dhow waxaa ka mid ah dhanka waqooyi-bari Xamareyso (5.0 nm), dhanka waqooyi Dalxiiska (1.3 nm), waqooyi-galbeed Qeyla Dheere (6.4 nm), dhanka galbeed Saamogia (0.9 nm), ilaa koonfur-galbeed Iach Buulle (17.0 nm), iyo koonfurta Qandal (7.5 nm).  Magaalooyinka ugu waaweyn dalka ee ugu dhow Bu'aale waa Jamaame (22 km), Jilib (97 km), iyo Marka (337 km). 
### Cimilada
Bu'aale waxay leedahay cimilo kulul oomane ah ( Köppen weather classification BWh ), in kasta oo la helo qiyaastii 375 milimitir ama 15 inji oo roob ah sannadkii, taasoo ay ugu wacan tahay uumi-baxa aadka u sarreeya. Cimiladu waa kulushahay sanadka oo dhan, oo leh dabaylo monsoon xilliyeed ah iyo roobab aan joogto ahayn oo leh abaaro soo noqnoqda. Roobabka gu'ga , oo sidoo kale loo yaqaan Monsoon-ka Koonfur-galbeed, waxay bilaabmaan Abriil waxayna dhammaadaan ilaa Luulyo iyagoo soo saaraya biyo nadiif ah oo muhiim ah waxayna u oggolaanayaan dhir cagaaran inay koraan. Xilliga gu'ga waxaa ku xiga xagaa (xagaa) xilli qallayl.

## Tixraac
"Kismaayo, Somalia Page"

"Kismaayo (Cismaayo, Kismaayo)"Saadaasha cimilada .  7 June 2013

"Klimatafel von Chisimaio (Kismayu) / Soomaaliya"

"Waqtiga fog macneheedu waa jajab bille ah oo cadceed ka soo baxa Soomaaliya"

Cuntada iyo Beeraha. Laga kaydiyay asalka 5 Oktoobar 2016 .  4 Noofambar 2016 .

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Map-maamuleedka Degmada Bu'aale
Degmada Jilib

**Jilib District** (Soomaali: Degmada Jilib) waa degmo ku taalla gobolka Jubbada Dhexe ee koonfurta Soomaaliya Caasimaddeedu waxay ku taallaa Jilib.
## Taariikhda
Degmada Jilib oo ku taalla hareeraha webiga Jubba ee koonfurta Soomaaliya ee gobolka Jubbada Dhexe, ayaa taariikh ahaan ahayd dhul beereed iyo istaraatiijiyad muhiim ah oo ay inta badan degto beesha Shiiqaal. 
Intii lagu jiray dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya oo billowday horraantii 1990-meeyadii, gacan ku haynta Jilib waxay u wareegtay kooxo hubeysan oo kala duwan, taasoo sababtay barakac xooggan iyo khalkhal ku yimid maamulka deegaanka. Sanadihii 2000-aadkii iyo 2010-meeyadii, Jilib waxay xarun u noqotay kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab, oo degmada ka dhigan jirtay xarun ay ka shaqeyso iyo maamulkeeda, taasoo aad u xaddiday horumarka iyo awoodda dowladda federaalka. 
Dadaalka ay wadaan dowladda Federaalka Soomaaliya oo ay taageerayaan ciidamada Midowga Afrika ee AMISOM iyo ciidamada huwanta ah ayaa la doonayay in lagu soo celiyo laguna xasiliyo degmada Jilib sanadihii u dambeeyay. Iyadoo ay jiraan dadaalladaas, caqabadaha amnigu waxay sii wadaan inay carqaladeeyaan soo kabashada iyo maamulka degmada. 
## Tixraac
https://euaa.europa.eu/country-guidance-somalia-2022/middle-juba 

https://www.citypopulation.de/en/somalia/admin/jubbada_dhexe/2702__jilib/

https://undocs.org/en/S/2020/121

https://www.bbc.com/news/world-africa-15336689

ReliefWeb, Soomaaliya: Xog -

https://amisom-au.org/

https://www.crisisgroup.org/africa/horn-africa/somalia/b158-jubaland-jeopardy

## Xiriirinta dibadda
Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Jilib
Degmada Cadale

**Adale District** (Soomaali: Degmada Cadale) waa degmo ku taalla koonfur-bari ee gobolka Shabeellaha Dhexe ee Soomaaliya Caasimaddeedu waa Cadale.
## Tixraac
Degmooyinka Soomaaliya

## Xiriirinta dibadda
Khariidadda maamulka degmada Cadale
Baajamaal

Baajamaal (also spelled Bajimaal) is reported as a sub-clan within the Dir clan family of the Somali people. It is listed among the Dir-affiliated groups in ethnographic accounts, including works such as Peoples of the Horn of Africa by I. M. Lewis.

Due to limited academic documentation, detailed historical and genealogical information about the Baajamaal remains scarce. In some oral traditions, Baajamaal is considered to have close genealogical ties with other Dir sub-clans, including Biimaal, although such relationships are not extensively covered in published sources.
Degmada Jowhar

**Jowhar District** (Soomaali: Degmada Jowhar ) waa degmo ka tirsan Koonfur-bari ee Gobolka Shabeellaha Dhexe ee Soomaaliya Caasimadeedu waxay ku taal Jowhar Degmadu waxay ku qiyaastay dadka 269,851 ilaa 2014, sahan ay samaysay (UNDP) 2014.
## Tixraac
"Jowhar Semi-Quantitative Evaluation of Access and Coverage (SQUEAC) - 22st December 2016 to 9th January 2017 - Final Report - Somalia | ReliefWeb"

## Xiriirinta dibadda

Degmooyinka Soomaaliya

Khariidadda maamulka degmada Jowhar
Degmada Warsheekh

**Degmada Warsheekh** waa degmo ku taal Koonfur Bari ee Gobolka Shabeellaha Dhexe (Shabeelaha Dhexe) ee dalka Soomaaliya Xarunteedu waxay ku taal Warsheekh.
## Tixraac
"Magaalada Warsheekh " MAGAALADA XEEBTA " - Somali Safari Tours | Dalxiiska Soomaaliya | Safarka Soomaaliya | Socdaal Muqdisho" //2025-01-13 .