Galen

**Aelius Galenus** ama **Claudius Galenus**  (    ; Sebtembar 129 -  CE), oo inta badan loo yaqaan **Galen**  ama **Galen oo reer Pergamon ah**,  wuxuu ahaa dhakhtar Roomaan iyo Giriig ah, dhakhtar qalliin, iyo faylasuuf .    Galen, oo loo arko inuu yahay mid ka mid ah cilmi-baarayaasha caafimaadka ee ugu guulaha badan ee qadiimiga ah, wuxuu saameyn ku yeeshay horumarinta noocyo kala duwan oo cilmiyeed, oo ay ku jiraan anatomy,  fiisiyoolajiyadda, cudurada,  farmashiyoolajiyadda,  iyo neerfaha, iyo sidoo kale falsafadda  iyo macquulka .

Wiil uu dhalay Aelius Nicon, oo ahaa naqshadeeye Giriig ah oo hodan ah oo leh dano cilmiyeed, Galen wuxuu helay waxbarasho dhammaystiran oo u diyaarisay shaqo guul leh oo dhakhtarnimo iyo faylasuuf ah. Galen wuxuu ku dhashay magaalada qadiimiga ah ee Pergamon (hadda Bergama, Turkiga), wuxuuna si ballaaran u safray, isagoo is tusay aragtiyo iyo daahfurro caafimaad oo kala duwan ka hor inta uusan degin Rooma, halkaas oo uu u adeegay xubno caan ah oo ka tirsan bulshada Roomaanka ugu dambayntiina waxaa loo dhiibay jagada dhakhtar shaqsiyeed dhowr boqor .

Fahmidda Galen ee ku saabsan anatomy iyo daawada waxaa si weyn u saameeyay aragtida casriga ah ee afarta kaftan : xabka madow, xabka huruudka ah, dhiigga, iyo xaakada, sida uu markii ugu horreysay horumariyay qoraaga buugga *On the Nature of Man* in the Hippocratic corpus .  Aragtida Galen waxay ku xoog badnayd oo saameyn ku yeelatay cilmiga caafimaadka ee reer Galbeedka in ka badan 1,300 oo sano. Warbixinnadiisa qaab-dhismeedka jirka waxay inta badan ku salaysnaayeen kala-goynta daanyeerrada Barbary .  Si kastaba ha ahaatee, halka kala-goynta iyo vivisection- ka aadanaha ay ku dhaqmi jireen Alexandria by Herophilus iyo Erasistratus qarnigii 3aad ee BCE iyagoo haysta ogolaanshaha Ptolemaic, xilligii Galen nidaamyadan si adag ayaa looga mamnuucay Boqortooyada Roomaanka. Markii Galen uu ogaaday in muuqaalka wejiga ee daanyeerrada Barbary uu si gaar ah u muuqdo, Galen wuxuu u wareegay doofaarrada si uu u sameeyo cilmi-baaristiisa si uu uga fogaado dacwad. Aristotle wuxuu doofaarrada u adeegsaday qarniyo ka hor daraasaddiisa ku saabsan anatomy iyo physiology. Galen, sida kuwa kale, wuxuu ku dooday in qaab-dhismeedka xayawaanka uu leeyahay dulqaad xooggan oo uu la leeyahay kan aadanaha.  Galen wuxuu ardaydiisa ku dhiiri gelin jiray inay eegaan gladiators-ka dhintay ama meydadka soo baxay si ay si fiican ula bartaan jidhka aadanaha.

Aragtida Galen ee ku saabsan fiisigiska habdhiska wareegga dhiigga ayaa ahayd mid aan la isku halleyn karin ilaa , markii Ibn al-Nafis uu daabacay buugiisa *Sharh tashrih al-qanun li' Ibn Sina* ( *Faallo ku saabsan Habdhiska ee ku jira Qaanuunka Avicenna* ), kaas oo uu ku soo bandhigay daahfurkiisa wareegga sambabada .  Warbixinnadiisa qaab-dhismeedka jirka lama diidin ilaa 1543, markii sharraxaadyo iyo sawirro daabacan oo ku saabsan kala-goysyada aadanaha lagu daabacay shaqada aasaasiga ah ee *De humani corporis fabrica* oo uu qoray Andreas Vesalius,   halkaas oo aragtida fiisigiska Galen lagu waafajiyay indha-indheyntan cusub.  

Galen wuxuu isku arkay inuu yahay dhakhtar iyo faylasuuf labadaba, sida uu ku qoray qoraalkiisii cinwaankiisu ahaa *"Dhakhtarka ugu Fiican Waa Falsafad Sidoo kale* .     Galen aad ayuu u xiisaynayay dooddii u dhaxaysay qaybaha caafimaadka ee caqliga badan iyo kuwa caqliga badan,  iyo isticmaalkiisa indho-indheynta tooska ah, kala-goynta, iyo vivisection wuxuu matalaa meel dhexe oo adag oo u dhaxaysa xagjirnimada labadaas aragtiyood.    Shaqooyin badan oo uu qabtay waxaa laga soo minguuriyay ama laga soo tarjumay Giriiggii asalka ahaa, inkastoo qaar badan la burburiyay qaarna loo tixgaliyo inay been abuur yihiin. Inkasta oo ay jiraan dood ku saabsan taariikhda geeridiisa, haddana ma uusan ka yarayn toddobaatan markii uu dhintay.

## __LEAD_SECTION__

**Aelius Galenus** ama **Claudius Galenus**  (    ; Sebtembar 129 -  CE), oo inta badan loo yaqaan **Galen**  ama **Galen oo reer Pergamon ah**,  wuxuu ahaa dhakhtar Roomaan iyo Giriig ah, dhakhtar qalliin, iyo faylasuuf .    Galen, oo loo arko inuu yahay mid ka mid ah cilmi-baarayaasha caafimaadka ee ugu guulaha badan ee qadiimiga ah, wuxuu saameyn ku yeeshay horumarinta noocyo kala duwan oo cilmiyeed, oo ay ku jiraan anatomy,  fiisiyoolajiyadda, cudurada,  farmashiyoolajiyadda,  iyo neerfaha, iyo sidoo kale falsafadda  iyo macquulka .

Wiil uu dhalay Aelius Nicon, oo ahaa naqshadeeye Giriig ah oo hodan ah oo leh dano cilmiyeed, Galen wuxuu helay waxbarasho dhammaystiran oo u diyaarisay shaqo guul leh oo dhakhtarnimo iyo faylasuuf ah. Galen wuxuu ku dhashay magaalada qadiimiga ah ee Pergamon (hadda Bergama, Turkiga), wuxuuna si ballaaran u safray, isagoo is tusay aragtiyo iyo daahfurro caafimaad oo kala duwan ka hor inta uusan degin Rooma, halkaas oo uu u adeegay xubno caan ah oo ka tirsan bulshada Roomaanka ugu dambayntiina waxaa loo dhiibay jagada dhakhtar shaqsiyeed dhowr boqor .

Fahmidda Galen ee ku saabsan anatomy iyo daawada waxaa si weyn u saameeyay aragtida casriga ah ee afarta kaftan : xabka madow, xabka huruudka ah, dhiigga, iyo xaakada, sida uu markii ugu horreysay horumariyay qoraaga buugga *On the Nature of Man* in the Hippocratic corpus .  Aragtida Galen waxay ku xoog badnayd oo saameyn ku yeelatay cilmiga caafimaadka ee reer Galbeedka in ka badan 1,300 oo sano. Warbixinnadiisa qaab-dhismeedka jirka waxay inta badan ku salaysnaayeen kala-goynta daanyeerrada Barbary .  Si kastaba ha ahaatee, halka kala-goynta iyo vivisection- ka aadanaha ay ku dhaqmi jireen Alexandria by Herophilus iyo Erasistratus qarnigii 3aad ee BCE iyagoo haysta ogolaanshaha Ptolemaic, xilligii Galen nidaamyadan si adag ayaa looga mamnuucay Boqortooyada Roomaanka. Markii Galen uu ogaaday in muuqaalka wejiga ee daanyeerrada Barbary uu si gaar ah u muuqdo, Galen wuxuu u wareegay doofaarrada si uu u sameeyo cilmi-baaristiisa si uu uga fogaado dacwad. Aristotle wuxuu doofaarrada u adeegsaday qarniyo ka hor daraasaddiisa ku saabsan anatomy iyo physiology. Galen, sida kuwa kale, wuxuu ku dooday in qaab-dhismeedka xayawaanka uu leeyahay dulqaad xooggan oo uu la leeyahay kan aadanaha.  Galen wuxuu ardaydiisa ku dhiiri gelin jiray inay eegaan gladiators-ka dhintay ama meydadka soo baxay si ay si fiican ula bartaan jidhka aadanaha.

Aragtida Galen ee ku saabsan fiisigiska habdhiska wareegga dhiigga ayaa ahayd mid aan la isku halleyn karin ilaa , markii Ibn al-Nafis uu daabacay buugiisa *Sharh tashrih al-qanun li' Ibn Sina* ( *Faallo ku saabsan Habdhiska ee ku jira Qaanuunka Avicenna* ), kaas oo uu ku soo bandhigay daahfurkiisa wareegga sambabada .  Warbixinnadiisa qaab-dhismeedka jirka lama diidin ilaa 1543, markii sharraxaadyo iyo sawirro daabacan oo ku saabsan kala-goysyada aadanaha lagu daabacay shaqada aasaasiga ah ee *De humani corporis fabrica* oo uu qoray Andreas Vesalius,   halkaas oo aragtida fiisigiska Galen lagu waafajiyay indha-indheyntan cusub.  

Galen wuxuu isku arkay inuu yahay dhakhtar iyo faylasuuf labadaba, sida uu ku qoray qoraalkiisii cinwaankiisu ahaa *"Dhakhtarka ugu Fiican Waa Falsafad Sidoo kale* .     Galen aad ayuu u xiisaynayay dooddii u dhaxaysay qaybaha caafimaadka ee caqliga badan iyo kuwa caqliga badan,  iyo isticmaalkiisa indho-indheynta tooska ah, kala-goynta, iyo vivisection wuxuu matalaa meel dhexe oo adag oo u dhaxaysa xagjirnimada labadaas aragtiyood.    Shaqooyin badan oo uu qabtay waxaa laga soo minguuriyay ama laga soo tarjumay Giriiggii asalka ahaa, inkastoo qaar badan la burburiyay qaarna loo tixgaliyo inay been abuur yihiin. Inkasta oo ay jiraan dood ku saabsan taariikhda geeridiisa, haddana ma uusan ka yarayn toddobaatan markii uu dhintay.

## __LEAD_SECTION__

**Aelius Galenus** ama **Claudius Galenus**  (    ; Sebtembar 129 -  CE), oo inta badan loo yaqaan **Galen**  ama **Galen oo reer Pergamon ah**,  wuxuu ahaa dhakhtar Roomaan iyo Giriig ah, dhakhtar qalliin, iyo faylasuuf .    Galen, oo loo arko inuu yahay mid ka mid ah cilmi-baarayaasha caafimaadka ee ugu guulaha badan ee qadiimiga ah, wuxuu saameyn ku yeeshay horumarinta noocyo kala duwan oo cilmiyeed, oo ay ku jiraan anatomy,  fiisiyoolajiyadda, cudurada,  farmashiyoolajiyadda,  iyo neerfaha, iyo sidoo kale falsafadda  iyo macquulka .

Wiil uu dhalay Aelius Nicon, oo ahaa naqshadeeye Giriig ah oo hodan ah oo leh dano cilmiyeed, Galen wuxuu helay waxbarasho dhammaystiran oo u diyaarisay shaqo guul leh oo dhakhtarnimo iyo faylasuuf ah. Galen wuxuu ku dhashay magaalada qadiimiga ah ee Pergamon (hadda Bergama, Turkiga), wuxuuna si ballaaran u safray, isagoo is tusay aragtiyo iyo daahfurro caafimaad oo kala duwan ka hor inta uusan degin Rooma, halkaas oo uu u adeegay xubno caan ah oo ka tirsan bulshada Roomaanka ugu dambayntiina waxaa loo dhiibay jagada dhakhtar shaqsiyeed dhowr boqor .

Fahmidda Galen ee ku saabsan anatomy iyo daawada waxaa si weyn u saameeyay aragtida casriga ah ee afarta kaftan : xabka madow, xabka huruudka ah, dhiigga, iyo xaakada, sida uu markii ugu horreysay horumariyay qoraaga buugga *On the Nature of Man* in the Hippocratic corpus .  Aragtida Galen waxay ku xoog badnayd oo saameyn ku yeelatay cilmiga caafimaadka ee reer Galbeedka in ka badan 1,300 oo sano. Warbixinnadiisa qaab-dhismeedka jirka waxay inta badan ku salaysnaayeen kala-goynta daanyeerrada Barbary .  Si kastaba ha ahaatee, halka kala-goynta iyo vivisection- ka aadanaha ay ku dhaqmi jireen Alexandria by Herophilus iyo Erasistratus qarnigii 3aad ee BCE iyagoo haysta ogolaanshaha Ptolemaic, xilligii Galen nidaamyadan si adag ayaa looga mamnuucay Boqortooyada Roomaanka. Markii Galen uu ogaaday in muuqaalka wejiga ee daanyeerrada Barbary uu si gaar ah u muuqdo, Galen wuxuu u wareegay doofaarrada si uu u sameeyo cilmi-baaristiisa si uu uga fogaado dacwad. Aristotle wuxuu doofaarrada u adeegsaday qarniyo ka hor daraasaddiisa ku saabsan anatomy iyo physiology. Galen, sida kuwa kale, wuxuu ku dooday in qaab-dhismeedka xayawaanka uu leeyahay dulqaad xooggan oo uu la leeyahay kan aadanaha.  Galen wuxuu ardaydiisa ku dhiiri gelin jiray inay eegaan gladiators-ka dhintay ama meydadka soo baxay si ay si fiican ula bartaan jidhka aadanaha.

Aragtida Galen ee ku saabsan fiisigiska habdhiska wareegga dhiigga ayaa ahayd mid aan la isku halleyn karin ilaa , markii Ibn al-Nafis uu daabacay buugiisa *Sharh tashrih al-qanun li' Ibn Sina* ( *Faallo ku saabsan Habdhiska ee ku jira Qaanuunka Avicenna* ), kaas oo uu ku soo bandhigay daahfurkiisa wareegga sambabada .  Warbixinnadiisa qaab-dhismeedka jirka lama diidin ilaa 1543, markii sharraxaadyo iyo sawirro daabacan oo ku saabsan kala-goysyada aadanaha lagu daabacay shaqada aasaasiga ah ee *De humani corporis fabrica* oo uu qoray Andreas Vesalius,   halkaas oo aragtida fiisigiska Galen lagu waafajiyay indha-indheyntan cusub.  

Galen wuxuu isku arkay inuu yahay dhakhtar iyo faylasuuf labadaba, sida uu ku qoray qoraalkiisii cinwaankiisu ahaa *"Dhakhtarka ugu Fiican Waa Falsafad Sidoo kale* .     Galen aad ayuu u xiisaynayay dooddii u dhaxaysay qaybaha caafimaadka ee caqliga badan iyo kuwa caqliga badan,  iyo isticmaalkiisa indho-indheynta tooska ah, kala-goynta, iyo vivisection wuxuu matalaa meel dhexe oo adag oo u dhaxaysa xagjirnimada labadaas aragtiyood.    Shaqooyin badan oo uu qabtay waxaa laga soo minguuriyay ama laga soo tarjumay Giriiggii asalka ahaa, inkastoo qaar badan la burburiyay qaarna loo tixgaliyo inay been abuur yihiin. Inkasta oo ay jiraan dood ku saabsan taariikhda geeridiisa, haddana ma uusan ka yarayn toddobaatan markii uu dhintay.