Taariikhda Masar

**Boqortooyadii** hore ee **Masaarida** waxaa laga aasaasay waqooyiga Afrika ee dooxada webiga Niil. Sidaa darteed, aasaaskii ilbaxnimadii hore ee Masar waxay ka timid webiga Niil, oo macnaheedu yahay kanaalka Giriigga. Sida uu qabo taariikhyahankii hore ee Giriigga Herodotus, Masar waxa ay ka dhigan tahay hadiyadda webiga Niil. Si kale haddii loo dhigo, webiga Niil wuxuu ahaa sababta ugu weyn ee aasaaska iyo horumarinta ilbaxnimadii hore ee Masar. Wabiga Niil waxa uu saldhig u ahaa horumarinta beeraha Masar hore iyo xadaaradaha kala duwan. Dadka Masar ayaa ah dad beeraley ah oo caan ku ah beeraha waraabka iyo dhaqashada xoolaha. Wax soo saarka beeraha sida linenka, toonta, sarreenka iyo masago ayaa sidoo kale caan ah. Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha nololeed ee bulshadii hore ee Masar ayaa aad u liidatay marka loo eego heerka ilbaxnimada Masar. Sidaa darteed, xaaladaha nololeed ee bulshadii hore ee Masar waxay ahaayeen kuwo adag oo liita. Guud ahaan, wabiga Niil ayaa ahaa sababta ugu weyn ee dhidibada loo aasay boqortooyadii hore ee Masar. Haddaba, hab-nololeedka bulshadii hore ee Masaarida waxa uu ku xidhnaa webiga Niil.

Ilbaxnimadii hore ee Masaarida waa ilbaxnimadii ugu horeysay uguna caansan Afrika. Ilbaxnimadu waxay soo bilaabatay ilaa 3,000 BC. Ilbaxnimada Masaarida waxay dhaxashay aqoon iyo xirfado kala duwan oo dunidan casriga ah. Kuwaas waxaa ka mid ah fikradaha sida diinta, sahaminta meel bannaan, iyo cilmi-baarista caafimaadka. Intaa waxaa dheer, waxaa ka mid ah xirfadaha sida dhismaha Ahraamta, xabaalaha, waraaqaha, rinjiyeynta, duugista, iyo qorista. Masar hore, farshaxanka qalajinta haraaga bani'aadamka waxaa loo yaqaanay mummification. Ilbaxnimadii hore ee Masar waxay ka koobnayd fikradda nolosha dhimashada ka dib, marka qofku dhinto waxaa lagu aasay waxyaabo kala duwan. Sababtoo ah waxay aaminsan yihiin in dadka la aasayo loo adeegi doono walxaha lagu aasay

Qoraalkii hore ee Masaarida waxa loo yaqaan hieroglyphics. Hieroglyphics waxay ku qoran yihiin shay la yiraahdo papyrus. Si la mid ah dadkii hore ee Shiinaha, qoraalkan waxaa lagu qoraa iyadoo la adeegsanayo calaamado si ay u matalaan kelmad ama fikrad. Masaaridii hore waxay caan ku ahayd waayo-aragnimada ay u leeyihiin samaynta waraaqaha iyo qoraalka. Shaqooyinkooda waxaa ugu caansan 'Zabuuk of Za deed (Kitaabka kuwii dhintay)'. Buugu waxa uu ka hadlayaa diinta, dulucdiisuna waxa weeye in ay jirto nolol geeri ka dambaysa. Masaaridii hore dadkii Masar hore waxay caan ku ahaayeen kaliya maaha ilbaxnimada iyo xirfadaha aan kor ku soo sheegnay, laakiin sidoo kale waxay caan ku ahaayeen dhisidda dawlad adag. Intaan Masar isu iman oo boqortooyo ah, waxay u qaybsameen laba qaybood. Waxay kala yihiin: 1-aad boqortooyadii Masar oo ka dhisatay webiga Niil korkiisa. Waxaa loo yaqaan boqortooyada Masar sare. Boqortooyada Masar waxa lagu gartaa astaanta cad. Xarunta boqortooyada waxay ahayd magaalada Thebes. Boqortooyadii 2aad ee Masar waxa la asaasay dhanka hoose ee webiga Niil. Waxa loo yaqaan boqortooyada Masar-hoose

Boqortooyada waxay caan ku tahay qurxinta cas. Xarunta boqortooyada waxay ahayd Memphis. 3100 BC, Masriyiintii hore ee sare iyo hoose ayaa midoobay si ay u sameeyaan boqortooyo midaysan oo adag. Sidaa darteed, Boqor Menas wuxuu ku duulay Masar sare oo uu hoos geeyay hal boqortooyo. Intaa ka dib, boqorradii Masar waxay isku darsadeen labadii midab waxayna bilaabeen inay isticmaalaan casaan iyo caddaan. Iyada oo ku saleysan dhacdooyinka taariikhiga ah, taariikhda boqortooyada Masar waxay u qaybsantaa saddex (3) qaybood. Waxay kala yihiin: • Boqortooyadii hore ee Masar (2686-2181) BC • Boqortooyadii hore ee Masar (2049-1730) BC iyo • Boqortooyada cusub ee Masar (1150-1080) BC. Boqorradii xukumi jiray Masar waxa la odhan jiray Fircoon. Fircoon waxa loola jeedaa "Guriga Dhagaxa" ee Masaaridii hore. Faraaciintu waxay ahaayeen boqorro awood badan oo soo maray xadaarado badan. Haddaba, dawladdii hore ee Masar waxay la wareegtay awoodii cashuur ururinta iyo ballaarinta ganacsiga. Waxay caan ku yihiin dhisidda Ahraamta waaweyn iyo ka-qaybgalka bulshada ee beeraha waraabka ah. Tusaale ahaan, waxay dhiseen in ka badan 70 Ahraamta 1500 sano gudahood. Qaar badan oo iyaga ka mid ah ayaa la dhisay xilligii Masaarida Hore. Ahraamtan kii ugu waynaa waxa la dhisay xilligii boqor Kuufu (2575-2465 BC). Ahraamta hadda waxay ku taal Giza. Ma jirto caddayn la taaban karo oo la og yahay oo ku saabsan dhismaha ballaaran ee Ahraamta Masar. Si kastaba ha ahaatee, caddaymaha qaar ayaa sheegaya in loo adeegsaday sababo diimeed iyo qabuuraha boqorrada. Guud ahaan, ilbaxnimadii hore ee Masar 102 waxay ku lug lahayd bulshada hawlo badan oo waaweyn.